Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir jenAmArya anavasedilAkara-jaya-yAsIlAlajI mahArAjalicitayA pradakSinyAkhyayA vyAkhyayA samaskRtaM hindIgurjara bhaassaanuvaadshitm|| manavyAkaraNa-sUtram // PRASHNAVYAKARANA SUTRAM niyobA saMskRta-pAkRtajJa-jainAgamaniSNAta-mipanyAkhyAni paNDitamuni zrIkanhaiyAlAlajI mahArAjA madAraka pAli(mAravADonivAsI-aSTinaH zrImAH mukanacandajI bAliyA mahAzaya tathA a. so. tadarmagalI sukanavAI gadatta dravyasAhAyena a0 mA00 svA0 jenasAsrobArasamitimamukhA adhi-dhIzAntilAla-mAladAsamAI-mahodayaH apanA bhAti pazi aura saMpalU visaMbara 2014 sidIyama For Private And Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org ooooh jainAcArya - jainadharma divAkara - pUjyazrI- ghAsIlAlajI - mahArAja viracitayA sudarzinyAkhyayA vyAkhyayA samalaGkRtaM hindI - gurjara bhASA'nuvAdasahitam // prazna vyAkaraNa-sUtram // PRASHNAVYAKARANA SUTRAM niyojaka : saMskRta - prAkRtajJa - jainAgamaniSNAta- priyavyAkhyAnipaNDitamuni -zrIkanhaiyAlAlajI mahArAjaH prathamA - AvRti prati 1000 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prakAzakaH pAli (maravADa) nivAsi - ghanaH zrImataH mukanacandajI bAliyA mahAzaya tathA a. sau. taddharmapatnI sukanabAI - pradatta dravyasAhAyyena a0 bhA0 zve0 sthA0 jainazAstroddhAra samitipramukhaH zreSThi- zrIzAntilAla - maGgaladAsa bhAI-mahodayaH mu* rAjakoTa bIra saMvat 2488 vikrama saMvat 2018 mUlyam - rU0 20-0-0 For Private And Personal Use Only IsavIsana 1962
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir maLavAnuM ThekANuM: thI a, bhA. 1, sthAnakavAsI na zAstroddhAra samiti, ke. gareDiyA kUvA reDa, grIna laja pAse, rAjakeTa, (saurASTra). Published by : Shri Akhil Bharat S. 6. Jain Shastroddhara Samiti, Garedia Kuva Road,RAJKOT, (Saurashtra), W. Ry, India, prathama AvRtti prata 1000 vIra saMvat : 2488 vikrama saMvata : 2018 IsavI sana : 1962 mudrakaH maNilAla chAzanalAla zAha navaprabhAta prinTiMga presa, dIkAMTA reDa amadAvAda For Private And Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir G praznavyAkaraNasUtrakI viSayAnukramaNikA anukramAMka viSaya pRSThAMka 1 maGgalAcaraNa 2 avataraNikA 3-13 prathama adhyayana-prathama bhAga 3 Asrava aura saMvara ke lakSaNoM kA nirUpaNa 13-18 4 pahalA adharmadvAra kA nirUpaNa 19-26 5 " mRSAvAdarUpa" dUsarA adharmadvAra kA nirUpaNa 27-35 6 " yathAkRt " nAmake tIsarA adharmadvAra kA nirUpaNa 7 sthalacara catuSpada prANIyoM kA nirUpaNa 40-42 8 " uraH parisarpa" ke bhedoM kA nirUpaNa 43-44 9 bhujaparisarpa ke bhedoM kA nirUpaNa 45-16 10 khecara jIvoM kA nirUpaNa 47-50 11 prANiyoM ke vadhake prakAra kA nirUpaNa 41-53 12 caturidriya jIvoMkI hiMsA karane vAloMke prayojanakA nirUpaNa 54-62 13 pRthivIkAya jIvoM ke hiMsA ke kAraNa kA nirUpaNa 63-67 14 apakAya jIvoM kI hiMsA karane ke prayojana kA nirUpaNa 6815 'vAyukAya ' jIvoM kI hiMsA karaneke prayojanakA nirUpaNa6 9-70 16 'vanaspatikAya' jIvoMkI hiMsA karane ke prayojanakA nirUpaNa 70-74 sthAvarAdi jIvoM ko kaise 2 bhAvoM se yukta hokara hiMsaka jana mArate haiM unakA nirUpaNa 74-84 18 jAtinirdezapUrvaka maMdabuddhi vAle loka kauna 2 jIvoM ko mArate hai unakA nirUpaNa 85-86 19 kauna 2 jIva pApa karate hai unakA nirUpaNa 20 jaise 2 karma karate hai vaisA hI phala prApta honekA nirUpaNa 91-96 21 naraka meM utpatti ke anantara vahAM ke duHkhAnubhavakA nirUpaNa 97-104 22 pApi jIva narakoM meM kaisI ra vedanA ko kitane kAla bhogate hai unakA nirUpaNa 105-106 For Private And Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 23 nArakIya jIva kyA 2 kahate haiM vaha varNana 106-108 24 paramAdhArmika nArakIya jIvoM ke prati kyAra karate hai unakA kathana 109-110 25 vedanAoM se pIDita nAraka jIvoM ke AnaMda kA nirUpaNa 111-1.17 26 paramAdhArmikoM ke dvArA kI gaI yAtanAoM ke prakAra kA nirUpaNa 117-118 27 yAtanA ke viSaya meM AyudhoM (zastroM) ke prakAroM ko nirUpaNa 119-121 28 paraspara meM vedanA ko utpanna karate hue nArakI yoM ki dazA kA varNana 121-127 29 nAraka jIvoM ke pazcAttApa kA nirUpaNa 128-130 30 tiryaggati jIvo ke duHkhoM kA nirUpaNa 131-136 31 caturindriya jIvoM ke duHkha kA nirUpaNa 137-138 32 trindriya jIvoM ke duHkha kA nirUpaNa 138-139 33 dvindriya jIvoM ke duHkha kA varNana 34 ekendriya jIva ke duHkha kA varNana . 141-144 35 duHkhoM ke prakAra kA varNana 145-151 36 manuSyabhava meM duHkhoM ke prakAra kA nirUpaNa 152-163 dUsarA adhyayana 37 alIkavacana kA nirUpaNa 164-168 38 alIkavacana ke nAma kA nirUpaNa 168-174 39 jisa bhAva se alIka vacana kahA jAtA hai usakA nirUpaNa 174-179 40 nAstikavAdiyoM ke mata kA nirUpaNa . 180-205 41 anya manuSyoM ke mRSAbhASaNa kA nirUpaNa 206-214 42 mRSAvAdiyoM ke jIva ghAtaka vacana kA nirUpaNa 215-241 43. mRSAvAdiyoM ko naraka prAptirUpa phalamApti kA varNana 242-252 44. alIka vacana kA phalitArtha nirUpaNa 253-256 .... .. tIsarA adhyayana 45 adattAdAna ke svarUpa kA nirUpaNa 257-261 For Private And Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 46 adattAdAna ke tIsa nAmoM kA nirUpaNa 264-269 47 paJcama antaragata taskaroM (coroM) kA varNana 270-275 48 paradhanalubdha rAjAoM ke svarUpa kA nirUpaNa 276-282 49 paradhana meM lubddha rAjAoM ke saMgrAma kA varNana 283-296 50 adattAdAna (corI) ke prakAra kA nirUpaNa 297-301 51 sAgara ke svarUpa kA nirUpaNa 302-306 52 taskara ke kArya kA nirUpaNa 307-317 53 adattAdAna ke phala kA nirUpaNa 317-322 54 cora loka kyA phala pAte hai unakA nirUpaNa 322-330 55 adattagrAhI cora kaise hokara kaise phala ko pAte hai unakA nirUpaNa 56 adattAgrAhI cora jisa phala ko pAte hai usakA nirUpaNa 347-354 57 adattagrAhI cora kI paraloka meM kauna gati hotI hai unakA nirUpaNa 354-360 58 jIva jJAnAvaraNa Adi aSTavidha karmoM se baMdhadazAko prAptakara saMsArasAgara meM rahate haiM isa prakAra kA saMsAragAgara ke ___ svarUpa kA nirUpaNa 360-377 59 kisa prakAra ke adattAgrAhI coroM ko kisa prakAra kA phala milate hai unakA nirUpaNa 378-386 60 tIsare adhyayana kA upasaMhAra 387-390 cothA adhyayana 61 abrahma ke svarUpa kA nirUpaNa 391-395 62 abrahma ke nAmoM kA aura usake lakSaNoM kA nirUpaNa 395-400 63 moha se mohita buddhivAloM se abrahma ke sevana ke prakAroM kA nirUpaNa 400-403 64 cakravartyAdikoM kA aura unake lakSaNoM kA varNana 403-419 65 baladeva aura vAsudeva ke svarUpa kA nirUpaNa 419-443 66 abrahma sevI kauna hote hai ? unakA nirUpaNa 443-441 For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 67 yugalikoM ke svarUpa kA nirUpaNa 445-467 68 yugalinIyoM ke svarUpa kA nirUpaNa 467-485 69 cauthe antAra kA nirUpaNa 485-490 70 cothA adhyayana kA upasaMhAra 494-498 pAMcayA adhyayana 71 parigraha ke svarUpa kA nirUpaNa 499-506 72 parigraha ke tIsa nAmoM kA nirUpaNa 507-512 73 jisa prakAra se jo jIva parigraha karate haiM unakA nirUpaNa 512-527 74 manuSya ke parigraha kA nirUpaNa . 528-539 75 parigraha se jIva ko kisa phala kI prApti hotI haiM unakA nirUpaNa 540-546 76 pAMcavA adhyayana kA upasaMhAra 547-550 dUsarA bhAga-pahalA adhyayana 77 pAMcasaMvara dvAroM ke nAma aura unake lakSaNoM kA nirUpaNa 551-558 78 prathamasaMbaradvAra kA nirUpaNa 559-569 79 ahiMsA ke mahAtmya kA nirUpaNa 570-572 80 ahiMsA dhAraNa karane vAle mahApuruSa ke svarUpa kA nirUpaNa 573-601 81 ahiMsA ko pAlana karane ko udyata hone vAloM ke kartavya . kA nirUpaNa 602-616 82 ahiMsAvata kI 'IyAMsamiti' nAma kI prathama bhAvanA kA nirUpaNa 617-622 83 'manogupti' nAma kI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa 623-625 84 'vacanasamiti' nAma kI tIsarI bhAvanAke svarUpa kA nirUpaNa 626-628 85 'eSaNAsamiti' nAmakI cauthI bhAvanA ke svarUpa kA nirUpaNa 629-639 86 ' nikSepa ' nAmakI pAMcavI bhAvanA kA nirUpaNa 640-642 87 prathama adhyayana kA upasaMhAra 643-648 dUsarA adhyayana 88 satya ke svarUpa kA nirUpaNa 649-684 89 anAvacintya samiti' nAma kI prathama bhAvanA ke For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir svarUpa kA nirUpaNa 685-688 90 'krodhanigraharUpa' dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa 689-692 91 'kobhanigraharUpa ' tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa 693-696 92 'dhairya' nAma kI cauthI bhAvanA ke svarUpa kA nirUpaNa 697-700 93 pAMcavI ' mauna' bhAvanA ke svarUpa kA nirUpaNa 700-704 94 adhyayana kA upasaMhAra 705-710 tIsarA adhyayana 95 adattadAnaviramaNa ke svarUpa kA nirUpaNa 711-721 06 kaisA muni adattAdAnAdi vrata kA ArAdhana nahIM - karate usakA nirUpaNa 722-727 97 kaisA muni isa vrata kA pAlana kara sakate hai usakA nirUpaNa 727-740 18 'viviktavasativAsa' nAma kI prathama bhAvanA kA nirUpaNa 741-747 91 'anujJAtasaMstAraka' nAmakI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa 748-bha51 101 zayyAparikarma varjana' rUpa tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa 752-756 101 ' anujJAtabhakta ' nAmaka cauthI bhAvanA kA nirUpaNa 757-760 102 'vinaya ' nAmakI pAMcI bhAvanA kA nirUpaNa 761-764 103 adhyayana kA upasaMhAra 765-770 cauthA adhyayana 104 brahmacaryake svarUpa kA nirUpaNa 771-788 105 brahmacarya ArAdhana kA phala 789-795 106 brahmacAro ko AcaraNIya aura anAcaNIya AdikA nirUpaNa 796-803 107 'asaMsakta vAsavasati' nAmakI prathama bhAvanA kA nirUpaNa 804-808 108 'svIkathA virati ' nAmakI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa 809-815 109 ' strIrUpa nirIkSaNa ' varjana nAmakI tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa 816-818 110 'pUrata pUrvakrIDitAdi' virati nAmakI cauthI bhAvanA kA nirUpaNa 819-825 111 'maNItabhojanavarjana' nAmakI pAMcavI bhAvanA kA nirUpaNa 826-829 112 caturtha adhyayana kA upasaMhAra For Private And Personal Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pAMcavA adhyayana 113 parigrahaviramaNa kA nirUpaNa 835-845 114 sasthAvara viSayaka aparigraha kA varNana 846-852 115 akalpanIya vastu kA nirUpaNa 853-860 116 kalpanIya azanAdika kA nirUpaNa 860-870 117 saMyatAcAra pAlaka kI sthiti kA nirUpaNa 871-889 118 'nispRhA ' nAmakI pahalI bhAvanA kA nirUpaNa 890-900 119 cakSurindriya saMvara' nAmakI dUsarI bhAvanA kA nirUpaNa 902-915 120 ghrANendriyasaMvara' nAmakI tIsarI bhAvanA kA nirUpaNa 916-922 121 jihavendriyasaMvara' nAmakI cauthI bhAvanA kA nirUpaNa 923-929 122 ' sparzendriyasaMvara' nAmakI pAMcavI bhAvanA kA nirUpaNa 930-941 123 adhyayana kA upasaMhAra 942-948 124 dazamAGga meM zrutaskaMdhAdi kA nirUpaNa 949125 zAstraprazasti 950-953 -:samAptaH For Private And Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir rUA. pa001) ApanAra Adya murabbIzrI sva. zeTha mukundacaMdajI bAlIyA (pAlIvALA) amadAvAda, For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zeTha zAmajI velajI vIrANI rAjakeTa, zeTha rAmajI zAmajI vIrANI rAjakoTa zeTha mIthIlAlajI ane jevaMtarAjajI luNIyA amadAvAda, For Private And Personal Use Only
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrImAna seThasAheba zrI mukanacandajI bAliyAjIkA saMkSepameM jIvanacaritra zrImAn seTha sAhaba zrI mukanacandajI sAhaba pAlI ( mAravAr3a ) ke nivAsI the| ApakA zubha janma saMvat 1940 phAlguna kRSNa pakSaka ravivArako huA thaa|aapkaa pavitra vaMza sadA dharmazIla, vidyApremI aura udAracarita rahA hai / Apake parama pUjya pitAmaha zrImAn seTha sA. zrIpUnamacandajI sAhaba bAliyA the| seTha sA. zrIpUnamacandajI sAhaba vAliyA ke do putra the, eka zrI rAjArAmajI sAhaba aura dUsare zrIagaracandajI sAhaya / Age calakara zrImAna seThasA. zrI rAjArAmajI sA.ke zrI tArAcandajI sAhaba aura zrImukanacandajo sAhaba karake do putra the, kiMtu agaracandajI sA. ke putra nahIM thaa| isI lie zrImAn agaracandajIsAhayane apane bhAI ke hI putra zrImukanacandajI sohabako dattaka (goda) le liyaa| zrImAna seTha sAhaba zrI mukanacandajI zuru se hI bar3e honahAra, dharmazIla aura udAra the| saubhAgya se ApakI dharmapatnI zrImatI zrI suganakuMvara ghAIjI bhI dharmazIlatA evaM udAra vyavahAra meM Apake hI samAna thIM zrImatI zrI muganakuMvara ghAijI kI dharmazraddhA kA su prabhAva Aja bhI Apake kuTuMba para acchI taraha dikhAI detA hai|aap donoM ne dharma ke dIpaka se na kevala apane parivAra ko hI prakAzita kiyA hai, kiMtu jIvana meM apane saMparka meM AnevAle sabhI dharma premI jijJAsuoM ko dharma zraddhAlu banA ne kA pavitra kArya kiyA hai| yoM seTha sAhaba zrI mukanacandajI sA. bar3I sarala prakRti ke sajjana the| vyApAra ApakA samudrapAra aneka dezoM meM phailA huA thA / ApakI jamIMdArI bhI khUba thI |aapke rahana-sahana aura vyavahAra se sadA sAdagI TapakatI thI / jitane Apa For Private And Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir udAra-carita the, utane hI Apa zAstroM ke jJAtA bhI the| khAsa karake dharmazAstrameM ApakA acchA praveza thaa| jyotiSazAstra ke bhI Apa marmajJa the kahane kA tAtparya yaha hai ki sone meM sugaMdha kI taraha Apa para bhagavatI, sarasvatI aura devI lakSmI donoM kA samAna rUpase AzIrvAda kA hAtha rahA / pAlI ke AbAlavRddha sabhI Apake guNoM ko Aja bhI bhUle nahIM hai| ApakI tarapha se pAlImeM kanyAzAlA, hAIskula Adi zaikSaNika saMsthAe~ cala rahI haiM, jinameM prati varSa kaI vidyArthI vidyAlAbha prApta kara rahe haiM / garIva, apaMga aura anAthoM ke lie bhI ApakI tarapha se sadAvrata anAthAlaya aura pyAueM cala rahI haiM / AyaMbila khAtA bhI ApakI tarapha se pAlI meM cala rahA hai ApakA svargavAsa saMvat 2018 kArtika zukla dvitIyA zukravArako huaa| zrImAt seTha zrI mukunacandajI sA. ke zrI hastimalajI zrI mohanarAja jI zrI mANekalAlajI zrI madanalAlajI ye cAra putra aura eka putrI zrI vasaMtakuMvara maujUda hai, evaM sabase baDe putra zrI sohanarAjajI sA. evaM sabase choTI putrI zrI sajanakuMvarabAI svargastha hue hai| seTha sAhaba ke pAMca pautra haiM, tIna pautriyAM haiM aura eka prapautra hai isa taraha seTha mAhayane apane sAmane cAra pIDhiyoM ko phalate phulate dekhA hai| pUjya AcArya zrI jainadharmadivAkara AgamoddhAraka zrI mahArAja sAhaba zrIghAsIlAlajIkI dekharekhameM varSoM se kaI zAstra granthoMkA lekhana, prakAzana aura saMpAdana horahA hai| samasta jainAgamoMkA Apa bhAratakI adyatana bhASA meM saMskRta-prAkRta hindI gujarAtImeM-sarala vyAkhyAeM karake jaina dharmakI abhivRddhi kara rahe haiN| zrImAna seThasAhaba ke suputroMne apane pitAzrI ke puNya smaraNArtha zAstra prakAzanameM udAra sahAyatA kI hai / / zrImAn seTha sA. kI pAlI-jodhapura-vyAvara-ahamadAvAda-muMbaI meM aneka per3hiyAM haiM / izvara kRpA se ghAliyAjI ke parivAra sukhasaMpatti kA sadA anubhava karate rhe| For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir AmurabbIzrIo (sva.) zeTha harakhacaMda kAlIdAsa vArIA bhANavaDa, zrI koThArI haragoviMdabhAI jecaMda rAjakeTa, zeTha zrI zAMtilAla maMgaLadAsabhAI amadAvAda, (sva.) zeTha zrI dhArazIbhAI jIvaNabhAI solApura, (sva.) zeTha AtmArAma mANekalAla amadAvAda, For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir AmurabbIzrIo (sva) zeTha zrI dinezabhAI kAntilAla zAha amadAvAda, (sva. zrI chaganalAla zAmaLadAsa bhAvasAra amadAvAda, zrI vinodakumAra vIrANI-rAjakoTa, (dIkSA lIdhAM pahelAM zAstrAbhyAsa karatA) zeTha zrI jesiMgabhAI picalAlabhAI amadAvAda, (sva) zeTha raMgajIbhAI mohanalAla zAhuM amadAvAda, For Private And Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir seTha zrI pUnamacandajI bAliyA ___ zrI rAjArAmajI zrI agaracandajI zrI tArAcanda jI zrI mukanacandajI apane bhAIke lar3ake zrI mukanacandajI ko goda liyA zrI sohanarAjajI | zrI hastImalajI zrI vasantakuMvarabAI zrI mohanarAjajI zrI mANekalAlajI zrI madanalAlajI (1) pAMca pautra zrI sajjanakuMvarabAI (2) tina pautrIyAM (3) eka prapautra For Private And Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Dai Jin Dai Dai Dai Dai Dai Dai Ran Ran Dai Ran Ran zrI akhila bhArata vetAmbara sthAnakvAsI jaina zAstroddhAra samiti. gareDIyAkuvA reDa-grIna leja pAse, rAjakoTa, Ran Dai Ran Dai Ran Dai Ran Ran Dai Ran Dai Ran Fa Ran Dai Dai Dai Dai Dai Dai Dai Dai Dai dAtAonI nAmAvalI Zhang Dai Dai Dai Dai Dai Dai Dai Dai Lai Tiao Ran Dai Ran Dai Ran Ran Liao Zhang Zhang Zhang Ran zarUAta tA 18-10 44thI tA. 31-12-61 sudhImAM dAkhala thayela membaranAM mubAraka nAme. lAIpha membaranuM gAmavAra kakAvArI sisTa. (nAnI bheTanI rakama ApanAranuM, tathA rU. 250thI ochI rakama bharanAranuM nAma A yAdImAM sAmela karela nathI) Yan Lu Lu Lu Lu Lu Lin Gong Gong Yu Ran Fa Ran Liao For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir AghamurabbIzrIo-18 nAma gAma amadAvAda 5251 (ochAmAM ochI rUA. 5000nI rakama ApanAra) naMbara gAma rUpiyA 1 zeTha zAMtIlAla maMgaLadAsabhAI jANItA mIlamAlIka amadAvAda 15000 2 zeTha harakhacaMda kALIdAsabhAI vArIyA ha. zeTha lAlacaMdabhAI, nagInabhAI vRjalAlabhAI tathA vallabhadAsabhAI bhANavaDa 6000 3 kaThArI jecaMda ajarAmara hA. haragoviMdabhAI jecaMdabhAI rAjakoTa parapa1 4 zeTha dhArazIbhAI jIvanabhAI bArasI 5001 5 sva pitAzrI chaganalAla zAmaladAsanA smaraNArthe hA. zrI bhegIlAla chaganalAlabhAI bhAvasAra 6 sva zeTha dinezabhAIne smaraNArthe hA. zeTha kAMtilAla maNIlAla jezIMgabhAI amadAvAda 5000 7 zeTha AtmArAma mANekalAla ha. zeTha. cImanalAlabhAI zAMtIlAlabhAI tathA pramukhabhAI amadAvAda 6001 8 zrI zAmajI velajI vIrANI ane zrI kaDavIbAI vIrANI smAraka TrasTa hA. zeTha zAmajI velajI vIrANI rAjakoTa 5000 9 zrI zAmajI velajI vIrANI ane zrI kaDavIbAI vIrANI smAraka TrasTa hA. mAtuzrI kaDavIbAI vIrANI rAjakoTa 5000 10 zeTha picalAla pItAMbaradAsa amadAvAda pa251 11 zAha raMgajIbhAI mehanalAla amadAvAda 5001 12 zrI zAmajI velajI vIrANI ane zrI kadevIbAI vIrANI smArakaTrasTa hA. zeTha durlabhajI vIrANI rAjakeTa 5000 13 zrI zAmajI velajI vIrANI ane zrI kaDavIbAI vIrANI samArakaTrasTaha zrImati maNakuMvarabena durlabhajI vIrANI rAjakoTa 5000 14 zrI zAmajI velajI vIrANI ane zrI kaDavIbAI vIrANa smArakaTrasTa hA. choTAlAla zAmajI vIrANI rAjakoTa pa000 15 sva. mAtuzrInA smaraNArthe ha. bhAvasAra begIlAla chaganalAla ane kuTuMbajane amadAvAda 5000 For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 16 zeTha mIzrIlAlajI jevaMtarAjajI luNIyA caMDAvatavALA amadAvAda 5502 17 zeTha rAmajIbhAI zAmajI virANI enDa samaratabena rAmajI virANI TrasTa rAjakeTa 5001 18 eka jaina gRhastha amadAvAda 5425 neTa -ghATake paravALA zeTha mANekalAla e. mahetA taraphathI amadAvAdamAM pAlaDI basa sTenDa pAse pleTa na. 250 vALI 68 ce. vAra jamIna samitine bheTa maLela che. ane jenuM rajIsTara tA. 23-3-60 nA roja thaI gayela che. murabbIzrIe-25 (ochAmAM ochI rU. 1000 nI rakama ApanAra) naMbara nAma, gAma rUpiyA 1 vakIla jIvarAjabhAI vardhamAna keDArI hA. kahAnadAsabhAI tathA veNIlAlabhAI ke ThArI jetapura 3605 2 dezI prabhudAsa muLajIbhAI rAjakeTa 3504 3 mahetA gulAbacaMda pAnAcaMda rAjakeTa 328lA4 mahetA mANekalAla amulakharAya ghATa para 3250 5 saMghavI pItAmbaradAsa gulAbacaMda jAmanagara 3101 6 lallubhAI goradhanadAsa cerITebala TrasTa ha. zeTha vADIlAla lalubhAI amadAvAda 2500 7 nAmadAra ThAkora sAheba lakhadhIrasiMhajI bahAdura morabI 2000 8 zeTha laheracaMda kuMvarajI hA. zeTha nyAlacaMda laheracaMda siddhapura 2000 9 zAha chaganalAla hemacaMda vasA hA. mehanalAlabhAI tathA metIlAlabhAI muMbaI 2000 10 zrI sthAnakavAsI jaina saMgha hA. zeTha candrakAMta vIkamacaMda merabI 1963 11 mahetA semacaMda tulasIdAsa tathA temanAM dharmapatnI a. sI. maurI maganalAla ratalAma 2000 12 mahetA pipaTalAla mAvajIbhAI jAmajodhapura 1502 13 dezI kapuracaMda amarazI hA. dalapatarAmabhAI jAmajodhapura 1002 14 bagaDIyA jagajIvanadAsa ratanazI dAmanagara 1002 15 zeTha mANekalAla bhANajIbhAI piorabaMdara 1001 1 zrImAna caMdrasiMhajI sAheba mahetA have menejara). kalakattA 1001 kalakattA 1001 For Private And Personal Use Only
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 17 mahetA samacaMda neNasIbhAI (karAMcIvALA) morabI 1001 18 zAha harilAla ane pasaMda khaMbhAta 1001 ke meda kezavalAla harIcaMdra amadAvAda 1001 20 kaThArI chabIladAsa harakhacaMda muMbaI 1000 21 ke ThArI raMgIladAsa harakhacaMda bhA naga2 1000 22 zAha premacaMda mANekacaMdatathA a. sau samaratabena amadAvAda 1003 23 zeTha karamazI jeThAbhAI somaiyA hA. a. . sAkarabena muMbaI 1000 24 zeTha pipaTalAva catrabhUja kaThArI surendranagara 1001 25 zrI sthA, jaina lIMmaDI saMpradAyanA kSamAguNa nIdhI pujya zrI lAdhAjI svAmInA zISya prakhara paMDIta ratna zrI uttamacaMdajI mahArAjanA smaraNArthe pujya lAdhAjI svAmI pustakAlaya taraphathI ha. zeTha jezIMgabhAI picAlAla amadAvAda 1000 sahAyaka membare-125 (ochAmAM ochI rUA. 500nI rakama ApanAra) naMbara gAma rUpiyA 1 zrI sthA. jaina saMgha ha. zeTha muMjhAbhAI velazIbhAI vaDhavANa zahera 750 2 zeTha narottamadAsa oghaDabhAI jorAvaranagara 700 3 zeTha ratanazI harajIbhAI hA. goradhanabhAI jAmajodhapura 555 4 bATavIyA gIradhara paramANaMda hA. amIcaMdabhAI khAkhIjALIyA para7 5 merabIvALA saMghavI devacaMda neNazIbhAI tathA temanAM dharmapatnI a. sau maNIbAI taraphathI hA. muLacaMda devacaMda saMghavI malADa 511 6 verA maNIlAla popaTalAla amadAvAda 102 7 gesalIyA harIlAla lAlacaMda tathA caMpAbena gesalIyA ,, 502 8 zAha manaharalAla prANajIvanadAsa muMbaI 501 9 zeTha IzvaralAla puruSottamadAsa amadAvAda pa01. 10 zeTha caMdulAla chaganalAla 11 zAha zAMtilAla mANekalAla 12 zeTha zIvalAla DamarabhAI (karAMcIvALA) 13 kAmadAra tArAcaMda pipaTalAla dherAjIvALA rAjakoTa pa00 14 mahetA mehanalAla kapuracaMda che pa00 nAma >> 501 501 thI 501 For Private And Personal Use Only
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir * 501 15 zeTha geviMdajIbhAI popaTabhAI pa00 16 zeTha rAmajI zAmajI vIrANI 17 sva. pitAzrI naMdAjInA smaraNArthe hA. veNIcaMda zAMtilAla jAbuvALA) meghanagara 501 18 zrI jaina sthA. saMdha hA. zeTha ThAkarazI karazanajI thAnagaDha 500 19 zeTha tArAcaMda pukharAjajI auraMgAbAda 500 20 zrI sthA. jaina saMgha * pa00 21 mahetA muLacaMda rAghavajI hA. maganalAlabhAI tathA durlabhajIbhAI dhrAphA 50 22 zeTha harakhacaMda purUSottama hA. IndukumAra ceravADa 500 23 , kezarImalajI vastImalajI gugalIyA malADa pa01 24 zrI sthA. jaina saMgha hA, bATavIyA amIca gIradharabhAI khAkhIjALIyA 501 25 zrI khImajIbhAI bAvAbhAI phulacaMdabhAI gulAbacaMdabhAI, nAgaradAsabhAI jamanAdAsabhAI muMbaI 501 26 zeTha maNIlAla mohanalAla DagalIhA, muLajIbhAI maNIlAlabhAI muMbaI 51 ra7 sva. kAMtIlAlabhAInA smaraNArthe ha. zeDa bAlacaMda sAkaracaMda , 501 28 kAmadAra-ratIlAla durlabhajI (jetapuravALA) 55 501 29 zAha jayaMtIlAla amRtalAla zIva 501 30 verA maNIlAla lakSmIcaMda che pa1 31 zeTha gulAbacaMda bhudarabhAI tathA kasturabena hA. bhAI anepacaMda khAroDa501 32 mahAna tyAgI bena dhIrajakuMvara cunIlAla mahetA dhrAphA 501 33 zrI sasthA jaina saMdha dhrAphA pa01 34 zrI maganalAla chaganalAla zeTha rAjakeTa 501 35 zeTha caturadAsa ThAkarazI tathA a, sau. naMdakuvarabena jAmanagara 103 36 zeTha devacaMda amarazI (bena dhIrajakuMvaranI dIkSA prasaMge bheTa) bhANavaDa 501 37 zrI sthA. jaina saMgha (bena dhIrajakuMvaranI dIkSA prasaMge bheTa) bhANavaDa 501 38 vakIla vADIlAla nemacaMda zAha vIramagAma 501 39 mahetA zAntilAla maNIlAla ha. kamaLAbena mahetA amadAvAda pa56 40 zrIyuta lAlacaMdajI tathA a. sau. dhIsAbena ,, 501 41 zeTha mehanarAjajI mukunacaMdajI bAlIyA 501 42 sva. zeTha ukAbhAI trIbhavanadAsanA smaraNArthe temanAM dharmapatnI lakSmIbAI gIradhara taraphathI hA. maraghAbena tathA maMgubena amadAvAda 501 For Private And Personal Use Only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 43 pArekha jayaMtIlAla manasukhalAla rAjakoTavALA hA. vinubhAI , 501 44 zrI sthA. jaina saMdha vAMkAnera 501 45 zrI sthA. jaina saMgha . beTAda 501 46 zeTha gudaDamalajI zeSamalajI jevara (bAra) pIpaLagAMva 501 47 sva. turakhIyA laheracaMda mANekacaMdanA smaraNArthe temanAM dharmapatnI jIvatIbAI taraphathI hA. bhAI jayaMtIlAla tathA pUnamacaMdabhAI vaDedarA 501 48 zAha acaNaLadAsa zukanarAjajI hA. zukanarAjajI amadAvAda 501 49 bhAvasAra kheDIdAsa gaNezabhAI dha dhukA 101 50 a. sau. hIrAbena mANekalAla mahetA dhATakopara 501 para mahetA zAMtIlAla maganalAla tathA a. sau. padamAvatI zAMtilAla mahetA amadAvAda 500 para zeTha hIrAcaMdajI vanecaMdajI kaTArIyA hubalI 501 pa3 zeTha choTubhAI haragoviMdadAsa kaTerIvALA muMbaI 501 54 pArekha ratilAla nAnacaMda morabIvALA taraphathI temanA pitAzrI nAnacaMda goviMdajInA smaraNArthe tathA temanAM dharmapatnI a sI. vasaMta bahenanA aThAIta nimitte hA bhupatalAla ratilAla amadAvAda upara 55 sva. zAha trIbhavanadAsa maganalAlanA smaraNArthe temanAM dharmapatnI zIvakuMvarabAI taraphathI hA. ratIlAla trIbhavanadAsa zAha amadAvAda 511 56 zrImAna nAthAlAla mANekacaMda pArekha muMbaI (mATuMgA) 501 pa7 zrI lIMmaDI saMpradAyanA gacchAdhIpati pU. AcArya maharAja zrI lAdhAjI svAmInA smaraNArthe hA. zeTha jezIMgabhAI picAlAla (maharAja zrI cheTAlAlajI sadAnaMdInA upadezathI) amadAvAda 501 58 sva. zrI vinayamUrti zrI lakSmIcaMdajI mahArAjanA smaraNArthe hA. zeTha jezI gabhAI pAcAlAla (maharAjazrI choTAlAlajI sadAnaMdInA upadezathI) amadAvAda 501 59 bA. bra. prabhAvatIbena kezavalAla ujajenavAlA taraphathI temanI dIkSA prasaMge vIramagAma papa1 6. zeTha zrIyuta harajIvanadAsa rAyacaMda hA. chabIladAsa harajIvana amadAvAda 501 61 zeTha pipaTalAla haMsarAja tathA divALIbenanA samaraNArthe hA. zeTha bAbulAla pipaTalAla amadAvAda 502 For Private And Personal Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir >> 501 62 a. sau. lIlAvatIbena IzvaralAla 63 hemANI prabhudAsa bhANajI kalakattA 551 64 zeTha lamaNadAsa saMjarAma amadAvAda 501 65 zrI sthA. jaina meTA saMgha rAjakeTa 501 26 zeTha cAMdamalla bIradhIcaMda nAsika sITI 501 67 jhaverI mANekacaMdajI pannAlAla chajalANI ha. dhanavaMtIbena tathA kiraNabena dilhI 501 68 zeTha haMsarAjajI pUrNamalajI kAMkarIyA gegaLAva 501 69 zrI che. sthA. jaina sabhA kalakattA 501 70 zeTha tejasiMhajI phatalAlajI chAjeDa udepura 501 71 zeTha ratanacaMda lakSmIcaMda muMbaI 500 72 zAha umarazI bhImazIbhAI (sva. pitAzrI bhImazIbhAI - tathA mAtuzrI pAlAbAI tathA dharmapatnI pAnabAInA smaraNArthe) muMbaI papara 73 zAha zAmalabhAI amarasIbhAI amadAvAda 102 74 mahetA candrakAnta nautamalAla muMbaI 501 75 zeTha bhIkhacaMdra lAlacaMdra pIpalagAma 501 76 bena mehanIbena mahetA muMbaI 501 77 zrImatI meMghIbena navalacaMda zAha lImaDI (saurASTra) 501 ha. motIbena 78 zrImatI vimalA sUrajamala mahetA belagAma 501 79 udANI nihAlacaMdra hAkemacandra vakIla bI. e. ema. ela. bI, rAjakeTa 501 80 sva. koThArI maganalAlajI kundanamalajInA smaraNArthe ha. temanAM dharmapatnI rAjakuMvarabena satArA 751 81 zeTha mohanalAlajI maMchAlAla ha. ramaNalAla (pU. munizrI phatecaMda ma. nA ziSya paM. munizrI kanaiyAlAlajI ma. nA upadezathI) jayapura 501 82 zeTha kaniyAlAlajI sehanalAlajI kaDiyA dhAraDI 101 83 zeTha pratApamalajI kapuracaMdajI sAMDherAvavALA ( pUjya phatecaMdajI ma. nA ziSya mizrI lAlajI ma. nA ziSya cAMdamalajI ma. nA upadezathI) amadAvAda 501 For Private And Personal Use Only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 84 zrImAna lAlAjI rezanalAlajI samandaralAlajI baData 501 - ha. meMtIlAlajI 85 zrImAna bhUramalajI dalIcaMdajI sAMkariyA (pU. ma. zrI svAmIdAsajInA saMpradAya pU.ma. zrI phatecaMdajI ma. nA ziSya paM. munI zrI kanaiyAlAlajI ma. nA upadezathI saherAva 501 86 sva. gerIzaMkara kALIdAsa desAInA smaraNArthe ha. bhUpatalAla gaurIzaMkara Ira 501 87 zeTha sAheba zrI narAmabhAI haMsarAjabhAI kamANe jamazedapura 501 88 sva. mahAsajI zrI dhanadevIjI ma. sA. nA smaraNArke rava. khUbacaMdajI saMkhalAlanAM dharmapatnI zrImatI jyadevI taraphathI ( mahAsatIjI zrI sudarzanAmatijI tathA phulamatIjInA upadezathI dilhI 501 89 zrImAna lAlA kapUracaMdajI berAnA dharmapatnI zrImatI vasaMtadevI hA. lAlA rAjamalajI hemacaMdajI taraphathI (mahAsatI zrI sudarzanAmatijI tathA phUlama tijI mahAdevInA upadezathI) dilhI pa01 90 sva. mahAsatIjI zrI draupatAdevIjI ma. sA. nA maraNArthe zrI esa. esa. jaina mahilA saMgha taraphathI (aneka guNalaMkRta mahAsatIjI zrI mohanadevajI ma. sA. nI preraNAthI) dilhI 501 91 3. lakSamIcaMdajInA smaraNArthe naginAdevI sutInA taraphathI haste saMghavI hemaMtakumAra jaina dilhI pa01 92 sva. pitAzrI lAlA jhaverI ghasnemalajI sutI na maraNArthe haste zrImatI nagInA devI dilhI pa01 93 lAlAjI kasturacandajI khuzAlacandajI sacetI ha. jJAnacaMdajI alavara pa01 94 sva. pUjya pitAzrI durlabhajI semacaMda daphatarI ha. gaurIzaMkara durlabhajI daphatarI muMbaI 500 ~ zeTha semacaMda jeThAlAla ghelANI ha. - cunIlAlabhAI joDIyAvALA muMbaI 506 6 zeTha phejamalajI sulatAnasIMhajI beradIyA amadAvAda 501 97 zeTha chaganalAla zAmajIvirANI tathA zrImatI vajakuMvarabena chaganalAla virANI TrasTaphaMDa - taraphathI zeTha chaganalAla bhAInA samaraNArthe rAjakoTa 501 For Private And Personal Use Only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nAma gAma naMbara gAma rUpiyA 98 zrI vardhamAna sthA. jaina zrAvaka saMgha ha. pramukha baMsIlAla kaTArIyA hiMgaNavATa 501 99 lAlAjI rAmalAlajI rezanalAlajIaneka guNalakRta mahAsatIjI mohanadevInA upadezathI) dilhI pa01 100 sva. mahetA maMgaLajI maNIlAlajInA smaraNArthe ha. temanA dharmapatnI guNavatIbahena mahetA paMDicerI 501 101 bATavIyA vanecaMda amIcaMda (mahAvIra TekSaTAIla Tesa) beMgalora 553 102 zrIyuta tArAcaMda gelaDA TrasTa madrAsa 501 103 zeTha gularAjajI punamacaMdajI mahetA kisanagaDha 551 104 zeTha agaramalajI trIkamacaMdajI Idera sITI pa51 105 kAnugA dhIMgaDamallajI mulatAnamalajI kaMvADa gaDhasIMdhANa vALA amadAvAda 501 106 lAlAjI navaratanacaMdajI coraDIyAnAM dharmapatnI zrImatI rAjakumArIbena dIlhI pa01 107 zeTha cImanalAla rUSabhacaMda amadAvAda 501 108 zeTha kAnajI pAnAcaMda bhImANI TrasTa kalakattA 501 109 zeTha gIradharalAla haMsarAja kAmANI , 501 110 aneka guNalakRta mahAsatI hinadevInA upadezathI svayamI baMdhuo taraphathI dIlhI 501 111 sva. vinayacaMdajI pArekhanA smaraNArthe lAlA pUrNacaMdajI ratanacaMdajI pArekhanI vatI ha. zrImatI premAdevI ( zAMta svabhAvI mahAsatIjI phulakuMvarabAInA upadezathI ) dIlhI 501 112 zrImatI badAmabAI mIzrIlAlajI luNIyA caMDAvatavALA amadAvAda 501 113 zeTha bharatakumAra maNIlAla dalAla amadAvAda 501 114 zAha harakhacaMda amaracaMda 115 zAha jagajIvanadAsa vandAvanadAsa amadAvAda 501 116 zeTha haMsarAja lakSmIcaMda kAmA jainabhUvana amadAvAda 501 kalakattA 51 For Private And Personal Use Only
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 10 117 pU. dAdAjI sva. kapuracaMdajI tathA dAdIjI kesarabena cAraDIyAnA samaraNArthe ha. lAlA phulacaMdajI ane zrImatI vimalakuMvarI javerI nIvatI zrImatI nagInAdevI (mahAsatIjI phulamatIjInA upadezathI) 118 zeTha nagInadAsa cheTAlAla 11 zrI sthA. jaina saMgha ha. zeDa gaNezamala gulAbacaMda 120 zrI sthA. jaina saMgha 121 zrI sarAka jaina vidyAlaya 122 gAMdhI bhurAlAla nAnacaMda 123 zrImAna hiMmatasiMhajI sAheba galUDIyA eDIsanala kamIzanara ajamera DIvIjhanavALAnA dharmapatnI a.sau. mANekakuMvarabena taraphathI ha. khUzAlasiMhajI guluMDIyA dilhI pa01 amadAvAda 501 barorA 501 bhadesara 501 kumAraDI 501 muMbaI pa01 jayapura 551 584-lAIpha membare amadAvAda tathA parAo naMbara nAma gAma rUpiyA 1 zeTha gIradharalAla karamacaMda 251 2 zeTha iTAlAla vakhatacaMda hA. phakIracaMdabhAI 251 3 zAha kAMtilAla trIbhovanadAsa 251 4 zAha piTalAla mehanalAla 251 pa zeTha premacaMda sAkaracaMda 250 6 zAha ratIlAla vADIlAla 251 7 zeTha lAlabhAI maMgaLadAsa 251 8 sva. amRtalAla vardhamAnanA smaraNArNa hA, kAnajIbhAI amRtalAla dezAIrapa1 9 zAha naTavaralAla caMdulAla 10 zAha narasiMhadAsa trIbhovanadAsa 251 11 zAha bIpInacaMdra tathA umAkAMta cunIlAla pANI 301 12 zrI zAhapura dariyApurI AThake TI sthA. jaina upAzraya hA, vahIvaTa kartA zeTha izvaralAla puruSottamadAsa 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 251 251 251 251 251 251 13 zrI chIpALa darIyApurI AThaLeTI sthA. jaina saMgha hA. zeTha caMdulAla acaratalAla 251 14 zAha cInubhAI bAlAbhAI C/o. zAha bAlAbhAI mahAsuzalAla 251 15 zAha bhAIlAla ujamazI 16 zrI sukhalAla DI. zeTha hA. De. ku. sarasvatIbena zeTha 17 zrI saurASTra sthA. jaina saMgha ha. zeTha kAMtilAla jIvaNalAla 18 medI nAthAlAla mahAdevadAsa 19 zAha mohanalAla trIkamalAla 20 zrI chakeTI sthA. jaina saMgha hA. zeTha picalAla pitAMbaradAsa 21 dezAI amRtalAla vardhamAnanA smaraNArthe hA. bhAIlAla amRtalAla 251 22 zAha navanItarAya amulakharAya 23 zAha maNIlAla AzArAma 24 zeTha cInubhAI sAkaracaMda 25 zAha varajIvanadAsa umedacaMda 251 26 zAha rajanIkAMta kasturacaMda 251 27 saMghavI jIvaNalAla chaganalAla 251 28 zAha zAMtilAla mohanalAla dhrAMgadhrAvALA 29 a.sau. bena ratanabena nAdecA hA. zeTha dhulajI caMpAlAlajI 30 zAha harilAla jeThAlAla bhADalAvALA 31 zrI sarasapura darIyApurI ATha keTI sthA. jaina upAzraya hA. bhAvasAra bhegIlAla chaganalAla 251 32 zeTha pukharAjajI samatIrAmajI punamiyA sAdaDIvALA 33 sva. pitAzrI javAharalAlajI tathA pUjya cAcAjI hajArImalajI baraDIyAnA smaraNArthe ha. muLacaMda javAharalAjI baraDIyA 251 34 sva. bhAvasAra babAbhAI (maMgaLadAsa) pAnAcaMdanA maraNArthe hA. temanAM dharmapatnI purIbena 251 35 sva. pitAzrI ravajIbhAI tathA sva. mAtuzrI muLIbAInA maraNArthe hA. kakalabhAI koThArI 301 36 bhAvasAra kezavalAla maganalAla 251 37 zAha kezavalAla nAnacaMda jAkhaDAvALA hA, pArvatIbena 251 252 251 256 For Private And Personal Use Only
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 11 38 zAha jItendrakumAra vADIlAla mANekaca'da rAjasItApuravALA 39 zrI sAbaramatI sthA. jaina sa`dha hA. zeTha maNIlAlabhAI 40 bhAvasAra eTAlAla chaganalAla 251 250 251 41 bhAvasAra zakarAbhAI chaganalAla 251 42 a. sau. ena jIvIbena ratilAla hA. bhAvasAra ratilAla haragoviMdadAsa 251 43 bhAvasAra bhAgIlAla jamanAdAsa pATaNavALA 251 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 44 saghavI bAlubhAI kamaLazI tathA temanAM dharmapatnIe a. sau. caMpArmena tathA vasataaina taraphathI 45 a. sau. vidyAbena vaneca desAI varSItapa tathA aThAi prasa`ge hA. bhupendrakumAra vanecaMda desAI 46 zAhu naTavaralAla geAkaLadAsa 47 a. sau. sarasvatIbena maNIlAla chaganalAla 48 a. sau 'kubena (bhAvasAra bhogIlAla chaganalAlanAM dharma patnI) 49 a. sau. savitAbena (jaya'tIlAla bhogIlAlanAM dharmapatnI ) 50 a. sau. zAMtAbena (dInubhAI bhogIlAlanAM dhama patnI) 51 a. sau. sunadAbena (ramaNalAla bhogIlAlanAM dharma patnI) para zeTha hIrAjI rUganAthajInA smaraNArthe ha. vAgamalajI rUganAthajI 53 zeTha maNIlAla kheAghAbhAi 54 paTavA sumeramalajI anepacaMdajI jodhapuravALA papa sva. mANekalAla vanamALIdAsa zeThanA smaraNArthe hA. ramaNalAla mANekalAla 56 sva, zAhu dhanarAjajI khemarAjajInAM smaraNArthe hA. kanaiyAlAla dhanarAjajI 57 zrI sAra'gapura 6. A. ke. sthA. jaina saMgha hA. zAhe ramaNulAla bhagubhAI 58 dozI harajIvanadAsa jIvarAja tathA lakSmIbAi laheraca`danA smaraNArthe ha. dezI manaharalAla karazanadAsa muLIvALA 59 zAha punamacaMda phatehacaka 60 zrIyuta caturabhAi naMdalAla 61 zrIcuta amRtalAla izvaralAla mahetA dura zAha jAdavajI mehanalAla tathA zAhu cImanalAla amulakhabhAi For Private And Personal Use Only 251 417 251 351 309 251 251 251 301 251 301 251 301 251 251 251 251 251 251
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 251 251 63 a. sa. bena lAbhubena maganalAla ha. zAha amRtalAla dhanajIbhAI vaDhavANa zaheravALA 301 64 a.sau. bena kAntAbena goradhanadAsa (cAMdamuninA upadezathI) 251 65 dezI phulacaMda sukhalAlabhAI beTAdavALAnA smaraNArthe ha. dezI chabIladAsa phUlacaMdabhAI 251 66 lAlAjI rAmakuMvarajI jaina 251 27 zeTha cheTAlAla gulAbacaMda pAlanapuravALA 68 zAha dhIrajalAla motIlAla 251 69 saMghavI sUryakAMta cunIlAlanA smaraNArthe ha. saMghavI jIvaNalAla cunIlAla 70 bhAvasAra mehanalAla amulakharAya - 251 71 mahetA mULacaMda maganalAla 72 vaidya narasiMhadAsa sAkaracaMdanAM dharmapatnI revAbAInA maraNArthe ha. harIlAla narasiMhadAsa 73 zAha kulacaMdabhAI mulacaMda ha. hasamukhabhAI kulacaMdabhAI ja zeThazrI mizrI lAlajI javAharalAlajI baraDIyA 251 75 zAha lallubhAI maganabhAI cuDAvALA hajazavaMtalAla lallubhAI 76 kumArI puSpAbena hIrAlAla (cAMdamuninA upadezathI) 77 zAha maNIlAla ThAkarazI ha. kamaLAbena maNIlAla lakhataravALA (cAMda munine upadezathI) 78 kumArI nalInIbena yaMtIlAla 79 va. umedarAma tribhuvanadAsanAM dharmapatnI kAzIbAInA smaraNArthe hA. zAMtilAla umedarAma (cadamuninAM upadezathI) 251 80 va. bhAvasAra mohanalAla chaganalAlanAM dharmapatnI divALIbAInA smaraNArthe ha. ratIlAla mANekalAla (cAMdamuninA upadezathI) 251 81 mahetA devIcaMdajI khubacaMdajI dhokA gaDhasIyANAvALAnA smaraNArthe ha. mahetA cunIlAla haramAnacaMda 82 ghAsIlAlajI mohanalAlajI keDArI The. lakSamI pustaka bhaMDAra 83 sva. zeTha nAthAlAla ratanAbhAI maphatIyAnA smaraNArthe - punAbena taraphathI ha. karazanabhAI (cAMdamuninA upadezathI) 251 1 251 251 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 251 251 251 25 251 251 251 251 84 zAha maNIlAla chaganalAla 85 bhAvasAra jayaMtIlAla bhegIlAla 86 bhAvasAra dinubhAI bhegIlAla 87 bhAvasAra ramaNalAla bhegIlAla 88 bhAvasAra kanubhAI sAkaracaMda 89 zeTha bherUmalajI sAheba jodhapuravALA 90 sva. banANuM vardhamAna rAmajIbhAI kuMdaNIvALAnA smaraNArthe ha. zAMtilAla vardhamAna 91 sva. kacarAbhAI laherAbhAInA smaraNArthe ha. zAMtibhAI kacarAbhAI 92 eka svadharmI baMdhu ha. zAha rakhabhadAsajI jayaMtilAlajI 3 a.sau. sarasvatIbena maNIlAla caturabhAI zAha (sadAnadI choTAlAla mahArAjazrInA upadezathI) 94 cImanalAla maNIlAla zAha (rarIyApurI saMpradAyanA pUrva tapasvI mahArAjazrI mANekacaMdrajInA ziSya munizrI maganalAlajI mahArAjazrInA smaraNArthe ) lya bena jekuMvara vrajalAla pArekha 96 zeTha punamacaMdajI javAharalAlajI baraDIyA 7 a.sau. lIlAvaMtI dhIrajalAla mahetA che. dhIrajalAla trIkamalAla mahetA 98 zeTha rAjamalajI ghAsIlAlajI kaThArI kezIlavALA 9 zeTha cunIlAla bhagavAnajI ke. ratIlAla cunIlAla 100 bhAgyavatI aravIMdakumAra che. aravIMdakumAra sakarAbhAI bhAvasAra 101 a. sau. caMcaLabena manasukhalAla hA. manasukhalAla jeThAlAla rUperA 102 sva. AsIbAI tathA vastImalajI bhemAjInA smaraNArthe hA. zeka mIzrImalajI devacaMdajI e savAla keruvALA 103 sva. zeTha kIzanamalajI mAMDatanA smaraNArthe hA. zIremalajI kIzanamala sejavAlA 104 sva. zeTha vaktAvaramalajInA smaraNArthe - hA. zeTha ghI sAlAlajI mukanarAjajI zIyArIyA (jodhapuravAlA) 251 251 301 251 251 251 251 251 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 15 105 zAha mahAsukhalAla bhAilAla ( sadAna'dI pati munizrI TAla mahArAjanA upadezathI 106 a. sau. kAMtAena kALIdAsa kai. kumAra buka khAIDIMga varkasa 107 sva. hIMmatalAla maganalAlanA maraNArthe temanA suputro mesarsa dvArakAdAsa enDa bradharsa taraphathI 108 a. sau. kAMntAbenanA smaraNArthe hA. bhAvasAra nAgaradAsa harajIvanadAsa 109 zrI umedacaMda DAkarazI ke yu. TI gepANI enDa sansa 110 pU. mAtuzrInA smaraNArthe hA. bhAvasAra bhogIlAla chaganalAla 111 zAha zAMtIlAla mAhanalAla 112 sarasvatI pustakabhaMDAra hA. prabhudAsa mahetA 113 sarasvatI pustaka bhaMDAra hA. zaha bhurAlAla kALIdAsa 114 stra, pitAzrI meAtIlAlajInA smaraNArthe hA. mahetA raNajItalAlajI maiAtIlAlajI udepuravALA 115 zeTha paraseAttamadAsa amarasInAM dharmapatnI sva. kusumabenanA smaraNoNe tathA a. sau. savItAbenanA mAsakhamaNanA nimitta hA. zeTha semacaMda paraseAttamadAsa ( peTa sudAnavALA) 119 sarasvatI pustaka bhaMDAra 120 sarasvatI bhaMDAra 116 zrImAna jorAvaramalajI dharma caMdrajI DuMgaravAla rAjAjI kAkeraDAvALA ( munizrI mAMgIlAlajInA upadezathI ) 117 DA, dhanajIbhAi puraseAttamadAsa 118 sarasvatI pustaka bhaMDAra 121 zeTha gerilAlajI suganalAlajI udepuravALA 122 zeTha kanaiyAlAlajI surANA pIpale dAvALA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 123 kAmadAra vADIlAla datIlAla (sAkharamatI) 124 kumArI ca'pAbena bhAgIlAla bhAvasAra 125 kumArI uSAbena jayaMtIlAla bhAvasAra 126 kumArI ca MdrAbena jayaMtIlAla bhAvasAra 127 kumArI jayazrI ramaNalAla bhAvasAra 128 zAhe DAhyAbhAI aMbAlAla For Private And Personal Use Only 51 251 301 251 351 251 251 351 151 51 301 251 251 351 351 351 251 para para 20 pA 241 51 rUpa1
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 351 351 129 baraDiyA cAMdamalajI jhavAhara lAlajI 130 zrI vijayadAna surezvarajI jJAnamaMdIra piSadhazALA 131 zeTha pAnAcaMda jhaveracaMda sAgapura upAzraya TrasTa ha. vakIla bAbubhAI hIMmatalAla - amalanera 1 zAha nAgaradAsa vAghajIbhAI 2 zrI sthA. jaina saMgha hA. gAMDAlAla bhIkhAlAla ajamera 1 zeTha bhurAlAla mohanalAla DuMgaravAla 251 56. 251 alavara 251 251 251 251 301 251 1 zrImatI caMpAdevI che. buddhiAmalajI ratanamalajI sacetI 2. zeTha cadamalajI mahAvIra prasAda pAlAvata 3 zrIyuta rUSabhakumAra sumatikumAra jaina Asanasela 1 bAvIzI maNIlAla catrabhujanA smaraNArthe temanAM dharmapatnI maNIbAI taraphathI hA. rasikalAla, anilakata, tathA vadarAya ATakeTa 1 mahetA cunIlAla nAraNadAsa ANaMda zeTha ramaNIkalAla e. kapAsI hA. manasukhalAlabhAI AkelA zeTha kaMcanalAla rAghavajI ajamerA De. mesarsa ajamera parsa enDa ku. (pU. sadAnaMdI munizrI choTAlAlajI mahArAjanA upadezathI) igatapurI 1 zeTha pannAlAla lakhIcaMda jaina Idera 1 a. sI. bena dayAbena mehanalAla desAI jetapuravALA (a, saubena vidyAbenane vaSatapa nimitta) hA araviMdakumAra tathA jItendrakumAra 2 zrIyuta bhAIlAla chaganalAla turakhIyA 251 251 251 351 For Private And Personal Use Only
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 17 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251 udayapura 1 zeTha raNajItalAlajI motIlAlajI hiMgaDa 2 zrImatI sehInIbAI The. raNajItalAlajI metIlAlajI hiMga 3 a. sI. bena cadrAvatI te zrImAna bahAtalAla nAharanA dharmapatnI, hA. zeTha raNajItalAlajI metIlAlajI hiMgaDa 4 zeTha chaganalAlajI bAgrecA 5 zeTha maganalAlajI bAgrecA 6 sva. zeTha kAjulAlajI leDhAnA smaraNArthe hA. zeTha devatasiMhajI leDhA 7 sva. zeTha pratApamalajI sAkhalAnA smaraNArthe hA. prANalAla hIrAlAla sAkhalA 8 zeTha bhImarAjajI thAvaracaMdajI bAphaNA 9 zrIyuta sAhebelAlajI mahetA 10 zeTha pannAlAlajI gaNezalAlajI hIMgaDa 11 zeDa dIpacaMdajI pannAlAlajI leDhA 12 zeTha kasturacaMdajI nArUmalajI 13 zrI yu. ela. keDArI 14 bAbu parazurAma chaganalAlajI zeTha 15 zeTha kanaiyAlAlajI kAphalAlajI jaina 16 zrI vardhamAna sthA. jaina zrAvaka saMdha AmaDa upaleTA 1 zeTha jeThAlAla goradhanadAsa 2 rava, bena saMtokabena kacarA hA. otamacaMdabhAI, iTAlAlabhAI mathA amRtalAlabhAI vAlajI (kalyANavALA) 3 zeTha khuzAlacaMda kAnajIbhAI hA. pratApabhAI 4 dezI viThThalajI harakhacaMda pa saMghANI muLazaMkara harajIvanabhAIne smaraNArthe hA. temanA putra jayaMtIlAla ramaNIkalAla 251 251 301 250 251 351 251 251 251 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 umaragAMva reDa 1 zAha mohanalAla pipaTalAla pAnelIvALA 251 eDana kempa 1 mahetA premacaMda mANekacaMdanA smaraNArthe hA. rAyacaMdabhAI, pipaTalAlabhAI tathA rasIkalAlabhAI 251 2 zAhe jagajIvanadAsa purUSottamadAsa 251 3 zAha gokaLadAsa zAmajI udANuM 251 kalakattA 1 zrI kalakattA jaina che. sthA. (gujarAtI) saMgha kalola 1 zeTha mohanalAla jeThAbhAInA smaraNArthe ha. zeTha AtmArAma mehanalAla 251 2 che. mayAcaMda maganalAla zeTha hA. De. ratanacaMda mayAcaMda 251 3 sva. nAthAlAla umedacaMdanA smaraNArthe hA. zAha ratIlAla nAthAlAla 251 4 zeTha maNIlAla talakacaMdanA smaraNArthe hA. mAraphatIyA caMdulAla maNIlAla 251 5 sva. zrIyuta vADIlAla parazottamadAsanA smaraNArthe hA. ghelAbhAI tathA AtmArAmabhAI 251 6 zAha nAgaradAsa kezavalAla 251 7 zrI. sthA. jaina saMgha hA. zeTha AtmArAmabhAI mehanalAlabhAI 251 251 251 1 zrI sthA. dariyApurI jaina saMgha hA. bhAvasAra dAmodaradAsabhAI IzvaralAlabhAI 2 pArvatIbena ke. jesIgabhAI IzvaralAlabhAI karajaNa 1 zrI sthAnakavAsI jaina saMdha mIyAMyAma karajaNa kaThera 1 sthA. jaina saMgha ha. jesIMgabhAI pAcAlAla taraphathI (mAdhavasiMhajI mahArAjazrInA upadezathI) ha. ThAkarabhAI rAmacaMdra 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir katrAsagaDha 251 1 zrI . sthA. jaina saMgha ha. zeTha devacaMda amulakhabhAI kalyANa 1 saMghavI ThAkarazIbhAI saMghajInA smaraNArthe hi. zAha hIMmatalAla harakhacaMda 251 300 251 kAnapura 1 zAha ramaNIkalAla premacaMda kuMdaNuM ( ATakoTa) 1 dezI ratIlAla TekarI kalakI 1 paTela geviMdalAla bhagavAnajI 2 paTela khImajI jeThAbhAI vAghANI (temanA va. suputra rAmajIbhAInA smaraNArthe) kampAlA 251 302 251 251 251 1 sva. zeTha nAnacaMda metIcaMda dhrAMkAvALAnA smaraNArthe che. temanA suputra jamanAdAsa nAnacaMda zeTha 2 zrImatI hIrAbena, ratIlAla nAnacaMda zeTha dhrAphAvALA kuzaLagaDha 1 zeTha caMpAlAlajI devacaMdajI khAkhIjALIyA 1 bATavIyA gulAbacaMda lIlAdhara khArAghoDA 1 rava. pitAzrI harajIvanadAsa lAlacaMda zAha tathA sva. a. sI. bena jamakubAI tathA lIlAbAInA maraNArthe ha. narasiMhadAsa harajIvanadAsa 251 2 sva. zeTha oghaDalAla lahamIcaMdanA smaraNArthe ha. bhAIcaMda e ghaDabhAI ra51 401 For Private And Personal Use Only
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 352 300 251 251 251 251 251 khIcana 1 zeTha kizanalAla pRthvIrAja mAlu khuradAreDa 1 zeTha gIradhArIlAlajI sItArAmajI kheMDapavALA 2 zeTha narasiMhadAsa zAMtilAlajI bharavAvALA (munizrI cAMdalajInA upadezathI) khaMbhAta 1 zeTha mANekalAla bhagavAnadAsa 2 zeTha trIbhovanadAsa maMgaLadAsa 3 zrI sthA. jaina saMgha 4 zAha caMdulAla harIlAla 5 zAha sAkaracaMda mehanalAla 6 zAha zakarAbhAI devacaMda 7 zAha sukhalAla delatacaMda 8 gAMdhI bApulAla mehanalAla 9 bena lalitA mANekalAla gAMdhIgAma 1 zAha morArajI nAgajI enDa kaMpanI guMdAlA 1 zAha mAlazI ghelAbhAI gulAbapurA 1 zrI sthA. jaina vardhamAna saMgha ha. mAMgIlAlajI ukAramalajI dhanepavALA 2 zrI osavAla paMcAyata ha. gulAbacaMdajI cAraDIyA 251 251 251 251 251 251 251 251 251 1 sva. bhAkhaDA vaccharAja tulasIdAsanAM dharmapatnI kamalabAI taraphathI hA. mANekacaMdabhAI tathA kapuracaMdabhAI 2 pIpaLIyA lIlAdhara dAdara taraphathI temanA dharmapatnI a. sI. lIlAvatI sAkaracaMda koThArInA bIjA vaSItapanI khuzAlImAM For Private And Personal Use Only
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 21 3che. 251 251 251 3 kAmadAra juThAlAla kezavajInA samaraNArthe hA. - harIlAla juThAlAla kAmadAra 4 sva ke ThArI kRpAzaMkara mANekacaMdanA smaraNArthe hA. temanAM dharmapatnI prabhAkuMvarabena 5 koThArI gulAbacaMda rAyacaMda raMgunavALA 6 jasANI rUganAthabhAI nAnajI hA. cunIlAlabhAI cha mAstara hakImacaMda dIpacaMda zeTha gadIyA 1 sthA. jaina saMgha ha zAha premacaMda choTAlAla (zeTha popaTalAlabhAI taraphathI) 251 godharA 1 zAha trIbhavanadAsa chaganalAla 2 sva. premacaMda ThAkarazInA smaraNArthe ha. zAha cunIlAla premacaMda 301 251 301 ghaTakaNa 251 300 251 251 1 zAha caMdulAla kezavalAla gholavaDa (thANA) 1 mahetA gulAbacaMda gaMbhIramalajI ghaDanadI 1 zeDa caMdrabhANa bhAcaMda gAdIyA cuDA 1 zrI sthA. jaina saMgha hA. ratIlAla maganalAla gAMdhI ceTIlA 1 zAha vanecaMda jeThAlAla zrI sthA. jaina saMghane bheTa cArabhujAreDa 1 zeTha mAMgIlAlajI hIrAcaMdajI bAbela jamazedapura 1 dozI jhaveracaMda valabhajI jalesara (bAlAsara) 1 saMghavI nAnacaMda popaTabhAI thAnagaDhavALA 301 301 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 22 jayapura 1 zrImAna zeTha zIremalajI navalakhAnAM dharma patnI a. sau. premalatAdevI 251 java tagata 1 zrImAna sundaralAlajI nemIcaMdajI takesarA jAmakhaMbhALIyA 1 zAha cheTAlAla kezavajI 2 vArA cImanalAla devajIbhAi 3 DA sAheba pI. pI. zeTha 1 zeTha vasanajI nAraNuMjI 2 zrI sthA. jaina saMgha hA. mahetA raNachoDadAsa paramANunada 3 saghavI prANalAla lavajIbhAI jAmanagara 4 zAha ragIladAsa pepaTalAla 5 vakIla maNIlAla kheMgArabhAI punAtara jInAradeva 1 ghelANI trIkamajI lAdhAbhAI Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir junAgaDha 1 zeTha maNIlAla mIThAbhAI huM. rilAlabhAI (hATInAmALIyAvALA) jAmajodhapura 1 zrI sthA. jaina saMgha huM, mahetA peApaTalAla mAvajIbhAI 2 zAhe trIbhAvanadAsa bhagavAnajI pAnelIvALA 3 dozI mANekaca'OM bhavAna 4 paTela lAlajI jIThAbhAI 5 zeTha bAvanajI jeThAbhAi 6 zeTha vrajalAla zunIlAla jetapura 1 kAhArI DAlarakumAra veNIlAla 2 . sau. mena surajakuvara veNIlAla kAThArI For Private And Personal Use Only 351 251 251 251 251 251 250 251 251 251 251 387 251 251 251 251 251 251 251
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 250 251 251 3 zeTha amRtalAla hIrajIbhAI ha. narabherAmabhAI (jasApuravALA) 251 4 dezI choTAlAla vanecaMda 251 jetalasara 1 zAha lakSmIcaMda kapuracaMda 2 kAdAra lIlAdhara jIvarAjanA smaraNArthe temanAM dharmapatnI jabakabena taraphathI ha. zAMtilAlabhAI geDalavALA jodhapura 1 zeTha navaratamalajI dhanavaMtasiMhajI 2 zeTha hastImalajI manarUpalajI sAmasukhA 251 3 zeTha pukharAjajI padamarAjajI bhaMDArI 4 zeTha vastImala AnaMdamalajI sAmasukhA jorAvaranagara 1 zrI sthA. jaina saMgha ha. zeTha caMpakalAla dhanajIbhAI jharIyA 1 zrI sthA. jaina saMgha ha. zeTha kanaiyAlAla bI modI 251 DeDAyA 1 zrI sthA. jaina saMgha lsA 1 DhasAgAma sthA. jaina saMgha ha. eka sadagRhastha taraphathI 251 2 zrI sthA. jaina saMgha bagaDiyA narabherAma jeThAlAla (DhasA jaMkazana) 251 tAsagAMva 1 sva. cunIlAla dugaDanA smaraNArthe temanA dharmapatnI TuMbAInA taraphathI hA. zeTha rAmacaMdajI thAnagaDha 1 zAha ThAkarazIbhAI karazanajI 2 zeTha jeThAlAla trIbhavanadAsa 251 3 zAha dhArazIbhAI pAzavIrabhAI hA. sukhalAlabhAI 251 4 haMsAbena aravIMda hA. bhAI ravIcaMda mANekacaMda 301 250 351 251 For Private And Personal Use Only
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 24 dahANuroDa 1 zAha harajIvanadAsa eghaDa khaMdhAra (karAMcIvALA) dAhAda 1 zeTha mANekalAlabhAI kheMgArajI dikarI 1 lAlAjI pUrNacaMdajI jaina (senTrala beMkavALA) 2 zrIyuta kIzanacaMdajI mahetAbacaMdajI cAraDIyA hA. zrImatI nagInAdevI tathA zrIyuta mahetAbacaMda jaina 3 a. sau. sajjanabena iDharamalajI pArekha 4 lAlAjI mInalAlajI jaina enDa sansa 5 lAlAjI gulazanalAlajI jaina enDa sansa 6 bena viyAkumAdI jaina The. mahetAkhaca'da jaina 1 zeTha maNIlAla jeca'dabhAI (vAvRddha sarala svabhAvI phulamatIjI mahAsatijInI preraNAthI) 7 zrImAna lAlAjI ratanacaMdajI jaina hai, AI sI. hAjhIyarI 8 1. lAlAzrIca'dajI DuMgarIyAnA smaraNArthe rAjasthAna nyAyAdhikArI hukamacaMdajI jainanA suputra jItendrakumAra vakIlanA suputra anilakumAra taraphathI bheTa ha. vinayakumArI 9 sva. lAMlA caMpAlAlajI ceraDIyAnA smaraNArthe lAbhacaMdajI tathA hIrAlAlajI taraphathI ha. zAMtAdevI 10 eka sagrahastha taraphathI ha. mahetASaca'dajI jaina 11 eka svadharmI bandhu taraphathI haste vijithAkumArI ena 12 mAtru nirajana si'hujI jaina 1 zeTha sAgaramalajI panAlAlajI grAphA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dhAra dhAMgadhrA 1 bhAvadIkSita a. sau. rUpALIbena hiMmatalAla sadhavInI tapazcaryAthe saMghavI cImanalAla purasAtamadAsa saMghavI taraphathI For Private And Personal Use Only 51 251 351 251 251 301 301 251 251 351 351 301 301 251 251 251 305
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 31 2 saMghavI narasiMhadAsa vakhatacaMda 3 zrI sthA. jaina moTA saMgha ha. maMgaLajI jIvarAja 4 Thakakara nAraNadAsa haragoviMdadAsa pa koThArI kapuracaMda maMgaLajI 251 251 dhorAjI 251 251 251 1 mahetA prabhudAsa muLajIbhAI 351 2 a. sI. bacIbena bAbubhAI 251 3 dhI navasaurASTra oIla mIla prA. lImITeDa 251 4 sva. rAyacaMda pAnAcaMdanA smaraNArthe ha. cImanalAla rAyacaMda zAha 301 5 gAMdhI pipaTalAla jecaMdabhAI 250 6 desAI chaganalAla DAhyAbhAI lAThavALAnAM dharmapatnI divALIbena taraphathI ha. kumArI hasumatI 7 eka sadgahastha ha. mahetA prabhudAsa muLajIbhAI 251 8 zeTha dalapatarAma vasanajI mahetA 9 sva. pitAzrI bhagavAna kacarAbhAInA tathA ci. haMsAnA smaraNArthe - ha. paTela dalIcaMda bhagavAnajI 301 10 mahetA hemacaMda kALIdAsa jAmakhaMbhALIyAvALA - dhaMdhukA 1 zeTha popaTalAla dhArazIbhAI 251 2 sva. gulAbacaMdabhAInA smaraNArthe ha. vera pipaTalAla nAnacaMda ra51 3 zrI catrabhuja vAghajIbhAI vasANuM 251 dhulIyA 1 zrI amala jaina jJAnAlaya ha. zeTha kanaiyAlAla chAjeDa naDIyAda 1 zAha mehanalAla bhurAbhAI nArAyaNa gAma 1 zeTha motIlAlajI hIrAcaMdajI ceraDIyA berIvALA naMdurabAra 1 zrI sthA. jaina saMgha ha. zeTha premacaMda bhagavAnalAla 251 251 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 251 251 301 nAgera 1 zrIpAlabhAI enDa ku. sAgaramalajI lukaDa DeravALA taraphathI pAlanapura 1 bena lakSmIbAI ha. mahetA harIlAla pItAMbaradAsa 2 lekAgaccha sthA. jaina pustakAlaya ha. kezavalAla jI. zAha pAsaNa 1 zrI sthA. jaina saMdha ha. zAha cheTAlAla puMjAbhAI pAleja 1 sva. manasukhalAla mehanalAla saMghavInA smaraNArthe ha. bhAI dhIrajalAla manasukhalAla prAMtIja 1 sthA. jaina saMgha ha. zrIyuta aMbAlAla mahAsukharAma pUnA 1 zeTha uttamacaMdajI kevaLacaMdajI dhekA phAlanA 1 mahetA pukharAja) hastamalajI sAdaDIvAlA 2 mahetA kuMdanamalajI amaracaMdajI sAdaDIvAlA bagasarA 1 zeTha pipaTalAla rAghavajI rAyaDIvALA ha. nAnacaMda premacaMda zAha 2 sva. mAtuzrI janakabAInA smaraNArthe ha. dezAI vRjalAla kALIdAsa 250 251 301 251 251 251 baravALA-ghelAzA 1 sva. mohanalAla narasiMhadAsanA smaraNArthe ha. temanAM dharmapatnI surajabena morArajI badanAvara 1 zrI vardhamAna sthA. jaina zrAvaka saMgha ha. mizrIlAla jaina vakIla 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 254 251 251 251 251 351 bAlotarA 1 zAha jeThamalajI hastImalajI bhagavAnadAsajI bhaNasArI bIdaDA 1 zAha kAnajI zAmajIbhAI bIkAnera 1 zeTha bherudAnajI zeThIyA berAjA 1 zeTha gAMgajI kezavajI (jJAnabhaMDAra mATe) belArI 1 zrI sthA. jaina saMdha ha. zeTha hajAramalajI hastImalajI rAMkA berame 1 zrI rame sthA. jaina saMgha ha. mahetA navalacaMda hAkemacaMda beMgalora 1 zeTha kizanalAla phulacaMdajI sAheba 2 ajamerA choTAlAla mAnasiMga boTAda 1 sva. vasANI haragoviMdadAsa chaganalAlanA samaraNArthe hA. temanA dharmapatnI chabalabena boDelI 1 zAha pravINacandra narasiMhadAsa sANaMdavALA 2 zAha gIradharalAla sAkaracaMda bhANavaDa 1 zeTha jecaMdabhAI mANekacaMdabhAI 2 saMghavI mANekacaMda mAdhavajI 3 zeTha lAlajI mANekacaMda lAlapuravALA 4 zeTha rAmajI jINabhAI pa zeTha padamazI bhImajI phepharIyA 6 phepharIya gAMDAlAla kAnajIbhAI hA. a. sau. zAMtAbena vasanajI cha ve. mahetA pUnamacaMda bhavAnanA smaraNArthe hA. temanAM dharmapatnI divALIbena lIlAdhara (guMdAvALA) 251 2pa1 251 upara 251 251 251 251 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhAvanagara 1 va. kuMvarajI bAvAbhAInA smaraNArthe hA. zAha laheracaMda kuMvarajI 301 bhAdaraNu 1 zrI sthA. jaina saMgha hA. paTela dhulAbhAI jhaverabhAI bhIlavADA 1 zrI zAMti jaina pustakAlaya ha. cAMdamalajI mAmalajI saMghavI 251 2 zeTha bhImarAjajI mIzrIlAlajI 251 301 bhIma 1 caMpakalAlajI jaina pustakAlaya ha. zeTha gAmalajI mAMgIlAlajI 251 bhusAvala 1 zeTha rAjamalajI naMdalAlajI cerITebalaTrasTa 251 jAya 1 jJAna maMdiranA sekreTarI zAha kuMvarajI jIvarAja madrAsa 1 zeTha megharAjajI devIcaMdajI mahetA 251 2 mahetA maNulAla bhAIcaMda 251 3 mahetA surajamala bhAIcaMda 4 mahetA bApAlAla bhAIcaMda 251 manapharA 1 sthA. chakeTI sthA. jaina saMdha 251 mora 251 1 zAha zeramalajI devIcaMdajI jazavaMtagaDhavALA ha. pUnamacaMdajI zeramalajI belyA. mAnakuvA 1 sva. mahetA kuMvarajI nAthAlAlanA maraNArthe hA. temanA dharmapatnI kuMvarabAI harakhacaMda (mAnakuvA sthA. jaina saMgha mATe) mAMDavI 1 zrI. sthA. choTI jaina saMdha ha. mahetA cunIvAla velajI 251 27. For Private And Personal Use Only
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 221 250 250 251 251 mAMDavA 1 zrI mAMDavA sthA. jaina saMdha ha. A sau. kaMcanagaurI ratIlAla gesalIyA (gaDhaDAvALA) 251 mAlegAMva 1 zrI sthA. jaina saMgha ha. phatalAla mAla jaina mAMgarela 1 zAha trIbhovanadAsa nAnajI 2 dezI gIradharalAla jeThAlAla muMbaI tathA parAo 1 sva. zrI pitAzrI kuMdanamalajI metIlAlajI muLAnA smaraNArthe hA. zeTha motIlAlajI baramalajI (ahamadanagaravALA) 2 vardhamAna sthA. jaina saMgha ha. kAmadAra rUpacaMda zIvalAla (aMdherI) 251 3 a. sau. kamaLAbena kAmadAra ha. kAmadAra rUpacaMda zIvalAla (aMdherI) 251 4 sva. mAtuzrI kaDavIbAInA smaraNArthe ha. temanA patra hakamIcaMda tArAcaMda dezI (aMdherI) 5 zAha harajIvana kezavajI ra51 6 zAha ramaNIkalAla kALIdAsa tathA a. sau, kAntAbena ramaNIkalAla ra51 7 saMghavI hiMmatalAla harajIvanadAsa 251 8 verA pAnAcaMda saMghanA smaraNArthe ha. naMbakalAla pAnAcaMda enDa bradharsa 221 9 zAha rAmajI karazanajI thAnagaDhavALA 251 10 sva. jaTAzaMkara devajIbhAI dezInA smaraNArthe ha. raNachoDadAsa (bAbulAla) jaTAzaMkara dezI 301 11 ghelANI valabhajI narabherAma ha. narasIMhadAsa valabhajI 251 12 kapAsI mehanalAla zIvalAla 13 trIbhovanadAsa mAnasiyabhAI deDhIvALAnA smaraNArthe ha. zAha harakhacaMda trIvanadAsa 14 khetANI maNIlAla kezavajI (vaDIyAvALA) ghATake para 15 sva. pitAzrI zAmaLajI kalyANajI guMDalavALAnA smaraNArthe hA. vRjalAla zAmaLajI bAvIsI 16 zAha ravicaMda sukhalAlabhAI ( dAdara) 151 251 251 301 351 For Private And Personal Use Only
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 251 251 301 250. 251 251 251 251 25 17 sva. AzArAma gIradharalAlane smaraNArthe hA. zAMtilAla AzarAma vatI jazavaMtalAla zAMtilAla 18 gAMdhI kAMtIlAla mANekacaMda 19 zAha ravajIbhAI tathA bhAIlAlabhAInI kuAM. (kAMdIvalI) 20 a.sau. lAdhubena ha. ralajIbhAI zAmajI , 21 sva. mAtuzrI mANekabAInA samaraNArthe hazeTha valabhadAsa nAnajI 22 eka saMgrahastha ha. zeTha suMdaralAla mANeklAla 251 23 zeTha khuzAlabhAI kheMgArabhAI 24 zeTha cunIlAla narabherAma vekarIvALA 25 sava. mAtuzrI ge.matIbAInA smaraNArthe ha zAha piTalAla pAnAcaMda 251 22 keTecA jayaMtIlAla raNachoDadAsa sibhAgyacaMda junAgaDhavALA ra7 verA ThAkarazI jasarAja 28 keDArI sukhalAlajI punamacaMdajI (khAreDa) 251 29 a. sau. bena kuMdanagaurI manaharalAla saMghavI 30 kaThArI ramaNIkalAla kasturacaMdabhAI 31 dezAI amRtalAla vardhamAnanA samaraNArthe ha. dalIcaMda amRtalAla desAI 32 sva. tribhavanadAsa vrajapALa vIchIyAvALAnA smaraNArthe hA. haragoviMdadAsa trivanadAsa ajamerA 33 tejANI kuberadAsa pAnAcaMda 251 34 zeTha saradAramalajI devIcaMdajI kAvaDIyA (sAdaDIvALA) 251 35 zeTha nemacaMda svarUpacaMda khaMbhAtavALA ha. bhAI jeThAlAla nemacaMda 251 36 zAha karazIbhAI harajIbhAI 37 zrImatI maNIbAI vRjalAla pArekha cerITebala TrasTa phaMDa ha, vRjalAla durlabhajI pArekha 38 daDiyA amRtalAla motIcaMda (ghATakopara) 39 dezI catrabhuja suMdarajI 40 dezI jugalakizora catrabhuja , 401 41 dezI praviNacaMda catrabhuja 381 kara zeTha manubhAI mANekacaMda ha. jhATakayA narabherAma mezarajI 251 43 zAha kAMtilAla maganalAla >> 251 251 251 301 1 >> 401 For Private And Personal Use Only
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 44 zeTha maNIlAla gulASacaMda 45 zeTha chaganalAla nAnajIbhAI www.kobatirth.org 49 mahetA ratIlAla bhAicaMda 50 zAha premajI hIrajI gAlA ii Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 46 zAha zIvajI mANekabhAI 47 mesasa savANI TrAnsapATa kuAM. hA. zeTha mANekalAla vADIlAla 48 zAhu nagInadAsa kalyANajI (verAvaLavALA) ghATakApara 25Nu 51 251 251 251 51 ena kezarakhAi caMdulAla jezIMgabhAi zAhe para pArekha cImanalAla lAlacaMda sAyalAvALAnA dhamapatnI a. sau. caMcaLakhAinA smaraNArthe hA sArAbhAI cImanalAla 251 53 dhI marInA morDana hAiskula TrasTa phaMDa hA, zAha maNIlAla ThAkarazI 251 54 mahetA meTara sTIsa hA. aneApaca DI. mahetA 251 55 zeTha rasIkalAla prabhAzaMkara mArakhIvALA taraphathI temanAM mAtuzrI maNIbenanA smaraNArthe 56 zrIyuta jasavaMtalAla cunIlAla verA pa7 zAha kuMvarajI huMsarAja 58 daDIyA jesIMgalAla trIkamajI 59 medI abhecaMda suracaMda rAjakoTavALA hA DAsAlAla abheca 301 250 251 251 251 60 zAhe jeThAlAla DAmarazI dhrAMgadhrAvALA hA. zAhe vADIlAla jeThAlAla 250 61 sva. pitAzrI bhagavAnajI hIrAca'da jasANInA smaraNArthe hA. lakSmIcaMdabhAI tathA kezavalAlabhAI 62 sva. pitAzrI zAhu akhAlAla puruSottamadAsanA smaraNArtha hA. zAhe ApAlAla akhalAla 63 sva. kasturacaMda amarazInA smaraNArthe hA. temanAM dhama patnI jhaverabena maganalAla vatI jayaMtIlAla kasturaca'da mazkArIyA (cuDAvALA) For Private And Personal Use Only 251 251 251 64 zeTha DuMgarazI huMsarAja vIsarIyA 65 zAha ratanazI mANazInI kuAM. 66 zeTha zIvalAla gulAbacaMda mevAvALA 67 zAhe caMdulAla kezavalAla 68 sva. pitAzrI vIraca'nlR jesIMga zeTha lakhataravALAnA samaraNArthe hA. kezavalAla vIracaMda 69 ca'dulAla kAnajI mahetA 351 251 251 251 151 251 251 251 51
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 5 301 - 32 70 zrI vardhamAna sthA. jaina saMgha hA. kezarImalajI ane pacaMdajI gugalIyA (malAda) 251 71 sva. pitAzrI patubhAI manAbhAInA smaraNArthe hA. zAha kAnajI patubhAI 72 a.sau. pAnabAI hA, zeTha padamazI narasiMhabhAI 73 sava. nAgazIbhAI sejapAlanA smaraNArthe rAmajI nAzI , 301 74 sva. geDA vaNarazI triIbhavanadAsa sarasaIvALAnA smaraNArthe hA. jagajIvana vaNarazI gaDA 251 5 sva. kAnajI suLajInA smaraNArthe tathA mAtuzrI divALIbAInA 16 upavAsanA pAraNuM prasaMge hA. yaMtilAla kAnajI 76 zAha premajI mAlazI gaMgara , 251 77 zAha velazI jesIMgabhAI chAsarAvALA taraphathI temanAM dharmapatnI sva. nAnabAInA maraNArthe 78 sva. pitAzrI rAyazI velazInA smaraNArthe hA. zAha dAmajI rAyazIbhAI 79 zAha varajAMgabhAI zIvajIbhAI 80 zAha khemajI muLajI pujA 81 a. sau. samatAbena zAMtilAla The. zAMtIlAla ujamazI zAha , 82 sva. kezavalAla vacharAja kekArInA smaraNArthe sUrajabena taraphathI hA. tanasukhalAlabhAI y 251 83 sva. pitAzrI haMsarAja hIrAnA samaraNArthe hA. devazI haMsarAja kaccha bIdaDAvALA >> 251 84 ghelANI prabhulAla trIkamajI (berIvalI) upara 85 zeTha caMbakalAla kasturacaMda lImaDI ajarAmara zAsabaMDArane bheTa (mATuMgA)251 86 e. sI. bena rajanagaurI ke. zAha caMdulAla lakSmIcaMda , 251 87 zAha naTavaralAra dIpacaMda taraphathI temanAM dharmapatnI a.sau. - suzIlAbenanA vaSItapanI khuzAlImAM - 25 88 dezI bhIkhAlAla vRjalAla pALIyAdavALA 89 zAha gepALajI mAnasaMga , 251 , 301 251 251 251 * 25 For Private And Personal Use Only
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 32 250 90 dezI kulacaMda mANekacaMda 91 zeTha caMpakalAla cunIlAla dAdabhAvALA , 251 2 zrI vardhamAna sthA. jaina zrAvaka saMgha ha. zAha ravicaMda sukhalAla (dAdara) 251 zAMtilAla DuMgarazI adANI , 251 94 zAha karazana ladhubhAI , 2pa 95 kisanalAla sI. mahetA zIva 251 ha6 mAtuzrI jIvAbhAInA smaraNArthe che. zAmajI zIvajI kaccha guMdALAvALA goregAMva 251 7 sva. zAha rAyazI kacarAbhAIne maraNArthe temanAM dharmapatnI neNabAI vatI ha. jeThAlAla rAyazI 251 98 zuzIlAbena zakarAbhAI che. navInacaMdra vasaMtalAla zAha vilepArle 251 99 bena caMdanabena amRtalAla vArivA 100 va. kALIdAsa jeThAlAla zAhanA smaraNArthe ha sumanalAla kALIdAsa (kAnapuravALA) 101 zAha trIbhavana gepALajI tathA a.sau. bena kasuMbA trIbhavana (thAnagaDhavALA ) 251 301 garva che muLI 301 351 1 zeTha ujamazI vIrapALa ha. zeTha kezavalAla ujamazI morabI 1 dezI mANekacaMda suMdarajI mombAsA 1 zrIyuta nAthAlAla DI. mahetA 2 zAha devarAja petharAja mahesANuM 1 zAha padamazI suracaMdanA samaraNArthe ha. zIvalAla padamazI yAdagIrI 1 zeTha bAdaramalaja surajamalajI beMkarsa 251 250 25 250 For Private And Personal Use Only
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ratalAma 1 aneka bhakatajane taraphathI ha, zrImAna kezarImalajI Daka ( zrI kevaLacaMda munizrIne upadezathI) rANapura 1 zrImatI mAtuzrI samaratabAInA smaraNArthe ha. De. naretamadAsa cunIlAla kApaDIyA 2 sva. pitAzrI laherAbhAI khImajInA smaraNArthe ha. zeTha kALIdAsa laherAbhAI vasANI 251 31 rANuvAsa 1 zeTha javAnamalajI nemIcaMdajI hA. bAbu rakhabacaMdajI 201 rAyacura 1 sva. mAtuzrI meghIbAIne smaraNArthe ha. zAha zIvalAla gulAbacaMda vaDhavANavALA 2 kALurAmajI cAMdamalajI sacetI 251. 251 400 251 251 251 rAjakeTa 1 vADIlAla DAIga prinTIMga varkasa 2 zeTha ratIlAla nyAlacaMda cIttalIyA 3 zeTha manubhAI muLacaMda (ejInIyara sAheba ) 4 zeTha zAMtilAla premacaMda temanA dharmapatnInA vaSItapa prasaMge pa zeTha prajArAma viThThalajI bena sathuMbALa nautamalAla jasANI (varSItapanI khuzAlI ) 7 medI saubhAgyacaMda motIcaMda 8 badANI bhImajI velajI taraphathI temanA dharmapatnI a. sau. samaratabenanA varSItapa nimitte 251 251 251 For Private And Personal Use Only
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 35 9 dozI meAtIcaMda dhArazIbhAI ( rITAyarDa ekajhIkayuTIva enjInIyara) 251 50 10 kAmadAra caMdulAla jIvarAja ( dhrAMgadhrAvALA ) 11 hemANI ghelAbhAi savacandre 12 daphatarI prabhulAla nyAlacaMda 13 sva. mahetA devacaMda purUSottamanA smaraNArthe temanAM dharmapatnI hemakuvarabAI taraphathI ha. jayaMtIlAla devacaMda mahetA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 pUjya vAlajIbhAi nyAlacaMdabhAi 251 14 pArekha zIvalAla jhuMjhAbhAI mAmbAsAvALA ha. a. sau. kaMcanabena para rApara rAmapurA 1 zeTha tejamalajI maneAharalAlajI e'kara rAvaTI 1 zeTha miyAcadajI jIhAramalajI kaTAriyA lakhatara 1 zAha rAyacaMda ThAkarazInA smaraNArthe ha. zAMtilAla rAyacaMda zAhu 2 bhAvasAra harajIvanadAsanA smaraNArthe ha. trIbhAvanadAsa harajIvanadAsa 3 zAha talakazI hIrAcaMdanA smaraNArthe huM. bhAI amRtalAla talakazI 4 zAhu cunIlAla mANekacaMda 5 zAhe jAdavajI AghaDabhAInA smaraNArthe ha, zAMtilAla jAdavajI 6 dozI ThAkarazI gulAbacaMdanA smaraNArthe temanAM dhama patnI samarata mahena taraphathI ha. jayaMtilAla ThAkarazI lAlapura 1 nemaca'da savajI mAdI hai. bhAI maganalAla 2 zeTha mulacaMda popaTalAla hA. maNIlAla tathA jezIMgabhAI lAkherI 1 mAstara jeThAlAla mAnajIbhAI huM. amRtalAla jeThAlAla ( sIvIla enjInIyara sAheba ) lAkaDIyA 1 zrI lAkaDIyA sthA. jaina sa`gha ha. zAha ratanazI karamaNa For Private And Personal Use Only 251 251 51 351 351 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 1 zAha cakubhAi vakhatacaMda www.kobatirth.org 36 lIbaDI ( saurASTra ) lImaDI (paMcamahAla) ( 1 zAha kuMvarajI gulAmacaMda 2 chAjeDa ghAsIrAma gulAbhacaMda 3 zeTha vIracaMdra pannAlAlajI karaNAvaTa 4 zrI sthA. jaina saMgha ha. zAha zAMtIlAla gulAmacaMda lAnAvAlA 1 zeTha dhanarAja mulaca'dajI suthA 1 bAbu rAjendrakumAra jaina dilhIvALA ludhiyAnA vaDhavANa zahera 1 zeTha dIlIpakumAra savAIlAla hai zAha savAIlAla tra khakalAla 2 kAmadAra maganalAla gokaladAsa ha, ratIlAla maganalAla 5 vArA catrabhuja maganalAla 6 saghavI zIvalAla hImajIbhAi 3 saMghavI muLacaMda becarabhAI ha. jIvaNalAla galadAsa 1 zeTha kAMtilAla nAgaradAsa 15 zrI vRjalAla sukhalAla 7 zAhu devazIbhAI devakaraNa 8 vArA DosAbhAi lAlacaMda sthA. jaina sagha ha. vArA nAnaca' zIvalAla huM vArA dhanajIbhAI lAlacaMda sthA. jaina saMgha huM vArA pAnAcaMdra geAkharadAsa Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 10 dozI vIraca'da suracaMda hA. dezI nAnacaMda ujamazI 11 sva. vArA maNIlAla maganalAla tathA vArA catrabhuja maNIlAla 12 zAha vADIlAla devajIbhAI 13 kAmadAra goradhanadAsa maganalAlanAM dharma patnI a. sau. kamaLAbena raMgunavAlA vaDAvA 1 kAmadAra kezavalAla hiMmatarAma prephesara For Private And Personal Use Only 251 251 pA 251 351 251 251 251 251 251 251 51 251 251 251 251 251 251 251 251 251 251
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org . 2 vakIla maNIlAla kezavalAla zAha 3 sva. pitAzrI phakIraca'da puMjAbhAinA smaraNArthe hA. zAha ramaNalAla phakIracaDha vaDIyA 4 zeTha bhavAnabhAI kALAbhAi paMcamIyA valasADa 1 zAha khImacaMda mulajIbhAi ghaNI 1 mahetA nAnAlAla chaganalAlanAM dharma patnI sva. ca'caLabena tathA purIbenanA smaraNArthe ha!. manaharalAla nAnAlAla mahetA vaTAmaNu 1 zrI sthA. jaina saMgha hA. paTela DAyAbhAI lubhAI vaDagAMva 1 zeTha mANekacaMdajI rAjamalajI khANA vAMkAnera Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 khaDhArIyA kAMtIlAla traMbakalAla 2 daphtarI cunIlAla popaTabhAi merabIvALA hA. prANalAla cunIlAla daphatarI vIchIyA 1 zrI sthA. jaina sadha hA. ajamerA rAyacaMda vrajapALa vIramagAma 1 mAstara vIThalabhAI modI 2 zAha nAgaradAsa mANekacaMda 3 zAhu maNIlAla dhaNalAla zAhapuravALA 4 zAhe amulakha nAgaradAsanAM dharmapatnI a. sau. ena lIlAvatInA varSItapa nimite hA. zAha kAMtilAla nAgaradAsa 5 sva. zeTha ujamazI nAnacaMdanA smaraNArthe hA. cunIlAla nAnacaMda 6 sva. zeTha maNilAla lakSmIcaMda khArAgheADAvALAnA smaraNArthe temanA putra taraphathI ha. khImacaMdabhAi 7 sva. zeTha harilAla prabhudAsanA smaraNArthe hA. anubhAI For Private And Personal Use Only 251 251 251 251 51 251 251 251 51 251 51 251 51 251 300 251 251 251
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 38 8 saMghavI jecaMdabhAI nAraNadAsa 9 sva. zAha velazIbhAI sAkaracaMda katrAsagaDhavALAnA smaraNArthe . cImanalAlabhAI he. nathubhAi nAnacaMda zAha Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 251 10 pArekha maNIlAla TokarazI lAtIvALA (mATI benanA smaraNArthe) 251 11 zAha nAraNadAsa nAnajIbhAInA putra vADIlAlabhAinAM dharma patnI a. sau. nAragIenanA varSItapa nimite haiM, zAMtIlAla nAraNadAsa 51 12 20. chabIladAsa geAkaLadAsanA smaraNArthe temanAM dharma patnI kamaLAbena taraphathI ha. maMjulAkumArI 13 zrI sthA jaina zrAvikA sadha hu. raMbhAbena vADIlAla 14 sva. tribhAvanadAsa devacaMda tathA sva. caMcaLabenanA smaraNArthe ha. Do. hiMmatalAla sukhalAla 251 15 zAha muLacaMda kAnajIbhAi hai. zAha nAgaradAsa eghaDabhAI 16 zeTha mehanalAla pitAMbaradAsa ha. bhAI kezavalAla tathA manasukhalAla 251 251 17 zrImatI hIrAbena nathubhAinA varSItapa nimite 18 zeTha maNIlAla zIvalAla 19 sva. maNIyAra parasAtamadAsa sudarajInA smaraNArthe huM. sAkaraca', parasAtamadAsa zAhu 20 sva. mAhanadAsa zuhAbhAinA smaraNArthe ha, temanAM dharmapatnI nAthIkhAI taraphathI ha. zaMkaralAla tathA zAMtIlAla vIjayanagara 1 zrI vamAna zve. sthA. jaina zrAvaka sadha ha. premala ajitasiMha verAvaLa 1 zAha kezavalAla jecaMdabhAI 2 zAha khImacaMda saubhAgyaca 3 sva. zeTha madanajI jecaMdabhAinA smaraNArthe temanAM dharmapatnI lADakuMvarabAi taraphathI ha. dhIrajalAla manajI 251 4 zrI sthA. jaina saMgha . zAha zobheca karazanajI pa zAhu harikazanadAsa kulacada kAnapura vALA sA 1 zrI sarA sthA. jaina saMgha ha. dozI pAnAcaMdra somacakra For Private And Personal Use Only 251 251 301 251 :251 251 351 251 251 1 251 51 251
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 39 sANaMda 1 zAha hIrAcaMda chaganalAla hA. zAhu cImanalAla hIrAcaMda 2 a. sau. capAbena hA. dezI jIvarAja lAlacaMda 3 paTela mahAsukhalAla DosAbhAi 4 zAha sAkaracaMda kAnajIbhAI 5 purIbena cImanalAbha kalyANajI saMghavI lIMbaDIvALAnA smaraNArthe hA. vADIlAla mohanalAla koThArI hA. DA mANekalAla kasturacaMda zAha 9 zeTha mohanalAla mANecaMda gAMdhI cuDAvALA taraphathI temanAM dharmAMpatnI maMchAbena lallubhAinA smaraNArthe 10 saghavI kAntilAla harakhacaMdra 11 zAha bhIkhAlAla nAgaradAsa 1 dezI cunIlAla phulacaMda sAdaDI 1 zeTha devarAjajI jItamalajI punamIyA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 6 pArekha nemacaMda meAtIca'da muLIvALAnA smaraNArthe hA. pArekha bhIkhAlAla nemaca'Dha cha saMghavI nAraNadAsa dharamazInA smaraNArthe hA. jayatilAla nAraNadAsa 251 8 zAha kasturaca Mda harajIvanadAsa sAlakhanI 1 zeTha cAMpazIbhAi sukhalAla 2 bhAvasAra cunIlAla premacaMda sAsavarDa 1 cadanamalajI suthAnAM dharmapatnI a, sau. ra'gubhAI muthA taraphathI huM. amaracaMdajI muthA siMgApura 1 dozI vaneca'da vacharAja surata 1 zrI sthA. jaina saMgha hA, zAha ratiMkAla lallubhAI 2 zrIyuta kalyANacaMda mANekacaMda huDAlAvA 3 zrI harIpurA chakeATI sthA. jaina saMgha hA. AbulAla che.TAlAla surendranagara For Private And Personal Use Only 301 pa 251 251 251 251 301 301 251 250 251 251 251 251 251 251 211 251
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 40 251 251 301 7 sva. kezavalAla muLajIbhAInAM dharmapatnI amaratabAInA smathaNa hA. bhAIlAla kezavalAla zAha 4 zAha nyAlacaMda harakhacaMda 5 zAha vADIlAla harakhacaMda 6 zrI sthA. jaina saMgha suvaI 1 sAvaLA zAmajI hIrajI taraphathI sadAnaMdI jaina munizrI choTAlAla mahArAjanA upadezathI suvaI sthA. jaina saMgha jJAnabhaMDArane bheTa saMjelI 1 zAhe luNAjI gulAbacaMdabhAI 2 zrI. sthA. jaina saMgha hA. zAha premacaMda dalIcaMda 251 351 301 301 1 a. sau. ghasIbena lAlacaMdajI mahetA (phatehanagara sacine bheTa) hArIja 1 zAha amulakha muLajIbhAI hA. prakAzacaMdra amulakhabhAI 2 sva. bena candrakAMtAnA smaraNArthe hA. zAha amulakha muLajIbhAI hATInA mALIyA 1 zeTha gopAlajI miThAbhAI 2 zrImatI AnaMdarI bhagavAnadAsanA smaraNArthe hA. temanAM nAnAbena a.sau. maMjulAbena bhagavAsadAsa gAMdhI 250. 251 tA. 31-12-61 sudhInA membaronI saMkhyA 17 Adya murabbIzrI 25 murabbIzrI 123 sahAyaka membara 584 lAipha membare 54 bIjA kalAsanA junA membare 803 dareka dAtAone samiti taraphathI AbhAra mAnuM chuM. lI. sevaka, rAjakoTa tA. 31-12-61 sAkaracaMda bhAIcaMda zeTha maMtrI, For Private And Personal Use Only
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // zrIvItarAgAya namaH // jainAcArya-jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAla-vati-viracitayA surzinyAkhyayA vyAkhyayA samalaGkataM zrI-praznavyAkaraNasUtram (maGgalAcaraNam) ( indravajrAbheda-dhudvivRttam ) zrIsiddhAjaM sthirasiddhirAjyapadaM gataM siddhigatiM vishuddhm| niraJjanaM zAzvatasaudhamadhye, virAjamAnaM satataM namAmi // 1 // (zArdUlavikrIDitavRttam ) nAnAlabdhidharaM surAsuranutaM sandehamohacchidaMdIptaM zAsanabhAskaraM gaNadharaM zuddhaM vipadvArakam / jJAtAzeSavizeSavastunicayaM tejasvinaM muktigaM, vande taM satataM vizuddhacaritaM zrI gautamaM sarvathA // 2 // " praznavyAkaraNasUtrakA hindI anuvAda " maGgalAcaraNamaiM una siddha bhagavantako nitya namaskAra karatA hUM ki jo niraJjanaaSTakarmamala rUpa aMjana se sarvathA vihIna-ho cuke haiM aura isI kAraNa jo muktirUpa saudhake madhya meM virAjamAna ho rahe haiN| jinake sanmArgapara calane se jIvoMko sthira siddharUpI rAjyakI prApti ho jAtI hai| jo svayaM atyaMta vizuddha bana cuke haiN| aura siddhi nAmaka gati prAptakara cuke haiN||1|| praznavyAkaraNusUtro gujarAtI anuvAda mgnnaay25huM te siddha bhagavAnane haMmezA namaskAra karuM chuM ke je niraMjana aSTakarmamaLarUpa aMjanathI taddana rahita thaI gayAM che, ane e ja kAraNe je muktirUpa bhavananI madhyamAM virAjamAna thayela che, jemane batAvela sanmArge cAlavAthI jIne sthira siddhirUpI rAjyanI prApti thAya che. jeo pite atyaMta vizuddha sanI gaye cha, bhane sidva nAmanI gatine pAsa 4rI yUzyAM cha. // 1 // For Private And Personal Use Only
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasace ( drutavilambitavRttam ) kamalakomalamajupadAmbujaMvimalabodhidabodhavibodhakam / mukhasuzobhisadorakavatrikaM guruvaraM sadayaM praNamAmyaham // 3 // (anuSTuvavRttam) jainI sarasvatIM natvA, vRttireSA sudrshinii| praznavyAkaraNe sUtre, ghAsilAlena tanyate // 4 // ___maiM una gautama gaNadhara ko mana, vacana aura kAya se nitya namaskAra karatA hUM ki jinhoM ne tapasyA ke prabhAva se aneka labdhiyo ko prApta kara liyA hai| jinheM sura aura asura Akara namaskAra karate haiM, jIvoM ke saMdeha aura moha jinake prabhAva se naSTa ho jAte haiM, jo zarIra kI kAnti se dIpta bane rahate haiM, jo zAsana ke bhAskara haiM bhagavAna mahAvIra prabhu ke jo antima gaNadhara hue hai, rAgAdika doSoM se sarvathA vizuddha bana cuke haiM, jIvoM kI vipatti ko jo nAza karane vAle haiM, kevalajJAna ke prabhAva se jinhoM ne samasta jIvAdika vastuoM ko acchI taraha se jAna liyA hai, jo tejasvI hai tathA jo mukti ko prApta kara cuke haiM // 2 // ___ maiM una dayAlu guruvara ko namaskAra karatA hU~ ki jinake manohara gharaNakamala kamala ke jaise komala haiM aura jo vimala bodhiko dene vAle bodha ke dAtA haiM tathA jinakA mukha sadA sadorakamukhavastrikA se virAjita rahatA hai // 3 // te gautama gaNadharane mana, vacana ane kAyAthI namaskAra karuM chuM ke jemaNe tapasyAnA prabhAvathI aneka labdhine prApta karI che. sura ane asure AvIne jemane namana kare che, jemanA prabhAvathI jenA saMdeha tathA mohane nAza thaI jAya che, je zarIranI kAMtithI jAjavalyamAna rahe che, je zAsananA divAkara samAna che, je bhagavAna mahAvIranA antima gaNadhara che, rAgAdi dethI je taddana vizuddha banI cUkyA che, jenI muzkelIone je dUra karanArA che, kevaLajJAnanA prabhAvathI jemaNe samasta jIvAdika vastuone sArI rIte jANI sIdhI cha, ra tejasvI che tathA bhArI bhuti prA rI sIdheda cha. // 2 // huM te dayALu guruvarane namaskAra karuM chuM ke jemanAM manahara caraNa, kamaLanAM samAna ke maLa che, ane je vimaLajJAna denAra bedhanA dAtA che, tathA bharnu bhuma sahA horA sahitanI bhupattithI zAle che. // 3 // For Private And Personal Use Only
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a0 1 maGgalAcaraNam iha khalvativicitrAkAre'pAre'sAre saMsAre dhanAdibhirvividhopAyaiH sukhArtha prayatamAnA api janA na ke'pi vAstavikaM sukhamanubhavanti kimatra parihAranidAnamiti, sati vicArasaMcAre mokSa eva niratizayasukhasAdhanamiti siddhayati / AsUkSmaikendriyaH sakalo'pi lokaH mukhAbhilASI duHkhavimukhazca dRSTo'tastasya tIrthakara prabhukI vANIko namana kara maiM ghAsIlAla isa praznavyAkaraNa sUtra para yaha sudarzinI nAma kI TIkA banAtA hUM // 4 // isa ativicitratAkAra aniyata svabhAvavAle apAra asAra saMsAra meM dhana Adi vividha upAyoM se sukhaprApti ke nimitta samasta saMsArI jIva prayatna karate rahate haiM phira bhI yahAM saMsAra meM koI bhI jIva vAstavika sukha kA anubhava nahIM kara pAtA hai to isakA kAraNa kyA hai jaba yaha vicAra kiyA jAtA hai to mAlUma detA hai ki yahAM para jitanA bhI sukha hai vaha vAstavika sukha nahIM hai-sukhAbhAsa hai kAraNa vaha indriya aura manase utpanna hotA hai / vAstavika sukha to mokSameM hI hai, kyoMki vaha sukha niratizayarUpa AtyaMtika hai| traikAlika duHkhake atyantAbhAvase viziSTa jo paramAnaMda sadbhAvarUpatA hai vahI niratizayatA hai / isa prakAra kA niratizayarUpa jo sukha hai vaha saMsAra meM nahIM hai| kyoM ki sAMsArika sukha duHkhAnuSakta hai| aura mokSa kA sukha aisA nahIM hai / isaliye sUkSma ekendriya se lekara samasta paMcendriyataka ke prANI sukha ke ami tIrthakara prabhunI vANune namana karIne huM, "ghAsilAlamuni A praznavyAkaraNa sUtra 52 PA // 'suzinI' nAmanI 21 manAj chu.. // 4 // A ati vicitrAkAra, aniyata svabhAvavALA, apAra, asAra saMsAramAM dhana Adi vividha upAthI sukha prApta karavA mATe samasta saMsArI jIve prayatna karatA rahe che, chatAM paNa A saMsAramAM kaIpaNa jIva vAstavika sukhane anubhava karI zakatuM nathI. tenuM zuM kAraNa che, e vicAra jyAre karavAmAM Ave che tyAre evuM lAge che ke A saMsAranAM jeTalAM sukha che te vAstavika sukha nathI, paNa sukhane AbhAsa ja che. kAraNake te indriya ane manathI unna thAya che. vAstavika sukha te mekSamAM ja che. kAraNake te sukha niratizayarUpa che. vaikAlika duHkhanA atyaMta abhAvavALI je paramAnaMda sadubhAvarUpatA che, tene ja niratizayatA kahe che. evA prakAranuM niratizayarUpa je sukha che te saMsAramAM maLatuM nathI. kAraNake sAMsArika sukha duHkhAnuSakta che. mokSanuM sukha tevuM nathI. tethI ja sUkama ekendriyathI laIne paMcendriya sudhInA samasta prANuM sukhanI For Private And Personal Use Only
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre niratizayasukhasAdhanaM nirNetavyam / niratizayaM ca sukhaM traikAlikaduHkhAtyantAbhAvaviziSTaparamAnandasadbhAvarUpaM pAramArthikameva na tvaihika, tasyendriyanoindriyasaMyogajanyatayotpattivinAzayoravinAbhAvaniyamAhuHkhAnupaktatvAt , marumarIcicayoghAvacajalataraGgabhaGgavibhramavadasAratvAcceti mokSasyaiva prAdhAnyamAmananti mahAmunayaH, tasmAdAtyantikasukhamadhinigamiSuNA mokSArthe yatitavyam / mokSazca jJAnakriyAsevanenaiva bhavatIti jJAnakriye eva tatkAraNaM sipAdhayiSitavyam , anyathA lASi aura duHkha se vimukha hote hue dikhalAI par3ate hai| ataH yaha nirNaya karanA Avazyaka ho jAtA hai ki usa niratizaya sukha kA sAdhana kyA hai ? jaba isa prakAra kA vicAra gaharAI ke sAtha kiyA jAtA hai to yahI nizcita hotA hai ki usa sukha kA sAdhana kevala eka mokSa hI hai| saMsAra nahIM hai kyoM ki saMsAra janya jo sukha hotA hai vaha indriya aura mana ke saMyoga se janya hone ke kAraNa utpatti aura vinAza kA avinAbhAvI hotA hai aura isaliye vaha duHkha se bIca 2 meM mizrita rahA karatA hai / ataH mRgatRSNA meM U~cI nIcI jala taraMgoM ke vibhramakI taraha yaha asAra hotA hai| isaliye niratizaya sukha kA sAdhana saMsAra nahIM ho sakatA hai-kevala eka mokSa hI ho sakatA hai| aisI hI mahAmuniyoMkI mAnyatA hai / isaliye jo prANI isa niratizaya sukhako prApta karane ke abhilASI haiM unheM mokSa prAptimeM hI prayatna karanA cAhiye, mokSa kI prApti jIvoMko jJAna aura kriyA ke sevana karanese hI hotI hai| ataH jJAna aura kriyA ye donoM hI usake kAraNarUpase sAdhanake IcchAvALAM ane duHkhathI vimukha thatAM dekhAya che. tethI te nirNaya karave jarUrI thaI paDe che ke te nitizaya sukhanuM sAdhana kayuM che? jyAre te prakArane UMDe vicAra karavAmAM Ave che tyAre e ja nizcaya para avAya che ke te sukhanuM sAdhana kevaLa mekSa ja che, saMsAra nathI. kAraNake je sukha saMsArajanya hoya che te Indriya ane mananA saMgathI pedA thayela hovAthI utpatti ane nAzane prApta karanAruM hoya che, ane tethI te vacce vacce duHkhathI mizrita rahyA kare che. tethI te mRgajaLanAM UMcAM nIyAM jaLataranA vizvamAM jevuM asAra hoya che. te kAraNe niratizaya sukhanuM sAdhana saMsAra thaI zakato nathI paNa eka mAtra mekSa ja tenuM sAdhana banI zake che. evI ja mahAmuniyenI mAnyatA che. tethI je prANIne te niratizaya sukha prApta karavAnI abhilASA hoya temaNe mekSa prApti mATe ja prayatno karavA joIe. jene mokSanI prApti jJAna ane kriyAnA sevanathI ja thAya che. tethI jJAna ane kriyA e bane tenA kAraNarUpa hovAthI For Private And Personal Use Only
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 avataraNikA mokSasyApyabhAvAt mukhAvApnerdUrapayANaM syAt / satyeva hi jJAne iSTAniSTopAdAnahAnopAyavicArasaJcAro bhavati / tadabhAve prANinAmAsraveSveva nityaM pravRttiH syAt tasmAt jJAnaM paramAdaraNIyam / taccAtra zrutarUpaM gRhyate svaparopakAritvAt / tadatra praznavyAkaraNameva / nanu zAkhasyAdau madhye'nte ca kRtaM maGgalaM nirvighnaparisamAptyartha bhavati, adhyetArazca zAkhadhAraNAvantaH prathante, zAstraM ca ziSyopaziSyaparamparAgAmi jAyateziSTAcAraviSayatvAcca maMgalaM kuto na kRtamiti ceducyate____ atra bhagavaduktasAkSAcchreyobhUtazAstrasyaiva maGgalarUpatvAt maGgalamAcaritameva tathApi zrRNu-asmin zAstre AdimaGgalaM " jaMbU iNamo" iti bhagavadAmantraNena, liye iSTa haiN| anyathA mokSakA abhAva ho jAvegA aura isa tarahase phira sukha kI prApti honA bahuta kaThina bAta ho jaavegii| jJAnake hone para hI iSTa aura aniSTa padArthoM ke upAdAna (grahaNa) aura tyAga karane meM jIvoMkI buddhi lagatI hai| jJAna ke abhAva meM nahIM usa samaya to kevala AtraboMmeM hI be rokaToka pravRtti hotI rahatI hai| isIliye jJAnako parama AdaraNIya kahA gayA hai| aisA vaha jJAna sva aura para kA upakAraka hone ke kAraNa yahAM zrutarUpa grahaNa kiyA gayA hai / vaha zrutarUpa jJAna yahAM prazna vyAkaraNa hI hai| - zaMkA-zAstra kI Adi meM, madhya meM, aura aMta meM kiyA gayA maMgalAcaraNa nirvighnarUpa se usakI parisamApti ke liye hotA hai-tathA jo usa zAstra ke adhyetA hote haiM ve usa zAstra kI dhAraNA se suzobhita rahA karate haiM aura isa taraha se vaha zAstra ziSyopaziSya paraMparAgAmI bana jAtA hai| tathA zAstra kI Adi meM, madhya meM evaM anta meM mNglaasAdhana tarIke yogya che. nahIM te mokSanI prApti thaze nahIM ane ema thavAthI sukhanI prApti ghaNI muzkela banI jaze. jJAna hoya te ja ISTa ane aniSTa padArthonA upAdAna-(grahaNa) ane tyAga karavA bAbatamAM jIvonI buddhi kAma karI zake che, jJAna na hoya te nahIM. tyAre te te jJAnanA abhAve) phakta Asa mAM ja rekaTeka vinA pravRtti cAlyA kare che. te kAraNe jJAnane atyaMta AdaraNIya batAvyuM che. evuM te jJAna sva ane paranuM upakAraka hovAthI ahIM zutarUpe grahaNa karavAmAM Avela che. ahIM praznavyAkaraNa ja te zrutajJAna che. zaMkA-zAstranI zarUAtamAM, madhyamAM ane atte karavAmAM Avela maMgaLAcaraNa nivine tenI parisamAptine mATe hoya che. tathA je te zAstranuM adhyayana karanAra hoya che teo te zAstranI dhAraNAthI suzobhita rahyA kare che, ane e rIte te zAstra ziSyopaziSyanI paraMparA sudhI pahoMce che. tathA zAzanA AraMbhamAM, For Private And Personal Use Only
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prabhajyAkaNasUtre madhyamaGgalaM prathamasaMvaradvAre ahiMsA bhagavatIvarNanena antyamaGgalaM ca " nAyaputteNa vIreNa bhagavayA payAsiyaM " ityAlApakena ca vijJeyam , ityalaM vistareNa / atha praznavyAkaraNamityasya kaH zabdArthaH ? ucyate praznAH aGguSThAdividyAH, te vyAkriyante pratipAdyante yasminniti praznavyAkaraNam , atra-aSTottaraM prshnshtm| bhaSTottaramapraznazatam / aSTottaraM praznA'praznazatam / yA vidyAH, mantrA vA pRSTA eva caraNa karanA aisA ziSTa puruSoM kA AcAra bhI hai to phira zAstrakAra ne isa sUtra meM maMgalAcaraNa kyoM nahIM kiyA hai ? / uttara-isa prakAra kI AzaMkA ThIka nahIM hai, kyoM ki bhagavAn dvArA kahA gayA yaha zAstra sAkSAt maMgala svarUpa hai ataH vaha svayaM hI maMgalarUpa hai ataH svayaM maMgalarUpa bane hue zAstra meM maMgalarUpatA hone se zAstrakAra ne use nibaddha karane kI apekSA maMgalAcaraNa kiyA hI hai| phira bhI suno-zAstrakAra ne isa zAstra meM " jaMbU iNamo" isa bhagavAn ke AmaMtraNa se Adi maMgala, prathama saMghara dvAra meM bhagavatI ahiMsA kA varNana rUpa madhyamaMgala, aura " nAyaputteNa vIreNa bhagavayA payAsiyaM" antameM isa prakAra ke kathana se antyamaMgala kiyA hai, aisA jAnanA caahiye| aba isa viSaya meM aura adhika kahane se kyA lAbha / zaMkA-"praznavyakaraNa" isakA zabdArtha kyA hai ? uttara-aMguSTha Adi vidyAoM kA nAma prazna hai| ye prazna isameM vistAra pUrvaka pratipAdita kiye gaye haiN| isaliye isasUtrakA nAma madhyamAM ane ane maMgaLAcaraNa karavuM tevo ziSTa puruSone AcAra paNa che. chatAM paNa sUtrakAre A sUtramAM maMgaLAcaraNa kema karyuM nathI? uttara-A prakAranI AzaMkA yegya nathI, kAraNake bhagavAna dvArA kahevAmAM Avela A zAstra je sAkSAt maMgaLasvarUpa che, tethI te pite ja maMgaLarUpa che. tethI svayaM maMgaLarUpa banela zAstramAM maMgaLarUpatA hovAthI zAstrakAre tene savarUpe bAMdhavAnI apekSAe maMgaLAcaraNa karyuM ja che. vaLI sAMbhaLe zAstrakAre bhAsamA "jaMbU iNamo" 24pramANe bhagavAnanA mAmayI mAhi maga prathama sava2vAmA lApatI DisAnA varNana35 madhyama, mane "nAyapattaNa vIreNa bhagavayA payAsiyaM" santamA prazna 4thanathI satyama jyu cha, ema samajI levuM. have A viSayamAM vadhu kahevAthI zuM lAbha? za'--" prazvavyA429 "no za zu cha ? uttara-aMguSTha Adi vidyAonuM nAma prazna che. te praznonuM A sUtramAM vistArathI pratipAdana karavAmAM AvyuM che. tethI tenuM nAma praznavyAkaraNa paDayuM che. For Private And Personal Use Only
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 avataraNikA zubhAzubhaM pratipAdayanti te prshnaaH| evaM ye apRSTA evaM zubhAzubhaM vadanti te bhprshnaaH| ye pRSTA apRSTAzca kathayanti te praznA'praznAH / tathA anye'pi atizayAH, nAgakumAraiH suparNakumAraiH anyaizca bhavanapatibhiH saha sAdhUnAM saMvAdAH, ityAdayaH snti| nandIsUtravAcanAkAle praznavyAkaraNe pazcacatvAriMzadadhyayananibandhaH samupalabdha AsIt / taduktaM nandIsUtre-"se kiM taM paNhAvAgaraNAI? paNhAvAgaraNesu NaM achu ttaraM pasiNasayaM, aThuttaraM apasiNasayaM, aThuttaraM pasiNA'pasiNasayaM / taM jahA-aMguhapasiNAI, bAhupasiNAI, adAgapasiNAI, annevi vicittA divyA vijAisayA, nAgasuvaNNehiM saddhi divyA saMvAyA AghavijjaMti5 / pahAvAgaraNANaM parittA vAyaNA, sakhijjA aNuogadArA saMkhijjA veDhA, saMkhijjA silogA saMkhijjAo nijjusIo, saMkhijjAo saMgahaNIzro, saMkhijjAo paDivattIo, seNaM aMgaThThayAe dasame aMge ege suyakkhaMdhe, paNayAlIsaM ajmayaNA, paNayAlIsaM uddesaNakAlA, paNayAlIsaM samuddesaNakAlA, saMkhijjAiM payasahassAI payaggeNa, saMkhejjA akkharA, aNaMtAgamA, aNaMtA pajjavA, parittA tasA, aNaMtA thAvarA, sAsayakaDanivaddhanikAiyA jiNapannattA bhAvA AghavijjaMti, panavinaMti, parUvijjaMti, daMsirjati. nidaMsirjati, uvadaMsijjaMti, se evaM AyA, evaM nAyA, evaM vinAyA, evaM caraNakaraNaparUvaNA se taM Aghavijjai / paNhA vAgaraNAI" // praznavyAkaraNa huA hai| inameM 108prazna, 108 aprazna, aura 108hI praznAprazna haiN| jo vidyAe~ athavA maMtra, pUchane para zubha aura azubha kA kathana karate haiM ve prazna haiN| jo vinA pUche hI zubha aura azubha kahate haiM ve aprazna haiN| tathA jo mizrarUpa meM pUchane para-zubha aura azubha donoM ko pragaTa karate haiN| ve praznAprazna haiN| isI taraha aura bhI atizaya evaM nAgakumAra, suvarNakumAra tathA anya bhavanapatiyoM ke sAtha, sAdhuoM ke saMvAda isameM pradarzita kiye gaye haiN| naMdImatra ke vAcanAkAla meM praznavyAkaraNa meM paitAlIsa adhyayanarUpa temAM 108 prazna, 108 aprazna, ane 108 praznAprazna che. je vidyAo athavA maMtra, pUchavAmAM AvatAM zubha ane azubhanuM kathana kare che, temane prazna kahe che, pachaDyA vinA ja zubha ane azubha batAvanArane aprazna kahe che. tathA je mizrarUpe-pUchavAmAM AvatAM zubha ane azubha bannene pragaTa kare che te praznAprazna kahevAya che. e ja rIte bIjA paNa nAgakumAra, suparNakumAra tathA anya bhavanapationI sAthe, sAdhuonA ghaNA saMvAda A sUtramAM batAvavAmAM AvyA che. naMdIsUtranA vAcanakALamAM praznavyAkaraNamAM pistALIza adhyayana samapalabdha For Private And Personal Use Only
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tadanantaraM sthAnAGgamUtravAcanAvelAyAM paJcacatvAriMzadadhyayaneSu dazAdhyayanAnyevopalabdhAnyAsan-taduktaM sthAnAGge__ "paNhA vAgaraNadasANaM dasaajjhayaNA paNNattA / taM jahA-uvamA , saMkhA', isibhAsiyAI, AyariyabhAsiyA', mahAvIrabhAsiyAI, khomagapasiNAI , komalapasiNAI', adAgapasiNAI', aMguThThapasiNAI', bAhupasiNAI / / sthA0 10ThA. / ___ idAnIM tu pUrvoktAni adhyayanAni vicchedaM gatAnIti hetoH-paJcAsravapaJcasaMvarAtmakadazAdhyayanAni samupalabhyante / tapaH saMyamArAdhakAH saudharmAdidevalokeSu samutpadyante, utkRSTatapaHsaMyamArAdhakAstarimanneSa bhave mokSamApnuvanti kintu yeSAmAyuSyaM saptalavaparimitaM honaM te karmakSayA'bhAvAt vijayAdi vimAneSu samutpadyante, iti navamAGge anuttaropapAtikasUtre varNitam / nibaMdha samupalabdha thaa| yaha bAta "se kiM taM pAhAvAgaraNAI ? se lekara "se taM paNhAyAgaraNAI" taka ke isa naMdIsUtra ke pATha se puSTa hotI hai| isake bAda sthAnAGgasUtra ke vAcanAkAla meM paiMtAlIsa adhyayanoM meM se kevala 10 hI adhyayana upalabdha raha gaye / jaisA ki sthAnAGgasUtra ke isa pATha se pramANita hotA hai ki " pAhAvAgaraNadasANaM dasa ajjhayaNA paNNattA taMjahA" ityAdi / para aba to isa samaya ve upamA, saMkhyA, RSibhAsita. AcAryabhAsita, mahAvIrabhAsita Adi daza adhyayana bhI upalabdha nahIM hai, kyoM ki inakA viccheda ho cukA hai| isaliye pAMca Asrava aura pAMca saMvara saMbaMdhI ye daza adhyayana hI upalabdha haiN| naumA aMga jo anuttaropapAtika sUtra hai usameM aisA varNana kiyA ki tapa saMyamake ArAdhaka jIva saudharma Adi devalokoM meM utpanna hote haiN| (prAya) tA. te pAta "se kiMtaM paNhAvAgaraNAiM? thI sAne "se taM paNhAvAgaraNAiM" sudhInA A naMdIsUtranA pAThathI siddha thAya che. tyArabAda sthAnAMgasUtrane vAcanakALamAM pistALIza adhyayanamAMthI phakta dasa ja upalabdha hatAM. te vAtanuM sthAnAMgasUtranAmA pAthI pratiyAhana thAya cha-"paNhAvAgaraNadasANaM dasa ajjhayaNA paNNattA taMjahA" tyAdi. 52 satyAre to upamA, saNyA, RSimAsita, yaaybhAsita, mahAvIrabhAsita Adi daza adhyayana paNa upalabdha nathI, kAraNake tene viccheda thaI gayA che. tethI pAMca Asava ane pAMca saMvara saMbaMdhI A daza adhyayane ja upalabdha che. anuttarapapAtikasUtra nAmanuM je navamuM aMga che temAM evuM varNana karavAmAM Avela che ke tapa saMyamanI ArAdhanA karanAra jIva saudharma Adi For Private And Personal Use Only
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA bha0 1 avataraNikA utkRSTatapaHsaMyamArAdhanena saMyamavatAmaGguSThadarpaNavidyAdisaMsiddhayaH samutpadhante, tAbhiste pratizadipraznAnuttaranti / tadupalabdhiH sampati nAsti, viccheda gatasvAt / idAnIM tu pazcAsravapaJcasaMvarapratipAdanaparaM praznavyAkaraNamupalabhyate / ___ utkRSTatapAsaMyamArAdhanaM hi pazcAstravapaJcasaMvarajJAnaM vinA na bhavati-itiAsravasaMvarasvarUpanirUpakamidaM praznavyAkaraNaM nirUpyata iti navamAGgena sahAsya sNbNdhH| asmin praznavyAkaraNe pazcAsvapaJcasaMvarAtmakAni dazAdhyayanAni santi, tasyAsravasaMvarabhedAbhyAM dvau bhAgau tayorAsrasya bandhakAraNatvena pUrva nirUpaNaM, tathA jo utkRSTa tapa saMyama kI ArAdhanA karate haiM ve usI bhava meM mokSa ko prApta kara lete haiM, kintu jinakI Ayu sAtalava parimita hai hIna hai ve karmakSaya nahIM kara sakate haiM isaliye karmakSaya ke abhAva se ve vijayAdika vimAnoM meM utpanna ho jAte haiN| __utkRSTa tapa saMyama ke ArAdhanA se saMyamazAlI jIvoM ko aMguSThavidyA darpaNavidyA Adi vidyAe~ siddha ho jAtI haiN| inase ve prativAdiyoM ke praznoM kA uttara dete rahate haiM ! inakI upalabdhi isa samaya inake viccheda ho jAne ke kAraNa nahIM hotI hai / isa samaya to pAMca Asrava aura pAMca saMvara ke pratipAdana karane meM tatpara mAtra yaha praznavyAkaraNa upalabdha ho rahA hai| utkRSTa tapa saMyama kI ArAdhanA pAMca Asrava aura pAMca saMvara inake jJAna hue vinA nahIM ho sakatI hai / isaliye Asrava aura saMvara ke svarUpa ko nirUpaNa karane vAlA yaha praznavyAkaraNa nirUpita kiyA jAtA hai| yahI nauveM aMga ke sAtha isakA saMbaMdha hai| devakemAM utpanna thAya che, tathA je utkRSTa tapa saMyamanI ArAdhanA kare che teo e ja bhavamAM mokSane prApta kare che, paNa jenuM AyuSya sAtalava parimita che. hIna che, teo karmo kSaya karI zakatAM nathI. tethI karmakSayane abhAve teo vijayAdika vimAnamAM utpanna thAya che. utkRSTa tapa saMyamanI ArAdhanAthI saMyamazALI ne aMguSTha vidyA. darpaNa vidyA Adi vidyAo prApta thAya che. temanI madadathI te prativAdIonA praznonA uttara Ape che. temanI upalabdhi (prApti) A samayamAM temane viccheda thaI javAthI thaI zakatI nathI. hAlamAM te pAMca Asava ane pAMca saMvaranuM pratipAdana karanAra phakta A praznavyAkaraNa ja upalabdha thaI zake che. pAMca Asava ane pAca saMvaranuM jJAna thayA vinA utkRSTa tapa saMyamanI ArAdhanA thaI zakatI nathI. te kAraNe Asava ane saMvaranAM svarUpanuM nirUpaNa karanAra A praznavyAkaraNanuM nirUpaNa karavAmAM Ave che. e ja navamAM aMga sAthe tene saMbaMdha che. For Private And Personal Use Only
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 10 praznavyAkaraNasUtra tatastatparihAropAyabhRtasaMvaravarNanaM bhagavatA kRtam / nahi ko'pi medhAvI duHkhasvarUpasyA'parijJAne tatparihAropAyaparimArgaNaM vidhatte, nahya saMsiddhe jvarAdiroge taccikitsA''vazyakatvamupapadyate, ataH pUrvamAsravapaJcakamuddezakramamAptaM nAmataH prada. zaryati / AsraveSvapi pUrva hiMsAnirUpaNaM kRtam , asatyAdibhirapi hiMsAyA eva jAyamAnatvena hiMsAyAH pradhAnabhUtatvAt , ataH prathamamAnavadvAramAha-" jaMbUiNamo" ityaadi| isa praznavyAkaraNa meM pAMca Asrava aura pAMca saMvara ke saMbaMdha ko lekara dasa adhyayana haiM isaliye ise do bhAgoM meM vibhakta kiyA gayA hai| Asrava kA varNana vaMdha kA kAraNa hone se prathama bhAga meM kiyA gayA hai aura saMvara kA varNana Asrava ke parihAra kA upAyabhUta hone ke kAraNa usake bAda meM dvitIya bhAga meM kiyA gayA hai / kaisA bhI buddhimAn puruSa kyoM na ho jabataka vaha duHkha ke svarUpa se aparijJAta rahatA hai to vaha usake parihAra karane ke upAyabhUta mArga kI gaveSaNA nahIM karatA hai, tathA jaise jvarAdiroga kI saMsiddhi ke abhAva meM arthAt usake pUrNa nidAna ke abhAva meM usake zamana ke upAya kI gaveSaNA nahIM hotI hai, usI taraha jabataka Astravatattva kA parijJAna jIva ko nahIM ho jAtA hai, tabataka saMvararUpa usake nirodhakabhUta mArga ko jAnane kI bhI jijJAsA usako utpanna nahIM ho sakatI hai / isaliye saba se pahile uddezaka prApta pAMca AsravoM ko unake svarUpa ko Age vizeSa spaSTa karane ke abhiprAya se sUtrakAra nAma lekara pradarzita karate haiN| ina pAMca AsravoM meM bhI sUtra A praznavyAkaraNamAM pAMca Asava ane pAMca saMvara viSenAM dasa adhyayana che. tethI tenA be bhAga pADavAmAM AvyA che. A baMdhanA kAraNarUpa hovAthI AsavonuM varNana pahelA bhAgamAM karavAmAM AvyuM che, ane saMvara AmravanA parityAgane mATe upAyarUpa hovAthI temanuM varNana Aavana' varNana pachI bIjA bhAgamAM karela che. game teve buddhizALI mANasa hoya paNa je te duHkhanA svarUpathI ajANa rahe to tene parihAra karavAnA upAyarUpa mArganI prApti te karI zakato nathI. tathA jema javara Adi gemAM tenuM pUrNa nidAna karyA vinA tenuM zamana karavAnA upAya jaDatuM nathI tema AvatatvanuM pariNAma jyAMsudhI jIvane thAya nahIM, tyAMsudhI temane rokanAra-temanA nirodhaka-saMvararUpa mArgane jANavAnI jijJAsA tenAmAM utpanna thaI zakatI nathI tethI sauthI pahelAM uddezaprApta pAMca AsravenA nAma sUtrakAra pragaTa kare che. temanuM svarUpa AgaLa jatAM vistArathI spaSTa karavAmAM Avaze. te pAMca AstromAM paNa sUtrakAre sauthI For Private And Personal Use Only
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 avataraNikA atra " teNaM kAleNaM" ityAdhutkSepavAkyaM vAcyam / campAnagaryA sudharmasvAminaH samavasaraNaM, tatra koNiko nAma rAjA, dhAriNI nAma devI'tyAdi varNanamaupapAtikamUtrAdavaseyam / sudharmaszamino jambUsvAminazca varganaM jJAtAsUtrasya prathamAdhyayanato vijJeyam / jambUsvAminaH suzmasvAminazca praznottaravAkyaM pradazyatekAra ne pahile hiMsArUpa Asrava kA jo nirUpaNa kiyA hai usakA kAraNa yaha hai ki hiMsA se atirikta jo mRSAvAda, adattAdAna, maithuna, parigraha ye Anava dvAra hai unase hiMsA hI utpanna hotI hai / isaliye usa hiMsA meM pradhAnatA Ane se aba sUtrakAra sarva prathama usI hiMsA rUpa Amrava dvAra kA nirUpaNa karate haiM-"jaMbU iNamo" ityaadi| isa sUtra kI saMgati ke liye isa meM " teNaM kAleNaM " ityAdi utkSepaka vAkya saMbaMdhita karalenA cAhiye-arthAt usakAla meM aura usa samaya meM campA nAma kI nagarI thii| usake zAsaka koNika rAjA the| unakI rAnI kA nAma dhAriNI devI thaa| tIrthakara paramparAnusAra vihAra karate hue vahAM sudharmAsvAmI kA Agamana huA-ityAdi prakAra kA samasta varNana jaisA aupapAtika sUtra meM kiyA gayA hai vaisA hI jAna lenA cAhiye aura use " jaMbU iNa" isa sUtra kI saMgati nimitta yahAM lagA lenA cAhiye / sudharmAsvAmI aura jaMbU svAmI kA varNana jJAtA sUtra ke prathama adhyayana meM kiyA huA hai / so ya: bhI vahAM se hI jAna lenA cAhiye / aba jaMbUsvAmI aura sudharmAsvAmI kI isa praznavyAkaraNa pahelAM hiMsArUpa AmravanuM nirUpaNa karyuM che tenuM kAraNa e che ke hiMsA sivAya mRSAvAda, adattAdAna, mithuna ane parigraha, e je Asrava dvAra che, temanA vaDe hiMsA ja utpanna thAya che. te kAraNe te hiMsAmAM pradhAnatA AvavAthI, sUtrakAra sauthI padAM se hiMsA35 25padAranu ni3555 42 cha-"jaMbU iNamo" tyAdi 21 sUtranA sapane mATatemA "tegaM kAleNaM" tyAhi 54 vAyanA saMbaMdha joDI devuM joIe. eTale ke te kALe ane te samaye caMpA nAmanI eka nagarI hatI. keNika rAjA tyAMnA rAjA hatA. temanI rANInuM nAma dhAriNI devI hatuM. tIrthaMkara paraMparAnusAra vihAra karatAM karatAM tyAM sudharmAsvAmInuM Agamana thayuM. ItyAdi prakAranuM AkhuM varNana jema papAtika sUtramAM karAyuM che te pramANe samaya A bhane tene " jaMbU iNamo" mA sUtranA samadhane bhATe ahIM jaDI devuM joIe. sudharmAsvAmI ane jaMbusvAmInuM varNana jJAtAsUtranA pahelA adhyayanamAM karela che. te te paNa tyAMthI samajI levuM joIe. have jaMbUvAmI ane sudharmAsvAmI vacce A praznanyAkaraNasUtrane viSe je praznottararUpe For Private And Personal Use Only
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre mUlam-"jaiNaM bhaMte ! samaNeNaM bhagavayA mahAvIreNaM jAva saMpatteNaM navamassa aMgassa aNuttarovavAiyadasANaM ayamaDhe pannatte / dasamassa NaM bhaMte aMgassa pahA. vAgaraNANaM samaNeNaM 3 jAva saMpatteNaM ke aTe pagatte ? jaMbU! dasamassa aMgassa samaNeNaM jAva saMpatteNaM do dArA paNNatA / AsavadArA ya saMvaradArA y| par3hamassa NaM bhaMte ! dArassa samaNeNaM 3 jAva saMpatteNaM kai ajhayaNA paNNattA ? jaMbU ! par3hamassa gaMdArassa samaNeNaM jAva saMpatteNaM paMca ajjhayaNA pnnnnttaa| doccassa NaM bhaMte ! evaM ceva ! eesi NaM bhaMte ! ajjhayaNANaM aNhaya saMvarANaM samaNeNaM 3 jAva saMpatteNaM ke aTe paNNatte? / taeNaM ajjamuhamme there jaMbU nAmeNaM aNagAreNaM evaM vutte samANe jaMbU aNagAraM evaM vayAsI"chAyA-yadi khalu bhadantaH zramaNena bhagavatA mahAvIreNa yAvatsaMprAptena navamasyAGgasya anuttaropapAtikadazAnAmayamarthaH prajJaptaH / dazamasya khalu bhadanta ! aGgasya praznavyAkaraNAnAM zramaNena bhagavatA mahAvIreNa yAvatsaMprAptena ko'rthaH prajJaptaH ? jambU ! dazamasya-aGgasya zramaNena bhagavatA mahAvIreNa yAvatsampAptena dve dvAre prajJapte-AtrasUtra ke saMbaMdha meM jo praznottara rUpa bAtacIta huI hai usako prakaTa karate haiM'jaiNaM bhaMte' ityaadi| he bhadanta ! zramaNa bhagavAna mahAvIra ne ki jo yAvat siddhigati nAmaka sthAna ko prApta ho cuke haiM anuttaropapAtika dazAGga nAmake navame aMga kA jaba isa prakAra se artha prarUpita kiyA hai-to unhIM yAvat siddhigati nAmaka sthAna ko prApta hue amaNa bhagavAn mahAvIra ne praznavyAkaraNa nAmaka daza aMga kA kyA artha nirUpita kiyA hai ? isa prazna ke uttara meM sudharmAsvAmI ne unase isa prakAra kahA-he jaMbU ! tumhAre prazna kA uttara isa prakAra se hai-yAvat siddhigati nAmaka sthAna ko prApta hue zramaNa bhagavAna mahAvIra ne isa praznavyAkaraNarUpa dazaveM aMga ke do dvAra prarUpita kiye haiM usameM pahilA Asrava dvAra hai aura pAtacIta 45 che tene suutr4|2 pragaTa 43 cha-" jaiNaM bhaMte !" tyAdi. he bhadanta ! zramaNa bhagavAna mahAvIra, ke jemaNe siddhigati nAmanA sthAnane prApta karI lIdhuM che, temaNe anuttarapapAtika dazAMga nAmanA navamA aMgane je A pramANe artha prarUpita karyo che, te te siddhigati nAmanA sthAnane prApta karela zramaNa bhagavAna mahAvIre praznavyAkaraNa nAmanA dasamAM aMgane ka artha nirUpita karyo che? te praznano uttara ApatA sudhamasvAmIe temane A pramANe kahyuM-he jaMbU ! tamArA praznano javAba A pramANe che-siddhigati nAmanA sthAnane prApta karela zramaNa bhagavAna mahAvIre A praznavyAkaraNarUpa dasamAM aMganAM be dvAra prarUpita karyA che, temAM paheluM For Private And Personal Use Only
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 0 1 annavasaMvaralakSaNanirUpaNam vadvAraM ca saMvaradvAraM ca / prathamasya khalu bhadanta ! dvArasya zramaNena bhagavatA mahAvIreNa yAvatsaMprAptena kati adhyayanAni prajJaptAni ? / jambUH ! prathamasya khalu dvArasya zramaNena bhagavatA mahAvIreNa yAvatsampAptena paJca-adhyayanAni prajJaptAni / dvitIyasya khalu bhadanta ! evameva / eteSAM khalu bhadanta ! adhyayanAnAm AsravasaMvarANAM zramaNena bhagavatA mahAvIreNa pAvatsampAptena ko'rthaH prajJaptaH ? / tataH khalu Arya sudharmA sthaviraH jambUnAmnA anagAreNa evamuktaH san jambUmanagAramevamavAdI'jaMbU iNamo' ityaadi| mUlam-" jaMbU iNamo aNhaya saMvara,-viNicchiyaM pvynnssnnissNdN| vocchAmi nicchayatthaM subhAsiyatthaM mahesIhiM ||suu01|| ___ TIkA-'he jaMbU !' ityAmantraNena jambUsvAminaM prati sudharmAsvAmI mAha'he jaMbU ! iNamo' idam-anupadaM vakSyamANaM praznavyAkaraNazAstraM 'vocchAmi' dUsarA saMvara dvAra hai / he bhadanta ! prathama dvAra ke zramaNa bhagavAna mahAvIra ne ki jo yAvat siddhigati nAmaka sthAna ko prApta kara cuke haiM kitane adhyayana prarUpita kiye haiM ? isa prakAra jaMbUsvAmI ke pUchane para zrIsudhasviAmI ne unase kahA-he jaMbU! yAvat siddhigati nAmaka sthAnako prApta hue zramaNa bhagavAn mahAvIrane prathama dvArake pAMca adhyayana prarUpita kiye haiN| prazna-dvitIya dvAra ke he bhadaMta ! kitane adhyayana prarUpita kiye haiN| uttara-jaMbU ! itane hI adhyayana dvitIya dvAra ke prarUpita kiye haiN| jaMbUsvAmI ne punaH sudharmAsvAmI se pUchA ki-he bhadanta ! ina Asrava evaM saMvara saMbaMdhI adhyayanoM kA artha yAvat siddhigati nAmaka sthAnoM ko prApta hue zramaNa bhagavAna mahAvIra ne kaisA prarUpita kiyA hai ? isa prakAra anagAra jaba svAmI se pUche gaye sthavira Arya sudharmAne una jaMbU anagAra Asava dvAra che ane bIjuM saMvara dvAra che. "he bhadanta! siddhigatine prApta karela zramaNa bhagavAna mahAvIre keTalAM adhyayana prarUpita karyA che ?" A pramANe jabUsvAmI vaDe pUchavAmAM AvatA sudharmAsvAmIe temane kahyuM- he ja! siddhigati nAmanuM sthAna pAmela zramaNa bhagavAna mahAvIre prathama dvAranA pAMca adhyayana prarUpita karyA che." prazna- Hullan Rei ei madhyayana pra3pita yo cha ? " / uttara--"eTalAM ja adhyayana bIjA dvArA paNa prarUpita karyA che. " jabUvAmIe pharIthI sudharmAsvAmIne pUchyuM ke he bhadanta! siddhigati nAmanA rathAnane pAmela zramaNa bhagavAna mahAvIre te Astra ane saMvara saMbaMdhI adhyayane artha ke prarUpita karyo che? A pramANe aNagAra jaMbUsvAmI For Private And Personal Use Only
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre vakSyAmi tvAM prati prruupyissyaami| tat kIdRzamityAha-'aNhaye 'tyAdi'aNhayasaMvaraviNicchiyaM' Asra pasaMvaravinizcitaM, Asravanti-Agacchanti karmajalAni Atmasarasi yaiste AsravAH karmavandhahetubhUtAH prANAtipAtAdayaH, yadvA-AsravaNam-AsravaH-Agamanam / sa dvividhaH-dravyato bhAvatazca, tatra dravyato yajjalAntargatanAvAdau chiTTairjalAgamanam / bhAvatastu-prANAtipAtAdibhirAtmani karmAgamanam / saMsArasAgarAntargatAtmanaukAyAM prANAtigatAdichidraH karmajalAga manamiti bhaavH| sa prANAtipAtAdirUpaH pnycvidhH| saMbriyante pratiruddhyante se aisA kahA-'jaMbU iNamo0' ityaadi| TIkArtha-isa sUtra meM "jaMbU" yaha pada saMbodhona arthameM prayukta huA hai| isase yaha lakSita hotA hai ki sudharmAsvAmI jaMbU svAmI se kahate haiM ki (jaMbU iNamo) he jaMbU ! maiM anupada vakSyamANa prazna vyAkaraNarUpa zAstra (vocchAmi) tumako khuuNgaa| (aNyasaMvaravigicchiyaM) isa zAstra meM Asrava evaM saMvara kA nirNaya unake lakSaNo evaM bhedAdikoM ke kathanaHpUrvaka kiyA gayA hai| "viNicchiyaM" pada kA artha hai vizeSarUpa se nirdhArita krnaa| tathA AsravakA artha hai karmabaMdhake hetubhUta prANAtipAtAdika / inake dvArA hI AtmarUpI tAlAvameM jalatulya karmoM kA Agamana hotA rhtaahai| jisa prakAra taDAga meM jala ke Ane ke liye nAle huA karate haiM usI prakAra AtmA meM bhI prANAtipAta Adi rUpa nAlA dvArA jJAnAvaraNIya Adi karmarUpa jala kA AnA hotA rahatA hai| athavA-AnA yaha-Asrava hai yaha Asrava dravya aura bhAva ke bheda se do prakAra kA kahA gayA hai| 43 pUchAtai sthavi2 mA sudhA te mArane dhu-"jaMyU iNamo" tyAdi. TI -2mA sUtramA " jaMbU " 54 samAdhana mama parAyu cha. tethI e lakSita thAya che ke sudharmAsvAmI jaMbusvAmIne kahe che ke " iNamo" ! hu mA nIya prabhAnu praznavyA 4217535 zAkha "vocchAmi" tabhane 4ii. "aNhayasvaraviNicchiya" mA zAkhamA mAnava ane saMvaradvArane nirNaya temanAM lakSaNo ane bhedAdinA kathanapUrvaka karavAmAM saavy| cha. " viNicchiyaM" 54ne| ma vizeSa3 mA ta 422; tathA mAsa vane artha karmabaMdhanA kAraNarUpa prANAtipAtAdika thAya che. temanA dvArA ja AtmArUpI taLAvamAM jaLa samAna karmonuM Agamana thayA kare che. jema taLAvamAM pAchuM AvavA mATe nALAM hoya che, te ja pramANe AtmAmAM paNa prANAtipAta Adipa nALA dvArA jJAnAvaraNIya Adi karmarUpa jaLanuM Agamana thatuM rahe che. athavA AvavuM te Asrava che. te Asava dravya ane bhAvanA bhedathI be prakArane For Private And Personal Use Only
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir % 3A sudarzinI TIkAa0 1 sU01 mAnavasaMgharalakSaNanirUpaNam pravizatkarmajalAni Atmasarasi yaiste saMvarAH-karmanirodhahetubhUtAH prAgAtipAta virmnnaadyH| yadvA-saMvaraNa saMvara:-sthaganam / ayamapi dvividhaH dravyato bhAvatazca / tatra dravyatastathAvidhacikaNamRttikAdibhiH salilopari tarataraNyAderanAratapravizanIrANAM vivarANAM pidhAnam / bhAvataH prANAtipAtaviramaNAdibhirAsmani pravizatkarmaNAM nirodhaH / asAvapi prANAtipAtaviramaNAdirUpaH pnycvidhH| te vinizcIyante= jala ke bhItara par3I huI naukA meM chidroM dvArA jo jala kA AnA hotA hai vaha dravyAsrava hai| prANAtipAta Adi azubha kriyAoM dvArA AtmA meM jo karmoM ko AnA hotA hai vaha bhAvAsrava hai / tAtparya kevala isakA yaha hai ki saMsAra rUpa sAgara ke antargata isa Atma rUpa nAva meM prANA-- tipAta Adi chidroM dvArA karmarUpa jala kA Agamana hotA rahatA hai vaha Asrava hai / karmAgamana hetubhUna yaha prANAtipAtarUpa Asrava pAMca prakAra kA hai| AtmArUpa sarovara meM praveza hone se karmarUpa jala jina kriyAoM se rukatA hai unakA nAma saMvara hai| prANAtipAta Adi rUpa kriyAoM se viramaNa honA yahI karmoM ke rokane kA upAya bhUna saMvara hai| athavA rukanA isakA nAma saMvara hai, yaha saMvara bhI dravya aura bhAva kI apekSA do prakAra kA hai-cikanI mRttikA Adi se jala ke Upara tairatI huI naukA Adi kA chedoM ke ki jinase nirantara usameM jala A rahA ho baMda kara denA yaha dravya kI apekSA saMvara hai, tathA prANAtipAtaviramaNa Adi upAyoM se AtmA meM praviSTa hote hue karmoM kA roka denA yaha bhAva kI apekSA saMvara hai| yaha saMvara bhI prANAtipAta AdikoM ke viramaNa batAvyo che. pANImAM paDelI naukAmAM chidro dvArA je jaLanuM Agamana thAya che te dravyAsava che. prANAtipAta Adi azubha kriyAo dvArA AtmAmAM je karmonuM Agamana thAya che te bhAvAsrava che. tenuM tAtparya eTaluM ja che ke saMsArarUpI sAgaranI aMdara A AtmArUpI nAvamAM prANAtipAta Adi chidro dvArA kamarUpI jaLanuM je Agamana thayA kare che tene Asava kahe che karmAgamananA kAraNakapa te prANAtipAta Adi pAMca prakAranA Aave che. karmarUpa jaLa je kriyAothI AtmArUpa sarevaramAM praveza pAmatuM aTake che te kriyAone saMvara kahe che prANAtipAta Adi kriyAonuM viramaNa thavuM e ja karmone rokavAnA upAyabhUta saMvare che, athavA saMvara eTale rokavuM. te saMvara paNa dravya ane bhAvanI apebhAe be prakArano che. pANImAM taratI naukAnA je chidromAMthI pANI praveza karatuM hoya te chidrone cIkaNI mATi AdithI baMdha karI devA te dravyanI apekSAe saMvara che. tathA prANAtipAta viramaNa Adi upAyothI AtmAmAM praveza karatAM kamene rekI levAM te bhAvanI apekSAe saMvara che. te saMvara paNa prANAtipAta, For Private And Personal Use Only
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 15 praznavyAkaraNasUtre 4 " lakSaNapradarzana purassaraM vizeSeNa nirdhAryante yasmin tat Asrava saMvaravinizvitam AstravasaMvara nirNayAtmakam / 'pavayaNassa' pravacanasya- mAdhuryamasAdaguNa saundaryasya bhAvanAsugandhikasya AtmasvarUpAnubhavaparamAsvAdavataH bhagavatsuratarukusumita pravacana kusumasya nissaMdaM ' nispandaM = prakSaradrasamitra sArabhUtaM 'nicchatthaM' nizvayArthaM niH= niSkrAntaH cayaH jJAnAvaraNIyAdikarmapuJjaH yasmAt sa niyo=mokSaH, so'rthaH = prayojanaM yasya tat nizvayArtha, nizcayo mokSastatprAptyarthaM vA, 'mahesIhiM' se pAMca bheda rUpa hai / ina pAMca AsravoM kA aura saMvaro kA isa zAstra meM sUtrakAra lakSapradarzana pUrvaka vizeSarUpa se svayaM hI Age nirdhAraNa kareMge / yahI bAta " aNhayasaMvaraviNicchiyaM pada se sUtrakAra ne samajhAI hai / yaha praznavyAkaraNa ( pavagaNassa ) pravacanarUpa puSpa ke nikale hue rasa ke samAna ( nissaMda ) sArabhUta hai / jo pravacanapuSpa bhagavAn tIrthakara prabhu mahAvIra rUpa kalaravRkSa para praphullita huA hai| mAdhurya evaM prasAda rUpa guNa rUpa viziSTa zobhA se saMpanna hai / bhAvanA rUpa sugaMdhi se jo bharA hai / AtmAnubhavanarUpa parama svAda se jo yukta hai| tAtparya isakA yaha hai ki jisa prakAra puSpa kA sAra usakA rasa mAnA jAtA hai usI prakAra yaha vyAkaraNa tIrthakara prabhu ke pravacanoM meM sArabhUta mAnA gayA hai| bhavyajIvoM kA isake adhyayana se sarvotkRSTa yahI prayojana saghatA hai ki ve apanI AtmA kA anubhava karanA sIkha jAte haiM / (nicchayatthaM) pada se yaha prakaTa hotA hai ki isa aMga meM jo bhI kucha pratipAdita kiyA jAvegA, vaha mokSa prayojanIbhUta ho isaliye isa pada kA aisA bhI artha 46 " "" AdinA viramaNathI pAMca prakAranA che. e pAMca AsravenuM ane savaronu A zAstramAM sUtrakAra pote ja lakSaNa pradarzanapUrvaka vistArathI AgaLa jatAM vadhuna karaze. eja vAta aNhayasaMvara viNicchiyaM " pahathI sUtrAre samanbhavI che. bhA praznavyAkaraNa pavayaNassa pravacanarUpa puSpamAMthI nIkaLela rasanA jevu' sArabhUta che. je pravacanapuSpa bhagavAna tIrthaMkara mahAvIra prabhurUpI pavRkSa para vikasita thayela che. mAya ane prasAdanurUpa viziSTa zAbhAthI te yukta che, bhAvanArUpa sugaMdhithI te bhareluM che, AtmAnubhavarUpa parama svAdathI te yukta che. tenuM tAtpa e che ke jema puSpanA sAra tene rasa manAya che, te ja prakAre A praznavyAkaraNa tItha kara prabhunA pravacanAmAM sArarUpa manAyu che. bhavyajInuM tenA adhyayanathI e sarvotkRSTa prayeAjana sadhAya che ke teo pAMtAnA AtmAnA anubhava karatA zINI laya che. "nicchayArtha' mA paTTI se agara zvAsAM manyuche } mA aMgamAM je kaMI pratipAdita karavAmAM Avaze, te meAkSanA prayeAjanarUpa thaze; te kAraNe A padanA evA paNu artha thaI zake che ke sUtrakAra enuM je pratipAdana 66 For Private And Personal Use Only
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU01 AnavasaMvaralakSaNanirUpaNam mahai pibhiH, mahAn vRhat svargAdiphalApekSayA mokSastamicchanti abhilaSantIti mahaiSiNaH / yadvA-mahAntazca te sarvajJalAn RpayA maharSayastaiH maharSibhiH pravacanapaNetubhistIrthaGkaragaNadharAdibhiH / 'subhAsiyatthaM' subhApitAthai su-suSTu samyaktayA lokA'lokAvaloki kevalA'lokena vilokya bhApitaH dvAdazavidhapariSadi kathitaH arthaH-aryate gamyate jJAyate iti artha: AsravasaMbarasvarUpalakSaNaH, yadvA-arthyate sAdhyate iti arthaH sakalArmaprakSayo palakSita niratizayasukhAsvAdalakSaNo nirvANaH yasmin tat , uktavizeSaNaviziSTaM zAstraM vakSye iti pUrveNa sambandhaH ||suu01|| ho sakatA hai ki sUtrakAra jo isa kA pratipAdana kara rahe haiM vaha isa abhiprAya se hI kara raheM haiM ki isakA adhyetA mukti kI prApti kreN| (mahesihi subhAsiyatthaM) ina padoMdvArA yaha bAta pramANita kara prakaTa kI jA rahI hai ki tIrthakara gagadharAdika devoMne jo viSaya-Asrava saMvararUpa athavA sakala karmoM ke prakSaya se upalakSita evaM niratizayarUpa kSAyika sukha ke AsvAda svarUpa nirvANa-mokSa -isame kahA hai vaha svakapola kalpanA se kalpita kara grathita nahIM kiyA hai kintu kevalajJAna rUpa Aloka se acchI taraha chAnavIna karake hI usa usa viSaya kA nirdoSa pratipAdana kiyA hai| tIrthakara sarvajJaprabhu ne kevalajJAna se pahile usa viSaya ko apane jJAna kA viSayabhUta banAkara use dvAdazavidha pariSadA ke bIca meM kahA, aura use zravaNa kara evaM buddhi meM avadhRta kara usI ke anusAra gaNadharAdi devoM ne prathana kiyA gayA hai / isa laraha ukta vizeSaNoM ko sArthakatA TIkAkAra ne prakaTa kI hai / saMkSiptArtha kevala isa gAthAkA yahI karI rahyA che te e hetuthI ja karI rahyA che ke tenuM adhyayana karanAra muktinI prAti 42. "mahesihi subhAsiyatthaM " ! 5 vAza se vAta pratipAdana uzane pragaTa karavAmAM AvI rahI che ke tIrthakara gaNadhara Adi dee je viSayaAsrava saMvararUpa athavA sakaLa karmono kSayane upalakSita ane niratizayarUpa kSAyika sukhane AsvAda svarUpa nirvANamakSa temAM kahela che, te pite kalpanAthI kalpane grathita karela nathI paNa kevaLajJAnarUpa daSTithI sArI rIte vINIvINIne te dareka viSayanuM nirdoSa pratipAdana karyuM che. tIrthakara sarvaprabhue kevaLajJAnathI pahelAM te viSayane pitAnA pAnanA viSayabhUta banAvIne tenuM bAra prakAranI pariSadamAM kathana karyuM hatuM, ane tenuM zravaNa karIne ane manamAM barAbara utArIne te pramANe ja gaNadharAdi dee grathana karyuM che. A rIte ukata vizeSa nI sArthakatA TIkAkAre pragaTa karI che. A gAthAne saMkSepamAM eTale ja For Private And Personal Use Only
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre hai ki yaha praznavyAkaraNazAstra pravacanarUpa praphullita puSpa ke rasa jaisA sAra bhUta hai / isameM Asrava aura saMvara tattvakA sundara nirdoSa vivecana huA hai| aura yaha vivecana tIrthaMkara paraMparA ke anusAra jaisA hotA AyA hai vaisA hI huA hai| bhAvArtha-TIkAkAra ne "AsravaMti-Agacchati, karmajalAni yaiste AsravAH, yadvA-AsravaNam aasrvH| saMbriyante-pratiruddhayante pravizatkarmajalAni yaiste saMvarAH, yadvA saMvaraNaM saMvaraH" isa prakAra se Asrava aura saMvara kI vyuptatti kI hai, usase prathama vyutpatti ke anusAra karmabaMdha ke kAraNabhUta prANAtipAta Adi kriyAoM ko Asrava kahA gayA hai kAraNa ki inhIM ke dvArAjIva navIna2 karmoM kA baMdha karatA rahatA hai| dUsarI vyuptatti ke anusAra Ane mAtra kA nAma Atrava kahA gayA hai so yaha, dravya aura bhAva ke bheda se do prakAra kA kahA gayA hai / dravyAsrava karmabaMdha kA kAraNa nahIM hai / karmabaMdha kA kAraNa to bhAvAtrava hI haiM, kyoM ki prANAtipAta AdirUpa bhAvoM se hI karmoM kA Agamana hotA hai| isI taraha saMvara ke viSaya meM bhI jAnanA caahiye| saMvara, Asrava kA nirodhaka hotA hai| chidroM ke dvArA naukA meM jala kA AnA yaha Asrava ke sthAnApanna hai aura una chidroM ko baMda kara denA yaha saMvarake sthAnApanna hai / artha che ke A praznavyAkaraNa zAstra pravacanarUpa vikasita puSpanA rasa jevuM sArabhUta che. ane A vivecana tIrthaMkara paraMparA pramANe je pramANe thatuM AvyuM che. te pramANe ja thayuM che. bhAvArtha--TIkAkAre A rIte Asava ane saMvaranI vyutpatti karI che-- " AsravaMti-AgacchaMti, karmajalAni yaiste AsravAH " (nA hA! bha bhArata yAtrA 42vAya che.) athavA " AsravaNam AsravaH" (mAva saTase bhAsava) "saMtriyante-pratiruddhayante pravizatkarmajalAni yaiste saMvarAH " (21 mA praveza pAmatuM ma che te 12 cha) 25! "saMvaraNaM " ( savara moTo na) tamAthI paDalI vyutpatti pramANe bhanai kAraNarUpa prANAtipAta Adi kriyAone Asava batAvyAM che. bIjI vyatpatti pramANe Agamana mAtranuM nAma Asava batAvyuM che. te te dravya ane bhAvanA bhedathI be prakAranA kahela che. dravyAsava karmabaMdhanuM kAraNa nathI. karmabaMdhanuM kAraNa to bhAvAva ja che, kAraNake prANAtipAta AdirUpa bhAthI ja karmanuM Agamana thAya che. e ja pramANe saMvarane viSe paNa samajavuM. saMvara Asavane nireidhaka (kanAra) hoya che, chidro dvArA naukAmAM jaLanuM pravezavuM te AsavanA sthAna samAna che ane te chidrone baMdha karI devA te saMvaranA sthAna For Private And Personal Use Only
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 2 prathama adharmadvAranirUpaNam _ 'yathodezaM nirdezaH, iti nyAyena phalato nAmatazcAsravaprakArAnAha'paMcaviho' ityaadi| mUlam-paMcaviho paNNatto jiNehiM iha aNhao annaadiio| hiMsA1 mosa2 madattaM 3 abaMbhaM4 pariggahaM 5 ceva ||suu02|| TIkA-'jiNehiM ' jinaH rAgAdyantaraGgaripuvijebhirarhadbhiH iha-jinazAsane saMsAre vA, 'aNhao' AsravaH 'aNAdIo' anAdikaH-nAsyAdiH prathamotpattirvidyate itynaadikH| upalakSaNatvAdasya 'aparyavasitaH' ityapi dRzyam , prANAtipAtAdirUpa bhAva, prANAtipAta Adi viramaNarUpa bhAvasaMvara se pratiruddha hote haiM / aura aisA hone se hI karmoM kA Agamana rukatA hai| "nizcayArtha"meM niH' zabdakA artha dUra honA hai / tathA cayakA artha jJAnAvaraNIyAdi karmapuMja hai| vaha karmapuMja jisa sthAnase dUra ho cukA hai aisA vaha sthAna mokSa hai, aura yaha mokSa jisakA prayojana hai vaha nizcayArtha zAstra hai| athavA nizcaya kA artha mokSa hai / isa mokSa kI prApti ke liye hI isa zAstra kA praNayana huA hai ||muu01|| uddezake anusAra hI nirdeza huA karatA hai isa nyAya ko lekara sUtrakAra phala aura nAma kI apekSA aba Asrava ke prakAroM ko prakaTa karate haiM-'paMcaviho paNNatto' ityaadi| TIkArtha-(jiNehiM) jinendra devane (iha) arhanta prabhuke zAsanameM athavA isa saMsArameM (aNhao) Asrava (aNAdIo ) anAdi (paNNatto) samAna che. prANAtipAtAdipa bhAva, prANAtipAta Adi viramaNarUpa bhAvasaMvarathI aTake che. ane ema thavAthI ja navIna karmonuM Agamana rokAya che. "nizcayAthai 'bhA "niH" zahano matha 2 tha' thAya che. tathA 'cyn| artha jJAnAvaraNIyAdi karmakuM ja che. te kamapeja je sthAnathI dUra thaI gaye che tevuM sthAna mokSa che. ane te mokSe jenuM prejana che te nizcayArtha zAstra che. athavA nizcayane arthe mokSa paNa thAya che. e mokSanI prAptine mATe ja A zAstranI racanA karavAmAM AvI che. A sU. 1 udeza pramANe ja nirdeza thayA kare che te nyAye sUtrakAra phaLa ane nAmanI apekSA ke mAsavAnA prAzane pragaTa 2 cha- "paMcaviho paNNato" tyAdi. kA-"jiNehi" jinendra ve "iha" 25 prabhunA zAsanama, meTama saMsAramA "aNhao" mAsavAne "aNAdIo" manAhi " paNNato" prazata For Private And Personal Use Only
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prabhavyAkaraNasUtra pravAhApekSayA nAnAjIvApekSayA ca saMsArasyAnAthaparyavasitatvAt / Asravasya sAditve saparyavasitatve ca svata eva viramaNe siddhAnAmiva saMsAriNAmapi karmabandhAbhAva prasaGgaH syAt / ke te payAstravAH ? ityAha-hiMsA' ityAdi, hiMsA jIvaprajJapta kiyA hai| (hiMsAmosamadattaM avaMbha pariggahaM paMcaviho ceva) yaha hisA, jhUTha, corI, kuzIla aura parigraha, isa prakAra se pAMca taraha kA hI hai| rAgAdika antaraMga ripuoM ko jo vijita kara lete haiM unakA nAma jina hai| jina prabhu ne jo Asrava ko anAdi kahA hai usakA kAraNa yaha hai ki yaha saMsAra anAdi aura aparyavasita hai / yadyapi bhavyajIvoM kI apekSA saMsAra meM anAditA hone para bhI aparyavasitA nahIM banatI hai phira bhI nAnA jIvoM kI apekSA yaha bana jAtI hai| Asrava saMsArI jIvoM ke hI hotA hai, mukta jIvoM ke nahIM / saMsAra meM rahane vAle jIva hI saMsArI jIva haiN| yaha saMsAra pravAha evaM nAnAjIvoM kI apekSA jaba anAdi anaMta hai to yaha bAta bana jAtI hai ki Asrava bhI anAdi anaMta hai / athavA yadi yoM bhI kaha diyA jAve ki Asrava hI saMsAra hai aura saMsAra hI Asrava hai| to isa pakSameM bhI AsravameM anAdi anaMtatA sughaTita ho jAtI hai| kAraNa isakI prathamotpatti to banatI nahIM hai| yadi Asravako ekAntataH sAdi aura saparyavasita hI mAnA jAve to isa sthiti meM yaha Asrava jabataka saMsArI jIvameM nahIM huA tabataka vaha jIva siddhoM (mAyA) 4aa cha. "hiMsAmosamadattaM ababhaM" pariggahaM paMcaviho ceva" te DisA, asatya, corI, kuzIla ane parigraha ema pAMca prakAranA che. rAgAdi AMtarika duzmanane je jIte che tene jina kahe che. jina prabhue Asane anAdi batAvyA che tenuM kAraNa e che ke A saMsAra anAdi ane aparyavasita anaMta che. jo ke bhavyajInI apekSAe saMsAramAM anAditA hovA chatAM paNa aparyavasitA banatI nathI, chatAM paNa nAnA jIvonI apekSAe te bane che. Asava saMsArI jIvone ja thAya che, mukta jIvone thatA nathI. saMsAramAM rahenAra cha ja saMsArI jIva che. A saMsAra pravAha ane nAnA jIvonI apekSAe je anAdi anaMta che te e vAta paNa nakakI thaI jAya che ke Asrava paNa anAdi ananta che. athavA je ema paNa kahevAmAM Ave ke Asrava ja saMsAra che ane saMsAra ja Asrava che, te e rIte paNa AgnavamAM anAdi anaMtatA sughaTita thaI jAya che. kAraNake tenI prathama utpatti te saMbhavI zakatI nathI. je Asavane ekAntataH sAdi ane saparyavasita (sAnta) ja mAnavAmAM Ave te te paristhitimAM te Asava jyAM sudhI saMsArIjIvamAM For Private And Personal Use Only
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 2 prathama adharmadvAranirUpaNam ghAtaH 1 / 'mosaM' mRpA-asatyabhASaNam 2 / 'adattaM nadattamadattaM paradravyagrahaNam 3 / 'abaMbhaM' abrahma-brahma-kAmasevanatyAgaH na brahma abrahma-akuzalAnuSThAna strI puMsa saGgo maithunamityarthaH 4 / 'pariggaha' parigrahaH-parigRhya te AdIyate iti parigrahaH sa ca navavidha:--'dhanaM 1, dhAnyaM2, kSetraM3, vAstukaM4, rUpyaM5, suvarNa 6, kupyaM7, dvipadaH8, catuSpadazceti9 / 'ceva' caiva ceti samuccayArthaH, eva zabdo'. kI taraha karmabaMdhanase mukta hI rhegaa| tathA saparyavasita mAnanemeM bhI yahI Apatti rhegii| isa taraha saMsArI jIvoM ke bhI karmabaMdhana ke abhAva kA prasaMga Akara prApta hogaa| isaliye yahI mAnanA cAhiye ki yaha AsravapravAha nAnA jIvoM kI apekSA anAdi anaMta hai / aparyavasita yaha pada mUla gAthA meM nahIM hai| phira bhI anAdi pada se usakA upalakSaNa kiyA gayA hai| pramAda ke yoga se jIva kA ghAta honA yaha hiMsA hai| pramAda ke yoga se asatya bhASaNa karanA isakA nAma jhUTha-mosa hai| pramAda ke yoga se para ke dravya kA grahaNa karanA adattAdAna corI hai| kAma sevana karane kA parityAga karanA isakA nAma brahma hai / isa brahmakA nahIM honA abrahma hai| arthAt maithuna sevana karane rUpa akuzalAnuSThAnameM pravRtta rahanA so abrahma hai / jo grahaNa kiyA jAve usakA nAma parigraha hai, yaha parigraha nau prakArakA hai-dhana1, dhAnya2, kSetra 3, vAstu 4, rUpya 5, suvarNa 6, kuppa 7, vipada 8 aura catuSpada / "ca" yaha zabda yahAM na thAya tyAM sudhI te jIva siddhonI jema karmabaMdhanathI mukta ja raheze. tathA - saparyasita mAnavAmAM paNa te ja muzkelI naDaze. e rIte saMsArI mAM paNa karmabaMdhananA abhAvanI sthiti AvI jaze. tethI ema ja mAnavuM joIe ke te Ajhava pravAha nAnA chanI apekSA e anAdi anaMta che. "apaya. vasita pada mULa gAthAmAM nathI. chatAM paNa anAdi padathI tenuM upalakSaNa karavAmAM AvyuM che. pramAdanA rogathI jIvanI hatyA thavI te hiMsA gaNAya che. prabhAhanA yogathI masatya mAsa tenu nAma pUTha-mosa che. pramAnA yogathI pArakAnuM dravya grahaNa karavuM tene adattAdAna-cArI kahevAya che kAma sevana karavAne parityAga kare tenuM nAma brahma che. A brahmane abhAva have te abrA che. eTale ke mithuna sevana karavA rUpa azubha anuSThAnamAM pravRtta rahevuM te abrahma kahevAya che. parigraha eTale grahaNa karavuM. te parigraha nava prakArane che-(1) dhana, (2) dhAnya, (3) kSetra, (4) vAstu, (5) yAMhI, (1) supa, (7) pya, (8) dvipa4 ane () yatu54. "ca" za54 maDI samucyayA For Private And Personal Use Only
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ma prakaraNa vadhAraNArthaH / hiMsAdibhedataH paJcavidhA evaM AsravAH santItyarthaH / anena dazAdhya yasya praznavyAkaraNasUtrasyAdyAni paJcAdhyayanAni sUcitAni // 02 // atha prathamAdhyayane katidvArANi ? iti dvAranirUpaNArthaM zrI sudharmAsvAmI jambUsvAminaM pratyAha- 'jArisao' ityAdi / mUlam - jArisao 1, jaMnAmA2, jahayakao3, jArisaM phalaM dei 4 | jevi ya kareMti pAva 5, pANavahaM taM nisAmeha ||suu03 // TIkA - sa prANivadharUpa AsravaH 'jArisao' yAdRzakaH = yatsvarUpaH, yAdRza tasya svarUpamasti, "jaM nAmA' yannAmA yAni=yatsaMkhyakAni nAmAni santi yasyeti yannAmA bhavati / 'jahayakao' yathA ca kRtaH prANibhiH yathA yenamandatIvAdipariNAmena kRtaH = samAcaritaH - AcaraNaviSayIkRtaH / AcaritaH san 'jArisa' yAdRzaM narakagamanAdikaM phalaM 'deha' dadAti / 'jevi ya' ye'pi ca 'pAvA' samuccayArthaka hai aura " evaM " zabda avadhAraNArthaka hai| isase yaha puSTa hotA hai ki Asrava, hiMsA Adi ke bheda se pAMca hI prakAra kA hai| mI baDhatI nahIM hai / isa kathana se sUtrakAra ne dasa adhyayanAtmaka isa praznavyAkaraNa zAstra ke Adi ke pAMca adhyayana sUcita kiye haiM / sU.2 // aba sudharmAsvAmI " prathama adhyayana meM kitane dvAra haiM " isa jaMbUsvAmI ke prazna kA uttara dene ke liye dvAra nirUpaNa ke nimitta kahate haiM 'jArisao jaM nAmA' ityAdi / TIkArtha - yaha prANivadharUpa Asrava (jArisao) jaisA hai (jaM nAmA) jitane isake nAma hai ( jahayakao) prANiyoMdvArA yaha jina manda tIvra Adi pariNAmo se kiyA jAne para ( jArisa phalaM deha ) jisa prakAra kA unheM 88 "" che, ane eva zabda avadhAraNA ka che. tenAthI e vAtane puSTi maLe che ke Asava, hiMsA AdinA bhedathI pAMca ja prakAranA che. vadhAre ke ochA nathI. A kathanathI sUtrakAre daza adhyayanavALA A praznavyAkaraNa zAstranA zarUAtanAM yAMya adhyayana sUti che. // sU.2 // have sudharmAMsvAmI " prathama adhyayanamAM keTalAM dvAra che. ". e prakAranA jakhUsvAmInA praznanA uttara devAne mATe dvAranirUpaNane nimitte kahe che " jArisao jaM nAmA " tyAhi. - TIartha - yA prAzIvadha35 yAstrava "jArisao" vo che, "jaM nAmA" bheTasA tenAM nAma che, " jahayakao" prAzumo dvArA te bhadda, tIvra Adi parizAbhothI jArisaM phalaM dei " ke prAstu tebhane nAhi35 imAye che, tathA 88 karAtA For Private And Personal Use Only
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a.1 sU.3-4 prathama adharma-dvAranirUpaNam pApA:-pApakarmazIlAH 'pANavaha' prANavadhaM-prANAH santi yeSAmiti te prANAHprANinaH 'arza AditvAda c, teSAM vadho-hiMsA prANavadhastaM jIvaghAtaM ' kareMti' kurvanti 'ta' tat-pathamAnavadvAraM vakSyamANaM 'nisAmeha' nizAmayata-zRNuta / he jambUH ! mama kathayataH zrRNu ityarthaH, atrApatvAd bahuvacanam / / 03 / / samprati 'jArisao' yAdRzaH, iti dvAraM vitRNvan prANavadhasvarUpamAha'pANavaho ' ityaadi| mUlam-pANavaho nAma eso jiNehiM bhaNio-pAvo1, caMDora, rudo3, khudo4, sAhasio5, aNArioda, NigghiNo, NissaMsoTa, mahanbhao9, paibhao10 aibhao11, bIhaNao 12. tAsaNao13, aNajao14, uvveyaNao ya, jiravayavo 16, Niddhamo17, NippivAso18, NikalaNo19, nirayavAsa nidhaNagamaNo20, mohamahabbhayapayaTTao21, maraNavemaNasso22, paDhama ahammaM avvayassa // suu04|| narakAdirUpa phala detA hai, tathA (je vi ya pANavahaM kareMti ) jo pApI isa prANavadha ko karate haiM yaha saba viSaya isa prathama AsravadvAra meM kahA jaavegaa| so (taM nisAmeha ) he jaMbU ! tuma usako suno| ____ bhAvartha-sudharmA svAmI isa gAthA dvArA yaha samajhA rahe haiM ki he jaMbU ! aba isa hiMsArUpa prathama AsravadvAra kA svarUpa, nAma aura phala ina tIna dvArAMse isa hisArUpa prathama AsravadvArakA nirUpaNa kiyA jAyagA / tathA sAtha 2 meM yaha bhI spaSTa kahA jAyagA ki isa prANivadha ko kauna jIva karate haiN| isa gAthA meM "pANavaha" isa pada se prANa jinake hote haiM aise prANI ekendriyAdika gRhIta hue haiN| unakA jo vadha hai vaha prANavadha hai| sU. 3 // "je viya pAvA pANavaha kareMti" re pApI mA prAvadha 42 cha, ta samasta viSaya 20 paDasA mAnapAmA vAmAM Aze. to "so taM nisAmeha "I bhU! tu ta sAna. bhAvArtha---sudharmAsvAmI A gAthA dvArA e samajAve che ke he jaMba! A hiMsArUpa prathama AsravadvAranuM svarUpa, nAma ane phaLa e traNenuM dvAre. vaDe nirUpaNa karavAmAM Avaze. tathA tenI sAthe e paNa spaSTa karavAmAM Avaze hai prAvadha shy| (pI) 01 42 cha. 241 thAmA "pANavaha" se pahathIne prANa hoya che tevAM ekendriyAdika prANI grahaNa karAyela che. temane je vadha che tene prAvadha 4 che. // sU. 3 // For Private And Personal Use Only
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra ____TIkA-'pANavaho' prANadho nAma 'eso' eSaH vakSyamANaH 'jiNehiM' jinaiH 'bhaNio' bhaNitaH kthitH| sa cAyam-'pAvo' pApaH-pApaprakRtInAM bandhakAraNatvAt / 'caMDo' caNDa:-krodhajanakatvAt 'ruddo' raudraH-raudrarasapravartitasvAt , 'khuddo' kSudraH-kSudrajanAcaritatvAt , 'sAhasio' sAhasikaH-asamIkSyakAri janapravartitatvAt / 'aNArio' anAryaH-anAryapuruSairAcastitvAt / 'NigdhiNo' niNaH-na vidyate ghRNA-pApajugupsA yeSAM te nighRNAH-nirdayAH, tairAvaritatvAt / NissaMso' nRzaMsaH-krUrakarmAcaritatvAt , 'mahanbhao' mahAbhayaH-mahAbhayajanakatvAt , 'paibhao pratibhayaH sakalaprANinAM bhavahetutvAt , ____ aba sUtrakAra ' jArisao' isa dvAra kA vivaraNa karate hue prANavadha ke svarUpa ko kahate haiM-' pANavaho nAma eso ' ityAdi / TIkArtha-(eso pANavaho nAma) yaha prAgavadha (jiNehi) jinendra devane (pAvo) pApa prakRtiyoM ke baMdha kA kAraNa hone se pAparUpa 1, ( caMDo) krodha kA janaka hone se, caMDaspa 2, (ruddo ) raudra rasa se pravartita hone ke kAraNa raudrarUpa 6, (khuddo) kSudra janoM dvArA Acarita hone ke kAraNa kSudrarUpa 4, ( sAhasio) avicAra zIla manuSyoM dvArA kiyA huA hone ke kAraNa sAhasika rUpa 5, ( agArio) anAyeM janoM dvArA vihita hone ke kAraNa anAyarUpa 5, (gindhiNo ) dayA vihIna hRdayavAle manuSyoM dvArA sevita hone ke kAraNa nighRNarUpa 7, (NissaMso) kara karmavAle janoM dvArA kiyA huA hone ke kAraNa nRzaMsarUpa8, (mahamao) nahAn bhayakA janaka hone ke kAraNa mahA bhaya rUpa9, (pahabhao) samasta prAgiyoMko bhayakA hetu ve sUtrA: " jArisao' AN AIRnu 1 - 42di prAvadhanu 2135 cha-" pANavaho nAma eso" tyAdi. TArtha-"eso pANavaho nAma" 2 // prAvadha "jiNehi" jinendra zve (1) "pAvo" pA5 pratiyAnA dhana 4211 DApAyI // 535, (2) "caMDo" dhane pahA 42 // 2 DApAthI 2435, (3) " raho" zaidra 2sathI pravartita hopAne raho raudra35, (4) "khuddo" kSudramanA 2Ayarita vAyI kSudra35, (5) 'sAhasio" aviyArI bhanuSyo 2 // 4rAto pAne // 2) sAusi435, (6) "aNArio" anArya ke dvArA karAtuM hovAne kAraNe anAryarUpa, (7) "NigSiNo" yA2Dita yaa7|| 2 // 42rAto pAthI ni 435, (8) "NisaMso" 2 mA dvaa2| rAto DAvAne para nRza sa35, (6) "mahanbhao" bhaDAna laya na vAthI mAmaya35, (10) "paimao" samasta prANImAna bhayanI tubhUta pAne 4 // 22 pratimaya35, (11) 'aibhao" For Private And Personal Use Only
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 3-4 prathama adharmadvAranirUpaNam 'aibhao' atibhayaH-maraNAntabhayajanakatvAt , 'bIhaNao' bhavAnakaH bhayotpAdakatvAt 'tAsaNao' trAsanakaH akasmAtkSobhajanakatvAt , 'aNajjao' anyA. yyaH-nyAyAdanapetaH yuktaH nyAyyaH, na nyAyyaH-anyAyyaH nyAyavarjitatvAt / 'udhveyaNao ya' udvejanakaca-udvegakaraH-hRdayodvegajanakatvAt / cakAraH smuccyaarthH| 'niravayakkho' nirapekSaH-nirgatA apekSA parahitaviSayA yasya sa tathA paramANatrANavAJchAvarjitatvAt , 'Niddhammo' nirdharmaH-zrutacAritradharmavarjitatvAt , 'NippivAso' niSpipAsaH-prANisneharahitatvAt , 'NikkaluNo' niSkaruNaHdayAbhAvavarjitatvAt , 'nirayavAsanidhaNagamaNo' nirayavAsanidhanagamanaH, nira. yavAsA-narakAvAsaH, tatra gamanameva nidhanaM-paryavasAnaM antimaphalaM yasya sa nirayavAsanidhanagamanaH narakapApakatvAt / bhUta hone ke kAraNa pratibhayarUpa 10, (aibhao) maraNAntabhayajanaka hone se atibhayarUpa 11, (bIhaNao) bhaya ke utpAdaka hone se bhayakArakarUpa 12, ( tAsaNao ) akasmAt kSobha kA kAraNa hone se trAsanakarUpa 13, (aNajao) avaidha hone ke kAraNa--anIti rUpa hone ke kAraNa anyAyarUpa 14, ( ubveyaNao) hRdayameM udvega kA janaka hone se udvegakartRrUpa 15, (niravayakvo ) paraprANI ke prANoM kI rakSA karane kI vAJchA se rahita hone ke kAraNa nirapekSarUpa 16, (Niddhammo:) zrutacAritra rUpa dharma se varjita hone ke kAraNa nirdharmarUpa 17, (NippivAso) prANiyoM ke prANoM ke prati mamatAbhAva se rahita hone ke kAraNa niSpipAsArUpa 18, (NikaluNo) dayAbhAva se rahita hone ke kAraNa niSkaruNArUpa 19, (nirayavAsanidhaNagamaNo) tathA narakagamana hI jisakA antima phala hai aisA hone ke kAraNa nirayavAsa nidhanagamanarUpa 20, ( mohamahanbhayapayaTTao ) yaha onnana nemabha35 pAthI matilaya35, (12) " bIhaNao" ayana panna 42nA2 havAthI layA2435, (13) " tAsaNao" ayAna sAmanA 4421135 DApAthI bAsana435, (14) "aNajao" avaidha havAthI-manIti35 jApAne 4 / 22 sanyAya35, (15) "uThaveyaNao" hayamA udvega pahA 42nA havAthA udveg4|24, (16) " niravayakkho" 52 prANAnAM prANInI 2kSA 42vAnI chAthI 2hita pAne 22 nirapekSa35, (17) "Niddhammo" zruta-yAtri35 dhamathI 2ti DAvAne 12 nidhabha35, (18) "NidhivAso" prANImAnAM praanne| ta25 mamatA mAthI 2Dita pAne 42 nipAsa35, (18) "NikaluNo" dhyAmAthI 2hita pAthI ni842935, (20) "nirayavAsanidhaNagamaNo" tathA na24 gamanaja jenuM aMtima phaLa che, e hevAne kAraNe nivAsa nidhanagamanarUpa, For Private And Personal Use Only
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 26 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre 'mohamambhayapaTTao' mohamahAbhayapravartakaH, moha: ajJAnam sa eva mahAbhayahetutvAt mahAbhayaM tasya pravartako yaH sa mohamahAbhayapravartakaH / ' maraNamaNasso' maraNavaimanasyaH - maraNena = mRtyurUpakAraNena prANinAM vaimanasyaM = dainyaM yasmAt sa maraNavaimanasyaH dInamanaH kAritvAt / 'paDhamaM ahammaM ' = prathamamadharmam adharmadvAram ' avyayassa ' atratastha = tratarahitasya // mR0 4 // prANavadha moha-ajJAna rUpa mahAbhaya kA pravartaka hai 21, aura ( maraNavema so) isa se prANiyoM meM mRtyurUpa kAraNa ko lekara ke dInatA AtI ataH yaha maraNa vaimanasyarUpa hai 22, aisA ( bhaNio ) bhagavAna ne kahA hai / bhAvArtha - isa sUtra dvArA prANihiMsArUpa Asava kaisA hai yaha bAta sUtrakAra ne spaSTa kI hai, ve kahate haiM ki yaha prANihiMsArUpa Asrava pApaprakRtiyoM ke baMdha kA kAraNa hai| kAraNa hiMsA karanevAlA jIva pramAda ke yoga se prANoM kA vyaparopaNa karttA hone se pApaprakRtiyoM kA hI baMdhaka hotA hai, ataH yaha prANihiMsA pAparUpa hai / para kI hiMsA karate samaya AtmA meM krodha pariNati tIvrarUpa se rahatI hai, kyoM ki hiMsaka jIva hiMsya jIva jaisI 2 apanI rakSA Adi ke kAraNakalApa juTAtA hai unheM krodha ke Aveza meM tanmaya hokara naSTa karatA hai - isaliye yaha prANahiMsA caMDarUpa prakaTa kiyA gayA hai| isI taraha raudra Adi rUpatA bhI isa meM apane 2 una 2 bhijha 2 kAraNoM ko lekara ghaTita kara lenA cAhiye / isa prakAra se ye prathama AsravarUpa adharma dvAra hai| isameM prANihiMsA kA kyA svarUpa hai yaha spaSTa kiyA gayA hai || 04 || " (21) "mohamahabbhayapayaTTao" te ANuvadha, bhoI - ajJAnazya mahAlayA pravarta che, bhane (22) "maraNavemaNasso " tenAthI prAyugamAM mRtyu3pa araNane sIdhe hInatA Ave che, tethI te bharaNavaimanasya35 che, yevu " maNio " lagavAne lAMjesa che. bhAvArtha sUtradvArA prANIvadharUpa Asrava kevA che te vAtanuM sUtrakAre spaSTIkaraNa karyu" che. teo kahe che ke te prANIvadharUpa Asrava pApa prakRtiyAnA aMdhanuM kAraNa che. kAraNa ke hiMsA karanAra jIva pramAdanA cegathI prANAnA nAza karyAM hAvAthI pApaprakRtiyAnA aMdhaka hoya che, tethI te prANavadha pAparUpa che. paranI hiMsA karatI vakhate AtmAmAM krodhapariNati tIvrarUpe rahe che, kAraNa ke hiMsyajIva jema jema peAtAnA rakSaNa mATe prayatna kare che tema tema hiMsakava krodhanA AvezamAM tallIna thaine tene nAza kare che, te kAraNe prANavadhane caDarUpa kahela che. e ja rIte raudrarUpatA Adi tenAM lakSaNA paNa bhinna bhinna kAraNAne laIne ghaTAvI zakAya che. A rIte te prathama AsravarUpa adhadvAra che. temAM ANIvadhanu Thevu sva35 che te samabhavavAmAM Avyu che // sU. 4 // For Private And Personal Use Only
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a01 sU0 5 mRSAvAdarUpa dvItiyaM adharmadvAranirUpaNam 27 pUrva prANivadhasya svarUpAmuktam , idAnIM yannAmeti pratijJAtAni tasya nAmAnyAha-'tasse 'tyaadi| ____ mUlam-tassa ya imANi nAmANi goNANi huMti taM jahApANavahara, ummUlaNA sarIraora, avIsaMbho3, hiMsavihiMsA, tahA akiccaM ca5, ghAyaNAya6,mAraNAya7, vahaNA8, uddavaNA9. nivAyaNA ya10,AraMbhasamAraMbho11, Auyakammassuvadavo bheyANihavaNagAlaNA ya saMvadRgasaMkhevo12, maccU13, asaMjamo14, kaDa. gamadaNaM15, voramaNa16, parabhava saMkAmakArao17, duggatippavAo 18, pAvakovo ya19, pAvalobhoya20,chavicheo21, jIviyaMtakaraNo 22, bhayaMkaro23, aNakaro25, vajo25, paritAvaNa aNhao26, viNAso27, nijavaNo28, laMpaNA29, guNANaM virAhaNa30 tti vi ya tassa evamAdINi NAmadhejANi huMti tIsaM pANavahassa kallusassa kaDuyaphaladesagAI // sU0 5 // TIkA-'tassa ya' tasya ca mANavadhasya ' imANi' imAni anupadaM vakSyamANAni nAmANi' nAmAni 'goNANi' gauNAni-guganiSpannAni 'huti' bhavanti 'tIsaM' triMzat , 'taM jahA' tadyathA-'pANavaha' prANavadhaH jIvaghAtaH1, 'ummUlaNA sarIrAo' unmUlanA zarIratA=vRkSotpATanamiva unmUlanA jIvasya prANihiMsAkA isa prakAra svarUpa kahakara aba sUtrakAra isake kitane nAma haiM yaha prakaTa karate haiM-tassa ya imANi' ityaadi| TIkArtha-(tassa goNANi ibhAgi nAmANi tIsaM huMtI) usa prANihiMsAke ye guNaniSpanna tIsa nAma haiM (taM jahA) ve isa prakArase haiM-(pAgavaha) jIvaghAta1, (ummUlaNAsarIrAo) zarIrase vRkSako ukhADaneko taraha jIvakI unmUlanAra, prANavadhanuM A prakAranuM svarUpa samajAvIne have sUtrakAra tenAM keTalAM nAma cha te pragaTa 43 cha-" tassa ya imANi" tyAha. TI-"tassa goNANi imANi nAmANi tIsaM haMti" te prAvadhAnA zu pramANe trIsa nAma cha " taMjahA" te me 2 // pramANe cha-(1) " pANavaha " paDatyA, (2)"umbhUlagA sarIrAA"vRkSane 63vAnI rebha zarIramAthI lavanI bhUdAnA,(3) For Private And Personal Use Only
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre zarIrAditi2 / 'avIsaMbho' avizrambhaH-avizvAsaH-pANavadhakArakeSu jIvAnAM vizvAso naiva bhavati iti hisAyA avizrambhakAraNatvAdavizrammavyavahAraH3, 'hiMsavihiMsA' hiMsyavihiMsA hiMsyAnAM jIvAnAM vihiMsA prANaviyogaH ajIvAnAM hiMsAyA abhAvAt 'hiMsyAnA' mitikathitam 4 / nanu arUpiNaH hiseva na sambhavati iti hiMsavihiMsetyuktAvapi kimAyAtamiticenna svarUpata eva prANaviyoga rUpahiMsAyAgRhyamANatvAt / uktazca " paJcendriyANi trividhaM balaM ca ucchvaasnicchvaasmthaanydaayuH| mANAdazaite bhagavadbhiraktAsteSAM viyojIkaraNaM tu hiMsA // 1 // " 'tahA akiccaM ca' tathA akRtyaM ca-tathA tenaprakAreNa akRtyam-akaraNIyaM bhagavatA niSiddhatvAt 5 / 'ghAyaNA ya' ghAtanA ca-hananaM 6 / 'mAraNA ya' mAraNA capANapIDanam / 'vahaNA' hananam 8 / 'uddavaNA' upadravaNam 9, 'nivAyaNA' nipAtanA-yasya yAvantaH prANAH santi tasya tebhyaH nipAtanaMdUrIkaraNam , yadvA'tivAyaNA' iti pAThe tripAtanA-trayANAM manovAkAyAnAM pAtanA=dhvaMsanA 10, 'AraMbhasamAraMbho' Arabhyante vinAzyante iti ArambhAH prANinaH teSAM samArambhaH -paritApaH-"paritAtrakaro bhave samAraMbho" iti vacanAt / Arambho vA kRSyAdi vyApAraH tena samArambhaH prANipIr3anam 11 / 'Auyakammassubaddavo bheyaniThavaNa gAlaNA ya saMvaTTagasaMkhevotti' AyuHkarmaNa upadravaH bhedaH niSThApanaM gAlanA ca saMpavartakaH saMkSepaH, AyuH karmaNa upadravaH samucchedaH, bhedA vinAzaH, niSThApana samApanam , gAlanA=nissAraNam / saMvartakaH-sarvabalasAmarthyAdInAM saMkocanam , saMkSepaH-abhAvakaraNam 12 / 'maccU' mRtyuH=maraNam 13, 'asaMjamo' asaMyamaH-na (avIsaMbho) avizraMbha3, (hiMsavihiMsA) hiMsyavihiMsA4, tathA (akicaM) akRtya5, (ghAyaNA) ghAtanA6, (mAraNA) mAraNa7, (vAhagA) hanana8, (uddavaNA) upadravaNA, (nivAyaNA) nipAtanA10, (AraMbhasamAraMbho) AraMbhasamAraMbha 11, (Auyakammassubaddavo bheyaNivaNagAlaNA ya saMvadRga saMkhevo) Ayukarma kA upadrava, bheda, niSThApana, gAlanA, saMpravartaka, saMkSepa12, (maccU ) mRtyu 13, (asaMjamo) asaMjama14, ( kaDagamaddaNaM) " avIsaMbho" avizrama, (4) " hiMsavihiMsA" DisyaviDisA, (5) " akica " makRtya, (6) "ghAyaNA" dhAtanA, (7) " mAraNA" bhA29, (8) " vAhaNA" unana, (6) "uddavaNA" padra1!, (10) nivAyaNA" nipAtanA, (11) "AraMbhasamAraMbho" mA masabhAsa, (12) " Auyakammarasuvaddavo bheyaNivaNagAlaNA ya saMvadRgasaMkhevo" Ayumane upadrava, leha, niyana, mAsanA, saprapatta, saMkSepa, (13) " maccU" mRtyu, (14) " asaMjamo" asama, (15) "kaDagamaNaM" 444 For Private And Personal Use Only
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 1 sU05 mRSAvAdarUpa dvitIyaM adharmadvAranirUpaNam 29 saMyamo'saMyamaH sAvadyAnuSThAnam 14 / ' kaDagamaddaNaM' kaTakamaddanaM - kaTakena sainyena kilijena vA Akramya marddanaM, prANavadha kAraNatvAdaupacArikaH prANabadhe kaTakamardanaM vyavahAraH 15 / 'voramaNaM' vyuparamaNaM jIvasya prANato viyojIkaraNam 16 / 'parabhavasaMkAmakArao' parabhavasaMkramakArakaH = narakanigodAdi caturgatisaMsAra punaH punaH paribhramaNa hetutvAt 17 / 'duggaippatrAo' durgatimapAtaH - durgatau narakAdi duSTagatau prapAtayatIti durgatiprapAtaH narakanigodAdi kugati dAyakaH 18 / 'pAvakovo ya' pApakopazca = pApaM kopayati = pravardhayati iti pApakopaH sakalapApotpAdakatvAt, yA pApasya kopakAryatvAtpApakopaH krodhasvarUpa ityarthaH 19, 'pAvalobho ya' pApalobhazva - pApaM lubhyati dhAtunAmanekArthatvAt saMzliSyati yasmAt sa pApalobhaH = pApAgamanadvAralakSaNaH 20 | 'chaviccheo' chavicchedaH - chaviH = zarIraM tasya chedaH = kartanamiti chavicchedaH zarIrakartanam / yadvA zarIrAvayavacchedanam 21 / " 'jIvitakaraNoM' jIvitAntakaraNaH = prANocchedakaraH 22 / 'bhayaMkaro = bhayadAyakaH 23 / 'aNakaro' RNakaraH - RNa anekeSvapi bhaveSu nAnAvidhaduHkhabhogerapi duraSaneyasvarUpaM karotIti RNakaraH 24 | 'vajjo' varjyaH = tyAjyaH / athavA vajramitra gurutvAt, tatkAri prANinAmadhaH pAtakatvAd vA vajram 25 / 'paritAvaNa Foro' paritApanAzravaH = paritApanArUpa AsravaH / bhava bhava santApakatvAt 26, 'viNAso ' vinAzaH - prANavidhvaMsanarUpaH 27 / 'nijjavaNo' niryApanA=niryApayati= nirgamayati prANinaH - prANAniti niryApanA=pANanissAraNam 28 / 'laMpaNA' lopanA - prANiprANavigamanam 29 / 'guNANaM virAhaNA ' guNAnAM virAdhanA = zrutakaTakamadana 15, (voramaNaM) vyuparamaNa 16, (parabhavasaM kAmakArao) parAbhavasaMkramakAraka 17, (duggapavAo) durgatiprapAta 18, (pAvakovo) pApakopa 19, (pAvalo bho) pApalobha 20, (chaviccheo) zarIra kA nAza 21, (jIbiyaMtakaraNo ) jIvitAntakaraNa 22, (bhayaMkaro) bhayaMkara 23, (aNakaro RNakara 24, (bajjo) varjya 25, (paritAvaNa aNhao) paritApanAzrava26, (viNAso) vinAza27, (nijjavaNo ) niryApanA28, ( laMpaNA) lopanA 29, ( guNANaM virAhaNA ) bharhana, (16) "voramaNaM" vyuparamANu, (17) " parabhavasaMkAmakArao " parAlava sabhA24, (18) "duggaippavAo " durgati prayAta, (18) " pAvakovo" pApIya, (20) " pAtralobho" pApasola, (21) "chaviccheo " chavi244, (22) " jIvi - yaMta karaNA" vitAntazzu, (23) "bhayaMkaro " (laya 42, (24) "aNakaro" RNu42, (25) " vajjo" varjya, (26) " paritAvaNa aNhao " paritApanAzrava, (27) "vinnaase|" vinAza, (28) "nijjvnne|" niryApanA, (24) "lupaNA" socanA, For Private And Personal Use Only
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtraM cAritraguNAnAM bhaJjanA 30 / 'ti vi ya' ityapi ca=' iti ' zabdaH samAptisUcakA api ceti samuccayArthaH / 'tassa' tasya-prANivadhasya 'evamAINi ' evamAdIniuktarUpANi 'tIsaM' triMzat 'nAmadhejjANi' nAmadheyAni 'pANavahassa' prANavadhasya, 'kalusassa' kaluSasya-pAparUpasya 'kaDuyaphala desagAI kaTukaphaladezakAni-azobhanapariNAmabodhakAni 'huMti' bhavanti / etAvatA 'jaM nAmA' yannAmeti, dvitIya prANavadhanAmadvAramuktam ||suu05|| guNoMkI virAdhanA30, / (evamAdINi) ityAdika ye (tIsaM) tIsa. (nAmadhejjAI) nAma prANihiMsAke (huMti) haiN| yaha prANihiMsA (kalusassa) pAparUpa hai| usake ye tIsa nAma (kaDDayaphaladesagAI) azubha pariNAma ke hI bodhaka haiN| isa taraha yaha 'jaM nAmA' isa nAmakA dvitIya prANihiMsA dvAra kahA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtradvArA prANihiMsAke guNAnusAra kitane nAma haiM athavA ho sakate haiM yaha kahA hai| isa prANihiMsAkA prathama nAma prANihiMsA hai, prANihiMsA kA artha pAMca indriya, tInabala, oyu aura zvAsocchvAsa ina saMbhavita daza prANoM kA viyoga krnaa| ekendriya jIvake4 cAra prANa, do indriya jIvake 6cha prANa, tIna indriyanAle jIvake7 sAta prANa, cau indriya jIvakeTa ATha prANa, asaMjJIpaMcendriya jIvake9nava prANa aura saMjJIpaMcendriya jIvake 10dasa prANa hote haiN| isa taraha bhinna 2 jIvoM meM saMbhakti ina prANokA pramAdake yogase viyoga karanA isakA nAma prANihiMsA hai,yaha prathama bheda huaa| prANihiMsAkA yaha paryAyavAcI shbdhai| bhane (30) "guNANaM virAhaNA" guNAnI virAdhanA, " evamAdINi" tyAdi.. "tIsa" trIsa "nAmadhejAI" nAma prAzudhanA "huMti" cha. te prAvadha "kalu. sassa" 5535 che. tenA 2 // trIsa nAma "kaDuyaphaladesagAI" mazubha pariNAbhatAra mA cha. 2prA2nu "janAmA " se nAmana dvitIya prAvadha dvAra bhAMkhela che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA prANavadhanA guNAnusAra keTalAM nAma che athavA hoI zake che te batAvyuM che. te prANavadhanuM paheluM nAma prANavadha che. prANavadhano artha A pramANe che--pAMca Indriya, traNa baLa, Ayu ane zvAsothayAsa e saMbhavita daza prANane viyoga kare tene prANavadha kahe che. ekendriya jIvane cAra prANa, dviIndriya jIvane cha prANu, triindriya jIvane sAta prANa. caturindriya jIvane ATha prANu, asaMjJI paMcendriya jIvane nava prANa ane saMjJI paMcendriya jIvane dasa prANa hoya che. A rIte judA judA mAM saMbhavita e prANano pramAdanA vegathI viyoga kare tene prANavadha kahe che. A pahele bheda thaze. prANavadhane te paryAyavAcI zabda che. prathama prANavadha te For Private And Personal Use Only
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 5 mRSAvAdarUpa dvitIya adharmadvAranirUpaNam . 31 prathama prANihiMsA yaha sAmAnya arthakA bodhaka honese sAmAnya zabda hai aura isakA paryAyavAcIrUpa prANihiMsA vizeSa arthakA bodhakahone se vizeSa zabda hai / isa taraha se guNa niSpannatA ina saba nAmoM meM jAnanA caahiye| isakA khulAsA isa prakAra se hai-jamIna se jaisA vRkSa ukhAr3a dete haiM usI tarahase zarIra se jIvakA nikAla denA yaha jIvakI zarIrase unmUlanA (ukhADanA hai| isa unmUlanAmeM jIvakI paryAyakA vinAza hotA hai, aura jIva ko kaSTa hotA hai ataH yaha prANihiMsA hai| yaha dUsarA bhedr| jo jIva hiMsaka, nirdayI, hatyAre hote haiM unameM jIvoM kA vizvAsa nahIM hotA hai isaliye hiMsAko avizvAsa kA kAraNa hone se usameM avizraMbha kA vyavahAra karadiyA gayA hai| yaha tIsarA bheda 3 / hiMsya vihiMsA-ajIvoM kI hiMsA nahIM hotI hai-hiMsA to jIvoMkI hotI hai isaliye yahA~ para hiMsya pada se jina jIvoM kI hiMsA hotI hai ve grahaNa kiye gaye haiN| ina hiMsya jIvoM ke prANoMkA viyoga isa prANihiMsA meM hotA hai isaliye ise hiMsyavihiMsA kahA gayA hai| yaha cauthA bheda 4 / prazna-jIva to arUpI hai-jo arUpI hotA hai usako hiMsA hotI nahIM hai phira hiMsyavihisAkA vyapadeza mANi hiMsAmeM kyoM kiyA? sAmAnya arthane bedhaka hovAthI sAmAnya zabda che ane tene paryAyavAcI prANavadha zabda vizeSa arthane bAdhaka hovAthI vizeSa zabda che. A rIte e badhAM nAmamAM guNayukatatA samajI levI. tenuM spaSTIkaraNa A pramANe che- jamInamAMthI jema vRkSane ukhADI nAkhavAmAM Ave che e ja pramANe zarIramAMthI jIvane kADhI nAkhe te jIvanI zarIrathI umUlana karI kahevAya che. te unmalanAmAM jIvanI paryAyane vinAza thAya che, ane jIvane kaSTa thAya che, tethI te prANavadha gaNAya che. A bIjo bheda thaye. je jIva hiMsaka, nirdaya, hatyArA hoya che, temanAmAM jIvane vizvAsa hote nathI, te kAraNe hiMsAne avizvAsanuM kAraNa gaNIne temAM avizaMbhane vyavahAra karyo che. A trIje bheda thaye. hiMsyavihiMsA-ajInI hiMsA thatI nathI. hiMsA te jIvonI ja thAya che, tethI ahIM hiMsya ele je jIvanI hiMsA thAya che te che e pramANene artha, grahaNa karavAmAM AvyuM che. te hiMsya jInA prANane viga te prANavadhamAM thAya che tethI tene hiMsyavihiMsA kahevAmAM Avela che. A ce bheda thaze. prazna-jIva te arUpI che-je arUpI hoya che tenI hiMsA thatI nathI. te pachI hiMsyavihiMsAnuM Aje paNa prANavadhamAM kema karyuM che? For Private And Personal Use Only
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 32 praznavyAkaraNasUtre uttara-zaMkA ThIka hai yaha to hama bhI kahate haiM ki jIvarUpa arUpI padArtha kI hiMsA nahIM hotI hai, parantu yahAM hiMsA se tAtparya saMbhavita prANoM kA viyoga karanA liyA gayA hai / pAMca indriya-karNa, cakSu, ghANa, rasanA, sparzana, 3 bala-manabala, vacanabala, kAyabala, Ayu evaM zvAsocchavAsa, ina prANoM kA jisa pravRtti se viyoga hotA ho usakA nAma hiMsA hai 4! tathA-akRtya-siddhAntoM meM jIvoM kI hiMsA karane kA prabhu ne niSedha kiyA hai, kyoM ki yaha kRtya, akRtya-akaraNIya hai, isaliye usa rUpa se yaha akRtya hone ke kAraka prANihiMsAko akRtya kahA haiM yaha pAMcavAM bheda hai 5 / ghAtanA-arthAt-ghAta karanA chaThA bheda hai 6 / prANoM kA viyoga karanA kevala yahI hiMsA nahIM hai kintu jina kRtyo se prANiyoM ke prANoMko pIDA pahu~catI ho aise kRtya bhI hiMsA hI hai, 'yaha bAta mAraNA pada se sUtrakAra ne pradarzita kI hai| sAtamA bheda 7 / hanana-vadha karanA, yaha AThavAM bheda 8 / upadravaNa-vinAza karanA, yaha nauvAM bheda 9 / nipAtanA-jisa jIva ke jitane prANa hote haiM una jIva ke utane prANoM kA vinAza isa prANavadha dvArA hotA hai isaliye ise nipAtanA zabda se vyavahRta kiyA gayA hai| athavA isa pada kI jagaha uttara-zaMkA barAbara che e te ame paNa kahIe chIe ke jIvarUpa arUpa padArthanI hiMsA thatI nathI. paNa ahIM saMbhavita prANone viga 42vI, melisA tAt5ya sevAma mAthu cha. pAMya 4ndriya-1na, netra, nAsit, rasanA ane sparzendriya, traNa baLa-manabaLa, vacanabaLa, kAyabaLa Ayu ane zvAsocchuvAsa e prANane je pravRttiothI viyoga thAya tenuM nAma hiMsA che. tayA akRtya-siddhAMtomA prabhume yAnI hisA 42vAnA niSedha yA cha, kAraNa ke te kRtya na karavA yogya che, tethI te rIte te akRtya hovAthI prANavadhane bhaitya hyo che. 24! pAyI leha thye..| vAtanA eTale ke ghAta kare te cho bheda che. prANene viga kare te ja kevaLa hiMsA nathI, paNa je kRtyathI prANIonA praNene pIDA pahoMce che evA kRtye paNa hiMsA ja che te vAta "mAraNa padathI sUtrakAre pragaTa karI che. A sAtame bheda thaye. hanana-vadha kare te AThamo bheda che. upadravaNa vinAza kare te navama bheda che. nipAtanA-je jIvone jeTalA prANa hoya che teTalAM prANane vinAza A prANavadha dvArA thAya che tene nipAtanA zapathI gRhIta zayera cha. mayA // 54nI yA " tivAyagA" 56 For Private And Personal Use Only
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazino TokA a0 1 sU0 5 mRSAvAdarUpadvitIyAdharmadvAranirUpaNam 33 " tivAyaNA" aisA pada jaba mAnA jAvegA taba isakI chAyA nipAtanA hogI aura isakA artha taba mana vacana aura kAya, inakA dhvaMsa karanA aisA hogA, dazanA bheda 10 / AraMbha samAraMbha-AraMbha zabda se jinakA vinAza kiyA jAve aise, arthAt vinAza kiyA jAtA hai jinakA ve haiM AraMbha arthAt prANI unakA jo samAraMbha-paritApa vaha hai AraMbha samAraMbha prANihiMsAmeM jIvoMko paritApa hotA hai yaha bAta spaSTa aura anubhavagamya hai| athavA-kRSNAdi karma kA nAma AraMbha hai, isa AraMbha se jIvoMke prANoMkA pIr3ana hotaahai| yaha gyArahavAM bheda 11 / isI taraha jIvakI AyukA upadrava-samuccheda, bheda vinAza, niSThApana-samAptakaranA, gAlanAnikAlanA, saMvartaka-samastabala, sAmarthya Adi kA saMkoca karanA, saMkSepa inakA abhAva karanA, yaha bArahavA~ bheda 12 / mRtyu-maraNa terahavAM bheda hai 13 / indriyasaMyama aura prANasaMyama dhAraNa karane se prANIyoM kI rakSA hotI rahatI hai| asaMyamI jIva se yaha rakSA banatI nahIM hai, ataH asaMyama ko prANihiMsAkA aMga kahA gayA hai / isI abhiprAya se yahAM use usakA paryAyavAcI nAma kahA hai| sAvadha anuSThAna kA nAma hI to asaMyama hai / yaha caudahavAM bheda 14 / kaTaka mardana kA artha hai-kaTaka bhAnI sevAmA to tenI chAyA " tripAtanA" thaze. mane yAre tanA artha mana, vacana ane kAyane vaMsa kare, e pramANe thaze. A dasame bheda che. AraMbhasamAraMbha-AraMbha zabdathI jemane vinAza karAya evAM athavA vinAza karAya che jemane tevA prANI e artha thAya che. temane je samAraMbha paritApa tene AraMbha samAraMbha kahe che. prANavaghamAM jIvone paritApa thAya che, te vAta spaSTa tathA anubhava gamya che. athavA khetI Adi karmanuM nAma paNa AraMbha che. te AraMbhathI jInAM prANone pIDA paheMce che. A agiyArame bheda che. e ja prAmaNe jIvanA Ayune upadrava-samucache, bheda-vinAza. niSThApana-aMta, gAvanA-nikAlavuM, saMvartaka-samasta baLa sAmarthya Adine saMkoca karo, saMkSepa temane abhAva kare, te bArame bheda che. mRtya-maraNa terame bheda che. indriyasaMyama ane prANasaMyama dhAraNa karavAthI prANIonI rakSA thayA kare che. asaMyamI jIvathI te rakSA thaI zakatI nathI, tethI asaMyamane prANavAnuM aMga kahela che. te kAraNe ja tene ahIM paryAyavAcI nAma gaNela che. sAvadyaanuSThAnanuM nAma ja asaMyama che. A caudame bheda che. kaTakamardana zabdane artha A pramANe che-kaTaka-sainya dvArA hiMsAnA pra-5 For Private And Personal Use Only
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre sainya dvArA dUsaroM para hiMsA ke abhiprAya se AkramaNa kaanaa| yaha sainyamardana prANihiMsAkA kAraNa hotA hai phira bhI ise jo prANihiMsA rUpa kahA hai vaha upacAra se hI kahA gayA jAnanA cAhiye, yaha pandrahavAM bheda 15 / jIva kA prANa se viyukta karanA yaha vyuparamaNa hai / yaha solahavAM bheda 16 / prANihiMsAko jo parabhava saMkrama kAraka kahA hai usakA bhAva yaha hai ki yaha prANihiMsA narakanigodAdi caturgatirUpa saMsArameM paribhramaNa kA kAraNa banatA hai| yaha satrahavAM bheda huA 17 / isa prANihiMsA ke prabhAva se jIva narakAdi durgatiyoM meM hI jAkara janma lenA hai isaliye yaha durgati prapAtarUpa kahA hai, yaha aThAravAM bheda 18 / sakala pApoMkA yaha kopaka-utpAdaka hai, isaliye ise pApakopa kahA gayA hai / athavA pApa, kopa kA kArya hotA hai isa abhiprAya se yaha prANihimA krodha svarUpa hai aisA bhI kahA jA sakatA hai| yaha unnIsavAM bheda 19 / isa prANihiMsA ko karane vAlA vyakti kevala pApa kA hI AliMgana karatA hai-pApakarma ko bAMdhatA hai, isaliye prANavadha pApalobharUpa hai / yaha vIsavAM bheda 20 / chaviccheda-chavi kA artha zarIra hai, isakA chedanA chaviccheda hai| prANavadha meM zarIra athavA zarIra ke avayavoM kA chedana hotA hI hai, isaliye ise udezathI bIjA upara AkramaNa karavuM. A sinyamardana prANivadhanA kAraNarUpa hoya che. chatAM paNa tene je prANavadharUpa kahela che te aupacArika rIte ja kahela che ema samajI levuM. A paMrame bheda thaye. jIvane prAthI viyukta-rahita kare tene vyuparamaNa kahe che, A soLa bheda che. prANavadhane je parabhava saMkamakAraka kahela che tenuM tAtparya e che ke te prANavadha narakanidAdi cAra gatirUpa saMsAramAM paribhramaNa karAvanAra che. A sattarame bheda che. A prANavadhanA prabhAvathI jIva narakAdi durgatimAM ja jaine janma le che, tethI tene durgati prapAtarUpa kahela che. A aDhAramo bheda che. sakaLa pApane te kepaka-utpAdaka che, te kAraNe tene pApakaparUpe darzAvyA che. athavA pApa, kepanuM kArya hoya che. te kAraNe A prANavadha kepasvarUpa che, ema paNa kahI zakAya che. A ogaNIsame bheda che. e prANavadha karanAra vyakti kevaLa pApanuM ja AliMgana kare che-pApakarmo bAMdhe che, te kAraNe te prANavadha pApalebharUpa che. A vIsame bheda che. chaviccheda--chavi eTale zarIra, tenuM chedana te chaviccheda kahevAya che. prANavadhamAM zarIra athavA zarIranA avayavanuM chedana thAya che tethI tene chavicchedarUpa kahela che. A ekavIsame bheda che. prANavadha jIvanane For Private And Personal Use Only
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 1 sU0 5 mRSAvAdarUpadvitIyAdharmadvAranirUpaNam 35 chavicchedarUpa kahA hai / yaha ikkIsavAM bheda 21 / prANavadha jIvana kA aMtakara-vinAzaka hone se jIvitAntakaraNarUpa kahA gayA hai| yaha bAvIsavAM bheda 22 / prANavadha ke avasara upasthita hone para jIvoM ko bhaya hotA hai ataH isa bhaya kA kAraka hone se prANavadha bhayaMkara hai, aisA kahA gayA hai / yaha tevIsavAM bheda 23 / isa prANavadha ko karane vAlA prANI aneka bhavoM meM bhI nAnA prakAra ke duHkhoM ko bhogatA rahatA hai phira bhI isa se udbhUta pAparUpa RNa kA vaha zodhana nahIM kara pAtA hai, isaliye ise RNakararUpa kahA gayA hai / yaha cauvIsavAM bheda 24 / vivekI jo vyakti hote haiM ve isa prANavadha se sadA dUra rahate haiM isaliye ise varNachor3ane yogya-kahA hai| athavA vaja" kI saMskRta chAyA 'vajra' bhI ho sakatI hai| vajra jisa prakAra guru (bhArI hotA hai usI prakAra yaha prANavadha bhI apana ko-Acarita karane vAle prANI ko adhaHpAta naraka nigoda Adi meM patana kA kAraNa hone se vajra ke jaisA bhArI hotA hai / yaha paccIsavA~ bheda 25 / bhava bhava meM prANI isake karane se santAparUpa paritApanA ko pAtA hai isaliye ise paritApanArUpa Asrava kahA gayA hai| yaha chabbIsavAM bheda 26 / vinAza prANa kA vidhvaMsana karanA / yaha sattAisavAM bheda 27 / niryaapn| prANiyoM ke prANoM ko nikAlanA / yaha aTThAi. savAM bheda 28 / lopanA-prANiyoM ke prANoM kA lopa karanA-dara krnaa| aMtakara-vinAzaka hovAthI jIvitAntakaraNarUpa batAvyuM che. A bAvIsame bheda che. prANavadhane prasaMge upasthita thatAM jene bhaya thAya che, tethI te bhayakAraka hevAthI tene bhayaMkara kahela che. A tevIsame bheda che. e prANavadha karanAra prANu aneka bhAmAM aneka prakAranAM duHkha bhegavyA kare che, chatAM paNa tene kAraNe utpAdita pAparUpa traNane te pheDI zakatuM nathI. te kAraNe tene vaNakara nAma ApyuM che. A vIsamo bheda che. vivekI vyakti e prANavadhathI sadA 62 23 cha, tethI tene pkssy-ch|341 sAya: usa che. A24" vaja"nI sarata chAyA "vana" 555 cha. 102 bhATIya cha ta prakAre prANavadha paNa, te karanAra prANIne adhaHpAta-naraka nida AdimAM patana thavAnuM kAraNa havAthI vajana jevo bhAre hoya che. A pacIzame bheda thaye. je karavAthI vyaktine dareka bhavamAM saMtAparUpa paritApanA-pIDA sahana karavI paDe. che, tethI tene paritApanArUpa Asava kahela che A chavIsame bheda che. vinAzaprANane vidhvaMsa kare, te satyAvIsame bheda che. niryApana-prANIonA prANane nikAlavA, te acAvIsame bheda che. lepanA-prANIonA prANane levA-dUra For Private And Personal Use Only
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prAvyAkaraNasUtra athedAnIM 'jayakao' yathAkRtaH iti tRtIyaM dvAramAcaSTe 'taM ca punne'tyaadi| ___ mUlam-taM ca puNa kareMti kei pAvA asaMjayA avirayA aNihuyapariNAmaduppAMgA pANavahaM bhayakara bahuvihaM bahuppagAraM paradukkhuppAyaNapasattA imehiM tasathAvarehiM jIvehi paDiNiviTThA kiM te? pAThINa-timi-timigila-aNegajhasa-vivihajAimaMDuka duviha-kacchabha-Naka-magaraduviha-gAha-dili-veDhaya-maduya-sImAgArapuluya-suMsumAra bahuppagArA jalayaravihANA kae ya evmaaii|suu06|| TIkA--taM ca mANivadhaM 'puNa' punaH 'ke' ke'pi kecidevetyAzayaH 'pAvA' pApA pApaprakRtayaH 'asaMjayA' asaMyatAH asamAhitendriyAH 'avirayA' aviratA =pApakarmanivRttirahitAH, 'aNihuyapariNAmaduppogA' anibhRtapariNAmaduSpayogA anibhRtaH upazamArjitaH pariNAmaH adhyavasAyo yeSAM te anibhRtapariNAmAH, duSTAH prayogA-indriyanoindriyavyApArAH yeSAM te duSprayogAH, anibhRtapariNAmAzca te duSprayogA iti anibhRt pariNAmaduSprayogAH, 'paradukkhuppAyaNapasattA' parayaha untIsavAM bheda hai 29 aura guNavirAdhanA-zratacAritraguNoM kA bhaGga karanA yaha tIsavA~ bheda hai 30 isa taraha ye prANavadha ke 30 paryAyavAcI zabda guNaniSpanna prakaTa kiye gaye haiM |suu0-5|| aba sUtrakAra "jaha ya kao" isa tRtIya dvAra ke viSaya meM kahate haiM-'taM ca puNa' ityaadi| ___TokArtha-(kei pAvA) kitaneka pApaprakRtivAle (asaMjayA) asamAhita indriyavAle, ( avirayA ) aviratisaMpanna, ( aNihuyapariNAmadupaogA) upazama rahita pariNAmoM vAle, aura indriya evaM mana ke duSTavyApAra vAle (paradukkhuppAyaNapasattA ) para prANI ke liye duHkhotpAdana meM parAyaNa karavA, te ogaNatrIsamo bheda che. ane guNavirAdhanA-kRtacAritra guNone bhaMga kare, te trIsame bheda che. A rIte prANavadhanA 30 paryAyavAcI zabda temanA guru sahita pragaTa 42vAmA mAvyA cha. // sU. 5 // ke sUtrA2 "jaha ya kA" 2 tRtIya hArnu parSana 42 --" taM ca puNa" tyAhi. 10--"kei pAvA" 21 pA5prativa"asaMjayA" asamADitandriyapA, " avirayA " avirati yuta, "aNihuyapariNAmaduppaogA" 5zama 2Dita pariNAmavANA, mana chandriya ane bhananA duSTa vyApAravA "paradukkhuppAyaNapasattA" 52 prANAne mATe duHmotpAdanamA 52zayA mevA va "taMca puNa" For Private And Personal Use Only
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 1 sU0 6 yathAkRtanAmakatRtIyAdharmadvAranirUpaNam 37 duHkhotpAdanapra paktAH parapIDAkaraNaparAyaNAH 'imehiM ' eteSu-pratyakSaM lakSyamANeSu 'tasathAvarehiM' trasasthAvareSu 'jIveDiM' jIveSu paDiNiviTThA' pratiniviSTAH teSAM rakSaNAd dveSayuktAH 'bahuviha' bahuvidhaM 'bahuppagAraM' bahupakAram anekabhedaprabhedasahitaM, 'bhayaMkara' bhayajanakaM 'pANavaha' prANavadhaM jIvahiMsAM kareMti' kurvanti / 'kiM te ' te trasasthAvareSu dveSavantaH 'ki' kiM kurvanti ? pAThInAdi jIvAn 'haNaMti' ghnanti, iti vakSyamANena sambandhaH / tAneva darzayati-'pAThINetyAdi / 'pAThINatimi-timigila-aNega-asaviviha jAimaMDukka-duvihakacchama-zaka-magara- duvihagAha-diliveDhaya-maMduya-sImAgArapuluya-susumAra bahuppagArA' pAThIna-timi timigilA-'nekajhaSa-vividhajAtimaMDUka-dvividha-kacchapa-nakra-magara-dvividhagrAha-dili veSTaka-manduka-sImAkAra-pulaka-suMsumAra-prakArAH, tatra-pAThInAHtannAmakA matsyavizeSAH, timayaH matsyavizepAH, timigilanti iti timigilAca, mahAmatsyAH / " astimatsyastimi ma shtyojnvistrH| timigilagilo'pyasti tagilo'pyasti rAghavaH // 1 // " itivacanAt / anekajhapAH vividhAH kSudramatsyAH, vividhajAtayo maNDUkAH = nAnAjAaise jIva (taM ca puNa ) isa ( bhayakaraM) bhayaprada, ( bahuvihaM ) bahuvidha aura (bahuppagAraM) aneka bheda prabheda sahita (pANavahaM ) prANavadha ko (kareMti ) karate haiM / ( ime hiM tasathAvarehiM jIvahiM ) ina pratyakSIbhUta basa aura sthAvara jIvoM kI rakSA karane ke viSaya meM (paDiNiviTThA) dveSayukta hote hue prANavadha karate haiM, (kiM te ) ve kyA 2 karate haiM isa bAta ko aba sUtrakAra "pAThINa" ityAdi padoM dvArA prakaTa karate haiM( pAThINa-timi-timi-gila-aNegajhasa-vivihajAimaMDuka-duvihakacchabha-Nakka-magara-duvihagAha-diliveDhaya maMduya-sImAgAra pulaya suMsumAra mA "bhayaMkara" (mayapraha, "bahuvihaM " ma vidha mane "bahuppagAraM" bhane se prameha sahita, "pANavaha " prA15 42 cha, "ime hiM tasathAvare he jIve hiM" se pratyakSIbhUta ase ane sthA12 vAnI 22 // 32vAnI ma "paDiNividvA" dveSayuta ne prAvaya 42 , " kiMte'' tayazu zu 42 che the yAtane ve sUtra52 "pAThINa" tyAdi 5 vA pragaTa 42 cha- "pAThINa-timi-timigilaaNegajhasavivihajAi-maMDukka-duvihakacchabha-Nakka-magara-duvihagAha-diliveDhaya-maMduyasImAgAra-puluya-susumAra-bahuppagArA" sevA yo nIce prabhArI cha - pAhIna, timi, timiMgala, anekajhaSa, aneka jAtinA deDakA, banne prakAranAM kAcabA, naka, For Private And Personal Use Only
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tIyAH-dardurAH, dvividhAH dvibhedAH, kacchapAH kUrmavizeSAH-mAMsakacchapA1, asthikacchapAzca2, nakAH matsyavizeSAH, makarAjalajantuvizeSAH, dvividhAH= dviprakArAH grAhA:tuNDA grahAH tadbhinAzca, diliveSTakAH, mandukAH, sImAkArAH, pulakAH, zizumArAH, sarve grAhavizeSA eI, evaM-vidhAH bahupakArAH aneka bhedAH, jalacarabhedAH santi, tAn ghnantIti / tathA 'ebamAI' evamAdIn-evaMprakArAnpAThInAdisadRzAn anyAn 'jalayaravivANAkae ya' jalacaravidhAnakakRtAMzcajalacarANAM vidhAnAni-jalacaravidhAnAni, tAnyeva jalacaravidhAnakAni, tAni kRtAni yaiste tathAbhUtAn-jalacaravizeSAMzca, 'unantI ' tyagrega saMbandhaH / 'jalaya. ravihANAkae' ityatra kakAralopo dIrghazvArSatvAditi ||muu06|| bahuppagArA) aise jIva pAThIna, timi, timigila, anekajhaSa, aneka jAti ke maMDUka, donoM prakAra ke kacchapa, nakra, makara, dvividhagrAha, tathA diliveSTaka, manduka, sImAkAra, pulaka, zizumAra, ye pA~coM grAha vizeSa, ye sabhI jalacara jIvoM ke prakAra haiM inheM ye duSTa manuSya mArA karate haiN| tathA (evamAI jalayaravihANAkae ya) pUrvokta pAThIna Adi jIvoM se bhinna jo aura jalacara jIva haiM unheM bhI ye duSTa manuSya mArA karate haiN| bhAvArtha-sUtrakArane isa sUtra dvArA yaha spaSTa kiyA hai ki jo prANI svabhAva se pApI hote haiM, athavA jinakA jIvana saMyamarUpI lagAma se rahita hotA hai, indriyoM ke gulAma hote haiM-pAra karma se jinheM ghRNA nahIM hotI hai, jinake pariNAma upazama bhAva se rahita hote haiM, mAnasika vicAra dhArA jinakI sadA malina banI rahatI hai tathA jo dUsaroM ko duHkhI dekhakara athavA duHzva dekara AnaMda magna banate haiM aise jIvoM ko basa sthA. vara jIvoM ke Upara dayA nahIM AtI hai / ve unake sAtha manamAnI karate bhA2, vidhADa, tathA haliveTa4, mandu, siimaa4|2, 14, zizubhA2, se pAMce grAha vizeSa, e badhA jaLarAra nA prakAra che. temane e duSTa manuSya mAryA 12. tathA " evama ijalacaravihANAkae ya" pUrvota pAhana maahiye| sivAyanA bIjo paNa je jaLacara jIve che temanI paNa te duSTa manuSya hatyA karyA kare che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA e spaSTa karyuM che ke je jIva svabhAvathI pApI hoya che, athavA jemanuM jIvana saMyamarUpI lagAmathI rahita hoya che. je indriyanA gulAma hoya che. pApakarma pratye jene ghaNA hotI nathI, jemanI vRttio upazama bhAvathI rahita hoya che, jemanI mAnasika vicAradhArA sadA malina hoya che, tathA je bIjAne duHkhI joIne athavA daba daIne Anadita thAya che, evA jIne trasa, thAvara jI para dayA AvatI nathI. teo For Private And Personal Use Only
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 1 sU0 6 yathAkRtanAmakatRtIyAdharmadvAranirUpaNam 39 hue thor3A sA bhI saMkoca nahIM karate haiN| unakA vicAra yahI banA rahatA hai ki manuSya ke upayoga ke liye hI ye saba jIva haiM, ataH manuSya jaisA cAhe vaisA unakA upayoga kare / yaha saMsAra basa aura sthAvara prANiyoM se bharA huA hai| usa sthAvara prANI aneka prakAra ke haiN| inakI jAtiyAM bhinna 2 rUpa se aneka prakAra kI haiM / tiryaca jAti ke jIva ki jo paMcendriya haiM jalacara nabhacara aura sthalacara ke bheda se 3 tIna prakAra ke haiN| inameM jalacara jIva ve haiM jo jala meM hI rahate haiN| inhIM ke viSaya meM yaha sUtrakAra ne apanA abhimata prakaTa kiyA hai / pAThIna isa nAmakA eka matsyavizeSa hotA hai| timi bhI bhatsyavizeSa hotA hai-isakA vistAra bar3A hotA hai| isa timi ko jo khA jAte haiM ve timigila haiM aura ye bhI matsyajAti ke hI prakAra haiM / aura bhI jo choTI 2 machaliyAM hotI hai ve saba " aneka jhaSa" isa zabda dvArA yahAM gRhIta kI gaI haiN| kacchapa nAma kacchue kA hai| ye asthikacchapa aura mAMsakacchapa ke bheda se do prakAra ke hote haiN| zuNDAgrAha aura azuNDAgrAha, isa prakAra se grAha ke bhI.ye do bheda hote haiM / isI taraha diliveSTaka, manduka, sImAkAra pulaka aura zizumAra bhI jalajantu vizeSa haiM / ina saba kI ye nirdayI janahiMsA temanI sAthe mana gamatuM vartana karatAM jarA paNa sakerA rAkhatA nathI. teonI mAnyatA evI ja hoya che ke manuSyanA upayogane mATe ja A badhA ja che, tethI manuSya Iche te rIte temane upayoga karI zake che. A saMsAra trasa ane sthAvara jIthI bharelo che. traNa sthAvara jI aneka prakAranAM hoya che. temanI jAtio judI judI rIte aneka prakAranI che. tiryaMca jAtinA jIva ke je pacendriya che, temanA traNa prakAra che-jaLacara, nabhacara ane sthalacara, temAM jaLamAM rahetA jene jaLacara kahe che. temane viSe sUtrakAre ahIM pitAne abhiprAya pragaTa karyo che, "pAThIna" nAmanuM eka khAsa prakAranuM matsya hoya che. timi paNa eka prakAranA sabhyanuM nAma che, tenuM kada meTuM leya che. e timine je khAI jAya che tene tirmiMgala kahe che, ane te paNa eka jAtane bhattya / cha. mI 5 nAnI nAnI bhaasiime| hAya chetenu" anekajhaSa" zabda dvArA ahIM grahaNa karAyela che. kacchapa eTale kAca, tenA asthikaccha ane mAMsa karachapa evA be bheda che. zuMDAgraha ane amuMDAgrAha, e prakAranA grAhanA paNa be bheda hoya che. e ja rIte diliSTaka, maTuka, sImAkAra palaka ane zizumAra paNa khAsa prakAranAM jaLacare che. e badhAMnI te nirdaya vyakti For Private And Personal Use Only
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 40 D praznavyAkaraNasUtre atha sthalacareSu catuSpadaprakArAnAha--'kuraMga0' ityaadi| mUlam-kuraMga ru sarabha camara saMbara uranbha-salaya-pasara-goNarohiya-ya-gaya-khara-karabha-khagga-vAnara.gavaya-viga-siyAla-kolamajjAra-kolasuNaha-sirikaMdalagAvatta-kokatiya-gokapaga-miyamahisa viyaggha-chagala-dIviya-sANa-taraccha acchabhalla-sadala-sIha-cillala-cauppaya-vihAgAkae ya evamAI ||suu07 // TIkA-kuraMgA hariNAH, ruravo-mRgavizeSAH, sarabhAH vanyapazuvizeSAH vizAlakAyAH, aSTApadAH 'parAsare 'ti khyAtAH ye mahAgajAnapi pRSThe sthApayanti, camarA anyagAvaH yeSAM kezAnAM cAmarANi bhavanti, saMvarAH anekazAkhazaGgAH dvikhurA AraNyapazavaH 'sAMbhara' iti prasiddhAH ' urabha' urabhrAH mepAH, 'samaya' kiyA karate haiM, tathA inake sivAya aura bhI jo jalacara jIva hote haiMunheM bhI mAra kara the AnaMda magna banate haiN| mU. 6 // ____ aba sUtrakAra sthalacara niyaMJcoM meM jo catuSpadoM ke prakAra haiM unheM isa sUtra dvArA prakaTa karate haiM-'kuraMgaruru' ityaadi| TIkArtha-(kuraMga) kuraMga hiraNako kahate haiN| (haru) ruru nAma bhI mRgakA hai, parantu yaha sAmAnya bhRga se vizeSa prakAra kA hotA hai| (sarabha) sarabha nAma aSTApada kA hai / yaha zarIra meM vizAla hotA hai / parosara bhI isa kA dUsarA nAma hai / ye mahAgajoM ko bhI apanI pITha para baiThA letA hai| (camara) camarI gAyoM kA nAma camara hai| inake bAloM ke cAmara banate haiN| (saMbara) saMbara ko hindI bhASA meM sAMbhara kahate haiN| inake sIMgo meM | hiMsA karyA kare che, ane te sivAyanAM bIjAM je jaLacara ja hoya che, temanI paNa hatyA karavAmAM temane majA Ave che. sUtra have sUtrakAra sthaLacara tiryaMcomAM je jAnavarenA prakAro che temane A sUtra dvArA prakaTa 42 -- "kuraMgaharu" tyAhi. TI -"kuraMga" u2|shune 24 cha. "ruru" 20 5 / bhRganI me pAsa 42 che. "rama" sarabha aSTApada nAmanA prANIne kahe che. te zarIre vizALa hoya che tenuM bIjuM nAma parAsara paNa che. te moTA hAthIone paNa pitAnI pITha para mesAhI ze cha. " camara" yama AyAne ma2 . temanA pAmAthI yAbha2 mane cha. " saMghara" sa12ne sAma2 4 cha tenA zIgAmAthI mI For Private And Personal Use Only
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA ma01 sU0 7 sthalavaracatuSpadajIvanirUpaNam zazakAH prsiddhaaH| 'pasara' prazarAH dvikhurA vanyapazuvizeSAH, 'goNA' gAvaH 'rohiya' rohitAH catuSpadapazuvizeSAH, 'hayagayakhara' hayA gajAH kharAzca prasiddhAH / karabhAH-uSTrAH 'khagga' khaDgAH ekazuGgA ATavyAzratuSpadavizeSAH 'geMDA' iti loke khyAtAH yeSAM gamanakAle ubhayorapi pArzvayoH pakSatulyAni caANi lambante, 'vAnara' vAnarA: prasiddhAH, gavayAHmvattalakaNTA go sadRzAH 'rojha' iti prsiddhaaH| 'viga' ghRkAH zvApadajantuvizeSAH 'bher3iyA' iti prasiddhAH, 'siyAla' zRgAlAH prasiddhAH, 'kolA ' zUkarAH 'majAra' mArjArA:-bir3AlA 'kolamuNaha' kolazunakA: ATavyamahAzUkarAH 'sirikaMdalagAvatta ' zrIkandalakAaneka aurazrRMga jaisI zAkhAeM phUTatI haiM / inake sIMgoM kI jo bhasma banatI hai use vizANa bhasma kahate haiM / inake do khura hote haiN| aura ye jaMgala meM hI rahate haiM / (unbha)urabhra nAma meMr3e kA hai| (sasaya) zazaka nAma kharagoza kA hai / (pasara) pazara eka jAti kA jAnavara hotA hai, isake do khura huA karate haiM / yaha jaMgala meM hI rahatA hai| (rohiya) "rohita" yaha bhI cAra pairoMvAlA eka jAnavara vizeSa hotA hai| ( haya ) haya-nAma ghor3e kA hai, (gaya) gaya-gaja nAma hAthI kA hai / (khara) khara nAma gadhe kA hai| (karabha) karabha U~TakA nAma hai / (khaga) khaDgIko hindI bhASA meM geMdA kahate haiM / isake eka hI sIMga hotA hai, yaha jaMgala meM hI rahatA hai, isa ke paira cAra hote haiM, jaba yaha calatA hai to usa samaya isakI donoM tarapha paMkhoM jaisA camar3A laTakane lagatA hai / (vAnara) vAnara nAma vaMdara kA hai / (gavaya) gavaya rojhakA nAma hai, yaha gAyake jaisA hotA hai / aura isakA kaMTha gola hotA hai / (viga) vRka yaha hiMsaka jaMtu hotA hai aura ise hindI bhASA meM bher3iyA kahate haiM / (siyAla) "zrRgAla" yaha jaMgalI aneka upazAkhAo phUTe che. temanAM zIMgaDAMonI je bhasma bane che tene viSANu bhasma kahe che. temane be kharI hoya che, ane teo jaMgalamAM ja rahe che. "urabha" ra nAma ghaTAnu cha. "masaya" zaza: nAma sasasAnu cha. "pasara" prazara eka jAtanuM jAnavara che, tene be kharI hoya che. ane te jaMgalamAM rahe che "rohiya" 'zahita' 55 4 yA5zu prANI che. " haya" ya meTale ghoDI, "gaya" Aya meTale sAthI, "svara" 52 aTo Adhe31, "karabha" 4291 meTa , "khagga" 100 meTo ge , tene se or zAjAya cha, te samai l rahe che, tene cAra paga hoya che. jyAre te cAle che tyAre tenI baMne tarapha pAMbhovI yAmaDI saratI 29 che. "vAnara" vAna2 pAna 4 . "gavaya" gavaya eTale rejha, te gAyanA jevuM hoya che ane tenI Doka geLa hoya che. "viga" 14 me gatI prANI che. tene 7 vAmAM bhAva cha. "siyAna" For Private And Personal Use Only
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznayAkaraNasUtre varttAH = zrIkandalakAH AvarttAca ubhe sajAtIyA ekakhurajIvavizeSAH, 'kokaMtiya' kokaMtikAH = lomaTakA : 'lomar3I' iti bhASAyAm, 'gokaSNa gokarNAH dvikhura 'catuSpadajantuvizeSAH, 'miya' mRgAH, 'mahisa' mahiSAH, 'viyagdha' vyAghrAH, 'chagalA' ajA: 'dIviya' dvIpikA : 'dIpaDA' iti bhASAyAm, 'sANa' zvAnaH= ATavyAH kukkurAH 'taraccha' tarakSAH, acchabhallAH- bhallUka jAtivizeSAH 'sala zArdUlAH = 'sIha' siMhAH, 'cillalA' citrakA: - zvApadajantuvizeSAH / eSAM dvandva samAsaH / 'cauppayavihANAkae ya evamAI ' catuSpadavidhAnAH kRtAH tAM evamAdIna = catuSpada vizeSAn kuraGgAdIna ghnantIti pareNa yojanA | 07|| jAnavara hai - jo rAta ko " huA huA" bolA karatA hai| (kola) kolazUkara evaM (majjAra) mArjAra ye hiMsaka jAnavara haiN| (kolasuNaha) " kola zUkara" ye zUkara ke hI bheda haiM aura sAmAnya zUkara kI apekSA zarIra meM vizAla hotA hai / (sirikaMdalagAvatta) zrIkandalaka aura Avartta ye bhI jAnavara haiM aura inake eka khura hotA hai| ina donoM kI jAti samAna hotI hai| (kokaMtiya) kokaMtikA nAma lomar3I kA hai, yahI bar3I cAlAka hotI hai / ( gokaNa) gokarNa eka prakAra kA jAnavara hotA hai, isake do khura hote haiM, aura paira cAra hote haiM / (miya) mRga, (mahisa) mahiSa, ( viyagdha ) vyAghra yaha hiMsaka jIva hai aura siMha jaisA hI hotA hai| (chagala) bakarA bakarI kA nAma aja hai / (dIviya) dvIpikA yaha bhI mAMsabhakSI zikArI jAnavara hai, ise teMduA kahate haiM / ( sANa ) jaMgalI jo kutte haiM jinheM zunI - kuttA kahA jAtA hai ve yahAM " sANa " zabda se gRhIta hue haiM / (taraccha) tarakSa, (acchabhalla) acchabhalla, yaha rIchoM kA hI 6 66 zrRMgAla ' eka jaMgalI prANI che, je rAtre " huA hu " mose che. tene zubharAtI mAM ziyANa uDe che. "kolasuNa " asa-zUara mane "majjAra" bhAra hiMsaka jAnavaro che. " kAla zukara " te zUkaranA ja bheda che, ane te sAmAnya zUra DaratA zarIre bhoTu' hoya che, "sirikaMdalagAvatta" zrIunhasam mAne yAvattaM paNa jAnavare che ane temane eka kharI hAya che. te ane samAna jAtinAM che. "kokaMtiya" boDIne ati uhe che, te dhAI nyAsA hoya che. " gokaNNa " go me aAranuM pazu che. "miya" bhRga "mahisa" mahiSa mane "viyagdha," vyAghra hiMsA AzIyo che bhane te siMha nevA 4 hoya che. "chagala" marA amrIne anna uhe che. "doviya" dvIpi mAMsAhArI ziarI pazu che. tene teM huA che. te cittA hoya che. bhagadI itarAgAne zunI huttA uche, moNa " zabdathI bhar3IM te bhagatI itarAma samanvAnA che, "taraccha accha 66 For Private And Personal Use Only
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pudarzinI TIkA a0 1 sU08 ura-parisarpaprakAranirUpaNam sAmmatamura parisarpamakArAnAha-'ayagara' ityaadi| mUlam-ayagara-goNasa-varAhi-mAuli-kAkodara-dabbha pupphA-AsAliya-mahoragA uraga vihANA kae ya evmaaii|suu08|| TIkA-ajagara-goNaza varAhi mukuli-kAkodara-darbhapuSpa-AzAlika mahoragoragavidhAnA kRtAzca evamAdIn / ajagarAH prasiddhAH, goNazAH kaNarahitadvimukhasarpavizeSAH 'varAhayaH' dRSTiviSasAH yeSAM dRSTyA viSAvezo bhavati / mukulinA ISatphaNakArakAH, kAkodarAH sAmAnyasarpAH, darbhapuSpA sAmAnyaphaNanAma hai| (sahUla) zAdala, (sIha ) siMha evaM (cillala ) citraka ye saba mAMsabhakSI jaMgalI jAnavara haiM aura sthalacara haiM / suu.7|| aba sUtrakAra uraHparisarpake bhedoM ko prakaTa karate haiM-'ayagara goNasa' ityaadi| TIkArtha-(ayagara) ajagara yaha bahuta adhika moTA sarpa hotA hai, dhIre 2sarakatA hai, jisa prakAra sAmAnya sarpa AhaTa pAte hI bahuta zIghra bhaga jAtA hai vaise yaha nahIM bhaga sakatA hai / (goNasa) goNaza yaha bhI eka prakAra kA sarpa hI hotA hai, parantu isake phaNA nahIM hotI hai, vyavahAra meM loga aisA kahate haiM ki isake do mukha hote haiM. isakA dUsarA nAma dumuhI bhI hotA hai| (varAhI) varAhi-yaha vaha sarpa hai ki jisakI dRSTi meM viSa rahatA hai, jise yaha dekha letA hai usake viSa kA Aveza ho jAtA hai, isakA dUsarA nAma dRSTiviSa sarpa bhI hai| ( mAuli ) mukulIyaha vaha sarpa hai jo apane phaNa ko thor3A hI vistAratA hai, jyAdA nahIM, bhalla" tarakSa, 527 mA tezachAnai nAma cha. "saddala" , "sIha" siMDa bhane "cillala' citra meM sajA mAMsamakSA npre| cha, bhane 252 cha. // 1.7 // ve sUtrA2 " urHprisrp| peTe yaaraanaa| sonA leha matAvale" ayagara-goNasa" tyAdi. TI --" ayagara" 2012-te 21 padhAre bhATI sA5 cha, te dhAma dhIme sarake che. je rIte sAmAnya sApa saheja paNa AvAja thatAM tarataja bhAbhI laya che tamatamA mAsI tA nathI. "goNasa" goza-te 5 me prakArane sApa ja hoya che, paNa tene pheNa hotI nathI. vyavahAramAM leke evuM 4 cha tene meM bhuga DAya cha, tenuM mI nAma 'DamuDI' 55 cha. "varAhi" varAhite e sarpa che ke jenI daSTimAM ja viSa rahe che, jene te juve che tena tenu 2 43 cha, tenuM malag nAma dRSTiviSa sa5 55 cha. "mAulI" bhutI te evI jAtane sarpa che ke che pitAnI pheNane thoDA pramANamAM ja phelAve che, For Private And Personal Use Only
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 44 praznavyAkaraNasUtre dhAriNaH / AzAlikAH, uraH parisarpavizeSAH / ete ca cakravattivAsudevavaLa devAdInAM skandhAvAramadhye grAmanagarAdiSu vA eteSAM vinAzakAle sAmudAnika karmodayAt - asazino mithyAdRSTayaH saMmUrchimapaJcendriyA antarmuhUrttAyuSkAH jaghanyenAskulasyAsaMkhyeyabhAgaparimitayA'vagAhanayA, utkarSeNa dvAdazayojana parimitayA svagAhanayA viSkambhabAhalyena tathAnurUpAM bhUmi vidArya samutpadyante / antarmuhUrttAnantaraM tanmaraNe - skandhAvArAdInAM sahasA vinAzo bhavati / 'mahoragA' yojanasahasra kyoM ki phaNa ko adhika vistAra karane kI isameM zakti nahIM hotI hai| (kAkodara) kAkodara - sAmAnya sarpakA nAma hai| isI taraha ( dagbhapuppha) darbhapuSpa bhI vaha sarpa hotA hai jo sAmAnya rUpase phaNA se yukta hotA hai, parantu yaha apane phaNA ko tAnatA nahIM haiM, bIna bajAne para bhI yaha prakRtistha banA rahatA hai / (AsAliya) AzAlika bhI sarpoM kI eka vizeSa jAtI hai| ye cakravartI, vAsudeva, baladeva, AdikoM ke sainya ke nivAsasthAnameM athavA grAma nagara AdikoM meM bhUmi ke nIce utpanna hote haiM, inake vinAzakAla meM sAmudAnika karmakA udaya hotA hai, skandhAvAra- chAvanI tathA gAma nagarAdi jamIna meM utara jAte haiM prAyaH mara jAte haiM ye asaMjJI mithyAdRSTi hote haiM, inakA janma saMmUcchima hotA hai, inake pAMco indriyAM hotI hai| inakI Ayu antarmuhUrtapramANa hotI hai inake zarIra kI avagAhanA jaghanya se aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga pramANa hotI hai tathA utkRSTa se dvAdaza yojanapramANa hotI hai, antarmuhUrta ke bAda inakA maraNa ho jAtA raNurDe vadhAre prabhAzubhAM devAvavAnI zakti tenAbhAM hotI nathI. "kAkodara" ahira sAmAnya sarpatuM nAma chepramANe "dabbhapuppha" harlayuSya pazu sevA prakAranA sarpa che ke je sAmAnya rIte phaNAthI yukta hAya che, paNa te peAtAnI phaNAne phelAvatA nathI, mAralI khAvavAmAM Ave te paNa te phaNAne vistAryo vinA bhUNa sthitimA 4 rahe che. "AsAliya" mAzAsika, pazu saryonI Tha khAsa jAti che. te cakravartI, vAsudeva, khaladeva ADhinA sainyanA nivAsasthAnamAM athavA gAma nAra AdimAM bhUminI nIce utpanna thAya che, temanA vinAza kALe sAmudAyika karmInA udaya thAya che. skandhAvAra-chAvaNI tathA gAma nagara Adi jamInamAM utarI jAya che. sAmAnya rIte marI jAya che. te asa'nI mithyAdRSTi hoya che. temaneA janma sa'mUrcchima thAya che, temane pAMce indriyo hoya che. temanuM AyuSya antamuhUrta pramANu che, temanA zarIranI avagAhanA jaghanyathI 'gulanA asa MkhyAtamAM bhAga pramANa hoya che, tathA utkRSTa khAra cAjana prabhA hoya . antarmuhUrta pachI temanuM bharA thA laya che " mahoragA " For Private And Personal Use Only
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 9 bhujaparisarpamedanirUpaNam pramANazarIrA manuSyakSetra vahirbhAvinauraH parisarpavizeSAH, eSAM dvandvaH / uragavidhAnAH = uragaprakArAH kRtAH / tAn ca evamAdIn 'ghnanti' ityanena sambandhaH ||8|| atha parisarpabhedAnAha - ' chIrala0 ' ityAdi / mULam - chorala - saraMba - seha - sellaga - godhA - uMdura-ulasaraDa - jAhaka - maMgusa - khADahilA - cAuppaiya- gharoliyA - sarIsiva gaNe ya evamAI // sU0 9 // TIkA- kSIraLAH, zaramyAH, 'sehAH' tIkSNakaNTakAkulakAyAH, zailyakAH, ete sarve vajaparisarpavizeSAH / godhAH = prasiddhAH, undurAH = mUSakAH, nakulAH prasiddha : hai / (mahoragA ) mahoraga ye ve sarpa haiM ki jinakA zarIra eka hajAra yojana kA hotA hai, tathA ye manuSya kSetra se bAhirI kSetroM meM utpanna hote haiN| ( uragavihANAMka eya ) ye saba bheda uraH parisarpo ke haiM pApI jIva inheM mArate haiM / sU. 8 // aba bhujaparisarpa ke bhedoM ko sUtrakAra prakaTa karate haiM-'chIralasaraMba' ityAdi / " TIkArya - (korala - saraMca seha-godhA - jaMdara gaula-saraMDa - jAhaka maMgusa khADahilA - cAuppaiya- gharoliyA - sarIsiva gaNe ya evamAI ) kSIrala, zaramya seha ye ve jIva hai ki jinakA zarIra kaToM se yukta rahatA hai| seha ko hindI bhASA meM " sehI " kahate haiM, isakA AkAra zrRgAla jaisA hotA hai, isake zarIra para tIkhe nukIle kAle aura sapheda raMga vAle kAMTe hote haiN| ye bheda bhujaparisarpoM ke haiM / godhA guherekI mAMko kahate haiM yaha bhitti para itanI majabUtI ke sAtha cipaka jAtI hai ki ise pakar3a kara cora mahoraga, te evA sarpa hAya che ke jemanuM zarIra eka hajAra ceAjananuM hAya che, tathA te manuSya kSetrathI mahAranI kSetramAM utpanna thAya che. "uragavihANAkaeya" A badhA ura:parisarponA bheda che. pApI jIvA temanI hatyA kare che. sU.8|| have lUparisarpanA lehone sUtraara pragaTa ure che-" chIralasara ba " ityAhi. artha - "chIrala, saraba, seha, selaga godhA uMdara, Naula, saraDa, jAhaka, maMgusa, khADahilA, cAu paiya, gharoliyA, sarIsiva, gaNe ya evamAI" kSIrasa, zarabhNa, seha, te jIvA kAMTA thI yukta zarIravALA hoya che. sehane gUjarAtI bhASAmAM sAhuDI kahe che. tenA dekhAva ziyALa jevA hAya che, tenA zarIra para tIkSNa, aNIdAra, kALA ane sapheda raMganA kAMTA hoya che. te bhujaparisonA bheda che. " govA " pATavA dhone uDe che. te hivAsa para goTalI sanna yoTI laya che, For Private And Personal Use Only
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prabhavyAkaraNa zaraTA-kakalAzAH, jAhakAkaNTakavyAptAGgAH, maMgusAH bhujaparisarpavizeSAH, khADahilA zvetakRSNarekhA'GkitadehAH bhujprispevishessaaH| cAtuSpadikAH catubharaNA bhujprisrpvishessaaH| 'gharoliyA' gRhagodhikAH 'chipakalI gharolI' iti prsiddhaaH| eteSAM dvandvaH / evamAdIn sarIsRpagaNAn 'ghnantIti sambandhaH / / 09 / / __atha khecarabhedAnAha-'kAdaMba' ityaadi| mUlam-kAdaMba-kaMka-balAkA-sArasa ADA-seDI-kulalavaMjula-pArippava-kIra-sauNa-dIviya-haMsa-dhattaraTra-bhAsa-kulIrAtri meM corI karane ko Upara dumaMjile Adi makAna para car3ha jAte haiM yaha kamanda kI taraha bhittI para laTaka jAtI hai / undura nAma bhUSaka kA hai| nakula naulo ko kahate haiM / zaraTa nAma kRkalAza kA hai, yaha gale meM lAla hotA hai aura baiThA huA apanA mastaka hilAyA karatA hai, chipakalI jaisA isakA AkAra hotA hai, mAravAr3a Adi rAjasthAna meM "karaMgeTayA' kahate haiM / jAhaka ve bhujaparisarpavizeSa haiM ki jinake zarIra para kATe rahate haiM / maMgusa bhI isI prakAra ke bhujaparisarpa vizeSa haiM / khADahila ko hindI meM gilaharI kahate haiM, isake zarIra para jo romarAjI hotI hai vaha sapheda aura kAlI rekhA se yukta hotI hai, yaha vRkSoM para rahatI hai| cAtuSpadika cAra pairoM vAlA bhujaparisarpa vizeSa hotA hai| gharoliyA ko hindI meM chipakalI kahate haiM, yaha makAnoM ke bhItara bhIta para chata para cipakI rahatI hai / nirdayI hiMsaka jIva inheM tathA inase bhinna jo aura bhI bhujaparisarpa vizeSa haiM unheM mArate haiN|. 9 // ke tene pakaDIne rAtre cAra corI karavAne mATe be traNa mALanA makAnapara caDI ya, te andhanI ma nIta52 saTInaya che. "udura" meTale 12. "Naula" maTara nANIyo, "saraDa" meTara ArthiDI. tenu gAya che mana ta meh| beThe pitAnuM zira halAvyA kare che, gaLI je tene AkAra hoya che. mAravADa Adi rAjasthAnamAM tene "karageTayA" kahe che, jAhaka, e eka jAtanA bhujaparisarpane bheda che. temanA zarIra para kAMTA hoya che. maMgusa paNa eja prakAre parisapa cha, "khAMDahila" meTara misadI tanA zarI252 2 3vArI DAya che te sapheda ane kALI rekhAthI yukta hoya che, te vRkSa para rahe che. te cAtupadika, cAra paga vALu bhujaparisarpa vizeSa che. "ghareliyA" temane gUjarAtImAM gaLI kahe che. te makAnanI aMdara bhIMta tathA chata para ceTI rahe che nirdaya hiMsaka leke temanI tathA temanA sivAyanA bIjAM paNa je bhujapa risarSa vizeSa che temanI hatyA kare che sU-lA For Private And Personal Use Only
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 1 sU0 10 peparajIvanirUpaNam kosa-kuMca-dagatuMDa-DheNiyAlaga-sUImuha-kavila-piMgalakkhagakAraMDa-cakkavAga-ukosa-garula-piMgala-suya-barahiNa-mayaNasAla-naMdImuha-naMdamANaga-koraMga-bhiMgAraga-koNAlaga-jIvaM jIvaka-tittira-vaga lAvaga-kapiMjalaga kavotaga-pArevaga-caDaga DhiMka kukkuDa-mesara-maUra-caoraga- hayapoMDarIya karaka-dhIralla -seNa-vAyasa vihANa-siyacAsa vagguli cammahila-vitatapakkhi samuggapakkhi-khahayara vihANAkae ya evamAI jala thala khacAriNo ya paMcidie pasugaNe biyati ya cauridie ya vivihe jIve piya jIvie maraNadukkhapaDikUle varAe haNaMti bahusaMkiliTTha kammA // sU0 10 // ___TIkA-kAdambAH kalahaMsAH, kaGkAH pativizeSAH balAkA:='vagalA' iti bhASA prasiddhAH, sArasAmmmasiddhAH 'ADA' jalacara pakSivizeSAH 'ADA' iti bhaassaayaam| 'seDI' seTI, kulalAH, kanjulAH, 'pArippava' pAriplavA pakSivizeSAH kIrA zukAH, 'sauNaM' zakunAH 'zakunapakSivizeSAH, 'dIviyA' dIpikAH ___ aba khecara jo tiryaca haiM unake bhedoM ko sUtrakAra spaSTa karate haiM'kAdaMSa kaMka balAkA' ityaadi| TIkArtha-(kAdaMSa ) kAdamba-kalaha~sa (ka ) kaMka-pakSivizeSa (balAkA) balAkA-bagulA (sArasa) sArasa-isI nAmakA prasiddha pakSI hai (ADA) ADA-jala meM tairane vAlA pakSI jise bhASAmeM 'ADa' kahate haiM (seDI) seTI (kulala ) kulala (vaMjula) vaMjula ( pArippava) pAriplava pakSivizeSa ( kIra) kIra-totA (sauNa) zakuna-pakSivizeSa, have je khecara-nabhacara tiryaMce che temanA bhedane sUtrakAra pragaTa kare che. * " kAdaMba, kaMkabalAkA" tyAha At---" kAdava" -dasa " kaMka" - tanuM pakSI, "balAkA" vast-unj "sArasa" sArasa-2 nAmanuM prasiddha pakSI "A" mAma taranA3 4 pakSI ne saskRtamai " mA " 49 che. "seDI" beTI "kuThala" "vajula" pusa "pAripava" pA2i.81 me pakSImAnI bhAra on cha. "kIra" hIra-popaTa "saNa" zana-pakSInA me ta "dIviSa" For Private And Personal Use Only
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre kRSNacaTakAH,iMsAH nIrakSIravivecakAH pakSiNaH 'dhattaradR' dhArtarASTrakA: zyAmacaraNacaJcu iMsAH, 'bhAsa' bhAsAH 'kulIkosa' kulIkrozAH pakSivizeSAH 'kuMca' krauJcAH krauJcapakSiNaH ye zaradi Rtau mAghanti madhuradhvani ca kurvanti, 'dagatuMDa' dakatuNDAH, 'TeNiyAlaga' DheNikAlakAH, 'mUImuha' sUcImukhAH 'kavila' kapilAH= pakSivizeSAH, "piMgalakkhaga' piGgalAkSA:-piGgale akSiNI yeSAM te piGgalAkSAH pItalocanapakSiNaH 'kAraMDa ' kAraNDakA-bataka iti.loke prasiddhAH, 'cakavAga' cakravAkAH asiddhAH, 'ukkosa' ukkozAkurarAH kuraja pakSivizeSAH, 'garula' garuDA siddhAH 'piMgala' piGgalAH raktazukAH 'suya' zukAH raktamukhazukAH, 'barahiNa' bahiNaH picchadhArimayUrAH 'mayaNasAla' madanazalAkA menA' iti bhASAyAm , 'naMdImuha' nandImukhAH, 'naMdamANaga' nandamAnakAzca pakSivizeSAH, 'koraMga' koraGkAH tannAmakAH pakSiNaH 'bhiMgAraga' bhRGgArikAH (dIviya ) dIpikA-kAlIcir3iyA (haMsa ) haMsa-nIrakSIra ko judA karane vAlA pakSI ( dhattaraTTha) dhArtarASTraka-jinake caraNa aura coMca donoM kAle hote haiM aise haMsa ( bhAsa ) bhAsa aura (kulI-kosa) culIkroza pakSivizeSa haiM (kuMca ) krauMcapakSI-jo zarada Rtu meM madonmatta hote haiM evaM madhura dhvani kiyA karate haiM (dagatuMDa ) dagatuMDa (TeNiyAlaga) DheNikAlaka (maImUha ) sUcImukha (kavila ) kapila, ye bhI pakSi vizeSa haiM / (piMgalakakhaga) piGgalAkSa-pIlenetravAlA eka jAta kA pakSI (kAraMDa ) kAraNDakavataka ( cakkavAga) cakravA-cakavA ( ukkosa ) uktoza-kurara, (garula) garuDa (piMgalasUya) piMgalatote, (sUya ) zuka-lAlacAca vALe tote ( varahiNa) pahi-pichoMvAle mayUra (mayaNasAla ) madanazAla-mainA (naMdImuha) naMdImukha (naMdamANaga) nandAmAnaka, aura (koraMga) koraMka ina nAma ke hAya-hequel "haMsa" sa-nA2kSA2ne / 423 pakSI "dhattaradR" dhaat:rASTraka-jemanAM caraNa ane cAMca kALA hoya che tevA haMsa "mA" bhAsa ane "kuLIkosa" sukhIjoza-pakSInI pAsa to "kuMca" hoyapakSI-2 126atumA bhahInmatta thAya cha bhane madhura pani 4aa 43 che. "dagatuMDa" AtuDe, "TeNiyAlaga" aged: "sUImuha" sUcIbhuma "kavila" pisa me pakSAnI mAsa to cha. "piMgalakkhaga" vidAkSa-pIni netravANu me tanu pakSI "kAra" 4|244mt "cakAga" vaa-y4|| "ukosa" Goza-422 "gajhala" 12 "piMgala" ziva-sA popaTa 'suya" zura-sAda yAMyA popaTa "varahiNa" IpIchA vA bhAra "mayaNasAla" bhahanazAsa-bhenA "naMdImuha" nahIbhuja "naMdamANaga" nandabhAna bhane "koraMga" 12 nAmanA pkssiim| "bhiMgAraga" sN||24 For Private And Personal Use Only
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA bha0 1 sU0 10 khecarajIvanirUpaNam 'bhiMgoDI' iti prasiddhAH, 'koNAlaga' koNAlakAH jalacarapativizeSAH, jIvaJjIvakA cAtakAH, tittirAH= tItara' iti loke prasiddhAH, 'vaTTaga' vartakAH pakSivizeSAH 'vaTera' iti bhASAyAm / 'lAvaga' lAvakA prasiddhAH, 'kavijalaga' kapiAlakA tannAmakapakSiNaH 'kavItaga' kapotakAH= kabUtara' iti masiddhAH, 'pArevaga' pArAvatakA: tujjAtIyA evaM 'caDaga' caTakAH 'ciDI' iti prasiddhAH, 'liMka' DhiGkAH DhiGkapakSiNaH, 'kukkuDa' kukkuTAH asiddhAH, mesarA = pakSivizeSAH, 'maUra' mayUrA masiddhAH, 'caoraga' cakorakAH prasiddhA eva 'hayapauDarIya' hUdapuNDarIkA: jalacarapativizeSAH, 'karaga' karakAH 'cIralla' cIralAzca pakSivizeSAH 'cIla' iti prasiddhAH 'seNa' zyenAH 'bAja' iti bhASAyAM 'vAyasavihANa' vAyasavidhAnAH kAkarakSibhedAH, 'siyacAsa' sitacASA: zvetacApapakSiNA, 'vaguli' valgulyaH-'vAgala' iti prasiddhAH, 'cammahila' carmAsthilAH carmacaTakA iti bhASAyAM, ' vitatapakvi' vitatapakSiNaH 'samuggapavikha' samudgapakSiNaH, ete pakSI (bhiMgAraga) bhRGgAraka-bhigoDI (koNAlaga) koNAlaka-jalacara pakSivizeSa ( jIvaMjIvaka ) jIvaMjIvaka-cAtaka (tittira) tittira-tItara ( vaga) vartaka-vaTera ( lAvaga) lAvaka-lAvA ( kapijalaga) kapiMjalaka isa nAma kA pakSI (kavotaga) kapotaka-kabUtara (pArevaga) pArApataka kabUtara ke jAtivizeSa (caDaga) caTaka-cir3iyA (DhiMka) TiMkapakSI (kukkuDa) kukkuTa-murgA (mesara) mesara (maUra) mayUra aura (caoraga) cakora ye saba pakSivizeSa hai (hayapoDorIya) hRdapuMDarIka-jalapakSivizeSa (karaka) karaka-pakSivizeSa (cIralla) cIralla-cIla, (seNa) iyena pAja (vAyasavihANa) vAyasavidhAna-kauvA pakSI ke bheda (siyAcAsa) zvetacASa pakSI (vagguli) valgulI-vAgala (cammadvila) carmAsthila-cama. gAdaDa (vitatapakkhi ) pitatapakSI (samuggapakkhi) samudrapakSI, khahayaranigaDI "koNAlaga" sa me tanu ya2 pakSI "jIvaMjIvaka" . 1-yAta "tittira" tittira-teta25kSI "vaga" 14-5Te2 "lAvaga" sA14-sAvA "kapiMjalaga" viH8- nAmanu pakSI "kabotaga" 4pAta: tara "pArevaga" pAsavata-pAre bhUtanI tanu pakSI "caDaga" 24yadI "DhiMka" Dhi& pakSI "kukkuDa" 4448-431 "mesara' bhesa2 "maUra" bhayU2 bhane "caoraga" 22 me dhAM hI adri pakSIyA che. "haya. poMDarIya" :- nAbhanu ya2 pakSI "karaka" 424--pakSivizeSa "cIralla" yAva-samI "seNa" zyena- "vAyasavihANa" vAyasa vidhAna pAnI me and "siyacAsa"tayA5 pakSI "vagguli" 16vI- qn "cammadila" ysthit-ym||43 "vitatapakkhi" vitatapakSI "samugapakkhi" samudrapakSI pra07 For Private And Personal Use Only
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 50 praznavyAkaraNasUtre manuSya kSetravahirbhAvipakSiNaH = ' khayadara vihANakara ya evamAI' khacara vidhAnAH kRtAH, taanevmaadiimuktmkaaraan| tathA 'jalathalakhacAriNo ya-paMcidie pagaNe' jalasthalakhacAriNazca paJcendriyAna pazugaNAn 'triyatiya cauridie' dvitricaturindriyAn 'vivi jIve' vividhAn jIvazan 'piyajIvie' priyajIvitAn ' maraNadukkhapaDikUle' maraNaduHkhapratikUlAn 'varAe' varAkAna=dInAn 'bahusaMkiladvakammA' bahusaMkliSTakarmANaH samadhikaduSTAcaraNAH janAH 'haNaMti' ghnanti = mArayanti // sU010 // evaM prANivadhasya prakArANyabhidhAya samprati tatprayojanaprakArANyAha'imeddi' ityAdi / mUlam - imehiM vivihiM kAraNehiM, kiM te? 'camma vasA-maMsameya soNiya jaga - phiphisa - matthuliMga hiya--aMta-pitta- phophasa daMtaTThA - aTThiI - miMja - naha- nayaNa- kaNNa-pahAruNi--nakka-- dharmANi-liMgadADhi piccha - visa-visANa - bAlaheuM // sU0 11 // vihANAkae ya) ye manuSya se bAhira rahane vAle pakSI / ye saba khecara jAtike prakAra haiM / inheM tathA ( evamAI ) aura bhI inase bhinna o (jalathala khacAriNo ya paMcidie pasugaNe) jalacara, sthalacara, evaM khecara paJcendriya pazu haiM unako isI prakAra ( viyati uridie ya) dvIndriya, tendriya, aura caturindriya aise (vivihe jIve) nAnAprakAra ke jIvoM ko ki jinheM (piyajIvie) apane prANa priya haiM aura ( maraNa dukkhapaDikUle ) saraNa janya duHkhoM se jo sadA Darate rahe haiM, ye duHkha jinheM pratikUla haiM, evaM jo (barAe ) dIna haiM unheM (bahusaMki liTTakammA) atyanta duSTa ocaraNa vAle manuSya ( haNaMti) mArate haiM / sU 10 // khayara, vihANAkae ya" te manuSyathI hara rahenAra pakSI che se maghA meyara bhatinA akSaro che, tebhane tathA "patramAI" te sivAyanA jIna yAzu ne " jalabhala khacAriNo ya pacidie pazugaNe " 42, sthaNayara ane peyara yayendriya pazu che tebhane tathA yena pramANe " biyatiya caridie ya " dvIndriya, trindriya, yaturindriya mevAM " vividde jIve " vividha prAnAM bhavA ke bhane " piyajIbie " potAnA Azu priya che bhane "maraNa dukkhapaDikUle" bharagunnanya duHpothI ne sahA uratAM rahe che, te huHyo bhebhane pratipUja che, bhane ? "varAe" DIna che tebhane " bahusa 'kiliTThakammA" atyaMta duSTa AbharaNa vAjA manuSyo "haNaMti" se che // sU. - 10 // For Private And Personal Use Only
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a01 sU0 11 prANivadhaprayojana prakAravarNanam ___TIkA-'imehiM' ebhiH vakSyamANaiH 'vivihehi' vividhaiH nAnAprakAraiH 'kAra Nehi kAraNaiH vakSyamANapayojanaiH sAn pANAn ghnanti abudhA janAH ityagreNa smbndhH| 'kiM te' kAni tAni prayojanAni ? ityAha-'camme 'tyAdi / 'camma' dharma-zarIratvacA, tadartha yathA 'carmaNi dvIpinaM inti' ityAdi / 'yasA' vasA zarIrasthadhAtuvizeSaH, 'carbI ' iti bhApA, ' maMsa' mAMsa, medo-dehastha caturthadhAtu. isa prakAra prANivadha ke prakAroM ko kahakara aba sUtrakAra usake prayojana ke prakAroM ko kahate haiM-imehiM vivihehiM ' ityaadi| ___TIkArtha-jo abudha-ajJAnI manuSya haiM ve (imehiM) ina vakSyamANa (vivihehiM), nAnAprakAra ke (kAraNehiM) prayojanoM ke vazavartI hokara (hiMsaMti tase pANe) prasa jIvoM kI ghAta karate hai / isa prakAra kA saMbaMdha 13ve sUtra meM kathita " abuhA iha hiMsaMti tase pANe" ina padoM ko lekara yahAM lagA lenA cAhiye / (kiM te ) jina prayojanoM ko lekara ajJAnI-prANI prasa jIvoM kI hiMsA karate haiM ve prayojana kyA 2 haiM-isI viSaya ko sUtrakAra " camma-vasA-maMsa-meya" ityAdi padoM dvArA spaSTa karate haiM, ve kahate haiM ki ( camma-vasA-maMsa-meya-soNiya-jaga-phipphisa-matthuliMga-hiyaaMta-pitta-phophasa-daMtahA ) aghudhajana jo ina prANiyoM kI ghAta karate haiM usame kitaneka prANiyoM kA unakI (camma ) tvacA prApta karane kA prayojana rahatA hai isaliye ve unakA ghAta karate haiM, kitaneka prANiyoM kA unakI (vasA ) carvI prApta karane kA uddezya hotA hai, kitaneka A pramANe prANavadhanA prakAre viSe vAta karIne have sUtrakAra tenA kayA dhyA hetu| ya che te tAve che-" imehiM vivihehiM " tyA.. - mayudha-zAnI manuSyo che te "imehiM" pramANe "vivihe hiM" vividha 42i "kAraNehi" prayoganane 15 ne "hiMsati tase pANe" trasa jene ghAta kare che. A prakArano saMbaMdha 13 mAM sUtramAM kahela " abuhA iha hiMsati tase pANe ' 2aa pahAnI sAthai tyaias A. "kiMte" je hitane khAtara ajJAnI-jIva trasa jIvenI hiMsA kare che te hetuo kayA kayA cha-2 viSayane sUtra4.2 " camma-vasA-maMsa-meya" tyAdi po. vaa2|| 2558 42 cha. te the "camma, vasA, masa, meya, soSiya, jaga, phipphisa, matthuliMga hiya, aMta, pittaphophasa, daMtahA" amudha so te prANImAnI 2 DiMsA 42 cha tene hetu keTalAMka prANIonI bAbatamAM temanuM "ma" cAmaDuM prApta karavAno hoya cha, 389is prANIyAnI "vasA" 520ii prAsa 421 // bhATe manI 15 42||y cha, For Private And Personal Use Only
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre vizeSaH, 'soNiya' zoNitaM dvitIyadhAtuvizeSaH, 'jaga' yakRt - udaradakSiNabhAgastha mAMsagranthiH, ' phiphisa' philphisa - antrasthitamAMsavizeSaH, ' phephar3A' iti bhASAyAM, ' mathuliMga' mastuliGa = mastaka bhejakaM ' hiya' hRdayaM = hRdayamAMsapiNDaM 'kalejA' iti prasiddhaM, 'aMta' antraM 'AMta' iti bhASA, 'pitta' pittaM pittAzayaH, phophasaM= zarIrAvayavavizeSa: 'daMtaTThA' dantArtha = dantAH = prasiddhAH, eteSAmarthAya / punaH - 'aTThi' asthi prasiddha', 'miMja' majjA - vIryajanakapaSTadhAtuvizeSaH / uktaJca - prANiyoM kA unake (maMsa) moMsa prApta karane kA, kitaneka prANiyoM kA unakI (meya) meda jo deha kI caturtha dhAtu hai usake prApta karane kA, kita neka prANiyoM kA unake ( soNiya ) zoNita prApta karane kA kitaneka prANiyoM kA unake (jaga) yakRt ko - udara ke dakSiNabhAga meM rahI huI mAMsagraMthi ko prApta karane kA, kitaneka prANiyoM kA una ke "philphisa" phiphisa ko AMtoM meM sthiti mAMsa vizeSa ko prApta karane kA, kitaneka prANioM kA unake ( matthuliMga) mastaka ke bheje ko prApta karane kA, kitaneka kA unake (hiya) hRdayamAMsapiMDa ko jise kalejA kahate haiM prApta karane kA (aMta) AMtoM ko prApta karane kA ( pitta ) pittAzaya prApta karane kA, kitaneka kA. phophasa- zarIrAvayava vizeSa prApta karanekA, kitaneka kA unake dAMtoM ko prApta karane kA prayojana hotA hai tathA (aTThi - miMjanaha - nayaNakaNNa-pahAruNi- naka-dhamaNi- siMga- dADhi piccha - visANa - bAla heuM ) kitane kA unakI (aTThi) asthi-haDDI prApta karane kA kitaneka kA unakI (miMja ) keTalAka prANiyonuM "maMta" mAMsa prApta karavAnA uddezathI temane vadha karAya che keTalAMka prANIono vadha temanI "me" medya je dehanI caturthI dhAtu che tene Apta 42vA bhATe urAya che, DeTA prAzuno vagha tebhanA "jaga" yaSTutane-peTanA jamaNA bhAgamAM AvelI mAMsa graMthine prApta karavA mATe karAya che, keTalAMka prANIonA vadha temanA AMtaraDAmAM rahela mAMsa vizeSane prApta karavA mATe karAya che, keTa sAM prANIzAno vadha tebhanAM "matthuliMga" bhAthAMbhAMnA bhaganne Asa khA bhATe karAya che, keTalAMka prANionA vadhe temanAM ""i hRdaya mAMsa piMDa ke jene kALajuM kahe che tene prApta karavAne mATe karAya che, keTalAka prANIonA vadha temanAM maMta" AMtaraDAM prApta karavA mATe karAya che, keTalAMka prANIonA vadha temanAM vatta" pittAzaya prApta karavAne mATe keTalAMka prANIone vadhu temanAM " phophasa" zarIranu yeU yAsa avayava prApta khAne bhATe, bhane uTavAu prANIgono vadha temanAM hAMta prApta azvAne bhATe thAya che tathA "aTThi, miMjanaha nayaNa, kaNNa, NhAruNi, nakka, dhamaNi, siMga, dADhi, piccha, visANa, bAlaheu" TAuna vadha tebhanI "aTTi" asthi - DAvAne bhATe yAMnI For Private And Personal Use Only
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 0 11 prANivadhaprayojanaprakAravarNanam " rasAsamAMsamedo'sthimajjAzukrANi dhAtavaH' iti ' naha ' nakhAH, 'nayaNa' nayanAni-netrANi 'kaNNa' karNAH 'hAru ' snAyuH aGgapratyaGgabandhananADIvizeSaH 'naka' nAsikA='dhamaNi' dhamanyonADyaH, 'siMga' zrRGgANi prasiddhAni, 'dAdi' daMSTrAH 'piccha' picchaM-mayUrAdipicchaM, 'visa' viSa kAlakUTAdi 'visANa' viSANAni gajadantAH, bAloH kezAH, eSAM 'he' hetuM hetumAzritya asthimajjAdihetorityarthaH, 'hiMsati' iti pUrveNa sambandhaH ||muu011|| majA nAmaka chaThavI dhAtu vizeSa ko prApta karane kA, kitaneka kA unake (naha ) nakhoM kA prApta karane kA, kitaneka kA unake (nayaNa) nayananetroM ko prApta karane kA, kitaneka kA (kaNNa) kAna prApta karane kA kitaneka kA (hAruNi ) snAyuyoM ko aMga pratyaMgoM ko bAMdhane vAlI nADi vizeSoM ko prApta karane kA, kitaneka kA unakI (nakka) nAsikA prApta karanekA, kitaneka kA unakI (dhamaNi ) dhaniyA~-nADiyAM prApta karane kA, kitaneka kA unake (siMga) zaMgoM ko prApta karane kA, kitaneka kA unakI (dAdi) dADhoM ko prApta karanekA, kitaneka kA unakI (piccha) picchoM ko prApta karane kA, kitaneka kA unake (visa) kAlakUTa Adi viSa prApta karane kA, kitaneka kA unake viSANa-gaja dantoM ko prApta karane kA aura kitaneka ko unake (bAla) bAloM ko prApta karane kA,uddezya hotA hai| ina uddezyoM prayojanoM ko lekara abudhajana inakI hiMsA karate haiM / suu-11|| vadha temanI "kiMga majajA nAmanI chaThThI dhAtune prApta karavAne mATe, keTalAMkane 15 temanA "naha" namAne prAta 42vAne bhATe, khaiso dha tamanA "nayaNa" netra prApta karavAne mATe, keTalAMkane vadha temanA "o" kAna prApta karavAne bhATa sana 15 "hAruNi" snAyumAna ma1 pratyAne sAdhanArI nasa prApta karavAne mATe, keTalAkane vadha temanuM "nA" nAka prApta karavAne mATe Decist 15 tebhanI "dhamaNi" yamanImA- Asa 42vAne bhATe, 2lAMkano vadha temanAM "siMgha ziMgaDAM prApta karavA mATe, keTalAMkane vadha temanI "dADhi" ! pAsa 42vAne bhATe, DeTasAMnI vadha tamanA "piccha" pIchai prAsa 42vAne bhATa, sAno 5 tebhanu "visa" saTa mA viSa prAta 42vAna mATe. keTalAkane vadha temanA viSANa hAthI dAMtane prApta karavA mATe, ane keTa lAMkane vadha temanA "rA" vALa prApta karavAne mATe karAya che te uddezapraye janene mATe abudha loke temanI hiMsA kare che. sUra-11 For Private And Personal Use Only
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre atha caturindriyAdInAM hiMsAmayojanamAha-'hiMsaMti ya' ityaadi| mUlam-hiMsaMti ya bhamaramahukariMgaNe rasesu giddhA, taheva teiMdie sarIrovakaraNaTTayAe kivaNe, beiMdie bahave vatthohara parimaMDaNaTThA // sU0 12 // ___ TokA-'ye' ca-punaH 'rasesu' raseSu-madhvAdiSu 'giddhA' gRddhAH tadrasalolupAH hiMsakAH janA madhvAdi grahaNArtha 'bhamaramahukariMgaNe' bhramaramadhukarIgaNAnbhramarAH kRSNavarNAH lokabhASayA puMstvaviziSTAH, madhukaryaH-laghumadhumakSikAH loka bhASayA strItvaviziSTAH, teSAM gaNAn samUhAn hiMsanti / 'taheva tathaiva 'teiMdie' trIndriyAna-yUkAmatkuNAdIna 'sarIrovakaraNaThyAe' zarIropakaraNArtha-zarIrasyopakArArtha zayanakAle matkuNAdikRtaduHkhanivAraNArtha hiMsanti / tathA 'kivaNe' kRpa___ aba sUtrakAra caturindriya Adi jIvoM kI hiMsA karane vAloM kA kyA prayojana hotA hai-isa bAta ko prakaTa karate haiM-'hiMsaMti ya bhamaramahukarigaNe ' ityaadi| TIkArtha-(rasesu giddhA) jo aSudha-ajJAnI jana madhu (zahada) Adi rasoM meM lolupa hote haiM ve una madhu Adi rasoM ko prApta karane ke abhiprAya se (bhamaramahukarigaNe hiMsaMti ) bhramara bhramariyoM ke samUha mArate haiN| bhramariyoM se, madhuko ekatrita karane vAlI madhu makkhiyoM kA yahAM grahaNa karanA cAhiye / (taheva ) isI taraha (kivaNe) dIna aise (teiMdie ) jU khaTamala Adi teindriya jIvoM kI (sarIrovakaraNaTThayAe ) apane zarIra ke upakAra ke liye arthAt zayanakAla meM jokhaTamala Adi bArA unake zarIra meM kATane janya duHkha hotA hai usa duHkha ko, nivAraNa karane have caturindriya Adi jenI hiMsA karanAranuM zuM prayojana hoya che, te sUtrA2 prATa 43 cha-" hiMsaMti ya bhamaramahukarigaNe" tyAdi. ___ttha-"rasesu giddhe" 2 mamudha-majJAnI madhu-madha mAhi 2somA soyu5 yAya cha tesa te bha5 mA 2sone pAsa 42vAne bhATe "bhamaramahukaragaNe hiMsati" prbhre| tathA amarImAnA sabhUunI tyA re cha. amarImA mero mahI bhaya satra 42nArI madhamAnImA sabhApI "taheva" me pramANe "kivaNe" yA "teiMdie" , bhA3 mAhindriya vAnI yA "marI. rokkaraNadayAe" potAnA zarIrana 54rane bhATa mese sUtI mate mAM Adi je jaMtu karaDe che ane uMghamAM khalela pahoMcADe che te dukhanA nivA For Private And Personal Use Only
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suziMnI TIkA ma01 sU0 12 caturindriyAdinAM hiMsAprayojananirUpaNam 55 NAn dInAn 'bahave' bahUn 'beiMdie' dvIndriyAna 'vasthoharaparimaMDaNahA' vastropagR. haparimaNDanArtham , 'vastha' vastrANi 'ohara' upagRhAH laghugRhAH teSAM parimaMDaNaTThA' parimaNDanArtha zobhArtham , tatra vastrANAM parimaNDanaM kRmirAgeNa raJjanam , upagRhANAM parimaNDanaM zaGkhazukticUrNenAvalepanam / yadvA-arthazabdasya pratyekamabhisambandhevastrArtham , upagRhAtha, maNDanArtha ceti / tatra paTTasUtrAdi vastranirmANe kamyAdhupadhAtaH, upagRhanirmANe mRjalAdiSu putarakAzupamardanam , hArAdiparimaNDananirmANe zuktyAgrupahananaM bhavatyeva ||muu012|| ke abhiprAya se ve unakI hiMsA karate haiM / isI taraha (veiMdie ) zaMkha zuktikA Adi jo vicAre do indriya jIva haiM una bahuta se dIna jIvoM kI bhI (vatthohara parimaMDaNaTThA ) vastra, upagRha-laghughara kI zobhAnimitta hiMsA karate haiM / kRmirAga se vastroM kA raMgano yaha vastroM kA parimaMDana haiN| zaMkha, zuktikA ke cUne se choTe 2 :gharoM kA potanA yaha upagRhoM kA parimaMDana hai / athavA artha zabda kA pratyeka ke sAtha saMbaMdha karane para aisA bhI isa pada ko artha hotA hai ki vastra ke nimitta, upagRha ke nimitta aura maNDana-hAra Adi bhUSaNa ke nimitta paTasUtra Adi vastra ke nirmANa meM kRmyAdi jIvoM kA upaghAta hotA hai, upagrahoM ke nirmANa meM miTTI jala Adi meM rahe hue laTa Adi do indriya jIvoM kA upamardana hotA hai, tathA hAra Adi AbhUSaNoM ke nirmANa karane meM zukti Adi jIvoM kA hanana hotA hai| ___bhAvArtha-bhramara, madhukarI Adi jo cAra indriya vAle jIva haiM, tathA 29] bhATe to tebhanI DisA 43 che. me 4 rIte "beiMdie" 25 zuti bhAre miyaa| dindriya sayonI 5 "vayoharaparimaMDaNadvA" 17. 75 laghugharanI zobhAne nimitte hiMsA kare che kRmirAgathI vone raMgavA te vastronuM parimaMDana kahevAya che zaMkha, zuktikAnA cUnAthI nAnAM nAnAM gharane lIMpavA te upagraha parimaMDana kahevAya che. athavA "artha' zabdane darekanI sAthe saMbaMdha joDavAthI A padane e paNa artha thaI zake che ke ane mATe, upagrahane mATe ane maMDana-hAra Adi bhUSaNane mATe. pasUtra Adi vastra banAvavAmAM kRmyAdi chane upaghAta thAya che, upagrahonI racanAmAM mATI, jaLa AdimAM rahela laTa Adi kiMIndriya jIne vAta thAya che, tathA hAra Adi AbhUSaNe banAvavAmAM zukti Adi jInI hatyA thAya che. bhAvArtha-mara, madhamAkhI Adi je cAra Indriya vALA ja che, tathA For Private And Personal Use Only
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir annadhyAkaraNasUtre punarapyAha-'aNNehiya' ityAdi / mUlam-aNNehi ya evamAiehi bahuhiM kAraNehiM abuhA iha hiMsati tase pANe, ime ya-egidie bahave varAe, tase ya aNNe tadassie ceva taNusarIre samAraMbhaMti / attANe, asaraNe, aNAhe, abaMdhave, kammanigaDabaddhe, akusala-pariNAma maMdabuddhijaNadudhvijANae, puDhavimae, puDhavisaMsie, jalamae, jalagae, aNalANilataNavaNassaigaNanissie ya, tambhaya tajjIe ceva, tadAhAre tappariNayavaNNagaMdharasaphAsaboMdirUve acakkhuse ya cakkhuse ya tasakAie asaMkhe thAvarakAe ya suhumabAyarapatte yasarIranAmasAdhAraNe aNate' haNaMti avijANao ya parijANao ya jAva imehiM vivihehiM kAraNehi kiM te ? ||suu013|| jU khaTamala Adi jo tIna indriya vAle jIva haiM, evaM zaMkha zukti Adi jo do indriyavAle jIva haiM, inakI hiMsA karane kA uddezya jIvoM kA kyA hotA hai yaha bAta sUtrakAra ne isa sUtra dvArA prakaTa kI hai| jo prANI rasa meM gRddha bane hue haiM ve bhramara madhukarI Adi jo rasa ko ekatrita karane vAle jIva haiM unakI tathA jo prANI apane zarIra Adi ke upakAra karane ke abhilASI haiM ve loka jU khaTamala Adi jIvoM kI evaM jo vastra upagRha Adi ke nirmANa karane ke abhilApI haiM ve zaMkha zukti Adi do indriya jIvoM kI hiMsA karate hue bilakula vicAra nahIM karate haiM // 12 // jU, mAkaDa Adi je traNa IndriyavALA jIve che, ane zaMkha chIpa Adi je be indriyavALA jIve che, temanI hiMsA karavA pAchaLa lokene zo hetu hoya che te sUtrakAre A sUtradvArA pragaTa karyuM che. je mANasa rasamAM vRddha-lepa banela che teo bhramara Adi rasa ekatra karanArA je jIve che temanI tathA je loka pitAnA zarIra AdinA sukhane ja vicAra karanAra che teo ja, mAkaDa Adi jAnI ane je leke vastra, upagraha AdinA nirmANanI abhilASAvALA che teo zaMkha, chIpa Adi kIndriya nI hiMsA karatAM bilakula vicAra 32tA nathI, // sU. 12 // For Private And Personal Use Only
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a.1 sU0 13 caturindriyAdinAM hiMsAprayojananirUpaNam 57 TIkA--' aNNehi ya ' anyaizca 'emAiehi ' evamAdikaiH pUrvoktasadRzaiH 'bahuhi' bahubhiH nAnAvidhaiH ' kAraNasaehiM ' kAraNazataiH 'abuhA' abudhAH ajJA nino janAH iha-asmin jIvaloke tase pANe' sAn prANAn dvIndriyAdIn 'hiMsati' hiMsanti=ghnanti / tathA-'imeya' imAMzca=agre vakSyamANAn 'egidie' ekendriyAn pRthivyaptejovAyuvanaspatilakSaNAna 'bahave' bahUn anekAn 'varAe' varAkAn dInAn , tathA-'tayassie ceva' tadAzritAn caiva-pRthivyA kendriyAzrayasthitAnapi 'aNNe' anyAn 'taNusarIre' tanuzarIrAnsU kSmazarIrAn 'tase ya' trasAMzca 'samAraMbhati' samArabhante-upamardayanti / kIdRzAna tAn ? ityAha-'attANe' atrANAn=trANarahitAn rakSakAbhAvAt , 'asaraNe' azaraNAn zaraNadAturabhAvAt , phira bhI kahate haiM-' aNNehi ya ' ityAdi / TIkArtha-(aNNehi ya evamAiehiM bahuhi kAraNasaehiM abuhAiha hiMsaMti pANe ) ityAdi aura bhI nAnAvidha isI prakAra ke saikar3oM kAraNoM se ajJAnI jIva isa loka meM dvIndriyAdika brasa jIvoM kI hiMsA karate haiN| tathA (imeya) vakSyamANa ina (bahave) aneka prakAra ke (varAe) dIna (egidie) pRthivIkAya, apUkAya tejAkAya, vAyukAya, vanaspati kAya rUpa ekendriya jIvoM ko aura (tadassie ceva ) inake Abhita rahe hue (aNNe ) dUsare pUrvokta prasa jIvoM se atirikta (taNusarIre ) choTe zarIra vAle (tase ya) trasa jIvoM kI (samAraMbhaMti ) hiMsA karate haiM / inakI hiMsA karate hue jo ina ajJAnI prANiyoM ko saMkoca nahIM hotA hai usAka kAraNa yaha hai ki ye (attANe) ina ekendriyAdika jIvoM kA koI rakSaka nahIM hai isaliye rakSaka ke abhAva se ye saba trANa rahita hai / ( asaraNe ) 67 555 suutr4|2 43 cha-" aNNehiya" tyA. "aNNehiMya evamAiehiM bahuhiM kAraNasaehiM abuhA iha hiMsaMti tase pANe" ItyAdi bIjAM paNa evA ja prakAranAM seMkaDo vividha kAraNothI ajJAnI jIva mAsabhandriyA isa vAnI DisA 43 cha. tathA " imeya " mA prabhArI te " bahave " mane praa2n| "varAe" miyA2" egidie" pRthivIya, a54Aya, te:ya, vAyuya, vanaspatiya35 mendriya yonI bhane "tadassieceva" tamanA mAzraye 24sA "aNNe" on pUrita sA upasatanA " taNusarIre" nAna zarI2vA! " taseya" savAnI " samAraMbhaMti" hisA kare che. temanI hatyA karatAM te ajJAnI ane saMkeca thatuM nathI kAraNa ke " attANe" te mendriyA6i3 vArnu 264 / nathI. tethI 224ne malA te yA nADIna-(nirAdhA2) cha. " asaraNe" te pRthivyA 7 mA 14 pra-8 . For Private And Personal Use Only
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 58 praznadhyAkaraNasUtre 'aNAhe' anAthAna svAmyabhAvAt , ' abaMdhave' abAndhavAna-sahAyakAbhAvAt , 'kammanigaDabaddhe' karmanigaDabaddhAn-karmaNyeva nigaDAni bandhakatvAt tairbaddhAn karmarAhityAbhAvAt , 'akusalapariNAmamaMdabuddhijaNadubijANae' akuzalapariNAmamandabuddhijanadurvijJeyAn-kuzalaH tattvAtatvavivekasampannaH, pariNAmaH antakaraNaM yeSAM te kuzalapariNAmAH, na kuzalapariNAmAH = akuzalapariNAmAH AtmaupamyadRSTivikalA ityarthaH mandA-hiMsAjanitanarakanigodAdyanantabhavabhramaNakaTukaphalavivecanazUnyA-buddhiryeSAM te mandabuddhayaste ca janA iti akuzalapariye pRthivyAdi jIva bhagakara jA nahIM sakate, inake Azrita trasa jIva yadi bhagakara kahIM jAveM bhI to koI aisA nahIM hai jo inheM zaraNa pradAna kare ataHzaraNadAtA ke abhAva se ye azaraNa haiM / (aNAhe ) koI inakA svAmI nahIM hai isaliye apane svAmI ke abhAva se ye bicAre anAtha haiN| (abaMdhave ) inakI kaSTa meM koI sahAyatA karane vAlA nahIM hai isaliye sahAyaka ke abhAva se ye avAndhava haiN| (kammanigaDabaMdhe ) usa prakAra ke karmoM kA sadbhAva hone ke kAraNa karmarUpa nigaDa-veDI se ye baMdhe hue haiN| (akusala-pariNAma-maMdabuddhijaNadundhijANae.) akuzala pariNAma vAle maMdabuddhi janoM dvArA ye durvijJeya haiN| tattva aura atattva kA viveka jinake antaHkaraNa meM jagatA hai ve kuzala pariNAma vAle jIva haiM / isa taraha kA kuzala pariNAma jinakA nahIM haiM arthAt saba jIvoM ke Upara jinakI dRSTi AtmaupamyavAlI nahIM haiM aura jo isa bAta ko bhI nahIM jAnate haiM ki hiMsA karane se naraka nigoda Adi anaMta bhavoM meM bhramaNa karane rUpa kaTukaphala ko zakatAM nathI, temane Azrita trasajIva je bhAgIne koIpaNa jagyAe jAya te paNa koI evuM nathI ke je tene zaraNa Ape, tethI zaraNadAtAne abhAve teo mazaraNa che. "aNAhe" bhanI svAmI nathI, tethI svAmIna abhAva tesA miyA manAtha cha. " abaMdhave" 4Tabha tabhane sahAya 42nA2 / nathI, tathA sahAyAne masAve tes| madhaq cha. "kammanigaDabaMdhe" te anai bhni| sadbhAva thAne 12Ne bha35 DI. 5 temA mAyeta cha. "akusalapariNAma-maMdabuddhijaNaduvijANae" sazasa pariNAmavA madhuddhiyuta sI dvArA te duviya-samajavuM-muzkela che. jemanA aMtaHkaraNamAM tattva ane atatvane viveka jAgRta thAya che te kuzala pariNAmavALA jIva che. A prakAranuM kula pariNAma jemanuM hotuM nathI, eTale ke saghaLA jIve upara jemanI daSTi AtmavatuM nathI, ane je e vAtane paNa jANatA nathI ke hiMsA karavAthI naraka, nigeda Adi anaMta bhAmAM bhramaNa karavA rU5 kaDavAM phaLa bhegavavA paDe che, For Private And Personal Use Only
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 13 caturindriyAdinAM hiMsAprayojananirUpaNam 59 NAmamandabuddhijanAH tai mithyAtvodayena 'durvijJeyA' 'ete hInadInAH pANino rakSaNIyAH, iti jJAtumazakyAstAna , 'puDhavimae' pRthivImayAn pRthivIkAyikAn , 'puDhavi saMsie' pRthivIsaMzritAna alasamabhRti dvIndriyAn 'jalamae' jalamayAnapkAyikAn 'jalagae' jalagatAn pUtarakAdi trasAn , aNalANilataNavaNassai gaNanissie ya ' analA'nilatRNavanaspatigaNanizritAMzca=analA=agniH, anilo = vAyuH, tRNAni = darbhAdIni vanaspatayA banaspatikAyabhedA agravIjAdayaH,taNaM vanaspatikAyikameva purvanaspatigrahaNaM svagata sUkSmAdisakalabhedakhyApanArtham , teSAM gaNaH-samUhastasya nizritAn analAdyAzritAn ca zabdAt-tejaskAyikAdIMzca, tathA-'tammayatajjIe ' tanmaya tajjIvAn tatra tanmayAn pRthivI kAyikAdIn bhoganA par3atA hai, isa taraha ke jJAna ke abhAva vAle maMdabuddhi haiM, una janoM dvArA mithyAtva ke udaya se "ye hIna dIna prANI rakSA karane yogya haiM hiMsA karane yogya nahIM hai" yaha bAta jAnI nahIM jA sakatI hai isaliye aise prANiyoM dvArA ye jIva nahIM jAne jA sakate ataH ye ajJAnI jIva ( puDhavimae ) pRthvIkAyika jIvoM ko tathA ( puDhavisaMsie pRthivI ke Azraya rahe hue alasa Adi dvIndriya jIvoM ko isI taraha ( jalamae) jala kAyika jIvoM ko tathA ( jalagae ) jalakAyika jIvoM ke sahAre rahe hue pUtarakAdi trasa jIvoM ko, tathA (aNalANilataNa vaNassaigaNanissie) agnikAyika jIvoM ko aura agnikAya ke sahAre rahe hue usa jIvoM ko aura vAyukAyika jIvoM ke sahAre rahe hue basa jIvoM ko, tRNarUpavanaspatikAyika jIvoM ko, evaM vanaspatikAya ke bheda prabhedoM ke sahAre rahe hue trasa jIvoM ko bhI mArate hai| yahI bAta " tammathatajjIvae" A prakAranA jJAna vinAnA jI maMdabuddhi che. te leke dvArA mithyAtvanA udayathI "A hIna dIna prANuo rakSA karavAne cagya che hiMsAne cogya nathI." e vAta paNa samajI zakAtI nathI. te kAraNe evA ja dvArA te jene bhI zAtA nathI, tethI te ajJAnI " puDhavimae" pRthvIya vAnI tathA "puDhavisaMsie" pRthvIna mAzraye 228 masiyAM mAhIndriya vAnI, me pramANe " jalamae" oratis vonI tathA "jalagae" sAthi: vone yAzraye 291 puut24|6 sayAnI, tathA " aNalANila taNavaNassaigaNa nissie " mami yogI 43 mamiyane mAzraye usa yAnI, vAyukAya jenI ane temane Azraye rahela trasa jInI, tRNarUpa vanaspatikAya jInI ane vanaspatikAyanA bheda prabhedanA Azraye rahela trasajInI hiMsA 12 cha. me 1 pAta " tammaya tajjIvae" tyA yaha dAsa havAmA bhAra For Private And Personal Use Only
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tajjIvAn pRthivyAdi nizritAMzcaiva, 'tadAhAre' tadAdhArAnte pRthivyAdayaH AdhAro yeSAM te tAn tadAdhArAn pRthivyAdyAzrayAn athavA 'tadAhAre' tadAhArAn te pRthivyaptejovAyavATya eva AhAro yeSAM te tAn tadAhArAn 'tappariNayavaNNagaMdharasaphAsabaudikhve' tatpariNatavarNagandharasasparzabaudi (zarIra) rUpAnteSAmeva pRthivyAdInAM pariNatA varNagandharasasparze yA baudiH zarIraM saiva rUpa-svabhAvo yeSAM te tathA tAn , ' acakkhuse ya' acAkSuSAncakSuragocarAn 'cakkhuse ya' cAkSuSAMzca cakSurindriyaviSayAn 'tasakAie' trasakAyikAn santi uSNAghabhitaptAH santaH vivakSitasthAnAdudvijantebAcchanti chAyAghAsevanAthai sthAnAntaramiti basAH, yadvA-trasa nAmakarmodayAt trasyanti iti trasA: trasanAmakarmodayavartinaityarthaH, teSAM kAyorAzistatra bhavAstrasakAyikAH, tAn , kiyataH ? ityAha-'asaMkhe' ityAdi-'asaMkhe' asaMkhyAn 'thAvarakAe' sthAvarakAyAn , tiSThaityAdi padoM dvArA kahI jAtI hai-(tammayatajjIvae ) pRthivI kAyika Adi jIvoM ko tathA pRthivI Adi ke sahAre rahe hue jIvoM ko, (tadAhAre) jina jIvoM ke ve pRthivI Adika AdhArabhUta haiM aise jIvoM ko athavA pRthivI Adika hI jinakA AhAra hai aise jIvoM ko (tappariNaya vaNNagaMdharasaphAsayoMdirUve ) tathA pRthivyAdikoM ke varNa, gaMdha, rasa, sparzI se jinakA zarIrarUpa svabhAva paraNita ho rahA hai, tathA (acakakhuse ya) jo cakSu indriya viSayabhUta nahIM hai, aura (cakkhuse ya) jo cakSu indriya ke viSayabhUta bhI haiM aise trasa jIvoM ko-uSgAdika se saMtapta hokara jo chAyA Adi ke sevana ke liye eka sthAna se dUsare sthAna para jAte haiM, athavA trasa nAmakarma ke udaya se jo yukta haiM ve sa haiM, aise sajIvoM ko, tathA-(asaMkhae thAvarakAe ya) asaMkhyAta sthAvara kAyoM ko, sthAcha-" tammayatajjIvae" pRthivI thi: yauna tathA pRthivI mAhine mAzraye 2sa yAne "tadAhAre" yAne te pRthivI mA AdhArabhUta cha mevA vAna athavA pRthivI mAhi bhanI 22 mevA 7vAne " tappariNaya vaNNagaMdharasaphAsaboMdirUve" tathA pRthivI yAni 1 gadha, 24, 25 thI sabhanI zarI235 mA pariNata 27 2wo cha, tathA "acakkhuse ya" yakSa dhandriyanA viSaya35 nathI, bhane "cakkhuse ya" 2 yakSu dhandriyanA viSaya35 55 che evA vasa ne uSNatA AdithI duHkha pAmIne je chAyA AdinA sevana mATe eka jagyAethI bIjI jagyAe jAya che, athavA trasa nAmakarmanA udayathI 2 yuta cha, tAmA usa gAya cha. mevA sone, tathA "asaMkhae thAvara kAeya" asa jyAta sthA12yone-sthA12 nAmamana azya bhane chete sthA12 For Private And Personal Use Only
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinITIkA a0 1 sU0 13 caturindriyAdinAM hiMsAprayojananirUpaNam 61 tIti sthAvaraH, sa eva kAyaH-zarIraM yeSAM te sthAvarakAyAH pamRtazItA'tapa santApAdyupetatve'pi anyatra gantumazaktAH sthAvaranAmakarmodayavartinaH pRthivyaptejovAyuvanaspatayaH, tAn ' muhuma-bAyara-patteya-sarIranAmasAhAraNe' sUkSma-bAdarapratyekazarIranAmasAdhAraNAna , mUkSmaM ca bAdaraM ca pratyekazarIraM ca-mUkSmavAdarapratyekazarIrANi, tAni nAmAni-nAmakarmANi yeSAM te sUkSmavAdarapatyekazarIranAmAnaH, te ca te sAdhAraNAzca sUkSmavAdaramatyekazarIranAmasAdhAraNAH, tAn / tatra sUkSmA: camacakSuragrAhyAH pRthivyAghekendriyAH, bAdarAH-taeva camacAyAH , pratyekazarIrA yeSAmekamekaM jIvaM pratibhinna bhinnaM zarIramupajAyate te pRthivyaadyH| sAdhAraNAH yeSAmanantAnAM jIvAnAM sAdhAraNamekaM zarIraM bhavati te kandamUlAdayaH, vara nAma karma kA udaya jinake haiM ve sthAvara haiM athavA jo zIta Atapa Adi bAdhA ko sahate hue bhI anyatra gamana karane meM azakta haiM apanI icchA se cala phira nahIM sakate haiM-ye sthAvara hai aise ye sthAvara pRthivI, ap, teja vAyu vanaspati jIva haiM, ina jIvoM ko tathA (suhuma-bAthara-patte ya-sarIra nAma sAhAraNe) sUkSma, bAdara, pratyeka zarIrarUpa nAma karma ke udaya vAle jIvoM ko, tathA sAdhAraNa zarIra nAmakarma ke udayavAle jIvoM ko, carmacakSuoM se jo dekhane meM nahIM Ate haiM ve sUkSma jIva haiM, tathA jo dharmacakSuoM dvArA dekhe jAte haiM ve bAdara haiM, ye sUkSma aura bAdara bheda pRthivI Adi ekendriya jIvoM ke hote haiM, pratyeka ve jIva haiM ki jinakA bhinna 2 zarIra hotA hai, aise pRthivyAdika jIva hote haiM kyoM ki inakA apanA 2 bhinna 2 zarIra hotA hai ina jIvoM ko, tathA sAdhAraNa ve jIva haiM ki jina anaMta jIvoM kA eka hI zarIra hotA hai, aise ve jIva kaMdamUla Adi vnkahevAya che athavA je zIta, tApa AdinI muzkelIo paDavA chatAM paNa anyatra gamana karavAne azakta che, pitAnI IcchAthI halanacalana karI zakatAM nathI. te thAvara che. evA je sthAvara pRthivI, apU, teja, vAyu ane vanaspati cho cha te 7vAne, tathA "suhuma, vAyara, patteya, sarIra nAmasAhAraNe "sUkSma, bAdara, pratyeka zarIrarUpa nAmakarmanA udayavALA jIvone, tathA sAdhAraNa zarIra nAmakarmanA udayavALA jene, carmacakSuo vaDe je dekhI zakAtAM nathI te sUkSma ja che, tathA je carmacakSuo dvArA joI zakAya che te bAdara chave che. te sUkama ane bAdara prathivI Adi ekendriya jIvonA hoya che. pratyeka jIva e jIve che ke jemanAM alaga alaga zarIra hoya che, pRthivyAdika jIva evA hoya che kAraNake temane pita pitAnuM bhinna bhinna zarIra hoya che. te chene, tathA sAdhAraNa cha e che ke je anaMta jIvonuM eka ja zarIra hoya che, evA je kaMdamULa Adi vanaspatikAyika hoya che. te che te prakAranAM karmo For Private And Personal Use Only
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 41 62 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre te anantA api jIvAstathAvidhakarmodayasAmarthyAt samakamevotpattidezamadhivasanti, samameva taccharIramAzritAH paryAptaM samArabhante, samakameva paryAptAH bhavanti / samakameva ca prANApAnAdi yogya pudgalAn gRhNanti / yacca - ekasya jIvasyAhArayogyapulopAdAnaM tadevAnyeSAmanantAnAmapi bhavatIti / 'anaMte' anantAn 'avijANao' vijAnataH = ete ghAtakA asmAn haniSyanti ' iti jJAnavikalAn ekendriyAn 'parijANao ya' parijAnatazca svavadhaduHkhamanubhavatazca dvIndriyAdIn 'jIve' jIvAn 'imehiM' ebhiH = anupadaM vakSyamANaiH 'vivihehi' vividhaiH nAnAprakArai: 'kAraNehiM' kAraNaiH = prayojanaiH 'iti' ghnanti yeSAM ghAtaM kurvantItyarthaH / kiM te? kAni tAni pRthivyAdi - hiMsAyAH kAraNAni ? ityAha- 'karisaNe 'tyAdinA // sU0 13|| spati kAyika hote haiN| ye jIva tathAvidha karmodayoM ke vaza se eka sAtha hI utpatti deza meM rahate haiM, ekasAtha hI inakI zarIra paryApti pUrNa hotI hai / isa taraha eka hI sAtha paryApta hokara anaMta jIva eka hI sAtha prANApAnAdi yogya pudgaloM ko grahaNa karate haiN| inameM jo eka jIva kA AhAra hotA hai vahI anya anaMta jIvoM kA bhI hotA hai / isa taraha ke ( anaMte) anaMta sAdhAraNa jIvoM ko ki- (avijANao ) " jo yaha nahIM jAnate haiM ki ye ghAtaka jana hame mAreMge " isa prakAra ke jJAna se vikala ho rahe haiM aise ekendriya jIvoM ko, tathA ( parijANao ya jIve) jo apane vadhAdi saMbaMdhI duHkhoM ko jAnate haiM, aise dIndriyAdika jIvoM ko, (imehiM ) ina anupada vakSyamANa (viviherhi) nAnA prakAra ke ( kAraNehiM ) prayojanoM se ( haNaMti) mArate haiM / (kiMte ) ve pRthivyAdi kI hiMsA ke kAraNa konara haiM ? vaha 'karisaNa ' ityAdi agale sUtra se kahate haiM / prakAranA dayane kAraNe eka sAthe ja utpatti dezamAM rahe che, eka sAthe ja temanI zarIra-paryApti pUrNa thAya che. e rIte eka sAthe ja paryApta thaine te anaMta jIva eka sAthe ja prANApAnAti pudgalene grahaNa kare che. teomAM eka jIvane je AhAra hAya che te ja AhAra anya anata jIvAnA paNa hAya che. A " aNate " anaMta sAdhAraNa bhavane - " avijANao " " ne te nathI jANatAM ke e ghAtaka leAkA amane mArI nAkhaze " e prakAranA jJAnathI je raDita che mevA meDendriya bhavAne, tathA " parijANao ya jIve " ? potAnA vadhAhi saMdhI huHyone lage che sevA dvIndriya sAhi lavone, "imehi' mAhave chInA hosa darzAvedya " vivihehi " vividha prAnAM "kAreNahi ' prayonnothI "haNaMti" bhAre che. " kite ?" te pRthvIbhaya AhinI hisAnAM myAM yAM 52] / che, te "karisaNa " ityAdi huve pachInA sUtra dvArA uDevAmAM Ave che. 22 For Private And Personal Use Only "
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazino TIkA a0 1 0 13 pRthivIkAhiMsAkAraNanirUpaNam // atha pUrva pRthivIkAyahiMsAkAraNAnyAha-'karisaNa' ityaadi| mUlam karisaNa-pokkharaNI-vAvi-vappiNa-kUva sara-talAga cii ceiya-khAiya-ArAma-vihAra-thUma-pAgAra-dAra--goura aTTAlagacariyA seu-saMkama-pAsAya-vikappa-bhavaNa-ghara-saraNa layaNa AvaNaveiya-devakula-citta-sabhA-pavA-AyayaNa Avasaha-bhUmighara-maMDavANakae-bhAyaNabhaMDovagaraNassa ya vivihassa ya ahAe puDhavi hiMsati maMdabuddhiyA // sU0 14 // TIkA-'karisaNa' ityAdi / 'karisaNa' karSaNa kRSiH 'pokvariNI' puSkariNI samacatuSkoNA kamalakAnanakAntikamaniyA payaHpUrapUritapAtAlakukSitalA nAnAvidhacitravicitrapatastrikulakUjitaputritalinamaNDalamaNDanasuramyA, "vAvi' 1 'keyAro vappiNaM vappo' iti 'paaialcchiinaammaalaa'| bhAvArtha-jo Atmabodha se vikala prANI haiM ve sthAvara aura prasa jIvoM kI nAnA prakAra ke prayojanoM ke vazavartI hokara virAdhanA karate haiN| pRthivIkAya Adi sthAvara jIva haiM, kyoM ki inake sthAvara nAmakarma kA udaya hai| dvIndriyAdika trasa jIva haiM, kyoM ki inake prasa nAmakarma kA udaya hai / isI kAraNa se sthAvara jIva apanI icchAnusAra eka sthAna se dUsare sthAna para cala phira nahIM sakate haiM / trasa jIva apanI icchAnusAra cala phira sakate haiM / suu013|| ___ aba sUtrakAra una kAraNoM ko kahate hue prathama pRthivIkAya kI hiMsA ke kAraNoM ko kahate haiM-'karisaNapokkhariNI' ityaadi| ___TIkArtha- (karisaNa) kRSi-khetI ke nimitta, (pokkhariNI) pokkha. bhAvArtha-je prANIo AtmabaMdhathI rahita che teo sthAvara ane rasa jInI aneka prakAranA prayajanathI derAIne hiMsA kare che. pRthivIkAya Adi sthAvara jIva che, kAraNake temanA sthAvara nAmakarmane udaya thayo hoya che. kIndriyadika trasa jIve che, kAraNake temane trasa nAmakarmane udaya thaye hoya che. e ja pramANe sthAvara jIva pitAnI IcchA pramANe eka jagyAethI bIjI jagyAe jaI zakatA nathI. trasajIva pitAnI IcchA pramANe harIpharI zake che. sU. 13 have sUtrakAra te kAraNene batAvatA prathama pRthivIkAyanI hiMsAnAM kAraNe bhASecha- karisaNapokkhariNI "tyAdi. ---"karimaNa" dRSi-bhatI nimitta "pokhariNi" Rel For Private And Personal Use Only
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra vApI = dIrghAyAmA 'vappiNa' vaprANi = kSetrANi, 'kUba' kUpAH 'sara' saraHkRtrimajalAzayaH 'talAga' tar3AgastaditaraH prasiddhaH eva, 'cii' citiH, mRtakadahanArtha kASThacayanam , 'beiya' caityam-mRtakoparismArakacidam , 'khAiya' khAtikA parikhA, ArAmaH-gRhasamIpopavanam , vihAraH vihiyate'treti vihAraH krIDAsthAnavizeSaH, 'dhUma' stUpAm-smArakastambhaH 'pAgAra' prAkAraH 'gar3ha' iti bhASAprasiddhaH, 'dAra' dvAraM prasiddham , goura' gopuraM=puradvAram , 'aTAlaga'aTTAlakA chata"aTArI' iti prasiddhaH, 'cariyA' carikA-durganagarayomadhyasthitaH aSTahastapramANaH istyAdi saMcAramArgaH, 'seu' setuH='pula' iti masiddhaH, 'saMkama' saMkramaH saMkramyate yena sa saMkramaH jalagartapArakaraNAya pASANa kASTharacita mArgaH, 'pAsAya' prAsAdaH=nRpagRham vikappa' vikalpAH-tabhedAH 'bhavaNa' bhavanAni, bhavanamAyAmApekSayA kizcidalpamucchAyamAnaM bhavati, mAsAdastu AyAmadviguNocchAyaH, iti mAsAdabhavanayovizeSaH, riNI-puSkariNI ke nimitta (vAvi ) vApI-cAva ke nimitta ( vappiNa) vAvaDI ke nimitta ( kUva ) kUpa kuvA-ke nimitta ( sara ) sara-kRtrima jalAzaya ke nimitta (talAga) talAga-tar3Aga ke nimitta (cii) citi ke nimitta ( ceiya) caitya ke nimitta (khAiya) khAtikA ke nimitta (ArAma) ArAma kA nimitta (vihAra ) vihAra ke nimitta ( zubha ) stUpa ke nimitta ( pAgAra ) prAkAra ke nimitta (dAra) dvAra ke nimitta (goura) gopura ke nimitta ( aTThAlaga ) aTTAlikA aTArI ke nimitta (cariyA ) cirikA ke nimitta (seu) setu-pula ke nimitta (saMkama) saMkrama ke nimitta (pAsAya ) prAsAda-rAjamahala ke nimitta (vikappa) vikappa-vikalpa ke nimitta (bhavaNa ) rAjamahala vizeSa-unake liye yoshine nibhitto "vAvi" pApI-pApane nimitta "vappiNa" pApana nimitta "va" bhUpa-yAne nimitta "sara" 52-3trima zayane nimitta "talAga" dell-tAne nimitta "ciha" yitina nimitta "ceiya" caityane nimitta "khAiya" mAti-8 nimitta "ArAma" mArAma-mayAnA nimitta "vihAra" viDA2ne nimitta "thUma" 2tUpana nimitta "pAgAra" prA12diyA nimitta "dAra" 2ne nimitta "gora" gopurane nimitta "adAlaga" mAlina nimitta "cariyA" yarine nimitta "se" setu-purAne nibhitte "saMkama" samAna nimitta "pAsApa" prAsA-masana nimitta "vikappa" vikalpa-vikalpane nimitte "mA" eTale ke eka prakAranA rAjamahela mATe, For Private And Personal Use Only
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 14 pRthiyokAhiMsAkAraNanirUpaNam 'ghara' gRhA prasiddhA, 'saraNa' zaraNAni sAmAnyagRhANi, 'layaNa' layanAni parvatavati pASANagRhANi, 'AvaNa' ApaNAH haTTAH, 'veiya' vedikA-pariSkRtA bhUmiH, 'devakulAni yakSagRhANi, 'cittasabhA' citrasabhA-citrayuktasamAsthAnam , 'pavA' mapA-pAnIyazAlA 'pyADa' iti bhASA prasiddhA, 'AyayaNa' AyatanaM yajJazAlA, 'Avasaha' AvasathA-tApasAzramaH, 'bhUmighara' bhUmigRha-guhArUpaM pRthivIgRham , 'maMDavANa' maNDapAH paTanirmitagRhAsteSAM, 'kae' kRte-etanimittamityarthaH / tathA 'mAyaNa maMDovagaraNassa' bhAjanabhANDopakaraNasya bhAjanAni-sauvarNarAjavAdIni, bhANDAni-mRNmayAni zarAvAdIni, upakaraNAni udUkhala musalAdIni eteSAM samAhAradvandve-bhAjanabhANDopakaraNam , tasya ca 'vivihassa ya' vividhasya ca-aneka pakArasya 'aTThAe' arthAya prayojanAya -- maMdabuddhiyA' mandabuddhikAHmsvaparahitAhitavivekavikalAjanAH, 'puDhavIM pRthivIM 'hisati' ghnanti ||muu014|| (ghara) ghara ke nimitta (saraNa ) zaraNa-sAmAnyagRha ke nimitta (layaNa ) layana-parvatavati pASANa ghara ke nimitta (AvaNa)ApaNa-hATa ke nimitta (veiya) vedikA-cotare ke nimitta (devakula) devakula-yakSAyatana ke nimitta (cittasabhA) citrasabhA-citrayukta sabhA ke nimitta (pavA) prapA-pyAU ke nimitta "AyayaNa" Ayatana-yajJazAlA ke nimitta ( Avasaha ) avasatha-tApasoM ke Azrama ke nimitta (bhUmighara) bhUmigRha ke nimitta (maMDavANakae) maMDapa ke nimitta tathA ( bhAyaNa bhaMDovagaraNassa ya vivihassa ya aTThAe puDhavi hiMsaMti maMdaghuddhiyA) nAnA prakArake bhAjana bhAMDopakaraNake nimitta mandabuddhijana pRthivIkAya jIvoMkI hiMsA karatehaiM / ___ bhAvArtha-pRthivI kAyika ekendriya jIva hai / isa ekendriya jIva kI hiMsA karane kA nimitta-prayojana kyA hotA hai-isa viSaya ko sUtra "ghara" 52ne nimitta "saraNa" 21274-sAmAnya ne nimitta "layaNa" sayana patati pAe gharane nimitta "AvaNa" mApa-duAnane nibhitte "vezya" veda-yAtarAne nimitta "devakula" hekTara-yakSAyatanane nibhitte "cittasabhA" zivasalamA-yitrayuta samAna nimitta " pavA" prapA-525 nimitta "AyayaNa" mAyatana yazAne nimitta "Avasaha" mAvasatha-tApasenA sazramAne nimitta "bhUmighara" bhUbhiDane nimitta 'maMDavANakae" bha3pane nimitta, tatha! "bhAyaNa bhaMDovagaraNassa ya vivihassa ya aDhAe puDhaviM hiMsaMti maMdabuddhiyA" mane 42na bhAjana, bhAMDeprakaraNane nimitte maMda buddhivALA leke pRthvIkAyajInI hiMsA kare che. bhAvArtha-pRthvIkAyika che eka IndriyavALA hoya che, e ekendriya jIvanI hiMsA karavAnA nimitte, prajane kayAM kayAM hoya che, te viSe sUtra For Private And Personal Use Only
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prabhavyAkaraNa kAra ne yahAM nirdiSTa kiyA hai / maMdadhuddhijanoM se yahAM tAtparya svapara hita ke viveka se vikala janameM se hai / jinheM sva aura para kA viveka nahIM hai aise prANI hI kRSI Adi ina uparyukta kAraNoM ke vazavartI hokara pRthivI kAyika jIva kI hiMsA kiyA karate haiN| suSIkarma prasiddha haiN| jisake cAro koNa samAna hoM, kamala jisameM vikasita ho rahe hoM, agAdhajala jisameM bharA ho, nAnA prakAra ke kalarava se jisake taTa maNDita ho aise suramya jalAzaya kA nAma puSkariNI hai| jisakA vistAra dIrgha ho usakA nAma vApI hai| hindI meM ise vAvaDI kahate haiM / anAja ke pone kA jo sthAna hotA hai use kSetra-kheta kahate haiN| kRtrima jalAzaya kA nAma sara hai| svAbhAvika jalAzaya kA nAma taDAga hai, ise hindI meM tAlApa kahate haiN| pitA kA nAma citi hai, jo mRtaka ke dAha saMskAra ke nimitta zmazAna meM lakaDiyoM ke dera ke rUpa meM cinI jAtI hai| kisI mRtaka kI yAdagAra meM jo usakA smRti cihna svarUpa bhavana Adi banA diyA jAtA hai usakA nAma caitya hai| kile ke parakoTe ke cAroM ora jo gaharI khAI hotI hai ki jisameM jala bhI bharA rahatA hai usakA nAma khAtikA-khAI hai| ghara ke pAsa ke bagIce kA nAma ArAma hai, nagara se kucha dUra para jo janoM kA krIDA sthAna hotA hai usakA nAma vihAra hai| jo smAraka - kAra A sUtramAM spaSTIkaraNa kare che. ahIM maMdabuddhijane artha, pitAnuM ane pArakAnuM hita na jANanAra ke thAya che. jemane sva ane parane viveka hete nathI evA jIja kRSi Adi upara kahela kAraNone vaza thaIne pRthivI kAyika jIvanI hiMsA karyA kare che. kRSikarma prasiddha che. eTale tene viSe spaTIkaraNanI jarUra nathI. jenA cAre khUNA samAna haya, jemAM kamaLa vikasyAM haiya, jeNAM DuM pANI bhareluM hoya vividha prakAranA kalaravathI jene taTa paMDita heya evA suMdara jaLAzayane puSkariNI kahe che. jene vistAra lAMbe hAya tevI vAvane vApI kahe che. hiMdImAM tene vAvaDI kahe che, anAja vAvavAnuM je sthAna hoya che tene kSetra-khetara kahe che. kRtrima jaLAzayane sara kahe che. citAne citi kahe che, je mRta zarIrane agnidAha devAne mATe lAkaDAnA DhagalA rUpe khaDakavAmAM Ave che. keI mRta vyaktinA smaraNArthe je bhavana Adi banAvAya che tene caitya kahe che. killAnI divAlanI cAre tarapha je UMDI khAI hoya che, ane jemAM pANI paNa bhareluM rahe che. te khAIne khAtikA khAI kahe che. ghara pAsenA bAgane Ama kahe che. nagarathI dUra je lekenuM kiDA sthAna hoya che tene For Private And Personal Use Only
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dudazinI rIkA ma0 1 0 14 pRthivIkAhiMsAkAraNanirUpaNam 67 staMbha banAyA jAtA hai vaha stUpa hai| prAkAra-jise hindI bhASA meM gar3ha kahate haiN| nagara meM praveza karane kA jo pradhAna dvAra hotA hai usakA nAma gopura hai| dumaMjile Adi makAnoM ke chata ko aTArI kahate haiN| durga aura nagara ke bIca meM jo ATha hAtha pramANa kA mArga hotA hai ki jisase hokara hAthI Adi Ate jAte rahate haiM usakA nAma carikA hai| jala kI dhArA pravAha ko pAra karane ke liye jo pASANa athavA kASTha kA usa para mArga banA diyA jAtA hai usakA nAma saMkrama hai| aise sthAna nadI nAloM Adi jalAzaya pradezoM para bane hue rahate haiN| rAjamahala prasiddha hai, ise saMskRta bhASA meM prAsAda kahate haiN| bhavana-lambAI kI apekSA kucha thor3I kama U~cAI vAlA hotA hai| tathA jo prAsAda hotA hai yaha bhavana kI apekSA viguNita U~cAI vAlA hotA hai| sAmAnyaghara kA nAma zaraNa hai / parvata ke pAsa jo pattharoM ke ghara bane hue hote haiM unakA nAma layana hai / dukAna kA nAma haTTa yA hATa hai| pariSkRta bhUmi kA nAma bedikA hai| devakula-yakSAyatana-yakSa ke sthAna ko kahate haiN| jisa sabhAsthAna meM citra hote haiM usakA nAma citrasabhA hai / jahAM logoM ko pAnI pilAyA jAtA hai usakA nAma pyAU hai| yajJazAlA kA nAma Ayatana, tApasAzrama kA nAma Avasatha, pRthivI ke nIce bane hue ghara kA nAma vihAra kahe che. smAraka taMbhane stUpa kahe che. killAne prAkAra kahe che. nagaramAM praveza karavAnuM je mukhyadvAra hoya che tene gepura kahe che. be mALane Adi makAnanI agAzIne aTArI kahe che. durga ane nagaranI vacce je ATha hAtha pahoLe mArga hoya che, ke jyAM thaI hAthI Adi Ave jAya che, te mArgane carikA kahe che. pANInA pravAhane oLaMgavAne mATe tenA para paththara athavA lAkaDAne je mArga banAvavAmAM Ave che tene saMkrama (pula) kahe che. evA sthAne nadI, nALAM, Adi jaLAza para banAvelAM hoya che. rAjamahela zabda jANIta che. tene saMskRta bhASAmAM prAsAda kahe che. bhavananI UMcAI prAsAda karatAM ochI hoya che. bhavana karatAM prAsAdanI UMcAI bamaNI hoya che. sAmAnya gharane zaraNa kahe che. parvatanI pAse paththaranAM je ghare hoya che temane layana kahe che. dukAna nane haTTa athavA hATa kahe che. cetarAne vedikA kahe che. devakula yakSAtana pakSanA sthAnane kahe che. je sabhAsthAnamAM citra hoya che, te sabhAsthAnane citrasabhA kahe che. jyAM tene pANI pAvAmAM Ave che te jagyAne pAUparaba kahe che. yajJazALAne Ayatana, tApasanA Azramane Avasatha, jamInanI aMdara banAvela For Private And Personal Use Only
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - % 3D praznavyAkaraNale athA'kAyahiMsAkAraNAnyAha-'jalaM ca' ityAdi / mUlam- jalaM ca majjaNaya-pANa-bhoyaNa-vattha dhovaNasoyamAiehi ||suu015|| TIkA-'majjagaya majjanaka-snAnaM 'pANa' pAnaM 'bhoyaNa' bhojanaM vatthadhovaNa' vastradhAvanaM vastraprakSAlanaM 'soya' zaucam 'Aiehi' AdibhiH majjanAdhaneka kAraNaiH 'jalaM ca apkAyaM hiMsanti |mu015|| athAgnikAyahiMsAkAraNAnyAha-'payaNa' ityAdi / ___ mUlam-payaNa-payAvaNa-jalaNa-jalAvaNa-vidaMsaNehiM a. gaNiM ||suu016|| TIkA-'payaNa' pacanaM-svayaM, 'payAvaNa' pAcanamanyaiH 'jalaNaM' jvalanaMsvahastena pradIpanam , 'jalAvaNa' jvAlanam anyaiH, 'vidaMsaNa' vidarzanaM-prakAzakaraNam , ebhiH kAraNaiH prayojanaiH 'agaNi' agni hiMsanti |mu016|| bhUmighara yA talaghara, taMbU kA nAma paTTaghara, athavA maMDapa hai / cAMdI sone ke bane hue vartanoM kA nAma yahAM bhAjana evaM miTTI ke bane hue vartanoM kA nAma bhAMDa hai / udRkhala (okhalI) tathA musala Adi ko yahAM upakaraNa se grahaNa kiyA hai |suu0 14 // ___ aba akAya kI hiMsA karane ke prayojana ko sUtrakAra spaSTa karate haiM 'jalaM ca majjaNa ya' ityAdi / . TIkArtha-(majjaNaya) snAna, (pANa ) pAna, (bhoyaNa) bhojana, (vatthaghovaNa) vastraprakSAlana, ( soya) zauca, ityAdi kAraNoM ko lekara (jalaM ca ) apkAya-jalakAya kI hiMsA karate haiM / suu015|| aba agnikAya kI hiMsA karane ke prayojana ko sUtrakAra kahate gharane bhUmighara athavA talaghara ane taMbUne paTaghara athavA maMDapa kahe che. cAMdI senAmAMthI banAvela vAsaNane bhAjana ane mATImAMthI banAvelAM vAsaNonebhAMDa kahe che. maNiyo tathA sameta mAhine mI 54264thI a75 428 cha // sU.14 // have apUkAye (jaLakAya)nI hiMsA karavAnA prayajanane sUtrakAra spaSTa kare "jalaM ca majjaNa ya" tyAhi. TI -"majjaNaya" snAna, " pANa " pAna "bhoyaNa" sAsana, "vatthadhovaNa" dhApA, " soyA " zIya tyA Ane sIdhe apkAya jaLakAyanI hiMsA thAya che sUi 1pa have agnikAyanI hiMsA karavAnA prayajanone sUtrakAra batAve che For Private And Personal Use Only
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org khuzI TIkA a. 1 sU0 17 vAyukAya hiMsAkAraNanirUpaNam atha vAyukAyahiMsAkAraNAnyAha - ' suppa ' ityAdi / mUlam -suppa-viyaNa-tAliyaMTa- pehuNa- muha karayala saggapattavattha evamAiehiM aNilaM // sU0 17 // TIkA - 'suppa' zUrpaH = annazodhanopakaraNavizeSaH, 'chAja ' ' sUpaDA ' iti bhASAmasiddhaH 'viyaNa' vyajanaM - vaMzazalAkAdinirmitam, 'tAliyaMTa' tAlavRntaM 'tApaMkhA' iti prasiddham, 'pehuNaga' pehuNakaM = mayUrapicchakRtavyajanaM 'muha' mukhaM paNapAvaNa ' ityAdi / TIkArtha - ( payaNa- payAvaNa - jalaNa- jalAvaNa- vidaMsaNehiM agaNi) svayaM bhojanapanAnA, dUsaroMse bhojana banavAnA, svayaM agni jalAnA, dUsaroMse agni jalavAnA, tathA dIpaka jalAkara prakAza karanA, ityAdi prayojanoM ko lekara agnikAya kI hiMsA karate haiN| sU0 16 // vAyukAya kI hiMsA karane ke prayojana ko sUtrakAra kahate haiM'suppaviyaNa ' ityAdi / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIkArtha - (suppa - viyaNa-tAlIyaMTa-pehuNa-muha-karayala saggapasavatthaevamAehi aNilaM ) sUpase jaba pachAr3a kara anna Adi zodhana karate haiM tatha vaMzazalAkA Adi se nirmita paMkhe se jaba havA kI jAtI hai taba, tAlavRkSa ke patte se bane hue paMkhe se jaba havA kI jAtI hai taba mayUra ke picchoM se nirmita paMkhe se jaba havA kI jAtI hai taba, mukha 66 payaNapayAvaNa " ityAdi. TIDaartha - " payaNa, payAvaNa, jalaNa, jalAvaNa, vidaMsaNehi agaNi" late lobhana banAvavAne, bIjA pAse bhAjana anAvarAvavAne, pote agni saLagAvavAne, anya pAse agni saLagAvarAvavAne, tathA dIvA saLagAvIne prakAza karavA, ItyAdi prAjanAne mATe agnikAyanI hiMsA kare che. sU.16|| have vAyukAyanI hiMsA karavAnAM prayAjAne sUtrakAra pragaTa kare che 'suppa viyaNa "chatyAhi 66 artha - "suppa, viyaNa, tAliyaTa, pahuNa, muha, karayala sabhApatta vattha evamAiehiM aNilaM" kyAre sUpar3A vaDe AraDIne anAma sAI zaya che tyAre, pAMsanI saLI AdimAMthI banAvelA pakhA vaDe jyAre havA khavAya che tyAre, tADanAM pAnAMmAMthI banAvela pappA vaDe jyAre pavana na khAya che tyAre, mAranAM pIMchAMmAMthI anAvela pu'khA vaDe jyAre pavana nakhAya che tyAre, jyAre koi nimitte mukhathI For Private And Personal Use Only
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznamAkaraNasUtra 'karayaLa karatalaM hastatalaM 'saggapatta' sAgapatraM-vRkSavizeSapatraM 'vastha' vastram , 'evamAiehi evamAdibhiH ityAdimirvAyUdIrakavidyudvayajanAdisAdhanaiH 'maNilaM' anilaM vAyuM hiMsanti |mu017|| - atha vnsptikaayhiNsaakaarnnaanyaah-'aNgaare'tyaadi| mUtram-agAra--pariyAra-bhakkha-bhoyaNa--sayaNAsaNa-phalagamusala-ukhala-tata-vitatAtoja-vahaNa-vAhaNa-bhaMDaga-vivihabhavaNatoraNa-viTaMga-devakula-jAlayaddhacaMda-nijjUhaga-caMda-sAliya-veiyaNisse-NidoNi-caMgerI-khIla-maMDava-sabhA-pavA-''vasaha-gaMdhamallANu levaNaM-vara-juya naMgala meiya-kuliya-saMdaNasIyA raha-sagaDa-jANajogga-ahAlaga-cariadAra-gopura-phalihA-jaMta-sUliyA lauDamusaMDhi sayagghI-bahupaharaNA-varaNuvakkharANa kae aNNehiM evamAiehiM bahuhi kAraNasaehiM hisaMti tarugaNe bhaNie abhaNie ya evamAI // sU0 18 // se jaba kisI nimitta phUka mArI jAtI hai tatha, aura khule muMha bolate haiM taba, jaba hAthoM se tAlI bajAI jAtI hai taba, jaba patra zAka ke pattoM ko sApha karane ke liye unheM hAtha para jhaTakArA jAtA hai taba, aura jaba vastra ke aMcala se havA kI jAtI hai taba, tathA vijalI Adi ke paMkhoM se jaba havA kI jAtI hai taba vAyukAya ke jIvoM kI hiMsA hotI hai| tAtparya isakA yaha hai ki jitane bhI vAyUdIraka sAdhana haiM una se vAyukAya ke jIvoM kI hiMsA hotI hai ||suu-17|| aba vanaspati kI hiMsA karane ke prayojana ko sUtrakAra kahate haiNkuMka mAravAmAM Ave che tyAre, jyAre khulle meDhe bolavAmAM Ave che tyAre tyAre hAtha vaDe tALI vagADavAmAM Ave che tyAre, jyAre zAkanA pAnane sApha karavAne mATe hAthathI jhATakavAmAM Ave che. tyAre. tathA vIjaLI AdinA paMkhA De tyAre havA khAvAmAM Ave che tyAre vAyukAya jenI hiMsA thAya che. tenuM tAtparya e che ke havA khAvAnAM jeTalAM sAdhane che temanAthI vAyukAya jIvonI hiMsA thAya cha. // 21. 17 // have vanaspatikAyanI hiMsA karavAnA prajanane sUtrakAra pragaTa kare che. For Private And Personal Use Only
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir muzinITIkA bha0 1 sU0 18 banaspatikAhiMsAkAraNanirUpaNam / TIkA-'agAra' agAraM-gRhaM 'pariyAra' paricAraH jIvikAH, khaDgAdi kozo vA 'bhakkha' bhakSyANi modakAdIni 'bhoyaNa' bhojanAni odanAdIni, 'sayaNAsaNa' zayanAsanAni-zayanAni-maJca paryaGkAdizayyAH; AsanAni-bhadrAsanAdIni 'phalaga' 'phalakAni-kASThanirmitavastuvizeSAH 'takhtA' iti bhASA prasiddhAni 'musalamukhalaM ca prasiddham , tatAni vINAdIni-vitatAni-murajabheryAdIni, 'Atojja' AtodyAnivAghavizeSAH, 'vahaNa' vahanAni-potanaukAdIni yAnapAtrANi 'vAhaNa' vAinAni-zikkiAdIni 'bhaMDaga' bhANDAni gRhopakaraNAni, 'vivihabhavaNa' vividha bhavanAni sarvatobhadrAdibhavanAni, toraNAni dvArazobhAkArivandanamAlAdIni, 'viTaMga' viTaGkAH kapotapAleyaH 'chajjA' iti bhASA prasiddhAH, devakulAnimyakSa gRhAH, 'jAlaya' jAlakAni gavAkSavizeSAH, 'addhacaMda' ardhacandrAH ardhacandrAkAra'agAra-pariyAra-bhakkha' ityaadi| TIkArtha-(agAra) agAra-gRha, (pariyAra) paricAra-jIvikA athavA khaDgAdikoza-myAna, (bhakkha) bhakSya-modaka Adi khAne yogya dravya, (bhoyaNa) bhojana-odanAdi dravya, (sAyaNAsaNa) zayanAsana-mazca paryaGka Adi zayyA, bhadrAsana Adi Asana, (phalaga ) phalaka-kASThanirmita vastuvizeSa-takhtA, (musala) musala, udUkhala-okhalI (tata) tata-vINA Adi vAgha (vitata) vitata-muraja bherI Adi bAje, (Atoja) Atoya vAcavizeSa, (vahaNa) vahana-pota, naukA Adi yAna pAtra, (vAhaNa) vAhaNa ziSikA Adi, (bhaMDaga) bhaMDaka-gRhake upakaraNa, (vivihabhavaNa) vividha bhavana-sarvatobhadra Adi makAna, (toraNa) toraNa-dvAra kI zobhA vardhaka vaMdana-mAlA Adi, (viTaMga) viTaMka-kapotapAlI-chajjA, ( devakula) devakula yakSagRha, (jAlaya) jAlakagavAkSa-khiDakI, (addhacaMda).ardhacaMdrAkAra " agAra, pariyAra-bhakkha " tyAta tha-"AgAra"mA2- "pariyAra" pariyA2-0vi mayA talavAra mAni bhyAna "bhakkha" bhakSya-sA mAhi bhAvA sAya: dravya "bhoyaNa" bhoganamAta mAdrivya "sayaNAsaNa" zayanAsana-bhATa 5' mAlizamyAna sAdhanA, madrAsana mA6i Asana "phalaga" 514-15. pATa, paTiyu "musala" samaj, Sua-ismyo "sata" tad ale yA pAca "vitata" vitata-bhu200 le| bhAvArI "Atojja" mAtAdha- 2pAya vizeSa "vahaNa' paThana pota nau31 mA pAina-pAsa bhI mAha "bhaMDaga" 23 gana 6532!, "vivihabhavaNa" vividha mana-sapatAla mA bhAna "toraNa" dvA2nI zAlA dhAranA2 namAsa mAha "viTaMga" viTa'4-72 "devakula" yakSa "jAlaya" -AvAsa pArI "nijaga" bhArI "anucaMda" mayandra-adhayandrA72 sopAna For Private And Personal Use Only
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pramavyAkaraNasUtre sopAnavizeSAH, 'nijjUhaga ' niyuhakANidvAro bhAgabahinirgatAH ghoTakAyAkArAH kASThavizeSAH, 'caMdasAliya' candrazAlikA: praasaadopritnshaalaa| 'veiya' vedikA-pAGgaNe kRtopavezanasthAnam , 'NisseNi' niHzreNiH 'sIDhI' iti prasiddhA 'doNi' droNiH laghunaukA, 'caMgerI' tRNAdinirmitapAtravizeSaH 'TokarI' iti bhASA prasiddhA dezIzabdo'yam , 'khola' kIlA asiddhAH, 'maMDava' maNDapA:=paTagRhAH, drAkSAdimaNDapA vA; sabhAH janopavezanasthAnAni, 'pavA' prapAH pAnIyazAlAH, 'Avasaha' AvasathA: tApasAzramAH 'gaMdha' gandhAH gandhadravyANi, 'malla' mAlyAni-kusumAni-mAlyaM kusumasram vA, 'aNulevaNa' anulepanaM candanaM, 'aMbara' ambarANi-vastrANi, 'juya' yugAni 'jhUsarA' iti bhASA prasiddhAni, 'naMgala' lAgalAni halAni, 'meiya' metikAni yaH kRSTakSetra mRghate, 'kuliya' kulikAni halabhedAH 'saMdaNa' syandano sthavizeSAH, 'sIyA' zivikA:-'pAlakhI' iti sopAnavizeSa, (nijjUhaga) nirgrahaka-dvArake urdhvabhAgameM bAhara kI ora lage hue ghor3A Adi ke AkAra vAle kASTha vizeSa, (caMdasAliya) caMdrazAlikA-mAsAda ke UparakI zAlA, (veiya) vedikA-AMganameM baiThane ke liye banA huA sthAna, (gisseNi) niHzreNI-nasenI-sIDhI, (doNi) droNI-laghunaukA-hoDI, (caMgerI) caMgerI-zRNAdise banA huA pAtra vizeSa, jise caMgera bhI kahate haiM, ( khIla) kIlA, (maMDava ) maMDapa-paTagRha athavA drAkSAdi maMDapa, (sabhA) sabhA-manuSyoM ke baiThane kA sthAna, (pavA) prapApyAU, ( Avasaha ) Avasatha-tApasAzrama, (gaMdha) gaMdha-sugaMdhi dravya, (malla) mAlyakusuma Adi mAlA-kusumoM kI guthI huI puSpamAlA, (anulevaNaM) anulepana-caMdana, ambara-vastra, (varayuga) yuga-jhUsarA-juMvArI, (naMgala) lAMgala-hala, (meiya) metika-vakhara, jisase jutA huA kheta vizeSa, nispRhaka-bAraNAnI upara bahAranI bAjue lagADela gheDA AdinA maa|2|| 31deg4 vizeSa "caMdasAliya" yazAlist-prAsAnA 652nI l "veiya" vahi-idulhi mesavA mATenA yAta, "NisseNi" ni:zreNI nisI , "doNi" droNI nAnI nau' caMgerI" ya-tRhimAcI manApesa pAtravizeSa rene ya2 55 4 cha. "khola" bhUTI "maMDava" bha75-'yU mth| drAkSAhanA bha75 "sabhA" samA-bhAsAne sAnu sthAna "pavA" 55 52 // "Avasaha" mAvasatha-tApasAno pAzrama "gaMdha" madha-sugadhi dravya "mallANulevaNaM, mala-mAlya kusuma AdinI mALA, anupana caMdana, akhara vastra "su" khUsarA sarI "maMgala" aine " mehaya "mati: 152 nAthI bheumeta2 me For Private And Personal Use Only
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzimI TIkA a0 1 sU0 18 vanaspatikAyahiMsAkAraNanirUpaNam . prasiddhAH, 'raha' rathAH-prasiddhAH, 'sagaDa' zakaTAni-prasiddhAni, 'jANa' yAnAnizakaTavizeSAH, 'jogga' yugyAni jampAnavizeSAH, 'aTTAlaga' aTTAlakAH prAkAroparivarti sthAnavizeSAH 'caria' carikA nagaraprAkAramadhyasthASTahastapramANamAgAH 'dAra' dvArANi prasiddhAni, 'gopura' puradvArANi, 'phaliha' parighAH argalAH 'yaMtA' yantrANi prasiddhAni 'sUliyA' zUlikAH zUlAropaNakASThAni, 'lauDa' lakuTA:yaSTayaH, 'musaMdi' zastravizeSAH, 'sayagdhI' zataghnyaH zastra vizeSAH, mahAzilAsu yA upariSTAt pAtitA satyaH zatAni dhnanti, evaM 'bahu' bahUni anekAni 'paharaNa' praharaNAni-zastrANi khagatomaratIrAdIni 'AvaraNa' AvaraNAni pharakANi 'charapalA' iti prasiddhAni * uvaka varANa' upaskarANi gRhopakaraNAni, kapATAdIni, teSAM 'kae' kRte etadarthe, tathA 'aNNehiya' anyaizca, 'evamAiehiM' evamAdikaiH ekasA kiyA jAtA hai, (kuliya) kUlika-halavizeSa, syaMdana-rathavizeSa, (sIyA) zibikA-pAlakhI, (raha) ratha-sAmanya ratha (sagaDa) zakaTa-gADA, (jANa) yAna-vAhana vizeSa, (jogga) yugya-jampAna vizeSa, (aTTAlaga) aTTAlaka-prAkAra ke Upara kA sthAna vizeSa (carikA ) carikA-nagara aura koTa ke madhya kA ATha hAtha pramANa kA mArgavizeSa, (dAra) dvAra, (gopura ) gopura-puradvAra (phalihA ) parighA-argalA beMDA, (jaMta ) yaMtra, (sUliyA) zulikA - zUlAropaNa kASTha (lauDa ) lakuTa-yaSTi-chaDI, (musaMdi) musaMDhI zastravizeSa, (sayagghI) zataghnI-zastravizeSa jisase eka hI pArameM sau manuSya mAra disa jAte haiM tathA (bahupaharaNA) aneka praharaNazastrakhaGga,tomara,tIra Adi, AvaraNa-charapalA,(varaNukkharANakae) upaskara -kapATa Adi gRhake upakaraNa ina sabake liye tathA (aNNehiM evamAiehiM) sa27 42vAmA mAve cha. "kuliya" musi 4 54247 // "saMdaNaM" 224na me tana! 25 "sIyA" zimiza pAsaNI " raha" 25 " sagaDa, 148 // "jANa" yAna pAna vizeSa " jogga " yujya meM prANIthI yAtai paaune| " alaga" bhaTTasara disAnI 52nu mAsa prA2nu sthAna " cariya" yariza nA aTanI pthyene| mA DAyanI pInA bhAga vizeSa " dAra" dvAra "gopura " gopura zahanu bhujya dvAra " phalihA" parighA mAMgajiyo " jaMta" yatra zUrA "sUliyA" zujI yA mATe 408 "lauDa" sTa yaTi 731 " musaMDhi " bhusatI vizeSa " sayagdhI" zatI Adnu' zasa nAthIko 24 pArabhAsa bhAso bhArI zAya cha, tathA "bahupaharaNA" bhane pra265 za ma tAma2 tA2 mA " varaNuvakkharANakae " AvaraNa upakara kapATa Adi gharamAnAM upakaraNo e badhAne mATe tathA pra-10 For Private And Personal Use Only
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznamyAkaraNasUtre evaM prakAraiH 'bahuhiM ' bahubhiH kAraNasaehiM ' kAraNazataiH-prayojanazataiH 'bhaNie' bhaNitAn uktAn 'abhaNie ya' abhaNitAMzca anuktAMzca, evamAdInuktaprakArAn 'tarugaNe' tarugagAn banaspatisamUhAn hitaMti' vinAzayanti // 018 / kIdRzAn jIvAn kIdRzA hiMsakAH kimarthaM ghnanti ? ityAha-'satte' ityaadi| ___ mUlam-satte sattaparivajie uvahaNaMti daDhamUDhA dAruNamaI kohA mANA mAyA lobhA hAsA ratI aratI soya vedastha jIya dhammattha kAmaheU savasA avasAaTThAe aNahAe ya tasa. pANe thAvare ya hiMsaMti // sU0 19 // TIkA-'dahamUDhA' dRDhamUDhAH sAtizayavivekavikalAH, 'dAruNamaI' dAruNamatayA rAzayAH janAH, 'sattaparivajjie' sattvaparivarjitAn balahInAn aura bhI inase atirikta (bahuhiM kAraNasaehiM) aneka prayojanoM ke liye (bhaNie abhaNie ya) jo yahAM para kahe gaye aura jo nahIM kahe gaye haiM, (evamAI) una saba tarugaNa vanaspati samUhakI hiMsA karate haiN| saMsArI abudhajana ina pUrvokta vastuoM ke nirmANa ke liye vRkSoM ko kATate haiN| vRkSoM ko kATanA hI vanaspati jIvoM kI hiMsA karanA hai| ina uparyukta vastuoM kA nirmANa vRkSoM ke kASTha se hotA hai / // sU0 18 // .. asa sthAvara jIvoM ko kaise 2 bhAvoM se yukta hokara hiMsaka jana mArate haiM sUtrakAra isa sUtra dvArA spaSTa karate hai-'catte sattaparivajie' ityaadi| TIkArtha-(DhamUlA) jo sAtizaya viveka se vikala haiM-jinake viveka "aNNehiM evamAiehiM" te sivAyanA " bahuhiM kAraNasaehi " uflor pae ane prayAnAne bhATa "bhaNie abhaNie ya" mAhI upAya cha / nayI 4 vAyAM evamAI " te 45! tara vanaspati sabhUnI yA hiMsA kare che. saMsArI abudha ke pUrvokta vastuo banAvavAne nimitte vRkSone kApe che. vRkSone kApavA e ja vanaspati chanI hiMsA che upara kahelI vastuo sAnoM 4mAthI thAya che. // sU. 18 // traNa sthAvara ne kevA kevA bhAvathI yukta thaIne hiMsakajana mAre che tenuM yA sUtrA2. suutr||2 2544294 42 cha-"satte sattaparivajie" tyA. ... -"ThamUlA" 2 atizaya vivetha visa che. bhanAM vi3435 anumo For Private And Personal Use Only
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 0 1 sU0 19 kAn jIvAn kiraNyAta kAnati dInAn 'satte' saccAn = pRthivyAdIna 'uvahaNaMti' upaghnanti = mArayanti, kasmAdi'syAha - 'kohA' krodhAt, 'mANA' mAnAt 'mAyA' mAyAyAH = kapaTAt 'kobhA ' lobhAt 'hAsA' hAsyAt 'raha' rate = rAgAt 'arai' arate dveSAn 'soya' zokAt 'upaghnanti' iti sambandhaH / kimartham ? ityAha- 'veyatthajIyadhammatthakAmaheU' vedArthajIvadharmArthakAmahetoH atra hetuzabdasya pratyekamabhisambandhaH / ' veyattha ' vedoktAnuSThAnaM, 'jIyaH' jIvaH =jIvanaM, ' dhamma ' dharmaH kulajAtyAdilakSaNaH, 'attha' arthaH=ghanaM, 'kAma' kAmAH = zabdAdayaH ityeteSAM hetoH kAraNAt 'sabasA' svavazAH = svAdhInAH santaH, ' avasA' avazAH = parAdhInAH--para nirdezavartinaH, 'aTTAe' arthAya = prayojanAya 'aNaTTAe' anarthAya - aprayojanAya - nirarthakamityarthaH rUpa cakSuoM para ajJAna kA pardA par3A huA hai / aura (dAruNamaI) jinake pariNAma atyaMta krUra bana cuke haiM aise prANI ( sattaparivajjie ) balahIna dIna ( satte) pRthivyAdika jIvoM kI ( uvahaNaMti ) virAdhanA karate haiM vaha virAdhanA kisa kAraNa se karate hai so kahate hai (kohA, mANA, mAyA, lobhA, hAsA, rati, arati, soya) krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, rati, arati zoka se karate haiM / arthAt ina pariNAmo se yukta hokara hiMsaka pRthivI Adika jIvoM kI hiMsA karate haiM / kisaliye karate hai ? (veyastha jIyadhammatthakAmaheU) vedArtha, jIvana, dharmA kAma ke liye karate haiM, yahAM hetu zabda kA saMbaMdha pratyeka ke sAtha meM kara lenA cAhiye - vedArtha vedokta anuSThAna ke liye, jIvana ke liye, dharma ke liye, artha-dhana ke liye, kAma-zabdAdika pAMcoM indriyoM ke viSayoM ke liye, inhIM saba kAraNa kalApoM ko lekara (sabaso) svAdhIna athavA (avasA) parAdhIna hokara (aTTAe) prayojana ke liye athavA (aNaTTAe ya) - " 52 ajJAnana! yaha paDela che, bhane " dAruNamaI " lemanI vRttiyo atyaMta re janI gaI che sevA vo " sattaparivajjie" jasaddIna, hIna "satte" pRthvIjaya zyAdi kavonI " uvahaNaMti " tyA ure che. te hiMsA yAM yAM are che te sUtraBIR SE D--" HIET, AIOIT, #191, atur, gien, efa, sfa, dia" gu, HIM, bhAyA, bola, hAsya, rati, arati zor3a Adi vRttimothI yukta vardhane hiMsa bhv| pRthivIya yAhi lavonI DisA re che. zA bhATe tema hare che ? " veyattha jIya dhammatthakAmaheU" vehArtha, bhavana, dharmArtha amane mATe te kare che vehArtha - vedosta dharma DiyAgone bhATe, bhuvanane mATe, dharmane bhATe, artha-dhanane bhATe, zubha-yAMce indriyonA viSayane bhATe, me madhAM azzu samUhoMne sIdhe "savatrA " svAdhIna athavA " parAdhIna izAbhAM hovAthI " aTThAe " pracejinane (6 avasA For Private And Personal Use Only
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtre 'tasapANe' asaprANAna-dvIndriyAdIn jIvAn 'thAvare ya' sthAvarAMzca pRthivIkAyAdIna hiMsanti-ghnanti |mu019|| uktArthameva vizadayannAha-'maMdabuddhiyA' ityAdi / mUlam-maMdabuddhiyA sahasA haNaMti, avasA haNaMti, savasA avasA duhao haNaMti, aTThA haNaMti, aNaTThA haNAMti, aTThA aNaTTAduhao haNaMti, hassA haNaMti, verA haNaMti, ratI haNaMti hassA verAratI hnnNti| kuddhAhaNaMti,luddhA haNaMti, muddhA haNaMti, kuddhAluddhA muddhA haNaMti, atthA haNati, dhammAhaNaMti, kAmA harNati, atthA dhammA kAmA haNaMti // sU0 20 // TIkA-' maMdabuddhiyA' mandabuddhikA:-mithyAtvodayAttatvA'tatvavivekarahitamatayaH, 'savasA' svavazAsvatantrAH santaH, svecchayA 'haNaMti' ghnanti, 'avasA' avazAH parAdhInAH santaH pranti, 'savasA avasA' svavazA avazA 'duhao' ubhayato anartha-vinA prayojana ke liye (tasapANe ) dvIndriyAdika trasa prANiyoM kI evaM (thAvare ya) pRthivIkoyAdika ekendriya sthAvara prANiyoM kI (hiMsati ) hiMsA karate haiN| sU0 19 // __isI ukta artha ko vistAra se samajAne ke liye punaH sUtrakAra kahate haiM-' maMda buddhiyA savasA haNaMti' ityaadi| TIkartha-(maMdadhuddhiyA) mithyAtva ke udaya se tatva aura atattva ke viveka se jinakI buddhi zUnya ho rahI hai aise prANI (savasA) svataMtra banakara apanI icchAnusAra trasa sthAvara jIvoM kI ( haNaMti ) hiMsA karate haiN| isI taraha jo prANI (avasA haNaMti ) naukarI Adi ke kAraNa parAdhIna mAta2 mathavA "aNaDhAe" binA prayorane "tasapANe" mIndriya mA sonA bhane " thAvare ya" pRthivIya mAhi me Dendriya sthA12 yonI " hiMsaMti" DisA 42 cha. // sU. 18 // e ja uparokta arthane savistara samajAvavAne mATe sUtrakAra kahe che"mNdbuddhiyaa savasA haNaMti" tyA. At-" maMdabuddhiyA" mithyAtvanA yathAremanI muddhi tatva sane matatvanA viveyI 2Dita 45 gaI cha vA chavo "savasA" svatatra chApA chatai pay potAnI chAnusAra sa sthA12 vAnI " haNaMti" hiMsA 42 cha. yo / prabhAra se bhArata " avasA hati" nArI porene // 22 parAdhIna cha terA For Private And Personal Use Only
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 20 maMdabuddhiyA kAna2 jIvAn janti 77 zAnti, arthA, anarthAya tadubhayato nanti / hAsyAt vairAt ratena nti, hAsyavairaratibhyo nanti / kiMbhUtAH santo nantI ? tyAha 'kruddhA ityAdi / 'kuddhA' kruddhAH = krodhayuktAH, 'ludvAH' lubdhA viSayagRddhAH | 'mudrA' mugdhAH = mohavazAH nanti / hai - ve bhI ina trasa sthAvara jIvoM kI hiMsA karate haiM / ( savasA avasA duhao hati ) tathA svataMtra aura parataMtra donoM prakAra se hokara bhI ina jIvoM kI hiMsA karate haiM / tathA ( aTThA haNaMti ) ye jIva jIvoM kI hiMsA prayojana se karate haiM aura (aNaTTA hati) anartha - binA prayojana ke nirarthaka bhI karate haiM (aTThA aNaTTA duhao haNaMti ) koI 2 aise bhI jIva haiN| jo kucha jIvoM kI hiMsA apane svArtha se karate haiM / aura fears jIvoM kI hiMsA svArtha na bhI ho to bhI karate haiN| (hassA hati) saMsAra meM aise bhI hiMsaka jIva haiM jo jIvoM kI hiMsA hAsya ke kAraNa hI kara DAlate haiM, (verA haNaMti ) kitaneka aise bhI haiM jo jIvoM kI hiMsA vaira ke nimitta ko lekara karate haiM / ( raI haNaMti ) kitaneka aise bhI haiM jo rati-Amoda pramodake nimitta ko lekara jIvoM kI hiMsA karate haiN| (hassA verA rati haNaMti ) kitaneka jIva aise bhI haiM jo eka hI sAtha hAsya vaira aura rati-Amoda pramoda ke nimitta ko lekara jIvoM kI hiMsA karate haiN| ve kaise hokara hiMsA karate haiM- ( kuddhAhati) kitaneka jIva aise bhI haiM jo krodhI hokara jIvoM kI hiMsA savasA avasA duhao haNaMti "" " paNa e trasa sthAvara jIvAnI hiMsA kare che, tathA svataMtra ane parataMtra, anne prakArathI yukta thaine paNa jIvAnI hiMsA kare che tathA " aTThAhati" te kavonI hiMsA tethe artha sAre che bhane " aNAhaNaMti " anartha - 25ara-nizreche. " aTThA aNaTThA duhao haNaMti" ardha sevA pazu ko hoya che ! bhego DeMTalAI bhayonI DisA potAnA svArthane kAraNe kare che ane keTalAka jIvonI hiMsA svArtha na hAvA chatAM paNa 2 che. "hassA haNaMti " saMsAramA sevA uTalAI hiMsA vA pazu che meyo lavonI hiMsA hAsya- mAnahane bhAtara 4 2 che. " verA haNaMti " - lAka evA paNa javA che ke je jIvAnI hiMsA verane nimitte kare che, " haNaMti" DeMTalA mevA pazu ko che ne ratimAha prabhodane bhAtara vonI DisA re che "hassA verA ratI haNaMti " DeMTalA lavo sevA pazu che se bheyo eka sAthe hAsya, vera ane rati-AmeAda prameAdane nimitte jIvAnI hiMsA kare che, tethe devI vRttithI bonI hiMsA re che ? " kuddhA iNaMti " DeTA lI For Private And Personal Use Only
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 78 prazna yAkaraNasUtre evaM ' kuddhA ludrA muddhA' kruddhAH lubdhAH mugdhAH - krodha lobhamohavantaH ghnanti / 'atthA' arthAH =dhanArthinaH, 'dhammA' dharmAdharmArthinaH - jAti kuladharmAbhimAnavantaH 'kAmA' kAmAH = kAmArthino ghnanti / evaM 'atthA dhammA kAmA' artha dharmakAmArthino ghnanti // 020 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir karate haiM, (luddhA haNaMti ) kitaneka aise haiM jo kevala lobha ke vazavartI hokara jIvoM kI hiMsA karate haiM, aura ( muddhA haNaMti ) kitaneka aise bhI haiM jo kevala mohAdhIna vRtti hokara jIvoM kI hiMsA karate haiM / ( kuddhA luddhA muddhA hati) kitaneka aise bhI haiM jo krodha, lobha, moha ina tInoM ke vazavartI banakara jIvoM kI hiMsA karate haiM / ( atthA harNati ) kitane ka aise bhI jIva haiM jo kevala dhana ke arthI hokara hI jIvoM kI hiMsA karate haiM, (dhammA hati) kitaneka aise bhI haiM jo dharmArthI jAti dharma aura kuladharma ke abhimAnI hokara jIvoM kI hiMsA karate haiM / (kAmA hati kitaneka aise bhI haiM jo kAmArthI indriyoM ke viSayoM ko bhogane kI lAlasA ke vazavartI hokara jIvoM kI hiMsA karate haiM aura (asthA dhammA kAmA hati ) kitaneka aise bhI haiM jo artha, dharma aura kAma, ina tInoM ke vazavartI hokara jIvoM ko hiMsA karate haiN| bhAvArtha -- isa sUtra dvArA sUtrakAra ne hiMsA karane kI vicAradhArA vAle jIvoM ko kahA hai, ve kahate hai ki kitaneka jIva aise bhI huA ," oodhabhAM bhAvIne dhonI DisA re che. "luddhA haNaMti " aiTasAGa ThevaNa bolane vaza thAne lavonI hiMsA ure che, " muddhA haNaMti " DeTalAI sevA pazu boa hAya che ke je kevaLa meAhAdhIna thaIne jIvonI hiMsA kare che. 8 kuddhA luddhA muddhA haNaMti " uTasA boo sevA paNa che ! remo Dodha, bola, bhoha me traNane vaza thaIne jIvAnI hiMsA kare che. 'atthA haNaMti " DeMTalAI sevA pazu vo cheDe ne dhanane bhATe 4 bhavAnI hiMsA are che. " dhammA haNaMti " ddettlAka evA paNa chavA che ke je dharmArtha-jAtidharma ane kuLadhama nA abhimAnane kAraNe jIvAnI hiMsA kare che. kAmA haNaMti" DeMTalA mevA pazu vo hoya che ke je kAmArthe indriyAnI viSaya lAlasAne vaza thaine jIvAnI hiMsA kare che, bhane " atthA dhammAkAmA hati " DeMTalA sevA pazu bhavo DAya che se je artha, dharma ane kAma, e traNane vaza thaIne jIvAnI hiMsA kare che. bhAvArtha--A sUtramAM sUtrakAre hiMsA karavAnI vicAradhArAvALA jIve khatAvyA che. teo kahe che ke keTalAka jIvA evA paNa hoya che ke je svAdhIna " For Private And Personal Use Only
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - sudarzinI TIkA a0 1 sU0 20 maMdabuddhimA kAnra jIvAn asti 79 atha yadyapi-uddezakramAnusAreNa 'jArisaM phalaM deha' iti catuthai phaladvAraM pUrva vaktavyaM, tathApi phalasya kadhInatvena kataH prAdhAnyAt , alpavaktavyatvena sUcIkaTAhanyAyAca pUrva 'jeviya kareMti pAvA pANavaI' iti prathamaprANavadhadvArasya karate haiM jo svAdhIna hone para hiMsA karma meM rata ho jAte haiN| kitaneka jIva aise bhI hote haiM ki jo hiMsaka jIvoM kI saMgati Adi ke parAdhina hokara hiMsA karane laga jAte haiN| bahuta se aise bhI prANI hai jo apane liye hiMsA karate hai aura bahuta se jIva aise bhI hote haiM ki uThate baiThate calate phirate vinA kisI prayojana ke bhI jIvoM kI hiMsA karate haiN| bahuta se jIva aise bhI haiM ki ve cAhe svataMtra rahe yA parataMtra rahe kisI bhI sthiti meM raheM para phira bhI hiMsA karane se nahIM cUkate haiM / koI jIva kisI dUsare jIva ko vaira ke kAraNa mAra DAlate haiM, koI apanI ha~sI karane ke kAraNa mAra DAlate haiM / aura koI 2 aise bhI prANI haiM jo rati ke kAraNa-citta khuzI meM rahane ke kAraNa-jIvoM kI hiMsA-zikAra karate haiM / ityAdi aura bhI isI taraha ke kAraNa sUtrakAra ne isa mUtra dArA prakaTa kiye haiM jo Upara artha meM kahadiye haiN| inake sivAya dUsare kAraNoM se bhI hiMsA karate haiM / suu020|| aba sUtrakAra yaha prakaTa karate haiM ki uddezakrama ke anusAra yadyapi "jArisaM phalaM dei " yaha caturtha phaladvAra pahile kahanA cAhiye thA to hovA chatAM paNa hiMsA karmamAM lIna rahe che. keTalAka ja evA paNa hoya che ke je hiMsaka jInI saMgati Adi vaDe parAdhIna hovAne kAraNe hiMsA karavA lAge che. keTalAka evA paNa jIve che ke je svArtha khAtara hiMsA kare cha, bhane egl O ! 59 saya cha re Ssdi, mesatai, sledi, yAsatai, keIpaNa prayajana vinA jIvenI hiMsA kare che. ghaNA che evA paNa hoya che ke teo svataMtra hoya ke parataMtra hoya. keIpaNa sthitimAM hovA chatAM paNa hiMsA karatA aTaktA nathI. koI jIva bIjA ne verane kAraNe mArI nAkhe che, koI hasI-majAkane khAtara mArI nAkhe che, ane kaI kaI che evA paNa hoya che ke je ratine kAraNe-mananA AnaMdane khAtara jenI hiMsA (zikAra) kare che. ItyAdi bIjA paNa e ja prakAranAM kAraNe sUtrakAre A sUtra dvArA pragaTa karyA che, je upara batAvI devAmAM AvyAM che. te sivAya bIjAM yI 5 tethe CAR 42 che. // sU. 20 / / ve sUtrA2 me 25STa recha dezonA bha prabhAvale 'jArikhaM. For Private And Personal Use Only
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir % praznaNyAkaraNasUtre pazcamamupadvAramAha-'kayarete' ityAdi / mUlam-kayare te ? je te soyariyA macchabaMdhA sAuNiya vAhA kUrakammA vAuriyA dIviya-baMdhaNappaoga-tappagala-jAla-vIrala gAyasadabbha-vaggurA-kUDachaliyAhatthA hariesA uNiyA yavidaMsa. gapAsahatthA vaNacaragA luddhagA mahughAyA poyaghAyA eNIyArA paeNIyArA saradaha-dIhiya-talAga-pallaga-parigAlaNa-malaNa sotabaMdhaNa salilAsaya sosagA visagarassa ya dAyagA uttaNavallaradavaggiNidayapalIvakA kUrakammakArI // sU0 21 // TIkA-'kayare te' katare te prANavadhakartAraH ? iti prazne satyuttaramAha-'soyariyA' ityAdi-'je te' ye te 'soyariyA' saukarikAH sUkaraghAtakAH 'macchabaMdhA' matsyabandhAH matsyaghAtakA dhIvarA ityarthaH, 'sAuNiyA' zAkunikAH pakSivadhopajIvinaH, bhI phaladvAra na kaha kara jo prathamaprANavadha dvAra kA paMcama upadvAra kahA jA rahA hai usakA kAraNa yaha hai ki phala, kartA ke AdhIna hone se pahile karttA kI pradhAnatA rahatI hai, dUsare kartA ke viSaya meM vaktavya bhI alpa hai to sUcI kaTAhanyAya se pahile " sa vi ya kareMti pAvA pANAvahaM " isa prathamaprANavadha dvAra kA yaha paMcama upadvAra hI kahA jA rahA hai 'kayare te' ityaadi| TIkArtha-prazna (kayare te) prANavadha karanevAle ve kauna 2 se prANI haiM ? uttara-(je te ) ve ye 2 haiM-(soyariyA, macchabaMdhA, sAuNiyA vAhAkUra kammA vAuriyA ) ( soyariyA) saukArika-suara kI zikAra karane phalaM deha " se yAthu 30 bAra paDe u tuM tu, chatai 55 56 dvArarnu varNana na karatAM pahelAM prANavadhadvAranuM pAMcamuM upadvAra varNavavAmAM AvyuM che, tenuM kAraNa e che ke phaLa, kattane adhIna hovAthI pahelAM kartAnI pradhAnatA rahe che ane bIjuM kAraNa e che ke kartAnI bAbatamAM vaktavya-kahevAnuM paNa thA cha, tethI sUcI 4ADanyAye paDe " je viya kareMti pAvA pANavahaM " 24! prathama prANavadha dvAranuM A pAMcamuM upadvAra ja varNavavAmAM AvI rahyuM che "kayare te" tyAhi. At-4-" kayare te ? " prA15 42 // 2 te 4yAM prANIyo cha ? S2-"je te" teso nIce pramAle che-"soyariyA, macchabaMdhA sAuNiyA vAhA For Private And Personal Use Only
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 1 sU0 21 mandabuddhiyA kAn2 jIvAn nanti ? 1 'vAhA' vyAdhAH mRgaghAtakAH, 'kUrakammA ' krUrakarmANaH - duSTakarmakAriNaH, 'vAuriyA' vAgurikAbAgurA-mRgabandhanaM tayA caranti ye te vAgurikA:jAlena mRgavandhakAH, 'dIviya-baMdhaNappabhoga-tappagalajAla-cIrallagAyasadanbha vaggurA-kUDa chaliyA hatyA' dvIpika bandhanaprayogatatpragalajAla-cIralagAyasIdarbhavAgurA kUTachelikAhastAH-dIviya' dvIpikA-vyAdhasya kRtrimA hariNI yA mRgAkapaNArtha sthApyate 'baMdhaNapaoga' bandhanaprayogaH mRgAdi bandhanopakaraNaM, 'tappa taptaH matsyagrahaNIlaghunaukA, 'galaM baDiza matsyavedhana kaNTaka ityarthaH, 'jAlaM' prasiddhaM, vAle manuSya, (macchayaMdhA ) matsyavaMdha-machaliyoM ko mArane vAle dhIvara (sAuNiyA) zAkunika-pakSiyoMkI zikAra karane vAle cIr3ImAra, (vAhA ) vyAdha-mRga kI zikAra karane vAle vaheliyAjana, (kUrakammA) krUra karmA-duSTakarma karane vAle manuSya, (bAuriyA) vAgarikA-jAla se mRga ko bAMdhane vAle vAgharI loga, (dIviya-baMdhaNappaogatApa-gala-jola cIrallagA yasa danbha-vaggurA-kUDachaliyA hatthA ) dvIpikA-vyAdha dvArA mRgoM ko lubhAne ke liye banAI gaI kRtrima hariNI, baMdhana prayogamRgAdi jIvoM ko bAMdhane ke upakaraNa, tapra machalI pakar3akara jisameM dhIvara rakhate jAte haiM aisI TokarI, athavA machalI jisa para baiThakara pakar3I jAtI hai aisI laghu naukA, gala-baDiza, baMzI jisake agrabhAga meM ATA yA jIva kA kalevara Adi lagAkara macchImAra use pAnI meM DAla dete haiM machalI jaise hI use khotI hai to usakA vaha nukIlA agrabhAga usake kaMTha meM vidha jAtA hai, yasa macchImAra phira Dore se baMdhI kUrakammAvAuriyA" "soyariyA"sau42i4- suparano shi6|2 42 // 2 // manuSyA, "macchabaMdhA" bhattyA-bhAchaviyAne bhA2nA2 bhAchImArI, " sAuNiyA " zani-pakSI-mone zi:42 42 // 2 pA2dhiyo "vAhA " vyAgha-mRganA zi2 42 // 2 ziromo, "kUrakammA" 24A-duSTa 4 42 // 2 // manuSyo, "vAuriyA " pAzu!i--- otni bhRgane sAvanA pArI , " dIviya, baMdhaNappaoge tappa, DAla, jAla, cIrallagA-yasa, dama' vaggurI, kUDachaliyA hatthA" dIpi-cyA dvArA mRgene lalacAvavAne mATe banAvelI kRtrima hariNI, baMdhanaprayoga-mugAdi jIne bAMdhavAnA sAdhana, tapra-machalIne pakaDIne mAchImAra jemAM mUke che te TepalI, athavA jemAM besIne mAchalAM pakaDavAmAM Ave che te nAnI naukA, gala-baDiza, baMzI-jenA agrabhAga para laTanI kaNeka ke aLasiyAM Adi jInAM kalevara lagADIne mAchImAra tene pANImAM nAkhe che, mAchalI jevuM te khAvA jAya che. ke tarata ja tene aNIdAra agrabhAga tenA kaMThamAM parovAI jAya che. pra0 11 For Private And Personal Use Only
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mgaabd 'cIrallaga' cIralakA-zyenAbhidho hiMsakapakSivizeSaH-yo'nyapakSivadhArtha pAlyate, 'AyasaH' lohanirmitabandhanavizeSaH, 'dama' darbha-darbhamayabandhanavizeSaH, 'vaggurA' vAgurA-pAzaH, kUTachelikA-kUTAjA, siMhAdi pralobhanAthaM citralepyAdimayI chagalikA ete haste yeSAM te tathAbhUtAH / 'hariesA' harikezAH mAtaGgAzcANDalA ityarthaH, 'uNiyA ya' kuNikAzca tatsevakAH 'vIdaMsagapAsahatthA' vItaMsakapAzahastAH bItaMsakA mRgapakSivandhanasAdhanAni, pAzAca, te haste yeSAM te vItaMsakapAzahastAH, 'vaNacaragA' vanacarakAH kirAtAH, 'luddhagA' lubdhakA vyAdhAH, 'mahughAyA' huI isa vaMzI ko tAna lete haiM, vidhI huI machalI isI ke sAtha bAhara nikala AtI hai aura macchImAra ise pakar3a lete haiN| jAla-machalI Adi pakar3ane kI eka prakAra kI jAla, cIrallaka-hiMsakapakSivizeSa yaha pakSI anya pakSiyoM ko mArane ke liye zikAriyoM dvArA pAlA jAtA hai, Ayasa loha kA banA huA baMdhana vizeSa, darbha-darbhamaya baMdhana vizeSa, vAgurApAza, kUTa chalikA-banAvaTI bakarI jo siMhAdi jAnavaro ko lubhAne ke liye banAkara rakhI jAtI hai, ye saba jinake hAthoM meM haiM aise prANI / isa saba prANIvadha ke kartA jAnanA cAhiye / tathA (hariesA ) harikeza-cANDAla, (uNiyA) kuNika-cANDAla ke sevakajana, (vIdaMgapAsahatthA ) vItaMsaka-mRga evaM pakSiyoM ke bAMdhane kA sAdhana aura pAza jinake hAtha meM haiM aise (vaNacaragA ) kirAta / ye bhI prANavadha ke karane vAle mAne gaye haiN| (luddhagA)) lubdhaka-vyAdha, (mahughAyA) mdhughaatktyAbAda mAchImAra dorIthI bAMdhelI te jALane kheMcI le che, temAM eMTI gayelI mAchalIo tenI sAthe ja bahAra nIkaLI Ave che ane mAchImAra tene pakaDI cha. om-mAsa mAha 54vAnI me 42nI , ciirllkhiMsaka pakSInuM nAma, te pakSI bIjA pakSIone mAravAne mATe zikArIo vaDe pAya che. Ayasa-soDhAnuM manAyatuM me tanuM dhana, "dama" manu me satatuM sadhana, vAgurA-pAza, kUTachalikA-nasI 54212 siMha mAhi janavarIne lalacAvavA mATe banAvIne rAkhavAmAM Ave che, e saghaLI cIjo jemanA sAthamA che te sapaNA prApa5 425 // 2 // DAya cha. tathA " hariemA" zi -yAM, "uNiyA" mugi-yAMnA sevA, "vIMdasagapAsahatyA " vItaMsaka-mRga ane pakSIone bAMdhavAnuM eka sAdhana ane pAza jenA DAyamA cha / "vaNacaragA" zita vagaire prAvadha 42 // 2 // manAya che. "ludagA" 554-vyAdha, "mahughAyA " madhu ghAta-bhaya devAne bhATere For Private And Personal Use Only
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 21 mandabuddhiyA kAnUra jIvAn dhananti ? 83 madhughAtA:= 'madhu' grahaNena tanmakSikA ghAtakAH 'poyadhAyA' potayAtA = pakSizizuhiMsakAH 'eNIyArA' eNIcArA - eNIM hariNIM cArayanti = pAlayanti anyAn mRgAn gRhItuM ye te eNIcArAH, 'paeNIyArA' maiNIcArAzva vyAdhavizeSA eva / 'saradahadI hiyatalA gapallalaparigAlaNamalaNasottabaMdhaNasalilAsayasosagA ' sarodraha dIrghikA taDAga palvala parigAlana malana srotobandhana salilAzayazoSakAH, tatra - saraH=sAmAnyajalAzayaH, idaH = agAdhajalAzayaH, dIrghikA=vApI, taDAgaH = prasiddhaH, palvalaM = alpasaraH, eteSAM parigAlanena = matsyAdi grahaNAya jalanissAraNena, malanena manthanena, srotobandhanena - jalamavAhanirodhena ca 'salilAzayAn jalAzayAn zoSayanti ye te tathAbhUtAH, visagarassaya vipagarasya ca vipa=prasiddhaM, garaH = saMyogajanitaM vipaM, tayoH samAhAre tasya 'dAyagA' dAyakAH jIvopaghAtArthaM viSa madhu - zahada ko lene ke liye jo madhumakkhiyoM kA ghAta kara dete haiM ve, ( poyaghAyA) potaghAtaka pakSiyoM ke baccoM ko mArane vAle, tathA (eNIyArA) jo mRgoM ko pakar3ane ke abhiprAya se mRgI - hariNI ko pAlate haiM ve, tathA (paNIyArA ) jo praiNIcAra - vyAdhavizeSa hote haiM ve, tathA(sara- daha - dIhiya-talAga-pahala- parigAlaNa-malaNa-sottabaMdhaNa salilAsayasosagA ) jo sara sAmAnya jalAzaya, draha agAdhajalAzaya, dIrghikA - vApI, taDAga, palvala - choTAjalAzaya, inake jala ko matsyAdi grahaNa karane ke abhiprAya se jo nikAla dete haiM, tathA inake jala kA jo mandhana- viloDana karate haiM, athavA inameM jina srotoM se jala AtA haiM unheM baMda kara dete haiM, isa taraha se jo salilAzayoM ko sukhA dete haiM ve, tathA (visagarasa ya dAyagA ) viSa - halAhala jahara, gara-saMyoga janita 66 bhadhabhAbhIyonI DisA re che te, " poyavAyA " pota ghAta - pakSImonAM mabhyAne mAranArA tathA eNIyArA " ne bhRgone pamDavAne bhATe bhRNI-hurilIne pANe che te leAkA, tathA ,, paiNIyArA " ne pailIyAra ! prAranA vyAdha - hoya che te, tathA "sara, daha, dIhiya, talAga, pallala, parigAlaNa, malaNa, sotabaMdhaNa, salilAsayasosagA " ne sara-sAmAnya najAzaya hRda - azAdha bhaNAzaya, dIrghikA - bAbU, tajhAva, palvala - nAnuM nAzaya, vagerenA pAlIne bhAchasAM vagere bhaDa karavAnA hetuthI bahAra kADhI nAkhe che. tathA tenA jaLanuM ne manthana kare che. athavA temAM je stroto dvArA pANI AvatuM hoya te srotAne badha karI de che. yA rIte ? soo bhAzayAne sUkSvI nAce che.te boo tathA " visagarassa ya dAyagA " viSa-hajAija ora, gara-saMyoga-nita viSa AdilavAne bhArI For Private And Personal Use Only
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyApharaNasUtre prayogakartAra ityarthaH / 'uttaNavallaradavaggiNidayapalIvagA' uttRNavallaradavAgninirdayapradIpakAH-uttRNAnAMvardhitatRNAnAM vanAnAM, vallarANAM gahanavanAnAmaraNyakSetrANAM vA, davAgninA-dAvAnalena nirdayaM dayArahitaM yathAsyAttathA pradIpakAH prajvAlakAH, 'kUrakammakArI' krUrakarmakAriNA kaThorakarmakartAraH ghAtakAH ghnanti= prANavadhaM kurvantIti pUrvega sambandhaH // 021 // tAneva jAtinirdezapUrvakaM varNayati-'imeya bahave' ityAdi / mUlam-imeya bahave milakkhujAIyA, ke te ?, saka-javaNasabara-babbara-kAya-maruMDo-da-bhaDaga-tittiya pakaNiya-kulakkha-goDasiMhala-pArasa-kocaMdha-davila-villala puliMda-arosa-DoMva-pakaNa-gaMdha hAraga-bahaliya-jalla-roma-mAsa-bausa malayA-cucuyA-ya cUliyagakoMkaNaga-kaNaga-leya-meyA-paNhava-mAlava-mahura-AbhAsiya-aNakkha cINa-lAsiya-khasa-khAsiyA-nehura-marahaTra-muTThia-Araba-Dobilaga kuhaNa-kekaya-guNa-romaga-ruru-masyA-cilAyavisayavAsI ya pAvamaiNo // sU0 22 // ___TIkA-'imeya' ime ca-anupadaM vakSyamANAH 'vahave' bahavaH 'milakkhujAIyA' mlecchajAtIyAH anAryAH santi / 'kiM te?' ke te ? ityAha- sake ' tyaadi| viSa, inheM jo jIvoM ko mArane ke abhiprAya dete hai ve, tathA ( uttaNavallara-davaggi-Niya-palIvagA ) jo nirdaya hokara uttaNoM ko-vardhitatRNavAle vanoM ko vallaroM ko gahanavanoM ko athavA araNya ke khetoM ko dAvAnala se jalA dete haiM ve saba (kUrakammakArI) krUrakarmakArI mAne gaye haiM aura aise prANI hI prANavadha ke karanevAle hote haiM |suu021|| sUtrakAra inhIM prANiyoM ko jAti nirdeza pUrvaka varNana karate haiMnAmavAne mATomA bhane aparAve che tamo tathA * uttaNa-ballara, davaggi, Niya palIvagA" ko niya ne uttazAne padhita tRNu panAne, 16deine,-gahana vanene, athavA vananAM kSetrane dAvAnaLa lagADIne saLagAve che te madhAne "kUrakammakArI" 24 422bhAnapAmA mA cha bhane te vo prANavadha karanAra chesU. 21 satra prAmonu tinA niza sahita vana 42 cha " imeya For Private And Personal Use Only
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinITIkA a.1sU.22 jAtinirdezapUrvakam maMdabukhiyA kAn2 jIvAn nanti? 85 'sama' zakA! zakadezotpannAH, 'javaNa' yavanA: masiddhAH, 'savara' zabarA:-zavaradezotpannAH bhillAH 'babbara' barvarAHbarbaro'nAdezavizeSastatra bhavA barbarAH 'kAya' kAyAH kAyadezavizeSodbhavAH maruMDa ' muruNDAH=muruNDadezIyAH, 'udAH ' anA yavizeSAH ' bhaDaga' bhaTakA:=bhaTakadezavAsinaH 'tittiya ' tittikAH tittikadezajAtAH, 'pakkaNiya' pakkaNikAH taddezajAtAH, 'kulakkha' kulakSAH anAryadezodbhavAH, 'goDa' gauDA gaur3adezotpannAH, 'siMhala' siMhalA siMhaladvIpotpannAH, 'pArasa' pArasA: pArasadezajAtAH, 'koca' krauzcA:-krauJcadezodbhavAH, aMdha' AndhrAH andhradezotsannAH, 'davila' drAviDA-draviDadezajAtAH, 'billala' vilvalAH 'ime ya bahave milakkhujAIyA' ityAdi / TIkArtha-(ime ya) anupada vakSyamANa ye (bahave) bahuta se (milakkhu jAIyA) mleccha-jAtIya-anArya haiM / (kiMte?) ve kauna 2 haiM uttara-(saka) zaka-zaka dezavAsI, (javaNa) yavana-prasiddha hai, ( sabara) zabara-zabara dezotpanna bhIla, (babbara) babbara-barbara nAma ke anAryadeza meM utpanna hue manuSya, (kAya) kAya-isa nAma ke deza vizeSa meM janme manuSya, (muruMDa) muruNDa-muruNDadeza meM paidA hue manuSya, (uda) uda-isa jAti ke anArya manuSya, (bhaDaga) bhaTaka-bhaTaka dezanivAsI manuSya, (tittiya) tittiya-tittika deza ke manuSya, (pakkaNiya) pakkaNikadeza ke manuSya, (kulakkha) kulakkha-kulakSanAma ke anArya deza meM utpanna hue manuSya, (gor3a) gauDa-isa jAti ke manuSya, (siMhala) siMhala-siMhala dvIpa meM utpanna hue manuSya, (pArasa) pArasa-pArasa deza meM utpanna hue bahave milakkhujAIyA " tyA. 21312-"imeya" nIya prabhAvanI " bahave" [5] "milakkhu jAIyA" 27 nAta!-manAya che. " kiM te ?" te manAyati yI yI cha ? utta2-"saka" 24-243zanA 27vAsI "javaNa" yavana, "sabara" zara -2523zanA vatanI lAsa, "babbara" 12 nAma anAya dezanA patanAyo, "kAya" se nAmanA dezamA mesA manuSya, "muruMDa" bhuru-zimA mesA khI, "uda" me tina manAya so, " bhaDaga" laTa4 dezanA 22vAsI, "tittiya" titi dezanA vatanI, "pakkaNika" 54ni dezanA dI, "kulakkha" sulakSa nAmanA manAya dezanA so, "goDa" goDa jatinA alt, " siMhala" siMDasa-siMsalyanent, 'pArasa" 5|24-12s (UPI)mA mesA ho, - - For Private And Personal Use Only
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznaNyAkaraNasUtre bilvaladezodbhavAH, 'puliMda ' pulindA:-pulindadezotpannAH, 'arosa' aroSAH= aroSadezajAH, 'Doba' DoMbA: DombadezodbhavAH, 'pokaNa ' pokaNAH pokkaNadezabhavAH, 'gaMdhahAraga' gandhahArakAH gandhAradezajAtAH, 'bahaliya' bahalikAH bahaLIdezodbhavAH, jallA:-romAH mAsAH 'bausa' bakuzAH malayAH 'cuMcuyA ya' cuJcukAzca, 'cUliyaga' cUlikAH 'koMkaNaga' kokaNakAH 'kagaga' kanakAH 'seya' sayAH 'meyA ' medAH, 'paNhava' pavAH, 'mAlava' mAlavAH 'mahurA' madhurAH, 'AmAsiya' AbhASikAH, 'aNakkha' anakSAH 'vINa' cInAH 'lAsiya' lAsikAH khasAH 'khAsiya' khAsikAH 'nechura' niSThurAH 'marahaTTa' mahArASTrAH 'muTThia' mauSTikAH, 'bhAravAH ' 'Dovilaga' 'DovilakAH, kuhaNAH kekayAH, haNAH, 'romaga' 'romakAH 'ruru' ruravaH ' maruyA' marukAH, 'jallAH' ityArabhya marukaparyantAH, ete'pi tattannAmaka mlecchadezavizeSodbhavAH, 'cilAya manuSya, (koca) krauca-krauMca dezameM utpanna hue manuSya, (aMdha) AMdhraAMdhradeza meM utpanna hue manuSya, (davila) drAviDa-drAviDadeza meM utpanna hue manuSya, (villala) bilvala-isa nAma ke dezameM utpanna hue manuSya, (puliMda) puliMda-puliMdadeza meM utpanna hue manuSya, (arosa) aroSaaroSadezaja (DoMba) DaoNva-Domba dezodbhava manuSya, (pokkaNa) pokaNa-pokaNa nAma ke deza meM utpanna hue manuSya, (gaMdha) gandhahAraka-gandhAra deza meM utpanna hue manuSya, (bahaliya) bahaliya-bahalI nAma ke deza meM utpanna hue manuSya, isI taraha (jalla) roma, mAsa, bakuza, malaya, curacuka, lika, koMkaNaka, kanaka, seya, meda, pahnava, mAlava, madhura, AbhiSaka, anakSa, cIna, lAsika,khasa, khAsika, niSThura, mahArASTra, mauSTika, Arava, Dovilaka, kuNaha, kekaya, hUNa, romaka, ruru, aura maruka, ye saba usa usa nAma ke mlecca dezavideza meM utpanna hue manuSya haiN| tathA (cilAya" kA~ca" ya-auya dezamA , " adha" mAM-- dezamA sanbhesAvI, 'davila' draviDa-draviDa dezamanbhesAlA, "villala" misatanAmanA dezamA sameta do, "puliMda" puli-pudi dezanA soDI, "arosa" mAzeSa-mAroSa dezamA samasA, "DoMba" ir-3 dezamA janmesA, "pokaNa" paOM]- zanai al, "gaMdha" -dhA2 dezamA sameta so, "bahaliya" ma4i -57sI dezamA utpanna pye so), me rIte "jalla" zama, bhAsa, aza, mAya, yuthu, is]4, 13, saya, meha, pavAra, bhAsaya, madhura, sAmASi, sakSa, thAna, sAsis, masa, mAsi, ni2, mahArASTra. bhauSTi, mA25, vikha, 37, 343, , robha., 22, ane bha24 te te tazamA anvA so cha. tathA, "cilAva vi sayavAsI ya" vinAta For Private And Personal Use Only
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA bha0 1 20 23 ke ke jIvA pApaM kurvanti ! visayavAsI ya' cilAta viSayavAsinatha, cilAtadezavAsino'nAryAH, 'pAvamaiNo' pApamatayA pApabuddhayaH santi // sU022 // punarapi keke jIvAH pApaM kurvantIti tAn darzayitumAha-'jalayara' ityaadi| mUlam-jalayara-thalayara-saNapphaya-oraga-khahayara-saMDAsatoMDa-jIvovaghAyajIvI saNNI ya asaNNiNo pajatte apajjatte ya-asubhalessa pariName ee aNNe ya evamAI karoti paannaaivaaykrnnN| pAvApAvAbhigamAH pAvamaI pAvaruI pANavahakayaraI pANavaharUvANuDhANA pANavahakahAsu abhiramaMtA tuTrA pAvaM karettu huMtiya bahuppagAraM // sU0 23 // TIkA-'jalayara-thalayara-saNaphaoraMga-khahayara-saMDAsatoMDa jIvovaghAyajIvI ' jalacara sthalacara sanakhapadoraga-khacara saMdaMzatuNDa jIvopaghAtajIvina: jalacarAH grAhAdayaH, sthalacarAH catuSpadAH, sanavapadAH nakhayuktacaraNAH vyAvisayavAsI ya ) cilAta dezavAsI manuSya, ye saba anArya haiM ( pAvamaiNo) inakI buddhi pApakarma meM rata rahatI hai| ye jitane bhI nAma ke kahe haiM ve saba pApakarma meM ratamativAle haiM aura ye prANavadha ke karane vAle haiM / sU0 22 // ___ aba sUtrakAra phira yaha kahate haiM ki kauna se jIva pApa karatehaiM'jalacara thalacara' ityaadi| TIkArtha-(jalayara) grAha Adi jalacara jIva, (thalayara) catuSpada-gAya, bhaiMsa, Adi cAra pada vAle sthala cara jIva, (saNapphaya) nakhayukta pairoMvAle dezavAsI manuSya, me sanI manAya namo cha, bhane " pAvamaiNo" temanI buddhi pApakarmamAM lIna rahe che. A je je jAtio batAvI che te jAtionA leke pApakarmamAM rata-lIna mativALA hoya che ane teo prANavadha karanArA hoya che. sU. 22 have sUtrakAra pharIthI e batAve che ke kayA kayA jI pApa kare che "jalayara thalacara " tyAhi. tha-"jalayara" AI mAEiareA2 1, "thalayara" yatuSpaha-Aya,lesa mAhi yo5|| 222 vo, "saNaphaya " nA2 yuta pavA vAgha mAha For Private And Personal Use Only
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org . navyAkaraNasUtre , 4 prAdayaH, uragAH = sarpAH khacarAH - pakSiNaH zyenAdayaH saMdezatuNDa: saMdezamivatuNDo yeSAM te saMdazatuNDA:= DhaGkakaGkAdi pakSiNaH, eSAM dvandvastataH te ca te 'jIbopaghAtena = jIvahiMsayA jIvanti iti, jIvopaghAtajIvinazveti tathoktAH / saNIya ' saMjJinava 'asaNiNo ' asaMjJinaH ' pajjata apajjatte ya ' paryyAptA aparyAptAva = sarve jIvA-paryAptA aparyAptAzceti dvividhA bhavanti tatra paryAptayo vidyante yeSAM te paryAptAH paryAptanAmakarmodayAt paryAptiyuktA jIvAH, te dvividhAH labdhiparyAptAH, karaNaparyAptAzca / ye sarvA api paryAptI: pUrayitvA mriyante na tataH prAk te labdhiparyAptAH ye punaH zarIrendriyAdoni karaNAni Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vyAghra Adi jIva ( oraga) uraga - chAtI ke sahAre calane vAle sAMpa, (khahara) zyena Adi pakSI khecara jIva (saMdasatoMDa ) saMdeza- saMDAsI ke jaise mukhavAle DhaMka kaMka Adi pakSI (jIbovadhAyajIvI ) ye saba jIvoM kI hiMsA karake apanA jIvana nirvAha karane vAle haiM / tathA ( saNNIya) jinake mana hai aise saMjJI paMcendriya jIva aura (asaNNiNo ) jinake mana nahIM hai aise asaMjJI paMcendriya jIva, ye saba pApa karake prasanna hote haiM / jalacara se lekara asaMjJI paryanta ke jitane bhI jIda haiM saba (pajjate apajjante ya) paryApta aura aparyApta hote haiM / paryApta nAmakarma ke udaya se jinakI apanI2 yogya paryAptiyAM pUrNa ho jAtI haiM ve paryApta jIva haiM, aura jinakI paryAptiyAM pUrNa nahIM hotI haiM ve aparyApta jIva haiN| ye paryApta jIva labdhiparyApta aura karaNaparyApta ke bheda se do prAkAra ke hote haiM / jo samasta paryAptiyoM ko pUraNa karake hI marate haiN| vo, " oraga " 2ga-peTe zAsanAza sAtha, khayara mAja Adi nabhath2 pakSI, " saMdasatoMDa " sadRza-sANusInA bhevAM bhuvANAM 63, 33 mAhi pakSIe " jIvovadhAya jIvI " me madhA bhavAnI hiMsA urIne potAno na nirvADu uranAra va che tathA " saNNIya " bhane bhana che sevA sajJI pathe. ndriya lava, bhane " asaNiNNo " bhane bhana nayI sevA asaMjJI pathendriya jIva, e badhA pApa karIne prasanna thAya che. jaLacarathI laI ne asa'jJI sudhInA A jeTalA jIva che te badhA " pajjante apajjate ya" paryApta bhane paryApta hAya che. paryApta nAmaka nA udayathI jemanI pAta peAtAnI yAgya paryAsi pUrNa thaI jAya che temane paryApta jIvA kahe che. ane jemanI paryAmiMyA pUchyuM " thatI nathI te jIvAne aparyApta jIve. kahe che. paryApta jIvAnA be bheda che. (1) labdhi praryApta (2) karaNuparyApta je jIvA samasta paryAsiyA pUrI karIne 4. For Private And Personal Use Only "
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA bha0 1 sU0 23 ke ke jIvA pApaM kurvanti ? nirvartitavantaste karaNaparyAptAH / tditre-apryaaptaaH| 'asubhalessapariNAme' azubhalezya pariNAmAH=azubhalezyAH saMkliSTalezyAyuktAH pariNAmA: adhyavasAyA yeSAM te, ete pUrvoktAH 'aNNe ya ' anye ca anye'pi 'evamAI / evamAdayaHetAdRzAH pANinaH, 'pANAivAyakaraNaM' prANAtipAtakaraNaM prANAtipAtAnuSThAnaM 'kareMti ' kurvanti, punarapi tadevAha-'pAvA' ityAdi-pAvA' pApAH pApakarmatasparAH, 'pAvAbhigamA' pApAbhigamA: pApameva abhigamaH svIkAro yeSAM te tathA 'pAvamaI ' pApamatayaH pApabuddhayaH, 'pAvaraI ' pAparucayaH pApe eva ruciranurAgo yeSAM te tathA, 'pANavahakayaraI' prANavadhakRtaratayaH pANavadhe kRtA-ratiHprItiyeste tathA, 'pANavaharUvANuTThANA' prANavadharUpAnuSThAnA-mANavadharUpamanuSThAna isake pahile nahIMve labdhiparyApta jIva haiM ! tathA jo jIva zarIra indriya Adi karaNoM kI racanA ko pUrNa kara cukate haiM ye karaNaparyApta hai| inase bhinna jo jIva haiM ve aparyApta haiM tathA (asubhalessapariNAme ) jina jIvoM ke adhyavasAya-pariNAma-saMkliSTa lezyAyukta haiM (ee' ye tathA ( aNNe ya evamAI ) inase bhinna aura bhI aise hI prANI (kAtipANAivAya karaNaM) prANAtipAtarUpa pApa ke karane vAle hote haiN| isI bAta ko sUtrakAra "pAvA" ityAdi padoM dvArA prakaTa karate haiM (pAvA) jo pApakarma karane meM tatpara haiM, (pAvAbhigamA) pApa pravRtti hI jinheM svIkRta hai, ( pAvamaI ) jinakI buddhi pApamaya ho rahI hai, (pAvaruI) pApakarma meM jinakI ruci adhika se adhika rUpa meM sajaga rahatI hai, ( pANAvahakayAI) prANavadha meM jinheM AnaMda AtA hai (paannaavhruuvaannumare che te pahelAM maratAM nathI, temane labdhi paryApta cha kahe che. tathA je je zarIra Inidraya Adi karaNanI racanA pUrNa karI nAkhe che, te jIvane karaNa paryApta kahe che. temanAthI je bhinna prakAranA chapa che teo aparyApta che. tathA "asubhalesapariNAme " ? savAnA madhyavasAya-pariNAma-saDiTa azyA yuta DAya cha "e e " temo tathA " aNNeya evamAI " te sipAyanai mIna para ava 1 prAzImo "kareMti pANAi vAyakaraNaM" pratipAta 35 pA5 42nAsaM hAya cha. merI vAtane sUtradhAra " pAvA" tyAhi ho dvArA pragaTa 43 cha. " pAvA" 554 42vAne tat52 DAya cha, "pAvAbhigamA " pA5 pravRtti bhaNe svIsI che," pAvamaI " bhanI muddhi pApamaya thA gaI che, " pAvaruI " 54ma bho bhanI vRtti dhAremA thAre gata 27 cha, ' pANavaha kayaraI " prAvadhamA bhane mana bhAve che, "pANavaharUvANu For Private And Personal Use Only
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 90 praznadhyAkaraNasUtre kArya yeSAM te tathA, 'pANavahakahAsu ' prANavadhakathAmupANihiMsAvArtAsuabhiramaMtA / abhiramaMtaH prasIdantaH santaste 'bahuppagAraM ' bahuprakAraM nAnAvidhaM 'pAvaM ' pApaM kareMtu ' kRtvA 'tuTTA' tuSTAH =prasannA 'huMti' bhavanti ||suu0 23 // pUrva * jeviya kareMti pAvApANavahaM iti pratijJAtaM pazcamaM prANavadhakadvAra nirUpitaM, sammati 'jahayakao jArisaM-phalaM dei ' yathA ca kRtaH prANavadho yArazaM phalaM dadAti iti catuthai phaladvAraM matipAdayannAha-' tasse' ityaadi| mUlam-tassa ya pAvassa phalavivAgaM ayANamANAvaDati mahabbhayaM avislAmaveyaNaM dIhakAlabahudukkhasaMkaDaM narayatirikkhajoNiM / io Aukkhae cuyA asubhakammabahulA uvavajaMti naraesu huliyaM mahAlaesu vayarAmaya kuDDa-ruMdanissaMdhi-dAra virahiya-nimmadava-bhUmitala-kharAmarisa-visamaNi rayaghara cAraesuM hANA ) prANavadharUpa kArya karanA hI jinakA eka anuSThAna hai aura (pANAvaha kahAsu abhiramaMtA) prANiyoM kI hiMsAtmaka vArtAoM meM jinheM rasa milatA hai, aise jIva (bahuppagAraM ) nAnAvidha (pAvaM karettu) pApa karake ( tuTThA) saMtuSTa (huMti ) hote haiM / bhAvArtha-jalacara, thalacara Adi jitane bhI tiryaca haiM, evaM pakSI Adi jitane bhI khecara jIva haiM-cAhe ve saMjJI ho cAhe asaMjJI ho paryApta ho cAhe aparyApta ho yadi ye jIva ghAta karake apanA nirvAha karate haiM to pApI haiM-pApakarma meM rata haiM / jina jIvoM ke pariNAmoM meM azubhalezyA vartatI rahatI hai, jo pApamaya kRtyoM meM Ananda mAnate haiM ityAdi prakAra ke jIva bhI pApI aura pApakarma rata haiM / su. 23 // TrANA" prAvadhanu 4 bharnu me anuThAna cha, bhane " pANavahakahAsu abhiramatA" prANI monI DisAma pAtAmomA bhane 24 53 cha, mevA " bahuppagAraM" vividha " pAvaMkarettu" pAyo rIna. "tudvA" saMtoSa "huMti" pAme cha. | bhAvArtha-jaLacara, sthaLacara Adi je je tiryaMca che, ane pakSI Adi jeTalAM khecara (nabhacara) jIve che, teo saMjJI hoya ke asaMzI hoya, paryApta hoya ke aparyApta heya paNa je te jInI hatyA karIne pitAne nirvAha calAvatA hoya te teo pApI che-pApakarmamAM rata che. je jIvenAM pariNAmomAM azubhalezyA pravartIti hoya che jeo pApamaya kRmAM AnaMda mAnatA heya te, ItyAdi prakAranA che paNa pApI ane pApakarmamAM rata hoya chesU.23 For Private And Personal Use Only
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 24 yArapakRtakarma tathAvidhaphalanirUpaNam 91 mahosiNa sayApatatta-duggaMdhavissa-uvveyajaNagesu vIbhacchadarisaNijjesu ya nicca himapaDalasIyalesu kAlobhAsesu ya bhIma gaMbhIra lomaharisaNesu NirabhirAmesu nippaDiyAra bAhirogajarApAliesu aIva niccaMdhayAratamissesu paibhaesu vavagayagahacaMda-sUra-Nakvatta-joisesu meyavasAmaMsapaDala-poccaDa--pUyaruhiruvikaNNa-vilINa-cikkaNarasiyA vAvaNNakuhiya cikkhallakahamesu kukUlAnala-palittajAlamummura asikkhurakaravattadhArasu nisiya vicchyaDaMka nivAtovama-pharisa atidussahesu ya attANA asaraNA kaDuyadukkhapIratAvaNesu aNubaddha niraMtaraveyaNesu jamapurisasaMkulesu // sU0 24 // TIkA-' tassa ya pAvassa' tasya ca pApasya prANavadhasvarUpasya pApa vRkSasya -- phalavivAgaM ' phalavipAka=" prANAtipAtasya narakanigodAdi duHkharUpaM kaTuphalaM bhaviSyatI "ti pApapariNAma, 'ayaNamANA' ajAnantaH pApakarmANaH 'narakatiryagyoni vardhayanti' ityagreNa sambandhaH, vedanAmeva varNayati-' mahanbhayaM' isa prakAra "je vi ya kareMti pAvA pAgavahaM " yaha pratijJAta pAMcavA prANavadhakadvAra kaha diyA-aba sUtrakAra "jaha ya kao jArisaM phalaM deha " yaha caturtha phala dvAra kahate haiM-' tassa ya pAvassa' ityAdi / .. TIkArtha-(tassa ya pAvassa) isa mANavadharUpa pApa vRkSakA (phalaMvivAgaM) naraka nigoda Adi duHkharUpa kaTuka phala bhoganA hogA isa bAta ko (ayANa mANA ) nahIM jAnate hue pApISTha jIva (narayatirikkhajoNiM mA zata "je vi ya kareMti pAvA pANavahaM " te pratijJAta pAMyamA prAyadvAra- viveyana sapUNu thayu'. ve sUtrA2 "jaha ya ko jArisaM phalaM deha" mA yaturtha sAnu viveyana 42 cha " tassa ya pAvassa" tyAhi. __ -- tassa ya pAvarasa": prANuq535 5|5vRkssnu "phalavivAga" na24 ni ma 35 47j 50 logavaI 57, te pAtane " ayANamANAH " nahI naa2|| pApI 0 " narayatirikkhajoNi baDdati " 24 tiya" For Private And Personal Use Only
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 66 praznavyAkaraNasUtre ityAdi-' mahanbhaya' mahAbhayAM 'avissAmaveyaNaM' avizrAmavedanAMpatisamayamanubhUyamAnA'zAtavedanAM, 'dIhakAlabahudukkhasaMkaDaM ' dIrghakAlabahuduHkhasaMkaTAM= dIrghakAlamabhivyApyavartamAnaH bahubhirnAnAvidhaiH zArIramAnasarduvaiH saMkaTAM-saMkulA, tAdRzIM 'narayatirakkhajoNi ' narakatiryagyoni-narakeSu tiryakSu ca yA yoniH= utpattisthAnaM tAM 'vati' vardhayanti-tAsu tAsu nAnAvidhAsu yonityUtpadya ca mahAvedanAmanubhavantItyarthaH / te prANavadhakArakAH narakatiryagAdi kuyoniSu paribhramaNaM kurvanto janma maraNAdhavicchinnaparamparayA yathA ghorAtighoraduHkhamanubhavanti tathocyate- io' ityAdi-te prANavadhakArakAH 'Aukkhae' AyuH kSaye 'io' itaH manuSya bhavAt 'cuyA' cyutAH-mRtAH santaH / asubhakammabahulA' azubhakarmabahulAH prANivadhapApakarmapracurAH santaH 'naraesu' narakeSuvaiMti ) maraka tiryaca yoni ko baDhAte haiM jo yoni (mahanbhayaM ) atyaMtabhayapramada, evaM (avissAmaveyaNaM) pratisamaya anubhUyamAna azAtavedanA sampanna hai-tathA ( dIhakAla bahudukkhasaMkaDaM ) jisameM dIrghakAlataka jIva nAnA prakAra ke zArIrika evaM mAnasika duHkhoM ko bhogA karatA hai| aisI usa vividha zArIrika mAnasika duHkhoM se saMkula naraka tiryaca yoni ko baDhAte haiN| tAtparya isakA yaha hai ki jo prANavadha karanevAle jIva haiM ve una 2 nAnA prakAra kI yoniyoM meM utpanna hokara mahAn vedanA oMkA anubhava karate rahate haiM / isa prakAra naraka tiryaca Adi kuyoniyoM meM paribhramaNa karate hue ve prANavadhakArI jIva janma maraNa Adi kI avicchinna paramparA se jisa prakAra ghorAtighora duHkhoM ko bhogate haiM, aba sUtrakAra isI viSaya ko yahAM spaSTa karate haiM (ioAukkhae cuyA) Ayu ke kSaya hone para manuSyabhava se marakara prAgavadha kAraka jIva yAnina padhAre cha, ra yAni " mahanbhayaM" atyaMta layaprada, bhane " avissAma veyaNaM " pratiNe anumapAtI. mAna vehanAthI yuta cha, tathA "dIhakAla bahudukkhasaMkaDaM" bhAvI sudhI 1 vividha 12 zArI24 bhane mAnasika duHkhane bhagavyA kare che. evI vividha zArIrika ane mAnasika dukhathI yukta, te naraka tirya ca nine teo vadhAre che. tenuM tAtparya e che ke prANavadha karanAra che uparakta vividha nimAM utpanna thaIne mahAna vedanAo anubhave che. A rIte naraka tiryaMca Adi kanimAM paribhramaNa karatAM te prANavadha karanArA je janma maraNa AdinI atUTa paraMparA pUrvaka je je prakAranAM bhayaMkaramAM bhayaMkara duHkhe bhagave che, te viSayanuM have sUtrakAra 25TI 29 42 cha " io Aukkhae cuyA" maayussyn| kSaya thatai praannu154|| For Private And Personal Use Only
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sadarzinI TIkA a0 124 sU0 yAdRkRtakarma tathAvidhaphalanirUpaNam 13 ratnaprabhAdiSu 'huliyaM ' zIghram ' uvavajjati ' utpadyante / kathambhUteSu narakeSu ?ityAha-' mahAlaesu' mahAlayeSu-kSetrasthitibhyAM mahatsu 'vayarAmayakuDDuruMda nissaMdhidAravirahiyanimmadavabhUmitalakharAmarisavisamaNirayagharacAraesu' vajramayakuDya-rundra-nissandhidvAravirahitanirdivabhUmitalakharA'marzaviSamanarakagharacArakeSu catramayakuDayAnivanabhittayaH, rundAH-vistIrNAH, dezI-zabdo'yam , vistIrNavAcakaH nissandhayaH sandhirahitAH, dvAravirahitAH gamanAgamanadvAravarjitAH, nirmAdavabhUmitalAH kaThoratarabhUmibhAgAH, tathA kharAmarzAH kaThinasparzAH, viSamA: uccA vacAH, narakagRhAH=narakavAsA eva cArakAH bandigRhAH yeSu narakeSu te tathA teSu, 'mahosiNa-sayApatatta-duggandha-vissa-uvveyajaNagesu' mahoSNasadApratapta-durgandha ( asubha kammabahulA) prANIvadhajanya pApakarma ke bhAra se atyaMta dave hue hokara ( naraesu ) ratnaprabhA Adi pRthiyoM meM (huliyaM) zIghra hI ( uvavajaMti ) utpanna ho jAte hai / ye naraka (mahAlayesu ) kSetra tathA sthiti kI apekSA mahAn haiM tathA ( vayarAyamakuDDurudanissaMdhidAravirahiya nimmadava bhUmitala kharAmarisavisamaNirayagharacAraesu) (nirayaghara cAraesu) narakAvAsarUpavandigRha ( vayarAmayakuDa) vajrabhittivAle haiN| (ruMda ) atyaMta vistRta haiM (nissaMdhi ) sandhi rahita haiM / ( dAravirahiya) gamanAgamana ke sAdhanabhUta dvAra se hIna aura (nimmaddava ) mRdutA rahita (kharAmarisa ) kaThoratara (visama ) UMce nIce bhUmibhAgavAle haiN| ( mahosiNa sayApatatta-duggaMdhavissa-ubveyajaNagesu ) ( mahosiNa) inameM sadA uSNajanya vedanA rahA karatI hai / (sayApatatta) ye nirantara tApase vyApta 71 manuSya mamAthI bharIne " asubha kammabahulA " prAqidhane 4426 atpanna thayesa pA54manA mAthI matyAta mAyesa meva te / " naraesu" 2tna xel mA pRthvImAmA "huliyaM " ta2ta " uvavajjati" tpanna 24 taya cha. te 124 " mahAlayesu" kSetra mane sthitinI apekSA mahAna cha t| "vayarAmaya kuDu ruMda nissaMdhidAra virahiya nimmadava bhUmitala kharAmarisavisama Nirayadhara cAraesu" "nirayadharacAraesu" nAvAsa35 manyi "vayarAmaya kuha" nI pojai cha, "ruMda" satyata vistRta cha, " nissaMdhi" sandhi2Dita cha. "dAravirahiya" 2012 0852 bhATenai dvArAthI 2hita cha, bhane "nimmadava " bhRDhatAthI 2hita "kharAmarisa" ThauramA 12 " visama" Sin nIya bhUmi bhAva 2. "mahosiNaM sayApatatta-duggadhavissa-uvveyajaNagesu" " mahosiNa" temA sh| tA ya nA 2 re cha, 'sayApatatta" For Private And Personal Use Only
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkarasUtre -vizrodvegajanakeSu tatra mahoSNAH=atyantoSNAH, sadA prataptAH nirantaratApayuktAH, durgandhAH aniSTagandhayuktAH, vizrAH apakvamAMsavatpUtigandhAH, ataeva-udvegajanakA udvegotpAdakAH, teSu 'bIbhacchadarisaNijjesu' bIbhatsadarzanIyeSu ghRNitadarzaneSu 'niccaM' nityaM 'himapaDalasIyalesa' himapaTalazItaleSu-himapaTalamiva zItalA ye te tathA teSu 'kAlobhAsemu' kAlAvabhAseSu, kAla: zyAmalo'vabhAsaH kAntiryeSAM te tathA teSu kRSNavarNeSu 'bhImagaMbhoralomaharisaNemu' bhImagambhIralomaharSaNeSu-tatra bhImA: bhayajanakA gaMbhIrA:-atalasparzA ataeva lomaharSaNAH romAJcakAriNasteSu-tatsvarUpazravaNamAtreNa-romAzcotpAdakeSu 'NibhirAmesu ' nirabhirAmeSu = azobhaneSu 'nippaDiyAravAhirogajarApIlie 'niSpatikAra nyAdhirogajarApIDiteSu-niSpatikArAH pratikArarahitA vyAdhayaH kuSThAdayaH rogAH rahate haiM / (duggaMdha vissauvveyajaNagesu) aniSTatara dugaMdha se bharapUra rahate hai| visra-kaccemAMsa ke jaisI yahAM sadA durgadha AtI rahatI hai, isaliye nArakiyoM ko ye sadA udvega ke utpAdaka hote rahate haiN| (ghIbhacchadarisaNijjesu ya) dekhane meM ye bar3e asuhAvane ghRNita pratIta hote haiM / (nicca himapaDalasIyalesu) sadA ye hImapaTala ke jaise zItala hote haiM (kAlobhAsesu) inakI kAMti kAlI hotI hai / ( bhImagaMbhIralomaharisaNesu ) ina narakAvAsoM meM jIva ko sadA bhaya hI bhaya rahatA hai| ye AvAsa kitane gahare haiM inakA patA nahIM par3atA hai / inake svarUpa zravaNa mAtra se hI jIvoM ke zarIra meM romAMca khaDe ho Ate haiN| (girabhirAmesu) ye saba azobhana haiN| (nippaDiyAra bAhirogajarApIliesu ) yahAM ko jo kuSTha Adi vyAdhiyA~ haiM, mastakazUla Adi jo roga haiM, vArdhakya jo tamA nirata2 tathA vyAsa 42 cha, "duggaMdhavissauvveyajaNagesu" sauthI kharAba gadhathI bharapUra rahe che. vizva-kAcA mAMsanA jevI durgadha tyAM sadA AvyA kare che, tethI nArakIone teo sadA saMtoSa pedA karanArA hoya che. bIbhaccha darisaNijjesu ya" vAma te ghagin me3101-Je! thAya te hAya cha. "nizca himapaDalamIyalesu" teso sahA minA yaza va zIta rAya cha 'kAlo bhAsesu" teyo hepAve // ya che. " bhImagaMbhIralomaharisaNesu" te narakavAsomAM jene sadA bhaya ja rahe che te AvA keTalAM UMDA che. tenI khabara paDatI nathI. tenA svarUpanuM varNana sAMbhaLatAMja nA zarIranA zabhAya Hi / tya cha. :" NirabhirAmesu" te mAM zAlA vinAnAM che. "nippaDiyArabAhirogajarApAliesu" mInI 404 mAhi re vyAdhiyo cha, For Private And Personal Use Only
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - - - - - surzinI TIkA a. 1 sU0 24 yAtakarma tathAvidhaphalanirUpaNam 95 mastakazUlAdayaH, jarA-dhArdhakyaM ca, taiH pIDiteSu vyApteSu, 'aIvaniccaMdhayAratamissesu ' atIvanisyAndhakAratamisreSu-atIva atyantaM nityAndhakAreNa tamineSu-ghorAndhakArasvarUpaM-prApteSu, ataeva 'paibhaema' pratibhayeSu-pativastubhayayukteSu, ' vagayagahacaMdamUraNakkhattajoisesu' vyapagatagrahacandrasUranakSatrajyotiSkeSu prahacandrasUryanakSatrajyotiSkajiteSu, ' meyavasAmaMsapaDala poccaDapUyaruhirukkiNNavilINacikkaNarasiyAvAvaNNakuhiyacikkhallakaddamesu / medovasAmAMsapaTalapoccaDapyarudhirotkIrNavilInacikkaNarasikavyApannakuthita cikkhalakardameSu-medaH-zarIrasnehavizeSaH, vasA-carvI iti bhASA, mAMsaM-prasiddhaM teSAM yatpaTalaM-rAziH 'poccaDa ' gilagilAyamAnaM pUrya= pIpa' 'parU' iti prasiddhaM, rudhiraM zoNitaM tena utkIrNa-vyAptaM vilIna=saMbhRtaM, cikkaNaM-gundravat , 'rasikA' vikRtarudhiraM vyApanna-vinaSTasvarUpam ataeva-kuthitaM durgandhitaM 'cikkhalaM' zithilakardamaH, kardamaH ghanakardamazca yeSu te tathA teSu / ' kukUlAnalapalittajAlamummuraasikkhura avasthA hai inakI pIDA yahAM pratikAra-upAya rahita hotI haiN| (aIva NicaMdhayAratamissetu ) yahAM para sarvadA ghorAtighora aMdhakAra rahatA hai| (paibhaesu ) yahAM kI pratyeka vastu bhaya se bharapUra rahatI hai| (vavagaya. gahacaMdamUraNavakhattajoiessu ) na yahAM para koI graha haiM na koI candra hai, na sUrya hai, na nakSatra haiN| ( meyavasAmaMsapaDala-pocaDa-pUya-ruhirukiNNa vilIga-cikkaNa-rasiyA vAvaNNakuhiyacikvalakaddametu ) meda, vasAcarvI aura mAMsa kA Dhera ina sthAnoM meM sadA lagA rahatA hai / tathA pocaDa gilagilAyamAna pUya-pIba, evaM rudhira se vyApta, goMda ke samAna cikane bhare hue vyApanna durgadhita aise vikRta khUna, se tathA cikane dhanakadama se ye sthAna sadA vyApta rahate haiN| (kukuulaanl-plittjaal-mmmurmAthAno duHkhA Adi je roge che. vRddhAvasthA Adi je avasthA che, temanI pIDAne tyAM kaI paNa ilAja hote nathI. te pratikAra rahita hoya cha, "bhaIva NicaMdhayAratamirasesu" mahIM Ayama ghAramA ghAra mA2 23 che. " paibhaesu" maDAnI 424 12tu mayanaya che. "vavagayagahacaMdasUraNakkha joisesu" maDI graha nathI, yandra nathI, sUrya nathI nakSatra 5 nathI. " meyavasA maMsapaDala-poccaha-pUya-ruhi rukkiNNa-vilINa-cikaNa, rasiyAvAvaNNakuhiya cikkhallakahamesu" bheda, vasA ya25I mane mAMsanA DhA te sthAnamA sahA paDelAM hoya che. tathA paccaDa-kicaDa ane pUra pIba tathA raktathI vyApta, guMdaranA jevA cIkaNAM, bharelA dudhamaye vikRta lehIthI, tathA cIkaNA kAdavathI te sthAnI sahI pAye 23 cha "kukUlAnala-palittajAla-mammura-asikkhura For Private And Personal Use Only
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 96 www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre karavattadhAramunisiyAvicchuyaDaM kanivAtovamapharisa atidussahe su kukULAnala pradIptajvAlamarmurA sikSurakarapatradhAra sunizitavRzcikadaMzanipAtopamAtidussaheSu, kukkUlAnalaH = karipAgniH khadirAgnirvA, pradIptA ca jvAleti madIptajvALA = pravRddhavahnizikhA ca murmuraH bhasmamizro'gnikaNaH, asiH khaGgaH, kSuraH = nApitopakaraNaM, karapatra = kASTha bhedakazastravizeSaH tepAM dhAreti asidhurakarapatradhArA, sunizitavikadaMzanipAtaH=sunizitAstIkSNA ye vRzcikadaMzAH = tatpucchakaNTakAsteSAM nipAtazveti dvandvaH ebhirupamA = sAdRzyaM yasya sa tathAvidhaH sparzaH yeSAM te tathA ataeva teca te ati dussahAH = atyanta duHkhena sahanayogyAsteSu, 'kaDyadukkhaparitAvaNe ' kaTukaduHkha paritApaneSu = kaTukaiH = dAruNairduHkhairdazavidhakSetra vedanArUpaiH paritApanaM yeSu teSu ' aNuvaddha niraMtaraveyaNesu ' anubaddhanirantara vedaneSu =anu. baddhA = anukSaNaM vyAptA nirantarA=avicchinnavedanA=pIDA yeSu tathA teSu 'jamapurisasaMkulesa' yamapurupasaMkuleSu yamasya - dakSiNadika lokapAlasya puruSA:asikkhura - karavattadhAra sunisiyAvicchu DaMka nivAtovama-pharisa atidusahesu ) inakA sparzakukUlAnala - karISAgni athavA khadirAgni ke jaisA, vRddha - bahni kI jvAlA ke jaisA, mummura - bhasmamizrita agnikaNa ke jaisA asi - talavAra kI dhAra ke jaisA, khura-kSurA kI dhAra ke jaisA, karavatakaroti ko dhAra jaisA, evaM atyaMta tIkSNavRzcika ke DaMka ke dvArA kATane jaisA hai, isI kAraNa ye sthAna atyaMta dussaha bana rahe haiM ( kaDDayadukkhaparitAvaNesu) dazavidhakSetra vedanArUpa dArUNa duHkhoM dvArA jahAM jItroM ko sadA saMtApa hI saMtApa bhoganA par3atA hai tathA ( aNubaddha niraMtaraveya Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 su) yahAM pratikSaNa avichinna asahya pIDA hotI hai / evaM (jamapurisasaMkulesu ) yama-dakSiNa dizAsaMbaMdhI lokapAla ke amba ambarISAdika For Private And Personal Use Only karavata - dhArasuni siyavicchu DaMka nivAtovama-pharisa atidussahesu " tebhano sparza kaphUlAnala-kariSAgni athavA khadirAgni jevA, pravRddha-agninI javALA jevA, bhumbhura-lakSma-bhizrita agnila bhevA; asi-tasavArI dhAranA deveo, jurkharInI dhAra jevA, karavatanI dhAra jevA, ane atyaMta tIkSNa vIMchInA DaMkha jevA che. te kAraNa te sthAne atyaMta duHkhadAyI hAya che. 'kaDuyadukkhapAratAvaNesu daza prakAranAM kSetra vedanArUpa dAruNa duHkho dvArA jyAM jIvAne saTTA satAya 4 logavA paDe che, tathA aNutraddhanira taraveyaNesu " tyAM hare kSaNe avicchinna asahya pIDA bhogavavI paDe che. ane 'jamapurisa saMkulesu yama devAthI te sadA gherAyelA hoya che. yama-dakSiNa dizAnA lokapAlanA amba, "C "" " 66 12
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 25 narakotpatyanu duHkhAnubhavanirUpaNam 97 ambAmbarIpAdayaH paramAdhArmikA asurakumAradevAstaiH saMkuleSu vyApteSu-etA. zeSu narakeSu te prANavadhakartAraH attANA' atrANA-trANarahitAH duHkhanivArakA bhAvAt , ataeva ' asaraNA' azaraNAH zaraNarahitAH rakSakAbhAvAt , 'uvavajjati utpadyante iti sambandhaH ||suu024|| mUlam-tattha ya aMtomuhuttaladibhavapaccaeNaM nivvatteti u te sarIraM huMDaM bIbhacchadarisaNijjaM bIhaNagaM aTTiNhAruNaha romavajjiyaM asubhagaM dukkhavisayaM, tao ya pajjattimuvagayA iMdirahiM paMcahiM vedoMta vedaNaM asuhAe veyaNAe ujjalabala viul-kkkhddkhrphruspgaaddhpyNddghorbiihnngdaarunnaae,kiNte25|| TIkA-'tattha ya ' tatra ca narakeSu utpattyanantaraM te pApakarmANaH 'aMto muhuttaladibhavaNapaccaeNaM' antarmuhUrtalabdhibhavapratyayena antarmuhUrtasya vaikriyalabdhyA paramAdhArmika asurakumAra jAti ke devoM se ye sadA saMkula rahate haiM / aise ina narakomA prANavadha ke karane vAle jIva (attANA) duHkhanivAraka ke abhAva se trANa rahita evaM (asaraNA) rakSaka koI na hone se azaraNa bana ( uvavajati ) utpanna hote haiN| bhAvArtha-prANavadha karanevAle jIva jo pApapuMja kA saMcaya karate haiN| usake prabhAva se ve yahAM se marakara zIghra hI naraka meM janma lete haiM / narakoM meM jIva kI kaisI hAlata hotI hai evaM vahAM kI kyA sthiti hai yahI bota sUtrakAra ne isa sUtra dvArA samajhAI hai // sU. 24 // TIkArtha-(tatya ya) una narakoM meM utpatti ke anantara (te)ve pApakarma vAle jIva (aMtomuhuttaladdhi bhavapaccaeNaM ) antarmuhUrta meM prApta vaikriylambarISa Adi parama adhAmika asura kumAra jAtinA devo che. prANavadha 42 nArA te vo methI te narImA " attANA" huma nivA24ne samAvetrAe 2Dita bhane " asaraNA" 5.264 nahI DAvAthI 11295 4AmA " uvatrajaMti" tpanna thAya cha / bhAvArtha-prANavadha karanArA jIva je pApapuMjano saMcaya kare che tenA prabhAve ahIMthI marIne tarata ja narakamAM utpanna thAya che. narakamAM jIvonI kevI hAlata thAya che ane tyAMnI kevI paristhiti che, e vAta sUtrakAre A sUtradvArA samajAvI che. sU.24 10-"tattha ya" tyAha, "tattha ya"te naramA tyatti thaya! pachI "te" te pA54ma 42naa2| 76 "aMtomuhuttaladdhibhavapaJcaeNaM' mantabhutabhA // vaiThiya pra0 13 For Private And Personal Use Only
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre bhavapratyayena ca, = bhavapratyayaH = bhavanti karmavazAH jIvAH asminniti bhavaH = narakAdijanma, bhava eva pratyayaH kAraNaM yasya tata bhavapratyayaM tena-narakajanmakAraNena 'sarIraM zarIraM narakabhavasambandhidehaM, 'nivvatteti' nivartayanti-racayanti / kIdRzaM zarIram ? ityAha-' huMDaM ' asphuTAvayavaM, bIbhacchadarisaNijjaM ' bIbhatsa darzanIyaM-vikRtamvarUpaM 'bIhaNagaM' bhApakaM bhayajanakam , 'ahiNhAruNaharomavajjiyaM' asthisnAyunakharomanitaM-spaSTa, asubhagam-asundaram , dukvavisayaM' duHkhaviSayaM-klezabahulaM zarIraM nivartayantIti sambandhaH / ' tao ya' tatazca-zarIranirvatanAnantaraM 'pajatti' paryApti = AhArazarIrendriya-prANApAnabhASAmanaHparyApti ndhi se aura bhavapratyaya se-naraka janma ke kAraNa se ve ( sarIraM )zarIra ko-narakabhava saMbaMdhI zarIra ko (nivattaMti banA lete haiN| tAtparya kahane kA yaha hai ki narakoM meM jo jIva nArakI jIva kI paryAya se utpanna hotA hai usakA antarmuhUrta meM hI nArakI kA zarIra bana jAtA hai, kyoM ki isa zarIra ke banane kA kAraNa vahAM para janma lenA hai / isa zarIra ke avayava asphuTa rahate haiM isaliye ise (huMDa ) huMDa kahA hai aura (bIbha. cchadarisaNijaM) yaha zarIra-vikRta svarUpavAlA hotA hai isaliye bIbhatsa darzanIya kahA hai / (vIhaNagaM ) yaha zarIra bhayajanaka hotA hai aura (aTTiNhAruNaharomavajjiyaM) asthi haDDiyoM se, snAyu-nasoM se tathA nakha aura roma se rahita ( asubhagaM ) asundara aura ( dukkhavisayaM ) kleza bahula hotA hai / (tao ya ) isa prakAra zarIra kI racanA authI mane lapapratyayathI--24mA 45 thAne 20 tarI " sarIraM " zarIrane-na24911 samadhI zarI2ne " nivattati " nAvI se cha. 4DapArnu tAtpaya' e che ke narakamAM je jIva nArakI jIvanI paryAyathI utpanna thAya che, temanuM antamuhUrtamAM ja nArakanuM zarIra banI jAya che, kAraNa ke tyAM janma le eja te zarIra banavAnuM kAraNa che te zarIranAM avaye aphuTa heya che tethI tane " huMDa" hu 4hyA cha bhane " bIbhacchadarisaNijja" te zarI2 vikRta sva35 vA chAya che tethI tene mAmAsa zanIya 4Desa che. " bIhaNagaM" zarI2 sayana DAya cha, bhane " advihAruNaharomavajjiya" asthi-DAmAthI snAyu-nasAthI tathA nama bhane rupATIthI 2ti, " asubhagaM" asu42 bhane "dukyavisayaM" za yuta DAya cha, " tao ya" mA prA2nI zarIranI For Private And Personal Use Only
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir murzinITIkA bha. 1 sU. 25 narakotpatyanu duHkhAnubhavanirUpaNam 'uvagayA' upagatAH prAptAH-santaH 'paMcahi ' paJcabhiH 'iMdiehi' indriyaiHzrotrAdibhiH 'amuhAe ' azubhayA azAtarUpayA, 'veyaNAe' vedanayA-azAtavedanIyakarmodayajanitayA 'veyaNaM vedana-kumbhIpacanAni duHkhaM ' vedeti' vedayanti anubhavanti / kIdRzayA vedanayA ? ityAha-'ujjalabalaviulakakkhaDakhara phalaMsapagADhapayaMDaghorabIhaNagadAruNAe ' ujjlavalavipulakarkazakharaparuSapracaNDaghora bhISaNadAruNayA-ujjlA-tIvrAnubhAvAtmakarSatvAt , balAbalavatI anivAryatvAt , vipulA-vizAlA parimANarahitatvAt , karkazA = kaThorA pratyaGgaduHkhajanakalAt , kharA tIkSNA-antaHkaraNabhedakatvAt , paruSA-niSThurA-mukhalezarahitatvAt pragADhA -pratikSaNamasamAdhijanakatvAt , pracaNDA-bhayAnakA-AtmanaH-pratipradezavyApitvAt ho jAne ke anantara ( pajattimuvagayA ) AhAra, zarIra, indriya, prANApAna, bhASA aura mana, ina paryAptiyoM ko prApta hue ve nArakI jIva (iMdiehiM paMcahiM ) zrotrAdika pAMca indriyoM dvArA (asuhAe veyaNAe) asAtA vedanIya karma ke udaya se janita azubha azAtarUpavedanA se (veyaNaM ) kuMbhI pacanAdi duHkhoM kA (vedeti ) anubhava karate haiN| yaha azAtarUpavedanA una nArakI jIvoM kI ( ujjalabala viula-kakkhaDa kharapharusapagADhapayaMDaghorabIhaNagadAruNAe ) ujjvala-tItrAnubhAvazAlI hotI hai, bala-anivArya hone se baliSTha hotI hai, vipula parimANa rahita hone se vizAla hotI hai, ( kakkhaDa ) pratyeka aMga duHkha janaka hone se karkaza-kaThora hotI hai / khara aMtaraMga kI bhedaka hone se tIkSNa hotI hai| (pharasa ) mukha ke leza se rahita hone ke kAraNa niSThura hotI hai| (pagADha) pratikSaNa asamAdhi kI utpAdaka hone se pragADha hai (payaMDa) AtmA ke zyanA 25 yA pachI " pajjattimuvagayA " pADA2, zarIra, ndriya, prANApAna, lASA bhane mana se pAlimone pAsa 4Ine nA24I 71 " iMdiehiM paMcahiM " zrotrAhi pAya chandriyo dvArA " asuhAe veyaNAe " masAta vahanIya bhanA yathA nanita mazuma sAtA35 vaDhanAthI " veyaNaM " mama 2'dhAvA mAhi mAnA " vedeti " manubhava re che. te nA24I vAnI te mAzAtA35 bahanA . ujjalabala viuba-kakkhaDa-khara-pharUsapagADha payaMDaghorabIhaNagadArUNAe " Garden-tIya anubhavANI hAya cha. bala-nivAyaH hAvAthI pra hAya che, vipula-paribhA 2Dita pAthI vi DAya che. "kakkhaDa" pratye: aMgamAM dukha janaka havAthI kaThora hoya che, rAhadaya bhedaka hovAthI tIrNa DAya cha, pharasa-sA 59 sumathI 2Dita pAne 2Ne nihu2 DAya cha, pagADha- 424 paNe asamApinI 544 sAthI bhAi saya cha, payaDa - For Private And Personal Use Only
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra wwr www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre , ghorA vikaTA - zravaNe'pi duHkhajanakatvAt, bhoSaNA bhayotpAdikA - pratiprANibhayajanakatvAt dAruNA hRdayasaMkSobhakAriNI pratikArarahitatvAt tathA-bhUtayA bedanA pApino duHkhamanubhavantIti sambandhaH ' kiM te ' kAni tAni duHkhAni ? tAnyagre'nupade varNayiSyate // sU025 // atha tAnyeva duHkhAni varNayati kaMdu mahAkumbhIe' ityAdi / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mUlam - kaMdu mahAkuMbhIe payaNa- paulaNa- tavaga talaNa bhaTTa bha jaNANi ya lohakaDAkaNANi ya kohavalikaraNakoTTaNANi ya sAmali tikkhagga-lohakaMTaga - abhisAraNA pasAraNANi, phAlaNa vidAraNANi ya avakoDaka baMdhaNANi, laTThisayatAlaNANi ya, galagabalulaMbaNANiyasUlaggabheyaNANi ya, AesaparvacaNANi yakhiMsaNA mANaNANi ya vighuTTapaNijaNANiyavajjasaya mAiyANi ya // 26 // TIkA - ' kaMdumahAkuMbhIe' kandumahAkumbhyo :=kanduH = lohamayavizAlapAtraprati pradeza meM vyApaka hone se pracaNDa - bhayAnaka hotI hai, ghora-sunane meM bhI duHkhajaka hone se vikaTa hotI hai, (bIhaNaga) haraeka prANI meM bhaya kI saMcAraka hone se bhISaNa bhayotpAdikA hotI hai, (dAruNAe ) isakA vahAM koI ilAja nahIM hotA hai isaliye yaha hRdaya ko saMkSobhakAriNI hone se dArUNa hotI hai| isa prakArakI vedanA se pApI jIva narakoM meM duHkhoM kA anubhava karate haiM / (kiMte) ve duHkha kauna kauna se haiM vaha isI ke agale sUtra meM kaheMge // sU. 25 // aba sUtrakAra " kite " ina padoM dvArA sUcita duHkhoM ko kahate haiM vAmAM bhAva // sU. 25 // have sUtrakAra 66 AtmAnA hare! advezobhAM vyApesI hovAthI prayaDa layAna hoya che, ghorasAMtA nA hovAthI viSTa hoya che, "bIhaNaga " dareka prANImAM bhayanA saMcAra karanAra heAvAthI; bhISaNa-bhayaMkara hoya che, dAruNAe " tene! tyAM kAI ilAja hAtA nathI, tethI te hRdayamAM kSeAbha utpanna karanAra heAvAthI dAruNa hoya che. A prakAranI vedanAthI pApI java narakAmAM duHkhAnA anubhava 4re che. " kiMte " te huH yo iyAMDyAMche te Dabe pachInA sUtrabhAM matA " kiMte " dvArA sUcita hAmonuM vArDana re " kaidu For Private And Personal Use Only
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 26 kuMbhoduHkhanirUpaNam vizeSaH, mahAkumbhI ghaTAkRtipAvizeSastayormadhye, sUtre jAtivAdekavacanam / 'payaNa' pavacana-modanAdevi ' paulaga ' prakulanam sIsakavadgAlanam , 'tabagatalaNa' tapakatalana-tapako lohapAtravizeSaH 'tatrA' iti bhASAprasiddhaH, tasmin tailAdibhirapUpavattalanam , 'bhaTThabhajjaNa' bhrASTrabharjanaM ca-bhrASTrabharjanapAtraM-'bhADa' iti prasiddhaH, tatra bharjanaM caNakAdevi, ityeSAM dvandvastAni ca 'lohakaDAhukkaDaNANi ya' lohakaTAhotvapathanAni ca lohakaTAhA='kaDhAI' iti bhASApasiddhaH, tatra utkvathanAni auSadhivadutkAlanAni 'kovalikaraNakohaNANi' kovalikaraNakohanAnikuTTena-krIDayA valikaraNAya, kuTTanAni karacaraNAdyavayavatroTanAni-zarIraM 'khaNDazaH' kRtvA kAkAdibhyo'rpaNAnItyarthaH, 'sAmalitikakhaggaloDakaMTagaabhisAraNApasAra'kaMdumahAkuMbhIe ' ityaadi| TIkArtha-nArakIjIva narakoM me (kaMdumahAkuMbhIe) kaMdu-lohamaya vizAla pAtrAvizeSa meM tathA ghaTAkRti jaise mahAkuMbhI meM odanAdika kI taraha (payaNa-paulaNa-tavaga-talaNa-bhaTThabhajjaNANi ya) (payaNa ) pakAye jAne ke (paulaNa ) sIsaka-rAMga kI taraha galAye jAne ke, (tavagatalaNa) garma loha ke tavA para tailAdika meM tale gaye pUA Adi kI taraha tale jAne ke ( bhaTThabhajjaNANi ya) bhAMDa meM bhuMje gaye canA Adi kI taraha bhuMje jAne ke duHkhoM ko prApta karate haiN| tathA ( lohakaDAhukkaDaNANi ya ) jaise lohe kI kaDhAI meM auSadhiyAM ubAlI jAtI haiM usI taraha vahAM para ve bhI bar3e 2 kaDAhoM meM uthAle jAte haiM / ( kohabalikaraNakoTaNANi ya) ghali dene ke liye anAyAsa hI unake kara, caraNa Adi avayavoM ko vahAM toDa diyA jAtA hai-zarIra ko khaMDa 2 karake vahAM kAkAdikoM ke liye mahAkuMbhIe " tyAhi. ____TI -1124ii 01 2 mA "kaMdumahAkubhIe " "kaMdu" soDhAnA vizAla pAtra-vizebhA, tathA ghaDAnA mAnA bharAlImA sonAhinI ma "payaNapaulaNa, tavaga, talaNa, bhaTTabhajjaNANi ya" " payaNa" 2dhAvAnAM, "paulaNa" sIsAnI sebha sApAnai, " tavagatalaNa" sotAnA 25 tejanA tApAmA tasanA bhAsapUpA mAhinI ma tAnai, " bhaTTabhajjagANi ya" tAmA zatA yA mAlinI rema zabAnA mI anubhava cha. tatha! " lohakaDA hukaDDhaNANi ya" 2vI rIta hotAnI tapAsAmA yauSadhiyo Glya chai mekara zate tyA temana 55 bhoTa tApAyAmA pAma Ave che, " kohabali karaNakoTagANi ya" mali pAne bhATe bhayAna tebhanA rAya 5 mA avayavornu tyAM chedana karavAmAM Ave che. zarIranA TUkaDe TUkaDA karI tyAM kAgaDA Adine For Private And Personal Use Only
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 02 praznavyAkaraNestra NANi' zAlmali tokSgAgralohakaNTakAbhisAraNApasAraNAni zAlmali:=' semala' iti - khyAto vRkSavizeSastasya ye tIkSNAgrA lohakaNTakA iva kaNTakAH, teSu abhisAraNApasAraNAni ca = karSagApakarSaNAni ' phAlagavidAraNANi ' phAlanAni-vastravatskATanAni, vidAraNAni-krAcAdinA kASThavad dvaidhIkaraNAni ' avakoDagabaMdhaNANi' avakoTakabandhanAnidhIvAyA istayozca pazcAdbhAgAnayanenabandhanAni, ' laTThisayatALaNANi ' yaSTizatatAr3anAni yaSTizataistAr3anAni, 'galagabalullaMbaNANi ' 'galakavalollambanAni-gala eva galakaH kaNThaH, tasmin balAt balapUrvakam ullambanAnikSazAkhAdau udghandhanAni, ' mUlagga bheyaNANi ya' zUlAgrabhedanAni ca zUlAgrega-zUlAgrabhAgena bhedanAni, zUlAropaNAni vA, 'Aesa pavaMcaNANi ' AdezapravacanAni-Adezena-AjJayA asatyavastu viSayayA unakA vaha zarIra arpita kiyA jAtA hai, (sAmalitikkhaggA-lohakaMTaga abhisAraNA-pasAraNANi ) semara vRkSa ke lohakaNTaka ke samAna nukIle kAMTA ke Upara unakA karSaNApakarSaNa kiyA jAtA hai unheM Age pIche kheMcA jAtA hai, (phAlaga vidAraNANi ya) phAlana-vastra ke samAna phAr3anA aura karoti Adi ke dvArA kASTha ko taraha coranA bhI unakA vahAM kiyA jAtA hai / ( avakoDagayaMdhaNANi ) unako grIvA aura donoM hAtha pIche ke bhAga kI tarapha karake bAMdhe jAte haiM / ( laTThimayatADaNANi ya ) saikaDoM lAThiyoM kI una para vahAM mAra paDatI hai / (galagavalalaMbaNANi ya) jabardastI unake galoM ko vRkSa kI zAkhA para bAMdhakara laTakAyA jAtA hai| (mUlaggabheyaNANi ya ) zUla ke agrabhAga se unake zarIra kA bhedana kiyA jAtA hai / athavA zUlI ke Upara unheM laTakAyA jAtA hai| (Ae. tamanA te zarI2 mA 42 / 5 cha. "sAmalitikkhaggalohakaMTaga-abhisAraNA -pasAraNANi ya" sebhara vRkSanA sonA samAna 2072 4iTA 52 temanuM kaNApakarSaNa karAya che temane AgaLa pAchaLa kheMcavAmAM Ave che. " phAlaNavidAraNANi ya" tyA tebhane panI ma vAma mAve cha bhane karavata Adi dvArA jema lAkaDAne cIravAmAM Ave che tema temane paNa cIrapaam bhAra cha " avakoDagabaMdhaNANi" tebhanI 14 bhane bhane / pAchAnA lAmA 2mAvAne riyAma mAve cha. : laTTisayatADaNANi ya" tyAM tebhane se sAmAna bhAra 5 cha. "galagabalalubaNANi ya" ne2 sabhathI tamanai mi mAdhAna vRkSAnI jiyo 52 temane sAmane pAye cha," sUlagA bhaiyaNANi ya" zUganI bhASA tebhanai zarIra lena 42pAmA bhAve che mathavA For Private And Personal Use Only
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 26 kuMbhIduHkhanirUpaNam pravacanAni-pratAraNAni pakharoSNasantaptavAlukA nikarAnekakSaNaparikramaNopatApa pradIpitapAnIya pAnAtitRSNasya samudaJcajalavIcirucimarIcinicayaM jalAzadizya tatra pAnAya preSaNaM, 'gaccha tatra te pitA 'samAgataH' ityAdyanekavidhaH pravaJcanA iti bhAvaH, khisaNa vimANaNANi ' khiMsanavimAnanAnikhiMsanAnijAtikulodinAmanirdezapUrvakaM nindanAni, ata eva vimAnanAni tiraskaraNAni 'vighuTapaNijjaNANi ' vighuSTa praNayanAni-vighuSTAnAM="svakRtapApakarmaNAM phalAni bhuva" ityAdibhiniSThuravaconisitAnAM praNayanAnibadhyasthAnanayanAni / etAni ki hetukAni ? ityAha-'vajjasayamAiyANi ' avadyazatamAtRkANiavadyazatamAtRkANi-avadyazatAni mandatIvAdipariNAmena kRtAni pApazatAni, sapavaMcaNANi ya asatya vastuviSayaka AdezarUpa AjJA se unheM pratArita (ThaganA) kiyA jAtA hai-vahAM para nArakIjana pahile usa navIna nArakI ko prakhara uSNa se santapta vAlukA puMja kI Upara anekavAra ghumAte haiN| isase usakI garmI se usakI pyAsa adhika se adhika mAtrA meM jaya pradIpita ho jAtI hai taba use banAvaTI jalAzaya dikhalAkara vahAM ve bheja dete haiM isa taraha use vahAM vAra 2 pratArita kiyA jAnA hai "jAo vahAM tumhArA pitA AyA hai" ityAdi anekavidha vacanoM dvArA ve usakI pravacanA kiyA karate haiM / (khisaNavimANANi ya) jAti, kula Adi ke nAmanirdeSapUrvaka usakI vahAM niMdA kI jAtI hai / tiraskAra kiyA jAtA haiN| (vighuTThapaNijjaNANi ya ) " apane kiye hue pApakarmoM kA tuma phala bhogo" ityAdi niSThura vacanoM se use nirbhatsitakarake vadhya sthAnoM para lAyA jAtA haiM / ( vajjasayamAiyANi ya) isa taraha nAnA prakAra ke ina duHkhoM ko narakoM meM manda, tIvra Adi pariNAmo dvArA kiye gaye zUNI 52 tebhane sAmai mAve cha. " AesapavaMcaNANi ya" asatya vastu vizenA Adeza vaDe temane tyAM ThagavAmAM Ave che. tyAM nArakIjana pahelAM te navIna nArakI one pracaMDa uSNutAthI sArI rIte tapelI retI para aneka vAra calAve che. tethI tenI garamIthI temanI tRSA jyAre vadhAremAM vadhAre pramANamAM pradIpta thAya che tyAre teo temane banAvaTI jaLAzaya batAvIne tyAM mekalI de che, mA zate tyAM tena vArapAra pratArita rAya cha-AvAmA bhAva chayo, tyAM tamArA pitA AvyA che" ItyAdi aneka prakAranAM vacane dvArA teo tenI &isI ryA 42 . " khisaNavimANaNANi ya" onti, guNa mAhinA nAmanA niSa zanatenI tyA nihA 42zaya cha. ti22412 42rAya che. " vighapaNijjaNANi ya" " te aresa bhAnu tu mAgava" i ni2 kyanAthI tabhanayama. jApAna sthAna 52 64 mata mAve cha. " vajjasayamAiyANi ya" mA rIte pApI jIva maMda, tIvra Adi pariNAme dvArA karAyela seMkaDe pApane kAraNe For Private And Personal Use Only
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtre tAnyeva mAtRkANi utpattisthAnAni yeSAM tAni tathA-pApazatahetukAnItyarthaH / duHkhAni vedayantIti pUrveNa sambandhaH 'kya ' ityatra pAkRtatvAdakAralopaH // 26 // ete pApakAriNaH kIdRzIM ' vedanAM kiyatkAlamanubhavanti ? ityAha'evaM te ' ityAdi / mUlam-evaM te puvakammakayaMsacaovatattA nirayAggimahaggi saMpalittA gADhadukkhamahabbhayaM kakasaM asAyaM sArIraM mANasaM ca duvihaM titvaM vedoMta veyaNaM paavkmmkaarii| bahuNi paliovamasAgarovamANi kalaNaM pAleti // sU0 27 // saikaDoM pApoM ke kAraNa pApI jIva utpanna hokara bhogA karate haiM "mAtRka" pada yahAM para utpatti sthAna kA vAcaka hai / arthAt ina duHkhoM ke utpatisthAna avadyazata seMkaDo ghora pApa karanevAle pApI ho jAte hai / __ bhAvArtha-pApI jIva narakoM meM janma lekara nAnA prakAra kI vedanA bhogA karate haiM yahI bAta sUtrakAra ne isa sUtra dvArA pradarzita kI hai| vahAM para unheM pakAyA jAtA hai, ubAlA jAtA hai, galAyA jAtA hai, talA jAtA hai, bhuMjA jAtA hai unake zarIra ke tila 2 ke barAbara khaMDa 2 bhI karadiyA jAtA hai / semara jAtike vRkSoM ke nukIle kAToMpara unheMghasITA bhI jAtA haiM ityAdi bhayaMkara se bhI bhayaMkara kaSTa vahAM diye jAte haiM, tAparya yaha hai ki vedanA ke jitane bhI prakAra ho sakate haiM ve saba prakAra narakoM meM hote haiM aura una saba prakAroM se hone vAle duHkhoM ko manda tIvra Adi pariNAmoMse kiye gaye pApoMke kAraNa pApI jIva bhogA karate haiM / narakamAM utpanna thaIne vividha duone bhogave che. "mAtRka pada ahI utpattisthAnanuM vAcaka che. eTale ke te duHkhanuM utpattisthAna seMkaDo pApa avazata che. bhAvArtha-pApI jIve narakamAM janma laIne aneka prakAranI vedanA bhaga vyA kare che. eja vAta sUtrakAre sUtra dvArA pragaTa karI che. tyAM tene pakAvavAmAM Ave che, ukALavAmAM Ave che, ogALavAmAM Ave che, taLavAmAM Ave che, zekavAmAM Ave che. temanA zarIranA rAI rAI jevaDA TUkaDA karavAmAM Ave che. semara vRkSonA aNIdAra kAMTA upara temane ghasaDavAmAM paNa Ave che, vagere bhayaMkaramAM bhayaMkara ko temane tyAM ApavAmAM Ave che. tenuM tAtparya e che ke vedanAnA jeTalA prakAro hoI zake te badhA prakAra narakomAM hoya che. ane te badhA prakArothI thatAM duHkhAne maMda, tIvra Adi pariNAmethI karAyela pApane 12) pAthI sogavyA re cha. // sU. 26 // For Private And Personal Use Only
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a01 sU0 27 pApino vedanAkAlanirUpaNam 105 TIkA-evam uktarItyA te pApakAriNaH, 'puvvakammakayasaMcaovavatattA' pUrvakarmakRtasaJcayopataptAH=pUrvakRtAnAM karmaNAM saJcayena samupArjanena upataptAHsantApaM prAptAH / nirayaggimahaggisaMpalittA ' narakAgnimahAgnisaMpradIptAH= narakaevAgniH santApakArakatvAd narakAgniH, sa mahAgniriva atyutkaTatvAt tena saMpradIptAH saMtaptAH * pAvakammakArI ' pApakarmakAriNaH, 'gADhadukkhamahabbhayaM' gADhaduHkhamahAbhayAM gADhena-nivir3ena duHkhena mahAbhayAM-vizAlabhayayuktAM' kakkasa' karkazAM kaThorAm ' asAya' asAtAm-asAtanAmavedanIyakarmodbhavAM, 'sArIraM' zArIrI 'mAnasaM' mAnasIM ca duvihaM-dvividhAM 'tivvaM ' tIvrAm-atizayAM 'veyaNaM' vedanAM pIDAM vedayanti-anubhavanti / kiyakAlam ? ityAha-'bahUNi' bahUni 'palibhovamasAgarovamANi 'palyopamasAgaropamANi=palyopamANAM kAlaM, aba sUtrakAra yaha prakaTa karate haiM ki pApI jIna narakoM meM kaisI 2 vedanA ko kitane kAlataka bhogate haiM-' evaM te' ityAdi. TIkArtha (evaM) isa prakAra (te pAvakammakArI) ve pApakArI jIva (puvva -kammakayasaMcaovatattA) pUrvakarma ke liye hue saMcaya se atyaMta saMtapta hokara tathA saMtApakArI hone se mahAgni jaisI narakarUpa agni se saMpradIpta hokara (pAvayArI ) pApakArI jIva ( gADha dukkhamahanbhayaM ) nivir3aduHkha se atiza dukhavAlI aisI (kakasa) kaThorAtikaThora (sarIraM ) zArirIka, evaM (mANasaM) mAnasika, (duvihaM ) donoM prakAra kI (asAyaM veyaNaM) asAtA vedanIya karma ke udaya se janita (tivvaM veyaNaM) tIvra vedanA ko vedeti) bhogate haiM aisI vedanA ko ve kitane kAla taka bhogate haiM vaha kahate haiM (bahUNi paliovamasAgarovamANi) isa taraha have sUtrakAra e pragaTa kare che ke pApI jIva narakamAM kevI kevI vedanAne 488 // samaya sudhI lAgave cha " evaM te" tyAdi. TI -"evaM" mA pramANe "te pAvakammakArI" te 5.540 "puvvakammakayasaMcaovatattA" pUrva 428i ni! saMyayathA atizaya satata thana tathA st|54aarii pAthI bhdd| AAthA sahI thane, " pAvayArI" pApI 04 "gADhadukkhamahabbhayaM" saya 42 humAthI bhatizaya huzavAjI, " kakasaM" bhatizaya 42, " sArIraM " zarI24 ane " mANasaM " bhAnasi " duvihe" mane prA2nI " asAyaM veyaNaM " asAtA vahanIya bhanA yathA utpanna thayesa "tivvaM veyaNaM" tIna vehanAne " vedeti" sAgave. vI. vahanAna tamAsA samaya sudhI lAgave che. te sUtrA2 matAve cha "bahUNi paliovamasAgarovamANi" e rIte aneka prakAranI vedanAne teo ghaNA ja palyopama tathA sAgarepama For Private And Personal Use Only
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznagyAkaraNasUtre 'kaluNaM ' karuNaM-yathAsyAttathA dInadazAmAzrityetyarthaH, 'pAle ti ' pAlayanti pratIkSante 'kadA mamAyaM duHkhakAlaH pUrNo bhaviSyatIti pratIkSamANA narakajIvAH kAlaM yApayantItyarthaH // mU0 27 // te punaH kiM kurvantI ? tyAha____ mUlam-te ahAuyaM jamakAiyatAsiyA ya sadaM kareMti bhIyA, kiMte ? avi-bhAya ! sAmi! bhAya ! bappa ! tAva ! jitavaM ! muya me marAmi dubbalo vAhipAlio haM kiM idANi asi, evaM dAruNo Niddao ya mA dehi me pahAre, assAseu muhattaM me dehi, pasAyaM kareha, mA rUsaha vIsamAmi gevijaM muyaha me, marAmi, gADhaM taNhAio ahaM, dehi pANiyaM // sU0 28 // ___ TIkA-te pUrvoktAH pApakarmANaH 'ahAuyaM' yathAyuSka yathAbaddhAyuSkaMpUrvabhava yAvatkAlaparimitamAyurvedamAsIttAvatparimitaM na tu nyUnAdhikaM devanArakAkI vedanA ve bahuta se palyopama tathA sAgaropamapramANa kAlataka (kaluNaM) karuNadazA se, (pAleti) bhogate haiM / usa samaya unakI bar3I dInadazA rahatI hai / aura ve isa bAta kI pratIkSA meM usa asahya pIr3A ko bhogate hue kahA karate haiM ki " kaba yaha hamArA duHkhakAla samApta ho " / isa taraha vicAre ve pApI jIva vahAM se nikalane ke samaya kI pratikSA karate hue kAla ko vyatIta karate rahate haiM ||suu. 27 // aura ve kyA karate haiM ? so sUtrakAra kahate he-'te ahAuyaM' ityaadi| TIkArtha-deva aura nArakiyoM AdikI Ayu nirupakrama hotI hai-bIca meM chidatI bhidatI nahIM haiM, tIvra zastra, tIvra viSa, tIvra agni Adi jina prabhA 17 sadhI " kaluNaM " 4294na 4Ama " pAlati" lAgave che. te samaye temanI ghaNI dInadazA heya che. ane "kyAre amAro A dukhane samaya pUro thAya" e vAtanI rAha e asahya pIDA bhegavatA bhegavatA teo joyA kare che. A rIte bicArA pApI jIvo tyAMthI nIkaLavAnA samayanI rAha adi radi samaya pasAra 42 cha / sU. 27 // mane tayA | 43 cha ? te suutr4|2 matAve cha- 'te ahAuyaM" tyA. deva ane nArakIo AdinuM AyuSya nirupakrama hoya che-te vacce akasmAtethI cheHAtuM dAtuM nathI, tIvra zaru, tIvra viSa, tIvra agni Adi je kAraNathI For Private And Personal Use Only
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 8 nArakAH kiM kiM vadanti ! dInAM nirupakramAyuSkatvAt uktaJca " "devA neraiyA triya, asaMkhavAsAjyA tiriyamaNuyA | uttamapurisA ya tahA, caramasarIrA niruvakamatI // 1 " zuMs nimittoMse akAlamRtyu hotI hai una nimittoM kA prApta honA upakrama hai| yaha upakrama deva aura nArakiyoM ke tathA caramadehadhArI evaM uttama dehavAloM ke prApta nahIM hotA hai / caramadeha aura uttamapuruSoM ke yaha upakrama kadAca prApta ho bhI jAve to vaha una kI Ayu anapavartanIya hI hotI hai, isa niyama ke anusAra (te) ve pApakArI jIva (ahAuyaM ) itane prakAra kI prANAntaka vedanA ko bhogane para bIca meM marate nahIM haiM - arthAt unakI akAla meM mRtyu nahIM hotI hai kyoM ki pUrvabhava meM jitanI Ayu yahAM kI unheM ne bAMdhalI thI utanI Ayutaka ve vahAM rahate haiM kama yA jyAdA samaya taka nahIM rhte| kahA bhI hai G - " devA rahayA viya, asaMkhavAsAcyA tiriyamaNuyA / uttamapurisA ya tahA, caramasarIrA niruvakkamatI " // 1 // isa gAthA ke arthakI sUcanA yadyapi kucha rUpa meM Upara kara dI gaI hai phira bhI spaSTarUpa meM isa prakAra hai- deva, nArakI, asaMkhyAtavarSa kI AyuvAle, tiryaMca aura manuSya-tIsa akarma bhUmiyoM, chappana antadvIpoM aura bharatAdikSetra meM utpanna yugalika tathA DhAIdvIpa ke bAhara ke dvIpa akALa mRtyu thAya che te kAraNeAnuM prApta thavuM te upakrama kahevAya che. te upakrama deva ane nArakIone tathA carama dehadhArI ane uttamadehadhArIne prApta thatA nathI. carama dehadhArI ane uttamapuruSAne kadAca te upakrama prApta thAya te paNa tenuM Ayussy manapavartanIya-nizcita aNanaM 4 hoya che, te niyama pramANe "te" te yApArI vo " ahAuyaM " bhATA, prahAranI prazAMta behanA logavavA chatAM paNa vacce mRtyu pAmatA nathI, eTale ke temanuM akALa mRtyu thatuM nathI kAraNa ke pUrvabhavamAM temaNe ahIMnuM jeTaluM AyuSya mAdhyu che teTaluM AyuSya pUrUM thAya tyAM sudhI te ahIM ja narakAmAM rahe che, vadhAre ke oche samaya rahetA nathI, udhuM pazu che For Private And Personal Use Only " devA neraiyA viya, asaMkhavAsAjyA tiriyamaNuyA / uttamapuriyA ya tahA, caramasarIrA nirutrakamatI " // 1 // A gAthAnA arthanuM sUcana gheADA pramANamAM kahevAmAM Avyu che. teno spaSTa atha A pramANe che. deva, nArakI, asa MkhyAta vanA AyuSyavALAM tiryaMca ane manuSya-trIsa akama bhUmiyA, chappana antadvIpo ane bharatAdi kSetramAM utpanna thayela yugalika tathA aDhI dvIpanI bahAranA dvIpa samUhamAM rahetAM
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 208 praznavyAkaraNasUtre 'jamakAiya tAsiyA' yamakAyika trAsitAH-yamakAyikaiH paJcadazavidhaiH paramAdhArmika ambAmbarISAdibhirvAsitAH bAsaM prApitAH 'bhIyA' bhItAH bhayavyAkulAH santaH 'saI' zabdaM vakSyamANaprakAramArtanAdaM kareMti' kurvanti / 'kiM te ' ke te ArtazabdAH ? ityAha-'avibhAye 'tyAdi 'avi' apivAkyAlaGkAre 'bhAya' bhAga-he mahAbhAga-sAmarthyavattvAt , 'sAmi' he svAmin ! adhipatitvAt , 'bhAya ' he bhrAtaH ! - sahAyakatvAt , 'bappa' he pitaH! - pAlakatvAt , 'tAya' he tAta ! - bAyakatvAt , 'jitavaM' he jitavan / =he vijayin ! - vijayazAlivAt , 'muya me' muzca mAM 'marAmi' mriye, ahaM ' dubalo' durbalAbalahInaH 'vAhi pIlio' vyAdhi pIr3itaH, 'ki' kimarthaM tvam ' idANi' idAnIm asmin-samaye 'dAruNo' kaToraH, 'Nidao' samudroM meM bhI pAye jAne vAle tiryaca-uttamapuruSa-tIrthakara, cakravartI, baladeva, vAsudeva, Adi, evaM caramazarIrI-usI bhava se mokSa jAne vAle jIva, ye saba nirUpakrama AyuvAle hote haiM // 1 // pApI jIva vahAM (jamakAiyatAsiyA) yamakAyika-pandraha prakAra ke paramAdhArmika amba aura ambarISa Adi devoM ke dvArA trAsa ko prApta karAye jAte haiM / (bhIyA) isaliye bhaya se sadA vyAkula bane hue ve vahAM para (saI) ArtanAda (kareMti) kiyA karate haiM (kiM te ?) ve kauna 2 zabda karate haiM ? vahI kahate haiM-(avibhAya) hemahAbhAga ! (sAmi) he svAmin ! (bhAya) he bhAI ! (vappa) he pitA ! (tAya) he tAta ! (jitavaM) he vijayan ! (muya me) tU mujhe chor3a de, (marAmi) meM bhara rahA hUM, (dubalo) maiM balahIna hUM, (vAhipIliohaM) vyAdhi se pIDita ho rahA hUM, (kiM iyANi) kyoM isa samaya tuma mere upara (evaM) isa prakAra se (dAruNo nidao ya asi) tiya"ya, uttama 535-tii|| 42, yatI , majadeva, pAsudR5 mA, mane 22bhzarIrI-eja bhavamAM mekSe janArA che, e saghaLA nirupakama AyuSyavALA DAya cha // 1 // yo pApI / " jamakAiya tAsiya" yamayi4-542 42 // * 52bhAdhAmi 4 25 bhane 215 mAhiyo vA trAsa pAme cha, "bhIyA" tathI mayathI vyA mAnasA to tyA " sadaM" bhAta nA " kareM ti" re cha. " kiMte ? " teyA // 5 // Audo mAle cha ? te 4Ama mAve che. " avibhAya " maDAmA ! " sAmi" svAmin ! "bhAya" mA ! "vappa" pitA! 'he tAya"tAta ! "jitava"vinayI ! "muya meM" tu bhane chor3I hai, "marAmi" I bharI 2yo chu, " dubalo" ni chu', "vAhipIliohaM " vyAdhiyI pI13 2ho chu, " kiM iyANi" satyAre tame bhaa2| pratye "evaM" mA rIte " dAruNo nihao ya asi" 12 bhane niya For Private And Personal Use Only
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 29 yamAH nArakAn prati kiM kurvanti ! 109 nirdayaH-dayArahitaH, 'asi' bhavasi ?, mA dehi me' mA 'pahAre' prahArAn mAM mA taaddyetyrthH| 'assAseu~' ucchvasituMzvAsamAtraM grahItuM 'me' mA 'muhuttaM' muhUrta-kSaNamAtraM dehi, yena zvAsamAtramapi mukhamanubhavAmIti bhAvaH, 'pasAyaM' prasAdam-anugrahaM 'kareha ' kuruta 'mA rusaha' mA ruSyata-krodhaM mA kuruta / vIsamAmi ' vizramAmi-kizcitkAlaM vizrAmaM karomi ataH 'me' mama 'gevijja' graiveyakaM-zrIvAbandhanaM 'muyaha ' muzcata tyajata yato hi-ahaM 'marAmi' mriye, gADhaM-atyadhika 'taNDAio' tRSNAditaH pipAsAkulito'smi me mA 'pANiyaM' pAnIyaM jalaM dehi / / sU0 28 / / evaM nArakaiH kathite sati yamapuruSAH yat kurvanti tadAha-'tAhe taM' ityAdi / mUlam-tAhe taM piya imaM jalaM vimalaM sIyalaMti ghettuNa ya narayapAlA taviyaM tauyaM se diti kalaseNa aMjalIsa daTTaNa ya taM paveviyaMgovaMgA aMsupagalaM tapappuyacchA chiNNA taNhA iyamha kaluNANi japamANA vipekkhaMtA disodisi attANA asaraNA aNAhA abaMdhavA baMdhuvippahINA vipalAyaMti ya miyavivavegeNa bhauThivaggA, ghettaNa valA palAyamANANaM niraNukaMpAmuhaM vihADeuM lohadaMDehi kalakalaMNhaM vayaNasi chubhaMti kei jamakAiyA hNstaa||29 kaThora aura nirdaya ho rahe ho, (mA dehi me pahAre) mujha para prahAra mata karo (assAseuM muhuttaM me dehi ) mujhe kama se kama muhUrta-kSaNa mAtra zvAsa to lene do, (pasAyaM kareha) mere Upara dayA karo, (mA rusaha) mujha para krodha mata karo, (vIsamAmi) meM kucha kAlataka vizrAma karanA cAhatA hUM-ataH ( gevijaM muyaha me ) merI grIvA ke baMdhana ko tuma choDa do, dekho ( gADhaM taNhAio ahaM ) gaharI pyAsa se vyAkula hokara maiM mara rahA hUM ataH mere liye ( dehi pANiyaM) pIne ko jala do ||suu. 28 // 3 manI 26 // ch| 1 "mA dehi me pahAre" bhA2! 52 praDA na 421. " assAseu muhattaM me dehi " bhane mAchAmA gAchI me kSae bhATe to zvAsa sevA ho. "pasAyaM kareha " bhaa2| 752 4yA 4, "mA rusaha" bhA752 odha na 421, " vIsamAmi" I thaa| samaya vizrAma 421 // bhAchuto "gevija muyaha me" bhArI bhAnuM dhana tame ch| ho, du! " gADhaM tahAio ahaM" mAre tRSAthI vyA puNa dhana bhI rahyo cha. to bhane "dehi pANiyaM " bhAvAne bhATa 17 mA " // sU. 28 / / For Private And Personal Use Only
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 110 praznadhyAkaraNastra TIkA-yadi tvaM pipAsitaH 'tAhe ' tadA 'taM' tvaM ' imaM ' idaM 'vimalaM' nirmalaM ' sIyalaM' zItalaM jalaM - piya ' piba, iti kathayitA ' narayapAlA' narakapAlA:=paramAdhArmikAH 'taviyaM' tApitam-utkAlitaM 'tauyaM trapukaM 'kathIra' iti prasiddhaM sIsakaM vA, ' kalaseNa ' kalazenaghaTena ' se ' tasmai nArakAya 'aM. jalIsu ya ' analiSu ca 'diti ' dadati / 'taM' tata-tApitaM trapu dahNa' dRSTvA avalokya 'paveviyaMgovaMgA' pravepitAGgopAGgAH prakarSeNa vepitAni kampivAni aGgAni upAGgAni ca yeSAM te tathA kampitasarvazarIrAH 'aMsu-pagalaM-tapappuyacchA' pragaladazrumaplutAkSAH pragaladbhiH azrubhiH praplute=vyApte akSiNI nayane yeSAM te tathA, prakSaratmabalAzrudhArAH santaH 'amha' asmAkaM 'taNhA' tRSNA -- chiNNA ' chinnA-naSTA ' iya' iti evamuktvA ' kaluNANi' karuNAni isa prakAra nAraka jIvoM ke kahane para paramAdhArmika jo kucha unake sAtha karate haiM vaha sUtrakAra pradarzita karate haiM-'tAhe ' ityAdi / TIkArtha-(tAhe taM) yadi tuma pipAsita ho to ( imaM ) isa (vimalaM ) nirmala ( sIyalaM) zItala ( jalaM ) jala ko (piya) pio aisA kaha kara ( narayapAlA ) ve narakapAla paramAdhArmika deva (taviyaM ) ubAle hue kathIra ko athavA sIse ko (kalaseNa ) kalaza meM bharakara ( se ) usa nArakI ke liye ( aMjalIsu ) aMjali meM (diti ) dete haiN| (taM ) usa tape hue trapu-sIse ko (daTUTUNa ya ) dekhakara ( paveviyaMgovaMgA ) una nArakiyoM kA samasta zarIra-aMga-upAMga bahuta adhika rUpa meM kaMpane lagate haiN| aura ( aMsupagalaMtapappuyacchA ) usI sthiti meM ve nikalate hue AMsuoM se apanI AMkhoM ko vyApta karake unase kahate haiM ki (chiNNA taNhA amha ) aba hamArI pyAsa zAMta ho gaI hai ( iya) isa nArakI nA e prakAranA zabdo sAMbhaLIne paramadharmI temanI sAthe vo vatAva 42 cha te sUtra72 satAve -"tAhe" tyAhi. sAtha-" tAheta" ne tabhane tara sAsa DAya to "ima" mA "vimalaM" nibhA, "sIyala" zIta "jalaM" pAel "piya" pIvI. mema 5DIna "narathapAlA" te 2458 52mAyAmi | "taviyaM" mA 125 4thI2 AthavA sIsani "kalaseNa" ma marIna "se" te nA24Ine "aMjalIsu" 250 limA "diti" mApe che. "ta" te 12mA 12ma dhu-sIsAne naThuNa ya" nadhana "paveviyaMgovaMgA" te nAsAnAM ma satyata 45 sANe cha. "asupagalaMta pappuyacchA " te sthitimA mAsumarI mAM te tebhane 4 cha / "chiNNA tavhA amha " ve bhArI tRpa! zain 45 gaI cha. "iya" 31 For Private And Personal Use Only
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 1 sU0 30 vedanApIDitanArakAkrandanirUpaNam 111 vacanAni ' jaMpamANA' jalpamAnAH = pralapantaH ' disodisi ' dizo dizaM = ekasyAH dizo'nyAM dizamitastata ityarthaH ' vippekkhattA ' viprekSamANAH = samantAt pazyantaH 'attANA ' atrANAH = rakSAhInAH, ataeva 'asaraNA' azaraNAH = zaraNarahitAH, ataeva ' aNAhA ' anAthAH = dInAH, ' abaMdhavA' avAndhavAH = bAndhavarahitAH, ' baMdhuvippahINA' bandhuviprahINAH vidyamAnasambandhivimayuktAH, ' miyaviva ' mRgA iva ' bhavviggA' bhayodvignAH = bhayavyAkulAH ' vegeNa ' vegena ' vipalA - yaMti' vipalAyante pradhAvanti, tataH pradhAvamAnAn tAn nArakAn 'balA balAt 'ghecUNa' gRhItvA 'niraNukaMpA ' niranukampAH dayArahitA: ' ke ' ke'pi 'jamakAiyA ' yamakAyikA:- paramAdhArmikAH, dasaMtA ' isantaH ' palAyamANANaM' palAyamAnAnAM ca teSAM ' muhaM ' mukhaM ' lohaNDehi ' lohadaNDaiH, ' vihADe ' vighATatha udghATya ' kalakalaM' atitaptatvAt kala-kala zabdayuktaM pUrvoktaM trapukaM | Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prakAra kahakara ve (kaluNANi jaMpamANA ) karuNA vacanoMkA uccAraNa karate hue ( disodisi vippekkhatA) vahAM se dUsarI dizA meM idhara udhara dekhate hue (attANA ) rakSaka rahita ( asaraNA) zaraNa rahita (aNAhA) vinAnAtha ke ( abaMdhavA ) dInadazA saMpanna ( baMdhuvippahINA ) bAMdhavoM se rahita - rakSaka janoM se rahita, ataH (bhavviggA ) bhaya se vyAkula bana kara ve (miyavica) mRgoM kI taraha vahAM se ( vegeNa ) vegapUrvaka ( vippalAyaMti ) bhAgate haiM / isake bAda bhAgate hue una nArakiyoM ko (balAgheNa ) jabardastI se pakar3akara ( niraNukaMpA ) dayArahita bane hue ( kei ) kitaneka (jamakAiyA) yamakAyika paramAdhArmika deva ( hasaMtA ) ha~sa ha~sakara ( palAyamANANaM ) palAyana karate hue unake ( muhaM ) mukha ko ( lohadaMDehi ) lohadaMDoM se ( bihADe ) phADakara phira usameM (kalaka - 16 prabhA uDIne "kaluNANi jaMpamANA " 43 vathano mosatA, " diso disiM viSpekkhaMtA " tyAMthI mIla dizAbhAM Ama tema letA, "attANA " 2kSa vinAnAM "asaraNA', zaraNa vinAnA, "aNAhA" anAtha, "abaMdhavA" hI nahazamAM bhUkSayelA, 'baMdhuvippahINA " gAMdhava vinAnA-rakSaNa aranAra vinAnA, bhevA te nAraDI bhavo "bhavviggA" layathI vyADuNa manIne "miyaviva" bhRgonI nema tyAMthI ' vegeNa" vegathI "vippalAya'ti' lAge che. tyAragAha lAgatAM bhevA te ! nArI bhavAne "balAghettUNa " lera blusabhathI paDIne "niraNukaMpA " hayA rahita anesA " kei " DeMTalAI "jamakAiyA " yabhAya, paramAdyAmi devo "hasaMtA" isI hasIne " palAyamANANaM " nAsatA yeSA temanA "muhaM " bhumane 'lohadaMDe hiM" boDhAnA For Private And Personal Use Only
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 112 praznavyAkaraNasUtre , 'haM' iti vAkyAlaGkAre teSAM ' vayaNaMsi ' vadane mukhe 'chubhaMti' kSipanti = pAyayantItyarthaH / / 0 29 // ' ityAdi / tato nArakAH kiM kurvanti ? tadAha - 'teNa duDDhA mUlam - teNa daDDhA saMto rasaMti ya bhImAI vissarAI ruvaMti kalugAI parivagA iva evaM palaviya vilAva kaluNo kAMdaya - bahurunna ruiya so parideviya ruddhabaddhaya nAragArava saMkulo NIsiTTo || sU0 30 // 1 TIkA - 'teja' tena=mukha nikSiptena taptena trapuNA ' daGkAsaMtI' dagdhAH santaH ' bhImAI' bhImAn bhayAnakAn = hRdayakSobhajanakAn 'vissarAI 'visvarAn =ArtanAdAn 'hA ! hA!' ' hatAvayam ' ityAdirUpAn 'rasaMti' rasanti = kurvanti / sUtre prAkRtatvAnnapuMsakam / tathA 'pArevayagAiva' pArAvatakAiva = kapotA iva ' kalugAI' karuNAni hRdayadrAvakANi ruvaMti rudanti / evaM ' ' palAlahaM ) kalakalAte usa atyaMta garama sIse ko ( vayasi ) mukha meM (chubhaMti) DAla dete haiM, arthAt una nArakiyoM ko pilA dete haiM / sU.29 // isake bAda ve nArakI kyA karate haiM aya sUtrakAra isa viSaya ko spaSTa karate haiM-' teNa daDrA saMto ' ityAdi / TIkArya (teNa daDDhA saMto) mukha meM jabardastI phAr3akara DAle gaye usa tasa sIsese dagdha hue ve nArakI (bhImAI) hRdaya ko kSobha pahu~cAne vAle aise ( visarAI ) ArtanAdoM ko (rasaMti) karate haiM- " hAya ! hAya ! mAra DAlA " isa prakAra se cillAte haiM / tathA ( pArevayagA iva ) kanU - taroM kI taraha ( lugAI ) hRdaya ko dravIbhUta karane vAlA AkraMdana " haDAmothI " viddADeu' " paDaNAM urIne temAM "kalakalaha " uNaNatA te atyaMta garama sIsAne ' vayaNaMsi" bhujanAM " chumati " reDI he che. bheTale te nAraDImane bhIvarAve che. 11 sU. 28 // tyArabAda te nArakI jIvA zuM kare che, viSayane have sUtrakAra spaSTa kare " teNa daDDhA saMto " ityAdi. TIartha - " teNa daDDhA saMto " lera sabhathI bhoTu DorIne reDavAmAM yAvesa te garama sIsAthI hAJesA te nAraDI vo "bhImAI" hRhayane kSeola pabhADe tevA "vistarAI" bharttanAho "rasaMti" re che - " hAya ! hAya ! bhArI nAcyA " 241 4312 alau 413 &; dai ''qitaanisa" syakil du "agon' hRdaya drAva A "vaMti " ure che, " evaM " thA aAranA tebhanA "palaviya For Private And Personal Use Only
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir muvazinI TIkA a01 sU0 30 vedanApIDitanArakAkrandani?SavarNanam 113 viya vilAvakaluNo' palApitam anarthakavacanaM 'vilApaH, 'hA tAta ! hA mAta ! ' ityAdi lakSaNaM vilApakaraNaM, tAbhyAM karuNo yaH sa tathA / 'kaMdiya bahurunnaruiyasado' krandita-bahurunnaruditazabdaH = kranditam cItkAraH bahu-pracuraM 'runna' rodanam-sazabdamazrumocanam ' ruiya' ruditam-mastakAditADanapUrvaka rodanam , eteSAM zabdo yasmin sa tathA 'paridevi ya ruddhabaddhaya nArayAravasaMkulo' paridevitaruddhabaddhakanArakAravasaMkulaH = paridevatAH = paradhArmikairvilApaM prApitAH ruddhA cATake'jAdivadavaruddhAH, baddhakAHmbandhana prAptAzca ye nArakAsteSAmAravaiH zabdaiH saMkulA: vyApto yaH sa tathA, 'NIsiho' nisRSTa: nArakaiH kRtaH nirghoSaH -prabaladuHkhajanito mahAzabdaH zrUyate ityagreNa sambandhaH / / 030 // (rUvaMti ) karate haiM ( evaM ) isa prakAra unakA ( palaviyavilAvakaluNo) pralApa-anarthakavacanarUpa tathA vilApa rUpa " hA tAta! hA mAta" ityAdi rUpa tathA vahAM nArakiyoM ke mukha se jo prabala duHkha ke vega ke samaya zabda nikalA karate haiM ve pralApa aura vilApa vAle to hote hI hai sAtha 2 meM unameM ( kaMdiya bahurUnaruiyasaddo) cItkAra pracura rodana evaM mastaka Adi tADanapUrvaka rudita, arthAt nArakI jo vahAM cillAte villAte haiM vaha isa DhaMga se hotA hai ki ve usameM bolate 2 rote haiM, AMsuoMko DhAra kara cillAte haiM / mastaka, chAti Adiko kUTate pITate haiM, aura rote jAte haiM / isa taraha (parideviya-ruddha baddhaya nAragAravasaMkulo) paramAdhArmikoM dvArA ve nArakI vahAM vilApAye jAte haiN| bADe meM jisa prakAra bakariyAM Adi rokakara bAMdhI jAtI haiM usI prakAra ve bhI unake dvArA roka liye jAte haiM, bAMdha diye jAte haiM unake zabda se vyApta aisA vilAva kaluNo" prA5-mana4 qyana35 tathA visA535 " u tAta ! 3 mA ! ItyAdi rUpa tathA tyAM prabaLa dukhanA AvegathI nArakIonAM mukhamAM je zabda nIkaLe che te pralApa ene vilApavALA te hoya ja che, paNa tenI sAthe sAtha temA "kadiya bahurunnaruiyasaho" thaa|2 sahita 34na. mane mAthu mAha pachADIne rUdana paNa thatuM hoya che. eTale ke nArakIo tyAM je cIro pADe che. ane vilApa kare che. te evI rIte thAya che ke teo te kriyA karatI vakhate bolatAM bolatAM raDe che ane AMsu sArI sArIne AkaMda kare che. mAthu, chAtI mAhina TatA 584tA jaya cha bhane 23 cha. 2 // pramANe "parideviya-ruddhabaddhaya nAragAravasaMkulo " 52yAmi dvArA te nArImAne yAM. 21vAmAM-pitA5 karavAmAM Ave che. je rIte vADAmAM bakarIo Adi ne rokIne bAMdhI levAmAM Ave che e ja pramANe teone paNa temanA vaDe rokavAmAM Ave che, bAMdha pra-15 For Private And Personal Use Only
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 114 praznavyAkaraNasUtre sa kIdRzo nirghoSaH ? ityAha- rasiye ' tyaadi| mUlam-rasiya-bhaNiya-kuviya-ukkUiya-nirayapAlatajiyaMgeNha kama pahara chiMda bhiMda upADehukmyaNAhi kattAhi vikattAhi yabhaMjahaNa vihaNa vicchubhocchubbha AkaDDU vikaDDa kiM Najapasi? sarAhi pAvakammAiM kiyAiM dukayAiM evaM vayaNamahappagambho saMpaDi suyasahasaMkulo uttAsao sayA nirayagoyarANa mahANagaraDajhamANasariso nigghoso suvvae aNiTTho tahiyaM neraiyANaM jAijjaMtANaM jAyaNAhiM // sU031 // TIkA-'rasiya-bhaNiya - kUiya - ukkUiyanirayapAlatajjiyaM ' rasitabhaNita-kupitotkUjita-narakapAla-tarjitaM-tatra-'rasiya ' rasitAH zUkaravad ghorazabdakArakAH, 'bhaNiya' 'bhaNitAH uccaiH zabdakArakAH, 'kUiya' kUjitAH avyaktacanikArakAH, 'ukkUiya' uskUjitA bhayajanakAvyaktazabdakArakAH ye 'niraya(NIsidvo ) prabala duHkhajanita mahA zabda vahAM ' sunA jAtA hai| (yaha Age se sambandha hai ) // sU. 30 // usa samaya paramAdhArmika paraspara meM kisa prakAra kI bAtacIta karate hai ? yaha sUtrakAra kahate haiM-' rasiya-bhaNiya' ityaadi| TIkArtha-narakoM meM nArakiyoM ko haraeka prakArase vyathA pahu~cAnevAle ve paramAdhArmika nArakiyoM ko phira adhika kaSTa pahu~cAne ke abhiprAyase (rasiya-bhaNiya-kUiya-ukUiya-nirayapAlatajjiyaM) (rasiya) sUarake jaise bhayaMkara ghora zabdoM ko (bhaNiya ) uccasvara se karate haiM ! usa meM ve (kUjhya ) avyakta dhvani karate haiM ( ukUiya ) isa se nArakiyoM ko aura pAmA mAve che. mane te|| vatthI. vyAsa meve ' NIsiTo" a - janita citkAra tyAM saMbhaLAya che' (A pramANe AgaLanA zabdo sAthe samaya che.) // sU. 30 // te samaye paramadhArmika praspara kevI vAta kare che te sUtrakAra batAve - "ramiya-bhajiya" tyAdi. TIkA-narakamAM nArakIone dareka rIte vyathA poMcADanAra te paramadhAmike, nAhIyamAne para padhAre praSTa bhAvAne bhATa "rasiya-bhaNiya-kUiya, ukkUiya -nirayapAlatajjiyaM" " rasiya " sUcanA | laya 42 ghora pani " bhaNiya" 62 pare are cha. temA " kUiya" bhavyata pani are cha. "uka ya" For Private And Personal Use Only
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 31 vedanApIDitanArakAkandanirghoSavaNainam 195 pAla' nirayapAlAH paramAdhArmikAH, teSAM tajjiyaM' tarjitaM nArakajIvAn lakSIkRtya parasparaM tarjanAjJAvAkyaM vakSyamANaprakAramasti, tathAhi-ambAbhidhaH paramAdhAmiko'mbarISaM kathayati-he ambarIpa ! enaM palAyamAnaM pApinaM nArakaM 'geNha' gRhANa / evaM parasparamekaH paramAdhArmiko dvitIyaM kathayati-enaM nArakaM 'kama' krama pAdapahAraiH pIDaya 'pahara' prahara-enaM nArakaM daNDAdibhistADaya 'chiMda' chindhi khaGgAdibhiH khaNDazaH kuru 'miMda ' bhindhi-mallakAdibhirbhedaya 'uppADeha' utpATaya-zarIrAtvacAdikaM pRthakkuru ' ukkhaNAhi ' utkhana=niSkAsaya akSigolAdikam 'kattAhi ' kunta chedaya-churikAdibhirnAsikAdikaM, tathA-'vikattAhi' vikRnta-karNanAsikAdikaM mUlatazchedaya, 'bhaMja' bhaJja-hastapAdAdikaM troTaya, 'haNa' jahi-zataghnyAdibhiriya, 'vihaNa' vijahi-mahAzilAdi pAtanAdibhiranekamakAraiH adhika bhaya utpanna ho jAtA hai / isa prakAra rasita, bhaNita, kUjita evaM utkUjita zabda karane vAle una paramAdhArmikoM kI tajita-nArakiyoM ko lakSya karake jo paraspara meM kaSTAdi pahu~cAnevAlI bAtacIta hotI hai vaha isa prakAra hai-(geNha ) amba nAma kA paramAdhArmika ambarISa se kahatA hai-he ambarISa! tU isa bhAgate hue pApI nArakI ko pakaDa lo aura (kama) isa ko lAtoM se maaroN| bAda meM (pahara ) ise daMDoM se khUba pITo / (chiMda ) jyAdA aura kyA kahUM-talavAra Adi se isake zarIra ke khaMDa 2 kara ddaalo| (bhiMda ) bhAlA Adi se isake zarIra ko bhed DAloM ( uppADeha ) isakI khAla utAralo, ( ukkhaNAhi) isakI AMkheM nikAla lo, ( kattAhiya ) isakA nAka kATa DAlo (vikattAhi ) karNa nAsika Adi indriyoM ko mUla se bilakula sApha kara ddaalo| ( bhaMja) hAtha paira Adi ko maroDa ddaalo| (haNa ) zataghnI Adi se isako dhurI taraha se maaro| (vihaNa ) mahAzilA Adi ke Upara ise pachAra ddaalo| (vicchubha ) kue Adi meM ise paTaka do| ( ucchubha ) kAraNe nArakIone vaLI vadhAre bhaya lAge che. e rIte rasIta, bhaNita. kajita. ane utkRjina zabda karanArA te paramAdhArmikothI tajita-nArakIone cIMdhIne, temane kaSTa denArI parasparamAM je vAtacIta thAya che te A prakAranI hoya che"gennh " 25 nmn| 52mAyAmi 255rISane 4 cha-" sa rI ! tuM A nAsI jatAM pApI nArakIne pakaDI le ane "gha" tene lAto mAra. pachI "pahara" tene 1 43 dhUma 3812 "chiMda" dhAre zu ! tasavAra AdithI tenA zarIranA TUkaDe TUkaDA karI nAkha. "maM" bhAlA Adi vaDe tenA zarIrane vIthI nAma. "uppADeha" tenI yAmI 3tArI nain, "vikattAhi" Ana, nAka Adi Indriyane mULamAMthI kApI nAkhe, "maMA" hAtha paga Adine maraDI nAma, "haNa" zatanI mAtene bharAmamA bha7 zata bhA, "viNa" For Private And Personal Use Only
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra mAraya, 'vicchubha' vikSipa-kUpAdau prakSipa, 'ucchubha' ut kSipa-urdhvakSipa 'AkaDra' AkarSakacAdikaM gRhItvAkarSaya-kaNTakAkIrNa bhUmau gharSayetyarthaH, 'vika' vikarSa adho mukhaM kRtvA gharSaya / etAdRzIM vedanAM dattvA nArakAn prati vadati, 'kiMNa jaMpasi' ki na jalpasikathaM na vadasi he pApin 'sarAhi' smara smaraNaM kuru : kiyAI' kRtAni = pUrvabhavasamAcaritAni, 'dukyAI' duSkRtAnipANAtipAtAdIni 'pAvakammAI' pApakarmANi / evaM anena prakAreNa vayaNamahappagambho' vacanamahApragalbhA vacanaiH narakapAlavAgbhiH mahApragalbhaH atidurdharSaH bhayAvaha-ityarthaH / saMpaDisuyasahasaMkulo ' saMpratizrutazabdasaMkula saMpatizrutaH= pratidhvanitaH yaH zabdaH, tena saMkula: vyAptaH / 'sayA ' sadA sarvadA 'uttAsao' uttrAsakA paramatrAsajanakaH 'mahANagaraDajjJamANasariso' mahAnagaradahyamAnasadRzaH =dahyamAnasya prajvalyamAnasya mahAnagarasya yaH zabdastena tulyaH, etAdRzaH 'tahiyaM' tatra narake-'nirayagoyarANaM' nirayagocarANAM-nirayagauH-narakabhUmiH, tatra caranti =nArakatrAsArtha vicaranti ye te nirayagocarAH paramAdhArmikAsteSAm , tathAUpara isako uchAla do| ( AkaDa ) bAla Adi pakar3a kara ise kaNTakAkIrNa bhUmi meM khUba kheMcoM / (vikaDDha ) ise audhA mukha karake jamIna para khUba rgdd'o| isa prakAra kI vedanA dene kI bAta kahakara phira vaha una nArakiyoM se kahatA hai-( kiM Na jaMpasi ) he paapii| tU bolatA kyoM nahIM hai ( sarAhi pAvakammAiM kiyAI dukkayAI ) pUrvabhava meM samAcarita prANAtipAta Adi apane pApakarmoM ko aba tU yAda kara le| ( evaM ) isa prakAra kA ( vayaNamahappagambho narakapAla kI vANiyoM dvArA atidurdharSa bhayaMkara banA huA, (saMpaDisuyasahasaMkulo ) pratidhvani se vyApta huA, (sayA uttAsao) sarvadA dUsaroM ko trAsa janaka evaM ( mahANagaraDajjha mANasariso) dahyamAna mahAnagara ke zabda ke jaisA udbhUta huA (nirabhaDAzi mA 52 te 531 "vicchabha" vA poma tene 3, "ucchubha" tene 2 3jo, "AkaDDha" tene vANa mAhine 5DIne xital bhInamA pasI, "vikaDDha" tene dhA bhAbhI 52 55 2hoto. sA pramANe vedanA pAyAvAnI vAta parIne te nA27 vone 4 cha " kiM Na japasi" yAcI ! tu bhAratI bha nathI ? "sarAhi pAvakammAI kiyAiM dukkayAI" pUrvabhavamAM ArArela prANAtipAta Adi pApakarmone tuM yAda karI le. "a" A 2. "vayaNamahappagabbho" na24AsanI queil 43 matiSa-maya42 sAgato, "saMpaDisuyasahasaMkulo" 54AthI vyAsa thato, " sayA uttAsao" sahA bhItane zrAsana, bhane "mahANagaraDajjhamANasariso" matai bhaDAnagaramAthI mata DAya For Private And Personal Use Only
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1sU0 32 yAtanAprakAranirUpaNam 'jAyaNAhi' yAtanAbhiH kadarthanAbhiH 'jAijjatANaM' yAtyamAnAnAM daNDayamAnAnAM ' neraiyANaM ' nairayikoNAM nArakajIvAnAM ca ubhayeSAmityarthaH, 'aNiTTho' aniSTaH-aprItikArakaH 'Nigyoso' nirghoSa:-mahAnAdaH 'suvyae' shruuyte||mu031|| kAstA yAtanAH ? iti yAtanA prakAramAha-'kiM te ' ityAdimUlam-kiM te? asivaNa-dabhavaNa-jaMtapatthara-sUitalakkhAravAvi-kalakalaMtaveyaraNi kalaMvavAluyA-jaliyaguhaniraMbhaNaM usiNosiNa---kaMTailla--duggamarahajoyaNa--tattalohamaggagamaNa vAhaNANi // sU0 32 // TIkA-'kiM te ' kAstA yAtanAH ? ucyate - 'asivaNa' asivanaMkhagAkArapatravanaM, 'dabbhavaNa' darbhavana-darbhAH tIkSNamukhAtRNavizeSAsteSAM vanaM, yagoyarANaM ) paramAdhArmikoM kA tathA ( tahiyaM ) vahAM (jAyaNAhi) yAtanAoM dvArA (jAijjatANaM ) daNDayamAna (neraiyANaM ) nArakiyoM kA (aNiTo) aniSTa (Nigyoso) nirghoSa-zabda una narakoM meM (suvvae) sunA jAtA hai ||suu. 31 // aba sUtrakAra pUrvokta yAtanAoM ke prakAroM ko prakaTa karate haiM'kiM te ' ityaadi| TIkArtha-prazna-(kiM te ) ve yAtanAya kauna 2 haiM ? uttara-ve yAtanAe~ isa prakAra haiM (asivaNa-dabbhavaNa-jaMtapatthara sUitala-kkhAravAvi-kalakalaMtaveyaraNi-kalaMba vAluyA - jaliyaguhaniraMbhaNaM ) amba aura ambaroSa paramAdhArmika una nArakiyoM ko (asighaNa) talavAra kI dhAra ke AkAra vAle patroM ke vana meM ( dambhavaNa ) mevA, "nirayagoyarANe" 52mAdhAmi jana tathA "tahiya" tyAM "jAyaNAhi" yAtanAme 43 "jAijjatANaM" zikSA sAuna 420i "neraiyANaM " nA2zrImAna "aNiTo" maniSTa niSi-56, te na21mA "suvvae" samAya OM ||suu.31|| ve sUtrA2 pUrvathita yAtanAsAnA 2 matAve cha-"kiM te ?" tyAhi. TI - " kiM te?" te yAtanAyo yI 4thA cha ? uttara-te yAtanAo A pramANe hoya che " asivaNa, dabbhavaNa, jaMtapatthara, sUitala, kkhAravAvi, kalakalaMtaveyaraNi, phalaMba vAluyA, jaliyaguha, niruMbhaNaM " 250 bhane magarISa nAmanA 52mAdhAmi te nANI vAna "asivaNa" tasavAnI dhAravAM mAna patrAnai banabhAM, "dabhavaNa" taly Pulavig vizeSAMnA vanabho. "jaMta patthara' yatra For Private And Personal Use Only
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 118 praznavyAkaraNasUtre 'jaMta patthara' yantra prastarAH gharaTTAdayaH 'sUitala' sUcItalaM-UrdhvamukhasUcImaya bhUmibhAgaH, 'kkhAravAvi' kSAravApyaH kSArajalasaMbhRtavApikAH, 'kalakalaMtaveyaraNi ' kalakalAyamAnavaitaraNI = kalakalazabdAyamAnamataptatrapusIsakAdipUrNA vaitaraNI nAmadheyA nadI, ' kalaMbabAluyA' kadambavAlukA-asisantaptatvAtkadambapuSpavad raktavAlukAmayI nadI, 'jaliyaguha ' jvalitaguhA-prajvalitAgnimayIkandarA, ityeteSAM dvandvaH, teSu asivanAdiSu 'niraMbhaNaM' nirodhanam , tathAusiNosiNakaMTailladuggamarahajoyaNatattalohamaggagamaNavAhaNANi' uSNoSNakaNTakAkIrNadurgamasthayojana taptalohamArgagamanavAhanAni-uSNAdapyuSNa ityuSNoSNaH atyuSNaH kaNTakaiH sutIkSNakIlakairAkIrNo vyApto durgamA duHkheNa gamAgamanaM yasya sa tathA, durgamazca yo sthaH tasmin yojana-saMyojanaM balIpardAnAmeveti tattathA, taca, taptalohamayamArge gamanaM-nayanaM vAhanaM bhArodvAhana ceti tathA tAni ||muu032|| tIkSNa agrabhAgavAle darbha vizeSoM ke vana meM (jaMtapatthara ) yaMtra prastaroM meM (sUitala ) urdhva mukhavAlI sUiyoM se yukta bhUmibhAga meM, (khAravAvi) khAre jala se paripUrNa huI vAvaDiyoM meM, (kalakalaMtaveyaraNi ) kalakala zabda se yukta aise dravIbhUta hue rAMga aura sIse Adi se bharI huI vaitaraNI nAma kI nadI meM, (kalaMbavAluyA ) atyaMtatapta hone ke kAraNa kadambapuSpa ke samAna rakta varNavAlI vAlukA se yukta nadI meM, ( jaliyaguha) prajvalita agnimayI kandarAoM meM, (niraMbhaNaM ) roka dete haiN| ( usiNosiNakaMTailladuggamarahajoyaNatattalohamaggagamaNavAhaNANi) (usiNosiNa ) atyaMta uSNa, ( kaMTaila ) sutIkSNakaMTakoM se AkIrNa, tathA (duggama ) durgama-muzkila khIMcA jA sake aise ( rahajoyaNa ) ratha meM una nArakiyoM ko bailoM kI taraha jota dete haiN| (tattalohamaggagamaNa ) tapta prastarImA, "sUitala" reliuo mA aq sthitimA saya mevI soyothI yuddhata bhUmi 52, "khAravAvi" pAsa thI laresI pAvAmI, "kalakalaMtaveyaraNiM" khaLa khaLa avAjathI yukta. ogALelA kathIra, sIsuM AdinA rasathI bharela vaita20I nAmanI nahImai, "kalaMbavAluyA" bhatizaya tapesI DApAthI 44.5 panA samAna 241 retIthI yuta nahImA, "jaliyaguha" pasita nijI 44rAmamA "niraMbhaNaM" / cha. " usiNosiNakaMTailladugagamarahajoyaNatattalohamaggagamaNavAhaNANi" " usiNosiNa" bhatizaya , "kaMTailla" mati ily silthI chapAye, tathA "duggama" durgama-bhuztIthI cI zaya tevA "rahajo. yaNa" 25 sAthe te nA24ImAne magahInI bhane cha. " tattalohamagagamaNa " For Private And Personal Use Only
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 33 yAtanAviSaye AyudhaprakAranirUpaNam 119 yAtanAviSaye AyudhaprakArAha-' imehiM ' ityAdi mUlam-imehiM vivihehiM AuhehiM kiM te ? muggaramusuDhikarakaya-satti-hala-gaya-musala-cakka-kota tomara-sUla-laula-bhiMDipAla savvala paTTisa-cammaTTa-duhaNa-muTTiya-asi-kheTaga-khagga--cAvanArAya-kaNaka-kappiNi-vAsiparasu-TaMka-tikkha-nimmalehi aNNehi ya evamAiehiM asuhehiM veuviehi paharaNasaehiM aNubaddhativvaverA paropparaM veyaNaM uIti abhihaNaMtA // sU0 33 // ____TIkA-' imehiM / ebhiH vakSyamANaiH / vivihehiM ' vividhaiH anekaprakAraiH 'uhehi' AyudhaiH zastraiH parasparaM yAtanAm udIrayantItyagreNa sambandhaH / 'kiM te' kAni tAni AyudhAni ? ityAha-'muggara ' mudgaraH prasiddhaH 'musuMdi' zastra lohamaya mArga ke Upara unheM calAte haiM aura phira ( vAhaNANi ) unase zakti se bhI adhika bhAra ko vahana karAte haiM ||suu. 32 // aba sUtrakAra yAtanA ke viSaya meM AyudhoM ke prakAroM ko kahate haiM-'imehiM vivihehiM ' ityAdi / ___TIkArtha-(imehiM) ina vakSyamANa (vivihehiM) aneka prakAra ke (AuhehiM) AyudhoM-zastroM se ve nArakI paraspara meM yAtanA ( vedanA) ko utpanna karate haiM / isa prakara se yahAM saMbaMdha ghaTita kara lenA cAhiye-( kiM te) ve Ayudha kauna 2 se haiM ? so unheM prakaTa karate haiM- ( muggara ) mudra (musuMDhi ) musuMDhi-zastra vizeSa ( karakaya ) krakaca-karoMta (satti) tapAsa khotAnA bhAga 952 tabhane sAve cha bhane jI "vAhaNANi" temanI zakti karatAM paNa vadhAre che temanI pAse upaDAve che . sU 3ra che have sUtrakAra yAtanAo ApavA mATe upayogamAM levAtAM AyudhanuM vana re che-"imehiM vivihehiM" chatyAdi. ___"imehiM vivihehi" nAya zakviAmai nei bhane 42ri "AuhahiM" Ayudha-zAstro vaDe te nArakIo parasparamAM yAtanA "vedanA utpanna kare che, e prakArane saMbaMdha ahIM samajI levAne che. "kiM te ? " te Ayudho 4yAM yA cha ? to sUtrA2 te saayudhe| matAve - "magara" bhagata, "musuMDhi" bhusadI nAmanu , "karakaya" 445-421ta, For Private And Personal Use Only
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre vizeSaH ' karakaya ' krakaca-parapatraM ' karavata' iti bhASA masiddhaM, 'satti' zaktiH trizUlaM 'halaM ' prasiddhaM, 'gaya ' gadA-prasiddhA, ' musalaM ' prasiddhameva 'cakka' cakra-zastravizeSo sthAGgakAraH 'kauta ' kuntaH 'bhAlA' iti bhASAprasiddhaH, 'tomara' tomaraH ' gurajara' iti prasiddhaH 'mUla' zulaM sutIkSNalohakaNTakamayazastravizeSaH prasiddhaH, 'laula' lakuTaH - yaSTiH, 'bhiMDipAla' bhiNDipAla: / gophaNa' iti prasiddhaH, ' savvala ' zarvala:-' barachI' iti prasiddhaH, 'pahisa' paTizaH zastravizeSaH, 'cammedva' carmeSTaH carmaveSTitapASANamayazastravizeSaH, 'duhaNa' drughaNaH = mudgaravizeSaH 'muTThiya ' muSTika:- ghaNa' iti prasiddhaH, 'asi' laghukhagaH, ' kheDaga ' kheTakaH = zastraprahArarodhakazastravizeSaH, 'DhAla ' iti bhASA prasiddhaH, 'khaDga' khanA=sutIkSNadIrghAkAro'sireva ' cAva' cApaH dhanuH 'nArAya' nArAcA lohamayavANaH, 'kaNaka'kaNakA ANavizeSaH 'kappiNi' kalpanI kartarikA 'kaiMcI ' iti bhASA prasiddhA, 'vAsi ' vAsI-takSaNazastravizeSaH 'vasulA' iti bhASA prasiddhA, ' parasu ' parazuH-kuThAraH, eSAM dvandvaH, te ca te 'TaMka tikkha' zakti-trizUla, ( hala ) hala ( gaya) gadA ( musala) musala, ( cakka ) cakra-rathAGga ke AkAra zastra vizeSa, (kota ) bhAlA, ( tomara) tomaragurajara, ( mUla ) atyaMtatIkSNa dhAravAle lohe ke kAMTo vAlA zastravizeSa, (laula ) lakar3I-lAThI (bhiDipAla ) gophaNa, (savvala ) barachI, (paTisa ) paTiza, isa nAma kA zastravizeSa, ( camme8) carmaveSTitapASANamayazastravizeSa, ( duhaNa ) drughaNa-eka jAti kA mudgaravizeSa, (muTThiya) muSTika-ghaNa-jisa para rakhakara lohAra lohe ko kUTate haiM, ( asi ) talavAra ( kheTaka ) DhAla, (khaDga ) sutIkSNa evaM dIrgha AkAra yukta talavArabar3I talavAra, ( cAva ) dhanuSa, (nArAya) lohamaya bANa, (kaNaka) eka prakAra kA bANa, ( kappiNi ) katarikA-kaicI, ( vAsi ) basUlA (parasu) "satti" zati-trizUna, "hala" , "gaya" 16!, "musala" bhusaNa-sAMgreDa', "cakka" 23,-2thanAM paiDAnA bhAnu zastra, "kAMta" mAso, 'tomara" temara-gurajara, "Dha" atyaMta tIkSNa dhAravALAM leDhAnA kAMTA vALu eka zasa "laula" all-etsii. "bhiDipAla" 59, "savvala " // 27, "pahisa" pahiza nAmarnu me zatra, cammedR' yAmAthI bhaTheyu paththaranu me 542nuM zastra, "duhaNa" dudha- tanuM bhagata, "mudriya" bhuSTi4-5], nA 52 bhUTIna TUDAra soDhAne TIya cha, "asi" tavavAra, "kheTaka" DhAsa, "khaDga' satyAta tIkSNa mate daisI tayAra-moTI tasA2, "cAva" dhanuSa, ' nArAya" soDhArnu pA, "kaNaka" me viziSTa prA2nu mA "kappiNi" tara, "vAsi" aiwal For Private And Personal Use Only
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU034 parasparavedanAdIraNAyAM nArakadazAvarNanam 121 TaGgatIkSNAH agratIkSNAH kSANottejitattvAt , 'nimmala' nirmalAca-jAjvalyamAnaH, ityebhiH / 'aNNehi ya ' anyaizca ' evamAiehi ' evamAdibhiH 'asu. hehi ' asukhaiH paramaduHkhotpAdakaiH 'veuviehiM ' vaikriyakaiH vaikriyazaktisampAditaiH 'paharaNasaehi ' paharaNazataiH anekazastraiH 'paropparaM' parasparam anyonyam , 'abhihaNaMtA' abhighnantaH aNubaddhatiyaverA' anuvaddhatIvavairAHmpUrvabhave hiMsAdibhiranubaddhaM tIvra vairaM yaste tathA baddhavairAnuvandhikarmANaH nArakAH, 'veyaNaM' vedanAM pIDAm ' uIraMti ' unIsyantisamutpAdayanti / sU0 33 // parasparaM vedanAmudIrayanto nArakAH kIdRzA bhavanti ? ityAha-' tatthaya moggara' ityaadi| mUlam-tattha ya bhoggara pahAra cuNNiya-musaMDhi saMbhaggamahitadehA jaMtovapIlaNaphuraMtakappiyA keittha sacammagA vigattA NimmUlallUNiyakaNNodR NAsiyA chiNNahatthapAyA ||suu034|| TIkA-'tattha ya' tatra ca narake 'moggarapahAracuNNiya musaMDhi-saMbhaggamahiyadehA' mudgaraprahAracUrNita-musaNDi saMbhagnamathita-dehAH = mudrANAM prahAraiH kuThAra-kulhADI ( TaMkatikkha ) ye saba zANa para uttejita kiye hue hone se bahuta adhika agrabhAga meM tIkSNa hote haiM, aura (nimmalA) caracamAte haiM so ina zastroM se, tathA ( aNNehiM evamAiehiM ) inase bhinna aura bhI (asuhehiM ) para duHkhotpAdaka tathA ( veubbiehiM ) vaikriya zakti se sampAdita (paharaNasahiM ) saikaDoM zastroM se ( paropparaM) paraspara meM eka dUsare ko ( abhihaNaMlA ) mArate hue ve (aNubaddhativvaverA) pUrvabhava meM hiMsAdi pApoM dvArA aNubaddha tIvra vaira vAle nArakI (veyaNaM) vedanA-pIDA ko (uIraMti ) utpanna karate haiN|| sU. 33 // paraspara meM tIvra vedanA ko utpanna karate hue ve nArakI kaise ho jAte "parasu" (DADI, "Ta katikkha' 2 yA zastro sarAe 52 vaha pAne 4 / 20 temanI ghA2 tathA maNI agii tIkSya cha, bhane te " nimmalA " yatai hAya cha. 2 5.2i zastrothI tathA " aNNehiM eva mAihi " te Sid Milot 59 " asuhehiM " manyane humAya tathA "veuvviAha " vaiThiya zastithI yuta "paharaNasaehiM "sa' zastrothI "paroppara'" jItane "abhihaNaMtA" bhAratai, " aNubaddhativvaverA" pUlavamA hiMsAdI pASA vA tIna varathI yukta, nA24I va "vevaNaM,, 52252mA vhn| " uIrati" Spanna re. paraspara vedanA tIvra vedanA utpanna karatAM karatAM te nArakI jIve kevA thaI pra016 For Private And Personal Use Only
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 122 praznavyAkaraNasUtre paghAtaiH cUrNitaH kuTTitaH, musaNDibhiH zastravize SaiH saMbhagnaH-jarjarIkRtaH, mathitazca-kumbhyAdau-dadhivad viloDitaH deho yeSAM te tathA, 'jaMtovapIlaNaphuraMtakappiyA' yantropapIDana sphuratkalpitAH-yantreSu upapIDanena sammaInena sphurantaH vepamAnAH kalpitA: kalitA ye te tathA 'keitya' kecidatra-kecit nArakAH atra-narakeSu 'sacammagA' sacarmakAH carmasahitAH 'vigattA 'vikRttAH cheditAH mRta-pazuvad utpATitacarmazarIrAH, jimmUlullUNiyakaNNoDhaNAsiyA' nirmUlollUnakoSThanAsikAH nirmUlaM mUlataH ullUnAH kartitAH kau~ oSThau nAsikA ca yeSAM te tathA, 'chiNNahatthapAyA ' chinnahastapAdAH chinnA hastAH pAdA yeSAM te tathA bhUtA nArakAH bhavanti // mU0 34 // api ca-'nastha ya asi' ityAdi mUlam-tattha ya asi-karakaya tikkhakota-parassuppahAra* phAliya-vAsIsaMtacchiyaMgamaMgA kalakalamANakhAraparisittagADhahaiM ? isa bAta ko sUtrakAra kahate haiM-' tattha ya moggara ityaadi| TIkArtha-(moggarapahAracuNNiya-musaMDhi saMbhagga-mahiya dehA) una narakoMmeM mudgaroM ke prahAroM se cUrNita, musaMDhi jAti ke zastravizeSoM se jarjarIkRta evaM kuMbhI Adi meM dahI kI taraha mathita hai deha jinhoM kI aise (keittha) kitaneka nArakI narakoM meM (jaMtovapIlaga phuraMtakappiyA) yaMtroM meM saMmadana se kaMpita hote hue kATa diye jAte haiM / ( sacammaNAvigattA) inake zarIra ke upara kI camar3I mRtapazu kI camar3I kI taraha usAr3a lI jAtI hai| (NimmUlullUNiyakaNNo?NAsiyA) mUlataH inake oSTha aura nAka kATa lI jAtI haiM / (chinna hatthapAyA) hAtha paira chinna bhinna kara diye jAte haiM / / sU. 34 // jaya cha, te pAta sUtrA2 have satAve cha- "tattha mogara " tyAha. " mogara pahAra cuNNiya, musaMDhi saMbhagga-mahiya dehA " te na2mA bhAnA prahArothI cUrNita, musaMDhi nAmanA zastrathI jarjarita karela ane kuMbhI AdimAM hanI bharebhana zarI2 povAya che. tevai " keittha " sA nA2zrImAna naramA "jaMtovapIlaNaphuratakappiyA " yatrAmA pAsavAnI bhI patA lya tevI satamai stii nApAmA mAve cha. " sacammaNA vigattA" tebhano zarIra 652nI yAmI mRta5zunI yAmInI ma utArI sevAmA mAve cha. "NimmUlu svaNiya kaNNoduNAsiyA " temana 18, nA mAne jAna bhUgamAthI AdhI sevAmA bhAva cha, "chinnahatthapAyA" hAtha bhane 5 // chinnabhinna 42vAmA mA ch|suu-34|| For Private And Personal Use Only
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA bha. 1 sU. 35 parasparavedanodIraNAyAM nArakadazAvarNanam 126 DajhaMtagattakuMtaggabhiNNa-jajariyasavvadehA vilolaMti mahItale visUNiyaMgamaMgA // sU0 35 // TIkA-'tattha ya' tatra ca asikarakayatikkhakotaparasuppahAraphAliyavAsItacchiyaMgamaMgA' asikrakacatIkSNakunta parazuprahArapATita-vAsIsantakSitAGgopAGgA-tatra-asiH khaDgaH, krakacA karapatraM ' karavata' iti prasiddhaH, tIkSNakuntaH= tIkSNabhalaH, parazuzca - kuThAraH, eteSAM mahAraiH pATitAni = vidAritAni, tathA vAsobhiH santakSitAni tanUkRtAnyaGgopAGgAni yeSAM te tathA, 'kalakalamANakhAraparisittagADhaDajhaMtagatta-kuMtaggabhiNNajanjariyasavvadehA , kalakalAyamAnakSAraparipiktagADhadahyamAnagAtrakuntAgrabhinnaja ritasarvadehAH = atyutkAlitatvAtkalakalAyamAnena-kSAreNa sarjikSArAdijalena pariSiktam , ataeva-gADham-atyantaM dahyamAnaM gAtraM yeSAM te, tathA kuntAnAmagraiH-nizitadhArAbhibhinno'ta eva jarjarito aura bhI-'tatthaya asi ityaadi| TIkArtha-(tattha ya) una narakoM meM (asi-karakaya-tikkhakota-parasu. ppahAraphAliya-vAsItacchiyaMgamaMgA) asi-talavAra, krakaca-karoMta, tIkSNa kunta-tIkSNadhAra vAle bhAle aura parazu-kuThAra unake prahAroM se vidArita kiye gaye tathA bAda meM vAsI-vamaloM se chola 2 kara patale kiye gaye haiM aMga upAMga jinhoM ke aise ( kalakalamANakhAraparisittagADha DajhaMta gatta-kuMtaggabhiNNajajjariyasavvadehA) tathA atyaMta ukalA huA hone se kalakalAyamAna sarjikSAra Adi ke jala se siJcita kiye gaye hone se jinakA zarIra atyaMta dahyamAna ho rahA hai aise, bhAloM ke agrabhAga se bhinna hone ke kAraga jinakA sakala zarIra bilakula jarja qNI sUtra42 4 cha -" tattha ya asi" tyAdi. TI -'tattha ya" te narImA " asi, karakaya, tikkhakoMta, parasu, ppahAra phAliya vAsI tacchiyaMgamaMgA" masi-tasAra, 445-421ta, taled-iley aNIvALA bhAlA ane parazu-pharazInA prahArothI cIravAmAM Avela ane tyAra bAda vAMsalA vaDe pelI cholIne jemanAM aMga upAMge pAtaLAM karavAmAM AvyAM cha tevA, tathA "kalakalamANakhAraparisittagADha Dajhata gatta-kuMtimgabhiNNajarjariyA samvadehA " matyaMta gesa pAne 20 4714tA sAmA2 mAhinA pAtuM siMcana karavAne kAraNe jemanAM zarIra atyaMta jaLI rahyAM che tevA, ane bhAlAnI aNIthI vadhavAne kAraNe jemanAM zarIra bilakula jarjarita thaI gayAM che sapA "visUNiyaMgamaMgA" tathA vividha prA2nA praDArAthI nA 12 sUjhIyAM For Private And Personal Use Only
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir asbbaandhaa sarvadehaH sakalazarIraM yeSAM te tathA, 'viNiyaMgamaMgA' vizunitAGgopAGgA = vizUnitAni nAnAvidhaprahAraiH saMjAtazothAni, kalakalAyamAnajalasecanena samutpannasphoTakAni vA aGgopAGgAni yeSAM te tathA, evaM paramAdhAmikaiH karthitAH santo narakajIvA mahItale kaThoranarakabhUmau vilolaMti' vilulanti-viluThanti // 035 // tataH kiM bhavatI ? tyAha-' tattha ya viga' ityAdi / ___mUlam-tattha ya viga-suNaga-siyAla-kAka-majjAra-sarabhadoviya-viyaggha-sadala-sIha-dappiya-khuhAbhibhUehiM NiccakAlamaNasiehiM ghorArasamANabhImarUvehiM akamittA daDhadADhA-gADhaDaka-kaDDiya-sutikkhanahaphAliyauddhadehA vicchippaM te samaMtao vimukkasaMdhibaMdhaNA viyaMgamaMgA kaMkakuraragiddhaghorakaTTavAyasagaNehiM ya puNo kharathiradaDhaNakkha-lohatuDehiM ovaittA pakkhAhayatikkhaNakkhavikinnajibbhachiyanayaNanidaoluggavigatavayaNA ukko. saMtA ya uppayaMtA niyaDaMtA bhamaMtA // suu036|| TIkA-tatra ca 'viga' vRkAIhAmRgAH bheDiyA ' iti prasiddhAH rita ho cukA hai aise (visUNiyaMgamaMgA) tathA nAnA prakAra ke prahAroM se jinameM sUjana AgaI hai, athavA kalakalAyamAna kSAra jala ke siMcana se jina para phaphole par3a gaye haiM aise aMga upAMga vAle ve nArakI jIva paramAdhArmikoM dvArA karthita hokara ( mahItale ) naraka kI kaThora bhUmi para ( vilolaMti ) loTate haiM // sU. 35 // isake bAda kyA hotA hai ? isa bAta ko sUtrakAra pradarzita karate haiM-'tattha ya viga-suNaga' ityaadi| TIkArtha-(tattha ya) una narakoMmeM (vig-sunng-siyaal-kaak-mjjaarche tevA, athavA kaLakaLatA kSArayukta jaLa siMcanathI jemanAM aMga upAMgo para phelA paDI gayA che. evA nArakI jIva paramadhAmirka dvArA yAtanAo. pAbhIne " mahItale " na24nI 42 bhUmi 52" vilolaMti" 5staya che. ||suu-34|| tyA26 zu thAya che. te pAta sUtrA2 matAve cha-" tattha ya vigasuNaga" tyAdi. TI -"tattha ya" te narabhA"viga-suNaga-siyAla-kAka-majjAra-sarama-dIviya For Private And Personal Use Only
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a0 1 sU0 36 parasparavedanodIraNAyAM nArakadazAvarNanam 125 'suNaga' zvAnaH 'siyAla ' zagAlAH, kAkA prasiddhA 'majAra' mArjArAH = viDAlAH, zarabhAH aSTApadAH 'dIviya' dvIpikA citrakAH 'viyagdha ' vyAghrAH prasiddhAH, 'sardUla' zArdUlA vyAghravizeSAH, 'sIha' siMhAH kesariNaH, te ca kAdayaH kIdRzAH ? ' dappiya ' darpitAH garvitAH, tathA 'khuhAbhibhUyA' kSudhAbhibhUtAH kSudhApipAsAvyAkulAstaiH 'NiccakAlaM ' nityakAlaM-sarvadA 'aNasiehiM ' anazitaiH abhuktaiH 'ghorArasamANa bhImarUvehiM ghorA''rasamAnabhImarUpaiH ghorAH bhayaMkarakarmANaH ArasamAnAH atIvAkrozantobhImarUpAH=bhayAnakAkRtayazca ye te tathA taiH -- akamittA' Akramya AkramaNaM kRtvA 'dRDhadADhAgADhaDakakar3iyamutikkhanahaphAliya uddhadehA' dRDhadaMSTA gADhadaMSTrakarSita-sutIkSNanakhapATitordhva sarabha-dIviya-viyagya-sadUla-sIha-dappiya-khuhAbhibhUehiM ) (dappiya ) darpita-garvita tathA (khuhAbhibhUehiM ) bhUkha pyAsa se atyaMta vyAkula tathA (NiJcakAlamaNasiehiM ) usa samaya jinhoM ne bilakula kucha bhI nahIM khAyA hotA hai aise, aura isI kAraNa jo (ghorArasamANabhImarUvehiM) ghora-krUra karma karane ke liye tatpara bana cuke haiM, ataH cItkAra karane se bhImarUpa jinakA rUpa bhayaMkara bana rahA hai aise (viga) vRka-bheDiyA, (suNaga ) zvAna-kune, (siyAla ) zrRgAla-gIdar3a ( kAka) kauve, (majjAra ) mArjAra-vilAba, (sarabha) aSTApada, (dIviya) dvIpika-citA, (viyagya ) vyAghra, (sahala ) zArdUla-vyAghra vizeSa, aura, siMha inake dvArA ( akamittA) AkramaNa karake (daDhadADhA-gADhaDakka-kaDDiya-sutikkha nahaphAliya uddhadehA ) pahile dRDhadaMSTrAoM se Dase jAte haiM, pazcAt pRthvIviyagdha-sadala-sIha-dappiya-khuhAbhibhUehiM " " dappiya " pita--viTa tathA " khuhAbhibhUehiM " bhUma pyAsathI-matyAta vyAja tathA "NiccakAlamaNasipahi" te ANe bhane misa po|4 bhanyo DAta nathI me| mane mera 42 re "ghorArasamANabhImarUvehiM " / 2-2 4 42vAne bhATa mAtura yesa che, te kAraNe citkAra karavAthI jemane dekhAva ati bhayaMkara banI gayA che mevA " viga" 5.4-12, "suNaga" vAna-ThUta, 'siyAla" ziyA, "kAka" 111, " majjAra " bhAna 2 misA, sarama maTA54, "dIviya" dvIpa:thittA, " viyagdha" vAgha, " saddala " zAI-viziSTa prA2na. pAyabhane siMDa vagaire prANio / "akkamittA" bhae 4Ine " daDhavADhA-gADhaDakka kaDDiya-suti. ksa-nahapholiya uddhadehA" 5i bhabhUta sial 43 tebhane 544 mare cha, For Private And Personal Use Only
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra dehA: dRDhAbhirdaSTrAbhiH gADham atyantaM ' Dakka ' dRSTAH, karSitAH pRthvItale itastataH samAkRSTAzca ye te, tathA sutIkSNanakhaiH pATitA:-dvidhA kRtAH UrdhvadehAH urvazarIrANi yeSAM te tathA, ata eva-vimukkasaMdhibaMdhaNA' vimuktasandhibandhanAH -vimuktAni-zithilIkRtAni sandhInAM aGgasandhAnasthAnAnAM bandhanAni yeSAM te tathA, 'viyaMgamaMgA' vyaGgAGgAH vyaGgAni-khaNDitAni aGgAni karacaraNakarNanAsikAdIni yeSAM te tathA, evaMbhUtA narakajIvAH paramAdhArmikaiH 'samaMtao' samantataH caturdikSu gagane 'vicchippate ' vikSipyante = kAkabalivatmakSipyante, 'puNo ya' punazca-prakSepaNAnantaraM te nArakAH 'kaMka-kurara-giddhaghorakaTThavAyasagaNehiM ' kaGkakuraragRdhraghorakaSTavAyasagaNaiH = kaGkAH-kurarAH pakSivizeSAH gRdhrAH masiddhAH, ghorakaSTavAyasAH ghorakaSTAH asahaklezakArakA ye vAyasA: kAkAste tathA teSAM gaNaiH samUhaiH, kIdRzaistaiH ? ityAha-'kharathiradaDhaNakkhalohatuMDehiM ' kharasthiradRDhanakhalohatuNDaiH kharAH tIkSNAH sthirAH-nizcalAH dRDhA kaThoravastutalapara idhara se udhara khece jAte haiM-ghasITe jAte haiM, tathA sutIkSNa nakhoM ke prahAroMse unake urdhva zarIra ko do TukaDe kara diye jAte haiN| isa kAraNa (vimukasaMdhibaMdhaNA) unake saMdhiyoM ke baMdhana vilakula DhIle ho jAte haiN| (viyaMgamaMgA ) vahAM nArakiyoM ke kara, caraNa, karNa, nAsikA Adi aMgoM ko khaDita kara diyA jAtA hai aura ( samaMtao vicchiApate )jisa prakAra kAkabali dizAoM meM pheMka dI jAtI hai ve vicAre nArakI bhI isI taraha se AkAza meM idhara udhara dizAoM meM pheMka diye jAte haiN| ( puNoya) phira pazcAt (kaMkakuraragiddhaghorakaTThavAyasagaNehiM ) kaMka, kurara, gRddha aura asahya kleza kAraka vAyasoM-kauoM kA samUha ki ( kharathiradaDha NakkhalohatuMDehiM ) jinake nakhatIkSNa, sthira kaThora vastu ke vidAraNa pachI jamIna upara temane Ama tema kheMce che ghasaDe che, tathA atizaya tINa nama marAvIne temanai Bq zarIra me 847 // 42rI nAmecha. te 120 " vimu. kasaMdhibaMdhaNA" tamanA sAMdhAyAnA madhana tadana DhIn / naya cha. "viyaMga. maMgA" tyAMnAhIgAnA DAtha, 5, Ana, nA mAhimagArnu mana 42vAmA bhAve cha bhane "samaMtao vicchippate" (masina yA hizAmA 34vAmAM Ave che tema te bicArA nArakIone paNa AkAzamAM Ama tema pheMkapaamaa mAve cha. " puNo ya" tyA2 54 " kaMkakuraragiddhaghorakaTTavAyasagaNehiM " 44, 22. gIdha, mane asA yAtanA naa2|| 4||25||maanii samUDa, " kharathira DhaNakkhalohatuMDehiM " manA tale] nama 4494 paratumAne thIyo pachI For Private And Personal Use Only
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 36 parasparavedanodIraNAyAM nArakadazAvarNanam 120 cchedane'pi abhagnAH nakhA yeSAM te tathA te ca te lohatuNDAH lohavatkaThoracancukAzca, taiH 'ovaittA ' avapatya antarAla eva Akramya ' pakkhAhayatikkhaNakkha vikinna jibbhacchittanayaNaniddaoluggavigayavayaNA' pakSAhatatIkSNanakhavikSipta jihvAkSiptanayananirdayAvarugNavikRtavadanAH' pakkhAhaya ' pakSAhatAH-pakSarAhatA tADitAH tIkSNainalai vikSiptA=AkRSTA mukhAbdahiniSkAzitA jihAH yeSAM te tathA, AkSipte bahiSkRte nayane yeSAM te tathA, ataeva nirdayaM yathAsyAnathA avarugNaM bhagnaM vikRtaM virupI kRtaMca vadanaM yeSAM te tathA, tataH sarveSAM karmadhArayaH, ukkosaMtA' utkrozantaH hA hA zabdairAkrandaM kurvantaH 'uppayaMtA' utpatantaH paramavedanAbhizcikadaSTakapivad gagane ucchalantaH 'nivaDatA' nipatantaH pRthivyAM luThantaH, 'bhamaMtA' bhramantaH itastataH palAyamAnAH duHkhamanubhavanti // 36 // karane para bhI-vaise hI bane rahate haiM-nahIM TUTate haiM tathA coMce jinakI loha ke jaisI kaThora hotI hai, ve unheM ( ovaittA ) bIca hI meM pakar3akara ( pakkhAhaya - tikkhaNakhavikinnajinbhachiyanayaNaniddaoluggavigatavayaNA) apanI pAMkhoM se Ahata karate haiM, tIkSNa nakhoM se unakI jIbha ko unake mukha se bAhira nikAla lete haiM aura donoM AMkhoM ko bhI bAhira kADha lete haiN| isa taraha nirdayatApUrvaka virUparUpa vAle banAye gaye ve pApakArI nArakajIva ( ukosaMtA ya ) hAya hAya zabda karate hue ( uppayaMto) viccha se kATe gaye baMdara kI taraha atyaMta vedanAoM se AkAza meM Upara ko uchalate haiM aura phira (nivaDatA ) nIce girate haiN| (bhamaMtA) gira kara phira idhara udhara bhAgate hue duHkhoM kA anubhava karate haiM ||suu. 36 // paNa evAne evA ja rahe che-tUTatA nathI tathA jemanI cAMca leDhAnA jevI 449 saya cha, aqi te pkssiime| tebhane " ovaittA" pazye 1 54Ina " pakkhAhaya-tikkhaNakkhavikinnajibbhachiyanayaNanidaoluggavigatavayaNA " potAnA pa vaDe mAre che, tINa nakhenI madadathI temanI jIbhane temanAM mukhamAMthI bahAra kheMcI kADhe che ane banne AMkhene paNa bahAra kADhI nAkhe che. A zata niyatAthI me31 manApAmA mAtA te 554ArI nA24I ! "ukkosaMtA ya" hAya ! DAya! 42tai " uppayaMto" :pIchI ma bhAI DAya tyAre kUdAkUda karatA vAnaranI jema, atyaMta vedanAthI vyAkuLa thaIne AkAzamAM upa2nii mAnne cha, bhane "nivaDatA" ail i nAya 53 cha " bhametA" nIce paDIne vaLI Ama tema nAsa bhAga karatAM teo duHkha anubhave che sU-36 For Private And Personal Use Only
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 128 praznavyAkaraNasUtre tatasteSAM yathA bhavati tathA pratipAdayannAha - ' pu0trakammo0 ' ityAdi / mUlam - putrakammodayovagayA pacchANusa eNaDajjhamANA niMdatA purekaDAI kammAI pAvagAI tahiM tahiM tArisANi osaNNaM cikkaNAI dukkhAI aNubhavittA tao yaAukkhaeNaM uvaTTiyA samANA bahave gacchati tiriya vasahiM dukkhutAraM sudAruNaM jammaNa maraNa jarA vAhi pariyahaNArahadvaM jala thala khahacaraparopparavihiMsaNapacaM // sU0 37 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIkA - 'putrakammo yo gayA' pUrvakarmodayopagatAH kRtAnAM pUrveSAM karmaNAmudayena upagatAH tiryagAdikuyoniSu gamanonmukhAste nArakAH ' pacchANusapaNa ' pazrAdanuzayena = pazcAttApena ' DajjhamANA ' dahyamAnAH = santapyamAnAH ' purekaDAI' purAkatAni = pUrvAcaritAni 'pAvagAI' pApakAni prANAtipAtAdIni 'NidaMtA ' nindantaH = mithyAtvAjJAnamohAndhena mahArambhamahAparigrahasamAsaktena mayA pUrvabhave kuzA isake bAda una narakoM kI jo sthiti hotI hai- vicAra dhArA baMdhatI hai, sUtrakAra aba usakA pratipAdana karate haiM-' puvvakammodayovagayA ' ityAdi / TIkArtha - (puccakammodayovagayA) kRta pUrvakarmoM ke udaya se tiryag Adi kuyoniyoM meM gamana ke sanmukha bane hue ve nAraka (pacchANusa eNa) pazcAttApa se (jjhamANA ) santapyamAna hokara apane ( purekaDAI ) pUrvAMcarita ( pAvagAI) prANAtipAtAdika ( kammAI ) pApakarmoM kI ( jiMdatA) isa prakAra niMdA karane lagate haiM-" midhyAtva, ajJAna tathA moha se andha bane hue maiMne mahA AraMbha aura mahA parigraha meM Asakta hokara pUrvabhava tyAra khAda te nArakI jIveAnI je vicAradhArA cAle che tenuM have sUtra 2 pratipAdana che - " puvvakammodayovagayA " ityAdi. " " TIartha - " pacchANusapaNa " pUrve yAMnA udayathI tiyaMzU Adi yoniyomAM gamana karavAnI paristhitimAM mUkAyela te nArakI jIveA " pacchANusapaNa " pazcAttApathI " " saMtasa ne pote " purekaDAI " pUrvAtharita " pAvaujjhamANA gAI " AzAtiyAtAdi " kammAI " pAya bhanI "ditA " yA pramANe nihA karavA mAMDe che-" mithyAtva, ajJAna tathA mehuthI adha banelA evA me' mahA AraMbha ane mahAparipratumAM Asakta thaIne, pUrvabhavamAM danI aNI para For Private And Personal Use Only
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 37 nArakapazcAttApanirUpaNam 129 grajalabindubaccazcalAnAM kamaladalagatajalabinduvadApAtaramaNIgAnAM kSaNamAtramukhAnAM bahukAladuHkhAnA bhogAnAM lipsayA-arthamanathaM dharmArtha vA aneke hInAdInA atrANA azaraNA anAthA asahAyAH miyajIvitAmaraNamatikUlAkhasasthAvarA jIvA nirdayaM hatA upahatA upamarditAH paritApitAH prANarahitAH kRtAH, sadguruNA pratibodhito'pi ahaM tannirdiSTamArgamanAdRtya kumArgameva zaraNIkRtavAn , tasyedaM phalaM sAmpatamanubhavAmi " ityAdirUpeNa svakRtakarmaNAM nindAM kurvantaH ' tahiM tarhi ' tatra tatra narake ratnaprabhAdike 'tArimANi' tAdRzAni-tattannarakabhogyAni 'osaNaM ' iti sAtizayaM dezIzabdo'yam , 'cikaNAI' cikaNAni durbhedyAni 'dukkhAI' duHkhAni -azAtAvedanIyarUpANi 'aNubhavittA' anubhUya -- to ya' tatazca tasmAnnarakAt meM kuza ke agrabhAga meM sthita jalabindu ke samAna caMcala, kamala dala ke Upara rahA huI jalabindu ke samAna ApAtaramaNIya, kSaNamAtrasukhadAyI parantu bahutakAlataka duHkhaprada, aise bhogoM kI lipsA se apane artha se anartha yA dharma ke nimitta aneka hIna, dIna, atrANa, azaraNa, anAtha, asahAya, priyajIvita aura maraNa se sadA bhayabhIta aise basa sthAvara jIvoM ko nirdaya bana kara mArA, bAra 2 unheM kaSTa pahu~cAyA, upamardita kiyA, aura prANarahita kiyaa| isa viSaya meM mujhe sadguru deva ne samajhAyA bhI, to bhI maiM tannirdiSTamArga kI avahelanA karake kumArga para hI haTA rhaa| usI kA yaha phala isa samaya maiM bhoga rahA huuN|" isa prakAra se apane pUrvAcarita pApakarmo kI niMdA karate hae ve nAraka jIva (tahiM tahiM ) ratnaprabhA Adi unara narakoM meM (tArisANi) tattat narakabhogya ( osaNaM cikkaNAI ) atizaya cikkaNa-durbheya ( dukkhAI) rahela jaLabiMdu samAna caMcaLa, ane kamaLadaLanA upara rahela jaLabiMduo samAna ApAtaramaNIya, kSaNamAtra ja sukhadAyI paNa lAMbA samaya sudhI dukhadAyaka, evA bhAganI lAlasAthI pitAne mATe athavA vinA kAraNe athavA dharmane nimitte aneka dIna, hIna, atrANa, azaraNa, anAtha, asahAya, jemane jIvavuM game che ane maraNathI je bIve che tevAM vasa, thAvara ane nirdaya banIne meM mAryA, vAraMvAra temane kaSTa ApyuM, upamadita karyA, paritApa pahoMcADayA. ane prANa rahita karyA. te viSayamAM mane gurue samajAvyuM chatAM paNa temane batAvela mArganI avagaNanA karIne huM kumArgamAM ja daDha rahyo. tenuM ja A phaLa atyAre mAre bhegavavuM paDe che. " A rIte pite pUrve karelA pApa nA niha! 42tA te nAchI "tahiM tahiM " 2ixel mA te naramA " tArisANi "tata na24sAya "osaNNaM cikaNAI" atizaya dudha bha0 17 For Private And Personal Use Only
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra 'AukkhaeNaM' 'yuH kSayeNa-narakabhavAyuSyakSayeNa 'uTTiyA samANA' uddhRttAH nissRtAH santaH 'bahave' bahavaH katipayA narakajIvAH 'tiriyavasahi' tiryagvasati-tiryagyoni gacchanti prApnuvanti, yato narakAniHsRtA alpA eva manujyeSUtpadyante / kIdRzIM tiryagyonim ? ityAha -dukkhuttaraM' duHkhottarAM-duHkhaprakarSAm anantotsarpiNyavasarpiNI kAyasthitikatvAttasyAH, ata eva 'sudAruNaM' sudAruNAM=bhISaNAM nAnAdukhanidhAnatvAt , ' jammaNamaraNajarAvAhipariyaTTaNArahaTTaM' janmamaraNajarAvyAdhiparivartanAraghaTTAM-janma-maraNa jarA vyAdhInAM parivartanaH punaH prApaNai araghaTa iva-jalayantra vizeSa iva yA sA tathA tAM 'jalathalakhahayaraparopparavihisaNapavaMcaM ' jala sthala khacara paraspara vihiMsanaprapaJcAM-jalacara-sthalacara azAtAvedanIyarUpa duHkhoM ko (aNubhavittA) bhogakara (to ya) jaba usa naraka se (AukkhaeNaM ) narakabhavasaMbaMdhI Ayu ke kSaya hone para ( uvvaTTiyAsamoNA) bAhara nikalate haiM taba ( bahave ) una meM se bahuta se nAraka jIva (tiriyavasahiM ) tiryazca yoni ko ( gacchaMti ) prApta karate haiM, kyoM ki narakoM se nikale hue bahuta thor3e jIva hI manuSyagati meM utpanna hote haiM / vaha tiryazca yoni kaisI hai isa bAta ko sUtrakAra kahate haiM ki vaha yoni (dukkhuttaraM) ananta utsarpiNI pramANa kAyasthitivAlI hone se duHkhoM ke prakarSa se yukta hai| (sudAruNaM ) nAnA duHkhoM kI nidhAna hone se sudAruNa-bhayaMkara hai| (jammaNa-maraNa-jarA-cAhi pariyaTTaNArahaTTa) janma, maraNa, jarA evaM vyAdhiyoM kI punaHpunaH prApti hone se arahaTa jaisI hai| tathA ( jalathala khahayaraparopparavihiMsaNapavaMcaM) "dukkhAI" mazAta vahanIya 35 duH| "aNubhavittA " sAgavAna " tao ya " jyAre te na24mAthI " AukkhaeNaM " AyuSyano kSaya thAya che tyAre " uvvaTTiyAnamANA" mA2 nIce cha. tyaa2|6 " bahave" temanAmAthI ag! 2 // n||24ii 4 " tiriyavasahiM" tirya ya yonimA "gacchaMti" naya cha, // 265 ke narakamAMthI nIkaLelA bahu thoDA cha ja manuSya gati prApta kare che. te tiya yoni vA che te pAta sUtrA2 vi cha-te yoni " dukkhuttara" mnna utsarpiNI avasarpiNI pramANa kALa sthitivALI hevAne lIdhe duHkhanA sii cha. " sudAruNa" vividha mArnu dhAma pAthI ghagI 34aya42 che. " jammaNa-maraNa-jarA-vAhi pariyaTTaNArahaTTa" bha, bha261, 12 // ane vyAdhionI pharI pharIne prApti thavAne kAraNe raheTa jevI che. tathA " jalathalakhahayaraparopparaviAhasaNapavaMca " mA 52252 jayara, sthaNa. For Private And Personal Use Only
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a. 1 sU0 3: tiryaggatiduHsvanirUpaNam khacarANAM parasparaM vihiMsanasya anekaprakAravadhasya prapaJco vistAro yasyAM sA tAM tathA, sambhUtAM tiryagyauni gacchantIti pUrveNa sambandhaH / / sU0 37 // atha tiryaggati duHkhaM varNayannAha-'imaM ca ' ityAdi / / mUlam-imaM ca jagapAgaDaM varAgA dukkhaM pAti diihkaalN| kiM te ? sIuNha-taNhA khuha-veyaNa - appaIyAra-aDavijammaNa-NiccabhauvviggavAsa-jaggaNa--vaha-baMdhaNa--tADaNaMkaNa nivAyaNa-aTThibhaMjaNa-nAsA-bheya-ppahAra-damaNa-chavicchayaNa abhiogapAvaNa-kasaMkusArAnavAya-damaNANi vAhaNANi yaasuu038|| TIkA-'imaM ca ' idaM ca = anupadavakSyamANaM 'jagapAgaDaM' jagatmakaTaM = sakalalokamatyakSa, duHkham = azAtavedanIya - lakSaNaM 'dIhakAlaM' dIrghakAlam = asaMkhyAtakAlaparyantaM ' pAveti ' prApnuvanti, 'kiM te 'kAni tAni duHkhAni ?, tadAha-sIuNha' ityAdi-' sIuNhataNhAkhuhaveyaNa' zItoSNatRSNA kSudhA vedanA = zItoSNatRSNA kSudhAjanita duHkhaM, tathA 'appaIyAraaDavijammaNa' jisa meM paraspara jalacara, sthalacara aura kheMcaroM ke vividha prakAra ke vadha kA prapaJca-vistAra hai, aisI tiyazcayoni ko prApta karate haiM ||suu0 37 // ava sUtrakAra tiryacagatike duHkhoMkA varNana karate haiM-'imaMcajagapAgaDaM'ityA. TIkArtha-(imaM ca jagapAgaDa) (ima) anupada vakSyamANa yaha (jagapAgaDaM) sakala lokoM ke pratyakSa aise ( dukkhaM ) duHkha ko (varAgA) ve tiryaMcagati ke jIva (dIhakAlaM ) anaMtakAlaparyanta (pAveMti ) bhogate haiM (kiM te ) ve duHkhoM ke prakAra kauna 2 se haiM ? so kahate haiM-usa gati meM duHkhoM ke ye 2 prakAra haiM-(sIuNha ) zIta-janita duHkha, uSNajanita duHkha, ( taNhA ) pipAsAjanitaduHkha aura (khuha ) kSudhAjanitaduHkha, tathA cara, ane nabhacaranAM vividha prakAranA vadhanA prapaMca-vistAra che. evI tiryaMca yonina teso prAta 42 cha // 2-37 // ve sUtrAtiya ya AtinA mArnu pa na 42 cha. "imaM ca jagapAgaDa" tyAle. TI "-imaM ca jagapAgaDa " "imaM" nIce pramANena "jagapAgaDa" sadhaNA zAnI na paDe tavAM" dakkhaM" : "varAgAta bhiyaa| tiya"ya gatinA 7"dIhakAlaM " Adn sudhA" pAveMti " lAgave che. "ki te 1', te dukhanA prakAra kayA kayA che? sUtrakAra tene javAba ApatAM kahe che. te AtimA naye pramANe moya che " sIuNha " zIta nita 5, SYtAnita 5 " tahA" pipAsAnita u bhane "khuha" kSudhAnita For Private And Personal Use Only
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre apratIkAraM pratIkArarahitaM-baddhAyuSkatvAt yad aTavyAM=mahAraNye janma tat tathA, tatra 'NiccabhaundhiggavAsa' nityabhayodvignavAsaH = nityaM = pratikSaNaM bhayenavyAdhAdikartRkavanigrahAdirUpeNa udvignaH-udvegasahitaH vAsaH = nivAsaH ataeva 'jaggaNa' jAgaraNaM nidrAkSayaH 'vaha' vadhaH-mAraNaM, 'baMdhaNa' bandhanaM rajyAdinA niyamana, ' tADaNaM' tADanaM daNDAdinA hananam , 'aMkaNa' aGkanaM prataptazUlAdinA zarIre cinhavizeSakaraNaM, * nivAyaNaM ' nipAtanam-utthApya gartAdau prakSepaNam 'aTTibhaMjaNa' asthibhaJjanam mudrAdinA'sthanAM troTanaM 'nAsAbheya' nAsAbhedaH = nAsikAyAM rajjuyojanArtha chidrakaraNaM 'pahAradamaNa' pahAradamana-prahAraiH-yaSTayAditADanaiH damanaM = svAyattIkaraNaM, 'chaviccheyaNa' chavicchedanaM = avayavakartanaM 'abhiogapAvaNa' abhiyogamApaNam = anicchato'pi zakaTAdau niyojana, (veyaNa appaDiyAra ) pratikAra rahita duHkha, ( aDavijammaNa) aTavI meM janma hone kA duHkha, ( NicchabhaubviggavAsa ) pratikSaNa vyAdha Adi ke vadha-nigraha Adi ke bhaya se udvigna citta hokara nivAsa karane kA duHkha, (jaggaNa ) icchAnusAra nidrA nahIM le sakane kA duHkha, (vaha) vadhajanya duHkha, (baMdhaNa ) rassI Adi dvArA bAMdhe jAne kA duHkha (tADaNa) daNDa Adi se narmasthAnoM meM tADita kiye jAne kA duHkha, ( kaNa) pratapta zUla Adi dvArA zarIra meM dAga diye jAne kA duHkha, (NivAyaNa) uThA kara garta Adi meM paTaka diye jAne kA duHkha, (advibhaMjaNa ) mudgara Adi se haDDiyoM ko tor3a diye jAne kA duHkha, (nAsAbheya) nAsikA ke chedana karane kA duHkha, (pahAradamaNa ) lakar3I cAbuka Adi ke prahAroM se vazIbhUta hone kA duHkha ( chavi-ccheyaNa ) zArIrika avayava kATa diye jAnekA duHkha, (abhiogapAvaga) nahIM icchA honepara bhI jaba gAr3I Adi ma bhane " veyaNa appaDiyAra " prati:22Dita 5 " aDavijammaNa" vanamA ma. vAhuna, " NiccabhaubviggavAsa" pratye kSANa vyA5 mA dvArA qdha, nizraDa mAhinA nayI dvigna citte 22vAnu duH5 " jaggaNa " ch| prabhA nidrA na vAyU~ : " vaha " 15 panya huA, "baMdhaNa" ho2i Paa 43 mAdhavA , " tADaNa" alsii mAhithI bhabha sthAna52 mAra paDavAnuM duHkha "" tapAvela zULa Adi dvArA zarIre DAma devAyAnuM duH5 "NivAyaNa" pArI mA. mAhimA 34vAnu " avibhaMjaNa " bha6. mAhithI instalk , " nAsAbheya " nA chepArnu hu5 " ppahAradamaNa " sADI yA mAhinA hAthI tAme vArnubha, "chaviccheyaNa" zarI2nA m1yye| 4AvAtuM 5 " abhiogapAvaga" chana DAya 7ti 4gy For Private And Personal Use Only
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org " suzinI TIkA a0 1 sU0 39 tiryaggatiduHkhanirUpaNam 133 = kasaMkusAranivAya ' kazAGkuzA''ranipAtaH kazA = carmayaSTi: 'cAbuka ' iti prasiddhA, aGkuzaH = prasiddhaH, ArA = daNDAntarvarttinItIkSNalohazalAkA 'parANI ' iti prasiddhA, teSAM nipAtaH zarIropariprahAraH 'damaNa ' damanaM zikSAgrAhaNam, eteSAM dvandvaH, tAni tathA, 'vAhaNANi ya' vAhanAni ca bhArodvAhanAni ityevaM rUpANi duHkhAni prApnuvantIti sambandhaH || sU0 38 || punarapi tAnyevAha - 'mAyApi ' ityAdi / mUlam - mAyA - pii-vippaoga- soyaparipIlaNANi ya satthaggi-visAbhighAya- galagavalAvalaNamAraNANi ya galajAlucchi - paNANi ya-paulaNa vikappaNANi ya-jAyajjIvagabaMdhaNANi ya paMjaranirohaNANi ya sajUha nighAuNANi ya dhamaNANi ya dohaNANi ya kudaMDagalabaMdhaNANi ya vADaga parivAraNANi ya paMkajalanimajjanANi ya vArippavesaNANi ya ovAya nibhaMgavisamANi ya vaDaNa davaggijAla dahaNAiyAI ya // 39 // TokA' mAyApi vippayoga' mAtApitRviprayogaH = mAtA ca pitA ca meM jota diye jAne kA duHkha, (kasaMkusAranivA ya) kazA-cAbuka aMkuza evaM ArA-daMDe ke agrabhAgameM lagI huI loha kI kIla-se pITe jAne kA tathA cubho dene kA duHkha, ( damaNANi) damana-acchI cAla Adi ko calAne ke liye zikSA kA duHkha, tathA ( vAhaNANi ya) bhAroM ko vahana karane kA duHkha, ye saba duHkha hai aura unheM tiyaMcagati meM rahe hue jIva prApta karate haiM / sU. 38 // tiryaMcagati ke aura bhI ye duHkha haiM- 'mAyA-piya-vippaoga' ityAdi / TIkArtha - (mAyA-piya-vippaoga soyaparipIlaNANi ya) mAtA pitAkA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhAdiGa thADe tyAre gADI mAhime bheDAvAnuM du:, "kasaMkusAranivAya " 4shaacAbuka, akuza ane Ara-lAkaDIne cheDe ceDelI aNIdAra khIlI vaDe mAra bhAvAnuM duHkha, tathA te zIlenI bhI zarIramAM laavAthI huH zatu "damaNANi " damana-sArI cAla cAlAvavA ke gati vadhArAvavA mATe thatI zikSAnuM duHkha tathA "vAhaNANi ya " lAra upADavAnuM Duma, meghAM duHmanA vividha prahAra che, ane tiryaMcagatimAM janmelA jIvA te duHkhA lAgave che // sU-385 tiryaya gatinA jInna ho mA pramANe che- "mAyA - piya- vippaoga" ityAdi. TIartha - " mAyA-piya-vippaogasoyaparipIlaNANi ya" bhAtA pitAno bhanbhatAM For Private And Personal Use Only
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org prasavyAkaraNasUtre tayorviprayogaH = viyogaH, tayorjanmato maraNe badhe vyAdhAdiminigrahe vA svasya nigrahe veti bhAva: ' soyaparipIlaNANi ya' zokaparipIDanAni = mAtApitRviyogajanitazokaduHkhAni, athavA srotaH paripIDanAni srotasAM nAsikAdichidrANAM rajjubandhanAdibhiH paripIDanAni khedotpAdanAni / 'satyaggavisAbhighAya galagavalAvaNamAraNANi ya' zastrAgniviSAbhighAtagalagavalAvala namAraNAni ca tatra - zastraM ca agnizca viSaM ca tairabhighAtaH = nAza:, tathA galasya = kaNThasya gavalasya = zUGgasya ca Avalanena - moTanena mAraNAni ' galajAlucchiSpaNANi ' galajAlorakSepaNAni = galena baDizena jAlena ca utkSepaNAni matsyAdInAM jalAvahirniMssAraNAni / pauLaNa - vikappaNANi pacana vikalpanAni=' paulaNa pacanaM vikalpanaM ca aGgakartanaM tAni / jAvajjIvagabaMdhaNANi' yAvajjIvakavandhanAni-AjIvana rajjuzalAdi bandhanAni / 'paMjara nirohaNANi' paJjara nirodhanAni paJjaraM = lohavaMzazalAkAdinirmitaM pakSiniyantraNagRhaM tatra nirodhanAni pratirodhanAni 'sajUha nidghADaNANi' svayUtha nissAraNAni svayUthAt svasArthAt nissANAni - punaH punaH parivArataH janmate hI viyoga ho jAne se duHkha sahana karanA, athavA - nAsikA Adi ke chidroM kA rajju Adi ke dvArA baMdhana hone para usakA kaSTa sahanA, (satyaggavisAbhighAyagalagavalAvalaNa mAraNANi ya ) zastra se, agni se tathA viSa se maraNa ho jAnA, galA aura sIMga ke mur3a jAnA aura usase maraNa ho jAnA, (galajAlu cchippaNANi ya) baDiza - machalI mArane kA kAMTA evaM jAla se apane sthAna se alaga kiyA jAnA, (pau = Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vikapaNANi ya) agni meM pakAyA jAnA aMga aMga kA kATA jAnA ( jAvajjIvagabaMdhaNANi ya) jIvanaparyanta rajju athavA sAMkala Adi se bAMdhA jAnA, (paMjaranirohaNANi ya) pIMjare meM baMda kiyA jAnA, (sajUhanidhADaNANi ya) vAra 2 apane jhuMDa meM se bAhara nikAla diyA jAnA ja viyAga thavAthI duHkha sahana karavuM paDe che. nAka AdinA chidronuM doraDA mAhi dvArA adhana thavAthI tenuM duHkha sahana } paDe che. "satyaggivisAbhighAya galagavalAvalaNamAraNANi ya " zastrathI, agnithI tathA viSayI mRtyu tha bhavAnuM, gaLu bhane zIMgaDAM bharaDAI navAne araNe bharaNu thavAnuM, "galajAlu - cchippaNANi ya" gar3ha ( bhAchasI bhAvAnA aMTo ) bhane lajathI potAnA sthaanethI alaga karavAnuM, " paulaNavikapaNANi ya" agnimAM raMdhAvAnuM, hare5 aganAM chehAvAnuM, " jAvajjIvagabaMdhaNANi ya " bhave tyAM sudhI horA meM sAMDaNa paDe mAMdhAvAnuM, "paMjaranirohaNANi ya " zimAM pUzavAnuM, " sajUhanidvADaNANi ya" vAraMvAra potAnA samUhamAMthI mahAra sa bhavAnuM, " dhamaNANi ya " For Private And Personal Use Only
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 39 tiryaggati duHkhanirUpaNam pRthakkaraNAnItyarthaH, 'niH' pUrvakasya 's' dhAtoH 'dhADa' AdezekRte'pi punanirupasargapUrvakanirdezaH paunaH punyArthasUcakA, 'dhamaNANi ' agnau prakSipya bhasvAdibhi. rdhamanAni / dohaNANi ' dohanAni 'kudaMDagalabaMdhaNANi' kudaNDagalabandhanAni kudaNDasya cakrakASThasya gale kaNThe bandhanAni 'vADagaparivAraNANi ya ' vATaka parivAraNAni bATake nirodhanAni 'paMkajalanimajjaNANi' paGkajalanimajjanAni paGkamayajale nimajjanAni broDanAni 'vArippavesaNANi' vAripravezanAni-jalaprakSepaNAni ' ovAyanibhaMgavisamaNivaDaNadavaggijAladahaNAiyAI ya' avapAtanibhaviSamanipatanadavAgnijvAlAdahanAdikani ca-avapAtena=gartAdiSu nipAtena yo nibhaGgaH aGgopAGgaH bhaJjanam , api ca-viSamebhyaH-viSamapradezebhyo girivRkSAdibhyo nipatanaM, tathA davAgnijvAlAbhirdahanaM ceti dvandvaH, tAni AdipeSAM tAni -khasvajAtiyarogAtaGkAdIni tAnyevampakArANi duHkhAni prApnuvanti ||suu039|| (dhamaNANi ya) agni meM prakSipta karake bhastrA Adi se dhokA jAnA, ( dohaNANi ya ) stanoM kA dohana honA, ( kudaMDa galabaMdhaNANi ya ) koThe vakra-kASTha kA gale meM bAMdhA jAnA-laTakAyA jAnA, ( vADagaparivAragANi ya ) kAMToM Adi kI bADa lagAkara kisI sthAnapara rokA jAnA, ( paMkajalanimajjaNANi ya ) paMka yukta jala meM pha~sa jAnA, ( vArippavesaNANi ya ) vAripravezana-barasate hue pAnI meM khar3e rahanA athavA talAba vagairaha ke pAnI meM haThAt praviSTa karAyA jAnA, athavA pAnI meM DUba kara mara jAnA, ( ovAyaNibhaMgavisamaNivaDaNa-davaggijAla dahaNAiyAiM ya) kisI garta khaDDA Adi meM gira jAne se aMga upAMgoM kA TUTa jAnA, parvata Adi ke U~ce sthAnoM se gira jAnA, dAvAgni meM jala jAnA, ityAdi nAnA prakAra ke duHkhoM ko tiryazca gati ke jIva bhogate haiM ||muu. 39 // manamA nabhAne anglet2 saNiyA mA 43 vIdhApAtuM, "dohaNANi ya" mAyAmAthI 65 devAnu, "kudaMDagalabaMdhaNANi ya " Amwi Alsi 81841vAnu, " vADagaparivAraNANi ya" imqat mi bhUyA pAnu " vArippavesaNANi ya" pAri pravezana-12satA 12sAmai SL 2DavAnu athavA taNAva vagerenA pAemai 40 marIthI praveza 42vAnu. " ovAyaNibhaMgavisamaNivaDaNa -davaggijAladahaNAiyAiM ya " 5 mA. mAhimA 5 pAthI 243 Sia tUTI javAnuM, parvata Adi UMcAM sthAne parathI paDI javAnuM, dAvAgnimAM baLI javAnuM, ItyAdi vividha prakAranAM dukhe tiryaMca gatinA che bhagave chAsa rUlA For Private And Personal Use Only
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - 236 praznavyAkarasUtre upasaMharannAha-evaM te' ityaadi| mUlam-evaM te dukkhasayasaMpalittA naragAo AgayA ihaM sAvasesakammA tirikkhapaMcidiesu pArvati pAvakArI kammAiM, pamAyarAgadosabahusaMciyAiM aiva asAyaka: kasAI // sU0 40 // TIkA-evam-uktaprakAraiH te = jIvA prANAtipAtakArakAH 'dukkhasayasaMpalittA' duHkhazatasampradIptA duHkhazataiH sampradIptAHsantaptAH 'naragAo' narakAt -iha-tiryagloke 'AgayA 'AgatAH utpannAH 'sAvasesakammA' sAvazeSakamaNiH avaziSTapApakarmANaH 'pAvakArI' pApakAriNaH 'tirikvapaMcidiesu' tiryak paJcendriyeSu 'pamAya-rAgadosabahusaMciyAI' pramAdarAMgadveSavahusazcitAnipamAdaH viSayAghabhiSvaGgalakSaNaH, rAgaHmAyAlobhalakSaNaH, dveSaHkrodhamAnalakSaNaH, taH bahUni sazcitAni=upArjitAni 'aIva' atIva-atyantam 'asAyakakkasAI' azAtakarkazAni = azAteSu azAtavedanIyakarmodayaprabhaveSu duHkheSu karkazAni kaThorANi 'kammANi' karmANi-karmajanyAni duHkhAni 'pAti' prApnuvanti, aba upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM-' evaM te ' ityaadi| TIkArtha-(evaM isa prakAra se (te) ve prANAtipAtakAraka jIva (dukkhasa yasaMpalittA) saikar3oM duHkhoM se santapta hokara (naragAo) naraka se (iha ) isa tiryagloka meM (AgayA ) utpanna hote haiM aura ( sAvasesakammA ) pApakarma unakA avazeSa rahane ke kAraNa ve (tirikkha paMcidiesu) tiryazca paMcendriyoM meM (pamAya - rAgadosabahusaMciyAI ) viSayA yabhiSvarUpa prabhAda se mAyAlobharUpa rAga se aura krodhamAnarUpa dveSa se upArjita kiye gaye (aIca asAya kakkasAI kammAiM) azAta karkaza karmoM ve 552 42i sUtrA2 4 cha-" evaM te" tyAhi TI -"evaM" mA pramANe "te" te prAzuvadha 42nA2 0 "dukkhasayasapalittA" se humAthI bhI thane " naragAo" namAthI " iha " // tiya bhai "AgayA" utpanna thAya cha bhane "sAvasesakammA" tebhanA |54m mADI 2sa DAvAthI te "tirikkhapaMcidiesu" tiya ya pazyandriyobhA "pamAya rAgadosabahusaMciyAI " viSayAhinI malidA 35 pramAthI, bhAyA bola 35 rAthI, bhane odhamAna 35 dveSayI Gilad re " aItra asAya kakkasAI kammAI " All 44 bhani mAtA vahanIya hayane 2Ne pArita For Private And Personal Use Only
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 1 sU0 41 caturindriyaduHkhanirUpaNam pANivadhakArakAH narakAtmatyAgatAstiryapaJcendriyayoniSu samutpannAH kaThoratarANi duHkhAnyanubhavantIti saGkalito'rthaH // sU0 40 // tiryak paJcendriyaduHkhAni varNayitvA sAmmataM caturindriyaduHkhAni varNayannAi-'bhamara' ityaadi| mUlam-bhamara-masaga-macchiyAiesu ya jAikulakoDisayasahassehiM navahiM cauridiyANa tahiM tahiM ceva jammaNa maraNANi aNuhavaMtA kAlaM saMkhijaM bhamaMti neraiyasamANa tivvadukkhApharisarasaNaghANacakkhusahiyA // sU0 41 // TIkA-' bhamara-masaga-macchiyAiesu ' bhramaramazakamakSikAdikeSu = prasiddheSu ' cauridiyANa' caturindriyANAM 'navahi ' navasu-navasaMkhyakeSu 'jAikulakoDisayasahassehi ' bhAtikulakoTizatasahasreSu = jAtau = caturindriyajAtI yAni kulAni-bhramarAdhanekAkArANi, teSAM koTayA vibhAgAH antabhaidAH teSAM zatasahasreSu-lakSeSu-navalakSacaturindriyajAtikulakoTiSu ityarthaH, 'tahi tahiM ceva' ko azAtavedanIyakarmodayase udbhUta hue dukhoM meM bhI kaThotara karmajanyaduHkhoM ko (pAveMti ) bhogate haiM-arthAt ve prANivadhakAraka jIva narakase nikalakara tiryazcapaMcendriyoM meM utpanna hote haiM aura vahAM kaThora duHkhoM ko prApta karate haiM ||suu. 40 // ve pApI jIva caturindriya jIvoM meM utpanna hokara kisa prakAra ke duHkhoM ko bhogate haiM jisakA varNana karate haiM-' bhamara-masaga ' ityaadi| TIkArtha-(bhamara-masaga-macchiyAiepsu cariMdiyANa navahiM jAikulakoDisayasahasse hiM) bhramara, mazaka, makSikA Adi caturindriya jIvoM ke nau lAkha jAtikula koTiyoM meM (tahiM tahiM ceva jammaNamaraNANi) vahIM vahIM // 42ai pa dhAre // 2 mAnya humAne "pAti' lAgave cha. Tave ke prANavadha karanAra cho narakamAMthI nIkaLIne tiryaMca paMcendrimAM utpanna thAya che ane tyAM vadhAremAM vadhAre AkarAM duHkha prApta kare che sU. 40 te pApI jIve caturindriya mAM utpanna thaIne kevA prakAranAM duHkha sAgave che tenuna 42tA sUtra.2 7 cha-"bhamaramasaga" tya!.. TImAtha-"bhamara, masaga, macchiyAiesu cauridiyANa navahiM jAikulakoDisayasahassehi" abha2, bha24, bhAbhI mAhi yaundriya 7vAnI napAma 42nI jAtiyAmA "tahiM tahiM ceva jammaNamaraNANi." te te yoniyAmA caturindriya lavAmA pra-18 For Private And Personal Use Only
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 138 praznavyAkaraNasUtra tatra tatraiva-caturindriyeSveva ' jammaNamaraNANi' janmamaraNAni 'aNuhavaMtA ' anu bhavantaH kurvantaH 'neraiyasamANativadukkhA / nairayikasamAnatIvraduHkhA=nArakaiH samAnAni-narake nArakAH yAdRzAni duHkhAni anubhavanti tattulyAnyeva tIvANi=kaThorANi asahyAnItyarthaH duHkhAni yeSAM te tathA nArakaduHkhatulyAsamavedanAvantaH, 'pharisa-rasaNa-ghANa-cakkhusahiyA ' sparza-rasana-prANa-cakSuH sahitAH sparzAdIndriyacatuSTayayuktAH 'saMkhijjaM kAlaM' saMkhyAtaM kAlaM saMkhyAtavarSasahasraM kAlaM yAvat 'bhamaMti' bhramanti=punaH punaryonito yoni praapnuvntiityrthH||41|| atha trIndriyaduHkhAni varNayati ' taheve ' tyaadi| malam-taheva teiMdiesu kuMthu-pivIliyA-uddehiyAiesu ya jAikulakoDisayasahassehiM ahiM aNUNagehiM teiMdidiyANa tahiM tahiM ceva jammaNa maraNANi aNuhavaMtA kAlaM saMkhejagaM bhamaMti neraiyasamANativvadukkhA pharisa-rasaNa -ghANa-saMpauttA // sU0 42 // TIkA-'taheva' tathaiva-caturindriyeSu yathA duHkhAnyanubhavanti tathaiva 'te iMdiesu' trIndriyeSu ' kuMthu-pivIliyA uddehiyAiemu ' kunthu pipIlikopadehipara-caturindriya jIvoM meM ho-janma maraNoM ko (aNuhavaMtA ) karate hue ve pApI jIva ( neraiyasamANativadukkhA) narakagati jaise asahya duHkhoM ko bhogate hue (pharisa-rasaNa-ghaNacakkhusahiyA) sparzana, rasanA, ghANa aura cakSu ina indriyoM se yukta hue ye caturindriya jIva (saMkhijaM kAlaM) saMkhyAtA hajAra varSataka ( bhamaMti ) usI yoni meM janma maraNa karate rahate haiM / sU. 41 // __ aba trIndriya jIvoM ke duHkhoM ko ve bhogate haiM aisA varNana sUtrakAra a rma bha2 "aNuhavaMtA" anubhavatA te pApI ch| " neraiyasamANativva dukkhA" na24 gati asahya ho logave che. bhane "pharisa-rasaNa-ghANa -cakkhusahiyA" :5zana, rasanA, prANu, mane yakSa se yAra 4ndriyothI yukta te turindraya 7. " saMkhijnaM kAlaM" sajyAta 12 15 sudhI "bhamaMti" te enimAM janma maraNa anubhavyA kare che, sU-jA have te triIndriya che je duHkho bhegave che tenuM sUtrakAra varNana kare For Private And Personal Use Only
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA bha0 1 sU0 42 tindriyadvIndriyaduHkhanirUpaNam // kAdikeSu-kunthuH kSudrajantuvizeSaH, pipIlikA prasiddhA, 'uddehiyA' upadehikA =' udehI' iti bhASA prasiddhA, ityAdikeSu ' teiMdiyANa' trIndrigaNAM, ' aNUNagehiM ' anyUna keSu-pUrNeSu ' ahiM' aSTasu 'jAikulakoDisayasahassehi' jAtikulakoTizatasahasreSu-jAtau trIndriyajAtI yAni kulAni = kunthupipIlikAyAkArANi, teSAM koTayaH-vibhAgAH antarbhedAH, teSAM zatasahasreSu lakSeSu paripUrNASTalakSatrIndriya jAtikulakoTiSu-ityarthaH, 'tahiM tahiM ceva' tatra tatraiba trIndriyeSu ' jammaNamaraNANi' janmamaraNAni 'aNuhavaMtA' anubhavantaH, neraiyasamA NativvadukkhA' nairayikasamAnatIvraduHkhA-narakasadRzaduHkhayuktAH 'pharisa-rasaNaghANa-saMpauttA' sparza rasanaghrANasamprayuktA-sparzAdibhistribhirindriyairyuktAH 'saMkhejjaga ' saMkhyAtaka=saMkhyAtavarSasahasraM kAlaM yAvat 'bhamaMti' bhramanti |mu042|| karate haiM-' taheva ' ityaadi| TIkArtha-(taheva) jisa taraha pApI jIva caturindriya jIvoM meM janma maraNa karake duHkhoM ko bhogate haiM usI taraha ve ( kuMthu pivIliyA uddehiyAiesa) kuMthu, pipIlikA, udehI Adika trIndriya jIvoM meM ki jina (teiMdiyANa ) tendriya jIvoM kI (aNUNagehiM ahiM jAikulakoTisayasaha. ssehi ) una pUrNa ATha lAkha jAtikula koTiyoM meM (tahiM tahiM ceva jammamaraNANi aNuhavaMtA) bAra bAra vahIM para janma maraNoM ko karate hue ( neraiyasamANativvadukkhA ) narakagati jaise asahya duHkho ko bhogate hue inake (pharisa-rasaNa-ghANa saMpauttA ) sparzana, rasanA aura prANa ina tIna indriya yukta hue ye tendriya jIva (saMkhejja kAlaM ) saMkhyAta hajAra varSoM taka (bhamaMti ) usI paryAya meM paribhramaNa karate haiM |suu042|| 2-"taheba" pratyA. TI -"taheva" 25 55 vo yaturindra ma ma bha29 pAbhIna mo nAgave cha tema tem| "kuMthupivIliyAuddehiyAiesu" ithu, 1.3., SEE ALL trindriya vomA ma se che. bhane ' teiMdiyANa" tendriya vAnI "aNUNagehi aTTahiM jAikulakoTisayasahasse hiM" -304 52nI. tiyonimA " tahiM tahi ceva jammamaraNANi aNuhavaMtA" pAvA2 04ma bharaNa anubhavatai "nerahayasamANativvadukkhA " na24 gati asara humo mAga cha bhane "pharisa-rasaNa-ghANa saMpauttA' 250degna, 2sanA bhane prAe the a ndriyo| DAya cha. mevA te tendriya 7yo " saMkhejjakAlaM " AvthAta 12 varSA sudhA "bhamaMti" te // yonimA paribhrama 4aa 42 ch|| 2-42 / / For Private And Personal Use Only
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra w8' www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre atha dvIndriyaduHkhAni varNayannAda - 'gaMDUlaya ' ityAdi / mUlam - gaMDUlaya - jalUya - kimiya- caMdaNaga - mAie ya jAikulako Disaya sahassehiM sattahiM aNUNagehiM beiMdiyANa tahiM tahiM ve jammaNa maraNANi aNuhavaMtA kAlaM saMkhijjagaM bhamaMti neraiya samANativva dukkhA pharisa-rasaNa sNputtaa||suu043 // TIkA - trIndriyAt samAgatAH dvIndriyeSvapi 'gaMDUlaya - jalUya kimiyacaMdaNagamAie ' gaNDolaka - jalUka - kRmi-candana- kAdikeSu - gaNDolA: gomayAdiSu samutpannAH kITavizeSAH, jalukA:=jalajantukA : 'joka' iti prasiddhAH kRmayaH = ' laTa ' ' cUraNiyA ' iti prasiddhAH, candanakA: zaGkhajAtivizeSAH, te AdiryeSAM te tathA teSu ' beidiyANa ' dvIndriyANAM 'sattahiM 'saptasu jAtikulakoTizatasahasreSu anyRneSu janmamaraNAni anubhavanto nArakasamAna tIbraduHkhAH sparzarasanetIndriyadvaya samprayuktAH saMkhyAtavarSasahasralakSaNaM kAlaM yAvat bhramanti // 43 // aba dvIndriya jIvoM meM utpanna hokara ke ve kina kina duHkhoM ko bhogate haiM isakA sUtrakAra varNana karate haiM-' gaMDUla ya ' ityAdi / TIkArtha-tendriya yoni se nikala kara ve pApI jIva dIndriya jIvoM meM (gaMDUlaya-jalUya - kimiya- caMdaNaga-mAiesa) gaNDolaka, jaloka, kRmi, aura zaMkha AdikoM meM bhI ki jinakI ( sattarhi jAikulakoDi sayasasse hiM) sAtalAkha jAtikula koTi haiM ( tahiM 2 ) vahIM vahIM bAra 2 ( jammamaraNANi aNuhavaMtA) janma maraNa karate hue ( neraiya samANa tivvadukkhA) nArakiyoM jaisA tIvra duHkha bhogate hue (pharisa - rasaNa saMpattA ) spa For Private And Personal Use Only have phrIndriya jIveAmAM utpanna thaine te kayAM kayAM duHkho bhAgave che, tenu' sUtrAra vAna ure che -" geDUlaya " ityAdi " TIartha-tendriya yonimAMnI nIjIne te pAthI vo " gaMDUlaya - jalUyafafaa-dz010-873eg" ,,das, vals, ?lu, a'u mult allfeu gani yen se che. te dvIndriya lavonA pazu "sattarhi jAikulako Disayasahasse hiM" nati prabhASe sAta sAtha prAze che. "tarhi tahiM" te hare latiyAM vAraMvAra ' jammamaraNANi aNuhavaMtA" janma maraNa anubhavatA neraiyasamANativvadukkhA " tethe nArIo devAM Au duHkho logave che. "pharisara saNa saMpattA " 66 sparzana ane rasanA indri
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 1 sU0 44 ekendriyaduHsanirUpaNam evameva ekendriyatvamapi te prAptAH yAsu yAca yoniSu yathA bhramanti tadAha -- pattA' ityaadi| mUlam-pattA egidiyattaNapi ya puDhavi jala jalaNa-mAsya vaNapphaisuhumabAyaraM ca pajjattamapajjattaM patteya sarIraNAma sAhAraNaM ca patteyasarIrajIvesu ya tattha vi kAlamasaMkhejjaM bhamaMti arjatakAlaM ca aNaMtakAe, phAsiMdiyabhAvasaMpauttA dukkhasamudayaM imaM aNiTuM pAvaMti puNo puNo tahiM tahiM ceva parabhavatarugaNagahaNe // sU0 44 // TIkA-'egidiyattaNapi ya ' ekendriyatvamapi ca= api ce' ti samu. ccayArthaH / evaM ca na kevalaM paJcendriyacaturindriyAditvameva prAptAH, api tu ekendriyatvamapi 'pattA' prAptAH santaH duHkhasamudayaM prApnuvantItyagreNa sambandhaH / zana aura rasanA ina do iMdriyoM se yuktavAle ye dvIndriya jIva (saMkhejjakAlaM ) saMkhyAta hajAra varSa pramANa kAlataka (bhamaMti ) isI dvindriya kI paryAya meM bhramaNa karate haiM / sU-43 // isI taraha ekendriya kI paryAya ko bhI prApta hue ve pApI jIva jina 2 yoniyoM meM jisa 2 taraha se paribhramaNa karate haiM aba mUtrakAra isa bAta ko prakaTa karate haiM-' pattA egidiyattaNaMpi ya' ityaadi| ___TIkArtha-( egidiyattaNaMpi ya pattA ) ve pApI jIva kevala paMcendriya, caturindriya Adi paryAyauMko hI prApta nahIM karate haiM kintu ekendriya paryAyako prApta karate haiM aura vahAM ve (dukkhasamudayaM pAvaMti) duHkha samUha ko bhogate yothI yuta tehIndriya ! " saMkhejjakAla" sadhyAta 12 varSa sudhA " bhamaMti" me allndraya yonimA abhaera 42 cha / 2-43!! eja pramANe ekendriyanI paryAyamAM utpanna thaIne te pApI che je je nimAM je je rIte paribhramaNa kare che, te vAtanuM sUtrakAra have varNana kare cha-" egidiyattarNapi ya" tyAdi. " egidiyattarNapi ya pattA" te yAcI yo ta candriya, yaturindriya paryAne ja prApta karatA nathI paNa ekendriya paryAyane paNa prApta kare che, ane tyAM to " dukkhasamudayaM pAvaMti" mAnA samUDane mAgacyA re, te For Private And Personal Use Only
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 152 praznavyAkaraNasUtra kIdRzamekendriyasvam ? ityAha-puDhavIjalajalaNamAruyavaNapphai' pRthivI-jalajva lanamArutavanaspatikaM, pRthivyaptejovAyuvanaspatirUpam / tadapi pRthivyAdikaM kITazam ? ityAha- suhumabAyaraM sUkSmavAdaraM-sUkSmavAdaranAmakarmodayasampAdyam 'pajja. ttamapajjattaM ' paryAptamaparyApta-paryAptA'paryAptanAmakarmodayasampAdyam / tathA 'patteya sarIraNAmasAhAraNaM ' pratyekazarIranAmasAdhAraNaM, tatra pratyekazarIranAma-yadudayAjjIvaM jIvaM prati bhinna zarIramupajAyate tat-pRthivyaptejovAyu-pratyeka vanaspa tirUpaM, sAdhAraNa sAdhAraNanAma-yadudayAd anantAnAM jIvAnAmekaM zarIraM bhavati rahate haiM, isa prakArakA saMbaMdha yahAM lagA lenA cAhiye / ekendriyoM ke bheda isa prakAra haiM-(puDhavijala-jalaNa-mAruya-vaNapphaha suhumavAyaraMca) pRthivI jala, agni, vAyu aura vanaspati ye saba ekendriya jIva haiM inake sUkSma aura bAdara ye do bheda haiN| sUkSma nAmakarma ke udaya se jIva pRthivyAdi rUpa sUkSma ekendriya aura bAda nAma karma ke udaya se bAdara pRthivyAdi ekendriya hotA hai / ( pajjattamapajjattaM) ye donoM prakAra ke jIva paryApta aura aparyApta hote haiM / paryApta nAma karma ke udaya se jIva paryApta hotA hai aura aparyApta nAmakarma ke udaya se aparyApta hotA hai / (patteyasarIraNAmasAhAraNaM ca ) jisake udaya se jIva jIva kA bhinna 2 zarIra hotA hai vaha pratyeka zarIra nAmakarma hai / yaha pratyeka zarIra nAmakarma kA udaya pRthivI apteja vAyu aura pratyeka vanaspati ke hotA hai / tathA jisa ke udaya se anaMta jIvoM kA eka hI zarIra hotA hai vaha sAdhAraNa nAmakarma prakArane saMbaMdha ahIM samajI levAnuM che. ekendriyanA bheda A pramANe che" puDhavi jala-jalaNa-mAruya-vaNapphaisuhumabAyara ca" pRthivI, 4, pani, vAyu ane vanaspati e saghaLA ekendriya jIve che. tenA be bheda che-sUma ane bAdara sUma nAmakarmanA udayathI jIva pRthivI AdirUpa sUrama ekendriya ane bAdara nAmakarmanA udayathI bAdara pRthivI Adi ekendriya thAya che. "pajjattamapajjataM" te panne 542 // 75 paryApta mane aparyApta jAya cha, paryApta nAma karmanA udayathI jIva paryApta thAya che ane aparyApta nAmakarmanA yathI aparyApta thAya che "patteyasarIraNAmasAhAraNaM ca" nA yathI dareka jIvanuM bhinna bhinna zarIra hoya che te pratyeka zarIra nAmakarma kahevAya che. te pratyeka nAmakarmane udaya pRthivI, jaLa, teja, vAyu ane pratyeka vana spatine hoya che. tathA jenA udayathI anaMta nuM eka ja zarIra hoya che te sAdhAraNa nAmakarma che, ane tene udaya anantakAya vanaspatimAM ja hoya che. For Private And Personal Use Only
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 1 sU. 44 ekendriyaduHkhanirUpaNam tat-anantakAyarUpam / 'tattha vi ' tatrApi 'patteyasarIrajIvesu ya ' pratyekazarIrajIveSu = pUrvoktapRthivyAdipratyekavanaspatiparyanteSu ' asaMkhejja' asaMkhyeyam asaMkhyAtAvasarpiNI rUpaM kAlaM yAvat bhramanti / 'aNaMtakAe' anantakAye sAdhAraNavanaspatizarIre kandamUlAdiSu 'anaMtakAlaM' anantakAlam anantAvasapiNyutsarpiNI lakSaNaM bhramanti paryaTanti / uktazca " asaMkhosappiNi ussappiNI u agidiyANa ya cauNhaM / tAo ceva aNaMtA, vaNassaIe u boddhanvA // 1 // " iti // chAyA-asaMkhyAvasarpiNyutsarpiNya ekendriyANAM ca caturNAm / tAzcaivA'nantA vanaspatau tu boddhavyAH // 1 // " iti / hai, aura isakA udaya anantakAyavanaspati ke hotA hai / ( tatthavi patteyasarIrajIvesu) pApI jIva ina pRthivyAdi se lekara pratyeka vanaspati kI yoniyoM meM ( asaMkhejjaM kAlaM ) asaMkhyAta avasarpiNI asaMkhyAya utsapiNI kAla taka janma maraNa ke duHkha bhogate haiN| tathA ( anaMtakAe aNaMta. kAlaM ca ) sAdhAraNa vanaspatirUpa kanda mUlAdikoM meM anaMta upsarpiNI aura anaMta avasarpiNI kAlataka janma maraNa ke kaSTa bhogate haiN| kahA bhI hai " asaMkhosappiNi ussappiNI u egidiyANa ya cauNhaM / tAo ceva aNatA, vaNassaIe u boddhanvA // 1 // " iti // ekendriya pRthivI Adi cAroM meM ghUmane kA kAla asaMkhyAta utsarpiNI avasarpiNI hai tathA vanaspati meM-sAdhAraNa-anaMtakAya meM-ghUmane kA kAla anaMta utsarpiNI avasarpiNIrUpa hai // 1 // " tatthavi patteyasarIrajIvesu" pApI 71 mA pRthivI mAhithI sAdhana pratye vanaspatinI yonImA " asaMkhejjaM kAla" asaNyAta pie masa'bhyAta Graffeil 11 sudhI ma bharanA lAgave cha, tathA "aNaMta kAe aNaMtakAla ca" sAdhA221 vanaspati35 bhUmAhimA mata sahi ane anaMta avasarpiNI kALa sudhI janma maraNanAM ka bhogave che. kahyuM paNa che. " asaMkhosappiNi ussappiNI u egidiyANa ya cauNiM / to ceva aNaMtA, vaNassaIe u boddhavvA // 1 // iti // ekendriya pRthivI Adi cAremAM paribhramaNane kALa asaMkhyAta utsarpiNI avasarpiNI che, tathA vanaspatimAM-sAdhAraNa-anaMtakAyamAM paribhramaNane kALa anaMta utsarpiNI avasarpiNI rUpa 1 For Private And Personal Use Only
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre - kIdRzAH santo bhramanti ? ityAha-'phAsidiyabhAvasaMpauttA' spa zendriyabhAvasampayuktA-sparzamAtra kendriyatvaM prAptAH, 'tahiM tahiM ceva ' tatra tatraiva vataspatikAya eva, kIdRze ? ityAha-' parabhavatarugaNagahaNe' parabhavatarugaNagahane-parA:-prakRSTAH, sarvotkRSTakAyasthitikatvAt bhavAH utpattisthAnAni yeSu te tAdRzAH tarugaNAH vRkSagucchagulmAdisamUhAstairgahane gambhIre 'puNo puNo' punaH punaH=muhurmuhuH ' imaM vakSyamANam ' aNiTuM ' aniSTaM pratikUlaM duHkhasamudayaM =duHkhasamUha nAnAvidhamazAtavedanIyarUpaM 'pAvaMti' prApnuvanti / sarvAsAM jAtInAM kulakoTayo yathA-- " egidiesu paMcasu, bArasa-satta-tiga-satta-aTThavIsA ya / vigalesu satta aDa nava, jala-khaha-cauppaya-uraga-bhuyagesu // 1 // adatterasa bArasa, dasa dasa navagaM narAmare nre| bArasa chavIsa paNavIsa huMti kulakoDilakkhAI // 2 // " iti / (phAmidiya bhAvasaMpauttA ) ye saba jIva eka sparzana indriya vAle hI hote haiM / aura (tahiM tahiM ceva ) usI banaspatikAya meM ki jahA~ (parabhavatarugaNagahaNe ) vRkSa, guccha, gulma Adi samUharUpa bhava sarvotkRSTa haiM aura unase jo gahana banA huA hai (puNo puNo ) vAra 2 ( imaM) ina vakSyamANa (aNisR) aniSTa-pratikUla (dukkhasamudayaM ) duHkhoM ko-nAnA. vidha azAta vedanIya rUpa kaSToM ko ( pAvaMti ) pAte haiN| samasta jAtiyoM ke kula koTiyoM kI saMkhyA isa prakAra haiM___ pRthvIkAya ke bAraha lAkha, apkAya ke sAta lAkha, teukAya ke tIna lAkha, vAyukAya ke sAta lAkha, vanaspatikAya ke aTThAIsa lAkha, phAsidiya bhAvasaMpauttA" te mA yo 48ii 25zana ndriyathI 1 yukta khAya cha, bhane " tahiM tahiM ceva" te vanaspatizayama OM nyai " parabhava tarugaNa gaNe" vRkSa, gu27, zubha mAdi sabha735 11 sarvotkRSTa cha bhane temanAthI 2 gana mane cha "puNo puNo" vAraMvAra " ima' mA pramANe "aNiTuM' maniSTa-prati " dukkhasamudaya " :mAne vividha mAtA vahanIya 35 4TIne " pAvati" manubhava cha. sI tiyAnI yoniyAnA prakAranI saMkhyA nIce pramANe che pRthvIkAyanA bAra lAkha, apUkAyanA sAta lAkha, teukAyanA traNa lAkha, vAyukAyanA sAta lAkha, vanaspatikAyanA aThThAvIsa lAkha, dviIndriya jenA For Private And Personal Use Only
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzimaTIkA a. 1 sU. 46 manuSya bhavaduHkhanirUpaNam 153 rtham, 'vikayavigalarUvA ' vikRta vikalarUpAH = vikRtaM - bIbhatsaM vikalaM hInaM ca rUpam = AkAro yeSAM te tathA bhUtAH 'dIsaMti' dRzyante dRSTigocarA bhavanti / tadeva varNyate - ' khujjA' kubjA: ' kUbaDA ' iti bhASA prasiddhAH, 'caDabhA ' eka pArzvahInAH = vakroparikAyAH, yadvA - vikRtarUpeNa vahirnissRta hRdayodara bhAgAH, 'vAmaNA ' vAmanAH- hasvakAyAH ' bahirA' badhirAH = zravaNazaktihInAH 'kANA ' kANA = ekAkSAH ' kuMTA' kuSTAH = vikRtahastA: 'TUTA ' iti prasiddhAH 'paMgulA ' 'paGgava:jAhInAH 'pAMgalA ' iti masiddhAH, 'vigalA ' vikalAH = hInAGgopAGgAH 'sUyA' mRkA:cacanazaktihInAH, 'maMgaNA' manmanAH=skhaladvacanAH, 'aMdhayagA ' andhakAH = janmAndhAH, 'cakkhuviNihayA' cakSurvinihatAH = vinihatacakSuSaH= Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir haiM (fare vigalatvAdIsaMti) unakA rUpa vikRta aura vikala-hIna hotA hai| isI bAta ko vizeSarUpa se sUtrakAra samajhAte haiM ( khujjA ) unake zarIra meM pITha para kuas nikalI rahatI hai / (vaDA) ve eka pArzvase hIna hote haiM, athavA unake hRdaya aura udarakA bhAga vikRtarUpa se bAhara nikalA huA rahatA hai / (vAmaNA ) zarIra unakA bonA hotA hai / (bahirA ) unakI avaNazakti naSTa ho jAtI hai ( kANA ) ve AMkheM sekAne hote haiM / (kuMTA ) hAtha unakA eka ThIka rahatA hai dUsarA TUTa jAtA hai isase ve TUTA kahalAte haiM, (paMgulA ) pAMgale - jaMdhAhIna (vigalAya ) aMga aura upAMgoM se ve vihIna hote haiM, (yA) mUMge hote haiMvacanazakti se vIhIna hote haiM, ( sammaNA ) mammaNa hote haiM- gholate samaya ve aTakate haiM (aMdhavagA ) janmAMdha hote haiM unakI janmataH donoM AMkheM phUTI rahatI haiM, (cakratuviNiyA) cakkhuvinihata hote haiM - unakI "" (( vigalarUvA dIsaMti temanuM rUpa vikRta ane vikala-hIna hoya che. eja vAtane sUtrAra vistArathI sabhalave - " khujA " tebhanA zarIre cIha para dha nIkaLI hAya che, baDabhA " teo eka paDakhe kheADavALA hoya che, athavA tebhanA hRdaya gane peTanA lAga vikRta zete mahAra paDato hoya . " vAmaNA" tethe| vAmana35 ThIMgalA hoya che, " bahirA " tebhanI zravaNu zakti nAza pA che te maherA thAya che 6: kANA " tethe| mAM AzA hoya che. " kuMTA " temanA eka hAtha sArA hAya che. paNa bIjo hAtha hU~TA uDevAya che." paMgulA " pAMgaNA-page bUjhA gonI moDavAlA hoya che, " mRyA" bhUgA hoya hoya che, " tUTI javAne kAraNe teo " vigalA ya " ma sane ayAMche-yosavAnI zakti vinAnA mammaNA " totaDA hoya che-posatA kala bhaTaDe tevA hoya che. pra0 20 For Private And Personal Use Only
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir maandh rogAdibhirvikRta netrAH, 'saMcillayA' saJcilakAH vipaTanetrAH 'vAhirogapIliya' nyAdhirogapIDitAH vyAdhibhiH=kuSThAdibhiH, rogaizva-kAsavAsAdibhiH pIDitAH 'appAu ya' alpAyuSkAH ' satthavajjha ' zastravadhyAH-zastraprayogeNa maraNazIlA:, bAlAH buddhirahitAH, 'kulakkhaNukkinadehA' kulakSaNotkIrNadehAH kutsitalakSaNe yAptazarIrA:-zubharekhAdivarjitA ityarthaH, 'dubala' durvalA: balahInA.. 'kusaMghayaNakuppamANakusaMThiyA ' kusaMhananakupamANakusaMsthitAH - kusaMhananAH = kutsitaM saMhananaM asthiracanAvizeSo yeSAM te tathA, kupamANAH kutsitaM zarIrasya pramANamatilambAtihasvAdilakSaNaM yeSAM te tathA, kusaMsthitAzva-kutsitasaMsthAnAH eteSAM dvandvaH 'kurUvA' kurUpA rUpavarjitAH 'kiviNA' kRpaNAH daridrAH, dAnazakti AMkhoM meM koI na koI kharAbI rahatI hai, (saMcilliyA ) saMcillaka hote haiM. unake netra capaTe hote haiM, ( vAhirogapIliya ) vyAdhi aura roga se pIDita rahate haiM-ve kuSTha Adi vyAdhiyoM se, kAsa zvAsa Adi rogoM se sadA pIDita rahate haiM, ( appAuya ) alpAyuvAle hote haiM, ( satthavajjha ) zastra prayoga se inakI mRtyu hotI hai, (pAlA ) buddhi rahita hote haiM, ( kulakkhaNukkinnadehA ) khoTe 2 lakSaNoM vAle hote haiM, arthAt-zubha rekhAoM se varjita hote haiM, (dubbala ) durbala-bala hIna hote haiM, (kusaM. ghayaNa ) inakA saMhanana-asthiyoM kI racanA ThIka ThIka nahIM hotA hai, (kuppamANa ) zarIra kA pramANa bhI yogya nahIM hotA hai, yA to vaha atyaMta laMbA hotA hai yA ati hUsva hotA hai| (kusaMThiyA ) saMsthAna -AkAra bhI kutsita hotA hai / ( kurUvA) sundara rUpa se rahita hote haiN| (kiviNNA ) daridra hote haiM, athavA-dAna dene kI zakti kA inake yahAM "aMdhayagA" bhAMdha rAya cha. mithI 8 temanI mAMgo dUTI gAya cha, "cakkhuviNihayA " yakSu vinita hAya cha, temanI mamAmA naAI bhAbhI 23cha, "saMcalliyAM" sAvisa hAya che. temana netra 25i hAya cha, " vAhigegapIliya" vyAdhi bhane rogathI pIya 43 cha-tamA Dha mAhi vyAdhiyothI, mAMsI, ma mA rogArthI pIyA 42 cha. " appAuya" TU bhAyuSyavANA Doya che, " satthavajjJa " zavaprayogathI tebharnu bhRgu thAya che. "bAlA" muddhi vinAnA Doya cha, " kulakkhaNukkinnadehA" 5225 sakSaNe Doya cha, mele meM sArI 3mA mAthI 2Dita Doya cha, " duvbala" - hIna hoya cha, "kusaMghayaNa " tebharnu sanana-asthiyonI rcnaa-32|52 hotI nathI, "kuNpamANa" zarI2 pramANusaratuMDItu nathI-sial te matizaya in hoya cha matinIyA hoya che. " kusaThiyA " saMsthAna-mA2 mA pay meTADoya. " kurUvA" sudara 35thI 2Dita Doya che. "kiviNNA" harita For Private And Personal Use Only
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a0 1 0 47 manuSyabhavadu khanirUpaNam varjitA vA, ' hINA' hInAH-nIcajAtikulAH 'hINasattA' hInasattvAH utsAha varjitAH, bhIravo vA, 'niccaM sokkhaparivajjiyA ' nityasaukhyaparivarjitAHsatataduHkhAkulAH, ' amRhadukkhabhAgI' azubhaduHkhabhAginaH azubhAnubandhiduHkhasampannAH prAnte dRzyanta iti yogaH, evambhUtAH ke ? ityAha-ye 'naragAo' narakAda 'ihaM' iha-martyaloke ' unbaTTA samANA' udvRttAH AgatAH santaH 'sAvasesakammA ' sAvazeSakarmANaH avaziSTAzubhakarmANaste // sU0 46 // athopasaMharanAha-' evaM ' htyaadi| mUlam-evaM garagaM tirakkhajoNi kumANusattaM ya hiMDamANA pAvaMti aNaMtAI dukkhAI paavkaarii| eso so pANavahassa phalavivAgo ihaloiyo pAraloiyo appasuho bahudukkho maha bhayo bahurayappagADho dAruNo kakaso asAo vAsasahassehiM muccaI Naya avedaittA asthihu mokkhotti evamAsu nAyakula naMdaNo mahappA jiNo u vIravaranAmadhejo kahesIya pANavahassa abhAva rahatA hai / (hINA) inakA kula evaM jAti ye donoM hI hIna hote haiM / ( hINasattA) utsAha zakti se ye vajita hote haiM athavA bhIru -Darapoka-prakRti ke hote haiN| (nicca sokkhaparivajjiyA) sukhoM se nitya varjita-nirantara duHkhI rahate haiM / ( asuhadukkha bhAgI ) isa prakAra ina azubhAnubaMdhI duHkhoM se ve sampanna (dIsaMti ) dekhe jAte haiN| jo pApI jIva ( naragAo ) naraka se (uccaTiyA samANA) nikala kara (iha) isa manuSya loka meM (sAvasesakammA) pApa karmoM ke bhogane para bhI ava. ziSTa azubha karma vAle ho kara Ate haiM // sU0 46 // Doya cha, athavA tebhanAbhA hAna vAnI zati DotI nathI. " hoNA" marnu 15 mane jati manne DIna Doya che. " hINasattA" te asA vinAnA Doya cha athavA mI2 125o svabhAvanA hoya che. nicca sokkhaparivajjiyA" bhezA sumayI 2hita hubhI Doya che. " asuTdukkhabhAgI " 20 rIte te bhazulAnumadhImothI yukta " dIsati" pAya che. pApA 4 "naragAo" na24mAthI uvAhiyA samANA " nIjIne " iha " 2 // manuSyasamA " sAvasesakammA" pA5 bhanAM mazuma / mAyA chati upy mADI 22sa azubha meM sAthe sAdhana bhAve cha. // sU. 46 // For Private And Personal Use Only
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre phalavivAgaM / eso so pANavaho caMDo ruddo khudo sAhasio aNArio, nigviNo, nissaMso mahabbhao, paibhao aibhao, bIhaNao, tAsaNao, aNajao, uvveyaNao ya-Niravayakkho, Niddhammo, NippivAso, nikaluNo nirayavAsagamaNanidhaNo mohamahanbhayapavaDDao maraNavemaNasso tibemi // sU0 47 // // paDhamaM ahammadAraM samattaM // 1 // TIkA-evaM' uktaprakAreNa 'garagaM' ' narakaM, manuSyaloke 'tirikkhajoNi ' tiryagyoni-paJcendriyAdibhavaM 'kumANusattaM' kumAnuSatvaM-kubjavAmanAdi vikRtAGgopAGgarUpAM manuSyayoni ca 'hiMDamANA' hiNDamAnAH-bhramantaH pAvakArI' pApakAriNaH mANAtipAtakArakAH jIvAH 'aNaMtAI' anantAni 'duHkkhAI' duHkhAni 'pAvaMti ' prApnuvanti / eso so ' epa saH pratyakSaM dRzyamAnaH 'pANavahassa' mANavadhasyANAtipAtasya 'phalavivAgo' phalaviSAkA pariNAmaH bhavati / aba upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM-' evaM garagaM tirikta joNi ' ityaadi| TIkArtha-(evaM ) isa ukta prakAra se jo (NaragaM) naraka meM, vahAM se manuSyaloka meM Ane para (tirikkhajoNi) tiryazca yoni meM evaM ( kumANusattaM ) kubja, vAmana Adi rUpa se vikRta aMgopAMgavAlI manuSyayonimeM ( hiMDamANA) bhramaNa karate hue (pAvakArI) prANAtipAtarUpa pApa ko karane vAle jIva (aNaMtAI dukkhAI) anaMta duHkhoM ko ( pAveMti) pAte haiN| ( eso so) pratyakSa meM dRSTibhUta banA huo yaha (pANavahassa ) prANa vadharUpa hiMsA kA ( phalavivAgo) pariNAma hai| prANavadha kA yaha (phala ve upasa.2 42i sUtrA2 4 cha-" evaNaragaM tirikkhajoNi tyAdi. . At--eva" 752 / 41 Are " NaragaM" na27mAM, sAthI manuSyobhA bhAvatA "tirikkhajoNiM " tiya ya yonimA mane "kumANusataM" , vAmana mAhi 35 vikRta mAyAMgAjI bhanuSya yonimA " hiMDamANA" zrama 42tA "pAvakArI" prAtipAta35 pA5 42nAra 0 " aNaMtAI dukkhAI" manAta ma "pAti" loga cha. " eso so" pratyakSa dRSTigoyara yatuM "pANavabahassa" prAvadha35 DiMsAnu " phalavivAgo" te pariNAma che. prAvadhAna! / For Private And Personal Use Only
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suMdarzinI TIkA a0 1 sU047 manuSyabhavaduHkhaMnirUpaNam sa kIdRzaH ? ityAha-'ihaloio' aihalaukikA-manuSyalokamAzritya, 'pAraloio' pAralaukikaH-narakanigodAdikagatyAdhAzritya 'appamuho' kutsite ndriyabhoge mukhajanakakhAd alpamukhaH, vA 'bahudukkho' bahuduHkhA=narakAdiduHkhakAraNatvAd duHkhabahulaH, 'mahabbhayo' mahAbhayaH mahAbhayasvarUpaH, tathA 'bahurayappagADho' bahurajaH pragAha azubhakarmabahulaH, dAruNo' dAruNaH bhISaNaH narakAdibhayajanakatvAt 'kakaso' karkazaH kaThoraH durbhadhatvAt ' asAo 'asAtaH= asAtavedanIyarUpatvAt , ityevaMvidhaH phalavipAkaH, 'vAsasahasse hiM' varSasahasraH aneka sahasravarSabhogaiH=palyopamasAgaropamAdilakSaNaiH 'muccaI ' mucyate=kSIyate / tadevavyatireka mukhenAha-' naye' ti-' avedaittA' avedayitvA-taM phalavipAkamanupabhujya ' naya' vipAka-pariNAma ( ihaloio) aihalaukika-manuSyalokakI apekSA se ( appasuho) kutsita indriyoM ke bhoga janita sukha kA utpAdaka hone se alpasukha vAlA, tathA ( pAraloio) pAralaukika-narakAdi gati kI apekSAse (bahudukkho ) narakAdi gati kAraNa honese bahuta duHkha vAlA, ( mahanbhao) mahAbhayavAlA, tathA ( bahurayappagADho ) bahuna azubhakarmoM vAlA hai / yaha ( dAruNo) narakAdigati kA bhayajanaka hone se bhayaMkara ( kakkaso ) durbhedya hone se karkaza-kaThora hai / ( asAo) azAtA vedanIya rUpa hone se svayaM azAtArUpa hai / aisA yaha prANavadhapariNAma (vAsasahassehiM muccaI ) palyopama tathA sAgaropamAdirUpa varSasahasroM meM bhogate 2 yaha chUTatA hai-naSTa hotA hai / isI bAta ko aba vyatireka se kahate haiM ki-(aveyaittA na ya hu mokkho asthi) (aveyaittA ) isakA phala 3javiyA pariNAma " ihaloio " An sanI manuSyahAnI apekSA " appasuho" tsita 4ndriyonA nita sugarnu utpA64 chopAthI 565 suvA, tathA -- 'pAraloio " 52vanI-24hi gatinI apekSA " bahudukhkho" na24 igatinA 42735 khopAthI ma mAyI, " mahamao" mahA nayA tathA "bahurayaSpagADho" matyAta azubha cha vA che. te "dAruNo" n24|| jatina saya pehI 42 // 2 DopAthI. laya 42 cha.. " kakkaso" dudha DopAne 4 / 20 445 2 cha. " asAo " AAll-vehanIya 35 khopAthI pote mazAtA35 che. me te prAvadha pariNAma " vAsasahassehiM muccaI " palyopama tathA sAgaropama AdirUpa hajAra varSa sudhI jogavatA bhegavatA chUTe cha-naTa thAya che. me 21 vAtane ve bhI rIte 12 42 cha-"aveyaittA na ya hu mokkho anthi " " aveyaittA" teno sapiyA lesiyA vinA apanI For Private And Personal Use Only
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 158 praznavyAkaNasUtre na ca-naiva ' hu' nizcayena ' mokyo ' mokSaH 'atthi' asti, 'tti' iti samApti sUcakaH / tasya phalavipAkasyopabhoga vinA jIvasya mokSo na bhavatItyarthaH / atha na hi yena kenApi pratipAdito'rthaH zraddheyavacano bhavati prAmANyasandehAdityAzaGkAnivartiyitumasya sAkSAtpramANabhUtaparamAtmapratipAditatvena prAmANya nirUpaNAya pramANayannAha-' evamAsu' ityAdi, evam uktarItyA ' Ahesu' UcuH-atItAstIrthaGkaragaNadharAdayaH / tathA 'nAyakulanaMdaNo' jJAtakulanandanaH jJAtakulaM-siddhArthakulaM, tasya nandanaH AnandakArakaH 'mahappA' mahAtmA-paramA smarUpaH, 'jiNo' jinaH rAgAdhantaraGgazatrujetA, vIravaraNAmadhenjo' vIravaranAmadheyaH prazastanAmA bhagavAn mahAvIraH, 'pANavahassa' pANavadhasya ' phalavivAgaM' phalavipAkaM 'kahesIya' kathitavAn yathA'tItA jinAH kathitavantastathaivAyaM bhagavAn mahAvIro'pi pratipAdayatismetyarthaH / asyAdhyayanasya mahAvIroktatva vipAka bhoge vinA jIvakA (na ya hu mokkhoasthi ) kabhI bhI chuTakArA nahIM ho sakatA hai / isa kathana ko pramANabhUta siddha karane ke liye sUtrakAra isameM sAkSAt pramAgabhUta paramAtmA dvArA pratipAditatA siddha karane ke liye kahate haiM ki aisA jo maiMne kahA hai vaha apanI ora se nahIM kahA hai, kintu ( evamAhaMsu ) atIta tIrthakara evaM gaNadhara Adi devoM ne aisA kahA hai tathA ( nAyakulanaMdago mahapA jiNo u vIravara NAmadheo pANavahassa phalavivAgaM kahesIya ) jJAtakulanaMdana-siddhArtha ke kula ko AnaMda dene vAle-paramAtmarUpa, jina-rAgAdika aMtaraMga zatru ke vijetA prazastanAma vAle zrI bhagavAna mahAvIra ne bhI prANavadha kA phala aisA hI atota tIrthakaroM ke kathanAnusAra kahA hai / ( eso so pAgavaho caMDo ruddo khuddo sAhasio aNArio nigghiko nissaMso mahanbhao paibhao " na ya hu mokkho asthi " 46 5 .2 // 27 4to nI, Al yanane pramANabhUta siddha karavAne mATe sUtrakAra tenAM sAkSAta pramANarUpa paramAtmAdvArA tenI pratipAditatA siddha karavAne mATe kahe che ke--evuM meM je kahyuM che te bhArI ta23thI 4thu nathI 55 " evamohasu " matIta tItha 42 ane ghara sAdivasa se usa cha, tathA " nAyakulanandaNo mahappA jiNo u vIgvara NAmadhejjo pANavahassa phara vivAgaM kahesIya" jJAtanana-siddhArthanAM dugane AnaMda denAra paramAtmArUpa, jina-rAga Adi AMtarika zatruo para vijaya meLavanAra prazasta nAmavALA zrI bhagavAna mahAvIre paNa prANavadhanuM phaLa evuM 1 matAta tIya senA 4thanAnusAra // 4 cha-" eso so pANavaho caNDo kado khudo sAhasio aNArio nimSiNo nissaMso mahanbhao paimao ahamao For Private And Personal Use Only
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 20 1 sU0 47 manuSyabhavaduHkhanirUpaNam nirUpaNenaiva tadantargataphala vipAkasyApi taduktatvasiddhau punaH pRtharu tasya mahAvIroktatvAbhidhAnaM prANivadhasyaikAntikA zubhaphaladAyakatvAttasyAtyantaheyatvadyotanArtham / eso so' eSa sA=pUrvopadarzita svarUpaH pANavaho ' prANavadhaH 'caMDo' caNDaH krodhajanakatvAt , ' ruddo' raudraH-raudrarasapravartitatvAt , 'khudda' kSudra:= adhamajanAcaritatvAt ' sAhasio' sAhasikA asamIkSyakArijanapravartitatvAt , aibhao bIhaNao tAsaNao aNajjao Niravayakkho , niddhammo, nippivAso, nikkalaNo, nirayavAsagamaNanidhaNo, momahanbhayapayo maraNavemaNasso, ti bemi ) __ zaMkA-jaba sUtrakAra ne isa adhyayana meM mahAviroktatA nirUpita kI hai taba yaha bAta to svataH siddha ho hI jAtI hai ki tadantargana phalavipAka bhI unhIM dvArA kahA gayA hai, phira kyA bAta hai jo isameM pRthaka rUpa se mahAvIroktatA pratipAdita kI jA rahI hai ? uttara-zaMkA ThIka hai, paraMtu isakA abhiprAya kevala itanA hI hai ki punaH isameM jo taduktatA pratipAdita kI hai usase usameM-prANivadha meMaikAntika azubhaphaladAyakatA hone se atyanta heyatA prakaTa kI gaI hai| yahI bAta sUtrakAra ina Age ke padoM dvArA spaSTa karate haiM-( eso so) pUrvopadarzita svarUpa vAlA yaha ( pANavaho) prANavadha-( caMDo) krodhajanaka hone se caNDa hai, ( ruddo) raudra rasa dvArA pravartita hone se raudra hai, (khuddo ) adhamajanoM dvArA Acarita hone se kSudra hai, (sAhamio) bIhaNao tAsaNao aNajjao Niravayakkho, niddhammo, nipiva'so, nikkaluNo nirayavAsagamaNanidhaNo, mohamahabbhayapayaTTo maraNavemaNAso ttimi" zaMkA-jyAre sUtrakAre A adhyayanamAM mahAvIrektatAnuM nirUpaNa karyuM che tyAre te vAta te ApoApa siddha thaI ja jAya che ke temAM Avate phalavipAka paNa temanA dvArA kahevAyela che, te zA kAraNe temAM alaga rIte mahAvIrektatAnuM pratipAdana karavAmAM Avela che? uttara-zaMkA barAbara che paNa tene uddeza kevaLa eTale ja che ke pharIthI temAM je temanA dvArA kathita havAnuM pratipAdana karyuM che tethI temAM prANa vadhamAM ekAntika azubha phaladAyakatA hovAthI atyaMta hayatA pragaTa karAI che. me 1 vAta suutr4|2 mA mAvatai 20 paho 21 258 42 cha-"eso so" mA0 vidhAmA bhAvesa 2135vANe te "pANavaho" prAvadha " caNDo" dhana pAthI ya cha, "ruddo" zaidra2sa dvArA prapati DopAthI raudra cha, "khuddo" mama sI dvArA Ayarita bApAne so kSudra cha, "sAhasio" For Private And Personal Use Only
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 160 praznavyAkaraNasne 'aNArio' anArya leccha janasamAcAritasyAt , 'nigviNo' nighRNaHavidyamAnA mApA jugupsA yasmin sa tathA vidhojanastadAcaritatvAtprANavadho'pi tathA, ' nilsaMso' nRzaMsa. krUrajanAcaritatvAt ' mahamao' mahAbhayA= mahAbhayotpAdakatvAt , paimao' pratibhayaH sakalapANinAM bhayahetutvAt , 'aibhao' atibhayaH-maraNAntamayajanakatvAt / 'bIhaNao' bhApanakaH-bhayotpAdakatvAda, 'tAsaNao ' bAsanakaH-akasmAt-hRdayodvegajanakatvAt , 'agajjao' anyAyyA nyAyAdanapetaH yuktaH nyAyyaH, na nyAyyaH anyAyyaH,nyAyavarjitatvAt , 'ubveyaNao' udvegajanakaH marmapIDAkArakatvAt 'Niravayakkho' nirapekSA nirgatA apekSA paraprANarakSa viSayA yatra sa tathA, 'niddhammo' nirdhamaH zrutacAritra dharmarahitatvAt , 'nippiAso' asamIkSyakArI janoM dvArA kiyA gayA hone se sAhasika hai, ( aNArio) mleccha janoM dvArA samAcarita hone ke kAraNa anArya hai| (nigviNo) ise karane vAle manuSya ko pApa ke prati dhRNA nahIM rahatI hai ataH yaha prANavadha bhI niNarUpa hai ( nimsaMso) krUrajana ise karate rahate haiM isa liye yaha nRzaMgarUpa hai / (mahanmao) ise karate samaya karanevAleko mahAn bhayakA kAraNa hotA hai isaliye yaha mahAbhayarUpa hai / (paimao) samasta prAmiyoM ko bhaya jhA hetu hone se yaha pratibhayarUpa hai| ( aibhao) maraNAntabhaya kA janaka hone se yaha atibhayarUpa hai / ( bIhaNao) bhayakA utpAdaka hone se yaha bhayAnaka hai / ( tAsaNao) akasmAta hRdaya meM udvega kA janaka hone se trAsanakarUpa hai ( aNajjao) nyAyavarjita hone se yaha anyAyarUpa hai / ( udhveyaNao) jIvoM ko uchega janaka hone se yaha udvejakarUpa hai (giravayavo) para prANiyoM kI rakSA karane kI apekSA masamIkSya kho dvArA rAto sopAthI sAsi che, "aNorio" 27 so dvArA mAyarita hApAthI manAya . "nigdhiNo" prAvadha 42nA2 manuSyane. pA5 pratye ghRNa! yatI nathI, tethI te prAvadha 55 niS|35 cha, "nissaMso" dU2 sA te sevana re che tethI te nRzasa35 cha, " mahamao " te 42tI vakhate karanArane mahAna bhayanuM kAraNa te bane che tethI te mahA bhayarUpa che. "paibhao" sajai prAsAne te mayanA 126535 hopAthI pratibhaya35 . "aibhao" mRtyunA bhayanI na hovAthI ta ati bhaya35 cha. "bIhaNao" ayana pADovAthI te mayAna cha. "tAsaNa o" iyamA 254bhAta dveganA Ans DopAthI te trAsana435 cha, " aNajjao" nyAyati hovAthI te anyAya 35 cha, " uvveyaNao" mA udvega 4-1 42 // 2 DopAthI te udvega435 35 cha. " Niravayaskho" 52 prANImAna 2kSa 42vAnI apekSAthI 2Dita For Private And Personal Use Only
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a0 1 sU047 manuSyabhavaduHkhanirUpaNam niSpipAsaH parajIvanasnehavarjitatvAt , 'nikaluNo niSkaruNaH-dayAbhAvavarjitatvAt 'nirayavAsagamaNanidhaNo' nirayavAsagamananidhanaH-nirayAvAsA-narakAvAsaH, tatra gamanameva nidhana paryavasAnam-antimaphalaM yasya sa tathA, narakamApakatvAt , 'mohamahanbhayapayaTTao' mohamahAbhayapravartakaH-mohA ajJAnaM sa eva mahAbhayaM mahAbhayahetutvAt , tasya pravartakaH, ' maraNavemaNassI' maraNavaimanasyaH = maraNenamRtyurUpa kAraNena prANinAM vaimanasyaM = dainyaM yasmAtsa tathA dInamanaH kAritvAt , ityevaM lakSaNaH prANavadhA=jJaparijJayA tatsvarUpaM vijJAyaH pratyAkhyAnaparijJayA sarvathA parityAjya iti bhAvaH / zrI sudharmAsvAmI jambUsvAminaM kathayati-'ttibemi' se rahita hone ke kAraNa yaha nirapekSarUpa hai / (niddhammo ) zrutAcAritra rUpa dharma se rahita hone ke kAraNa yaha nirdharmarUpa hai| (nippivAso) isa meM dUsaroM ke jIvana ke prati snehabhAva nahIM rahatA hai isaliye yaha niSi. pAsarUpa hai / ( nikkaluNo) dayAbhAva kA sarvathA isameM abhAva rahatA hai isaliye yaha niSkaruNarUpa hai| (nirayavAsagamaNanidhaNo) naraka gamana hI isakA antimaphala hai, isaliye yaha nirayavAsagamananidhanarUpa hai| (moha mahanbhayapayaTTao) moharUpa-mahAbhaya kA yaha pravartaka hai isaliye yaha moha mahAbhaya pravattakarUpa hai| (maraNavemaNasso) mRtyurUpa kAraNa se pANiyo ko isase dainyabhAva hotA hai isa liye yaha maraNabaimanasyarUpa hai| isaliye isa prANavadha kA jJa parijJA se svarUpa jAnakara pratyAkhyAnaparijJo se sarvathA parityAga kara denA cAhiye / isa prakAra kaha kara ava sudharmA hovAne |rnne te nirapekSa35 che "niddhammo" zrutayAritra35 dhamAthI 2Dita DopAne 4 / 26 nibha35 cha. " nimpivAso" temA manyanA na pratye snehasAva rahetA nathI tethI te nipapAsa35 cha. " nikaluNo" tebhA yAmAnA tahAna malA 2 cha tethIte ni421135 cha. " nirayavAsagamaNanidhaNo" na24 gamana ja tenuM aMtima phaLa hoya che, te kAraNe te nirayavAsagamananidhanarUpa che. "mohamahabbhayapayao" bho435 bhddaalyn| te avata' che, te // 2 te moDa mahAlaya prapatta 35 cha. " maraNavemaNasso" bha2435 ||264thii prANimAmA tenAthI dainyabhAva utpanna thAya che, tethI te maraNumanasya rUpa chete kAraNe te prANavadhanuM jJa pariNAthI svarUpa jANune pratyAkhyAna pariNAthI tene sarvathA parityAga kare joIe. A pramANe kahIne have sudharmAsvAmI jaMbusvAmIne pra. 21 For Private And Personal Use Only
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir %3D%3D 162 praznavyAkaraNa iti bravImi-he jambUH ! iti-pUrvoktaM prANivadhasvarUpanirUpaNaM, tatphalacaturgatibhramaNalakSaNamartha ceti tIrthaGkarasya bhagavato mahAvIrasya sakAzAnmayA sAkSAt zrutaM bravImi kathayAmi na tu svabuddhiparikalpitam / yataH svabuddhayA kathane zrutajJAnasyAvinayo bhavati, kizca-chadmasthAnAM dRSTayo'pyapUrNA bhavanti tasmAd yathA bhagavA smatipAdivameva tvAM bravImi-upadizAmItyarthaH / uktaJca" muaNANassa aviNao, pariharaNijjo muhAhilAsIhi / chaumatthANaM diTTI, puNNANatthi-tti muiyaM iiNA // 1 // " iti / suu.49|| itizrI-jainAcArya-jainadharmadivAkara-pUjya zrI ghAsIlAlabativiracitAyAM praznavyAkaraNasUtrasya sudarzanyAkhyAyAM vyAkhyAyAM hiMsAdi paJcAsravadvAreSu prANavadhAkhyaM prathamam adharmadvAraM samAptam // 1 // svAmI zrI jaMbUsvAmI se kahate haiM- (ttivemi) he jaMbU ! prANavadha kA yaha pUrvokta svarUpa nirUpaNa tathA caturgati bhramaNarUpa usakA phava maiMne sAkSAt tIrthakara bhagavAna mahAvIra ke pAsa sunA hai so usI ke anusAra yaha tumase kahA hai| isameM maiMne apanI ora se kalpita kara kucha bhI nahIM kahA hai, kyoM ki apanI buddhise kalpita kara kathana karane meM zrutajJAna kA avinaya hotA hai| tathA jabataka chadmasthAvasthA rahatI hai tabataka jJAnakI mAtrA bhI apUrNa rahatI hai ataH apanI ora se pratipAdita vastu kA svarUpa yathavat pratipAdita nahIM ho sakatA hai, isaliye maiMne jo yaha pravacana svarUpa kahA hai vaha bhagavAna dvArA prarUpita hI kahA hai / kahA bhI hai cha-" tibemi" yU ! prAvadhanu 2an pUthita 2135 ni3594 tathA cAra gatimAM bramaNarUpa tenuM phaLa meM sAkSAta tIrthakara bhagavAna mahAvIra pAse sAMbhaLela che, ane temaNe kahyA pramANe ja te tamane kahyuM che. tenI aMdara meM mArI pitAnI kalpanAnuM kAMI paNa umeryuM nathI, kAraNa ke pitAnI buddhithI kalpanA karIne kahevAthI zrutajJAnane avinaya thAya che tathA jyAM sudhI chavAstha rahe che tyAM sudhI jJAnanuM pramANa paNa apUrNa hoya che, tethI pitAnAthI pratipAdita vastunuM svarUpa yathAvat (jevuM hoya tevuM ja) pratipAdita thaI zakatuM nathI, tethI meM A je pravacana svarUpa kahyuM che te bhagavAnadvArA je pramANe prarUpita che te pramANe ja kahyuM che. kahyuM paNa che- For Private And Personal Use Only
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA bha0 1 sU0 47 adhyayanasamApti " suaNANassa aviNao, pariharaNijjo suhaahilaasiihiN| chaumatthANaM diTThI, puNNANatthi-tti sUiyaM iiNA // 1 // " iti / jo sukhAbhilASI prANI haiM unakA kartavya hai ki ve zrutajJAna kA avinaya chodd'eN| chadmasthoM kI dRSTi apUrNa rahatI hai yahI bAta yahAM iti' isa pada se sUcita kI hai // 1 // ||suu047|| // prathama Asrava-'adharma' dvAra samApta // "suaNANassa aviNao, pariharagijjo suhAhilAsIhiM / chaumatthANaM diTThI, puNNANatthi-tti mUiyaM iiNA // 1 // iti // sukhAbhilASI nuM kartavya che ke temaNe zrutajJAnane avinaya karavAnuM choDI meya. chatyAnI STi apU 29 cha, merI pAta " iti " 54 dArA maDA sUcita 42pAmA mAvI cha. // sU. 47 // A rIte hiMsAdi pacAsava dvAramAM prANavadha nAmanuM prathama dvAra samApta thayuM. For Private And Personal Use Only
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir atha dvitIyamadhyayanam / vyAkhyAtaM prathamamAsravadvAraM, sAmpataM dvitIyamArabhyate, asya ca pUrveNa sahAyamabhisambandhaH pUrva yAdRza nAma-kartR-phalAdinirUpaNapUrvakaM prathamAsravadvArarUpaM pANavadhasvarUpamuktam / tasya hetutvAt 'yathoddezaM nirdezaH' iti nyAyaprAptatvAccetyasmin dvitIyAdhyayane'lIkavacanaM svarUpAdinirUpaNapUrvakaM padayate, tasyedamAdisUtram-' iha khalu' ityaadi| mUlam-iha khalu jaMbU biiyaM ca aliyavayaNaM lahusaga-lahU cavala bhaNiyaM, bhayakaraM, duhakara, ajasakara, verakAragaM, rati-arati -rAgadosamaNasaMkilesaviyaraNaM aliyaM niyaDisAti jogabahalaM nIyajaNaniseviyaM nissaMsaM appaccayakAragaM paramasAgarahaNije dvitIya dvAra prAraMbha prathama Asava dvAra kA artha kaha diyA gayA hai, aba dvitIya Asrava bAra prAraMbha hotA hai / aba AsravadvAra kA pUrva AsravadvAra ke sAtha isa prakAra se saMbaMdha hai-pUrva AsravadvAra meM svarUpa, nAma kartA aura phala Adi ke nirUpaNa pUrvaka prathama AsravadvArarUpa prANavadha kA svarUpa kahA hai aba usakA hetu hone se tathA " yathoddezaM nirdeza:" uddeza ke anusAra hI nirdeza hotA hai isa niyama ke anusAra nyAyaprApta hone se isa dvitIya AsravahAra meM alIka vacana kA usake svarUpa Adi kA nirUpaNa pUrvaka kathana kiyA jAtA hai / isa AsravadvAra kA Adima sUtra yaha hai'iha khalu jaMbU' ityaadi| bIjA dvArane prAraMbha pahelA AjhavadvAne artha kahevAI gaye, have bIjA AsavAranuM vivecana zarU thAya che. A AsaddhArane AgaLanA AsavadvAra sAthe A prakArane saMbaMdha che-AgaLanA AsavAramAM svarUpa, nAma, kartA, phaLa AdinuM nirUpaNa karIne AsravaDhArarUpa prANavadhanuM svarUpa batAvyuM che. have tenA heturUpa DApAthI, tathA " yathoddezaM nirdezaH " udezAnusAra 28 ni thAya che te niya. mAnusAra nyAyayukta hevAthI A bIjA AsavadvAramAM asatya vacananuM tenAM svarUpAdinAM nirUpaNa sahita vivecana karavAmAM Ave che. A AsravadvAranuM paheluM sUtra mA cha-iha khalu jaMbU" ItyAhi. For Private And Personal Use Only
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 2 sU0 1 alIkavacananirUpaNam parapIlAkAragaM paramakiNhalessasahiyaM duggai viNivAyavivaDaNaM bhavapuNanbhavakaraM cirapariciyamaNugataM duraMtaM kittiyaM vittiyaM adhammadAraM || sU0 1 // TIkA - he jambU ! iha = asmin jinazAsane 'khalviti' nizvayena 'biiyaM ca' dvitIyaM ca AsravadvAram 'aliyavayaNaM ' alIkavacanam = asatyabhASaNaM nAma / asyApi " yAdRzo 1, yannAma 2 yathAkRto 3, yAdRzaM phalaM dadAti 4, ye'pi ca kurvanti pApAH 5, " iti paJcabhirantardvAraiH pUrvavat nirUpaNaM kriyate / tatra ca yathAkramaM ' yAdRzaH ' iti dvAramAzrityAlIkavacanasvarUpamAha - ' lahu ' ityAdi - 'lahusaga laDucavala bhaNiyaM' laghusvakalaghucapalabhaNitaM, laghuH = tuccho gauravavarjitaH svaH = svabhAvo yeSAM te laghusvakAH, tebhyo'pi laghavathapalAca = caJcalakAyA ye tai For Private And Personal Use Only TIkArtha - (jaMbU) he jambU ! (iha) ina jina zAsana meM (khala) nizcaya se (biiyaM ca aliyavayaNaM) dvitIyaAsrava alIka (asatya) vacana-asatya bhASaNa nAmakA hai| isakA bhI yaha "alIkavacanarUpa AsravadvAra jaisA he 1, jitane isake nAma 2, prANiyoM dvArA yaha jina maMda, tIvra Adi pariNAmoM se kiyA jAtA hai 3, jisa prakAra kA unhe narakAdirUpaphala detA hai 4, tathA jo pApI jIva isa asatyabhASaNa ko karate haiM 5 " ina pAMca antadvAroM dvArA pUrva kI taraha nirUpaNa kiyA jAvegA / aba sUtrakAra kramAnusAra " yAdRzaH " isa dvAra ko Azrita karake alIka(asatya) vacana ke svarUpa ko kahate haiM - ( lahusagalahu cavalabhANiyaM) jinakA svabhAva gaurava varjita hai aise jIvoM se bhI jo hIna haiM laghu haiM, ve laghusvaka laghu haiM tathA TIDaartha - " jaMbU " De mbhyU ! " A jainazAsanamAM iha khalu bharera, " biiyaM ca aliyatrayaNaM " jIle mAtrava sIDa vayana-asatya bhASAzu nAmanA che. tenuM paNa nIce pramANenAM pAMca aMtardvArA dvArA, AgaLanA sava dvAranI jema ja, nirUpaNa karavAmAM Avaze. (1) A asatya vacanarUpa AsavadvAra kevuM che? (2) tenA keTalA nAma che ? (3) prANIo dvArA te kAM karyA sada, tIvra Adi prariNAmeAthI sevAya che ? (4) kevA prakAranAM narakAdirUpa phaLa tene Ape che ? (5) tathA kayA kayA pApI jIva asatya khele che ? 66 " 66 have sUtrakAra anukrame " yAdRzaH A dvArA AdhAra laI ne asatya vayananuM sva35 rzAne che - " lahu sagalaDucavalabhaNiya " auravahIna svalA - vanA jIvAthI paNa je hIna che-laghu che, teo ' laghurvaka laghu ' hInamAM hIna gaNAya che. evA laghusvataka laghu dvArA tathA caMcaLa manavALA dvArA elavAmAM AvatuM 165 66
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 166 praznagyAkaraNasye bhaNitam-uktaM, 'bhayakaraM' bhayakaraM-bhayajanakam , 'duhakaraM ' duHkhakaraM duHkhananakam , ' ajasakaraM' ayazaH karaM-ayazajanakaM, 'verakAragaM' vairakArakaM vairotpAdakaM, 'rati aratirAgadosamaNa saMkilesaviyaraNaM' ratyaratirAgadveSamanaH saMklezavitaraNarati bhItirasaMyamamArge, aratiH aprItiH saMyamamArge, rAgaH = viSayeSvanuraJjanaM 'dosa' dveSaH-drohaH, manaH saMklezaH citta santApaH, etAn vitarati = dadAti yattattathA ' aliyaM alIka-niSphalaM 'niyaDi sAvijogabahulaM' nikRtisAti yogabahulaM nikRtiH kRtaduSkRtakarmApalApanArthavacanaM sAtiH avizvAsastayoryogaH prayogastena bahulaM yattattathA-kapaTAdhizvAsasaMbhRtamityarthaH, 'nIyajaNanisevayaM' nIcajananiSevitaM nIcaH jAtikulaguNAdibhiradhamairjanainiSevitaM, 'nissaMsaM' nRzaMsaM jo caJcala zarIra haiM unake dvArA kahA gayA yaha asatyabhASaNa (bhayakara) bhaya denevAlA hai / (duhakara ) duHkha utpanna karane vAlA hai, ( ajasakaraM) ayaza bar3hAne vAlA hai, (verakAraga ) vaira bhAva ko utpanna karAne vAlA hai, (rai arai rAgadosamaNasaMkilesaviyaraNaM) rati-asaMyama mArga meM prIti, arati-saMyamamArga meM aprIti, rAga-viSayoM meM anurAga, dosaparase droha evaM maNasaMkilesa-cittasaMtApa, ina saba durguNoM ko 'viyaraNaM' dene vAlA hai ( aliyaM ) niSphala hai ( niyaDisAtijogabahulaM ) kiye hue duSkRtakarma kA apalApa karane ke lie aneka jAlaracanA, tathA kahIM para bhI kisI para vizvAsa nahIM hone denA ina bAtoM kA jisameM adhika se adhika yoga rahatA hai aise svabhAvavAlA hai arthAt-kapaTa evaM avizvAsa se bharA huA hai / ( NIyajaNaNiseviyaM ) isakA sevana jo jAti, kula evaM sadguNo se rahita hote haiM ve jana karate haiM / (nissaMsa) yaha nRzaMsate masatya yana " bhayaMkara " maya42 cha, "duhakara" : Spanna 42 // 3 cha, "ajasakara" 255:ta dhAnA2 cha, "verakAragaM' pairasAva peha! 42nAra cha, "rai arai rAgadosamaNasaMkilesaviyaraNa" rai-masayabhamAgabhAM prIti araha-mazati-saMyama mArgamAM aprIti, rAga-viSaya pratye Asakti, desa-pArakAne droha, ane manasaMkilesa bhanamA 5, hizula "viyaraNaM" nA2 cha, " aliya" ni cha, " niyaDisAtijogabahulaM" 42ai hukRtyAne 511 // bhATa bhane 12yanA, tathA kyAMya paNa keInA upara vizvAsa utpanna thavA na de, vagere bAbatane jemAM vadhAremAM vadhAre ga rahe che evA svabhAvavALuM, eTale ke kapaTa ane avizvAsathI mare hAya che. "NIyajaNaNiseviya" tenu sevana gati, zuja bhane sadaguNothI 2Dita so 42 che. " nissaMsaM "te nR'sa-2 cha, 9441 For Private And Personal Use Only
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a0 2 sU0 1 alokavacananirUpaNam -krUraM yadvA-nizaMsaM-nirgatA zaMsA prazaMsA yasmAttattathA-prazaMsAvarjitamityarthaH, 'appaccayakAragaM' apratyayakArakam vizvAsanAzakam , ' paramasAhugarahaNijja' paramasAdhugarhaNIyaM = paramA utkRSTAzvate sAdhavastIrthaMkaragaNadharAdayastaigarhaNIyaM % nindanIyaM, 'parapIlAkAragaM' parapIDAkArakaM, 'paramakiNhalessasahiyaM' paramakRSNalezyAsahitaM paramA utkRSTA kRSNA malinA lezyA AtmapariNatiH, tayA sahita 'duggai viNivAya vivaNaM' durgativinipativivardhanaM durgatau-narakanigodAdau yo vinipAtA=nipatanaM tasya vivardhanaM bhavardhakaM ' bhavapuNabbhavakaraM' bhavapunarbhavakara punaH punarjanmakAraka 'cirapariciyaM ' ciraparicitaM-cirAt=anekajanmajanmAntarAt paricitam = anAdimithyAtvAviratibhavAhavicchedA - bhAvAt ' anugataM bhavaparakrura hai, athavA niHzaMsa isa bhASaNa ko koI bhI prazaMsA nahIM karatA hai isaliye yaha prazaMsA rahita hai, (appaccaya kAragaM) yaha bolane vAle ke vizvAsa kA nAzaka hotA hai| (paramAsAhugarahaNijaM ) paramasAdhu jo tIrthakara gaNadhara Adi haiM unake dvArA yaha gahaNIya-niMdanIya kahA gayA le / (parapIlAkAragaM) isa vacana se para ko pIDA hone ke sivAya aura kucha nahIM hotA hai / ( paramakiNhalessasahiyaM ) isake sevana karane vAloM kI lezyA-AtmaparaNati atyaMta malina rahA karatI hai| ( duggaiviNivAyavivaDaNaM ) nigoda Adi durgatiyoM meM yaha jIva ke patana kA vizeSa rUpa se vardhaka hotA hai| ( bhavapuNanbhavakaraM ) isake bolane vAle jIvoM kA punaH punaH saMsAra meM janma hotA rahatA hai / ( cira pariciyaM ) aneka janma janmAntara se yaha paricita rahatA hai-arthAt-janma janmA. ntaroM meM isakA saMskAra sAtha rahe Ane ke kAraNa anAdi kAla se lage se bhASAgunI / prazasA 42 nathI te 12 te prazasa. 2(Data cha, " apa. cayakAragaM" te mosAra pratyenA manyanA vizvAsa nAza cha. "paramasAhugarahaNijja" 525 sAdhu re tii|| 42 452 mA cha, tamanA dvArA te gaI jIya-ninIya matAvAma mA che. " parapIlAkAraga" te vayanathI 52ne pIDA thA sivAya mInu 44555 tu nathI. " paramakiNha lessasahiyaM " tenu sevana 42nAranI vezyA-mAtmapariNati matyAta bhanina rakhA 42 cha- " duggai viNivAya vivaDDhaNaM "524, nigAha mAhi gatiyomA pane pAvAne bhATate vizeSa3the 154 jAya che. " bhavapuNabbhavakara" te asatya modanA2 7vAne 52 // 3zana saMsAramA ma sevA 5 che. " cirapariciya" bhane sanma bhatarAthI te paricita rahe che. eTale ke janma janmAMtaramAM tenA saMskAra sAthe rahetA For Private And Personal Use Only
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre mparA'nugata samyagjJAnAbhAvAt , durantaM viSAkadAruNatvAt 'viiyaM ' dvitIyam 'adhammadAraM' adharmadvAraM 'krittiyaM' kIrtitaM kathitam // sU. 1 // etena yAdRzaM mRSAvAdasvarUpamasti tatpathamAntadvAre proktam / sAmmataM 'yannAme 'ti dvitIyAntare tannAmAnyAha- tassa' ityAdinA mUlam--tassa ya NAmANi goNANi huMti tIsaM taM jahAaliyaM 1, saDaM 2, aNajjaM 3, mAyAmoso 4, asaMtakaM 5, kUDakavaDamavatthugaM ca 6, niratthayamavatthayaM ca7, videsagarahaNijjaM 8, aNujjukaM 9, kakkaNA ya 10, vaMcaNA ya11, micchApacchAkaDaM ca 12, sAi 13, ussuttaM 14, ukkUlaM ca 15, aDhe 16, abbha. kkhANaM ca 17, kibbisaM 18, valayaM 19, gahaNaM ca 20 mammaNaM ca 21, nUmaM 22, niyaI 23, appaccao 24, asaMmao 25, asaccasaMghattaNaM 25, vivakkho 27, uvahiyaM 28, uvahi asuddhaM 29, avalovotti 30, biiyassa imANi evamAiyANi nAmadhejjANi hota tIsaM sAvajjassa aliyassa vayajogassa aNegAiM // sU. 2 // hue mithyAtva, avirati ke pravAha kA viccheda nahIM hotA hai| (aNugayaM) samyagjJAnakA abhAva hone se yaha jIva ke sAtha bhavaparamparAnugata hotA hai| (duraMtaM ) vipAka isakA bahuta hI adhika dAruNa hotA hai isaliye yaha jIva ke liye duranta kahA gayA hai| isa taraha se (viiyaM ) isa dvitIya adharma dvAra kA (kittiyaM ) sUtrakAra ne tIrthakara paraMparA ke varNana anusAra varNana kiyA hai |suu. 1 // hovAne kAraNe anAdi kALathI lAgela mithyAtva avirati Adine pravAha tUTatA nathI. " aNugayaM" sabhya jJAnanI malA pAthI te 7vanI sAthai sa15252rAnugata DAya cha. " durataM" tena vipA " pariNAma" gharI 255 hAya che, tethI te apane bhATa duranta hAvAyu cha 241 zate " biiya" A bhI amAnuM 'kittiya" sUtrA tItha 42 52 52 // 42 vana prabhA na yu cha. // suu-1|| For Private And Personal Use Only
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 2 sU0 2 alokavacananAmAni ____TIkA-' tassa ya' tasya ca mRSAvAdasya dvitIyAsravadvArasya 'goNANi' gauNAni-guNaniSpannAni 'tIsaM ' triMzat 'NAmANi' nAmAni 'huti' bhavanti taM jahA' tadyathA-(1) 'aliyaM ' alokaM-niSphalaM zubhaphalavarjitatvAt , (2) 'sada' zaThaM-kapaTijanasamAcaritatvAt , (3) ' aNajja' anAryam-anAryajanokta___"jArisao" ise prathama dvAra meM mRSAvAda kA svarUpa kahA gayA hai, aba sUtrakAra 'jaM nAmA' isa dUsare dvAra meM isake kauna 2 se nAma haiM vaha kahate haiM-'tassa ya NAmANi' ityAdi / TIkArtha-(tassa) isa dvitIya AsravadvAra rUpa mRSAvAda ke (goNANi) guNa niSpanna (tIsaM ) tIsa ( NAmANi ) nAma (hu~ti ) haiM (taMjahA) ve isa prakAra haiM-(aliyaM 1, saMdaM 2, aNajja 3,mAyAmoso 4, asaMtakaM5, kUDakavaDamavatthugaM 6, ca niratyayamavatthayaM 7 ca, videsagarahaNijja 8, aNajjukaM 9, kakaNA 10 ya, vaMcaNA 11 ya, micchApacchAkaDaM 12 ca, sAi 13, ussuttaM 14, ukkUla 15 ca, aha~ 16, abbhakkhaNaM 17 ca, kivisaM 18, valaya 19, gahaNaM 20 ca, mammaNaM 21 ca, nUmaM 22, niyaI, 23, appaccao 24, asaMyamao 25, asaccasaMghattaNaM 26, vivikkho 27, uvahiyaM 28, uvahi asuddhaM 29, avalavo 30 tti ) yaha asatyabhASaNa zubhaphaloM se rahita hone ke kAraNa alIkaphala rahita hotA hai isaliye isakA nAma alIka hai 1 / kapaTIjanoM ke dvArA yaha apanA kAma " jArisao" 2prathama dvArabhAM bhRSAvAha-masatya vayana-nu-135 . pAmA sAvyu cha. ve sUtrA2 " janAmA" se pahAthI 23 yatA bhIta dvAramA tena yAM yA nAma cha te satAve cha-" tassa ya NAmANi' tyAdi "-tarasa' ! jI bhAsapA235 bhUSAvAhanai" "goNANi" guNAnusAra " tIsa" nIsa --NAmANi" nAma " huti" che. " ta jahA~ " te ma. pramANe che. aliya 1, saMDha 2, aNajja 3, mAyAmoso4, asatakaM5, kUukavaDamavatthugaM6, ca, niratthayamavatthaya7, ca videsagarahaNijja 8, aNajjukaM 9, kakaNA 10 ya, vaMcaNA 11 ya, micchApacchAkaDaM 12 ca, sAi 13, ussuttaM 14, uskUla 15 ca, aI 16, abhakkhaNaM 17 cA kibbisa 18, valaya 19, ga iNaM 20 ca, mammarNa 21 ca, nUma 22, niraI 23, appaccao 24, asaMyamao 25, asaccasaMghayaNaM 26, vivikkho 27, uvahiya' 28, uvahi asuddha'29, avalo vo 30 ti" (1) te asatya bhASA] zuma jothI 2Dita pAne 1295 "alIka" 52Dita rAya cha tethI tenu nAma "alIka" 57yuche (2) pra-22 For Private And Personal Use Only
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre svAt , (4) 'mAyAmoso' mAyAmRpA-mAyApUrvakasvAdasatyabhASaNasya mAyAmRSeti nAma, (5) ' asaMtakaM ' asatkaM-avidyamAna-sat yasmiMstadasatkam asatyam , (6) 'kUDakavaDamavatthugaM' kUTakapaTAvastukaM-tatra kUTa-paravazvanAthai nyUnAdhikabhASaNaM kapaTa bhASAviparyayakaraNam avastu-avidyamAnavastu kathanam yathA-'jagataH kartA izvaraH' ityAdi kathanam kUTAdInAM trayANAM samAnArthakatvAdekatamatve naiva gaNanAdidamekaM nAma, (7) niratthayamavatthayaM ca ' nirarthakamapArthakaM ca = nirgato'rthoyasmistat = satyArtha hInam , apArtham apagatArthamasambaddhArthamityarthaH, (8) 'videsagarahaNijja' banAne ke liye prayoga se lAyA jAtA hai isaliye isakA dUsarA nAma zaTha hai 2 / anAryajanoM dvArA yaha bolA jAtA hai isaliye isakA nAma anArya hai 3 / yaha asatyabhASaNa mAyA pUrvaka hotA hai isaliye isakA nAma mAyAmRSA hai 4 / asatyabhASaNa meM jo viSaya kahA jAtA hai vaha usarUpa meM nahIM hotA hai isaliye isakA nAma asatya hai 5 / paravaMcana ke liye isameM nyUnAdhika bolanA par3atA hai, tathA isameM bolane kI bhASA kI zailI bhI bhinna prakAra kI hotI hai, aura jo vastu isameM kahI jAtI hai vaha avidyamAna hotI hai, jaise yoM kahanA ki jagata kA kartA Izvara hai so yaha kUTakapaTAvastuka nAma kA asatya hai / yahAM kUTa kapaTa avastuka, ina tInoM kI samAnArthakatA hone ke kAraNa eka pada rUpa se ginatI karalI gaI hai 6 / yaha bhASaNa satyArtha se hIna hotA hai isaliye isakA nAma nirarthaka hai / isameM vAcya artha, saMbaMdha vihIna rahatA hai iskapaTI leke dvArA pitanuM kArya sAdhavA mATe tene prayoga karAya che, tethI tenuM mI nAma "zaTha" cha, (3) sanAna 2 te mosAya re tethI ternu alag nAma "anArya" che (4) te asatya bhASA bhAyA pUrva thAya cha tethI tenuM yAthu nAma " mAyAmRSA" che. (5) asatya bhASamA 2 viSayanu 4thana 4rAya che te yathArtha-sAyA 2135-42rAtu nathI tethI tenu pAMya nAma 'asatya" che (6) anyanI vacanAne mATe temAM nyUnAdhika bolavuM paDe che, ane te bela vAnI zilI paNa judA ja prakAranI hoya che, ane je vastu temAM kahevAya che te avidyamAna hoya che, jema ke "jagatane kartA izvara che " te pramANe kahevuM te 20 4 // 2 // 2 // 2 // asatyane 'kUTakapaTAvastuka asatya" 4 cha. ahIM kUTa, kapaTa ane avastaka e traNe padethI samAnArthakatA hovAthI eka ja pada rUpe gaNavAmAM Avela che. (7) te bhASaNa satyArtha rahita hoya che tethI tenuM nAma nirarthaka che temAM vAcya artha, saMbaMdha rahita hoya che tethI tenuM For Private And Personal Use Only
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinITIkA a0 2 sU0 2 alIkavacananAmAni vidveSagarhaNIyaM-vidveSAt vidveSasaMbhRtatvAd idamalIkavacanaM garhaNIya=nindyaM mahApuruSaiH, (9) ' aNujjukaM ' anRjukam = asaralaM-saralabhAvavarjitamityarthaH, (10) 'kakaNA ya' kalkanA ca-pApaM prANAtipAtAdirUpam , (11) 'vaMcaNA ya ' vaJcanA pratAraNA, (12) 'micchApacchAkaDaM ca' mithyApazcAt kRtaM mithyetibuddhyA sAdhubhiH pazcAt kRtaM = pRSThe kRtaM tiraskRtamityarthaH, (13) 'sAi' sAtiH= avizvAsaH, (14) 'ussuttaM ' utsUtram-viruddhArtha-nirUpaNam , (15) 'ukkUlaM' utkUlaM sanmArgataTAt paribhraSTakArakam , (16) * aTTa' Arttam , ArttadhyAnahetuliye isakA nAma apArtha hai 7 / yaha vidveSa se bharA rahane ke kAraNa gahaNIya hotA hai-mahApuruSoM dvArA niMdya hotA hai isalie isakA nAma vidveSa garhaNIya hai 8 / isameM bhAvoM kI saralatA nahIM hotI hai, arthAtyaha sarala svabhAva se varjita rahatA hai isaliye isakA nAma anRjuka hai 9 / kalkanA zabda kA artha pApa hai, yaha mRSAvacana prANAtipAtAdirUpa hotA hai isaliye isakA nAma kalkanA hai 10 / isameM dUsaroM kI pratA. raNA hotI hai isaliye isakA nAma vaMcanA hai 11 / mithyA samajhakara sAdhu puruSa isakA tiraskAra karate haiM isaliye isakA nAma mithyApazcAskRta hai 12 / sAti zabda kA artha avizvAsa hai, mithyAbhASaNa vizvAsa rahita hotA hai / isalie isakA nAma sAti hai 13 / viruddha artha kA isameM nirUpaNa hotA hai isaliye isakA nAma utsUtra hai 14 / jIva ko yaha sanmArga rUpa taTa se bhraSTakara detA hai isaliye isakA nAma uskUla hai 15 / yaha ArtadhyAna kA hetu hotA hai isaliye isakA nAma Arta hai nAma " apArtha " che. (8) te vidveSayI pUrNa DApAyI gaya-mahApuruSA dvArA nidha DAya cha, tethI tenu nAma "vidveSa gahagIya" cha. (6) mA mAyAnI saralatA hotI nathI, eTale ke te saraLa svabhAvathI rahita hoya che, tethI tenuM nAma " anRjuka" che." kalkanI" shhne| atha pA5 thAya che. (10) te bhRSAkyana prAtipAtA3i5 DAya cha, tethI tenu nAma " kalkanA" che. (11) te asatya yayana 43 anyanI prtaa2| thAya cha, tethI tenu nAma " vaMcanA" che (12) mithyA samajIne sAdhu puruSa tene tiraskAra kare che, tethI tenuM nAma " mithyApazcAtkRta" cha (13) "sAti" shhn| ma avizvAsa thAya cha, tethI tenu nAma "sAMti" che. (14) viruddha ma tabhA ni354 yAya cha, tathA tenu nAma " utsUtra" che. (15) sapane te sanmA35 nArathI xe 3 che bhATe tenu :nAma " utkUla" che (16) te mAtadhyAnanA tu35 jaya , tathA tenu nAma "AtaM" che. (17) tenA dvArA masat-mavidhAna For Private And Personal Use Only
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tvAt (17) 'abbhakkhANaM ' abhyAkhyAnam asadoSAropaNam , (18) 'kibvisaM' kilviSaM-pApa-prANAtipAtAdihetutvAt , (19) 'valayaM ' valayamiva vakratvAd kuTilamityarthaH, (20) 'gahaNaM' gahana-gahanamiva gahanaM-vanamiva duravagAhamityarthaH, (21) 'mammaNaM' manmanam = manmanamiva manmanam asphuTatvAt / (22) 'nUma' chAdanaM-paraguNAcchAdane pidhAnamiva, (23) 'niyaI ' nikRtiH mAyAcchAdanArthavacanaM kipralambhanaM vA, (24) 'appaccao' apratyayaH avizvAsaH (25) ' asaM. 16 / isake dvArA asat-avidyamAna doSoM kA AropaNa kiyA jAtA hai isaliye isakA nAma abhyAkhyAna hai 17 / yaha prANAtipAta Adi pApoM kA hetu hotA hai isaliye isakA nAma kilviSa hai 18 / valaya ke jaisA yaha kuTila rahA karatA hai isaliye isakA nAma valaya hai 19 / vana ke samAna yaha durA vagAha hotA hai isalie isakA nAma gahana hai 20 / jisa prakAra totalI bolI meM zabdasphuTa nahIM ho pAte hai usI prakAra isameM bhI vastu kA vAstavika bhAna asphuTa rahA karatA hai isaliye isakA nAma mammaNa hai 21 / jisa taraha Dhakkana vastu ko DhAMka detA hai usI prakAra yaha bhI para ke guNoM ko AcchAdana kara detA hai isalie isakA nAma nUma hai / nUma nAma chAdanakA hai22, isameM bolanevAlA apanI mAyAko Dhakane kA prayAsa karatA hai, athavA dUsaroM ko Dhakane kA upAya racatA hai isaliye isakA nAma nikRti hai 23 / koI bhI sajana puruSa jhUTha vacana kA vizvAsa nahIM karate haiM isaliye isakA nAma apratyaya-avizvAsa hai 24 / hoSonu mApA 42rAya che tethI tenu nAma " abhyAkhyAna " 2. (18) te prANAtipAta mA pApAnu / 265 , tethI tenu nAma " kilviSa" che. (18) 1sayanA te Tiva DAya che, tethI tenu nAma " valaya " cha. (20) pananA te na DAya che, tethI tenu nAma "gahana" cha. (21) rema tetaDA vacane barAbara samajI zakAtAM nathI e ja pramANe asatya bhASaNamAM 55 pAstaviramA 124-252paSTa 2 / 42 cha, tathA tenu nAma "mammaNa" che (22) jema DhAMkaNa vaDe vastune DhAMkI devAya che, e ja rIte asatya vacana 55 zuzAne disii // 2 DApAthI tenu nAma 'nUma' che. ' nUma 'maTale bhaa2ch|. dA--AvaraNa (23) asatya bhASaNamAM bolanAra pitAnI mAyAne DhAMkavAne prayAsa kare che, athavA bIjAne DhAMkI devAnA upAya race che, tethI tenuM nAma " nikRti" . (24) a 5 sana 25 asatya kyana 52 vizvAsa bhAta nathI, tethI tenu nAma pratyaya " avizvAsa" cha, (25) nyAyajJa puruSA For Private And Personal Use Only
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suMdazinI TIkA a0 2 sU0 2 alIkavacananAmAni mao' asammataH nyAyajJairanAcaritaH, (26) asaccasaMdhattaNaM' asatyasandhatvam asatyaM-sandadhAti-sammizrayati satataM yaH so'satyasandhastasya bhAvo'satyasandhatvaM -bhUSAbhApi dharmaH, (27) ' vivakkho' vipakSaH satya pratikUlatvAt (28) uvahi yaM ' auSadhika-mAyAmayam=kapaTagRhamityarthaH, (29) uvahi asuddhaM ' upadhyazuddham =upadhiH sAvadyakarma tenAzuddham , (30) 'avalokoti' apalopa iti-kurvANo'pi 'nAhaM karomi kizci 'dityAdibhirvastu pracchAdanam -- viiyassa' dvitIyasyAdharmadvArasya 'imANi' imAni-pUrvoktAni 'evamAiyANi ' evamAdikAni-alIkAdIni 'sAvajjassa ' sAvadhasya pApasahitasya 'aliyassa' alIkasya mRpAvAnyAyajJa puruSoM dvArA yaha asaMmata hai-ve puruSa isakA kabhI bhI sevana nahIM karate haiM isaliye yaha asaMmata hai 25 / yaha mRSAbhASiyoM kA dharma hai isaliye isakA nAma asatyasaMghAta hai 26 / satyabhASaNa kA yaha vipakSI hai isaliye isakA nAma vipakSa hai| kapaToM kA yaha ghara hai isaliye isakA nAma aupadhika hai 28 / sAvadyakarmoM se yaha satata apa-- vitra banA rahatA hai isaliye isakA nAma upadhyazuddha hai 29 / upadhi zabda kA artha sAvadyakarma hai| kArya karatA huA bhI vyakti isake prabhAva se prabhAvita hokara kahadiyA karatA hai ki maiM kucha bhI nahIM kara rahA huuN| isa taraha isake dvArA vastu kA pracchAdana hotA hai ataH isakA nAma alopa hai 30 / (biiyamsa ) isa taraha dvitIya adharmadvAra ke (imANi ) ye pUrvokta alIka Adi ( tIsaM nAmadhejANi ) guNaniSpanna tIsa nAma haiM / tathA ( evamAiyANi ) inase atirikta aura bhI isI tene mAnya karatA nathI-teo tenuM kadI paNa sevana karatAM nathI, tenuM nAma '' asaMmata" (26) te asatya vayana bhRssaavaahiimaan| ma cha, tethI tenu nAma " asatyasaMghAta" che (27) satya bhASA te vipakSI-vi36nu cha, tethI tenu nAma " vipakSa " che. (28) 45Tonu te ghAma cha, tethI tenu nAma" aupadhika " cha. (28) sAvadha thI te satata apavitra 2 cha, tethI tenu nAma, upa dhyazuddha" che. 'upadhi' zahanA ma sAvadha cha, (30) Aya 42tI vykti paNa tenA prabhAvanI asara nIce AvI jaIne kahI de che ke "huM kaI karatuM nathI." A rIte tenA dvArA vastunuM prachAdana thAya che, tethI tenuM nAma "apalopa" cha. " biiyassa" mA rIte oilon ayamadvA2nA " imANi" prati aTI mAhi" tIsaM nAma dhejjANi " zuzAnusAra trIsa nAma che. tathA " evamAiyANi " te uparAnta blot 5 te 4 42nA " sAvajassa" pA5 For Private And Personal Use Only
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 174 praznavyAkaraNasUtre dasya 'kya nogassa ' vacanayogasya 'aNegAI' anekAni' tIsaM ' triMzat ' nAmadhejjANi' nAmadheyAni nAmAni ' hoti ' bhavanti / / sU0 2 // evaM ' yannAme 'tidvAramuktvA yathAkRtaM yena mandatIbAdi pariNAmena alIke vadanti ye ca janA vadanti iti tRtIyapazcamamantaradvayamAha-taM ce 'tyAdinA mUlam-taM ca puNa vadaMti kei aliyaM pAvA asaMjayA,avirayA, kavaDakuDila kaDuya caTula bhAvA kuddhA luddhA bhayAya hassaTThiyA ya sakkhI corA cArabhaDA khaMDarakkhA jiyajayakarA ya gahiya gahaNA kaka guruga kAragA kuligI uvahiyA vANiyagA ya kUDatUla-kUDamANI kuDakAhA vaNovajIviyA paDagArakA kalAyA kAruijA vaMcaNaparA cAriyacATuyAra nagara gottiya pariyAragA duivAisUyaka aNabalabhaNiyA ya puvakAliya vayaNa dacchA sAhasiyA lahussagA asaccA gAraviyA asaccaTThAvaNAhi cittA uccacchaMdA aNigAhA aNiyatA chaMdeNa mukavAyA bhavati // sU. 3 // TIkA-taM ca tacca 'puNa' punaH 'aliya' alokaM 'keha' ke'pi 'pAyA' pApA: pApino vadanti na tu sAdhavasteSAmalIkavacananiSTattatvAt / taraha ke ( sAvajassa ) pApasahita isa (aliyasa vayajogassa ) alIkamRSAvAda-vacanayogake ( aNegAiM) aneka nAma bhI (hoMti) haiM ||suu-2|| isa prakAra se dvitIya dvAra dvArA isakA kathana kara aba sUtrakAra " jayakao-yathAkRta : "jaise yaha kiyA gayA hai isa tRtIya dvAra kA, tathA "jevi ya kareMti pAvA-ye'pi ca kurvanti pApA:" jo pApIjana ise karate haiM, isa paMcama dvAra kA pratipAdana karate haiM-'taM ca puNa vadati ' ityaadi| yuta mA " aliyarasa vayajogassa" mI-bhUSAvAha-vayanayAna " aNegAI" mane nAma 55] hoMti" che // 2-2 // ___ prabhArI thI R 4 tenu thana rIne ve sUtra42 " jahayakao -yathAkRtaH " yo rIta te 42||yaa che te trI dvA2nu, tathA " jeviya kareM'ti pAvA-ye'pi ca kurvanti pApAH" 4yA pAyI 73 tenu sevana 2 cha, pAyamoM saranu pratipAdana re --" taM ca puNa vadaMti" tyAhi. For Private And Personal Use Only
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 2 sU0 3 yena bhAvanAlIka vadanti tanirUpaNam 175 kIzAste pApina ityAha-' asaMjayA' asaMyatAH avazendriyAH 'avirayA' aviratAH pApakarmabhyo'nivRttAH pApakarmaratA ityarthaH, 'kavaDakuDilaphaDDayacaTulabhAvA' kapaTakuTilakaTukacaTula bhAvAH kapaTena-chalena hetunA kuTilA-bakraH, kaTukaH =aniSTaH caTulA tRSNayA caJcalo bhAvaH pariNAmo yeSAM te asatyabhASaNajanita bhAvi narakanigodAdhanantaduHkhabhogino janA evAsatyaM samAcarantItyarthaH / tathA 'kuddhA ' kruddhAH krodhinaH, 'ludA' lubdhAH-lobhinaH, krodhAt lobhAccAsatyaM badanti evaM mugdhAdayo'pi asyaiva-zAstrasya prathamadvArastha viMzatitamasUtrapAThAt TIkArtha-(taM ca puNa aliyaM kei pAvA vadaMti) usa alIka vacanako jo pApI jana hote haiM ve hI bolate haiM saba prANI nhiiN| kyoM ki jo sAdhujana hote haiM ve isa alIka vacana se sadA dUra rahate haiN| asatyabhASaNa karane vAle kaise hote haiM yaha bAta sUtrakAra ina vakSyamANa vizeSaNoM dvArA atha samajhAte haiM- asaMjayA ) ve asaMyata hote haiM-indriyAM unake vaza meM nahIM hotI haiM / (avirayA ) avirata hote haiM-pApakarmoM se nivRtta nahIM hote haiM, arthAt-ve pApakarmoM meM nirata rahate haiM / (kavaDakuTilakaDuyacaTulabhAvA) ve kapaTI hone se kuTila-vakra, kaTuka-aniSTa, aura caTulatRSNA se caMcala haiM pariNAma jinakA aise hote haiM, arthAt-asatyabhASaNa janita pApa udaya se bhAvI narakanigoda Adi ke anaMta duHkhoM ko bhoganevAle manuSya hI asatya vacanoM ko bolA karate haiM / (kuddhA luddhA) ve krodhI hote haiM, lobhI hote haiM, arthAt-krodha evaM lobha se asatyabhA "taM ca puNa aliya kei pAvA vadaMti " " asaMjayA " te masatya vayana pApI leke ja bole che badhA ja belatAM nathI, kAraNa ke sajjane te te alIka vacanathI sadA dUra rahe che. asatya bhASaNa karanAra leke kevAM hoya che, te vAtane sUtrakAra nIce pramANenAM vizeSaNa dvArA samajAve che. TI-"asaMjayA" te yA mayata DAya-ndriyo bhane 15 jAtI nathI. " avirayA" mavirata DAya cha-tegA pA54thA nivRtta yatA nathI, meTa tegA pApa 4 dAna 29 cha. " kvddkuttilkdduycttulbhaavaa"tem| kapaTI hovAthI kuTila-vaka, kaTuka-aniSTa, ane caTula-tRSNAthI caMcaLa vRttivALA hoya che, eTale ke asatya bhASaNa janita pApanA udayathI bhAvI naraka nigoda anaMta duHkhane bhegavanAra manuSya ja asatya vacane belyA kare che. "kuddhA luddhA " te audhI DAya che tathA solI hAya cha. meTasIdha mane lebhathI asatya vacane bele che. e ja pramANe mugdha Adi vizeSaNothI yukta For Private And Personal Use Only
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 176 praznavyAkaraNasUtre saMgrAhyAH | 'bhayAya = anyeSAM bhayotpAdanAya ' vyAghraH samAgataH ' itirItyA mRSAvAda: athavA bhayAcca 'hassaTTiyA ya ' hAsyArthikAH, athavA hAsyArthAya ca hAsyaM kartumapi tathA vadanti 'sakkhI' sAkSiNaH sAkSibhUtAnyAyAlayAdau 'corA' caurA - nigrahAdau : ' cArabhaDA ' cArabhaTAH = tatra cArAH gUDhapuruSAH, bhaTAH = yodhAH, Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paNa karate haiN| isI taraha mugdhAdika jo jIva hote haiM ki jinheM prANavadha ke prakaraNa meM 20 veM sUtra meM kahA gayA hai ve bhI asatya bhASaNa karate haiM / koI dhana ke liye, koI dharma ke liye, koI indriyoM ke bhogoM ke nimitta kAma ke liye, aura koI 2 artha, dharma aura kAma ina tInoM ke liye asatya bhASaNa karate haiM / ( bhayAya ) kitaneka kitaneka jIva aise bhI hote haiM jo dUsaroM ko bhaya utpanna karane ke abhiprAya se asa tyabhASaNa kara diyA karate haiM / " bhayAya " kI saMskRta chAyA "bhayAca" aisI bhI hotI hai - isakA tAtparya taba aisA hogA ki kitaneka jIva bhaya se bhI asatya bhASaNa kara diyA karate haiM / (hassaDiyAya ) kitaneka jIva aise bhI hote haiM jo ha~sI majAka meM asatyabhASaNa kara dete haiM, athavA dUsaroM kI ha~sI ur3Ane ke abhiprAya se asatyabhASaNa karane lagate haiM / (sakhI) jo nyAyAlaya - kacaharI Adi meM dUsaroM kI sAkSI dete haiM ve bhASaNa karate haiM / (corA) corI karane vAle jo puruSa hote haiM ve nigraha Adi avasthA ke upasthita hone para asatya bhASaNa karate haiN| je jIvA hAya che, jemanuM prANavadhanA 20mA prakaraNamAM varNana karavAmAM Avyu che, te jIve paNa asatya khele che. eTale ke keTalAka mugdha-mehAdhIna vRttivALA asatya ele che. keTalAka krodha, lAbha ane meha e traNene vaza thaIne asatya khAle che. keTalAka leAkeA dhanane mATe, keTalAka dharmane mATe, kAi indri-- cAnA bhAgone nimitta, ane kAI kAi loko artha, dhama ane kAma, e traNene nibhitte asatya mojhe che, "bhayAya" DeTalAu sevA vo pazu hoya che meM bhe mIlane laya pabhAvAne bhAMTe asatya mAjhe che " bhayAya " nI saMskRta chAyA 63 " bhayAcca paNa thAya che. tyAre tenA atha eveza thAya che ke keTalAka jIvA layane araNe paNu asatya mojhe che. " hassaTTiyA ya " DeTalAI bojhe sevA paNa hoya che. ke jeo majAka-mazkarImAM paNa asatya elI nAkhe che, athavA jananI bhAvAne nimitte asatya mosavA bhaDe che. "sakkhI " nyAyA kSaya mahimAM mIlanI sAkSI ApanAza boa ya asatya mohe che, " corA cArI karanArA lAma, jelamAM javAnA prasaMga upasthita thatAM asatya khele che. For Private And Personal Use Only "
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a0 2 sU0 3 yena bhAvanAlIka vadanti tannirUpaNam 177 'khaMDarakkhA' khaNDarakSA zulkapAlAH-rAjagrAhyadravyasaMgrAhakA ityarthaH, 'jiyajayakarA' jitagatakarAH tatra jitAH pratispardvigatakaraiH parAjayaM prAptAH, ghUtakarAH= dyUtakrIDakAH 'gahiyagahaNA' gRhItagrahaNAH = gRhItAni sthApitAni grahaNAni = bandhaka dravyANi yaiste 'kakkagurugakAragA' kalkagurukakArakA = kalkagurukaM -mAyA saMbhArasaMbhRtaM vAkyaM tatkArakAHRpaTina ityarthaH, kuliMgI' kuliGginA kutsitA liGginaH kuliGginaH=kutIthikAH 'uvahiyA' aupadhikA-mAyAcAriNaH kapaTina ityarthaH 'vANiyagA' vANijakA vyApArakAriNaH, ' kUDatulakUDamANI' kUTatulAkUTamAninaH krUTA-kapaTayuktA-nyUnAdhikA tulA yeSAM te kUTatulAH kUTamAnina: kUTaM vaiSamyayuktaM yanmAnaMtolanaM tadasti yeSAM te tathA 'kUDakAhAvaNova jIvayA ' kUTakArSApaNopajIvitAH-kUTakArSApaNena upanIvanti ye te tathA-kUTamudropajIvinaH ityarthaH, 'paDakAragA' paTakArakAH-tantuvAyAH-vastranirmApakA ityarthaH, isI taraha ( cArabhaDA ) jo cAra guptacara-sI. AI. DI hote haiM, bhaTayodhA hote haiM, ( khaMDarakkhA ) khaMDarakSa-rAjanAthadravya ke saMgrAhaka hote he, (jiyajayakarA ) jitadyUtakara-pratispardhI juAriyoM dvArA parAjita hue juArI hote haiM, (gahiyagahaNA) gRhItagrahaNa-gahanA rakhakara jo dUsaroM ko vyAja para rUpayA dene vAle hote haiM ( kakkagurugakAragA) kalka guruka kAraka-mAyAcArI se bhare hue vacanoM ko bolane vAle hote haiM, arthAt kapaTI hote haiM, ( kuliMgI ) kutIthika hote haiM, ( uvahiyA ) aupadhika-mAyAcArI hote haiM, ( vANiyagA) vANijanaka-vyApArI hote haiM, asatyabhASaNa karate haiM / (kUDatUlatUlamANI) jo nyUnAdhika tarAjU rakhate haiM, nApane taulane ke bAMTa kamatI baDhatI rahate haiM ( kUDakohAvaNovajIviyA) banAvaTI rUpayA paisA banAkara jo apanA nirvAha karate haiM, me pramANe "cArabhaDA" 2 shuty|-sii. bhA. 30 DAya cha, 14-yoddhA DAya cha, 2 "khaMDarakkhA" 214-2NGrya mAnA dravyanA saba 42nA2 DAya cha,2 "jiyajayakarA" tita:2-prati25dhi kumArI // 2 // 52lita thayesa gArI hAya cha, " gahiyagahaNA" 2DIta aDae- bhAna re mAgata Ane vyAre naji pii2||2 DAya cha, " kakagurugakAragA" 464 zuru 1242 bhAyAcArI kyne| maasnaa| DAya cha-340 hAya cha, " vANiyagA" 2 vyApArI khAya cha, re " kuliMgI" tIthi4. DAya cha, " uvahiyA" gopadhi:bhAyAyArI hAya cha, ta masatya mose cha. " kUDatUlatUlamANI "2 moTA trAjavAM rAkhe che, mApavA tathA jokhavAnAM mApa vadhAre ke ochA rAkhe che, "kUDakAhAvaNovajIviyA " nI 31ImA, paisA mA manAvIna re ? pra023 For Private And Personal Use Only
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre 'kalAyA' kalAdA suvarNakArAH 'kAruijjA' kArukIyAH zilpinaH 'vaMcaNaparA' vaJcanaparA:pratAraNAparAH 'Thaga' itiprasiddhAH 'cAriyacATuyAranagaragottiya pariyAragA, cArikacATukAranagara guptikaparicArakAH tatra-cArikAH=guptacarAH, cATu kArAmukhamAGgalikAH, nagaraguptikAH kopAlAH, ' kotavAla' iti prasiddhAH, paricArakAH= sevakAH, viSayabhogatatparAya, 'duhavAimyakabhaNabalabhaNiyA ' duSTavAdi sUcakaRNavalabhaNitAH, tatra duSTavAdinaH asatpakSagrAhiNaH sUcakA-pizunAH, RNavalabhaNitAH RNe-RNagrahaNe balAH balavantastai bhaNitAH-uktAH ' dehi me RNa' mityuttamarNenoktA aghamarNA iti bhAvaH 'puvakAliyavayaNadacchA' pUrvakAlikavacanadakSAH baktukAmasyAbhiprAyamAlakSya pUrvameva bruvanti ye te pUrvakAlikavacanadakSAH, 'sAhasikA' sahasA-avicArya bhASante ye te sAhasikAH, 'lahussagA' (paDakAragA ) jo tantu vAya-julAhe hote haiM ( kalAyA ) kalAda-suvarNakAra -sunAra hote haiM, ( kAruhajA) kArukIya-zilpI-kArIgara hote haiM, (caNaparA ) jo Thaga hote haiM, (cAriya ) guptacara hote haiM, ( cATuyAra ) cATukAra-khuzAmadI hote haiM, (nagaragottiya ) nagaraguptika-kotavAla hote haiM, (pariyAraga) paricAraka-sevaka tathA viSayabhAgoM meM tatpara hote haiM, (duhavAI ) jo asatpakSa ko grahaNa karane vAle hote haiM, (sUyaga) sUcaka-cugala khorahote haiM, (aNabalabhaNiyA) merA RNa adA karo isa prakAra jisa denadAra se sAhUkAra kahatA hai ve Rga balabhaNita karjadAra vyakti kahane vAle ke abhiprAya ko lakSita karake pahile se hI bolane vAle ( puvvakAliyavayaNadacchA) pUrvakAlika vacanadakSa manuSya, (sAhasiyA) vinA vicAre bolane vAle manuSya, (lahussagA) apane ghAtAnuM zusana yAve cha, " paDakAragA" 2 1442 jAya cha, " kalAyA" sonI ya cha, " kAruijjA" 2 hAya the, " vaMcaNaparA" 81 8ya cha, "cAriya " guptaya2 ya cha. " cATuyAra" yA // 2- muzAmatIyo DAya che. " nagaragottiya" nagarabhiTavADaya cha, "pariyAraga" pariyA25-sevara tathA viSaya bhAganA gulAma hoya che, je asatya pakSane grahaNa karanAra hoya cha," dudruvAI " 2 asatyapakSane aDa 42nA2 DAya cha, "sUyaga" sUca:yugalIpArAya cha, "aNabalabhaNiyA" 'bhA3 RNa ma254 42 / / pramANe je deNadArane zAhukAra kahe che te jANabala bhaNita deNadAra vyakti, kahe nA2nA bhaliprAyane sakSita rIne paDethI mI nA2 jAya cha, "puSakAliya vayaNadacchA " pUrva mApe kyanI mAyeso manuSya, " sAhasiyA " vidyAryA vinA modanA2 manuSya, " lahussagA" pAtAnI natane tu27 bhAnanA2 For Private And Personal Use Only
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 3 yena bhAvanAlokaM vadanti tinnirUpaNam 179 laghusvakA:=pucchAtmAnaH, ' asacA ' asatyAH satyavimukhAH 'gAraviyA ' gauravikAH RddhayAdi gauravayuktAH, asaJcaTThAvaNAhicittA' asatyasthApanAdhicittA:asatyAnAm-asadarthAnAM sthApanAyAM prarUpaNAyAmadhicittaM yeSAM te tathA asatyArthamaNDanaparA ityarthaH, ' uccacchaMdA' ucco-mahAn svAtmAprazaMsAparaH chandA=amiprAyo yeSAM te tathA svAtmaprazaMsAparAyaNa ityarthaH, 'aNiggahA' anigrahAH= avazendriyAH ' aNiyatA' aniyatAH aniyamavantaH chandena svAbhimAyeNa 'mukkavAyA' muktavAcA yathA tathA bhASiNaH athavA 'vayameva siddhavAdinaH' iti vadanti, ke vadanti ? 'je ' ye ' aliyAhiM ' alI kebhyo'satyebhyaH 'avirayA' aviratAH anivRttAH bhavanti // muu-3|| tathA-'avare natthigavAiNo' ityAdi mUlam-avare natthigavAiNo vAmalogavAdI bhaNaMti, nasthi jIvo, na jAi iha pare vA loe, naya kiMci vi phusai punapAvaM, nasthiphalaM sukayadukkayANaM / paMcamahAbhUiyaM sarIraM bhAsaMti Apako tuccha mAnane vAle manuSya, (asaccA ) satya se vimukha rahane vAle manuSya, (gAraviyA ) RddhayAdi ke gaurava se yukta bane hue manuSya, (asacaTThAvaNAhicittA ) asatyapadArtha kI prarUpaNA karane vAle manuSya, (uccacchaMdA ) apane ApakI prazaMsA karane vAle manuSya, (aNiggahA) jinakI indriyAM vaza meM nahIM hai aise manuSya, (aNiyayAchaMdeNaM ) niyama se rahita manuSya, ( mukvAyA ) yathAtathA bolane vAle manuSya, aura (je ya) jo manuSya ( aliyAhiM ) asatyabhASaNa se ( avirayA) virati rahita (bhavaMti ) hote haiM ve jo mana meM AtA hai so bola diyA karate haiM / isa prakAra ke bolane meM alIka bhASaNa kA doSa lagA karatA hai ||suu-3|| bhanuSyo, " asaccA" satyathA vibhuma 2unA2 bhanuSyo, " gAraviyA " Rddhi mAhinA bhalibhAnathI yukta anesa manuSyo, "asaccadvAvaNA hi cittA" asa. tya padArtha nI / pra359! 42 // 2 manuSyo, " uccacchaMdA " mA5 515 42 // 2 sI, " aNiggahA" bhanI chandriyo AmA nathI tevA soDI, " aNiyayAchadeNaM" niyama vinAno bhanuSyo-maniyamita so, "mukkavAyA " ma tema maasnaa| sI, bhane "je ya" re manuSya " aliyAhiM " asatya mApAzuthA "avirayA" vi2ti 2hita " bhavaMti" DAya cha, te ho| manamA Ave tama belI nAkhe che. te rIte besavAthI asatyabhASaNane deSa lAgyA kare che For Private And Personal Use Only
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre he vAyajogajuttaM, paMca ya khaMdhe bhaNaMti kei, maNaM maNa jIvikA vadaMti, vAUjIvo tti evamAhaMsu sarIraM sAiyaM sanidhaNaM iha bhave egabhave, tassa vippaNAsaMmi savvanAso tti eva jaMpaMti musAvAI // suu04|| TIkA- 'abare' apare=uktebhyo'nye ' natthigavAiNo' nAstikavAdinaH 'nAsti paralokaH' iti matiryeSAM te nAstikA ste ca te vAdinaH pratyakSapramANagAdinacArvAkAH, tathA 'vAmalogavAI ' tathA vAmalokavAdinaH, vAma-viruddhaM lokaM-vadanti ye te tathA satAmapi lokavastUnAmasattva pratipAdakAH zUnya vAdinaH ityarthaH, te hi 'bhaNanti vadanti yat 'nathi jovo' nAsti jIvaH mukhaduHkhAdi bhoktA tatsAdhaka pramANAbhAvAt , yato hi na tatra pratyakSaM pramANamupakramate cakSurAdIndriyaviSayatvAt, nApyanumAnaM tatra pramANam , tasya vyAptipakSadharmatAjJAnAbadhInatayA tathA-'avare natthigavAiNo' ityAdi. TIkArtha-( avare ) ina pUrvokta vyaktiyoM se bhinna (natthigavAiNo) jo nAstikavAdI haiM-' paraloka nahIM hai ' isa prakAra kI jinakI buddhi hai aise kevala eka pratyakSa pramANa mAnane vAle cArvAka, tathA (vAmalogavAI ) ghAmalokavAdI-zanyavAdI, ye loka meM rahI huI vastuoM ko asatrUpa se pradipAdita karate haiM ve ( bhaNaMti ) kahate haiM ki (natthijIva ) sukha, duHkha Adi avasthAoM kA bhoktA jIva nAma kA koI padArtha nahIM hai, kAraNa ki isake sAdhaka pramANoM kA abhAva hai pratyakSapramANa isakA sAdhaka isaliye nahIM hotA haiM ki cakSurAdika jo indriyAM hai ve use apanA viSayabhUta nahIM banAtI haiM / anumAna se bhI usakA grahaNa nahIM hotA hai, kyoM ki anumAna se sAdhya aura sAdhana kI vyApti kA evaM pakSa tathA-" avare natthigavAiNo" tyAta TI -"abare"te pUr3ita vyatiyothI guhAra (2nA 'nanthigavAiNo" je nAstikavAdI che-"paraleka nathI" e prakAranI jemanI mAnyatA che evAM, 34 me pratyakSa pramANune 1 bhAnanA2 yAciAhI, tathA " vAmalogavAI " vAmilakavAdI-vAmamArgI, teo sRSTimAM rahela vastuone asata rUpe pratipahit 42 cha terA " bhaNati" 4 cha OM " nasthi jIvo" supa 5 mAhi avasthAone jotA jIva nAmane kaI padArtha nathI, kAraNa ke te siddha karavA mATenA pramANene abhAva che. pratyakSa pramANe tenuM sAdhaka te kAraNe hatuM nathI ke cakSa Adi je Indriye che te tene pitAnA viSaya rUpa banAvI zakatI nathI. anumAnathI tene grahaNa karI zakAtuM nathI kAraNa ke anumAnamAM sAdhya For Private And Personal Use Only
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 4 nAstikavAdimatanirUpaNam pratyakSAbhAve vyAptigrahasyApyabhAvAt mahAnasAdau satyeva parvatAdI vahiranumIyate / vadhUimayoH pratyakSeNa sAhacaryagrahe pratyakSapramANavAdibhiranumAnasyAnaGgIkRtatvAcca / nApyAgamagrAhyastasya parasparaviruddhatvenA'pAmANyAt / nApyupamAnamatrapasajyate, asatpadAthai kenopamIyate / iti / evaM ca jIvasyA'siddhatvAt ko'pi iha-manuSyaloke pare vA ' loe ' loke devAdiloke vA '.na jAi' na yAtina gacchati, 'naya' na ca ' kiMcivi ' kizcidapi ' punapAvaM , puNyapApa-puNyapAparUpaM karma 'phusai' dharmatA Adi kA grahaNa honA AvazyakIya hotA hai isake vinA anumAna nahIM hotA hai| jaba usa viSaya meM pratyakSapramANa hI pravRtta nahIM hotA hai taba sAdhya sAdhana kI vyApti kA grAhaka vahAM vaha kaise ho sakatA hai / mahAnasa Adi meM sAdhya sAdhana kI vyApti pahile pratyakSa se grahaNa kara lene para hI to anumAtA parvata Adi meM bahni kA anumAna karatA hai / Agama pramANa se bhI " jIva hai " yaha bAta nahIM kahI jAti hai, kAraNa AgamoM meM ekamatatA nahIM hai / paraspara viruddhArtha kA-eka dUsare Agama se virodhI tattva kA-ye praNayana karate haiM, isaliye inameM pramANatA hI nahIM hai| upamAna pramANa kI yahAM pravRtti isaliye nahIM ho sakatI hai ki jaba 'jIva ' padArtha hI asat hai taba vaha upameya kaise ho sakatA hai| isa taraha jIva nAmaka padArtha kI asiddhi hone para ( na jAi iha pare vA loe) koI bhI isa manuSyaloka meM athavA dUsare devAdiloka meM nahIM jAtA hai, aura (na ya kiMci vi phusai puNyapAvaM ) na vaha puNya evaM pAparUpa karma ko chUtA hai, arthAt-jaba jIva nAma kA koI padArtha hI sAdhananI vyAptinuM ane pakSamatA AdinuM grahaNa thavuM Avazyaka haiya che, tenA vagara anumAna thatuM nathI. je te viSayamAM pratyakSa pramANa ja pravRtta hotuM nathI te sAdhya sAdhananI vyAptine grAhaka tyAM te kevI rIte thaI zake ! mahAnasa AdimAM sAdhya sAdhananI vyApti pahelAM pratyakSa rIte grahaNa karI lIdhA pachI te anumAna karanAra parvata AdimAM agninuM anumAna kare che. AgamonuM pramANa ApIne paNa "jIve che" te vAta kahI zakAya tema nathI, kAraNa ke AgamAM eka matatA nathI. parasparathI viruddha arthanuM-eka bIjAthI virodhI tattvanuM-teo varNana-pratipAdana kare che, te kAraNe temanAmAM pramANabhUtatA nathI, apamAna pramANunI mI pravRtti te 20 4 zatI nathI ne "jIva " padArtha ja asatuM hoya te te upameya kevI rIte thaI zake ! A rIte jIva nAmanA pAnI masiddhi yatai " na jAi iha pare vA loe" AI 5 mA bhanuSya sabhA athavA mAnavAbhi nathI, bhane "naya kiMci vi phusai puNNapAva" te mane pA5 35 bhani 25zatA nathI, meTale 3 For Private And Personal Use Only
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra spRzati / jIvasyA'sadbhAvAdeva na zubhAzubhakarmabandhanamiti bhaavH| ata evaM 'sukayadukyANaM' sukRta duSkRtAnAM-puNyapApAnAM phalamapi ' natthi' nAsti jIvAsatvena tatphalasyA'pyasattvAt / tathA ' sarIraM 'paMcamahAbhUiyaM ' paJcamahA bhautikaM pRthivyaptejovAvAkAzamayaM, 'bhAsaMti ' bhASante / tat kIdRzaM bhASante ityAha-' hevAgajogajuttaM' hevAkayogayuktam , hevAkaH-svabhAvastena yogaH-parasparaM saMyogastena yuktam , paJcabhUtAnAM parasparaM saMyogo viyogazca svabhAvAd bhavati, na tatra kiMcidanyat karmAdi AtmA vA kAraNamastIti bhAvaH / keI' ke'pi buddha matAnusAriNaH 'paMcakhaMdhe' pazcaskandhAna rUpavedanAvijJAnasaMjJAsaMskArarUpAn bhaNanti-kathayanti, tatra-rUpaskandha,:-pRthivyAdayo rUpAdayazca 1, vedanAskaMdha:nahIM hai to mara kara vahI punaH apane puNya pApakarmoM ke anusAra manuSyaloka meM athavA devAdiloka meM janmatA hai, yaha kathana asala hai| tAtparya isakA yahI hai jIva kA astitva na hone se usake (nasthiphalaM sukayadukkayANaM ) zubha aura azubha karmoM kA baMdha nahIM hotA hai| jaba zubha azubha karmoM kA baMdha hI nahIM hotA hai taba unake phala kA bhI abhAva hI hai / tathA ( paMcamahAbhUiyaM sarIraM bhAsaMti ) yaha jo zarIra hai vaha vRthivI, apU , teja vAyu aura AkAza, ina pAMcabhUta svarUpa hai| (hevAga jogajuttaM) pAMca bhUtoM kA yaha pArasparika saMyoga athavA viyoga svabhAva se hI hotA rahatA hai / isameM na to koI karma hI kAraNa hai aura na AtmA hI / (keI paMca ya khaMdhe bhaNaMti) kitaneka vAdI bauddha-siddhAtamatAnuyAyI-aisA kahate haiM ki rUpa 1, vedanA 2, vijJAna 3, saMjJA 4, je jIva nAmane kaI padArtha ja na hoya te te marIne pitAnA punya pApakarmo pramANe manuSya lekamAM athavA devAdi lekamAM janme che. te kathana asatya kare che. kahevAnuM tAtparya e che ke je jIvanuM astitva na hoya te tenA "nasthi phalaM sukayadubayANaM " zubha bhane azula bhni| ma mAto nathI, je zubhAzubha karmone baMdha ja baMdhAtuM na hoya te tenA phaLane paNa abhAva 4 DAya. tathA ." paMcamahAbhUiyaM sarIra bhAsaMti " mAre zarIra cha te pRthivI, apU ( jaLa, teja, vAyu ane AkAza, e pAMca bhUta svarUpa che. " hevAgajogajuttaM" pAMca bhUtAnA mA 522527 samaya athavA viyoga svabhAvathI ja thayA kare che. temAM AtmA ke karma kAraNarUpa nathI. "keI paMceya khaMdhe bhaNati " 20 pAma bhaannaa| -auddha siddhAnta bhatAnuyAyI me 4 cha / (1) 35, (2) vehanA, (3) vijJAna, (4) saMjJA For Private And Personal Use Only
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a02 sU0 4 nAstikavAdimatanirUpaNam sukhA 1 duHkhA 2 aduHkhasukhA 3 ceti trividhavedanAsvabhAvaH 2, vijJAnaskandhaHrUpAdivijJAnalakSaNaH 3, saMjJAskandhaH-saMjJAnimitto'vagrahaNAtmakapratyayaH 4, saMskAraskandhaH-puNyApuNyAdidharmasamudAyazceti pazca skandhAH, ete paJcaiva skandhAH santi, nAnyaH kazcittadvayatirikta AtmA''khyaH padArtho'sti, iti teSAM matam / nAnya AtmAbhidhAnaiti bauddhAH, ' maNaMca ' manazca mana eva jIvo yeSAM te tathA manojIvikA = mana AtmavAdino vadanti-iti mana AtmavAdino matam / tathA 'vAujIvotti' vAyurjIva iti ' Ahesu' AhuH kecit, ucchvAsAdirUpa eva jIva iti vadanti / prANavAyunA sarvakriyAsu pravartanaM jAyate, ataeva prANavAyureva jIva ityarthaH / atha tajjIvataccharIravAdimatavAha, tathAhi-'sarIraM sAiyaM sanidhaNaM' aura saMskAra 5, ye pAMca skaMdha haiM / pRthivyAdika evaM rUpAdika ye rUpa. skaMdha haiM 1 / sukha 1, duHkha, 2 aura sukha duHkha 3 ina trividharUpa vedanA. skaMdha, haiM 2 / rUpAdikoM kA vijJAna svarUpa, vijJAnaskaMdha hai 3 / yaha amuka hai-yaha devadatta hai, ityAdi-rUpa se jo saMjJAoM kA grahaNa hotA hai vaha saMjJAskaMdha hai 4 / puNya apuNya Adi rUpa josamudAya hai vaha saMskAra skaMdha hai| ye pAMca skaMdha hI haiM, inase bhinna AtmA nAma kA koI svataMtra padArtha nahIM hai isa prakAra kA maMtavya bauddhoM kA hai| (maNaM ca maNajIviyA vayaMti) jo mana ko hI AtmA mAnate haiM ve manojIvika haiM tathA ( vAU jIvotti evamAhaMsu ) koI 2 ucchvAsa Adi rUpa vAyu hI jIva hai aisA mAnate haiM, inakA kahanA hai ki prANa nAmakavAyu se hI samasta kriyAoM meM pravartana hotA hai isake vinA nahIM, ataH prANavAyu hI jIva hai (sarIraM sAiyaM sanidhaNaM) ane (5) saMskAra e pAMca dha che. (1) pRthivyAdika ane rUpAdika te rUpakaMdha che, (2) sukha, duHkha ane sukhaduHkha e traNa prakArane vedanA 245 ,cha. (3) pAhonA vijJAna 2135 vijJAna245 cha. (4) mA samu che-A devadatta che, ItyAdi rIte je saMjJAonuM grahaNa thAya che te saMjJA skaMdha che. (5) punya apunya Adi rUpa je dharma samudAya che te saMskAra skaMdha che. e pAMca skaMdha ja che, te bhinna AtmA nAmane kaI svataMtra padArtha ja nathI, se prArnu mohana bhatavya che. " maNaM ca maNajIviyA vayaMti" bhanane / mAtmA bhAne che te manAvi 4vAya che. tatha"vAU jIvotti evamAhaMsu " kaI kaI ucchavAsa Adi rUpa vAyu ja jIva che tema mAne che, temanuM kahevuM evuM che ke prANavAyuthI ja samasta kriyAo cAlyA kare che, tenA vinA calatI nathI, tethI prANavAyu 10ve cha. "sarIra sAiya sanidhaNaM " zarIrane re For Private And Personal Use Only
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre zarIraM sAdikaM sanidhanam , zarIram Adisahitam utpattimattvAt , sanidhanaM-savinAzam antayatvAt , ' iha bhave' asmin bhave pratyakSaM janma, tasmAt 'ege bhave' eka eva bhavaH janma nAnyo lokaH, 'tassa vippaNAsami' tasya vipraNAze sati tasya zarIrasya vinAze sati 'sabbanAsotti' sarvanAzaiti nA'tmA'vaziSyate nA' pi ca zubhAzubharUpaMkarma / evaM uktarItyA ' jaMpati' jalpanti kathayanti tajjIvataccharIvAdinaH / nAstikAdArabhya tajjIvataccharIravAdiparyantAH sarve 'musAvAI ' mRSAvAdinaH santi / / mU04 // punarapyAha-'tamhA' ityaadi| mUlam--tamhA dANavayaposahANaM tavasaMjamabaMbhacerakallANamAIyANaM nasthiphalaM, navi ya pANavahe aliyavayaNaM na ceva corakakaraNaM paradArasevaNaM vA sapariggahapAvakammakaraNaM pi zarIra ko hI jo jIva mAnane vAle haiM unakA aisA kahanA hai ki yaha utpattimAna hone se sAdi hai aura antavAlA hone se vinAzasahita hai| ( ihabhave ege bhave ) isa bhava meM jo isakA janma hai vahI isakA bhava hai, isake atirikta aura koI dUsarA isakA bhava-janma nahIM hai, kyoM ki (tassa vippaNAsammi savvaNAsotti ) jaba isa zarIra kA vinAza ho jAtA hai taba isa jIva kA sarvanAza ho jAtA hai phira isakA astitva hI nahIM rahatA hai, zubha aura azubha karma kucha bhI nahIM rahate haiM, ( evaM ) isa taraha nAstika vAdI se lekara zarIra ko hI jIva mAnane vAle ye saba hI musAbAI ) mRSAvAdI ( jaMpaMti ) kahate haiM / arthAt ye saba mRSAvAdI haiM / / suu-4|| jIva mAnanArA che temanuM evuM kahevuM che ke te utpattivALuM hovAthI sAdi (mAhi sahita) cha bhane mantavANu vAthI vinAza yuta (sAnta) cha. " iha bhave ege bhave " ma bhanbhamA 2 tenA sanma che, te 4 tanI bhava che, te uparAMta bIje kaI paNa teno bhava-janma nathI, kAraNa ke " tassa vippaNAsammi savvaNAsotti" kyAre 241 shriirne| nAza thAya che tyAre A jIvane paNa sarvanAza thaI jAya che-pachI tenuM astitva ja rahetuM nathI, zuma bhane pazu 4 44 54 2 nathI " evaM" 2 rIta nAsti pAhIthI sAI ne zarA2ne / mAnanA te madhAne " musAbAI " bhRSApAhI "japati" cha. meTale te madhA asatya pahanAra che. // suu-4|| For Private And Personal Use Only
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a. 2 sU. 5 nAstikavAdimatadinirUpaNam natthi kiM ca na negiyatirikkhamaNuyajoNI, na devalogo vA asthi siddhigamaNaM, ammApiyaro nasthi, navi asthi purisakAro, paccakkhANamavi nasthi, navi atthi kAlamaccU ya, arihaMtA cakavaTTI baladevA vAsudevA nasthi, nevasthi keirisao, dhammAdhammaphalaM vi na asthi kiM ci bahuyaM vA thovaM vA tamhA evaM jANiUNaM jahA subahu iMdiyANukUlesu savvavisaesu vadeha natthikAi kiriyA vA evaM bhaNaMti nathikavAiNo vAmalogavAI // sU0 // 5 // TIkA-yasmAt AtmA'pi nAsti, zubhAzubhakarmANi tatphalAnyapi ca na santi / tamhA' tasmAt 'dANavayaposaNaM' dAnavratapoSadhAnAM tatra dAnam= abhayadAnasupAtradAnAdikam , 'vaya' vratAni = sthUlapANAtipAtaviramaNAdIni poSadhaH popaM dharmasya puSTiM dhatte-karotIti poSadhaH aSTamIcaturdazIpUrNimA'mAvAsyAparvadinA'nupTheya AhArAdiparityAga pUrvakovratavizeSaH, uktaM ca--- AhAra tanusatkArA'brahmasAvadhakarmaNAm / tyAgaH parvacatuSTayyAM tadviduH pauSadhavratam // phira bhI-tamhA dANavayaposahANaM' ityaadi| TIkArtha-AtmA zubhAzubhakarma aura inake phala ye saba kucha bhI nahIM haiM ( tamhA ) isaliye ( dANavayaposahANaM ) dAna-abhayadAna. supAtradAna Adi, vrata-sthUlaprANAtipAta viramaNa Adi, (posaha ) poSadha-aSTamI caturdazI, pUrNimA evaM amAvasyA ina parva dinoM meM AhAra Adi ko parityAga pUrvaka anuSTheyavrata vizeSa, kahA bhI hai paNI-" tamhA dANavayaposahANaM " tyAha. sartha - AtmA zubhAzubha 4 mane temanA 30 te madhuya nathI " tamhA" tethI " dANavayaposahANaM " hAna-mamayahAna, supAnAhAna mA, prata-pratipAta vi2bhae mAha " posaha " auSadha-bhAbha, yauhaza, pUnama, samAsa mAha AhAra AdinA parityAga pUrvakanuM eka anuSThAne kahyuM che ke "AhAra, tanusatkArA-'brahma-sAvadyakarmaNAm / tyAgaH parvacatuSTayAM, tadviduH pauSadhavratam // 1" pra0 24 For Private And Personal Use Only
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre teSAM nAsti phalamityagrimeNa saMvandhaH, tathA 'tavasaMjamabaMbhacerakallANamAiyANaM tapaH saMyamabrahmacaryakalyANAdikAnAM, tatra tapA=anazanAdilakSaNaM, saMyamaH= sAvadhAnuSThAnaviratilakSaNaH saptadazavidhaH, brahmacarya-kAmasevanaparityAgaH, tAnyeva kalyANakAritvAtkalyANa tadAdiryeSAM te-tathA teSAM phalaM-karmakSayasugatigamanAdikaM, 'natyi' nAsti, 'navi' nApi 'pANavahe ' prANavadhaH, 'aliyabayaNa' alIkavacanaM prANavadhe mRSA bhASaNe ca na kimapyazubhaphalaM bhavatItyarthaH, tathA 'corikakaraNaM' caurikyakaraNaM caurikyasya karaNaM-caurya-paradravyaharaNamityarthaH, paradArasevanaM-parastrIgamanaM vA na caiva pApajanaka 'sapariggahapAvakammakaraNaMpi ' sapa " AhAra, tanusatkArA-brahma-sAvadyakarmaNAm / syAgaH parvacatuSTayyAM, tadviduHpauSadhavratam // 1 // " ina parvacatuSTaya ke dinoM meM AhAra, zarIra saMskAra, evaM abrahma, Adi sAvadyakarmoM kA jo tyAga kara diyA jAtA hai usakA nAma pauSadhavrata hai // 1 // ____ inakA tathA (tavasaMjamabaMbhacerakallANamAiyANaM ) kalyANakArI ana zana Adi bAraha prakAra ke bahiraMga aMtaraMga tapoM kA sAvadya anuSThAna se virati kAraNa karane rUpa satraha prakAra ke saMyama kA tathA kAmasevana karane ke parityAga rUpa brahmacarya kA ( nasthiphalaM) karmakSaya evaM sugatigamanAdirUpa kucha bhI (nasthiphalaM ) phala nahIM hotA hai| isI taraha (na vi ya pANavahe aliyavayaNaM) prANavadha karane para tathA alIkabhASaNa karane para kucha bhI azubha phala nahIM prApta hotA hai / ( na ceva corikakaraNaM paradArasevaNaM vA) corI karanA , parastrI sevana karanA inase bhI jIvoM ko koI pApa nahIM lagatA hai kyoM ki pAparUpa koI vastu hI e cAra parvadinomAM AhAra, zarIra saMskAra ane abrahmacarya Adi sAvadha karmone tyAga karAya che. te vratanuM nANu pauSadhavata che nA tenuM tathA " tavasaMjamabaMbhacerakallANamAiyANaM " 48yaa| manazana Adi bAra prakAranAM bAhya ane AMtarika tapanuM, sAvadha anuSThAnathI virati dhAraNa karavA rUpa sattara prakAranA saMyamanuM, tathA kAmasevana karavAnA parityAga35 prAyana "nathi phalaM" bhakSaya bhane sugati gamanAhi35 / 555 " nasthiphala" 57. khAtuM nathI. me pramANe " na vi ya pANavahe aliyavayaNaM " prANavadha karatA, tathA asatya bolatA paNa kaI azuddha phaLa prApta thatuM nathI. " na ceva corikakaraNaM paradArasevaNaM vA" yArI 42vAthI, tathA 52vI sevana karavAthI paNa jene kaI pApa lAgatuM nathI, kAraNa ke pAparUpa kaI vastu ja For Private And Personal Use Only
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 2 sU0 5 nAstikavAdimatanirUpaNam 187 rigrahapApakarmakaraNamapi parigraheNa mUrcchayA sahitaM yatsaparigrahaM tadeva pApakarma karaNaM = pAtakakarmAnuSThAnaM tadapi 'natthi ' nAsti / kiM ca ' neraiyatirikkhamaNuya joNI ' nArakatiryaGmanuSyayonirapi 'natthi' nAsti, ayaM bhAvaH - nArakANAM tiravAM manuSyANAM ca yoni rutpattirUpA na karmajanitA, kintu svabhAvAdeva, ato jagato vicitratA svAbhAvikI na karmajanitA / uktaM ca- 41 kaNTakasya ca tIkSNatvaM, mayUrasya vicitratA / varNAzva tAmracUDAnAM svabhAvena bhavanti hi // 1 // " mRSAvAditAcaiSAmevaM vijJeyA- etanmate svabhAvo jIvazca eka eva tathA prANAtipAtAdikaM tajjanitakarmApi ca svabhAva eva / evaJca prANAtipAtAdeH svabhAva nahIM hai| tathA ( sapariggahapAcakammakaraNaMpi natthi ) parigraha rUpa pApakarma bhI kucha nahIM hai / arthAt pApakarma kA anuSThAna doSAvaha nahIM hai| ( kiM ca neraiyatirikkhamaNuyajoNI natthi ) narakayoni, tiryakhayoni, evaM manuSyayoni ye karmakRta nahIM hai kintu svAbhAvikI hai / isaliye jagata kI jo yaha vicitratA dRSTigata ho rahI hai vaha svAbhAvika hi hai karmajanita nahIM hai| kahA bhI hai 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kaNTakasya ca tIkSNatvaM, mayUrasya vicitratA / varNAzca tAmracUDAnAM svabhAvena bhavanti hi // | 1 ||" kaMTaka kI tIkSNatA, mayUra kI vicitrakA aura murge kI vicitra varNatA, ye saba svabhAva se hI haiM // 1 // isa prakAra yaha svabhAvavAdI kA kathana mRSArUpa isaliye hai ki inake matAnusAra svabhAva aura jIva ye koI bhinna 2 padArtha nahIM hai kintu nathI. tathA saparigaha pAvakammakarapi natthi " parigraharUpa pApakama jevuM pAzu kucha nathI, bheTalo } pAyaunu anuSThAna ghoSayAtra nathI. " kiM ca neraiyatiriktra maNuyajoNI natthi " narasyoni, tiryathayoni mane manuSyayoni, me krama kRta nathI paNa svAbhAvika che. tethI jagatamAM A je vicitratA najare puruM che te svAbhAvika che kajanita nathI. kahyuM paNa che-- 44 kaNTakasya ca tIkSNatvaM mayUrasya vicitratA / 66 varNAzca tAmracUDAnAM svabhAvena bhavanti hi // 1 // " kAMTAnI tIkSNatA, mAranI vicitratA, ane kUkaDAnI vicitravaNutA, ne saghaLu` svabhAvathI ja baneche. 15 A prakAranuM te svabhAvavAdIonuM kathana muSAvAdarUpa te kAraNe che ke temanA mata pramANe svabhAva ane jIva e kAi bhinna bhinna padAtha nathI, pazu eka For Private And Personal Use Only
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 28Te mdhyaak rUpatve jIvarUpatvamapi spaSTameva syAt , svabhAvatvena sarveSAmekatvAt tathA ca ekasmin kAryakAraNabhAvasya nirUpaNA'sambhavAnnarakAdivicitratA niSkAraNA syAt na ca kimapi niSkAraNaM bhavati, tathA sati ghaTapaTAderapi niSkAraNatA syAdityeteSAM mRSAvAditvaM muvyaktameva / 'na devalogo vA atthi' na devaloko vA'sti / 'naya asthi siddhigamaNaM' na cAsti sidigamanam / 'ammApiyaro natthi' ambApitarau na staH, uttpattimAtrakAraNatvena mAtApitRtva kalpanA na eka rUpa hI haiM, tathA prANAtipAta Adi se janita karma ye bhI saba svabhAvarUpa haiN| isa prakAra saba meM eka svabhAvarUpatA mAnane para ina prANAtipAta AdikoM meM jIvarUpatA ko prazakti A jAtI hai, kyoM ki saba meM bhI eka svabhAvarUpatA kA sadbhAva pAyA jAtA hai| isa taraha hone para kisI eka meM bhI kAryakAraNa bhAva kA nirUpaNa asaMbhava bana jAtA hai , ataH narakAdirUpa vicitratA niSkAraNaka ThaharatI hai, parantu vicAra karane para yaha vicitratA niSkAraNaka to hai nahIM / yadi ise niSkAraNaka mAnA jAve to ghaTa paTa Adi rUpa jo yaha padArthoM meM vici. vratA hai use bhI athavA ghaTa paTa Adi jo padArtha hai unheM bhI niSkAraNaka hI mAnanA par3egA parantu ye saba niSkAraNaka nahIM haiM,-sakAraNaka haiM, isa taraha sakAraNaka hone para bhI inheM niSkAraNaka kahanA, asatyabhASaNa hI hai, aura yaha inakA isa rUpa se spaSTa hI hai / isI taraha (na devalogo vAasthi) devaloka nahIM hai, ( na ya atthi siddhigamaNaM) siddhirUpa ja che, tathA prANAtipAta Adi ane prANAtipAta Adi vaDe upArjita karma e badhu svabhAvarUpa che. A rIte badhAmAM svabhAvarUpatA mAnI levAmAM Ave te te prANAtipAta AdimAM jIvarUpatAnI prati AvI jAya che, kAraNa ke saumAM eka svabhAvarUpatAne bhAva jaNAya che. Ama hoya te koI ekamAM paNa kAryakAraNe bhAvanuM nirUpaNa asaMbhavita banI jAya che, e rIte te narakA dirUpa vicitratA nakAmI kare che, paNa vicAra karavAmAM Ave che te vicitratA nakAmI te nathI. je tene nakAmI mAnavAmAM Ave te padArthomAM ghaTa-ghaDe, paTa AdirUpa je vicitratA che tene paNa athavA ghaTa paTa Adi je padArtho che temane paNa nakAmA mAnavA paDaze, paNa te badhA niSkAraNa-nakAmA-nathI, sakAraNuka che. A rIte sakAraNaka hevA chatAM paNa tene niSkAraNaka kahevI te asatyabhASaNa ja che. ane te vAta upara samajAvyA pramANe spaSTa ja che. e ja prabhArI " na devalogo vA asthi " pasa nayI, "na ya asthi siddhigamaNaM" For Private And Personal Use Only
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 2 sU0 5 nAstikavAdimatanirUpaNam 82 yuktA / yato hi svabhAvata eva kuto'pi kiJcidutpadyate, na tatra kAraNa vizeSa niyama mAhAtmyamanyathA kathaM cetanAnmanuSyAdezvetanaM yukAmatkuNAdikaM cetanAdacetanaM mUtrapurISAdikam, acetanAt kASThAccetanaM ghuNakITAdikam, avetanAt kASTAdacetanaM cUrNAdikaM ca jAyate / nahi acetanasya cetanakAraNatA cetanasya cAcetana kAraNatA yuktA / tasmAjjanyajanakabhAvamAtramevotpadyamAnAnAmarthAnAmasti nAnyo mAtApitRputrAdi vizeSa iti / mRSAvAditA tu janyajanakabhAvasya sarveSu tulyatve'pi mAtApitroratya sthAna meM gamana karanA nahIM hai, ( ammA piyaro natthi ) mAtA pitA bhI nahIM haiM - utpatti mAtra kAraNatA ko lekara mAtRtva pitRtva kI kalpanA yukta nahIM hai kyoM ki svabhAva se hI cAhe jisase cAhe jo utpanna ho jAtA isameM kAraNavizeSa ke niyama kI koI mahattA nahIM hai / yadi aisI bAta mAnI jAve no phira jo cetana manuSyAdi se cetana yUkA matkuNa Adi utpanna hote dekhe jAte haiM cetana se acetana mUtra putra puriSa Adi utpanna hote dekhe jAte haiM, acetana ghuNa kITa Adi utpanna hote dekhe jAte haiM, acetana kASTha se acetana cUrNa Adi hote dekhe jAte haiM so ye saba kaise utpanna ho sakeMge, kyoM ki acetana cetana ko cetana ke pratikAra NatA nahIM hotI hai aura cetana ko acetana ke pratikANatA nahIM hotI hai. isaliye utpadyamAna padArthoM meM kevala janya janaka saMbaMdha mAtra hI sApekSa hotA hai - mAtRtva pitRtva Adi saMbaMdha vizeSa nahIM / isa prakAra ke kathana meM bhI mRSAvAditA isa prakAra se AtI hai yadyapi janya janaka " siddhisthAnamAM gamana ukhAnuM nathI, " ammApiyaro nattha mAtA pitA paNa nathI,-utpattimAtra kAraNatAne laIne mAtRtva pitRtvanI kalpanA yogya nathI kAraNa ke svabhAvathI ja je Icche che te utpanna thaI jAya che temAM koI kAraNa vizeSanA niyamanuM mahatva nathI. je evI vAta mAnI levAmAM Ave te pachI cetana manuSya AdithI cetana jU mAkaDa Adi utpanna thatA jovAmAM Ave che, cetanathI acetana mUtra, maLa Adi utpanna thatAM jovAmAM Ave che, acetana kASThamAMthI cetana kIDA Adiutpanna thatA jovAmAM Ave che, acetana kASThamAMthI acetana lAkaDAno vahera Adi thatA vhevAmAM Ave che. te badhu` kevI rIte utpanna thAya ? kAraNa ke acetanane cetananA pratye kAraNutA heAtI nathI ane cetanane acetananA pratye kAraNatA hAtI nathI, tethI utpanna thatA pAthomAM kevaLa janya janaka sabaMdha ja sApekSa thAya che-mAtRtva pitRtva Adi viziSTa saMbadha nahIM. te prakAranA kathanamAM pazu mRSAvAditA e rIte Ave che. jo ke janma For Private And Personal Use Only
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 190 - praznavyAkaraNasUtre ntahitasAdhanatvena vizeSatvAt / svabhAvavAdaM nirUpya niyativAdamAha-nApi ' purisakAro' puruSakAraH udyogo nAsti, bhAgyAdhInasakalArthasiddhaH, udyogasya mukhAdisAdhanatve sati ko'pi jagatItale duHkhI syAt, dRzyante hi udyogino duHkhino bahava iti na puruSakAro'rtha sAdhanamiti bhAvaH / ___ asya mRpAtvaM tu siddhameva loke agre samupasthitasyApi bhojyasya nahi hastoghogamantarA bhojanaM sampadyate ataeva kITeSvapi bhojyAnayanAdau pravRttidRzyate ityAkITaprasiddhasya puruSakArasyApalApena pramANAtIta niyatimatasvIkArAt / paccabhAva samasta padArthoM meM tulyarUpa meM hai phira bhI mAtRtva pitRtva saMbaMdha mAtA pitA meM atyanta hita ke sAdhakakartA hone se eka vizeSa saMbaMdha hai| ___ aba sUtrakAra svabhAvavAdakA nirUpaNa kara niyativAda kA nirUpaNa karate haiM-(na vi asthi purisakAro) sakala kAryoM kI siddhieka bhAgya ke hI AdhIna hotI haiM isaliye udyoga nAmakI koI vastu nahIM hai / yadi udyoga ko sukhAdi kArya sAdhaka mAnA jAve to duniyA meM koI vyakti duHkhI nahIM honA cAhiye parantu aisA nahIM hai-aneka udyogI duHkhI dekhe jAte haiM, isaliye puruSArtha-artha sAdhaka nahIM hotA haiM / bhAgya hI artha sAdhaka hai aisA niyativAda bhI mRSAvAdarUpa imaliye hai ki hama loka meM yaha pratyakSa meM dekhate haiM ki Age rakhA huA bhI bhojana jabataka hastodyogarUpa puruSArtha se saMbaMdhita nahIM kiyA jAtA hai nabataka vaha mu~ha meM nahIM AtA hai / isaliye kITa Adi meM bhI apane bhojyapadArtha ke padArtha ko lAne rUpa puruSArtha kI pravRtti dekhI jAtI hai / isa janaka bhAva che ke samasta padArthomAM tulyarUpe che. chatAM paNa mAtRtva pitRtva saMbaMdha mAtA pitAmAM atyaMta hitane sAdhaka-kartA hevAthI eka viziSTa saMbaMdha che. svabhAvapArnu ni355 4Ine ve sUtradhAra niyativAha ni354 recha-"na vi asthi purisakAro" sajA bhanI sAtA mAtra mAyane 1 sAdhIna hoya che, tethI udyoga nAmanI kaI vastu nathI je udyogane sukhAdinI prAptinuM sAdhana mAnavAmAM Ave te duniyAmAM kaI jIva duHkhI have joIe nahIM, paNa evI paristhiti hatI nathI-aneka udyogI che paNa dukhI dekhAya che, tethI purUSArtha, arthasAdhaka nathI. bhAgye ja arthasAdhaka che e mata dharAvate niyativAda paNa e kAraNe mRSAvAda che ke ApaNI najara samakSa mUkeluM jana paNa jyAM sudhI hAtha vaDe udyoga - purUSArtha na karavAmAM Ave tyAM sudhI mAM jatuM nathI. te kAraNe jatuomAM paNa pitAnA bhejana mATenA padArtho lAvavAnA purUSArthanI pravRtti jovA maLe che. A pramANe jaMtuomAM For Private And Personal Use Only
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 5 nAstikavAdimatanirUpaNam 191 kvANaravi natthi ' pratyAkhyAnaM sAvadha karmanivRttilakSaNamapi nAsti dharmasyAbhAve tatsAdhanasya pratyAkhyAnasyApyabhAvaH / asya mRSAvaM, sarvajJa vacanavirodhAt / 'na vi asthi' nApi ca staH ' kAlamaccU ' kAlamRtyU = kAlaH = bhUtabhaviSyad vartamAna lakSaNaH kAlaH mRtyuH=maraNaM ca / athavA nApi cAsti kAlamRtyuH = kAle=mAyuvyakarmadalikakSayA'vasare mRtyurmrnnm| 'arihaMtA' tathA arhantastIrthakarA: 'cakkaTTI' cakravartinaH baladevA vAsudevA vA na santi pramANAbhAvAt / nApi santi ' ke ' astu - gautamAdayaH, 'risao' RSayaH = zamadamasaMyamAdyanuSThAnaparAyaNAH RSayo taraha kITaka meM prasiddha puruSArtha kA apalApa kara kevala pramANAtIta Profare svIkArA kaise ho sakatA hai| puruSArtha kA tyAgakara isakI svIkRti se to mRSAvAditA hI isameM AtI hai / (paccakakhANamavi for ) araana se nivRtti honI isakA nAma pratyAkhyAna hai / yaha kahanA ki dharma ke abhAva meM dharma ke sAdhanabhUta pratyAkhyAna kA bhI abhAva hai ! so yaha kathana bhI mRSAvAdarUpa isaliye hai ki isameM sarvajJa ke vacana se virodha AtA hai | tathA ( na vi asthi kAlamaccU ya ) isa prakArakI mAnyatA ki-bhUta, bhaviSyat aura vartamAnakAla nahIM hai, maraNa bhI nahIM hai, athavA Ayukarma ke daliMkoM ke kSaya hone ke avasara meM bhI maraNa nahIM hotA hai, (arihaMtA cakkavaTTI, baladevA vAsudevA natthi ) arhanta - tIrthakara, cakravartI, baladeva, vAsudeva ye saba pramANa ke abhAva se koI bhI nahIM hue haiM aura ( nevatthi ke irisao) na gautama Adi RSi hI hue haiM, kyoM ki zama, dama, saMyama Adi anuSThAnoM meM parAya " paNa prasiddha purUSAthanuM AropaNa karyAM pachI pramANAtIta niyativAda kevI rIte svIkArya khanI zake ? purUSAnA tyAga karIne tenI svIkRti karavAmAM te mRSAvaahitaa 4 raDela che. " paJcakakhANamavi natthi " sAvadha - pAyAbheothI nivRtta thavuM tenuM nAma pratyAkhyAna che. ema kahevuM ke dharmanA abhAve dhamanA sAdha narUpa pratyAkhyAnanA paNa abhAva che. evuM kathana paNa te kAraNe mRSAvAdarUpa che ke temAM sarvajJanAM vacanAnA virodha thAya che tathA na vi asthi kAla mallU ca'' A prakAranI mAnyatA ke bhUta, bhaviSya ane vartamAnakALa nathI, maraNu pazu nathI, athavA Ayu karmAMnA samUhanA kSaya thavAnA avasara Ave teA paNa maraNa thatuM nathI, " arihaMtA cakkaTTI, baladevA vAsudevA natthi " prabhANunA alAve, arhanta-tIrthaM52, yamvartI majaheva, vAsudeva vagere he pazu thayAM nathI ane" nevatthi ke irisao " gautama yAhi RSi thayAM nathI, DAra }zama, dama saMyama Adi anuSThAneAmAM parAyaNa DAya te ja vyaktine RSi For Private And Personal Use Only
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - -- 192 praznavyAkaNasUtre vivakSitAH kintu zamadamAdevastutvAbhAvAnna tasyAnuSThAnavatAM RSitvasiddhiH / nedaM satyaM, zAstrAdhyayanaziSyazikSAparamparA'nAdipravAhasyAIdAdhabhAve uccheda prasaGgAt / 'dhammAdhammaphalaM vi' dharmAdharmaphalamapi = devalokanarakAdiprAptilakSaNaM kizcit 'bahuyaM' bahukam-adhika 'thovaM vA ' stokamalpaM nAsti, dharmAdharmayo. pratyakSatvena vastutvAbhAvAt 'tamhA' tasmAt na kimapi sukRtAdikamiti evaM 'jANiUNa' jJAtvA 'jahA' yathA yena kenApi prakAreNa subahu atyantam 'iMdiyANukUlesu' indriyAnukUleSu zrotrAdIndriyapriyeSu 'savvavisaesu' sarvaviSayeSu= NabhUna vyakti hI RSi kahalAte haiM, kintu zama, dama Adi hI jaba vastu bhUta-cAstavika-nahIM haiM to phira inake anuSThAna karane valo meM RSitva kI siddhi kaise ho sakatI hai-mRSAvAdarUpa hI hai-satya nahIM hai, kAraNazAstrAdhyayana, ziSyazikSA Adi kA jo yaha anAdikAla se paramparArUpa se prayAha calA A rahA hai vaha yadi tIrthakara Adi na hue hote to uccheda ko prApta ho jaataa| isI taraha se (dhammAdhammaM phalaM vina asthi kiMcivahayaM vA thovaM vA ) jo aura yaha ki-"dharmakA phala svargAdi kI prApti aura adharma kA phala naraka Adi kI prApti honA yaha na thor3e rUpa meM hai aura na bahuta rUpa meM hai, kyoM ki dharma aura adharma ye apratyakSabhUta haiM ataH inameM vastutaH-artha kriyA kAritva kA abhAva hai / (tamhA) isaliye jaba puNyapApa Adi koI vastubhUta padArtha haiM hI taba ( evaM jANiUNa ) aisA samajhakara ( jahA ) jisa kisI bhI taraha se (subahu iMdiyANukUlesu ) indriyoM ko atyanta priya lagane vAmeM (savisaesa) kahevAya che, paNa zama, dama Adi ja je vAstavika na hoya te tenuM anuThAna karanAramAM baSitvanI siddhi kevI rIte saMbhavI zake che-e te mRSAvAda rUpa ja che-satya nathI, kAraNa ke zAstrAdhyayana, ziSyazikSA Adine je pravAha anAdikALathI paraMparA rUpe cAlyA Ave che te je tIrthakara Adi thayAM na DAta to che--25. pAbhyo DAta. me pramANe "dhammAdhammaphala vina asthi kici-bahuya vA thovaM vA" bhI ma nI mAnyatA "dharmana phaLa svargAdinI prApti ane adharmanuM phaLa narakAdithI prApti te ceDA ke vadhAre pramANamAM astitva dharAvatuM nathI, kAraNa ke dharma ane adharma apratyakSabhUta cha tethI temanAma stutva-martha yA ripanI manApa cha. " tamhA" tathA ne pun555 mA pastubhUta pAya che / na " evaM jANiUNa" me sabhane ' jahA" pANu prA3 " subahu iMdiyANukUlesu" dhandriyona atyanta priya dAge tevA " savvavisaesu" zAhisA viSayomA For Private And Personal Use Only
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzitaTIkA a0 2 0 5-6 nAstikavAdimatanirUpaNam 153 zabdAdiSu 'baTTeha' vartadhvaM zabdAdIna sarva viSayAn yathecchamupabhudhvam , 'natthi' nAsti 'kAi ' kAcidapi 'kiriyA akiriyA vA ' kriyA = tatra - sakriyA zAstroktAnuSThAnarUpA / akriyA asatkriyA sAvadhakarmAnuSThAnarUpA, Astika kalpitenApramANatvAt , evaM 'nathikavAdiNo' nAstikavAdinaH 'vAmalogavAdI' vAmalokavAdinazca bhaNanti kathayanti // mU0 5 // punarapi tAnevAha-'imaMpi' ityAdi___ mUlam-imaMpi biiyaM kudaMsaNaM asambhAvavAiNo paNNaveti mUDhA saMbhUo aMDakAo logo sayaMbhuNA sayaM ca nimmioevaM eyaM aliyaM payaM paMti // suu06|| ____TokAidamanupadavakSyamANamapi 'viiyaM ' dvitIyaM 'kudaMsaNaM ' kudarzanaM = kutsitaM darzanaM-asatyasiddhAntam ' asabbhAvabAiNo' asadbhAvavAdinaH = asanto bhAvAH yeSAM te tathA te ca te vAdinastathA mUDhAH ' paNaveti' prajJApayanti yat zabdAdi saba viSayoM meM ( vaDheha ) icchAnusAra pravRtti karate rahanA caahiye| ( natthi kAi kiriyA akiriyA vA ) zAstroktaanuSThAna rUpa na koI kriyA-saskriyA hai aura na sAvadyakarmAnuSTAna rUpa koI akriyAasakriyA hai to kevala AstikavAdiyoM kI korI kalpanAe~ haiN| inameM vAstavikatA kucha bhI nahIM hai / ( natthiyavAiNo vAmalogavAI ) nAstikavAdI aura vAmalokavAdI ( evaM bhaNaMti ) isa prakAra kahate haiM vaha saba kathana mRpAvAdarUpa hai ||suu. 5 // phira kahate hai-'imaM pi biiyaM ' ityaadi| TIkArtha-anupada vakSyamANa ( imaMpi viiyaM ) yaha dUsarA kudarzana bhI ki jise ( asalbhAvavAiNo ) asadbhAvavAdI tathA ( mUDhA ) mUDhajana "vadeha "chAnusAra pravRtti 4aa 42vI . " natthi kAikiriyA akiriyA vA" zAstrota manuThAna35 DiyA sat chiyA nathI, sAvadhAnuSThAna rUpa koI akriyA asalkiyA nathI, te to kevaLa AstikavAdIonI khAlI ka5naam che. tema pAya vAstaviztA nathI" "nasthiyavAiNo vAma logavAI" nAstivAhI bhane pAmatAvAdI evaM bhaNati" te 25 pramANe 4 cha, te temanuM kathana mRSAvAda che ke sU-pa ! 4jIcha-" imaM pi biiyaM "tyA. TI-nIya prabhAnu "imaM pi biiya" mAnnu suzana 32 "asambhAvavAiNo" asahanAvAhI tathA "mUDhA" bhUDha all " paNNaveti' 53pita 42 pra 25 For Private And Personal Use Only
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 194 praznavyAkaraNasUtre 'logo' lokaH pRthivyaptejovAyuvanaspatitiryanarAmaranArakarUpaH, 'aMDakAo' aNDakAt 'saMbhUo' saMbhUtaH utpannaH, tatra aNDakodbhUtalokavAdinAM matamitthaM yat pUrva pRthivyAdipaJcabhUtarahitaM jagat kevalaM jalamayamAsIt tatra mahadaNDaM cirakAlavikleditaM sat sphuTitaM dvidhAjAtaM pRthivIrUpam AkAzarUpaM ca, stra murA'suranArakatiryag rUpaM jagat sarva samutpannamityevamaNDakAt sRSTiH / 'sayaM bhuNA' svayambhuvA ca=brahmaNA ' saMyaM' svayaM 'nimmio' nirmitaH niSpAditaH iti kecit bruvanti / tathAhi dRzyamAna-jagadutpatteH pUrva pRthivyAdi paJcabhUtarahitaM vinaSTa sthAvarajaGgamAmaranaragandharvayakSarAkSasakinnaragaruDamahoragAdi sakalavividha (paNNaveti) prarUpita karate haiM, mRSAvArUpa vaha darzana yaha hai-(logo aMDakAo saMbhUo) yaha pRthivI apa, teja, vAyu vanaspati, tithaMca, manuSya, deva, nArakarUpa loka aMDe se utpanna huA hai| aMDe se loka ko utpanna huA mAnane vAloM kA mata isa prakAra hai yaha loka pahale pRthivI Adi pA~cabhUtoM se rahita thA, aura kevala jalamaya hI thaa| isameM eka cirakAla se gIlA aMDA par3A huA thA, jaba vaha phaTA to isake do TukaDe hueeka TukaDA pRthivIrUpa huA aura dUsarA Tukar3A AkAzarUpa huA-pRthivI rUpa Tukar3e meM manuSya, tiryaca, nAraka AdirUpa tathA AkazarUpa Tukar3e meM sura asura AdirUpa samasta jagat utpanna ho gyaa| isa taraha aMDe se yaha sRSTi huI ve kahate haiM / ( sayaMbhUNA sayaM ca nimmio) koI 2 aisA bhI kahate haiM ki yaha jo dRzyamAna jagat hai vaha utpatti se pahile pahile pRthivI Adi paMcabhUtoM se rahita thaa| isameM sthAvara, jaMgama, amara, cha ta bhUSApA635 za na. 2 pramANenuche-" logo aMDakAo saMbhUo " 20 pRthvI. a, teja vAyu, vanaspati, tiya ca, manuSya, deva ane nArakarUpa leka IDAmAMthI utpanna thayA che. IDAMmAMthI sRSTi utpanna thayela mAnanAranI A prakAranI mAnyatA che--A leke pahelAM, pRthivI Adi pAMca bhUtAthI rahita hatA. ane phakta jaLamaya ja hatuM temAM eka cirakALathI bhInuM IDuM paDeluM hatuM jyAre te phATyuM tyAre tene be TukaDA thayA-eka TukaDo te pRthivIrUpa thayo ane bIje TukaDe AkAzarUpa thaye. pRthivIrUpa TukaDAmAM manuSya, tiryaMca, nAraka Adi rUpa tathA AkAza rUpa TukaDAmAM sura asura Adi rUpa samasta sRSTi utpanna 25 18. 2mA rIte mAthI sRSTi pani thayAnutemA vi cha. '' sayaMbhuNA sayaM ca nimmio" me 5 4 cha bhArata na.2 53 che te utpatti pahelAM pRthivI Adi pAMca bhUtethI rahita hatuM. temAM sthAvara, For Private And Personal Use Only
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a02 sU0 6-7 nAstikavAdimatanirUpaNam bhedaM kevalamarNavasvarUpaM tamobhUtamAsIt , tatra-tapastapyamAnasya zayAnasya vibhobhagavato nAbheH kamalamudapadyata, tatra brahmA samutpannastasmAt surAsuramanujatiryaka sthAvarajaGgamabhUtapabhUtabhedavizeSaviziSTaM jagadutpannam / iti evamuktarItyA 'aliyaM ' alIkam asatyaM 'payaMpaMti ' prajalpanti / eteSAmalIkatvaM bhrAntajJA. nibhinirUpitatvAt // sU0 6 // punarapyAha- payAvaiNA ' ityaadi| mUlam-payAvaiNA issareNa ya kayattikei / evaM viNDamayaM kasiNameva ya jagaMti kei / evameke vadaMti mosaM-ego AyA akArago vedago ya sukayassa ya dukayassa ya karaNANi kAragANi ya savvahA sabahiM ca Nicco ya Nikio nigguNo ya aNuvalevao tti // sU0 7 // TIkA-' payAvaiNA' prajApatinA-kRtamidaM jagaditi kecit / etadalIkatA pramANavAditatvAt / tathA issareNa ' izvareNa ca 'kayati' kRtamiti kei' nara, gaMdharva, yakSa, rAkSasa, kinnara, garuDa, mahoraMga Adi samasta vividha bheda naSTa the-yaha to kevala aMdhakArAcchAdita arNava svarUpa thaa| isameM tapasyA karate hue vibhu bhagavAna kI nAbhi se eka kamala utpanna huaa| usa kamala meM brahmAjIne janma liyA / unase phira sura, asura, manuja, tiryaMca, sthAvara Adi aneka jIvoM ke bheda prabheda vAlA yaha jagat utpanna huaa| isa prakAra asadbhAvavAdiyoM kI ye donoM prakArakI mAnyatAe~ bhrAnta jJAniyoM dvArA nirUpita hone ke kAraNa mRSAvAdarUpa hI haiN|05|| phirabhI inhIM ko kahate haiM-'payAvaiNA' ityaadi| TIkArtha-(payAvaiNA issareNa ya kayatti kei ) kitaneka vyakti ma sabha2, 12, mAdhava', yakSa, rAkSasa, chinna2 12, maDo21, maahismsta vividha bhedanuM astitva na hatuM. te to kevaLa aMdhakArathI chavAyela sAgara svarUpa hatuM. temAM tapasyA karatA viSNu bhagavAnanI nAbhimAMthI eka kamaLa pedA thayuM te kamaLamAM brahmAjIe janma lIdhe, temaNe sura, asura, manuSya, tiryaca, sthAvara Adi aneka nA bheda prabhedathI yukta A jagata racyuM. A prakAranI asaddhAvavAdIonI te baMne prakAranI mAnyatAo brAntajJAnIo dvArA nirUpita thayela hovAthI mRSAvAda rUpa ja che. sUpa . For Private And Personal Use Only
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtra kecit naiyAyikA ityarthaH, tad yathA sityakurAdikaM kartRjanya kAryatvAt ghaTavaditi / jalavudAdau hetauranaikAntikatvenAsyAlIkatA / evaM 'kasiNameva ' kRtsnameva-sakalameva 'jagaM' jagat 'viNhumayaM' viSNumayaM = viSNusvarUpamiti 'ke' kecit vadanti tanmatAnuyAyinaH, yathA "jale viSNuH sthale viSNu, viSNuH parvatamastake / jvAlAmAlAkule viSNuH, sarva viSNumayaM jagat // 1 // " iti / aisA mAnate haiM ki yaha jagat prajApati-brahmAne banAyA hai| kitaneka kahate haiM ki yaha jagat Izvarane banAyA hai so isa prakAra kI mAnyatA meM alIkatA pramANabAdhita hone ke kAraNa AtI hai| tathA jo naiyAyika jana aisA kahate haiM ki yaha jagat Izvara ne banAyA hai, kyoM ki yaha ghaTAdikI taraha kArya hai "kSityakurAdikaM kartujanyaM kAryatvAt ghaTavat" so kAryatvarUpa hetu meM jala vuvuda Adi dvArA anaikAntika doSa AtA hai, isaliye yaha unakAkathana asatyarUpa pramANita ho jAtA hai / ( evaM viNhumayaM kasiNameva ya jagaMti kei ) isI taraha yaha sakala jagat viSNumaya hai aisA bhI koI 2 kahate haiM, kyoM ki unakI aisI mAnyatA hai ki " jale viSNuH sthale viSNu-viSNuH parvatamastake / jvAlAmAlA kule viSNuH sarva viSNumayaM jagat // 1 // " jala meM viSNu haiM, thala meM viSNu haiM, parvata kI coTI Upara viSNu haiM, 47 55 2 viSa 4 che.- ' payAvaiNA" tyAdi At-" payAvaiNA issareNa ya kayatti kei " ets all mevu mAne che ke A jagata prajApati-brahmAe banAvyuM che. keTalAka kahe che ke A jagata Izvare banAvyuM che, te te prakAranI mAnyatAmAM mRSAvAda-asatya doSa pramANabAdhita hovAne kAraNe Ave che. tathA je niyAyike evuM kahe che ke A jagata Izvare manAvyu cha. 25 te ghAhinA se Aya cha, "kSityakurAdikaM kartajanya kAryatvAt ghaTavat " to Aya (135 hetumA mumuda mA vA ananti atSa bhAve cha, tathA marnu te 4thana asalya 35 siddha thAya che. " evaM viNDamaya kasiNameva ya jagaMti kei" ko pramANe mA samasta gata vibhaya cha evuM paNa keTalAka leke kahe che, kAraNa ke temanI evI mAnyatA che ke "jale viSNuH sthale viSNuH viSNuH parvatamastake / jvAlAmAlAkule viSNuH, sarva viSNumayaM jagat / / 1 / / jaLamAM viSNu che, sthaLamAM viNa che, parvatanAM zikharapara viSNu che, For Private And Personal Use Only
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a. 2 sU. 7 nAstikavAdimatanirUpaNam etadalIkatA pramANAbhAvAt mAtApitrAdi sakalavyavahAravicchedakatvAcca / atha vedAntimatamAha-evaM-amunA prakAreNa aike advaitabrahmavAdinaH vadanti yat 'ego AyA' eka eva AtmA 'mosa' mRSA-jagat mithyA taduktaM " brahmasatyaM jaganmithyA" iti, uktazca " eka eva hi bhUtAtmA, bhUte bhUte vyvsthitH| ekadhA bahudhA caiva, dRzyate jalacandravat // " iti / tadalIkatA ca- sakalalokapratyakSabhedamUlakasukhaduHkhadharmAdharmAdijagad vyavahArocchedaprasaGgAt / athAtmA'kartutvamatamAha-'akArago' akArakaH= agni meM viSNu haiM, tAtparya yaha ki yaha saba jagat viSNumaya hai // 1 // ___ yaha mAnyatA bhI alIkasvarUpa hI hai, kyoM ki isa mAnyatA ko satyarUpa meM pramANita karane vAlA koI bhI pramANa nahIM haiN| yadi saba jagat ko kevala viSNumaya hI mAnA jAve to phira yaha jo usameM mAtA pitA Adi rUpa samasta vyavahAra hai usakA uccheda prApta hotA hai / ( evamege vadaMti mosaM ego AyA ) isI taraha vedAntiyoM kA jo yaha kathana hai ki eka hI AtmA hai-jagat mithyA hai-" brahma satyaM jgnmithyaa|" kahA bhI hai " eka eva hi bhUtAtmA, bhUte bhUte vyavasthitaH / ekadhA bahudhA caiva, dRzyate jalacandravat // 1 // ,, iti| pratyeka prANI meM eka hI bhUtAtmA vyavasthita hai / vahI jalacandra kI taraha ekarUpa va anekarUpa dikhalAI detA hai // 1 // agnimAM viSNu che. matalaba e ke A samasta jagata viSNamaya 1 A mAnyatA paNa asatya che kAraNa ke A mAnyatAne satyarUpe siddha karavAne mATe kaI paNa pramANa nathI. je samasta jagatane kevaLa viSNamaya ja mAnI levAmAM Ave che temAM mAtA pitA Adi rUpa je vyavahAra che tenuM mana thAya cha. " evamege vadaMti mosaM ego AyA " me 8 pramANe vehaantiienuM A prakAranuM je kathana che ke "AtmA eka ja je-jagata mithyA che"brhmsty jaganmithyA" yuM pazu cha " eka eva hi bhUtAtmA, bhUte bhUte vyvsthitH| ekadhA bahudhA caiva, dRzyate jalacandravat" // 1 // iti / pratyeka prANImAM eka ja bhUtAtmA rahela che. te ja jalacandranI jema eka rUpe ke anekarUpe dekhAya che ? For Private And Personal Use Only
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre ayamAtmA akartA-puNyapApAdonAm / vedakaH bhoktA puNyapApakarmaphalasya pratibimbodayanyAyAditi bhAvaH, tathA-' mukayassa' sukRtasya-puNyasya 'dukkayassa' duSkRtasya pApasya ca 'sabahA ' sarvathA' 'sabahiM ' sarvatra sarvasmin kAle 'kAraNANi' kAraNAni-nimittabhUtAni 'karaNANi' karaNAni-cakSurAdInIndriyANi, nAyamAtmA / alIkatAcAsya saMsAryAtmano mUrtatvena pariNAmitvena kartRtvopapatteH tathA ' Nicco' nitya iti kecit , tadapi na yuktam , ekAntanityatve sukha __ yaha kathana bhI mithyArUpa hI hai, kyoM ki ise satya mAnane para jo sakalaloka ke pratyakSabhUta bhedamUlaka dharma adharma AdikA vyavahAra hotA hai usake uccheda kA prasaMga prApta hotA hai / isI taraha jo AtmA ko ekAntarUpa se akartA mAnate haiM aise sAMkhyo kI yaha mAnyatA hai ki (akArago vedagoya) yaha AtmA puNyapApa AdikA akartA hai, aura unake phala bhUta sukha duHkha AdikA (1) prativimbodayanyAyase bhoktA hai| tathA koI kahate haiM ki (sukayassa dukyassa ya savvahA savvahiM kAraNANi ya karaNANi ) puNya aura pApa ke sarva prakAra se sarvakAla meM kA nimittabhUtacakSurAdi indriyAM haiM / AtmA nahIM hai, yaha unakI mAnyatA asatya hai, kyoM ki saMsArI AtmA kathaMcit mUrtika hai aura pariNAmI hai isaliye kartRtva aura bhoktRtva bana jAtA hai ! sarvathA amU te kathana paNa miththArUpa ja che, kAraNa ke tene satya mAnavAmAM Ave te samasta jagatamAM najare paDato mULabhUta bhedavA dharma adhama Adine je vya vahAra thAya che tenuM khaMDana thavAne prasaMge upasthita thAya che. e ja rIte AtmAne ekAntarUpe akartA mAnanAra sAMkhya matavAdIonI evI mAnyatA che hai " akArago vedagoya " 24t mAmA junya 5.5 mahinA pattA nathI, bhane tamanA 5135 supa huna pAhinA "pratibimbodaya nyAyathI " mAtA cha. tathA ats us cha ? " sukayassa dukkayassa ya sabahA savvahiM kAraNANi ya karaNANi " dhunya bhane pApanA sarva prA2ne 4tA saNe mAtmA nahIM 5 cakSa Adi Indriya che. temanI te mAnyatA asatya che, kAraNa ke saMsArI AtmA keTalAka pramANamAM mUrtika che ane pariNAmI che, tethI temAM katRtva ane 1 pratibimbodaya nyAya kA tAtparya yaha hai ki jisa prakAra sphaTikamaNi ke sAtha jisa varNakA saMyoga hogA sphaTika maNi vaisA hI varNakA dIkhane laga jAtA hai| 1pratibidaya nyAyanuM tAtparya e che ke jema sphaTika maNInI sAthe je raMgane saMga thaze, evA ja raMgane sphaTika maNa dekhAze. For Private And Personal Use Only
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 7 nAstikavAdimatanirUpaNam duHkhabandhamokSAyabhAvamasaGgAt / nikkio ' niSkriyaH gamanAgamanAdikriyAvajitaH sarvavyApitvenAvakAzAbhAvAt , etadapyasat , dehamAnopalabhyamAnatvAt / 'nigguNo' nirguNaH sattvarajastamoguNarahitaH, 'aNuvalevao' anupalepakaH = nirlepaH saGgavarjitaH Atmeti kApilAH, uktaM ca-" akartA nirguNobhoktA, AtmA kapiladarzane " iti / sattvarajastamoguNAnAM sAmyAvasthA prakRtiH, saiva koM, puruSastu puSkarapalAzavanirlepazcetano'kartA, iti sAGkhyAnAM matam / kudarzanatvaM tika AtmA meM ye nahIM banate haiM / ( Nicco) koI 2 AtmA ko sarvathA nitya mAnate haiM, so AtmA kI yaha nitya mAnyatA satya nahIM hai, kyoM ki AtmA ko sarvathA nitya mAnane para sukha duHkha evaM baMdha, mokSa Adi ke abhAva kA prasaMga prApta hotA hai / (nikkio) AtmA ko niSkriya mAnanA isa abhiprAya se, ki AtmA vyApaka hai aura jo vyApaka hotA hai usameM avakAza ke abhAva se gamanAgamana rUpa kriyAe~ bana nahIM sakatI haiM so aisI mAnyatA bhI mRSAvAdarUpa hI hai, kAraNa ki-AtmA zarIra meM hI upalabdha hotI hai anyatra nhiiN| (nigguNo) tathA aisA kahanA ki " yaha AtmA sattva, raja aura tamoguNa se rahita hai aura (aNuvalevao) puSkarapalAzavat nirlepa-saMgavarjita hai| sAMkhyoM kA yahI kahanA hai ki sattva, raja aura tamoguNa kI sAmyAvasthA kA nAma prakRti hai| yaha prakRti hI karanevAlI honese kI hai, cetayitA-prakRti dvArA kiye gaye kAryoM kA jAnane vAlA puruSaAtmA to kamalapatra ke mAtRtva bhAvI naya che. sarvathA abhUti: mAmAmAta manatuM nathI, "Nicco"s kaI matavALA AtmAne sarvathA nitya mAne che AtmAne e rIte nitya mAnavuM te satya nathI, kAraNa ke AtmAne sarvathA nitya mAnavAmAM Ave te sukha dukha ane 55 mokSa mAhinA mA jApAnI prasa' upasthita thaze- "nikio" kaI leke AtmAne e kAraNe niSkriya mAne che ke AtmA vyApaka che. ane je vyApaka hoya temAM avakAzane abhAva hovAthI gamanAgamanarUpa kriyAo thaI zakatI nathI. te mAnyatA paNa mRSAvAdarUpa ja che kAraNa ke AtmA zarI2bhaaNddaay cha anyatra hAto nathI. "nigguNo" tathA " mA mAtmA satva, 201 mane tamAzuguthI 2hita cha" mevI mAnyatA " aNuvalevao" tathA 47 patra para rahelA pANInA biMduthI kamaLa patra jema alipta kahe che, tema AtmA paNa te tothI nilepa rahe che. te mAnyatA paNa mRSAvAda che. sAMpanI evI mAnyatA che ke satva, raja ane tame guNanI sAmyavasthAnuM nAma prakRti che. e prakRti ja karanAra hovAthI katra che-prakRti dvArA karAyela kAryone jANanAra puruSa For Private And Personal Use Only
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 200 praznadhyAkaraNasUtre cAsya tathAhi-na tAvanniguNatvaM cetanAsvarUpakhAbhyupagamAt / anupalepakatvamapi na baddhamuktAvasthA vyavasthAvicchedaprasaGgAt // mU0 7 // punarapyAha---' avi ya' ityAdi mUlam-avi ya evamAsu asabbhAva jaMpi ehiM kiMci jIvaloge dosaI sukayaM vA dukayaM vA, evaM jaicchAe vA sahAveNa vAvi dayivayappabhAvao vAvi bhavai, nasthi tattha kicikayakaM tattaM lakkhaNaM vihANaM niyai kAriyA evaM kei jaMpati iDDirasasAyagAravaparAbahave karaNAlasA parUveMti dhammavImaMsaeNaM mosaM // sU0 8 // TIkA-'avi ya ' api ca evaM vakSyamANarItyA 'asanmAvaM ' asadbhAvaM 'AhaM su' AhuH kathayanti kathamityAha-'japi ' yadapi kiMci ' kizcit 'ehi' samAna nirlipta hai / ataH kahA hai "akartA nirguNo bhoktA" AtmA kapila darzane " yaha bhI yukti yukta nahIM hai kAraNa AtmAko sarvathA nirguNa mAnane para usameM cetanatva guNa kA bhI abhAva hone se acetanatva kA prasaMga prApta hogA, parantu aisI yAta to vahAM mAnI nahIM gaI hai, kyoM ki AtmA ko cetanA guNa svarUpa svIkAra kiyA gayA hai / tathA puSkara palAzavat sarvadhA nirlipta mAnane para usakI jo baddha-saMsArI aura mukta ye jo do avasthAe~ hotI haiM unakI vyavasthA kA viccheda prApta hotA hai / suu-6|| tathA-'avi ya ' ityaadi| TIkArtha-(avi ya evaM asambhAvaM Ahesu) isa prakAra se jo asa. yAtmAta bhApatra samAna nisi che. tathA 1 cha / " akartA nirguNo bhoktA AtmA kapiladarzane" te 5 yutiyuta nathI, 12 mAmAne sarvathA nirguNa mAnavAmAM Ave che temAM cetanatva guNane paNa abhAva hovAthI ace. tatvane prasaMge upasthita thaze, paNa ema te tyAM mAnela nathI, kAraNa ke AtmAne cetanaguNa svarUpa svIkAryo che. tathA kamalapatra para rahela jaLabinduthI alipta kamaLa je tene mAnavAmAM Ave te tenI baddha-saMsArI ane mukta e be avasthAe je hoya che tenI vyavasthAnuM khaMDana thaze. je sUA. tathA-" avi ya" tyA 2010-"avi ya e asabbhAva Ahesu" mA prabhA 24 ma.sA. 4pAya! For Private And Personal Use Only
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 10 2 sU0 7 nAstikavAdimatanirUpaNam 201 iha jIvaloke 'sukayaM vA ' sukRtaM vA-sukRtaphalaM-sukhamAstikamatena 'dukkayaM vA' duSkRtaM duSkarmaphalaM duHkhaM vA -- dIsaI ' dRzyate 'jaicchAe' yahacchayA akasmAt kAkatAlIyanyAyena avitarkitameva sarva samutpadyate / yathA kAkAgamanasamaye abu. ddhipUrvakaM kAkoparitAlapatanaM nahi kAkasyaivaM buddhirastiyanmaduparitAlaM nipatiSyati, tathA tAlasyApi nAyamabhiprAyo yadahaM kAkopari patiSyAmi, evameva sarva sukhaduHkhAdijAtamatarkitopasthitameva na kartRvizeSabuddhipUrvakam / tadasat idamasya kAraNamidamasya kAryamiti sakalalokaprasiddha vyavasthA vicchedApatteH anyathA kathaM dbhAva kahA gayA hai ki (jaMpi kiMci ehi jIva loge sukayaM vA dukyaM vA dIsaI ) jo kucha bhI isa jIvaloka meM sukRta athavA sukRta kA phalarUpa sukha duSkRta athavA duSkRta kA phalarUpa duHkha dikhalAI detA hai vaha saba (jaicchAe vA ) akasmAt kAkatAlIya nyAya se avikita hI utpanna ho jAtA hai. jisa prakAra ur3atA huA kauvA tAlavRkSa ke nIce AyA aura Ate hI usa para tAr3a kA phala gira par3A to usake isa patana meM na to kAkane hI aisA vicAra kiyA ki mere Upara tAr3a kA phala gira par3e, aura na tAr3aphala ne hI aisA socA ki maiM kAka ke Ate hI usa para gira pahU~ kintu yaha usakA patana avitarkita hI huA isI taraha sukha duHkha Adi jo kucha bhI hotA hai vaha saba atakita hI upasthita hotA rahatA hai isameM kartA ki vizeSa buddhi pUrvakatA nahIM hai| so aisI mAnyatA bhI asatya hI hai kAraNa ki loka meM jo yaha vyavasthA bana rahI hai ki " yaha isakA kAraNa hai yaha isakA kArya hai" vaha saya isa prakAra kI mAnyatA meM viccheda ko prApta ho jaavegaa| dekho jo cha ? - jaMpi kici ehiM jIvaloge sukayaM vA dukkayaM vA dosaI " A Wali je kaMI paNa sukRta athavA sukRtanA phaLarUpa sukha, duSkRta athavA duSkatanA 2035 hunasare 52 cha te 55 " jaicchAe vA " masbhAta tAsIya nyAye avitati ja utpanna thaI jAya che jema uDate kAgaDe tADanA jhADanI nIce Ave ane AvatAM ja tenA upara tADanuM phaLa paDyuM, te tenA te patanamAM kAgaDAe e vicAra karyo na hato ke mArA upara tADanuM phaLa paDe ane tADanA phaLe paNa e vicAra karyo na hato ke kAgaDe AvatAM ja huM tenA upara paDuM paNa tenuM te patana avitati ja thayuM hoya che, e ja prakAre sukha duHkha Adi je kaMI thAya che te badhuM avitati ja thayA kare che temAM kartAnI vizeSabuddhi kAraNarUpa nathI. te evI mAnyatA paNa asatya ja che kAraNa ke saSTimAM evI je vyavasthA cAlI rahI che ke " te AnuM kAraNa che, te AnuM kArya che" e badhAnuM te mAnyatAthI khaMDana thaI jaze. juve jene tela pra0 26 For Private And Personal Use Only
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 202 praznavyAkaraNasUtre tailArthI tilamevopAdadyAt dadhyarthI ca dugdhaM, dugdhArthI ca gAm / atha svabhAvavAdImAha"kaH kaNTakAnAM prakaroti taizya, vicitrabhAvaM mRgapakSiNAM ca / svabhAvataH sarvamidaM pravRttaM, na kAmacAro'sti kutaH prayatnaH // 1 // " tadapyasat-atrApi kAryakAraNavyavasthA vicchedAt / tailArthI hotA hai vaha tiloM ko hI to grahaNa karatA hai, dadhyarthI dugdha ko aura dugdhArthI gAya ko| yaha aisA kyoM hotA hai isaliye ki ye tilA. dika apane 2 kArya ke kAraNa haiN| aba svabhAvavAdI kA svarUpa kahate haiM-'sahAveNa vAvi ' ityaadi| svabhAvavAdI kA aisA kahanA hai ki jagat meM jo kucha hotA hai vaha svabhAva se hI hotA hai, kahA bhI hai "kaH kaNTakAnAM prakaroti taiSNyaM, vicitrabhAvaM mRgapakSiNAM ca / svabhAvataH sarvamidaM pravRttaM, na kAmacAro'sti kutHprytnH||1||" kAMToM meM tIkSNatA kauna karatA hai ? mRgoM meM pakSiyoM meM vicitratA kauna utpanna karatA hai ? to isakA kevala uttara yahI hai ki svabhAva se hI yaha saba kucha hotA hai, isameM kAmacAraM-yadRcchA-kAraNa nahIM hai aura na koI prayatna hI kAraNa hai // 1 // yaha svabhAvavAdI kA kathana bhI ThIka nahIM hai / kAraNa isameM bhI joItuM hoya te talane ja grahaNa karaze, dahIMnI IcchAvALe dudhane ane dUdhanI IcchAvALo gAyane grahaNa karaze. te pramANe thavAnuM kAraNa zuM che? kAraNa e ja che ke tala Adi pita pitAnA kAryane mATe kAraNarUpa-upagI che ye svabhAvavADhInuM 2135 4 cha-" sahAveNa vAvi " tyA svabhAvavAdInuM evuM kahevuM che ke jagatamAM je kaMI thAya che te svabhAvathI 1 yAya cha, thu 59 cha "kaH kaNTakAnAM prakaroti taiSNyaM, vicitramAvaM mRgapakSiNAM ca / svabhAvataH sarvamidaM pravRttaM, nakAmacAro'sti kutaH prayatnaH" // 1 // kAMTAmAM tINatA keNa kare che? mRgamAM tathA pakSIomAM vicitratA koNa utpanna kare che? tene kevaLa eka ja uttara che ke svabhAvathI ja te badhuM thAya che, temAM kAmacAra-tenI IcchA-kAraNarUpa nathI ke koI prayatna kAraNarUpanathI | svabhAvavAdInuM te kathana paNa barAbara nathI. kAraNa ke temAM paNa kArya kAraNa ke temAM paNa kArya-kAraNabhAvanuM khaMDana thAya che. For Private And Personal Use Only
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org - sudarzinI TIkA a0 2 sU0 7 nAstikavAdimatanirUpaNam tathA devavAdinaH " prAptavyamarthaM labhate manuSyaH, kiM kAraNaM daivamalaGghanIyam / tasmAnna zocAmi na vismayo meM, yadasmadIyaM nahitatpareSAm // " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tathA ' nasthi ' nAsti 'tattha ' tatra martyaloke ' kici ' kiJcit ' kathakaM ' kRtakaM karmaniSpannaM ' tattaM tavaM vastu / tathA 'lakkhaNavihANaM 'lakSaNavidhAnAM = padArthasvarUpaprakArANAM niyatiH = bhAgyameva ' kAriyA' kArikA - kartrI, tathA yana kAryakAraNabhAva kA viccheda prApta hotA hai| a daivavAdiyoM kA svarUpa kahate haiM-' daviyappabhAvao vAvi bhavaH' ityAdi / daivavAdiyoM ki aisI mAnyatA hai - " prAptavyamartha labhate manuSyaH, kiM kAraNaM daivamalaGghanIyam / tasmAnna zocAmi na vismayo meM, yadasmadIyaM nahi tat pareSAm // 1 // " jo kucha prApta hone yogya vastu hai vaha hameM bhAgya kI kRpA se hI prApta hotI hai / yaha bhAgya alaMghanIya hai / ataH aisA samajhakara ki jo hamArI hai vaha dUsaroM kI kabhI nahIM ho sakatI hai kabhI bhI kisI prANI ko zoka phikara aura Azcarya Adi nahIM karanA cAhiye // 1 // ataH he bhAiyo ! tuma eka mAtra daiva- bhAgya para hI bharosA rakho / ( natthi tassa kiMci kayakaM tattaM ) loka meM koI aisI vastu nahIM hai jo kRtaka ho paruSArtha rUpa karma se prApta kI jA sake- aisI ho / isI prakAra ( lakkhaNavihANaM ) padArthoM kA jitanA bhI kucha apanA rUpa hai tathA unake jitane bhI prakAra - bheda haiM ina sabakI ( kAriyA ) kArikA karane huve haivavAhIgonuM sva35 uDe che -" dadviyappabhAvaovAvi bhavai " tyAhi. daivavAdIonI mAnyatA che ke- 20phe " prAptavyama labhate manuSyaH, kiM kAraNaM devamalaGghanIyam / tasmAnna zocAmi na vismayo meM, yadasmadIyaM nahi tat pareSAm " // 1 // prApta thavA lAyaka je koi vastu hoya che te ApaNane bhAgyanI kRpAthI ja maLe che. te bhAgya aladhanIya-aphara che, je amArI cIja che te bIjAnI kadI paNa thaI zakatI nathI, evu samajIne kadIpaNa koi prANIe zAka, cintA Azcarya Adi karavA joie nahIM !! tA huM bhAI ! tame eka mAtra bhAgya upara ja vizvAsa rAkhA For Private And Personal Use Only "" lakkhaNa "natthi tassa kiMci kayakaM tattaM " bhagatamAM sevI ardha vastu nathI meM the. kRtaka hAya-puruSAthathI prApta karI zakAya tevI hoya. e ja rIte vihANaM " pahArthonuM ? potAnuM 35 che tathA tebhanA bheTalA aAra-leha che, te madhAnI " kAriyA " arI-42nArI " niyaI A niyati-lAgya-na dd
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 204 praznavyAkaraNasUtre bhAvyaM tat koTi yatnairapi na bhavati yad bhAvyaM tad vinApi yatnena bhavati, tadasat -sakalapratyakSodyamAdInAM vyarthatvApatteH / vA zabdena-kAlabAdAdayo'pi vijJeyAH / tathAhi-"kAlaH sRjati bhUtAni, kAlaH saMharate prjaaH| kAlaH supteSu jAgati kAlo hi duratikramaH // 1 // " bAlI ( niyaI ) yaha niyati-bhAgya hI hai / tathA jo hone yogya nahIM hai vaha karoDa yatnoM se bhI nahIM ho sakatA hai, aura jo hone yogya hai vaha vinA yatna ke bhI ho jAtA hai| so isa prakAra kI deva ( bhAgya) vAdiyoM kI yaha mAnyatA kevala kalpanAmAtra hai kAraNa isakA isa prakAra kI ekAntataH kalpanA mAnane para sakala prANIyoM ke pratyakSa bhUta udyamAdikoM meM vyarthatA kI Apatti AtI hai| 'vA' zabda se kAlavAdiyoM kA svarUpa kahate haiM-yahAM "vA" zabda se kAlabAda Adi bhI mRSArUpa haiM aisA jAnanA cAhiye / kAlavAdiyoM kI aisI mAnyatA hai ki " kAla : sRjati bhUtAni, kAlaH saMharate prjaaH| kAla : supteSu jAgarti, kAlo hi duratikrama : // 1 // " kAla hI bhUtoM ko-jIvoM ko-banAtA hai aura naSTa karatA hai| kAla hI soye huoM meM jagAtA hai isaliye kAla duratikrama-alaMghanIya hai| arthAt-yaha avinazvara hai| che. tathA je thavA lAyaka nathI te karaDa prayatno karavA chatAM paNa thaI zakatuM . nathI, tathA je thavA lAyaka che te vinA prayatna paNa thAya che. te A prakAranI haiva " bhAgya" pAhImAnI mAnyatA 30 465 4 the, 295 temanI te prakAranI ekAntataH kalpanAne mAnI levAmAM Ave te samasta prANIonA pratyakSabhUta udyamAdimAM vyarthatA hovAnI Apatti upasthita thAya che. "vA" Av4thI AvAhImArnu 2235 49 cha- "vA" 154thI kALavAda Adi paNa mRNA -asatya rUpa che, ema samajI levAnuM che. kALavAdI enI evI mAnyatA che ke" kAlaH sRjati bhUtAni, kAlaH saMharate majAH / kAlaH supteSu jAgarti, kAlo hi duratikramaH " // 1 // kALa ja bhUtone-jIne banAve che ane temane nAza kare che. kALA ja sUtelAomAM jAgRta hoya che. tethI kALa daratikama-alaMghanIya che eTale ke For Private And Personal Use Only
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 7-8 anyeSAmapi mRSAbhASaNanirUpaNam 205 tadasat-kAlasyaiva kartRtve kAlaprAptau strIzmazruvandhyA putrahastatalakezAdInAmapi sadbhAvaH syAt , ityapi matavAdino mithyA jalpanti / tathA 'iDirasasAyagAravaparA ' RddhirasasAtagauravaparAH, 'vahave ' vahavaH aneke karaNAlasA:= kartavyAcaraNAlasAH anudyoginaH 'dhammavIsaMsaeNa' dharmavimarzanena-dharmavicAreNa 'mosaM' mRSA-asatyaM vastu adharmamapi dharmameva 'parUveti' prarUpayanti=patipAdayanti // 7 anye'pi janA yathA mRpA bhASaNaparA bhavanti tatparUpayati 'avare' ityAdi mUlam-avare ahammAo rAyaTai abbhakkhANaM bhagaMti aliyaMcorotti acoriyaM kareMta / DAmario ti vi ya emeva udAsINaM / dussIlotti ya paradAraM gacchaitti mailiMti solakaliyaM / ayaMpi gurutappao tti / aNNe emeva bhaNaMti ____ kAlavAdiyoM kI yaha mAnyatA asatyarUpa isaliye hai ki kAla ko hI kartA mAnane para strI jaba taruNa avasthA saMpanna ho jAtI hai to puruSa kI taraha usake bhI dADhI mUcha kA AnA, tathA vaMdhyA ke putra honA, hathelI meM bAla uganA Adi bhI honA cAhiye-parantu yaha saba kucha nahIM hotA hai / isaliye ye pUrvokta saba hI bAda mithyA prarUpaNA karate haiM aisA jAnanA cAhithe / ( evaM ) isa prakAra (kei ) kitaneka (karajAlasA ) apane kartavya karane para yogya AcaraNa meM AlasI bane hue, aura ( iDirasasAyagAravaparA ) Rddhi, rasa, sAtagaurava meM tatpara rahe hue, ( yahave ) aneka anudyogI vyakti ( dhamma vImaMsaraNaM ) dharma ke vicAra se ( mosaM ) mRSA-asatyaM-adharma ko bhI dharmarUpa se (parUti) prarUpita karate haiM / suu-7|| zAzvata che. kALavAdIonI te mAnyatA asatyarUpa te kAraNe che ke kALane ja je kartA mAnavAmAM Ave te strI jyAre taruNa avasthAe pahoMce tyAre tene paNa puruSanI jema dADhI mUcha AvavI joIe, tathA vadhyAne tra tha joIe. hathelImAM bAla ugavA joIe, paNa temAMnuM kaMI paNa banatuM kathI. tethI pUrvoktA me mA vAha mithyA 3359 // 42 che oma mAnane me, " evaM" ko 1 pramANe " kei" 32.4 " karaNAlasA" potAnA tavya pasanamA mAsu ne bhane " iDDhirasasAyagAravaparA" Rddhi, 24 mane sAta manibhAnamA rata thAne "bahave" mane anuyogI sI "dhammavImasaeNaM" dharmanA vyAsathI "mosa' bhRSA-2masatya-ayamane pAya dharma35 "prarUveti' 53pita 42 cha // -7 // For Private And Personal Use Only
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 206 praznavyAkaraNasUtre uvahaNaMtA - mittalattAI sevai / ayaMpi luttadhammo | imo vi vIsaMbhaghAyao, pApakammakArI agammagAmI / ayaM durappA bahusu ya pAtagesu jutto ci / evaM jaMpati maccharI bhage vA guNakittinehaparaloganiSpivAsA / evaM ee aliyavayaNadakhAparadosupAyaNa saMsattA veDheti akkhaiya bIeNaM appANaM kammabaMdhaNeNa muharI asamikkhiyappalAvI ||suu0||8|| TIkA - avare = apare anye kecita 'ammAo' adharmataH asatyavacanarUpamadharmameva svIkRtya ' rAyadu ' rAjaduSTaM nItiviruddham, 'abhakvANaM' abhyAkhyAnam = asatyadoSAropaNaM ' aliyaM ' alIkaM ' bhaNati ' = akRtamapi kArya kalpayitvA janasamakSe kathayanti / kathamityAha - ' coroti' ityAdinA - ' acoriyaM kareMtaM ' aucArya kurvantaM = acorayantaM janaM prati ' corotti ' cora iti kathayanti / 'emeva ' aura bhI manuSya jisa prakAra asatya bhASaNa karate haiM usIko dikhalAte haiM-' avare ahammAo ' ityAdi / TIkArtha - ( avare ) kitaneka manuSya ( ahammAo ) asatya vacana - rUpa adharma ko hI svIkAra karake (rAya) nIti viruddha (abhakkhANaM) asatya doSAropaNarUpa ( aliyaM ) alIka vacana ko ( bhAMti ) kahate haiM, nahIM kiye gaye bhI kArya ko usameM kalpita kara jana samakSa meM kaha diyA karate haiM ki ( acoriyaM karetaM coronti ) corI nahIM karane vAle ko bhI 'yaha cora hai' aisA kaha dete haiM, arthAt jisane kabhI bhI corI nahIM kI hai - aise puruSa ko bhI cora dete haiM, kaha tathA ( emeva ) isI khIjAM manuSya paNa je prakAre asatya khele che te sUtrakAra batAve che- " avare ahammAo " ityAdi. " TIDArtha - "avare" DeTAGa mANuso' 'ahammAo" asatya vacana adharmanA 14 svIra urIne "rAyaduTTu " nItiviruddha " avbhakkhANaM " asatya hoSAro 35 " aliya " alI vayo "bhaNaMti " apanA urIne boDaanI samakSa udyA re . cArI na karanArane paNa A cAra che" paNa cArI karI hAya tevA puruSane paNa cAra he che, na urAyesa aryAMnI yazu bhaDe- " acoriyaM karetaM corotti " (6 jeNe kiM (C tathA emeva ' evu kahe che eTale ke tarIke oLakhAve che, For Private And Personal Use Only
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paNa 200 sudarzinI TIkA a0 2 sU0 8 anyeSAmapi mRSAbhASaNanirUpaNam evameva 'udAsINaM' udAsIna avigrahakArakaM taTasthaM prati 'DAmariutti viya' hAmarikA-vigrahakArI-ityapi ca bhaNanti / tathA-' dussIlotti' duzzIla iti= duSTAcaraNo'yaM jana iti, 'paradAraM gacchati' paradArAn gacchati = parastrIgamanaM karoti, iti ca asatyadUSaNavacanena 'sIyakaliyaM' zIlakalitaM sadAcArayuktaM janaM 'mailiti ' malinayanti-loke kalaGkayanti, 'ayaMpi' ayamapi apinA pUrvoto'pi 'gurutappao ' gurutalpagaH kalAcAyastrIgAmi iti bhaNanti / 'aNNe' anye mRSAvAdinaH 'uvahaNatA' upanantaH parasya vRtti kIrti ca nAzayantaH 'emeva' evameva bhaNanti-ayaM 'mittakattAI' mitrakalatrANi-suhRddArAn ' sevai' sevate / 'ayaMpi' ayamapi 'luttadhammA' luptadharmA-lupto dharmoM yasya sa tathA dharmavihInaH asti / tathA ' imo vi ' ayamapi 'vissaMbhaghAyao' visrambhaghAtakaH vizvAsa taraha ( udAsINaM ) udAsIna-taTastha hotA hai usako ( DAmariottivi ya ) arthAt-jhagar3A nahIM karane vAlA 'yaha DAmarika-vigrahakArIjhagar3A karane vAlA hai' aisA kaha diyA karate haiN| (dusmIlotti ) yaha duHzIla-duSTa AcaraNa vAlA hai' aura ( paradAraM gacchada ) yaha parastrI gAmI hai ' isa taraha ke asatyadoSAropaka vacano se (sIlakaliyaM) sadAcArI puruSa ko (mailiMti ) kalaGkina kara dete haiN| aura ( ayaMpi gurutappao) yaha aura vaha bhI gurupatnI ke sAtha sahavAsa karane vAlA hai| (anne ) kitaneka mRSAvAdIjana ( uvAhaNaMtA ) parakI AjIvikA evaM kIrti kA nAza karate hue (emeva ) isI taraha bolate haiM ki yaha ( mittakalattAI sevei ) apane mitra kI strI ko sevana karane vAlA hai tathA ( ayaMpi ) yaha (luttadhammA ) dharma vihIna hai| tathA ( imo vi) me 21 zate " udAsINaM " hAsIna- taTastha Aya tene " DAmariottivi ya" eTale ke jhagaDe na karanArane "A jhagaDe karanAra che" evuM kahe che. tathA " dussilotti " " 24t duSTa mAyAko cha " bhane " paradAra gacchada" A paraagAmI che" A prakAranAM asatya doSAropaNa yukta vacanathI " sIlakaliya" sahAyArI puruSane " mailiMti" te 46 42 cha bhane ayaM pi gurutappao" " te 55 zu35tnI sAthe sahavAsa 42naa| cha" yevu mATu hopaa|55 re cha. " anne " 8sA bhRSAvAdI so"uvAgNatA / manyanI mAvi bhane tinI nAza 42vAne bhATe" emeva" yA pramANe mAle the- " mittakalattAI sevai" " te potAnI bhitrapatnInu sevana 42nAra cha" tathA " aya pi" te " luttadhammA " dhabhaDita cha. taya " imo For Private And Personal Use Only
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 20 praznavyAkaraNasUtre ghAtI 'pAvakammakArI ' pApakarmakArI duSkarmAcaraNazIla: ' akammakArI' akarmakArIanucitakarmakArI -- agammagAmI ' agammagAmI bhaginyAdigamanakArI, cAsti / ayaM 'durappA' durAtmA-duSTAtmA 'bahuesu ya' bahukaiH ca = anekaiH 'pAtagesu' pAtakepu-bhApakarmasu 'jutto' yuktaH saMlagna iti / evaM 'bhadage' bhadrake nirdoSe 'maccharI' matsariNaH = paraguNadvepiNaH 'jaMpaMti' jalpanti= bruvanti / kIdRzAste mRpAvAdinaH ? ilAha-' guNakittinehaparaloganippivAsA' guNakIrtisnehaparalokaniSpipAsAH guNAH = vinayArjavAdayaH, kIrtiH= yazaH snehA bhUteSu prItiH, paralokaH-janmAntaraM teSu niSpipAsAH nirAkAGkSAH evamuktaprakAreNa ete 'aliyavayaNadakhA' alIkavacanadakSAH mRpAbhApaNanipuNAH, ' paradosuSpAyaNasaMpsattA' paradoSotpAdanasaMsaktAH = paradoSAviSkaraNatatparAH yaha ( vissaMbhaghAyao) vizvAsaghAtI hai ( pAvakammakArI ) pApakarmakArI hai, ( ammakArI ) anucita kAmoM ko karatA rahatA hai, tathA (agammagAmI) agamyagAmI hai-bhaginI AdikA sevana karane vAlA hai / (ayaM. durappA ) yaha durAtmA ( bahuesa ya pAtagesu jutto ) aneka pApakarmoM meM lagA rahatA hai / ( bhaddage ) nirdoSa puruSa meM (maccharI) dUsaroM ke guNoM se dveSa karane vAle, tathA (guNakittinehaparaloganipivAsA) vinaya Arjava Adi guNoM meM, kIrti meM tathA sneha-jIvoM ke Upara prIti rakhane meM aura paraloka meM AkAMkSA vihIna puruSa ( evaM paMjaMti ) isa prakAra bolate haiN| inheM apane paralokake sudhAra kI bhI koI ciMtA nahIM hotI hai| ( evaM ee) isa prakAra ye ( aliyavayaNadaksvA ) asatya bolane meM bar3e catura, tathA ( paradosuppAyaNasaMsattA) dUsaroM ke doSoM ko prakaTa vi vissaMbhaghAyao" te vizvAsaghAtI cha, " pAvakammakArI " pApakRtyo re cha, " ammakArI " manuthita kRtye| 42 // 3 // , "agammagAbhI '' 25bhyAbhI cha-mAginI mAhina sevana 42nAra cha, " ayaM durappA" 2 // durAtmA " bahuesu ya pAtagesu jutto" bhane 5|54maa sIna 2 cha" " bhadage" niSidhurubAno maccharI" tathA anyanA guNAnA dveSa 42 // 2, tathA " guNakitti neha paraloga nispivAsA" vinaya mArga mAhi guNAthI 2Dita, prIti tathA snehathI 2Dita, mane 5114ii 24ial 2hita " evaM japati " u52 prabhArI mose che. tene pAtAne 52vo sudhAravAnI 5 cintA hAtI nathI. "evaM ee" AL zate te " aliyavayaNadakkhA" asatya mAlavAmA dhaNe! Ci.Ye, tathA " paradosuppAyaNasaMsattA" manyanA hoSAne 2 42vAmai or eIna meyo te bhRSA. For Private And Personal Use Only
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 20 2 sU0 8-9 anyeSAmapi mRSAbhASaNanirUpaNam 209 'akkhai ya vIeNaM' akSatikavIjena-akSaya duHkhakAraNena -- kamnabaMdhaNeNa' karmabandhanena 'appANaM ' AtmAnaM 'veDeMti' veSTayanti, narakanigodAdhanantaduHkhadAyaka karmANi samupArjayantItyarthaH / ke te ? ityAha-'muharo' mukhArayA=mukhameva ariH =zatru:-zatrutvajanakavacanabhASitvAd yeSAM te tathA / ' asamikkhiyappalAvI' asamIkSitapalApina:-avicAritAnarthavaktAra iti / / mU. 8 // punaste kiM kurvanti ? tadAha-nikkheve' ityAdi / ___ mUlam-nikkheve avaharaMti parassa atthammi gaDhiya giddhA abhijujati ya para asaMtaehiM luddhA ya kareMti kUDa sakkhitaNaM, asaccA atthAliyaM ca kannAliyaM ca, bhomAliyaM ca tahA gavAliyaM ca, gasyaM bhaNati, aharagai gamaNaM aNNaM pi ya jAikularUvasIlapaccayamAyA niguNaM cavalA pisuNaM paramaTThabhedagamasaMtakaM videsamaNatthakAragaM pAvakammamUlaM duDhei dussuyaM amuNiyaM nillujaM logagarahaNijaM vahabaMdha parikilesabahulaM jarAmaraNadukkhasoganemaM asuddhaM pariNAma saMkiliTra bhaNaMti // sU0 9 // karane meM hI lage hue mRSAvAdI puruSa ( akkhaiyavIeNaM) akSatika bIja akSaya duHkha ke kAraNabhUta ( kammabaMdhaNeNa ) karmabaMdhana se ( appANaM ) apane Apako (veti ) pariveSTita karate haiM, arthAta-narakanigoda Adi ke anaMta ) duHkhoM ko denevAle karmoM ko upArjita karate haiN| vaise kauna hote haiM ?-(muharI ) jinakA mukha hI zatru hotA hai, ( asamikkhiyappalAvI ) jo vinA vicAra kiye hI anarthaka pralApa karanevAle hote haiM / ve hI pUrvokta prakAra kA asatyabhASaNa karate haiM / sU-8 // pAhI puru5 " akkhaiyavIeNa" #kSati: 75-2makSaya hune bhATe // 295 35 "kammabaMdhaNeNa " bhanI " appANaM "potAnI tane " vedeti " pariveSTita kare che, eTale ke naraka nigeTa AdinA ananta duHkha denAra karmonuM upArjana 42 che sevA ae DAya cha ?-" muharI" bharnu bhuma temanI zatru DAya cha, bhane " asamikkhiyappalAvI" re vinA viyAya mana prasA5 42nAra chAya che. teo ja pUrvokta prakAranuM asatya bhASaNa kare che . sUtA pra0 27 For Private And Personal Use Only
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 210 praznavyAkaraNasUtre ___TIkA-'parassa' parasya anya sambandhini 'atyammi' arthe-dhane 'gaDhiyagiddhA' prathitagRddhAH atyantalolupAH 'nikkheve' nikSepAna nyAsAn 'dharohara' tathA 'thApana' iti bhASApasiddham , 'avaharaMti' apaharanti 'na hi khayA matpArzva sthApita' mityuktvA sarvathA apalapanti / 'abhimuMjaMti ya' abhiyojayanti cagharam 'asaM. taehiM ' asadbhiH avidyamAnairdoSaiH / tathA 'luddhA ya' lubdhAzca paradhanalolupAH dhanalobhena ' kUDasakkhittaNaM ' kUTasAkSitvaM ' kareMti ' kurvanti / cakArAd granthimocakatvapazyato haratvAdikamapi vijJeyam / ' asaccA' asatyAH = asatyavAdinaH 'atthAliyaM ' arthAlokaM arthAya dhanAdi prayojanAya alIkaM, tathA 'kannAliyaM' kanyAlIkaM-kumArI viSayakamalIkaM, yathA-suzIlAM kanyAM duHzIlAM, duzIlAM ca muzIlA mityAdi kathayanti / idaM loke'tigarhitatvAdupAtaM tena upalakSaNametatmanuSyajAtiviSayakasamastAlokasya / 'bhomAlIyaM ' bhUmyalIka-pRthivInimittamasatyaM-tahA' tathA ' gavAliyaM ' gavAlI-gosambandhikamasatyaM 'garuyaM ' gurukaM phira ve kyA karate haiM so kahate haiM-'nizkheve' ityAdi / TIkArtha-(parassa atthammi gaDhiyagiddhA ) dUsaroM ke dhana meM atyaMta lolupa bane hue ye (nikkheve avaharaMti ) dharohara ko-" tumane mere pAsa nahIM rakhI hai " aisA kahakara dayA lete haiM / tathA ( abhijujati ya paraM asaMtaehiM ) dUsaroM ko avidyamAna doSoM se dUSita kara dete haiN| (luddhA ya kUDasakkhittaNaM kareMti ) paradhana ke lobha se lubdha bane hue ye jhUThI gavAhI dete haiM tathA (ca) zabda se dUsaroM kI gAMTha katara lete hai tathA dekhate dekhate dhana bhI curA lete haiN| ( asaccA ) ye asatyavAdI (atyAliyaM ) arthAlIka, ( kannAlIyaM ) kanyAlIka, (bhomAliyaM) bhUmya. qNI tethe| zu 42 che te sUtrA2 4 cha-" nikkheve" tyAdi -"parassa atyammi gaDhiyagiddhA" ulon dhanane bhATe yu5 manesAta " nikkheve avahara ti" 5|2ne-mnaamt thApAne 5yAvI 57vA bhATe / pramANe 4 cha-" tame bhAre tyAM mArI thA5 bhUThI nathI." tathA "abhijujati ya para asaMtaehiM " on somAM-tamanAma na DAya tavA hoSAnu ArepaNa karIne temane kalaMkti kare che. _ "luddhA ya kUDasakkhittaNaM, kAti" pAnI dhanane vAle to moTara sAkSI Ape che tathA "a" zabdathI bIjAnAM khIsAM kApe che ane jeta tAmai dhana 55 yArI se cha. " asaccA" te asatyavAhI all " atthAliya" mAtI, " kannAliya" nyAdI, " bhomAliya" bhUbhyats, " tahA" For Private And Personal Use Only
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA aM. 2 sU0 9 anyeSAmapi mRSAbhASaNanirUpaNam 211 =mahadasatyaM bhaganti yena nihAchedanAdikaM bhavatItyarthaH / 'aharagaigamanaM-adharagatigamanaM adharagatau gamanaM yena tat tathA narakAdyadhogatigamanakAragam / 'aNNaMpi ya' anyadapi ca asatyaM bruvanti, tadevAha-' jAikularUvasIlapaccayamAyAniguNaM jAtikularUpazIlapatyayamAyAniguNa-tatra jAtiH mAtRpakSaH, kulaM-pitRpakSaH, rUpam= lIka, (tahA ) tathA (gavAliyaM ) gavAlIka, ( garuyaM ) bahuta adhikarUpa meM ( bhaNaMti ) bolate haiN| dhanAdi prayojana ke liye jo jhUTha vacana bole jAte haiN| vaha arthAlIka hai, dhanAdi prayojana ke liye jo jhUTha kahanA hotA hai vaha kanyAlIka hai-jaise-suzIlA kahanA, aura duHzIlA ko suzIlA kahanA Adi / pRthivI nimitta jo jhUTha bolA jAtA- vaha bhUmyalIka hai jaise-anuvarA bhUmiko urvarA kahanA Adi / gAya ke viSaya meM jo asatya bolA jAtA hai usakA nAma gavAlIka hai, jaise-nahIM dUdha denevAlI gAya ko dUdha denevAlI kahanA, kama dUdha denevAlI gAya ko bahuta ddha denevAlI kahanA Adi / isa asatya meM jihvAcheda Adi daMDa hotA hai isaliye usako gurukabar3A asatya kahA hai, tathA (aharagaIgamaNaM) naraka Adi adhogatiyoM meM gamana karAne vAle aise (aNNaMpi) aura bhI vividha prakAra ke (jAikularUvasIlapaccayamAyAniguNaM) apanI jAti, kula, rUpa, svabhAva ye haiM kAraNa jinake aise tathA mAyAniguNaM-aprazaMnIya kI prazaMsA-prazaMsanIyajana kI nindArUpamAyA vAlA hone se niguNatathA " gavAliya" lists " guruyaM " 18 yA pramANamA " bhaNaMti " bole che. dhana Adine khAtara jUThAM vacane bolAya che te arthAlIka kahevAya che kanyAnI bAbatamAM je asatya kahevAmAM Ave che te kanyAlIka kahevAya che, jema ke suzIla kanyAne duzIla kahevI ane duHzIlane suzIla kahevI. jamIna Adina nimitte je jUThAM vacane bolAya che te bhUkhyalIka che jema ke anupajAu jamInane upajAu batAvI AdigAyane viSe je asatya bolAya che tene gavAlIka kahe che, jema ke dUdha na denArI gAyane dUdha denArI kahevI, e dUdha denArI gAyane vadhu dudha denArI kahevI Adi gavAlikanAM dRSTAMta che. A asatyamAM jahAnuM chedana Adi zikSA thAya che tethI tene guruka-moTuM asatya kahela che. tathA " aharagaIgamaNaM " 24 mA adhogatiyomA mana rAvanAra sevA "aNNapi" jIna pAya vividha praznAM "jAikUlarUvasIlapaccayamAyA. niguNaM " potAnA ti, 37. 35, svabhAva A nA 2Ne! che mevAM, tathA mAyAniguNa-aprazaMsanIyanI prazaMsA ane prazaMsanIya jananI niMdarUpamAyAvALAM havAthI niguNasvaparahita, evA vacane bolyA kare che. mAtu. For Private And Personal Use Only
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 2 vyAkaraNasUtre 1 , , AkRtiH, zIlaM ca = svabhAvaH, etAni pratyayaH = kAraNaM yasya tat mAyAniguNaM ca = nindanIyasya prazaMsA prazaMsanIyasya nindA mAyA tatsattvAdeva niguNaM guNarahite svaparahitAdivarjitaM 'cavalA capalAH = asthirAntaH karaNAH mRpAvAdino bhaNanti / punaH kathaM bhUtamalIkamityAha-' pisuNaM pizunaM paradoSAviSkaraNarUpaM 'paramabhedagaM' paramArthabhedakaM = paramArtho = mokSaH, tatmavighAtakam 'asaMtakaM asatkam = paramArthavarjitaM ' videsaM' vidveSyam=apriyam 'aNatthakAraNaM' anarthakArakaM dharmAdipuruSArthaM vighAtena narakagamanajananamaraNAdyanarthajanakaM pAvakammamUlaM pApakarmamUlaM pApaM jJAnAvaraNAdikarma tatkAraNaM ''durdRSTaM duSTaM daSTaM yatra tat durdRSTaM=kutsitadarzanaM 'dusmuyaM ' du:zrutaM duSTaM zrutaM yatra tattathA duzrutaM duSTazravaNam ' amuNiyaM ' ajJAnaM = ajJAnarUpaM Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir svaparahitavarjita aise vacanoM ko bolA karate haiM / mAtR pakSa kA nAma jAti, pitRpakSa kA nAma kula, rUpa kA nAma AkRti aura zIla kA nAma svabhAva hai| tathA ( cavalA ) jo asthira antaH karaNavAle mRSAvAdI jana hote hai ve pizunAdi vizeSaNoM vAle asatya vacana bolate haiN| ve isa prakAra jo vacana ( pisuNaM) para ke doSoM ke prakaTa karane vAle hote haiM / (paramabhedagaM) paramArtha-mokSa ke bhedaka hote haiM / (asatarga) asatkaM paramArtha se rahita hote haiN| (videsa) vidveSya-apriya hote haiM / (aNarathakAragaM) anarthakAraka-dharmAdika puruSArtha ke vighAtaka hone se naraka gamana janana maraNAdirUpa anartha ke utpAdaka hote haiM / ( pAvakammamUlaM ) pApakarma ke mUla - jJAnAvaraNAdirUpa karma ke kAraNa hote haiM / (duddiTTha ) durdRSTa-duSTa darzanavAle haiM - arthAt ina vacanoM dvArA jo darzana pratipAdita kiyA jAtA hai vaha kutsina- sadoSa hotA hai / (dussuyaM) du:zruta hote haiM - 66 zIlane svabhAva kahe che. (( " pakSane jAti, pitR pakSane kuLa, rUpane AkRti ane tathA catralA " / " caMcaLa manavALA mRSAvAdI lAkA pizunAdi vizeSaNAvALAM asatya vacanA khole che. te A pramANe che je vacana pisuNaM " anyanA hoSone pragaTa uranAza hoya che, "paramaTTabhedagaM" parabhArtha - bhokSane lehanAra hoyache. " asaMtagaM " asat4-paramArtha rahita hoya che, "viddesaM " vidveSya-mapriya hoya che, " aNatthakAragaM " anartha (24- dharmAhi puruSArthanA vidhAta hovAthI nara zabhana bhana bharAhi35 anarthanA utpAda hoya che, " pAvakammamUlaM " pApabhanuM bhUNa-jJAnAvaraNIya Adi manu-araNa hoya che, "duddiTTha " hurhsstt-dussttdanavALAM che, eTale ke ne vacanA dvArA je darzananuM pratipAdana karavAmAM Ave che te mutsita-sahoSa hoya che, " dusmuya " duHzruta-nene sAMbhavAnuM pazu a For Private And Personal Use Only
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 2 0 9-10 anyeSAmapi mRSAbhASaNanirUpaNam 213 " ' nillajjaM nirlajja = ujjAvarjitaM 'logagarahaNijjaM ' lokagarhaNIyaM = sarvajana nindanIyaM 'vaha vaparikilesabahulaM ' vadhavandhapariklezabahule = tatra vadhaH = mAraNaM bandhaH =rajyAdinA bandhanaM pariklezaH = duHkhasantApaste bahulA adhikAH yasminnalI ke tattathA mRSAbhASaNena hi ete bhavantyeva mRvA bhASiNAM ' jarAmaraNadukkhasoganemaM ' jarAmaraNaduHkhazokAnAM nemam = avadhibhUtam ' amuddha pariNAmasaM kiliDaM 'azuddhapariNAmasaMkliSTaM = azuddhena - azubhena pariNAmena saMkliSTaM = vyAptamalIkaM bhaNanti capalA iti pUrveNa sambandhaH // su0 9 // -' aliyA hi ' ityAdi / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kIdRzAste ? ityAha mUlam - aliyAhi saMdhisaMniviTThA asaMtaguNudIragA ya saMtaguNa nAsakA ya hiMsA bhUova ghAiyaM aliyaM saMpauttA vayaNaM inakA sunanA bhI koI bhI satyavAdI pasaMda nahIM karatA hai / (amuNiyaM) ye amanojJa hote haiM / athavA ajJAnarUpa hote hai - inase bAstavika vastu kA bodha nahIM hotA hai / ( nillajjaM ) nirlajja - lajjAvarjita hote haiMarthAt aise vacana bolane vAloM ko kisI bhI prakAra kI lajjA nahIM AtI hai| (logagarahaNijjaM ) jina vacanoM kI samastajana nindA kiyA karate haiM / ( vahabaMdhaparikilesabahulaM ) jo ina vacanoM ko bolate haiM ve vyakti ina vacanoM ke kAraNa bahuta adhika vadha, baMdhana aura parikleza ko pAte haiM / ( jarAmaraNadukkhasoganemaM ) ye vacana jarA, maraNa, duHkha evaM zoka ke hetubhUta hote haiM / (asuddha pariNAmasaMki liTTe) inake bolane bAloM ke pariNAma azubha hote haiN| isa prakAra ke asatya vacanoM ko capala puruSa bolate haiM | sU-9 // >> satyavAdI pasaMda karatAM nathI 8 amaNuyaM " te amanojJa hoya che-ajJAnazya hAya che--temanAthI vAstavika vastunA khodha thatA nathI, nilajjaM " nirsa lajajArahita hoya che, eTale ke evAM vacane kholanArane koI prakAranI zarama bhAvatI nathI, " logagaraha NijjaM " ne vacanonI sadhanA boa nihA ure che, vaha parikile bahu evAM vacane kholanAra mANasa te vacanAne kAraNe ghaNA vadhAre vadha, khaMdhana ane parikaleza pAme che. jarAmaraNadukkha soganemaM" te vaya 4rA, bharaNu, duHkha bhane zounAM hetubhUta hoya che. " asuddha pariNAmasaMkiliTTha " tevAM pathano mokSanAranAM parilAbha - manobhAva-azubha hoya che. yA prAznAM asatya vayanA saMbhaNa vRttinA bhANuso moTo che. // sU-- // 66 For Private And Personal Use Only 66
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre sAvajjamakusalaM sAhugarahaNijaM adhammajaNNaM bhaNaMti aNahigayapuNNapAvA puNo vi ahikaraNa kiriyapAvattagA bahuvihaM anastha avamaI appaNo parassa kareMti // sU0 10 // ___TIkA-'aliyAhi saMdhi saMniviThThA' alIkAbhi sandhisanniviSTAH alIkavAde yo'bhisandhiH abhimAyastatra sanniviSTAH saMsthitAH 'asaMtaguNudIragA' asadguNodIrakA: avidyamAnaguNakathakAH 'saMtaguNanAsagA ya ' sadguNanAzakAzca vidyamAnaguNApalApakAH 'aliyasaMpauttA' alIkasampayuktAH = asatyabhASaNatasparAH ' hiMsA bhUbhovaghAiyaM ' hiMsAbhUtopaghAtikaM = yasya kathanena jAyamAnayA hiMsayA bhUtAnAM prANinAm upaghAtaH-vinAzo yena bhavati tattAdRzaM ' sAvajja' sAvadya-sapApam -- akusalaM' akuzalam sarvaprANinAmahitakaraM 'sAhugarahaNijja' sAdhugarhaNIyam mahApuruSaistIrthaMkaragaNadharairninditaM 'adhammajaNaNaM' adharmajananam= pApotpAdakam etAdRzaM vayaNaM' vacanaM bhaNanti / punaH kathaM bhUtAste ? ityAha phira be kaise hote haiM so kahate haiM-'aliyAhi ' ityaadi| TIkArtha-(aliyAhi saMdhisaMniviTThA ) alIkavAda ke abhiprAya meM saMsthita mRSAvAdI ( asaMtaguNudIragA ) avidyamAnaguNoM ke kahane vAle aura (saMtaguNanAsagA ya ) vidyamAna guNoM ke lopa karane vAle hote haiM ( aliya saMpautsA) isI taraha asatyabhASaNa karane meM tatpara bane hue ve ( hiMsAbhuovaghAiyaM ) jinavacanoM ke kahane se prANiyoM kA hiMsA dhArA vinAza ho jAtA haiM aise ( sAvaja, sAvadha, ( akusalaM ) sarvaprANiyoM ke ahitakAraka, (sAhugarahaNijnaM ) sAdhu puruSoM dvArA garhaNIya, evaM ( adhammajaNagaM ) adharmajanaka ( vayaNaM ) vacanoM ke kahane se (bhaNaMti) quil di DAya che te sUtra42 4 the-" aliyAhi " tyA TI-"aliyAhi saMdhisaMniviTThA" 2madIvAnA maliprAyamA 24 bhRSAvAdI " asaMtaguNudIraga" bhavidyamAna-mastitva vinAnA zuzanu thana 42nA2 bhane "saMtaguNanAsagA ya" vidyamAna guNane chupAnAra hAya cha, "aliyasaMpauttA" mA zata masatya mosapAne ta52 thaye te " hiMsAbhUovadhAiyaM" prAsonI DisA thAya tavA " sAvajja" sAvadha, "akusalaM " samasta prAmAnu sahita 42nArA " sAhugarahaNijja" sAdhu puruSo dvArA nidha mane "adhammajaNagaM" ma na " vayaNa" kyano " bhagaMti' modacha. " aNahigayapuNNapAvA" For Private And Personal Use Only
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a0 sU0 10-11 mRSAvAdInAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 217 'aNahi gayapuNNapAvA: anadhigatapuNyapApAH puNyapApajanitaphalajJAnavikalAH, 'puNo vi' punarapi 'ahikaraNa kiriyApavattagA' adhikaraNakriyApravarttakAH- adhikaraNaM pApArambhaH tasya kriyAvyApAraH tasya pravarttakAH, 'appaNo parassa ya' AtmanaH parasya ca 'bahuvihaM' bahuvidham 'aNatthaM ' anartha 'avamadaM ' avamarda = vinAzaM ' kareMti' kurvanti // sU0 10 // punaH kiM kurvantI ? tyAha- ' evameve ' tyAdi / mUlam - evameva jaMpamANA mahise sUyakare ya sArheti ghAya-gANaM, sasapasayarohise ya sAhati vAgurANaM, tittiravaTTakalAve kavijala - koyage, ya sArheti sauNINaM, jhasamagarakaccha bhe ya sArheti macchiyANaM, saMkhaMke khulae ya sAheti magarANaM, ayagara-goNasa - maMDali davvIkara maulI ya sAheti vAliyANaM, gohA sehA ya salaga saraDae ya sAhati ludvagANaM, gayakula vAnarakule ya sArheti pAsiyANaM, sukavarahiNamayaNasAlakoila haMsakule sArase ya sAhati posagANaM, vadhabaMdhajAyaNaM ca sArheti gommiyANaM, dhaNadhannagavelae ya sArheti takarANaM, gAmanagara paTTaNe ya sArheti cAragANaM pAraghAyaga paMthaghAyage sAheti gaMthi bheyANaM, kayaM ca coriyaM NagaraguttiyANaM sArheti laMchaNaM nillaMDaNabolate haiM / (aNahigayapuNNapAvA) tathA jo puNya aura pApa ke phala jJAna se rahita hote haiM / tathA (puNo vi ahigaraNa kiriyApavattagA ) bAra 2 pApAraMbha kI kriyAoM ke pravartaka hote haiM ve . ( appaNI parassa ya ) apanA aura para kA ( bahuvihaM ) anekavidha ( aNatthaM ) anartha aura ( avama) vinAza (virAdhanA ) ( kareMti) karate haiM |suu-10|| " tathA je punya ane pApanA phaLajJAnathI rahita hAya che, tathA puNo vi ahigaraNa kiriyApavattagA " vAraMvAra pAyAralanI DiyAgonAM avata! hoya che, te " apaNo parassa ya " potAnu bhane pAraanu " bahuvihaM " ne are "aNatthaM" aDita mane "avamadda" vinAza "virAdhanA "kare tire che |suu 10 // For Private And Personal Use Only
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre dhamaNaduhaNaposaNavaNaNaduvaNavAhaNAdiyAiM sAhati bahuNi gomiyANaM, dhAu-maNi-sila-ppavAla-syaNAgare ya sAhati AgarINaM, pupphavihiM ca phalavihiM ca sAheti mAliyANaM asthamahukosae ya sAhati vaNacarANaM // sU0 11 // __TIkA--'evameva japamANA' evameva jalpantaH pUrvoktarItyA sAvadyamabuddhipUrvakaM vakSyamANaM bhASamANAH, 'mahise sUkare ya sAheti ghAyagANaM' mahiSAn sUkarAMca sAdhayanti ghAtakAnAM= tasmin vane vahavo mahiSAsukarAzca santi gaccha tatre' tyAdi teSAM ghAtakAn prati kathayanti tathA ' sasapasayarohise ya sAheM ti vAgurINaM' zazapasayarauhiSAMzca sAdhayanti vAguriNAM-tatra zazAH prasiddhAH pasaya= dezI zabdo'yaM mRgAcakaH, rohipAH mRgavizeSA eva, tAn jAlena mRgaghAtakAn prati 'tatra mRgAH-santI'ti sAdhayanti-kathayanti, tittiravaTTagalAvage ya kaviMjala phira kyA karate haiM so kahate haiM-' evameva' ityAdi / TIkArtha-( evameva) pUrvokta rIti se abuddhipUrvaka (jaMpamANA) vakSyamANa Age kahe jAne vAle sAvadha vacanoM ko kahate hue ve mahiSAdi prANiyoM ko zikArI ke liye batalA dete haiM ve isa prakAra (mahise kare ya ghAyagANaM sAheti ) mahiSoM aura sUkaroM ko maravAne ke abhiprAya se ghAtakoM ke prati " usa vana meM jAo vahAM aneka mahiSa aura sUkara haiM" isa prakAra kahate haiM / tathA ( sasapasayarohise ya sAheti vAgurINaM) zaza-kharagoza, pasaya-mRga evaM rohiSa-mRga vizeSa, inheM vAgurikoMjAla se pakar3ane vAle mRga ghAtakoM se arthAt aheriyoM se-jAo usa vana meM bahuta se mRga Adi jAnavara haiM unheM mAro" isa prakAra kahate jI te bhRSAvAhI zure che te 4 cha-" evameva " tyA TI -"evameva" pUrvAdhata mAre guddhi "japamANA" 2011 DevAmA AvanAra sAvadya (pApayukta) vacane kahIne teo mahiSAdi prANIo zikArIne matAvI . te 2L pramANe che. " mahise sUkare ya ghAyagANaM sAheti" 31 mane sUparanI hatyA 42vAne mATe zikArIone te kahe che ke "A vanamAM jAo. tyAM aneka pADA ane sU12 cha" tathA " sasAsayarohise ya sAheti vAgurINaM' tathA sasasA, bhRga ane rehiSa-mRga vizeSa-ne jALathI pakaDanAra vAgharI Adi mRgaghAtakone te kahe cha , "onal, A! vanamai agi punnvre| cha, tabhane bhaa|'' ' titti For Private And Personal Use Only
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 11 mRSAvAdonAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 217 kaboyae ya sAheti saugINa ' tittiravartakalAvakAMca kapichalakapotakAMzca sAdhayanti zAkunikAnAM, tittirAH-prasiddhAH, vartakAH' vaTera' iti bhASA prasiddhAH lokAH lAbA iti bhASA prasiddhAH kapiJjalA: tamnAbhApakSivizeSAH 'kurajha' iti prasiddhAH, kApotakAH pArApatakAH 'kabUtara ' iti bhASA prasiddhAH etAn zAkunikAnAM pakSighAtakAn prati darzayanti jhasamagarakaccha bhe ya sAheti macchi. yANa' jhapamakarakacchapAMzca sAdhayanti marisakAnAM jhapAH matsyAH makarakacchapAzca asiddhAstAna hantuM matsikAnAM matsyAH eNyaM yeSAM te mAsikA dhIvarAstAn prati jalAzayAdikaM darzayanti 'saMkhaMkekhuge ya sAheti magarANaM ' zaGkhavAn kSullakAMzca sAdhayanti makarANAM zaGkA prasiddhA aGkA tajjAtIyAH kSullakAH 'kauDI' iti bhASA prasiddhA etAn makaratulyajalavihAri dhIvarAn kathayanti 'ayagara goNasamaMDalidabdhIkaramaMDalIya sAheti bAliyANaM ' ajagara gonalamaNDali darvIkara mukulinana sAdhayanti vyalapAnAMtatra ajagarA yatItAH sarpavizeSAH, gonasAH phaNarahitAH dvimukhasarpAH, maNDalinA=sarpavizeSAH, darvI karA:-phaNakArakAH sarpAH, mukulinA Ipat phaNakArakAstAn vyAlapAnAMvyAlagrAhakAn prati sarpasthalAni haiM ( tittira vaTTaga lAvage ya kavijalAyoyae ya sAheti sauNINaM) tathA tItaroM ko, vaTeroM ko lAvApakSiyoM ko, kapijaloM ko aura kabUtaroM ko zAkunikoM-inake mArane vAloM ke liye batalA dete haiM (isamagarakacchabhe ya sAheti pracchiyANaM) tathA dhIvarI-macchImAroM ke liye macchiyoM, magaroM evaM kacchaSoM ke jalAzayoM ko dikhalA dete haiN| ( saMkhake khullage ya sAheti magarANaM) samrA (magarA) jala meM phirane vAle dhIvaroM ke liye ye zaMkhoM ke, aMkoM ke vizeSa prakAra ke zaMkhoM ke, kSullakoM ke-koDiyoM ke sthAnoM ko batalA dete haiN| (ayagara-goNasa-bhaMDali-davvIkaramaMDalI ya sAheti bAliyANaM) tathA jo vyAlika sapere-sAMpa pakar3ane vAle hote haiM unheM ajagara ke gonasa dumuhI ke, maMDalI ke, darvikaraphaNA phailAne vAle sAMpa ke, mukulI-thor3e rUpa meM phaNA tAnane vAle ravagalAvage ya kajilakavAyae ya sAheti sauNINaM " tathA teta2, paTe25kSAmA lAvA pakSIo, kapile ane kabUtara Adi pakSIo zakunike (pAradhIe). ne matAcI cha. " jhasamagarakaccha bhe ya sAheti macchiyANa ' tathA mAchAzane mAchalIo, magara ane kAcabA je jaLAzayomAM hoya te jaLAzaye batAvI de che. " saMkhake khullage ya sAheti magarANa' tathA " magarANaM " mA 32naa| dhIvarIne zaMkhonAM, aMkonA vizeSa prakAranA zaMkhakA. ane phullakenAM-keDIonAM sthAne batAvI cha "ayagara-goNasa maMuli-davyIkara maMDalIya sAheti bAliyANaM" tathA vyaatikane sApa pakaDanArane ajagaranAM, be mukhavALA gesanAM, maMDalInAM, devakaranAM pra0 28 For Private And Personal Use Only
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 218 praznavyAkaraNasUtre " kathayanti, 'gohA se hAyasallagasaraDage ya sArheti luddhakANaM ' godhAH sehAMtha zalyaka zaraTakAMca sAdhayanti lubdhakAnAM godhAH = bhujaparisarpavizeSAH 'gohA: ' iti bhASA prasiddhAH, sehAzca = bhujaparisarpavizeSA evaM ' sahasahelI ' iti bhASA prasiddhAstAn, zalyaka zarakaTAMzca - zalyakA : 'sIsoliyA ' iti prasiddhAH, zaraTakAva = kRkalAsAtha ' giragiTa ' karaMgeTiyA iti bhASA prasiddhAstAn lubdhakAnAM pApardhikAn ' zikarI ' iti prasiddhAn prati kathayanti / 'gayakulavAnarakule ya sAheti pAsiyANaM' gajakulavAnarakulAni ca sAdhayanti pAzikAnAM gajakulAni vAnarakulAni ca pAzikAnAM pAzena gajabandha vizeSeNa caranti ye te pAzikAH gajAdivandhanakArakA svAn kathayanti / 'suruvarahiNamayaNalAla ko ilahaMsakule sArase ya sAhe ti posagANaM' zuka barhimadanazAlako kilahaMsakulAni sArasAMca sAdhayanti poSakANAM tatra zukAH prasiddhAH, barhiNo mayUrAH madanazAlAH = sArikAH, kokilA:, haMsAca pratItAH teSAM yAni kulAni vRndAni tAni tathA sArasAMtha, poSakANAM=pakSipAlakAn prati kathayanti / ' vadhabaMdhajAyaNaM ca sAheti gommiyANaM' vadhavandhayAtanaM ca sarpa ke nivAsasthAnoM ko batalA dete haiM / ( gohA sehAya salaga saraDageya sAhaMti lugANaM) godhA - goha - seha-sahelI, zalyaka-sIsoliyA, zaraTaka - kRkalAsa giragiTa - giradIlA; ina jIvoM ko jo zikArI hote haiN| unheM batalA dete (kula vAnara kuleya sArheti pAsiyANaM ) tathA pAzikajoga AdikoM ko pakar3ane vAle hote haiM unheM hAthiyoM ko baMdaroM ko dikhalA dete haiM, arthAt inake rahane ke sthAnoM ko kaha dete haiN| (suka varahiNa mayaNa sAlako ilahaMsakale sArase va sAhati posagANaM ) tathA jo pakSipoSaka hote haiM unase totA, mayUra, mainA, kokila, ha~sa inake viSaya meM" inako tuma pAlo " aisA kahate haiM aura " sArasapakSiyoM ko bhI pAlo " aisI salAha dete haiN| (vadhayaMdhajAyaNaM ca sAheti gommiyANaM ) " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zara23 - izjhAsa giragiTa phaNA phelAvanAra sApanAM, mukulInAM-gheDAM pramANamAM phaNA phelAvanArA sApanAM nivAsa sthAna! malAvI he che " gohA sehA ya salaga saraDage ya sArheti luddhagANaM " godhA - dho, seDa-sahelI, zaya-sIsosIyA, ta kAcaMDA vagere jIvA zikArIone patAvI de che. " gayakulavAnarakuleya sArheti pAsiyANaM tathA pAzine - vAnarInAM nivAsathAna khatAvI de " sukavarahiNamayaNasAla koilahaMsakule sArase ya sArheti posagANaM" tathA pakSIone yAjanArane te popaTa, bhora, bhenA AAhine paDanArAne hAthIyo tathA che. 66 , kAyala, huMsa vagere pALavAnuM kahe che. ane sArasa pakSIone paNa pALavAnI salAha Ape che vadhabaMdhajAyaNaM ca sAti gommiyANaM " aparAdhIne laDera For Private And Personal Use Only
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 2 sU0 11 mRSAvAdInAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 219 sAdhayanti gaulmikAnAM-vadhavandhayAtanaM ca-vadhaH-mAraNaM bandhaH bandhanaM rajjvAdinA yAtanaM damanaM kazAdibhirityetAni gaulimakAnAM-koTapAlAn kathayanti, aparAdhAdikaM kathayitvA koTapAlAdibhiH vadhAdikaM kArayantItyarthaH, dhaNadhannagavelae ya sAheti takarANaM ' dhanadhAnyagavelakAMzca sAdhayanti taskarANAM dhanadhAnyagavelakAMzca= dhanaM ca dhAnyaM ca gAvazca elakAH mepAzca tAn corayituM taskarAn prati kathayanti, 'gAmanagarapaTTaNe ya sAheti cAragANaM ' grAmanagarapattanAni sAdhayanti cArakANAM grAmAdIni guptapuruSAn prati bhedAdyartha kathayanti, 'pAraghAiyapaMthaghAiyAo sAheti gaMthibheyANaM ' pAraghAtika pathaghAtakAn sAdhayanti granthibhedakAnAM, pAraghAtikAH pAre-grAmanagarAdi sImAnte ghAtakAH - pAraghAtikAH, pathi-mArge ghAtikAH= mArgaghAtakAstAn luNTituM granthibhedakAna-coravizeSAn prati kathayanti / 'kayaM coriyaM NagaraguttiyANaM sAheti' kRtAM ca caurikAM caurya nagaraguptikAnAM koTapAlAn sAdhayanti / tathA 'laMchaNa nilaMchaNa dhamaNa duhaNa posaNavaNaNaduvaNavAhaNAdiaparAdhoM ko prakAzita karake jIvoM kA kotavAla se vadhabaMdhana, yAtanA karavAte haiM / (dhanadhana gavelae ya sAheti takarANaM) jo cora hote haiM unase milakara dhana, dhAnya, gAya aura elaka-meSoM kI corI karane ko kahate haiM (gAmanagarapaTTaNe ya sAheti cAragANaM) jo guptacara hote haiMunheM grAma Adi kA bheda lAne ke liye prerita karate haiM, athavA unheM grAma Adi kA bheda kahate haiN| (pAraghAiyapaMthaghAiyAo sAheti gaMthibheyANaM) jo granthibhedaka cora vizeSa-arthAt-corI kA mAla khAne vAle hote haiM unase pAraghAtikoM-gAma kI sImApara ghAta karane vAloM ko mArgaghAtakoM mArgameM lUTane vAloM ko lUTane ke liye kahate haiM ( kayaM ya coriyaM NagaraguttiyANaM sAheti ) koTapAloM ke liye nagara Adi meM huI corI kA patA kahate haiM (lNchnn-nilNchnn-dhmnn-duhnn-posnn-vnnnnkarIne keTavAla pAse jene vadha karAve che, baMdhanamAM nakhAve che ane pIDA pAyA cha. "dhanadhannagavelae ya sAheti takarANaM " yozene bhajI tebhane dhana, dhAnya, gAya ane gheTAsAnI yArI 42vAnu cha "gAmanagarapaTTaNe ya sAheti cAragANaM " zutayarIne aAma mAhinI se zIdhI sA re cha, athavA bhane prAma. mAhino se tAve cha " pAraghAiyapaMthaghAiyAosAheti gaMthibheyANaM " ? anthi DAya--meTo zArInI bhAsa khAnAra hoya che temane, tathA paraghAtika gAmanI sImA para ghAta karanaaraane tathA bhAgamA dUTI nArane " kayaM ya coriyaM NagaraguttiyANa sAheti" keTavALane nagara AdimAM thayela corI karanArane batAvavAmAM madada kare che For Private And Personal Use Only
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 520 praznavyAkaraNasUtre - yA sAhati vahUNi gomiyANaM' lAJchananilacchanadhmAna dohanapopaNavananaduvanavAhanAdikAni sAdhayanti bahUni gomino, lAJchanaM gAdInAM dehe lohAdibhizcinhavizeSakaraNaM, nilaJchanaMvardhita karaNaM dhmAnaM = gavAdInAM zarIre vAyupUraNaM dohana = prasiddhaM poSaNa = yavacaNakAdidAnena puSTikaraNaM dananaM anyamAtari vatsAdi saMyojanaM dAvanam = upatApanaM=rajjyAdinApAdabandhanam / vAhanaM zakaTAdiSu yojanamityAdikAni 'bahUNi ' bahUni gomatAM = gopAlAdIn prati kathayanti, ' dhAumaNisilappavAla rayaNAgare ya sAheti AgarINaM ' dhAtumaNizilAmavAlaratnAkarAn sAdhayanti AkariNAM=ghAtavaH = lauhAdayo maNayaH = candrakAntAdayaH zilAH =pApANAH, mavAlA = prasiddhAH, ratnAni = marakatAdIni teSAmAkarAH = utpattisthAnAni, AkariNAM= duvaNa vAhaNA-diyAI sAheti Ni gomiyANaM ) jo gopAlaka janahote haiM unase ye ( laMDaNa ) gAya Adi jAnavaroM ke zarIra meM DAMbha dene ke liye, (nilaMchana ) unheM nilachaNa-vadhiyA karane ke liye, ( dhamaNa) unake zarIra meM vAyu bharane ke liye, (duhaNa ) dohana ke liye, ( posaNa ) poSaNa karane ke liye, jaba canA Adi dekara puSTa banAne ke liye, ( vaNaNa ) vanana - mRtavatsA gAya ko dohana karane ke abhiprAya se usake sAtha dUsarI gAyakA baccA cukhAne ke liye, (duvaNa ) dAvana - duhate samaya dorI se paira Adi ko vAMdhane ke liye aura (vAhaNa ) gAr3I Adi meM jotane ke liye vAra 2 kahA karate haiM (ghADamaNisilappavAlarayaNAgare ya sAheti AgarINaM ) jo nipati hote haiM unake liye lauhAdika dhAtuoM, candrakAnta Adi maNiyoM pattharoM, pravAloM evaM ratnAdikoM Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " lachaNa - nilaMDaNa - dhammaNa-duhaNa-posaNa-vaNaNa-duvaNa-vAhaNAdiyAI sAheti bahUNi gomiyANaM " goSANone tethe gAya AhinAM zarIra para DAma hevAne, "nilachaNa " tebhane nirjhachana-vayA khAne bhATe " dhamaNa " temanAM zarIramAM havA bharavAne bhATe, " duhaNa' hoDavAne bhATe " posaNa" poSAkhAne mATe, caNA Adi ApIne puSTa banAvavAne mATe traNaNa " vanana-ne gAyanuM vaachraDuM marI gayuM hoya te gAyane dohavAne nimitte tene bIjI gAyanuM baccuM dhavarAvavA bhATe, " duvaNa DhAvaNa-dAvAne vakhate doraDA vaDe paga Adi khAMdhavaane bhATe bhane 'haNa " gADI Adi vAhane leDavAne bhATe vAraMvAra hyA are che. " 'ghAu maNisilappavolarayaNAgare ya sArheti AgarINaM " mAzAMnA bhAvi kone lekhaDa Adi dhAtue, candrakAnta Adi maNIe, paththara, pravAlA ane ratna "" "" For Private And Personal Use Only
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sadazinIThIkA a0 2 su0 11-12 mRpAvAdInAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 221 khanipatIn kathayanti / tathA 'pupphavihiM phalavihiM ca sAheti mAliyANaM' puSpavidhi phalavidhi ca-puSpajAti phalajAtiM ca sAdhayanti mAlikAnAMvanapAlakAnAm , 'agyamahukosae ya sAheti vaNacarANaM' arghamadhukozakAMzca sAdhayanti vanacarANAM-arghazca-mUlyapramANaM madhukozakAzca-madhutpattisthAnAnItyarthamadhukozakAstAna vanacarANAM-bhillAn prati kathayanti // mU0 11 // punarapyAha-'jatAI' ityAdi / mUlam-jaMtAI visAI, mUlakamma-AhevaNa-AbiMdhaNa-Abhioga-maMtosahippaoge coriya paradAragamaNabahapAvakambhakaraNaM avakkhaMdegAmaghAyaNaM, vaNadahaNataDAgabheyaNae buddhivisaya vasIkaraNamAiyAiM bhayamaraNa kilesubvegajaNayAiM bhAvabahusaMkiliTThake uttpattisthAnoM ko kahate haiM / tathA ( pupphavihiM phalavihiM ca sAheti mAliyANaM ) jo mAlI hote haiM unheM ye puSpajAti, phalajAti samajAtehaiM. arthAt-'bAgameM amuka jAtikA phula lagAo, amuka jAti ke phala utpanna karo' isa prakAra se kahA karate haiM / ( agyamahukosae ya sAhiti vaNacarANaM ) tathA jo vanacarabhIla haiM unase the isa prakAra kahate haiM ki tuma zahada yA zahada kA chAtA hI le AyA karo amuka mUlya tumheM mila jAvegA-baiThe 2 kyA karate rahate ho| mRgAbAda pApa karane vAle jIva jIvoM ko bAdhA Adi pahu~ce imakA thor3A sA bhI dhyAna nahIM rakhate haiM, tathA jo jIvoM ko kaSTa pahuMcAne vAle manuSya haiM unheM hara eka prakAra se jIvoM ko kaSTa pahu~cAne meM ukasAyA karate haiM / sU 11 // mAnisa utpatti sthAna pAye cha. tathA " puSphavihi phalavihiM ca sAhati mAliyANaM " bhAjImAna puti tathA ti matAve che, meTale . " mAmA amuka jAtimAM kula ugADe, amuka jAtinAM phaLa utpanna karo" e prakAranI sAra mApe che. " agdhamahukosae ya sAheti vaNacarANaM " tathA vanamA 32 // 21. bhalene te A pramANe kahe che. "tame madha athavA madhapuDo lAvyA kare. tamane amuka kiMmata maLaze-amastA besI rahya zuM vaLaze ?" mRSAvAda pApa karanAra vyakti jene kaSTa Adi pahecaze tenuM saheja paNa dhyAna rAkhatI nathI, tathA jIne kaNa pahoMcADanAra je mANase hoya che temane dareka prakAre ane kaSTa pahoMcADavA ne uzkeryA kare che ! sU-11 | For Private And Personal Use Only
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 222 praznavyAkaraNasUtra maliNAI bhUyaghAovadhAiyAiM saccANi vi tAI hiMsagAI vayaNAI uyAharaMti puTA vA apuTTA vA // sU0 12 // ___TokA-'jaMtAI' yantrANi tilaniSpIDanAdi yantrANi udAharantIti vakSyamANena sambandhaH / ' visAI 'viSANi-kSaNamAtraprANahArakatAlapuTasarpAdIni sthAvarajaGgamabhedAni / mUlakammaAhevaNaAvidhaNAbhiogamaMtosahippaoge' mUlakarmAkSepaNAvardhanAbhiyogyamantrIpadhiprayogAn-mUlakarma-garbhaghAtanAdikam , athavA mUlanakSatrAdi jAtasya taddoSazAntyartha snAnakarmAdikam , AkSepaNaM-nagarAdi kSobhotpAdanam , Avardhana-dhanAdInAM mantraprayogeNa haraNaM AbhiyogyaM ca-vazIkaraNAdi tacca dravyato dravyasaMyogajanitaM bhAvato vidyAmantrAdisaMjAtaM valAtkArajanitaM vA, tathA mantrauSadhiprayogAn mantraprayogAn auSadhipayogAMca, tathA 'coriyaparadAra gamaNabahupAvakammakaraNaM' cauryaparadAragamanavahurApakarmakaraNa = cauryaparastrIgamanAdi phira bhI kahate haiM- jaMtAI visAI' ityaadi| TokArtha-(jaMtAI ) yaMtroM ko-tila Adi ke niSpIDaka kolhU Adi padArthoM ko (visAI ) kSaNamAtra meM prANoM ko naSTa karane vAle tAlapuTa, sarpa Adi sthAvara jaMgama viSoMko (mUlakamma-AhevaNa-AviMdhaNaAbhioga-maMtosahi-ppaoge) garbhapAtana Adi rUpa mUlakama ko, athavA mUla nakSatra meM utpanna hue bAlaka ke doSazAMti ke liye snAna karma Adi ko, nagarAdika meM kSobhotpAdanarUpa AkSepaNa ko, maMtra ke prayoga se dhanAdikoM ke haraNarUpa Avardhana ko, vazIkaraNAdirUpa Abhiyogya karma ko, tathA maMtra prayogoM ko, auSadhi ke prayogoM ko tayA (coriyaparadAra gamagabahupAvakammakaraNaM ) corI, paradAragamana Adi rUpa pApakarmoM ke 97 555 sUtrA2 4 cha-"jatAI visAI" tyAhi. TI.---" jaMtAI" tesa mAhi pAsavAnains pAhi pAni "visAI" eka kSaNamAM ja prANa harI lenAra tAlapura, sarpa Adi sthAvarajaMgama viSene, " mUlakamma-AhevaNa AviMdhaNa-Amioga-saMtosahi-oge" madhAtana mAha rUpa mUlakarmane, athavA mULa nakSatramAM janmelA bALakanI deSazAnti mATe snAnakama Adine, nagarAdimAM kSobha utpanna karavArUpa AkSepaNane, maMtraprega vaDe dhanAdinAM haraNarUpa Avardhanane, vazIkaraNadipa Abhigyakamane, tathA maMtra prayogAne, maudhi prayogAne tathA " coriyaparadAragamaNabahupAyakammakaraNaM" yArI, 526||2gmn, mA pApI 42vAne, tathA ' avakhaMde " sainya zimira For Private And Personal Use Only
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 2 sU0 12 mRpAvAdInAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 223 pApakarmasamAcaraNam , tathA 'abakkhaMde' avaskandAn sainyazivirAdibhirAkramaNenaparavalamardanAni dhATIkarmakaraNAni vA 'gAmaghAyaNaM' grAmaghAtanaM yAmAdinAzanaM 'vaNadahaNataDAgabheyaNae ' vanadahana-taDAga-bhedanAnivanajvAlanAni jalAzaya dhvaMsanAni ca 'buddhivisayayasIkaraNAiyAI ' yuddhiviSayavazIkaraNAdikAni parasya buddheviSayasya ca zabdAdeH vazIkaraNAni-mantrAdiprayogeNu svAyattIkaraNAni 'bhayamaraNakilesubvegajaNayAI' bhayamaraNaklezodvegajanakAni bhayaM ca maraNaM ca klezazva zArIrikaudvegazca hArdikaM duHkhamityeteSAM janakAni tathA 'bhAvabahusaMkiliTThaH bhAvamaliNANi ' bhAvabahusaMkliSTamalinAni-bhAvena adhyavasAyena bahusaMkliSTena= atizayaparasantApajanakena malinAni-kaluSitAni tathA 'bhUyaghAovaghAiyAI' bhUtaghAtoSaghAtakAni-bhUtAnAM prANinAM ghAta: sAkSAt hananaM upaghAtazca-paramparayAhananaM to yeSu tAni bhUtaghAtopaghAtakAni pUrvoktAni 'saccANivi ' satyAkarane ko, tathA ( avakkhaMde ) sainya zivira Adike dvArA AkramaNa karake para ke balako mardana karane rUpa karma ko athavA dhADapAr3ane rUpa DakaitIkarma ko, (gAmaghAyaNaM ) grAmaghAtakarUpakukRtya ko, ( vaNadahaNata. DAgabheyaNae ) jaMgaloM meM Aga lagAne rUpa, tathA jalAzayoM ko dhvaMsa karane rUpa duSkRtyoM ko, ( buddhivisayavasIkaraNamAiyAI ) maMtrAdikoM ke prayoga se para ko buddhi ko, evaM zabdAdika pAMcoM indriyoM ke viSayoMkoM svavaza karane rUpa akRtyoM ko koI pUche athavA na pUche to bhI batAyA karate haiM, tathA ( bhayamaraNakileplubvegajaNayAI ) bhaya, maraNa, kleza, udvega, inake utpAdaka asatyavacanoM ko, tathA ( bhAvabahusaMkiliTThamaliNANi ) atyaMta saMkliSTa atizayarUpameM para ko saMtApajanakA, aise adhyavasAya se malina hue tathA (bhUyaghAovaghAiyAiM ) prANiyoM ke sAkSAt Adi dvArA AkramaNa karIne anyanA baLanuM mardana karavArUpa karma tathA dhADa 5AvAna! yadegne, "gAmAyaNaM" | Hinaa35 hutyane, " vaNadahaNataDAga bheyaNae lomA pAsavAnA tathA mAzayona tADI pAnA hutyAna, " buddhivisayavasIkaraNamAiyAI" mAhinA prayogayI 5||24||nii muddhine, mane, zabdAdika paceIndriyonA viSayone pitAne vaza karI levA rUpa duSkAne koI pUche na pUche to 55 te bhRSApA matAcyA 43 cha, tathA " bhaya maraNa kilesuvvegajaNayAI " laya. bha22, 4veza, ! ARE Spanna 42.42 asatya kyanI, tathA " bhAvabahusaMkiliTThamaliNANi " matyata sasiTa, manyane nmatizaya sata54na mevA madhyavasAyathA bhalina thaye tathA " bhUyaghAova: For Private And Personal Use Only
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 224 praznavyAkaraNasUtre nyapi svarUpatastathyAnyapi kintu api nizcayena 'hiMsagAI' hiMsakAni=pari NAmataH pANiprANaghAtakAni tasmAdasatyasvarUpANi, 'vayaNAI' vacanAni, 'puTThA vA apuDA vA pRSTA vA kenApi, apRSTA vA'pi - alIkavAdinaH ' uyAharaMti ' udAharanti = kathayanti // mu0 12 // athavA paramparA rUpa se ghAta karane vAle aise ( saccANi vi) svarUpa se satya bhI hoM kintu nizcaya meM (hisagAI ) pariNAmataH prANiyoM ke prANoM ke upaghAtaka hone ke kAraNa asatya svarUpa hI hote haiN| aise ( vayaNAI ) vacanoM ko ( puTThA vA apuDDA vA ) asatyavAdI jana cAhe unase koI pUche athavA na pUche to bhI ( uyAharati ) kaha diyA karate haiM ! bhAvArtha - mRSAvAdIjana anekavidha prANipIDaka yaMtroM ko banAne ke liye, vividha mAkara ke viSoM kA nirmANa karane ke liye dUsaroM ko upAya batalAyA karate haiM / garbha kA patana kaise kiyA jAtA hai, nagarAdikoM meM kSobha utpanna kaise ho sakatA hai, dUsaroM ko vaza meM kaise kiyA jA sakatA hai, dhorI karane ke kyA 2 sAdhana haiM, parastrIgamana karane kA kyA upAya hai, dUsaroM kI senA ko kaise parAsta kiyA jAtA hai, Adi meM upadrava kaise utpanna kiyA jAtA hai, jaMgala Adi meM Aga lagAnA, laDAga Adi jalAzayoM ko zuSka karanA - sukhAnA, ityAdi saba prakAra ke iSTa prayogoM ko mRSAvAdI jana cAhe unase koI pUche athavA na grAma ghAiyAI " prAlIyono sAkSAta dhAta uranAra athavA paramparA 3 dhAta 12nAra zevAM " saccANi vi" sva35 satya hoya to pazu avazya " hiMsagAI " priAma jotAM prANIenAM prANAnI hatyA karanAra hAvAthI asatya svarUpa ja hAya che mevAM " vayaNAIM " vayo" puTThA vA apuTThA vA" asatyavAdI bhAgusa. tene kaI pUche ke na pUche chatAM paNa uyAharati " moTyA ure che. 16 bhAvArtha-mRSAvAdI mANasa aneka prakAranAM prANIpIDaka yaMtro banAvavAne mATe tathA vividha prakAranAM viSa banAvavAne mATe khIjA lokone upAyA matAvyA kare che. garbhapAta kevI rIte karAvAya che, nagara ADhimAM kevI rIta kSeAla utpanna karI zakAya che, khIntane kevI rIte vaza karI zakAya che, cArI karavAnAM kayAM kayAM sAdhano che, parastrIgamana karavAnA kayA kayA upAya che. anyanAM sainyane kevI rIte parAjya ApI zakAya che, gAma AdimAM kevI rIte upadrava pedA karI zakAya che, jagala AdimAM kevI rIte Aga lagADAya che, taLAva Adi jaLAzayAne kevI rIte sUkavI nakhAya che, ityAdi sarva prakAranA iSTa prayogA For Private And Personal Use Only
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 13 mRSAvAdinAM jIvaghAtakabacananirUpaNam 225 punarapyAha-'paratatti' ityAdi / mUlam-paratattivAvaDAya asamikkhiyabhAsiNo uvadisaMti sahasAuTTA-goNA-gavayA damaMtu, pariNayavayA assA hatthIgavelagakukkaDA ya kijaMtu kiNAveha vikehaya pacaha sayaNassa deha pIyaha dAsIdAsa-bhayaga-bhAillagA ya sissA ya pesakajaNo kammakarA kiMkarA ya ee sayaNaparijaNA ya kIsa acchaMti bhAriyA bhe karetu kamma, gahaNAI vaNAiM khittakhilabhUmivalla. rAI uttaNaghaNasaMkaDAI DajhaMtu sUDijjaMtu ya rukkhA bhijaMtu jaMtAI bhaMDAiyassa uvahissa kAraNAe, bahuvihassa aTTAe ucchU dujaMtu pIlijaMtu ya tilA, payAveha iTTayAo mama gharaTTha. yAe khettA ya kasaha kasAveha vA, lahuM gAmanagarakheDakabbaDe saMniveseha, aDavIdesesu viulasIme, pupphANi phalAni ya kaMdamUlAiMkAlapattAiM giNha,kareha saMcayaM parijaNassa attaae||13 // bhI pUche to bhI batAyA karate haiM / jina vacano se bhaya maraNa Adi upadrava khar3e ho jAyeM, dUsaroMko sunakara jina se citta meM malinatA A jAve, aise vacana bhI ve bola diyA karate haiM / satya hone para bhI jo prANiyoM ke prANoM ko saMkaTa meM DAla dete hoM-prANiyoM kI sAkSAt athavA paramparA se hiMsA ke jo sAdhanabhUta banate hoM aise saba hI vacana asatya hI haiM, aura unheM ye asatyavAdIjana bolA karate haiM / sU012 // viSe mRSAvAdI mANasane koI pUche ke na pUche te paNa te batAvyA kare che. je vacanethI bhaya, maraNa Adi upadrava pedA thAya, je vacano sAMbhaLIne anyanAM manamAM malinatA utpanna thAya, evA vacane paNa teo belyA kare che. satya hovA chatAM paNa je vacanethI prANIonAM prANa bhayamAM mUkAya-prANuonI sAkSAta hiMsAnA athavA paraMparAthI hiMsAnA je kAraNarUpa banatAM hoya evAM badhAM vacane asatya ja che, ane te asatyavAdI mANasa tevAM vacane belyA kare che. sU-1rA pra 29 For Private And Personal Use Only
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 226 praznavyAkaraNasUtre TIkA-'paratattivAvaDAya' paratRptivyApRtAzca = paraprasannatAkaraNatatparAH athavA parataptivyAmRtAH paracintAparAyaNA vA 'asamikkhiyabhAsiNo' asamIkSitabhASiNaH apalocitavaktAraH 'upavisaMti' upadizanti AjJApayanti sahasA akasmAt akAraNamevetyarthaH tadevAha-yat 'uhA' uSTrAH prasiddhAH 'goNA' gAvaH balIvaH, gavayAH gosadRzA yanyAH ' rojha' iti bhASA prasiddhAH pazuvizeSAH 'damaMtu ' damyatAM-ete zikSyantAm / tathA 'pariNayavayA' pariNatavayasaH-taruNAH 'assA' azvAH 'hatthI' hastinaH prasiddhAH gavelakAH-meSAH 'kukkuDA' kukkuTAzca-patItAH 'kijjaMtu' krIyantAM mUlyena gRhyantAM 'kiNAvehaya' krApayata= pUrvoktAnAmeva krayaNaM kArayata vikkeha' vikrINIdhvaM-vikrayaM kuruta 'pacaha' pacata-pAkaM kurutatathA 'sayaNassa ' svajanAya ' deha' datta-mAMsAdikaM dIyatAM phira bhI kahate haiM-'paratatti' ityAdi TIkArtha-(paratattivAvaDA ya ) jo dUsaroM ko prasanna karane meM tatpara rahate haiM, athavA para ko cintA meM parAyaNa rahA karate haiM ve ( asamikkhiyabhAsiNo ) vinA vicAre hI bola diyA karate haiM, isa bAta kA ve vicAra nahIM karate haiM ki hamAre ina vacanoM se dUsare prANiyoM ko kaSTa hogA, (sahasA udisaMti ) vinA kAraNa ke hI yoM dUsaroM se kaha dete haiM ki tuma loga ( uTTAgoNAgavayA damaMtu ) U~ToM ko, bailoM ko tathA rojhoM ko damanakaro-acchI cAla calanA sikhalAo ( pariNayavayA assA hatthI gavelakA kukkuDA kijaMtu ) taruNa, ghor3e, hAthI, meSa, kukuTa, ina jAnavaroM ko svayaM kharIdo aura (kiNAveha ) dUsaroM ko kharIdavAo tathA ( vikkeha ya ) ye vo aura ( pacaha ) odanAdi pakAo ( sayaNasta te viSe 7 5 sUtrA2 4 cha- " paratatti" tyA. ToDArtha-." paratatti vAvaDAya" re flon soone muza 32vAne mAtura DAya , athavA pA24I thi-alvil pa2rAyA 27 the, te " asamikkhiyabhAsiNo" viyA2 4aa vinA moTyA 42 cha. to mere viyA2 42i nathI , sabhA 241 kyanAthI mI yAne 478 paDAyaze. " sahasA uvadisaMti" tI vinA 295 ullan ne 3 cha / tame " uTTAgoNA gavayA damaMtu " Tod, monu tathA zonuM mana 421-sArI yA yAtA zimo. " pariNayavayA assA hatthI gavelakA kukkuDA kijjaMtu " yuvAna, ghoDA, sAthI dheTa 54d, mAhi tame te mIhI ane "kiNAveha " oilen pAse tyA. For Private And Personal Use Only
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2sU0 10-13 mRSAvAdinA jIvaghAtakavacananirUpaNam 227 'pIyaha ' pivata madirAdikaM -- dAsIdAsabhayagabhAillagA' dAsIdAsabhRtakabhA. gikAH dAsya sevikAH dAsAH asiddhAH, bhRtakA bhRtyA-bhaktadAnAdinA popitAH, bhAgikAH dhanAdezcaturthAdi bhAgagrAhakAH 'sissA ya' ziSyAzca prasiddhAH 'pesakanaNo' preSyakajanA kAryayojaneSu preSaNIyo janaH 'kammakarA' karmakarA= niyatakAlaM karmakurvanti ye te karmakarAH, kiMkarAzva praznapUrvakakAryakAriNaH 'ee' ete 'sayaNaparijaNe ' svajanaparijanAzca svajanAH mAtApitRbhrAtrAdayaH, parijanAH =sambandhinaH 'kIsa' kasmAt kAraNAt 'acchaMti' Asate kArya parityajyopaviSTAH santi 'bhe' bhavatAM ' bhAriyA' bhArikAH bhAravAhinaH 'kamma' karma 'kareMtu' kurvantu, tathA 'gahaNAI vaNAI ' gahanAni vanAni 'khittakhilabhUmivallarAI' kSetra deha ) mAMsAdiko apane svajana saMbaMdhiyoM ke liye diyA karo, ( pIyaha ) madirAdi kA pAna kiyA karo, ( dAsIdAsa bhayagabhAillagA ya sissA ya pesakajaNo kammakarA kiMkarA ya ee sayaNaparijaNA ya kIsa acchaMti ) ye tumhAre dAsI, dAsa, bhRtya bhAgIdAra, ziSyajana, preSyakajana, karmakara aura kiMkara tathA svajana parijana kisa kAraNa se apane 2 kAma kochor3a kara baiThe hue haiN| inameM kaThina zabdokA artha isa prakAra hai-apane ghara para hI jo bhojanAdi se puSTa kiye jAte haiM ve bhRtya haiN| koI prayojana vaza jo kAmake liye bheje jAte haiM ve preSyakajana haiN| niyata kAlataka jo majUrI karate haiM ve karmakara haiM / praznapUrvaka pUchakara kAma karanevAle jana kiMkara haiN| mAtA pitA bhAI Adi svajana sambandhIjana Adi parijana haiN| (bhe bhArIyA kammaM kareMtu) tula bhArika-apane bhAraDhone vAle manuSyoM seUN6 42vI, tathA "vikkehaya" veyo, bhane "pacaha" manAta (mAta vize3) raadhe| " sayaNassa deha" mAMsa Adi tamAsamA samAdhAna mAnabhA paarse| " pIyaha" mahi! (63) mAhi pAna 4, "dAsIdAsabhayagabhAillagA ya sissA ya pesakajaNo kammakarA kiMkarA ya ee sayaNaparijaNA ya kIsa acchati " me tmaa| dAsI, dAsa, nRtya, bhAgIdAra, ziSyajana, preSakajana, karmaka kikara ane svajana parijana kayA kAraNe pita pitAnAM kAme cheDIne beThA che! uparanA sUtramAM Avela kaThina zabdanA artha A pramANe che--pitAne ghera ja bhojanAdi ApIne jemanuM piSaNa karAya che, te lekate bhUtya kahe che. keI prayojanathI jemane kaI kAme mekalAya che temane zreSya jana kahe che. nakakI karelA samaya sudhI je majUrI kare che temane kakara-kArIgara kahe che. pUchI pUchIne kAma karanArA sevakane kikara kahe che. mAtA pitA bhAI Adi svajana gaNAya che, saMbaMdhIone parijana kahe che. "bhe bhAriyA kammaM kareMtu" tame lA!i-mA5 lA2 paDana 42naa2| pAse For Private And Personal Use Only
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 228 praznavyAkaraNasUtre khilabhUmivallarANi-kSetrANi-asiddhAni khilabhUmayA halA'kRSTabhUmayaH vallarANi= kSetravizeSAva tAni 'uttaNaghaNasaMkaDAI uttaNaghanasaMkaTAni-tatrauttaNaiH udgataH ghAsaiH ghanam atizayaM saMkaTAni vyApaniyAni tAni 'DajhaMtu ' dahyantAM bhasmIbhUtAni kriyatAm / rukkhA' vRkSAH 'mUDijjaMtu' mUDyantAM = mUlata unmUlyantAm / 'jaMtAI' yantrANi = tilekSusarSapAdipIDanayantrANi 'bhijjaMtu ' bhindantu / kimamityAha---' bhAMDAiyassa ' bhANDAdikasya bhANDa pAtrAdeH 'ubahissa' upadheH= upakaraNasya ' kAraNAe ' kAraNAya-ayojanAya / tathA 'bahuvihassa' bahuvidhasya 'anekaprakArasya 'aTTAe ' arthAya vakSyamANaprayojanasya 'siddhaye 'ucchu' ikSavaH 'dujjaMtu ' dUyantAM chidyantAM tilAya ' tilAzca 'pIlijjaMtu' pIDyantAM-niSpIDayantAM yantre / tathA mama 'gharadvae' gRhArthAya gRhanirmANa yojanAya 'iTTayAo' iSTakAH= ITa' iti prasiddhAH 'pacAveha' pAcayata / 'khettAya kasaha kasAveha' naukara cAkaroM se kAma karAo ve ( gahaNAI vagAiM ) gahana vanoM ko, (khittakhilabhUmivallarAI) khetoM ko, halAkRSTabhUmiko-vallaroM-khetavizeSoM ko (uttaNaghaNasaMkaDAiM ) ghAsa Adise vyApta hai, (DajhaMtu) unameM Aga lagAkara vahAMkI bhUmiko sApha kareM ( rukkhA sUDijjaMtu ) vahAM jitane bhI vRkSa khaDe hoM unheM jar3amUla se ukhAr3a DAleM ( jaMtAI bhijaMtu) tila ikSu Adi ke pIlaneke yaMtroMko ye cIra phAr3a DAleM ki jisase ( bhAMDAyaissa uvahissa kAraNAe) bhAMDa pAtra Adi upakaraNa banAye jA sakeM / tathA (bahuvihassa aTTAe ucca dujjaMtu ) aneka vidha prayojanoM kI siddhi nimitta ye ikSu-gannA ko kATeM, (tilA ya polijjaMtu gharaTThayAe) tiloM ko pAnI meM pile tathA (iyAo payAveha ) gRha nirmANa ke liye ye IToM ko pakAyeM, (khettA ya kasaha kasAveha) khetoM ko jote va jutavAveM = hAkanA aura hakavAnA cokanA aura cokavAnA nA42 yA pAle 445 42rAyo, "gahaNAI vaNAI" gAuna panIne, "vittakhilabhUmi vallarAiM" meta31, 12! ( 4Anu metara) " uttaNaghaNasaMkaDAI" ghAsa mAhiyA pAye cha, " DajhaMtu " tama yA gADInate bhInane sAI 42rAvo, " rukkhA sUDijjaMtu " tyA kSa vRkSo cha bhane 5 bhUmAthI umeDI nAmo, " jaMtAI bhijjaMtu' tasa, ze24I mAsivAnA yatrAne teme| tor3I hI nA thI " bhAMDAiyassa . ubahissa kAraNAe" wis, pAtra mAha sAdhanA manApI 24Aya tatha! " bahuvihassa aTTAe ucchra dujjaMtu " mane 2 // prayogabanI satA bhATe to zerIne pe tilAya pIlijjaMtu gharaTyAe" tasane ghAsImA pIa, tathA " ityAo payAveha" 52 dhAvAne bhAdaTa pAye, " khettA ya kasaha kasAveha" metre| 3 ane DAve, tathA For Private And Personal Use Only
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA ma0 2 sU0 13 mRSAvAdinA jIvaghAtakavacananirUpaNam 229 kSetrANi ca ' kasa' karSata-karSayata vA / tathA 'aDavIdesesu' aTavI dezeSu bana pradezeSu 'gAmanagarakheDakabbaDe' grAmanagarakheTakabaTAni-tatra grAmazca nagaraM ca prasiddha kheTaM ca-nadyAdiveSTitaM dhUliprAkArarahitaM kaTaM ca-kutsitajananivAsasthAnam , tAni kIdRzAnItyAha-viulasIme' vipulasImAni-vistIrNasImAyuktAni ' lahu' laghu-sundararotyA zIghraM vA 'saMniveseha' sannivezayata=nivAsayata tathA 'pupphANi phalANi ya' puSpANi phalAni ca 'kaMdamUlAI kandamUlAni tatra kandA svarNakandazarkarAkandalazunAdayaH mUlAni vRkSamUlakAni 'kAlapattAI' kAlapAptAni ucitasamayalabdhAni 'giNha' gRhNIta-grahaNaM kuruta, tathA ' parijaNassa ' parijanasya kuTumbasya, 'aTThAya' arthAya prayojanAya saJcayaM kareha ' kuruta / / mU013 // tathA ( aDavIdesesu gAmanagarakheDakabbaDe viulasIme lahu saMniveseha ) grAma, nagara, kheTa, karbaTa Adi sthAnoMko vistRta sImAyukta kara ke aTavI dezoMmeM sundara rIti se zIghra basAveM, (pupphANi phalANi ya kaMdamUlAI kAlapattAI giNha ) tuma loga ( kAlapattAI ) kAlaprApta phUle hue (pupphAI ) phUloM ko ( phalANi ) pake hue phaloM ko tathA ( kaMdamUlAI ) pake hue svarNakanda, zarkarAkaMda, lahasuna Adi kaMdoM ko aura pippalImUla Adi mUloM ko ( giNha ) le AyA karo, tathA ( kareha saMcayaM parijaNassa aTThAe ) kuTumba ke liye dhana Adi kA saMcaya kara rakha jaao| bhAvArtha-ye asatyavAdIjana dUsare vyakti hamase prasanna raheM isaliye suhAtI bAteM unase kahate rahate haiM / inakA pariNAma kyA hogA ? isakA ve jarA sA bhI dhyAna nahIM rakhate / jo U~Ta pAlate haiM athavA U~Tase jo " aDavIdesesu gAmanagarakheDakabbaDe viulasIme lahu saMnivesaha " :bha, na12, beTa, kabUTa, Adi sthAne vistRta sImAvALAM karIne ujajaDa pradezamAM suMdara zate 75thI: vasAve, "puSpANi phalANi ya kaMdamUlAI kAlapattAI giNha" tame soch| "kAlapattAI" visavAne samaya mAvatai visesa " pupphAI" Tone "phalANi " pAsA jAne tathA " kaMdamUlAI" pAsai 2144-4-24IyAM lasaNa Adi kaMdane tathA pippalI mULa Adi mULone "i" laI AvyA 42, tathA " kareha saMcayaM parijaNassa aTTAe" 15 mahine bhATe dhana Adine saMcaya karyA karo" e prakAranI salAha ApyA kare che. bhAvArthate asatyavAdI leke bIjA lekene khuza karavAne mATe temane game tevI vAte temanI sAthe karyA kare che. paNa tenuM zuM pariNAma Avaze? te bAbatano teo jarA paNa vicAra karatAM nathI. UMTa pALanArane athavA UMTano For Private And Personal Use Only
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 230 praznavyAkaraNasUtre apanA vyApAra Adi karate haiM unase ye yoM kaha diyA karate haiM ki tumhArA yaha U~Ta dekhane meM to bar3A suhAvanA lagatA hai paraMtu isakI cAla to koI DhaMga kI hI nahIM hai, ise jaise bhI ho sundara cAla calanA sikhalAo ! isI taraha jo beloM ke mAlika hote haiM unase bhI ye samayara para hI upadeza bharI bAteM banAyA karate haiM, unase kahate haiM-tumhAre bailoM kI yaha jor3I dekhane meM to bar3I sundara mAlUma par3atI hai, parantu dekho isakI cAla kucha bhI nahIM hai, ataH yaha gAr3I AdimeM jotane para khUba teja cAla cale isa taraha kI cAla sIkhAo, jaMgala meM eka gAya jaisA jAnavara hotA hai jise rojha kahate haiM, yaha calane meM bar3A teja hotA hai / so tuma jaise bhI ho sake isako pakar3avA kara maMgAo aura apane ghara para rakha kara Usa rojhako jaise bhI ho sake pahile vazameM lAo, bAdameM usako jaMgala kI cAla "chur3Akara acchI cAla calane meM DhAlo, isase tumheM Ane jAnemeM samayakI bar3I bacata hotI rhegii| isI taraha tuma baiThe2 kyA karate rahate ho ? ghor3oM ke bacher3oMko hAthiyoM ke baccoM ko, meSoM (meMDhe)ko, kukkuToM (murgoM)ko, paise dekara kharIdo, aura khilA pilAkara jaba ye khUba masta ho jAve taba inheM beca diyA karo isameM tumheM bahuta adhika lAbha hogaa| tathA kucha rujagAra kahIM calatA ho to isa prakAra baiThe rahane meM tumheM kyA lAbha vyApAranI cIjo lAvavA laI javAmAM upayoga karanArane te kahe che ke tamAre A UMTa dekhAvamAM te ghaNe suMdara lAge che paNa tenI cAla kaDhaMgI che. tene game te prakAre sArI cAla cAlatAM zIkhavADe. e ja rIte baLadenA mAlikene paNa te vAraMvAra upadeza salAha ApyA kare che ke tamArA baLadanI A joDI dekhAvamAM te ghaNI suMdara che, paNa tenI cAla ghaNI dhImI che, te tene gADI AdinI sAthe joDavAmAM Ave te jhaDapathI cAle evI cAla zIkhavADe. jaMgalamAM gAya jevuM eka prANI hoya che, tene rojha kahe che, te cAlavAmAM ghAnuM jhaDapI hoya che. tame game te rIte te rajhane pakaDI maMgA; ane tamAre ghera rAkhIne tene game te rIte pahelAM vaza kare, pachI tene jaMgalI cAla choDAvIne sArI cAla cAlatA zIkhavo, tema karavAthI tamane avara javaramAM samayane sAre bacAva thaze. eja rIte te asatyavAdI leke bIjAne kahe che ke-tame beThAM beThAM zuM kare che? ghoDAno vacherAne, hAthIonAM baccAMne gheTAMone, kUkaDAone pisA ApIne kharIda kare, ane temane khavarAvI pIva rAvIne jyAre teo sArI rIte hRSTa puSTa thAya tyAre vecI de, tethI tamane sAre lAbha thaze. tathA keI dhaMdhe na cAlatuM hoya te A rIte besI rahe For Private And Personal Use Only
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU013 mRSAvAdinA jIvaghAtakavacananirUpaNam 231 hai ? kama se kama canA hI bhUjakara becA kro| tuma to paise vAle ho, tumane isa manuSya janma ko pAkara kyA AnaMda pAyA madirA AdimeM jo AnaMda hai vaha aura kahAM ho sakatA hai, isaliye inheM khUba khAo pIo aura bacane para apane mitra dostoM ko bhI khilAyA pilAyA kro| dekho tumhAre ye naukara cAkara dAsI dAsa Adi jana baiThe 2 kyA karate haiM ? kama se kama tuma inase gahana jaMgaloM ko hI sApha karAkara unheM kheta Adi ke yogya vanavAlo / vRkSa Adi kaTa jAne para vahAM baDI acchI taraha se khetI ke yogya bhUmi taiyAra ho sakatI hai / tumhAre pAsa jo ye yaMtra par3e hue haiM ve aba to kucha kAma meM to nahIM A rahe haiM par3e ra aura kharAba ho jAyeMge, ataH kyoM nahIM inake bhAjana pAtra Adi banavA lete ho, tAki unase tumhArA bahuta sA kAma sadha sakatA hai / gur3a kA bAjAra isa samaya bahuta teja jA rahA hai, khA~Da bhI bahuta maeNhagI bika rahI hai, ataH kyoM nahIM tuma samajha se kAma lete ho ? jahAM taka hosake ina ikSuoM(selaDI)ko jaldIse jaldI pilavAlo,nAki gur3a Adi tayAra hokara tumheM bAjAra se acchA lAbha ho sake / sarasoM kA tela bhI bahuta teja bika rahA hai so ghAnI meM pilavAkara isakA tela nikalavAlo aura beca vAthI zuM lAbha? bIjuM kaMI na banI zake te caNA zekIne vecyA karo pisA dArane asatyavAdI kahe che ke- "tame te paisAdAra che, tame A manuSya avatAra pAmIne ze AnaMda lUTa che! madirA AdimAM je AnaMda maLe che te bIje kyAM maLe tema che te khUba khAo, pIo, tathA khAtAM pItAM vadhe te tamArA mitrone paNa khavarAvyA kare pIvarAvyA karo. juo ! tamArA A nekara cAkara; dAsa, dAsI Adilake beThAM beThAM zuM kAma kare che? to temanI pAse gahana jaMgalone sApha karAvIne te sthAnane khetI karavAne lAyaka banAvarAvo. vRkSa Adi kapAvI nAkhavAmAM Ave te tyAM sArAmAM sArI khetI thAya evI jamIna taiyAra thaI zake che. tamArI pAse je yaMtra che te hAlamAM koI upayogamAM AvatAM nathI, te paDyAM paDyAM te kharAba thaI jaze, te tene teDAvIne temAMthI bhAjana pAtra Adi kema banAvarAvatA nathI ? tema karavAthI tamAruM ghaNuM kAma saraLa thaze. hAlamAM goLanAM bajAra ghaNAM caDI gayAM che. khAMDa paNa ghaNI meMdI vecAya che. te tame buddhi pUrvaka kema kAma letA nathI ? banI zake eTalI jhaDapathI A zeraDIne pIlAvI nAkhe jethI geLa Adi taiyAra karIne vecAthI tamane vepAramAM sAre lAbha maLe. sarasIyuM paNa ghaNuM chuM vecAya che, te sarasavane ghANImAM pIlAvIne tenuM tela kaDhAve ane te tela vecIne sArI evI For Private And Personal Use Only
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 232 praznavyAkaraNasUtre punarapyAha-' sAli' ityaadi| mUlam-sAlIvIhijavA ya luccaMtu malijaMtu uppUyaMtu ya lahuM ca pavisaMtu koTThAgAraM, appamahukkosagA ya hammaMtu potasatthA seNANijAu jAuDamaraM, ghorA vaTuMtu jayaMtu ya saMgAmA, pavahaMtu ya sagaDavAhaNAI, uvaNayaNaM colagaM vivAho janno amugammi hou divase sukaraNe sumuhatte sunakkhatte sutihimmi aja houNhavaNaM, mudiyaM bahukhajapejakaliyaM, kouga viNhAvaNasaMtikammANi kuNaha sasi-ravi-gahovarAgavisamesu sajagassa parijaNassa ya niyayassa ya jIviyassa ya prirkssnnttaae| paDisIptagAiM ca deha, deha ya sIsovahAre vivihosahimajamaMsabhakkhaNNapANamallANulevaNa paIva jaliujjala ' sugaMdhadhUvovayArapupphaphalasamiddhe, pAyacchitte kareha pANAivAyakaraNeNa bahuviheNa vivarIuppAyadussuviNa pAvasauNaasommaggahacariyaamaMgalanimittapaDighAyaheDaM, vitticcheyaM kareha, mAdeha kiMcidANaM, suTuhao suTTachiNNo bhiNNoti uvadisaMtA evaM vihaM kareMti aliyaM maNeNaM vAyAe kammuNA ya akusalA aNajjA aliyANA aliyadhammanirayA kara rakama ikaTThI kara lo| ityAdi nAnA prakAra kI bAteM banA 2 kara mRSAvAdI jana bhinna 2 puruSoM ko sadA prasanna karane kI ceSTA meM lage rahate haiN| yahI saba viSaya isa sUtra dvArA sUtrakAra ne prakaTa kiyA hai / / -13 / / rakama ekatra karI le." ityAdi vividha prakAranI vAta karIne mRSAvAdI mANase judA judA puruSone hameza rAjI rAkhavAnI pravRttimAM racyA pacyA rahe che. e badhI vAta sUtrakAre A sUtra dvArA pragaTa karI che. su-13 For Private And Personal Use Only
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 2 sU0 14 mRSAvAdinAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 233 aliyAsu kahAsu abhiramaMtA tuTTA aliyaM kareuM huMti ya bahuppagAraM // sU0 // 14 // TIkA-'sAlIvIhI ' ityAdi / 'sAlIvIhIjavA ya' zAlivrIhiyavAzca tatra zAlayaH paSTayahogatraparipAkayogyA bIhayazca dhAnyavizeSAH yavAzca-jaba iti bhASA prasiddhAH ete 'luccaMtu' lUyantAM chidyantAm / 'malijjaMtu' mRdyantAM-palAlAdibhyaH pRthaka kriyantAm / 'uppUyaMtu' utpUyantAm parizodhyantAM ' lahuM ca ' laghu ca-zIghra sundararItyA ca / koTThAgAraM' koSThAgAraM-koSThepu 'pavisaMtu' pravezyantAM saMbhriyantAM zAlyAdayaH 'appamahukkosagA hammaMtu potasatthA' alpamahadutkarpakA hanyantAM potasArthAH tatra alpA:-hasvAstadapekSayA mahAntazca-madhyamA utkarSakA utkRSTA potasArthAHnaukAsthitajanasamudAyAH-pakSizizusamudAyA vA hanyantAM nAzyantAm / tathA ' seNANijjAu ' senA niryAtu-kaTakaM nirgacchatu, nirgatya ca 'jAuDamaraM' yAtuDamara= tathA-'sAli ' ityaadi| TIkArtha-(sAli vIhijavA ya luccaMtu ) zAli-sATha dinarAta meM paripAka ke yogya dhAnya ko tathA brIhi ko, aura java ko kATa lo (maligjaMtu) inheM palola Adi se pRthak karalo (uppayaMtu ) acchI taraha se inakI dAMya ( gAhaTa ) karavAkara ur3AvanI karalo-( uphaNalo ) abhI vAyu anukUla acchI cala rahI hai / ( lahuM ca koDAgAraM pavisaMtu ) jaldI se jaldI koThArameM inheM bharavA do / (appama kosagA hammaMtu potasatthA) choTe bIcake-madhyama zreNike, evaM uttama zreNike potasArtha-naukAsthita (naukAmeM rahe hue) janasamUhako mAra DAlo, athavA choTeyar3e nathA bocake saba tathA- '' sAli " tyA TI- " mAlivI hi javA ya luccaMtu" al ( savisamA pAtuM manA24 ) tathA grIDa (202) ane sapanA 150ii 42vi sa " malijjaMtu " tamAthI 5 / 7 pore 9 5vI ho, " uppayatu" sArI zate paNu 42vIna tene Guja at " uphaNalo " pratyAre manu pavana pAya che to tene 5pArnu 121 54. "lahuM ca koTTAgAraM pavisaMtu" tene paDasAmA pasI ta 2bhA marAvI ho. " apamahukkosagA hammanu potasatthA " nAnA, madhyama zreNinA bhane uttama zrelinA pitasArtha-nAvamAM rahela janasamUhane mArI nAkhe, athavA nAnA, madhyama tathA bhoTA-samasta pakSAsamudAyane bhArI nA. seNANijjAu" mAthI senA pra0 30 For Private And Personal Use Only
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre upadravasthAnam / 'ghorA saMgAmA baTuMtu ' ghorA saMgrAmA vartantAM bhavantu ' jayaMtu ' jayantu-vijayaM prApnuvantu ca / 'sagaDavAhaNAiM ya patrahaMtu ' zakaTavAhanAni ca pravahantu-zakaTAni gantraH vAhanAni ca naukAdIni pravahantu-pracAlayantu / uvaNayaNaM colagaM vivAho janno amugammihou dibase sukaraNe sumuhutte sunakkhatte sutihimmi ya' tatra 'uvaNayaNaM' upanayanaM-kalAgrahaNaM 'colagaM' colakaM bAlakAnAM prathama ziromuNDanaM, vivAhaH pANigrahaNaM prasiddhaM 'janno' yajJaH etatsarvam anugaMmi'amukasmin divase mukaraNe karaNAni ekAdaza, tatra-yava-bAlaba-kaulava-taittila-gara-Nija viSTayazcaitAni sapta karaNANi, zakuni catuSpada nAgakiMstughnAni catvAri sthirANi, ityeSAmanyatamakaraNe zubhe ' sumuhutte' sumuhUrte zobhane raudrAditriMzadanyatame 'munakkhatte' sunakSatre azvinyAdiSu zobhane puSpAdike 'sutihimmi' sutithau nandAdiSu anyatame ' hou' bhavatu / tathA ' aja' adya asminnahani 'houNhavaNaM' bhavatu snapana saubhAgyasantatisamRdhyarthaM vadhAdeH snAnaM pratikAsnAnaM c| kiMbhUta ? hI pakSi samudAya ko naSTa kara do / (seNANijjAuM) senA yahAMse nikale aura nikala kara upadravagrasta sthAna para jAve (ghorA saMgAmA vadaMtu jayatu) vahAM ghora saMgrAma vaha kareM aura vijayazrI ko pAyeM ( sagaDavAhaNAI ya pavahaMtu ) zakaTa-gAr3I aura vAhana-naukA Adi ve calAveM, ( uvaNayaNaM colagaM vivAho janno amugammi hou divase sukaraNe sumuhutte sunakkhatte sutihimmiya) upanayana(janoi)-kalAgrahaNa, colaka-prathama ziromuMDana, vivAha, yajJa ye saba amuka divasameM, amuka bavAdi zubhakaraNa meM, raudrAdi tIsa 30 muhattoM meM, amuka acche muhUrta meM azvinI Adi sattAvIsa nakSatroM meM se kisI amuka zubha nakSatra meM naMdA Adi tithiyoM meM se kisI acchI tithi meM honA cAhiye / tathA ( ajja houNDavaNaM ) Aja saubhAgya evaM santati samRddhi ke nimitta vadhU ( vahu ) Adi kA snAna nANe mane to|nvaa vistAramA laya " ghorA saMgAmA vaTuMtu jayaMtu " tyAM te laya'42 yuddha 42 mane vinya prApta 42. "sagaDavAhaNAI ya pavahaMtu" za2-13. mane pAina-nau mAhite yAve, "uvaNayaNaM colagaM vivAho janno amugammi hou divase sukaraNe sumuhutta sunakkhatta sutihimmiya " upnynkalAgrahaNa, cilaka-prathama vALA utaravAnI kriyA, vivAha, yajJa e saghaLuM amuka divase, amuka bavAdi zubha karaNamAM, raudrAdi trIsa (30) muhUrtomAMnA azvinI Adi sattAvIsa nakSatramAMnA keI zubha nakSatramAM, naMdA Adi tithiyaaNmaaNnii 4 zula tithi tha . tathA " ajja houNhavaNaM" sAre saubhAgya ane saMtati samRddhine mATe vadhU (va) Adine snAna karAvavuM joIe, For Private And Personal Use Only
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a0 2 sU0 14 mRSAvAdinA jIvaghAtakavacananirUpaNam 235 mityAha-muditaM-harSasahitaM 'bahukhajjapejakaliyaM' bahukhAdyapeyakalita-bahu-pracuraM khAdyaM = bhojyaM modakamAMsAdikaM peyaM madirAdikaM tena kalina-yuktam / tathA 'kougaviNhAvaNasaMtikammANi kuNaha sasiravigahovarAgavisamesu sajaNassa parijaNassa ya niyayassa ya jIviyassa ya parirakkhaNaTAe ' tatra kautukavisnApanazAntikarmANi =kautukaM saubhAgyavRddhayartha dRSTidoSanivRttyartha ca rakSApoTTalikAdorakAdibandhana, visnApana-vividhairmantrauSadhAdibhiH saMmilitajalaiH, snApanaM zAntikarma ca-homajapAdikamityetAni 'sajaNassa' svajanasya AtmIyajanasya putrAdeH 'parijaNassa' parijanasya ca dAsadAsyAdezya punaH 'niyayassa ya' nijakasya ca-svasya ' jIviyassa' jIvitasya ' parirakvaNaTTayAe ' parirakSaNArthAya kadA ? ityAha-'sasi ravigahovarAgavisamesu ' zaziravigrahoparAgaviSameSu-zaziravyoH tatra candrasUryayoH graheNa-rAhulakSaNenoparAgaH uparaJjanaM grahaNamityarthastena viSameSu-kaSTayukteSu divaseSu athavA zazivi eva navagraheSu madhye grahau tayoruparAgaH-tanudhanAdikaSTakarasthAneSuho, athavA prasUtikA kA snapana ho / (mudiyaM bahukhajapejakaliyaM) usameM baDA harSa manAyA jAve, aneka prakArake khAdya-modaka mAMsa Adi bhojya, evaM madirA Adi peya (pIne yogya) padArtha rheN| tathA (kougavihAvaNasaMtikammANi) saubhAgyavRddhike nimitta evaM dRSTidoSa kI nivRtti ke artha rakSApohalikA, doraka Adike baMdhanarUpa kautukako, aneka prakAra ke maMtroMse auSadha AdikoMse mizrita jalase snAna karAnerUpa visnApanako homajapAdirUpa zAMti karmako tuma (majaNassa parija gassa ya niyayasmaya jIviyassa parirakSaNaDhAe ) saba putrAdirUpa AtmIyajana kI, dAsIdAsa AdirUpa parijanoM ko; tathA apane jIvanakI rakSAke artha tathA jaba (sasiravi gahovarAgavisamesu kuNaha) candra aura sUrya jina dinoM meM rAhu grasita ho rahe hoM una dinoM meM karo' athavA ina kautuka visnAyana, eva zAMtikarmoM mathA prasUtine bhA28 snAna 4221 madhye " mudiyaM bahukhajjapejjakaliyaM" te prasaMge khUba AnaMda manAve joIe-aneka prakAranAM khAdya-lADu, mAMsa Adi sonya, mane mahi mAhi peya padArthAnI vy125|| thavI ta " kouga viNhAvaNasaMtikammANi" saubhAgya vRddhine nimitta. mane dRSTihIpanA nivArAne mATe rakSApaTTalikA, derI AdinA baMdhanarUpa kautuka, aneka prakAranA maMtrathI. auSadho AdithI mizrita jaLathI snAna karavArUpa vistApana, hema japAdi rUpa zAMti bhI, tame " sajaNasa parijaNasa va niyayarasa ya jIviyasa parirakkhagaTTAe" putrAhi 35 mAtbhIya sananI, hAsa hAsI mAha 35 parisanAnI tathA cAtAnA vananI rakSAne bhATe nyAre "sasiravigahovarAgAvesamesu kuNaha" For Private And Personal Use Only
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre sthitiH, tathA vipamANi ca duHsvapnAdIni, teSu zAntyartha kareha ' kuruta / tathA 'paDisIsagAI :ca deha ' prItizIrSakAgi ca datta-piSTanirmitasvaziraHpratirUpakANi ca mahAkAlyAdibhyo dIyantAM-yuSmAbhiriti vadanti / tathA 'deha ya sIsovahAre vivihosahimajjamaMsabhakkhannapANamalANuleSaNapaIvajaliujjalasugaMdhadhUvovayArapupphaphalasamiddhe ' datta ca zorpopahArAn vividhauSadhimadyamAMsabhakSyAnapAnamAlyAnulepanapradIpajvalitojjvalasugandhadhUpopacArapuSpaphalasamRddhAna , tatra vividhAH auSadhayazca madyamAMsAni ca bhakSyANi ca annAni pAnAni ca mAlyAnyanulepanAni ca tAni, pradIpAzca jvalitojjvalAzca-ArArtikyAdyAH, tathA-sugandhAH zobhanagandha ko svajanAdi ko rakSA ke liye usa samaya karo jaya navagrahoM meM candra sUrya ye do graha tanu dhana Adi kaSTa kara sthAnoM meM sthiti hoM, aura duHsvapna Adi viSama cIjoM kA avalokana huA ho / tathA (paDisIsagAiM ca deha ) tuma loga piSTa nirmita apane 2 pratinidhirUpa ziroMko mahAkAlI Adi deviyoM ke liye bali rUpa meM do, arthAt zAMti Adi ke nimitta apane zira ke jaisA zira ATe kA banAkara kAlI Adi deviyoM ke samakSa balirUpa meM caDhAo, isa prakAra mRSAvAdIjana kahate haiN| tathA ( deha ya sIsovahAre ) pazu Adi ke ziroM ko caDhAo, jaba tuma loga pazu Adi ke ziroM ko kAlI devI ke liye bheTa meM pradAna karo usa samaya (vivihomahimajamasa makkhannapANamallANulevaNapaI vajaliujjalasugaMdhadhUvovayArapuSphaphalasamiddhe ) vividha prakAra kI auSadhiyoM se, mathamAMsarUpa bhakSyAnapAna se, mAlyoM se, anulepanoM se, candra ane sUrya je divase e rAhuthI grasita thAya te divasee kare. athavA te kautuka, vinApana, ane zAntikarmone svajanAdinI rakSAne mATe te samaye kare ke jyAre navagrahomAMnA candra ane sUrya e be grahe tana, dhana Adi kaSTakArI sthAnamAM rahela hoya ane duHsvapna Adi viSama cIjo jovAmAM mAvatI DAya. tathA " paDisIsagAI ca deha " tame so piTa nimita pota pitAnA pratinidhi rUpa mastakenuM mahAkALI Adi devIone balidAna de, eTale ke zAMti Adi nimite pitAnA mastaka jevuM leTanuM banAveluM mastaka kALIkA devIone balidAna rUpe arpaNa kare, e pramANe mRSAvAdI leke kahe cha. " deha ya sIsovahAre" 54 mAhinA bharata yAvA. nyAre 54 mAhinA bhastI :ult vAna bhATa mapa 42 // tyAre " vivihosahimajjamaMsa bhakkhannapANamallANulevaNapaIvajaliujjalasugaMdhadhUvovayArapupphaphalasamiddhe " vividha prakAranI auSadhithI, madhamAMsa rUpa bhaThyAnna ane pINAMthI, mALAethI For Private And Personal Use Only
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU. 14 mRpAvAdinAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 237 sampannA ye dhUpAH-guggulAdayasteSAmupacAraH = aGgAre prakSepaNaM tathA puSpANi ca phalAni ca taiH samRddhAna paripUrNAna zIrSopahArAMzca pazvAdizirovalIn datta devAdibhyaH / tathA 'pAyacchitte kareha paNAivAyakaraNeNa bahuviheNa vivarIuppAyadussuviNapAvasauNa asommangahacariya amaMgalanimitapaDighAyaheuM ' prAyazcittAni kuruta-viparItotpA. taduHsvapnapApazakunAsaumyagrahacaritAmaMgalanimittapratighAtahetu-tatra viparItA ye utpAtAH azubhasUcakAH dhUma kelAdayaH dussvapnAzca-asthisaJcayagardabhArohaNAdi svapnadarzanarUpAH pApazakunAH prasiddhAH asaumyagrahacaritaM-krUragrahadazA, amaGgalanimittAni-aGgasphuraNAdIni teSAM pratighAtahetu-nivAraNanimittaM bahuvidhena=nAnAprakAreNa prANAtipAtakaraNena-pANihiMsayA prAyazcittAni kuruta / 'vitticcheyaM kareha' vRtticchedaM kuruta-jIvikAvinAzaM kuruta, iti kimapi nimittAdikamupAdAya bruvanti 'mAdeha kiMcidANa'mAdatta kizcidAnaM 'sudRhao 2' muSTuhataH suSTuhataH-muSTu-zobhajalate hue ujjvala AratIrUpa dIpakoM se, tathA zobhanagaMdha se saMpanna guggula Adi dhUpoM ke upacAra se, evaM puSSoM aura phaloM se paripUrNa vaha bheTa honI caahiye| tathA ( vivarIuppAyadupptuviNapAvasauNaaso mmaggahacariyaamaMgalanimittapaDighAyahe) azubhasmRcaka dhUmaketu Adi vividha viparIta utpAta, asthisaMcaya, gardabhArohaNa Adi dussvapna, khoTe 2 zakuna, krUra grahadazArUpa asaumyagrahacarita, amaMgala ke nimittabhUta aMgasphuraNa Adi ina sabake nivAraNake liye ( bahuviheNa pANAivAyakaraNeNa pAyacchitte kareha ) aneka prakAra se prANihiMsA karo, isIse ina sabakA prAyazcitta hogaa| (vitticcheyaM kareha ) hareka vyakti kI jIvikA kA vinAza karo / ( mA deha kiMcidANaM) kisI ko bhI anupanathI, jalatAM tejasvI AratInA dIpakethI tathA suMdaragadha vALA gugaLa Adi dhUpathI ane puSpa ane phaLethI paripUrNa te balidAna hovuM joIe. tathA "vivarIuppAyadussuviNapAvasauNaasommaggahacariyaamaMgalanimitta paDighAyaheu" azubha sUcaka dhUmaketu Adi vividha viparIta utpAta, athi saMcaya, gabhArehaNa Adi duna, azubha zakuna dUragrahadazArUpa asaumya grahacarita amaMga thavAnA nimittarUpa aMga pharakavuM Adi amaMgaLa banAvaanaa nivANu ne bhATe " bahuviheNa pANAivAyakaraNeNa pAyacchitte kareha " bhane 54Are prANIDiMsA 431, tethI te 15 jAnu nivA21 . " vitticcheyaM kareha " 124 vyatinI mAvina vinAza / " mAdeha kiMcidANaM " For Private And Personal Use Only
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 238 praznavyAkaraNasUtre natayA hato duSTaH, atra saMbhrame dvitvam' tathA 'khudda chinno bhinno suSThu chinno bhi nazca sa durjanena iti pUrvoktaprakAraiH 'uvadisaMtA' upadizantaH = kathayantaH 'evaM viha' evaMvidhaM svarUpataH satyamapi prANinAM hiMsAkAraNatvAt pariNAmato'lIkaM 'maNeNaM, vAyAe kammuNA ya' manasA - vacasA karmaNA ca tridhA 'alIyaM ' alIkam = asatyaM ' kareMti ' kurvanti bhASante ityarthaH kIdRzAste alIkabhASiNaH ? ityAha ' akusalA' akuzalAH = bhASAsamitivikalAH 'aNajjA' anAryAH kalecchAH kucha bhI dAna mata do| ( suhao suchiNNo bhiNNiotti) 'tumane usa duSTa ko acchA mArA, bahuta acchA kiyA jo use chinna bhinna kara DAlA | ( ti ) isa pUrvokta prakAra se ( uvadisaMtA) dUsaroM ke prati kahate hue mRSAvAdI jana ( evaM vihaM ) yadyapi svarUpa kI apekSA apane vAcyArtha se saMbaMdhita hone ke kAraNa - satya hone para bhI prANi hiMsA ke kAraNa hone se asatyavANI ko (maNeNaM vAyAe kammuNA ) mana se, vacana se aura kAya se, (aliyaM kareMti) aloka - jhUTha bolA karate haiN| tAtparya isakA yaha hai ki apane abhidheya (vaktavya ) se asaMbaMdhita vANI hI mRSAsvarUpa nahIM hai kintu jisa satyavANI se para prANiyoM ko kaSTa ho Apatti meM par3a jAnA par3e unake prANoM kI hiMsA Adi ho jAve vaha vANI bhI asatya hI hai| aisI vANI kevala vacanayoga kI apekSA se hI asatyarUpa nahIM mAnI jAtI hai kintu vaha mana aura kAya ina aMgoM kI apekSA bhI asatya mAnI jAtI haiM / isa taraha kI asatyavANI kA jo (akusalA) 77 artha nepA hAna na Ayo " sahao suhuchiNNo bhiNNotti " " tabhe te duSTane mAyA te ThIka karyuM, tene chinna bhinna karI nAkhyA te ghaNu sArU ayu " "tti " mA pUrvota are" uvadisaMtA " jIlane heta te asatya khelanArA loka " evaM vihaM " ne svapanI apekSA potAnA pAyArtha sAthe sAthe saMbaMdhita hovAne kAraNe-satya hovA chatAM paNa prANI hiMsAnA arazu 35 hovAthI asatyavAdIne " maNeNaM vAyAe kammuNA " bhanathI, vayanathI ane arthathI " aliyaM kareti " masI-asatya mohayA ure che- tenu tAtparya e che ke peAta.nA abhidheyathI asa'badhita vANI ja mRSAvAda rUpa nathI paNa je satya vANIthI khIjA prANIene kaSTa thAya, ApattimAM mUkAvu paDe, temanAM prANAnI hiMsA AdI thAya, te vANI paNa asatya ja che. evI vANI kevaLa vacanayAganI apekSAe ja asatyarUpa mAnavAmAM AvatI nathI pazu te manacAga ane kAyayeAganI apekSAe paNa asatya manAya che. A prakAranI asatya bAlI ne " samitithI rahita jIvA hAya che tathA bhASA ali. << " akusalA For Private And Personal Use Only
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 2 sU014 mRSAvAdinA jIvaghAtakavacananirUpaNam 231 'aliyANA ' alIkAjJAH alIkA AjJA-Agamo yeSAM te tathA ' aliyadhammanirayA' alIkadharmaniratAH asaddharmaparAyaNAH 'aliyAsu kahAsu' alIkAsu AtmaguNahAnikarAsu kathAsu abhiramantaH prasIdantaH 'bahuppagAraM ' bahuprakAram 'aliyaM kareuM' alIkaM kRtvA-bhASitvA 'tuTThA' tuSTAH prasannA bhavanti ||muu014|| bhASA samiti se rahita prANI hote haiM tathA ( aliyANA) jinakA Agama bhI asatya hotA hai jo ( aliyadhammanirayA ) asatya dharma meM nirata rahate haiM, tathA ( alipAsu kahAsu abhiramaMtA ) AtmaguNa hAni karAne vAlo kathAoM meM jinakA mana moda pAtA hai aise anAryajana (bahuppagAraM aliyaM ) ina vividha prakArake alIka vacanoM ko ( kareuM tuTThA) bolakara ve bhaviSyameM pazcAttApa nahIM karate haiM pratyuta (ulaTe)prasanna hote haiN| ___bhAvArtha-mUtrakArane isa sUtradvArA yaha prakaTa kiyA hai ki jo prANI asatyabhASaNa karanemeM hI AnaMda mAnatA hai ve kisa prakArase baiThe baiThe dUsare janoMko prANihiMsA vardhaka kAryoM meM ukasAyA karate haiM, jaba ye kisIko zAlikI khetIko pakI huI dekha lete haiM to usake mAlikako cAhe vaha mAne yA na mAneM salAha dete haiM-tumhArI yaha khetI paka cukI hai, tuma baiThe 2 kyA karate ho ? kyoM nahIM jaldI se jaldI ise kATakara aura dAya (gAhaTA ) karake sAphamUpha kara apane gharameM bharakara rakha dete ho ? / ise to bhaMDAra meM bhara kara rakhanemeM hI lAbha hai / ye vaNika jana bar3e svArthI hote haiM-bAhara paradezameM naukAoM se yAtrA kara khUba kamAI yANA" bhana! mArAma pazu asatya hoya che. 2 "aliya dhammaniriyA" asatya dharmabhA sIna 29 cha, thA " aliyAsu kahAsu abhiramaMtA" :mAtmaNa hAni karAvanAra kathAomAM jemanuM mana AMnaMda pAme che evA anAryajana "bahuppagAra aliyaM" ye vividha prakAra mAsa4 kyA " kareu tudrA" bolIne bhaviSyamAM pazcAttApa karatA nathI paNa rAjI thAya che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA e pragaTa karyuM che ke je jIve asatya bolavAmAM ja AnaMda mAne che jeo beThAM beThAM kaI rIte anya jIvone prANihiMsA vardhaka kAryo karavAne uzkere che. jyAre te koInA khetaramAM zAli DAMgarane pAka taiyAra thayela juve che tyAre te tenA mAlikane te mAne ke na mAne chatAM paNa te salAha Ape che ke A DAMgara pAkI gaI che. tame besI kema rahyA che? tene jaldI kApIne, khaLuM karIne, upaNIne zA mATe gharamAM bharI letA nathI? tene gharamAM kAramAM ja bharI rAkhavI hitAvaha che. A vepArIo bhAre svArthI hoya che. vahANamAM paradezanI saphara karIne teo For Private And Personal Use Only
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 240 praznavyAkaraNasUtre karate haiM aura phira baiThe 2 khAte haiM, eka apanaloga haiM jo rAta dina parizrama karake bhI udarapUrti ke lAyaka sAdhana sAmagrI nahIM juTA pAte haiM, ataH acchA ho ina sabako jaba ye naukAoM dvArA bAhara jAne lageM taba inako naSTa kara diyA jAve / pakSi samRha bhI khetI AdikA bahuta nukasAna karate hai ataH inheM bhI mAra ddaalo| amuka jagaha para bar3A bhArI upadrava isa samaya ho rahA hai, senA vahAM jAve aura upadravakA riyoMko naSTa kara vahAMse vijayazrI prAptakara lauTa Ave to bahuta acchI bAta hai / isa taraha phira jhagar3A karanevAle loga apanA mAthA bhaviSyameM U~cA nahIM uThA skeNge| yadi tumhAre pAsa vyApAra Adise isa samaya koI Aya (AmadAnI)kA sAdhana nahIM hai to gAr3I vAhana Adiko bhADepara kyoM nahIM calAte ho calAo, isa se hI tumheM lAbha hogA dekho upanayana(janoi), colaka, vivAha yajJa Adi jitane bhI ye zubha kRtya haiM ve aise hI thor3e kiye jAte haiM, inheM to amuka zubha divasameM, amuka tithimeM, yavAdi gyAraha karaNoM se amuka zubha karaNa meM evaM amuka zubhamuhUrta AdimeM kiyA jAtA hai, isaliye bhAI ! tumheM aisA maukA Ave taba tuma ina kRtyoM ko zubha divasa AdimeM karanA / dekho gharameM yaha navIna vahna khUba nANuM kamAya che, ane pachI beThAM beThAM khAya che. ApaNe ja evA chIe ke je rAta dinaparizrama karavA jatAM paNa bharaNapoSaNane lAyaka vastu prApta karI zakatA nathI, te te badhA jyAre naukAomAM saphara karatA hoya tyAre temane nAza karavAmAM Ave te ghaNuM sAruM thAya pakSigaNa paNa khetInA pAkane ghaNuM ja nukazAna kare che, te temane paNa mArI nAkhe. atyAre amuka jagyAe bhAre tephAna cAle che. tyAM lazkara jAya ane tophAnIonI katala karIne tyAMthI vijaya prama karIne pAchuM Ave te bahu ja IcchanIya che. Ama karavAthI tephAnI mANase bhaviSyamAM kadI paNa rAjya sAme mAthuM UMcakaze nahIM. jo tamArI pAse vyApAra Adi AvakanuM kaI paNa sAdhana na hoya te gADI, vAhana Adine bhADe kema calAvatA nathI? te sAdhane bhADe calAvazo te tamane lAbha thaze. upanayana, colaka-mevALA utarAvavAnI kriyA, vivAha, yajJa Adi je zubha karyo che te emane ema theDAM thAya che ! e zubha te amuka zubha divasoe amuka zubha tithie, bavAdi agyAra karaNemAMthI amuka zubha karaNamAM. ane amaka zabha mahata AdimAM karavA joIe. te bhAI ! tamAre tyAM paNa evo avasara Ave tyAre tame paNa te kRtya zubha divasa AdimAM kare, ja! For Private And Personal Use Only
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 14 mRSAvAdinAM jIvaghAtakavacananirUpaNam 241 AI hai-prathama samaya jaba isakA snAna karanekA ho taya vaha zubha ghar3I AdimeM hI karAnA, isase isakA saubhAgya santati evaM samRddhikI vRddhi hogii| isI taraha pramUtikA kA jaba snAna karAno ho taba bhI ina saba bAtoM kA dhyAna rakhanA / zubha kRtyoM ko karate samaya isa bAta kA bhI pUrA 2 khyAla rakhanA cAhiye ki usa samaya cittameM kisI prakArakI glAnikA bhAva na jagane pAve, harSavibhora (harSamagna ) bana kara hI saba kAma kiza kro| khUba ThATabATase madya, mAMsAdikoM kA upayoga kro| kautuka, visnApanna, tathA zAMtikarma Adi satkRtya apane jIvana Adi kI rakSA ke liye zazi sUryagrahoM para jaba 2 rAhudvArA AkramaNa ho taba 2 avazya karo / kAlI Adi deviyoM kI prasannatA saMpAdana karaneke liye bar3e Anandake sAtha piSTa se apane mastakakI AkRti banA kara unake samakSa bali caDhAyA karo / tathA pazubali bhI caDhAo, bali caDhAte samaya khUba utsava mnaao| unakI AratI utAro, usa utsavameM icchAnusAra vividha auSadhiyoMkA, vAjIkaraNa Adi davAIyoMko bhakSyAnapAna mAlyAnulepana Adi kA khUba upayoga karo / mAnavajIvanakA yaha gharamAM navavadhU AvI che, tene jyAre sauthI pahelI vakhata snAna karavAnuM Ave tyAre te zubha ghaDi AdimAM karAvavuM joIe. tema karavAthI tenuM saubhAgya saMtati ane samRddhi vadhaze- e ja pramANe prasUtikAne paNa jyAre snAna karAvavAnuM hoya tyAre paNa A badhI bAbatonuM dhyAna rAkhavuM joIe. zubhakRtya karatI vakhate te vAtanI paNa pUre pUrI kALajI rAkhavI ke tyAre cittamAM koI paNa prakAranI glAnine bhAva na jAge, harSavibhera thaIne ja saghaLAM kAma karyA karo. khUba ThATha mAThathI mAMsa madira Adine upayoga kare. jyAre jayAre sUrya candra para rAhunuM AkramaNa thAya-candra ke sUrya grahaNa thAya tyAre potAnA jIvana AdinI rakSAne mATe kautuka, vinApana, zAMtikarma Adi satkRtye avazya kare. kAlIkA Adi devIne prasanna karavA mATe ghaNA AnaMda pUrvaka leTathI pitAnA mastaka je AkAra banAvIne temane bali ApyA kare, tathA pazuenuM balidAna paNa Apa, ane A bali arpatI vakhate khUba utsava manAvo. temanI AratI utAre, te utsavamAM IcchAnusAra vividha auSadhiye, vAjIkaraNa Adi davAone, bhApAna, phUlanI mALAone ane anulepanene khUba upayoga kare. mAnava jIvanane Avo samaya vAraMvAra thaDe ja maLe che? jyAre azubhasUcaka dhUmaketu Adi graha dekhAya kharAba svapna Ave, kharAba pra0 31 For Private And Personal Use Only
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre etAvatA 'yathAkRta' iti tRtIyadvAraM 'ye'pi ca-kurvanti ' iti paJcamadvAra ca militamuktam / atha 'jArisaM phalaM deha' ityalIkavacanasya caturtha phaladvAramAha mUlam-tassa ya aliyassa phalavivAgaM ayANamANA vaDDeti mahanbhayaM avissAmaveyaNaM dIhakAlabahudukkhasaMkaDaM, NarayatiriyajoNiM, teNa ya alieNa samaNubaddhA AiTA puNabbhabaMdhayAre bhamaMti bhIme duggaivasahi muvagayA te yadIsaMti iha duggayA duraMtA paravasA atthabhogaparivajjiyA asuhiyA phuDiyacchavIbIbhacchavivaNNA, kharapharusavirattajjhAmajhusirA nicchAyA lallaviphalavAyA asakayamasakayA agaMdhA aceyaNA dubbhagA akaMtA kAkassarA hINabhinnaghosA vihiMsA jaDabahiramUyA ya mammaNA akaMtavikayakaraNA NIyA NIyajaNaNiseviNo logagarahiNijjA bhiccA asarisajaNassa pessA dummehA logavedaajjhappasamayasuivajiyA samaya bAra 2 thor3e hI milatA hai / jaba azubhasUcaka dhUmaketu Adi graha hoM, duHsvapna Ate hove, azubha zakuna hoM, krUra grahoM kI dazAvarta rahI ho, amaMgalajanaka nimitta hoveM to aisI sthitimeM inakI azubhatA dUra karane ke liye prANiyoMkI hiMsA prAyazcitta karo / dekho-usane apane zatru ko acchA kiyA jo mAra diyaa| use acchA chinnabhinna kiyA / ityAdi pANi prANapIDaka vacanoM ko mRSAvAdI bolate haiM aura AnaMdamagna banate haiM / sU0 14 // zukana thAya, kUragrahonI dazA beThI hoya, ane amaMgaLa janaka nimitte jaNAya tyAre temanI azubhatA dUra karavAne mATe prANIonI tahiMsA dvArA prAyazcitta kare. juve ! teNe tenA zatrune mArI nAkhe te sAruM thayuM tene chinna bhinna karyo te sAruM karyuM." ItyAdi prANa prANapIDaka vacane te mRSAvAdI bele che ane tamA mAna manumave cha. // sU-14 // For Private And Personal Use Only
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a02 sU015 mRSAvAdinAM narakAdiprAptirUpaphalanirUpaNam 243 narA dhammabuddhiviyalA alieNa ya teNaya DajjhamANA asaMtaeNaM avamANaNapiTThimaMsAhikkhevapisuNabheyaNagurubaMdhavasayaNamittA'vakkhAraNA''I anbhakkhANAdiyAI bahuvihAI pAvaMti, amaNoramAiM hiyayamaNadUmagAiM jAvajjIvaM duruddharAI, aNimukharapharusavayaNatajjaNanibhacchaNadINavadaNavimaNA ku. bhoyaNAkuvAsaptA, kuvasahIsu kilissaMtA neva suhaM neva nivvuI uvalabhaMti accaMta viula dukkhasaya sNplittaa|| sU0 // 15 // TIkA-' tassa ya ' tasya ca ' aliyassa' alIkasya mRpAvAdasya-dvitIyAsravadvArasya 'phalavivAgaM' phalavipAka-phalapariNAmaM 'ayANamANA' ajAnantaH 'mahanmayaM ' mahAbhayAM mahadbhayaM yasyAM sA tathA 'avissAmaveyaNaM' avizrAmavedanAm-nirantarapIDAM. 'dIhakAlabahudukkhasaMkaDaM' dIrghakAlabahuduHkhasaMkaTAM-dIrghakAlaM= palyasAgaraNamANAM yAvat vividhaduHkhasaMkulA 'NirayatiriyajoNi narakatiryagyoni isa taraha yahAM taka sUtrakAra ne alIka bhASaNakA vyAkhyAna "yathA kRta" isa tRtIya dvAra se tathA "ye'pi ca kurvanti" isa paMcama dvArase militarUpa meM kiyA / aba "jArisaM phalaM deha" isa caturtha dvArase ve isakA vivaraNa karate haiM-' tassa ya' ityaadi| TIkArtha-(tassa ya aliyasma) usa mRSAvAdarUpa dvitIya AsravadvArake (falavivAgaM ) phalarUpa vipAka ko (ayANamANA) nahIM jAnate hue. mRSAvAdIjana (mahAbhayaM ) atyaMta bhayavAlI ( avissAmaveyaNaM ) nirantara vedanAvAlI tathA (dIhakAlabahudukkhasaMkaDaM) palya tathA sAgaropama pramANa kAla taka vividha prakArake duHkhoMvAlI aisI (nirayatiriyajoNiM ) naraka yA rIte mahI sudhI sUtraare mI bhAnuM vyAbhyAna " yathAkRta" se alon RthI tathA "ye'pi ca kurvanti " ko pAMyama dvArathI me rIta 4yu. ve "jArisaM phalaM dei" se yAthA bAthI te te na de che " tassa ya" tyAdi sAtha-" tarasa ya aliyassa" te bhRSAvA 35mA mAsa dvaa2|| "phalavivAga" 37135 qiAne " ayANamANA" nAtA te te bhRpAvAdI ho| "mahabbhayaM " atyata maya'2 " avissAmaveyaNaM " niraMtara vedanAmaya tathA " dIhakAlabahu. dukkhasakaDaM " 565 tathA sAgaroyama prabhAe sudhA vividha 2 mA For Private And Personal Use Only
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtre -narakatiryagyoniH saMkhyA'saMkhyakAlapramANA, vanaspatyapekSayA'nantakAlapramANA, tatrotpattirUpA vaDati ' vardhayanti, ' teNa ya aliega' tena cAlIkena asatya bhASaNakarmaNA 'samaNubaddhA' samanubaddhAH vandhaM prAptAH 'AiTTA' AviSTAH AzliSTAH 'puNabbhavaMdhayAre ' pUrvabhavAndhakAre = punaH punarjanmaivAndhakArastasmin bhIme-bhayaMkare ' bhamaMti' bhramanti-mRSAbhApiNo jIvAH janmajarAmaraNayoranivir3aduHkhAndhakArakAntAre nipatitAH santo vividhAni kaSTAnyanubhavantItyarthaH / tathA kathaMcit iha manuSyaloke samutpannA api 'duggaivasahigluvagayA' durgativasatimupagatA klezabahulasthitiM prAptA 'dIsaMti ' dRzyante / ayaM bhAvaH-mRSAbhASiNo narakatiryagyoniSu samutpadyante / atha kathacinnarakAdito nissRtya manuSyazarIraM tathA tiryaca yoniko (vati) baDhAte haiM / arthAt mRSAvAdI jana mRSAbhASaNase utpanna pApoM ke udayase palyapramANavAlI tiryaMca yoniko tathA utkRSTa tetIsa sAgaropama pramANakAlavAlI narakagatiko apanI utpatti sthAna banAte haiM / vahAM ve saMkhyAta kAla, asaMkhyAta kAla evaM vanaspati apekSA anaMtakAla taka rahate haiM / ( teNa ya alieNa) usa alIka bhASaNakarmase (samaNubaddhA) baMdha ko prApta hue (AiTThA) kSIra nIrakI taraha paraspara eka kSetrAvagAharUpa saMbaMdha se viziSTa hue ve jIva (puNabhabaMdhayAre bhIme ) punaH punaH janmarUpa bhayaMkara aMdhakAra meM ( bhamaMti ) bhramaNa karate haiM / arthAt jo dhAvAdI jana hote haiM ve janma, jarA, maraNa rUpa ghora gADha aMdhakArameM patita ho kara vividha kaSToM ko bhogA karate haiM / tathA (duggaivasahimuvagayA teya dIsaMti) yadi ve kadAca kisI bhI tarahase isa manuSyalokameM utpanna ho jAveM to bhI kleza bahula sthiti quil " nirayaniriyajoNi" na24 tathA tiya ya yonina " vaDati " padhAre che. eTale ke mRSAvAdI leke asatya vANIthI janita pAnA udayathI palya pramANavALI tiryaMca nine tathA utkRSTa tetrIsa sAgaropama pramANa vALI narakagatine pitAnI utpattinuM sthAna banAve che tyAM teo saMkhyAtakALa, asa'cyAta bhane vanaspatinI apekSA mana sudhI 23 . " teNa ya alieNa" te asatyamApa] mAthI "samaNubaddhA dhAyesA " AiTA" idha ane pANInI jema paraspara eka kSetrAvagAharUpa saMbaMdhI viziSTa thayela tejI "puNabbhabaMdhayAre bhIme" za zrIne bhi sevA 35 saya 42 5542mAM "bhamaMti" abhae, 42 che, mese, bhUSAvAhI sonma , 121, mana bha29535 // 255412mA 5DIne vividha praSTIne soya! 42 cha. tathA " duggaivasahimuvagayA teca dIsaMti" ne uhAya te 5 42Ne manuSya sobhA For Private And Personal Use Only
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzino TIkA a02sU014 mRSAvAdinAM narakAdiprAptirUpaphalanirUpaNam 255 prApnuvantyapicet tarhi hInadInatucchajAtikulAdibhiH adhanyA eva vakSyamANarUpeNa duHkhabahulazarIraM prAptA dRzyante / kathaMbhUtAH ? ityAha- duggayA' durgatAH duravasthAM prAptAH sarvadhA daridrA-ityarthaH, durantAH duHkhena antaH jIvanasyAvasAnaM yeSAM te tathA 'paravasA' paravazAH parAdhInAH 'atyabhogaparivajjiyA' artha bhogaparivarjitAH arthA:-dhanAni bhogAzca-zabdAdayo viSayAstaiH parivarjitAHrahitAH / tathA ' ayuhiyA' asukhitAH sukharahitA - nirantaramAdhivyAdhyAdi ko prApta hue dRSTiAya hote haiN| tAtparya isakA yahI hai ki mRpAvAdI jana naraka tiryaca yonimeM janmate haiN| yadi ve kisI taraha narakAdise nikala kara manuSya bhava ko prApta kara bhI leveM to bhI vahAM ve hIna, dIna, tuccha jAti kula Adi meM hI janma dhAraNa karate haiM aura adhanya hokara duHkha bahula zarIra ko dhAraNa karate hue dikhalAI dete haiM / yahI bAta sUtrakAra (duggayA) ityAdi padoM dvArA prakaTa kara rahe haiM, ve kahate haiM ki yadi ve kisI prakAra manuSya paryAya dhAraNa bhI kara leve to bhI vahAM unakI paristhiti ThIka nahIM rahatI hai-ve sadA ( duggayA ) dAridrayaduHkha se santapta rahate haiM ( duraMtA) unake jIvana kA anta duHkhoM se hotA hai ( paravasA) jIvana bhara ve parAdhIna bane rahate haiN| (atyabhogapariva. jjiyA ) artha saMpatti evaM zabdAdika bhoga panase, rahita hote haiN| ( asuhiyA ) nirantara Adhi, vyAdhi, upAdhiyoM se pIDita rahane ke kAraNa unheM sukha kA aMza bhI prApta nahIM hotA hai / athavA "amuhiyA" utpanna thAya che te paNa atyaMta duHkhayukta sthitimAM najare paDe che. kahevAnuM tAtparya e che ke mRSAvAdI leke naraka tiryaMca nimAM janma le che, paNa teo koI paNa prakAre narakAdimAMthI bahAra nIkaLIne manuSyabhavane prApta kare te paNa tyAM teo hIna, dIna, tuccha jAti kuLa AdimAM ja janma pAme che ane anya-tiraskRta thaIne atyaMta duHkhayukta dazAmAM manuSya jIvana vyatIta 42 cha. 21 pAta sUtra.2 " duggayA" tyAhi ho dvArA pragaTa 42 che. teo kahe che ke teo koI paNa prakAre manuSya nimAM janma le che te tyAM temanI (sata sArI khAtI nathI-temA sahA " duggayo " hAridrayanA methI pADAya cha, ' duraMtA" temanA nanA matamothI / bhAve che, " paravasA " mApana tethe! 52||dhiin zAga cha, " atthabhogaparivajjiyA" A-Apatti tathA Availa thI tasA 2Dita DAya che, " asuhiyA" ni2. tara Adhi, vyAdhi ane upAdhithI pIDAyA kare che ane te kAraNe temane sukhane ma 57 pAsa tha nathI, 424 " asuhiyA " nI sakRta chAyA "asuhRdaH " For Private And Personal Use Only
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 246 praznavyAkaraNasUtre pIr3itA, athavA--amuhRdaH mitrAdihInAH 'phuDiyacchavI ' sphuTitacchavayA kuSThAdibhirgalitatvacaH 'vImacchavivaNNA' vIbhatsavivarNAH bIbhatsaH-cittodvegagajanako virUpo varNo yeSAM te tathA galitakuSThAdibhighRNAjanakazarIravantaH, 'khara pharusavirattajjhAmajhusirA' kharasparzaviraktavyAmazuSirAH kharaH kaThoraH sparzA yeSAM te kharasparzAH, tathA viraktAH cintA'krAntAH dhyAmAH = kAntihInAH zupirAH nissArazarIravantazceti te tathA 'nicchAyA' ni chAyAH = gatamamAH 'lallaviphalavAyA' lallaviphalabAcA lallA: aspaSTA:-dezIzabdoyaM aspaSTArthavAcakaH, ata eva viphalAH niSphalAvAco yeSAM te tathA vyaktavacanarahitA ityarthaH, 'asakkayamasakayA' asaMskRtA'saMskRtAH nAsti saMskRtaM saMskAro yeSAM te'saMskRtA steSvapyasaMskRtAH atyantasaMskArarahitA atimalinazarIrA ityarthaH, ata eva agaMdhAH -durgandhA durgandhadehAH ityarthaH ' aceyaNA' acetanAH = viziSTacetanAzUnyAH kI saMskRta chAyA " asuhRdaH " aisI bhI ho sakatI hai, isaliye isakA tAtparya mitrAdikoM se ve hIna hote haiM aisA bhI ho jAtA hai / ( phuDi. yacchavI ) kuSTAdika roga se inake zarIra kI tvacA galita ho jAtI hai / (vIbhacchavivaNNA ) inakA virUpavarNa citta ko udvegakArI hotA hai, tathA galita kuSThAdise inakA zarIra ghRNita hotA hai (kharapharusavirattajjhAma. jjhusirA ) inakA zarIra kaThora sparza vAlA hotA hai / ye sadA cintAoM se rAtadina ghire rahate haiM / kAnti se hIna hote haiM / tathA inake zarIra meM kucha bhI sAra-bala-nahIM hotA hai / (nicchAyA ) prabhA inakI calI jAtI hai (lallaviphalavAyA ) ye vyakta vacana rahita aura nimphala vacana vAle hote haiM ( asakkayamasakayA) malinoM se bhI ye ora adhika malina hote haiM ( agaMdhA ) isI kAraNa inake zarIra meM dugaMdha AyA karatI hai paNa thaI zake che, tethI tene artha e paNa ghaTAvI zakAya ke teo mitrAdi vinAnA hAya cha, " phuDiyacchavI " Adi rogAthA temanA zarIranI tvayA Anita us onya cha, "bibhacchavivaNNA" tamanA me mA zittane udvegakArI thAya che, tathA galita meDha AdithI temanAM zarIra pratye leke ghaNAnI na12 me cha. " kharapharusavirattajjhAmajhusirA" temana shriirn| 250 kaThora hoya che, teo sadA cintAothI gherAyelA rahe che, saurya rahita hoya cha, tathA tebhano zarIramA misa tata tI nathI, " nicchAyA" tebharnu te yAyuM taya cha, " lallaviphalavAyA" te! vyata-25NTa kya- 2Dita bhane ni vayana hAya . " asakayamasakkayA" te masino 42tAM For Private And Personal Use Only
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a02 sU015 mRSAvAdinAM narakAdiprAptirUpaphalanirUpaNam 217 'dubbhagA durbhagA bhAgyahInAH tathA 'akaMtA' akAntA=amanojJAH ' kAkassarA' kAkasvarAH kAkasya svara iva kaThoraH svaro yeSAM te kAkasvarAH nIrasavacanAH ' hINabhinnaghosA' hInabhinnaghoSAH hInaH hasvaH bhinnaH gardabhavat truTitaH ghoSaH-svaro yeSAM te tathA mandaghughuritasvarAH 'vihiMsA' vihisyAH janastADanatarjanAdibhirvizeSeNa hiMsyante ye te vihiMsakAH 'jaDabahiramUyA' jaDabadhiramUkAH jaDA:-jJAnazUnyA vadhirAzca zravaNazaktivikalAH 'mammaNA' manmanA: avyaktavacanAH ' atavikayakaraNA ' akAntavikRtakaraNAH akAntAni-amanojJAni vikRtAni-virUpANi ca karaNAni indriyANi cakSurAdIni yeSAM te tathA vikRtendriyA ityarthaH, ' NIyA' nIcAH nIcajAtikulagotrAdibhiradhamAH, 'NIya jaNa( aceyaNA ) inakI cetanA zakti viziSTa cetanA zakti se rahita hotI hai ( dubhagA ) ye bhAgya hIna hote haiM ( akaMtA ) manojJa nahIM hote haiM ( kAkassarA ) kAka ke svara jaisA kaThora-arucikAraka-inakA svara hotA hai aura ve ( hINabhinnaghosA ) hIna hasva, bhinna-gadhe ke svara kI taraha bIca 2 meM truTita svaravAle hote haiM ( vihiMsA ) manuSya inase pIche par3akara inheM tADana-tarjana Adi dvArA vizeSarUpa se duHkhita karate rahate haiM ( jaDabahiramUyA ) ye jaDa-jJAnazUnya, badhira-avaNa zakti vikala aura gUMge hote haiM (mammaNA) inake vacana spaSTarUpa meM mukha se nahIM nikalate haiM arthAt-bolate samaya tutalAte athavA halakAte haiM / ( akaMtavikayakaraNA) inakI cakSurAdika indriyAM amanojJa evaM vikRta rUpa rahA karatI haiM (NIyA ) inakI jAti, kula evaM gotra Adi saba adhama hote haiM, 595 dhAre bhAsina DAya cha, "agaMdhA " me 26 temana zarIramA hu yAvatI sAya cha; " aceyaNA" temanI yetanA zahita viziSTa yetanA zatithI 2hita DAya cha, " dubbhago" te manasAya rAya cha, " akaMtA" bhnaa| DAtA nathI, " kAkassarA" 11111 pApA / 4 temanI mAcAra DAya che. mane tes| "hINabhinnaghosA" hIna-sva, bhinna-gadheDAnA svanI ma 12ye pacye truTita 2121 / DAya cha, " vihiMsA" bhAsa temanI pAchaLa paDIne temane mAra, kodhabharyA zabda Adi dvArA vadhAre duHkhI karyA kare cha. " jaDabahiramUyA" teso 44-jJAnazUnya. 12 // ane bhU DAya cha, " mammaNA" tegAnA zaha! 25STa khAtA nathI meTale te mAratI vamate tethe| totaya cha / mI mIna mAle cha. " atavikayakaraNA" temanI yakSu mAhindriyo bhanAza bhane vikRta rAya che, " NIyA" temanI gati, guNa For Private And Personal Use Only
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ra48 praznavyAkaraNasUtre NiseviNo' nIcajananiSeviNaH jAtiguNakarmabhirnIcA ye janAsteSAM niSeviNaH= utthAnopavezanazayanabhojanapAnAdibhiH sahanivAsinaH ' logagarahiNijjA' loka garhaNIyA sakalajananindanIyAH 'bhiccA' bhRtyAH bharaNIyA evAnyaiH tathA 'asarisajaNassa pessA' asadRzajanasya asamAnazIlasya-mlecchAcAralokasya 'pessA' paiSyAH tadAjJAkArakAH 'dummehA' durmedhAH sadbuddhivarjitAH, 'logavedaajhappasamayamuivajjiyA' lokavedAdhyAtmasamayazrutivarjitAH zrutizabdasya pratyeka sambandhAt lokazrutiH lokAbhimataM zAstra bhAratAdiH, vedazrutiH RgyajuH sAmAthavedazAstram , adhyAtmazrutiH AtmasvarUpanirNAyakaM zAstra, samayazrutiH arhatmavacanaM tAbhirvarjitAH rahitA ye te tathA, 'dhammabuddhiviyalA' dharmabuddhivikalAH zrutacAritradharmarahitAH narAH manuSyAH 'dRzyante ' iti pUrveNa sambandhaH / tathA 'teNa ya' tena ca=pUrvoktaprakAreNa 'alieNa' alIkena=mRpAvAdena 'asaMtaeNaM' ( NIyajaNaNise viNo) nIca janoM ke sAtha hI ye uThA baiThA karate haiM aura inhIM ke sAtha ye khAte pIte haiM tathA unhIM ke sAtha rahate haiN| (logagarahaNijjA ) samasta jana inakI niMdA karate rahate haiN| (bhiccA) dUsarI ke dAsa hokara rahate haiM ( asarisajaNassa pessA) asamAnazIlavAle-mlecchAcAra vAle logoM ke ye dAsa hote haiM ( dummehA) sadbuddhi se ye varjita hote haiM ( logabeyaajjhappasamayasuivajjiyA) lokazruti vedazruti, adhyAtmazruti aura samayazruti se ye rahita hote haiM / lokAbhimata bhArata Adi zAstro kA nAma lokazruti hai / Rgveda, yajurveda, sAmaveda, atharvaveda, inakA nAma vedazruti hai| AtmA ke svarUpa ke nirNAyaka zAstra adhyAtmazAstra haiM / ahetpravacana kA nAma samayazruti hai| (dhammabuddhiviyalA ) zrutacAritrarUpa dharma se vimukha rahate haiN| tathA ( teNa bhane gotra adhama hAya cha, "NIyajaNaNiseviNo" nIya lo| sAthai 5 te uThe bese che, temanI sAthe ja teo khAya pIve che tathA temanI ja sAthe rahe cha, " logagaharaNijjA" Am at temanI niMdA 43 che. " bhiccA" anyanA hAsa ne 2 cha, " asarisa jaNassa pessA" asamAna zAsa-veccha!yAra vA so teso hAsa thAya cha " dummehA " te sadyuddhi 2Dita hAya cha, "logaveyaanjhappasamayasuivajjiyA" sozruti, vezruti adhyaabhakRti ane samayakRtithI teo rahita hoya che. kAbhimata bhArata Adi zAstrone lekacchati kahe che, Rgye, yajurveda, sAmaveda ane atharvavedane vedakRti kahe che AtmAnA svarUpanuM nirNAyaka zAstra adhyAtmazAstra che. ahaMta pravacanane samayazruti 4 cha 'dhammabuddhiviyalA " tethe| zrutayAritra 35 mAthA For Private And Personal Use Only
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 2 sU015 mRSAvAdinA larakAdiprAptirUpaphalanirUpaNam 249 asatkena-asadrUpeNa athavA azAntakena anupazAntena 'DajjhamANA' dahyamAnAHprajvalyamAnA 'avamANagA piTThimaMsAhikkhevapisuNabheyaNagurubaMdhavasayaNamittAvakkhAraNAdiyAI ' apamAnanapuSTimAMsAdhikSepapizunabhedanaguruvAndhava svajanamitrApakSAraNAdikAni-tatra apamAnanam mAnabhaGgaH, pRSThimAMsaM-parokSe doSabhApaNaM, adhikSepaHdhikkArapUrvakanindanaM, pizunabhedana-pizunaiH = khalaiH bhedana-premasambandhavicchedana, guruvAndhavasvajanamitrANAmapakSAraNaM rUkSavacanastarjanaM, athavA-bhinnAdibhirvahiSkaraNaM ca etAni Adi yeSAM tAni tathA bhUtAni, 'abhakkhAgAI' abhyAkhyAnAni asatyadoSAropaNavacanAni 'vahuvihAI bahuvidhAni-nAnAmakArANi 'amaNoramAI' amanoramANi-manaHpratikUlAni 'hiyayamaNadumagAI' hRdayamanodAvakAni ya alieNa asaMtaeNaM ) mRSAvAdIjana isa asadUdha athavA anupazAnta mRSAvAda se ( ujjhamANA ) rAtadina jalate rahate haiM aura (avamANaNapihimaMsAhikkhevapistuNabhevaNagururaMdhavasayaNabhittA'vakkhAraNAdiyAI ) ( avamANaNa ) apamAna sahana karate haiN| ( pidvimaMsa ) haraeka koI inakI pITha pIche niMdA karate haiN| ( ahikkheba ) pratyeka vyakti inheM dhikkAratA rahatA hai / ( piuNa bheSaNa ) duSTa loga inake premasaMbaMdha ko viccheda karA dete haiM gurubaMdhavasayaNamittA) gurujana, baMdhujana, svajana evaM mitra ( avakkhAraNAithAI) rUkSa vacanAM dvArA inakA anAdara karate haiMDATate Dapate rahate haiM, athavA ye saba inheM apane meM se bAhara nikAla dete haiM (abbhakkhANAI) cAhe jo manuSya ina para asatya doSAropaNa kara diyA karatA hai / isa prakAra ye loga asatyadoSAropaNa vacanoM ko ki jo (bahuvihAI ) nAnA prakAra ke hote haiM, (apraNoramAiM) mana ko vibhubha 29 . tathA " teNa ya alieNa asaMtaraNa " bhuSAvAdI bhAsadra5 athavA manupazAnta bhUSApAthI "DajjhamANA" zatahina tA 26 cha bhane " avamANapiTThimaMsAhikhepapisuNabheyaNagurubaMdhavasayaNamittA'vakkhAraNAdiyAI " " avamANaNa" 25mAna sahana re cha, "piTumaMsa" 424 vyati tenI pITha pA471 nihA re cha, " ahikkheva" 124 vyakti tena ghisAre cha, " pisuNa bhevaNa" duSTa so temanA prema samayamA mgaae| pAve cha," gurubaMdhavasayaNa mitta" zusAna, madhurAna, sthAna bhane bhitra " avakkhAraNAiyAI" hA2 vayanI dvArA temanI manAi2 42 cha-dhA ghamI mApatA 2 cha atha! te 5dhA temane potAnI pacyathA pA2 (DhI bhUche. " abbhakkhANAI" temanA upara leko game te prakAranuM daSAropaNa karyA kare che. A rIte te leke masatya hopA59 1924 vayo, 2 " bahuvihAI" vividhAranA hAya cha, " amaNoramAI" bhanane na game tavAya cha, tathA "hiyayamaNadumagAI" pra0 32 For Private And Personal Use Only
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre -hRdayasya manasazca dAbakAni-tApajanakAni 'jAvajIvaM' yAvajjIva-jIvana paryantaM ' durudvarAI' duruddharANi dustarANi 'pAvaMti ' prApnuvanti / punaH ki mityAha-aNihAvarapharusavayaNatajjagaNinbhacchaNadINavayaNavimaNA' amiSTakharapharuSavacanatarjananirbhatsanadInavacanavimanasaH tatra aniSTena apriyeNa kharaparuSeNa= atikaThoreNa vacanena yAni tarjanAni re nIca ! kathamevaM karopi' ityAdi lakSaNAni nirbhartsanAni='are duSTakarmakAringRhAnissara dRSTipathAvA' ityAdi rUpANi, tairdInaM vadanaM-mukhaM vikRtaM-viSAktayuktaM ca mano yeSAM te tathA 'kubhoyaNA' kubhojanAH kutsitam-arasavirasaM bhojanaM yeSAM te tathA tucchAnnAhAriNaH 'kuvAsasA' kuvAsasaH kucailinaH 'kuvasahIsu' kuvasatiSu-kutsitasthAneSu 'kilissaMtA' nahIM rucane vAle tathA ( hiyaghamaNadUmagAI ) hRdaya aura citta ko saMtApajanaka hote haiM aise vacana ( jAvajjIvaM) jIvana paryaMta (durudvarAI) jo inheM AghAta pahu~cAne vAle hote haiM unako ( pAvaMti ) prApta karate haiM arthAt sunA karate haiM / phira kyA so kahate haiM-(aNi?kharapharusa vayaNatajjaNaNinbhacchaNa dINavayaNavipraNA ) aise ye loga apriya, atikaThora vacanoM se tathA-" re nIca ! aisA kyoM karatA hai " ityAdirUpa tarjanA se, " o duSTakarmakArin ! tU mere ghara se bAhira nikalajAmere sAmhane mata A-yahAM se dUra haTajA" ityAdi hRdaya vidAraka nirbhartsanA se anAhata hue ye dIna vadana aura vikRta ana vAle tathA (kubhoyaNA) apanI jindagI bhara kabhI acchA bhojana nahIM pAne vAle tucchAhArI tathA ( kubAsasA ) maile kucaile vastra pahanane vAle tathA (ku vasahIsu) gandI jagahoM meM raha kara (kilissaMtA) aneka kaSToM ko izya bhane cittama sAtA5 peddA 42 // 2 DAya che tathA " duruddharAI " bhane mAghAta samAunA2 DAya che sevA kyane! " jAvajIvaM" ve tyA sudhI teya " pArvati" prAta 42 che meTa saicudi 42 cha. qvil ulod zumane cha te cha-" aNidukharapharusavayaNatajjaNaNibhanchaNahINavayaNavimaNA " tapA e leke apriya, ati kaThera vacanethI tathA " are nIca! AvuM kema kare che?" ItyAdi prakAranI tarjanAthI, "he duSTakarmakArina ! tuM mArA gharamAMthI bahAra nIkaLI jA-mArI sAme AvIza mA - ahIMthI dUra cAlyA jA" ItyAdi hRdaya bhedaka nirbhatsanAthI anAdara pAmela te dIna vadanavALA tathA vikRta mana vA tathA " kubhoyaNA" tathA vana paryanta sAmAna pAsa nahI 42naa| isa prA2nuM lona A 42nArA tathA "kuvAsasA" bhesa tathA TesA tUTe para paDaranA tathA " kuvasahIsu" . yAmAmA DIne "kili For Private And Personal Use Only
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a.2 sU0 15 mRSAvAdinAM narakAdiprAptirUpaphalanirUpaNam 251 'klizyantaH santapyamAnA ataeva 'accaMtaviuladukkhasayasaMpalittA' atyanta vipuladuHkhazatasaMpradIptAH atyantaM vipulAni vizAlAni yAni duHkhazatAni taiH sampradIptAH-prataptAH=' uvalabhaMti' upalabhante-mApnuvanti 'vasuhaM ' naivasukhaM 'nevanivvuI ' naivanirvRti-manaH svAsthya, kintu duHkhamevAnubhavantIti bhAvaH / evaM mRSAvAdaphalamuktam / mU0 15 // uThAte hue ( acaMtaviuladukkhasayasaMpalittA ) vahuta adhika kaThina se kaThina saikar3oM duHkhoM se santapta bane hue ye loga (.nevasuha) na to kabhI sukha pAte haiM aura ( nevanivvuI ) na kabhI nivRti-manaH svAsthya-zAMti ko ( uvalabhaMti ) pAte haiM arthAt rAtadina duHkha bhogA karate haiM / isa prakAra yaha mRSAvAda kA phala kahA hai| bhAvArtha-mRSAvAda kA phala spaSTa karate hue sUtrakAra kahate haiM kimRSavAdIjana kabhI bhI apane jIvana meM saccI sukhazAMti nahIM pA sakate haiM / ye mRSAvAda se upArjita pApakarma ke udaya se bharakara tiryaca evaM narakagatike atyaMta kaThina duHkhoMko bhogA karate haiM / tiryaMca yonimeM rahane vAle jIvoM kI Ayu utkRSTa tIna palya kI vanaspati kI apekSA anaMtakAla kI aura naraka meM rahane vAle jIvoM kI utkRSTa tetIsa sAgara pramANa hai| itane kAla taka vahAM rahakara kaSTa paramparAoM kA anubhava ve karate rahate haiM / phira bhI jo pApa karma bhogane se avaziSTa rahatA hai use ve vahAM se nikalakara kisI taraha bhI milI huI manuSya paryAya meM bhogate haiM / yahAM jo inheM manuSya paryAya prApta hotI hai vaha bilakula jaghassaMtA" bhane 4o sana. 42tA " accaMtaviuladukkhasayasaMpalitA" dhAgive qdhAre 25||42||maa 24 se huyI humI manehA te so| "nevasaMha" hI pA supa prAsa 42i nathI " neva nivvuiM" hI pA nivRtti bhananI zanti " ucalabhaMti" anubhava nathI. meTale hinazata logvyA kare che, A prakAranuM mRSAvAdanuM phaLa kahela che. bhAvArtha-mRSAvAdanuM phaLa batAvatA sUtrakAra kahe che ke--mRSAvAdI vyakti pitAnA jIvanamAM kadI paNa sAcAM sukha zAMti pAmI zakatA nathI. teo mRSAvAdathI upArjita pApakarmonA udayathI marIne tiryaMca ane narakagatinAM atyaMta kaThina che bhagavyAM kare che. tiryaMca nimAM janma pAmatA jInuM AyuSya utkRSTa traNa padyanuM ane vanaspatinI apekSAe anaMtakALanuM ane narakanI apekSAe utkRSTa tetrIsa sAgara pramANanuM hoya che. eTale samaya tyAM rahIne teo kaSTa paraMparAone sahana kare che, tyAra pachI paNa je pApakarmo bhegavavAnAM For Private And Personal Use Only
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 256 praznavyAkaraNasUtre nyasthiti kI hotI hai / usa sarvathA jaghanya sthiti ko manuSya paryAya meM utpanna hokara ye kabhI bhI thor3A AnaMda bhI nahIM prApta kara sakate haiN| sadA parAdhInatA kI jaMjIroM meM jakar3A jAkara inakA jIvana vyavahAra calatA hai| inakI zArIrika AkRti durdarzanIya evaM udvegajanaka hotI hai / koI bhI inase moha mamatA nahIM rakhatA hai| haraeka vyakti inakA tiraskAra karatA rahatA hai / cetana zakti inakI avikasita rahA karatI hai / lakSmI nahIM rahane se the sadA duHkhI bane rahate haiN| mAMgamaga karake ye jo bhI lAte haiM vaha rasa virasa hotA hai / bharapeTa bhojana inheM milatA nahIM hai / vANI bhI inakI itanI acchI nahIM hotI jo dUsaroM ke citta ko apanI ora AkRSTa kara sake / kAka jaisA kaThora inakA svara hotA hai / gardabha jaisI inakI bolI hotI hai| koI 2 to janmAMdha hote haiM / koI 2 bahire aura gUMge hote haiM / duHkha meM bhI inakA sAtha dene vAlA koI nahIM hotA hai| inakI mitratA apane jaise nIcoM se hI hotI haiN| unhIM ke pAsa ye uThA baiThA karate haiN| gande sthAnoM meM inheM rahane ko milatA hai / saba koI inakI niMdA karate haiN| dUsaroM ke hRdaya vidAraka zabdoM ko sunakara ye manomana duHkhita hokara raha jAte haiN| tAtparya yaha hai bAkI rahyAM hoya temane tyAMthI nIkaLIne koI paNa rIte prApta thayela manuSya nimAM teo bhogave che. tene je mAnava paryAya prApta thAya che te bilakula jaghanya sthitinI hoya che. te taddana jaghanya sthitinI manuSya paryAyamAM utpanna thaIne teo kadI paNa gheDe sarakhAe AnaMda prApta karI zakatA nathI. temane jIvana vyavahAra sadA parAdhInatAnI beDImAM jakaDAIne cAle che temanAM zarIrane dekhAva beDoLa ane ugajanaka hoya che. temanA pratye koI paNa moha athavA mamatA rAkhatuM nathI, dareka vyakti tene tiraskAra karyA kare che. temanI cetanA zakti avikasita rahe che. lakSamI nahIM rahevAthI te sadA duHkhI rahe che. mAgI karIne te je kaMI lAve che te virasa hoya che tene dharAIne khAvA paNa maLatuM nathI. bIjAnA cittane potAnI tarapha AkarSI zake tevI mIThI vANI paNa tenI hotI nathI. teno svara kAgaDA je karkaza hoya che. gardabha jevI tenI belI hoya che, kaI koI te janmAgha hoya che. keI baherA ane mUga hoya che. duHkhamAM paNa tene madada karanAra koI hotuM nathI tene pitAnA jevA adhama leke sAthe ja mitratA thAya che temanI pAse ja te uThe bese che. temane gaMdAM sthAnamAM ja rahevuM paDe che. sau temanI niMdA kare che. bIjA loko hRdayavidAraka zabdo sAMbhaLIne teo pitAnA manamAM ja duHkha anubhavIne zAMta rahe che, tAtparya For Private And Personal Use Only
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 16 alIkavacanasya phalitArthanirUpaNam 253 atha prakRtadvAraM sAphalyena saMkalayya nigamayati sUtrakAraH 'eso so' ityaadi| mUlam-eso so aliyazyaNasta phalavivAo ihaloio paraloio apyasuho bahudukkho mahanbhao bahurayappagADho dAruNo kakato asAo vAsasahassehiM muccaiNaya avedayittA asthi hu mokkhotti, evamAsu nAyakulanaMdaNo mahappA jiNou vIravara nAmadhejo kahesAyaM aliyayaNassa phalavivAgaM, ethaM taM viiyaM pi aliyavayaNaM lahastaga lahucavalabhaNiyaM bhayaMkaraM duhakaraM ayasakara berakara aratiratirAgadosamagasaMkilesaviyaraNaM aliyaniyaDisAtiyogaM vahalaM nIyajaNaniseviyaM nisaMsaM appaccayakAragaM paramasAhugarahagiz2a parapIDAkAragaM paramakiNhalesasahiyaM duggaiviNivAyavaDDaNaM bhavatuNabbhavakaraM cirapariciyamaNugayaM duraMtaM tibemi // sU0 16 // // viiyaM adhammadAraM samattaM // 2 // TIkA-'eso so' epa sa aliyavayaNassa' alIkavacanasya 'phalavicAo' phalaviSAkaH 'ihaloio' aihalaukikA manuSyabhavApekSayA ' paraloio' ki duHkhoM ke jitane prakAra haiM ve saba bhayaMkara se bhayaMkara inheM bhoganA par3atA haiM / usa sthiti meM inakA koI sAthI nahIM hotA hai / mU-15 // ____ aba sUtrakAra isa alikavacana dvAra kA saMpUrNarUpa se saMkalana karake phalitArtha kahate haiM-' eso so' ityaadi| ___TIkArtha-(eso so aliyavayaNassa phala vivAo) alIka vacanakA yaha jo manuSyagati kI apekSA ihaloka saMbaMdhI tathA naraka nigodagati kI e che ke duHkhanA bhayaMkaramAM bhayaMkara je prakAre che, te temane bhegavavA paDe che. e sthitimAM temanuM koI sAthIdAra hotuM nathI sU-1pa have sUvakAra A kAranuM saMpUrNa rIte saMkalana karIne phalitArtha batAve cha- "eso so" tyAdi, sAtha-"eso so alithavaNassa phalavivAo" Reii kyanano bhanuSyAtinI apekSAe Aleka saMbaMdhI tathA narakagatinI apekSAe paleka saMbaMdhI A je phala For Private And Personal Use Only
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 254 praznavyAkaraNasUtra pAralaukikA narakAdyapekSayA 'appasuho' alpasukhaH sukhavarjitaH 'bahudukkho' duHzvabahalaH 'mahabbhao' mahAbhaya: mahAbhayajanakaH 'bahurayappagADho' baharajaH pragADhaH pracurakamarajobhiH sambhRtaH dAruNaH bhISaNaH 'kakaso' karkazaH kaThoraH 'asAo' azAtaH asukho'zAtakarmavedanIyasvarUpaH ityevaMvidhaH phalavipAkaH 'vAsasahassehiM ' varSasahasra-palyopamasAgaropamapramANakAlaiH 'muccai' mucyate kSIyate / tadevavyatirekamukhenAha-Naya' na ca taM phalavipAkam 'avedayittA' avedayitvA-anupabhujya upabhogaM vinetyarthaH, 'hu'nizcayena mokkho' mokSaH 'atthi' asti ti ' iti zabda : samAptisUcaka : / etasyArthasya sAkSAtpamANabhUtaparamAtmapratipAditatvena pramANyanirUpaNAya pramANayannAha-' evamAhaMsu ' ityAdi, evam apekSAse paraloka saMbaMdhI phalarUpa vipAka kahA gayA hai, usase yaha acchI taraha jJAta ho jAtA hai ki yaha (appasuho) sukhavarjita evaM (bahudukkho) duHkha bahula hai / ( mahanbhao) mahAbhayajanaka, aura ( bahurayapagADho) pracura karmarUpI raja se bharA huA hai / ( dAruNo) dAruNa tathA ( kakaso) kaThora hai / aura ( asAo) asAtA vedanIya karma svarUpa hai / ( vAsasahassehiM muccai ) yaha phalavipAka jIva palyopama evaM sAgaropamapramANa kAlataka bhogA karatA hai tabhI jAkara usase yahachUTakArApAtA hai, arthAt caha phalarUpa vipAka naSTa ho pAtA hai| (Naya avedayittA hu mokyo asthi tti ) bhoge vinA jIva isase mukta nahIM hotA hai / yahAM (tti) yaha samApti artha kA sUcaka hai| ____ aba sUtrakAra isa artha meM sAkSAt pramANabhUta paramAtmA dvArA pratipAdita hone ke kAraNa pramANabhUtatA prakaTa karane ke liye kahate haiM-( eva35 viyA matApAmamAvyo che tenAthI te sArI rIta deya / bhaNe che te 'appa. saho" subhapati bhane "baduhukkho" mayata dumaya cha. "mahanmao" bhADA layana, mane "bahurayappagADho" prayU2 435204thI bharapUra che. " dAruNo" hA251 tathA "kakaso" 2 cha. mane " asAo" sAtA yehanIya bha 1135 cha. " vAsasahassehiM muccada" te savi54 58yApama bhane sAgarAyama pramANa kALa sudhI jIva bhagavyA kare che, tyAre ja te temAMthI chUTI zake che, maTa te 535 vipA meTasA ein samaye naSTa thAya che. "Naya avedayittA ha mokkho asthi tti" te vimA sogavyA vinA 5 tenAthI bhuta 24 zata nathI. mI "tti" te samApti athanI sUya che. have sUvAra A arthamAM pratyakSa pramANabhUta paramAtmA dvArA pratipAdita DAvAne // 20, pramANabhUtatA vidhAne bhATa cha-" evamAisa" mA pUrvasti zate tI 42 mA vAme tathA " nAyakulana daNo mahappA jiNo vIravara For Private And Personal Use Only
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 2 sU0 16 alIkavacanasya phalitArthanirUpaNam 255 uktarItyA ' AhaMsu ' UcustIrthaGkaragaNadharAdayaH / tathA tadanusAreNaiva ' nAyakulanaMdaNo ' jJAtakulanandanaH = siddhArthakulAnandakaraH, 'mahappA' mahAtmA paramAtmarUpaH ' jiNo ' jinaH vIravaranAmadhejjo' vIravaranAmadheyaH prakhyAtanAmA bhayavAn mahAvIra imam ' aliyavayaNassa' alIkavacanasya 'phalavivAga' phalavipAkaM ' kahesI ' kathitavAn / evaM taM ' tat pUrvopadarzitasvarUpam 'aliyavayaNaM ' alIkavacanaM ' lahussaga lahu cavalabhaNiyaM' laghusvakalaghucapala bhaNitaM-laghusvakA = tucchAtmAnazca te laghava : atinIcAzcapalAzca ta bhaNitaMjalpitaM 'bhayakaraM' bhayaGkaraM 'duhakaraM' duHzvakaraM ' ayasakaraM bairakaraM ' ayaskara vairakaram , ' aratiratirAgadosamaNasaMkilesaviyaraNaM , aratiratirAgadveSamanaH saMklezavitaraNam , ' aliyaniyaDisAtijogabahulaM ' alIkanikRtisAtiyoga bahulaM ' nIyajaNaniseviyaM ' nIcajananiSevitaM ' nisaMsaM ' nRzaMsam 'apaccayakAragaM' mAhaMsu) isa pUrvokta rItise tirthakara gaNadharAdika devoMne tathA (nAyakulanaMdaNo mahappA jiNo vIravaranAmadhejo) unhIM ke anusAra jJAtakulanaMdana siddhArthakulake AnaMdakAraka-paramAtmasvarUpa, jina mahAvIrane ki jinakA "vIra" yaha uttama nAma prakhyAta hai unhoMne (imaM aliya vayaNassa phalavivAgaM kaheMsI) yaha mRSAvAdakA phala batalAyA hai| aba upasaMhAra karate haiM(eyaM taM vitiyaM pi aliyavayaNaM) isa dvitIya alIka vacana ko jo (lahusagalahucavala bhaNiyaM ) laghusvaka-tucchAtmA hote haiM atinIca evaM capala hote hai ve hI bolate haiM / ( bhayaMkaraM ) yaha alIka vacana bhayaMkara, (duhakaraM) duHkhakara, (ajasakaraM) ayaskAraka, ( verakara ) vairakAraka, ( aratiratirAgadosapaNasaMkilesaviyaraNaM ) arati, rati, rAga, dveSa aura manaH saMkleza pradAtA hai| ( aliyaniyaDisAijogabahulaM ) alIkanAmaghejo" tenA pramANe 14 zAtAnana siddhArtha nA june mAnahAya paramAtmAsvarUpa, jina mahAvIre ke jemanuM "vIra" e uttama nAma prakhyAta cha, temANe " imaM aliyavayaNassa phalavivAgaM kahesI" mA bhUpAvAna 2135 satAvyuM che. ve sUtrA2 75sa 12 42 cha-" eyaM taM biiyaM pi aliyavayaNaM " 21 dvitIya dvA2 35 Adharma kyanane 2 "lahusagabahucavalabhaNiyaM" laghusvaka-turachAtmA hoya che, je ati nIca ane caMcaLa hoya che teo ja mAle cha. " bhayakara " te satyapayana ly|24, "duhakaraM " du:542, " ajasakara" 255 / 24, " verakara " vai24|24, "aratiratira gadosamaNasaMkile saviyaraNaM " ||2ti, 2ti, 2, 35 bhane bhanane 4veza 42nA2 che." aliya niyaDisAijogabahulaM" reilx-ni cha, niti, sAtinA prayogathI yuta For Private And Personal Use Only
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 256 praznavyAkaraNasUtre apratyayakArakaM, ' paramasAhugarahaNijjaM paramasAdhugarhaNIyaM parapIDAkArakaM 'paramakkiNhalesasahiyaM ' paramakRSNalezyA sahitaM 'duggar3aviNivAyavaDUNaM 'durgativinipAtavarddhanaM bhavapuNambhavakaraM ' cirapariciyaM ciraparicitam ' aNurAyaM anugatam ' duraMtaM' durantam / etAni sarvANi padAni pUrvamasyaiva dvArasya prathamamutre vyAkhyAtAni tato vijJeyam / 'tivemi' pUrvavata ||016 | , itizrI - jainAcArya - jainadharma divAkara-pUjya zrI ghAsIlAlavativiracitAyAM praznavyAkaraNasUtrasya sudarzinyAkhyAyAM vyAkhyAyAM hisAdi paJcAdvAreSu mRpAvAdAkhyaM dvitIyamAsrava (adharma) dvAraM samAptam // 2 // 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir niSphala hai, nikRti, sAti ke prayoga se baddala hai arthAt kapaTa bahula hai | ( NIyajaNa niseviyaM) jAti, kula Adi se adhama bane hue vyaktioM dvArA niSevita hai / (nisaM) krUra athavA prazaMsA se rahita hai / apratyaya - avizvAsa kA kAraka hai / ( paramasAhugarahaNijaM ) paramasAdhu-tIrthakaroM dvArA garhaNIya hai / ( parapIDAkaraNaM ) dUsaroM ko pIr3A pahuMcAne vAlA hai | ( paramakiNhalesamahiyaM ) atyantamalina Atma pariti se yukta hai ( duggavizivAya ) durgati kA vardhaka hai| (bhavapuNabhavakaraM ) punaH punaH janma pradAtA hai| (ciraparicayaM ) ciraparicita yaha jIvoM ke sAtha aneka bhavoM kI paramparA taka rahanevAlA hai| (aNugayaM ) bhava bhava meM sAtha calane vAlA hai / ( duraMtaM ) isakA phala durantakaTuphalakA dene vAlA hai "tti bemi" isakI vyAkhyA kI jA cukI hai| sU-16 // // dvitIya Asrava --- ' adharma ' dvAra samApta // che bheTakhe ke upara bhaya che " NIyajaNaniseviyaM " bhati, DuNa sAhithI adhama mevI vyaktiyoM dvArA sevAyesa che. " nisaMsa" hUra-bheTate hai prazasAthI rahita che apratyaya - avizvAsa utpanna haranAra che." paramasAhugaraha NijjaM " paramasAdhutIrtha ure dvArA nidya che. " parapIDAkaraNaM " jIlane pIDA paDoyAunAra che. " parama kiNhalesa sahiyaM " atyaMta bhadina Atma parizutithI yukta che. " duggai viNivAyavaDDhaNaM " hurgatInuM vadhAranAra che. " bhava puNabbhavakara " irI irIne bhanma bevaDAvanAra che. " cirapariciyaM " thiraparicita me te lavonI sAthai mane lavonI paraMparA sudhI rahenAra che. " aNurAyaM" hareDa lavamAM sAthai zAsanA3 che " duraMta " tenuM ija Duranta che-Tu isa henAra che. " " tivemi " A vAkayano artha AvI gayA che ( sU-16 ) A rIte hiMsAdi pa'cAsatra dvAramAM prANavadha nAmanu bIjI' Asava (adhama)dvAra samApta thayuM. For Private And Personal Use Only
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir atha tRtIyamadhyayanam / / vyAkhyAtaM dvitIyamadharmadvAraM sAMprataM tRtIyamArabhyate-asya ca pUrveNa sahAyamabhisambandhaH / dvitIyAdharmadvAre yAdRzanAmAdinirdezapurassaramalI kavacanasvarUpamuktam / alIkavacanaM ca adattA''dAyino badantyeveti heto; mUtrakramanirdezAnusArAcca mRSAvAdAnantaramucitaprAptamadattAdAnaM svarUpanAmAdinirdepapUrvaka pradarzyate, tatra pUrvayoradharmadvArayorivAsyApi ' yAdRk 1, yannAma 2, yathA ca kRtaM 3, yatphalaM dadAti 4, ye ca kurvanti 5, iti paJcabhirantadvI rairnirUpaNaM cikIrSurAdau kramaprApta 'yAdRza' iti dvAramAzritya adattAdAnasvarUpaM nirUpyate-'jaMbU taiyaM ca' ityAdi tRtIya Asrava-(adharma ) dvAra prAraMbhadvitIya Anava-(adharma) dvAra kahA gayA, aba tRtIya AsravadvAra kI vyAkhyA prAraMbha hotI hai / isa adharmadvAra kA pUrva adharmadvAra ke sAtha isa prakAra se saMbaMdha hai ki-dvitIya Asrava-(adharma ) dvAra meM (yAdazanAmAdi nirdeza pUrvaka) alIka ( jhUTha)vacanakA svarUpa kahA hai so isa alIka vacana ko jo adatta ko lene vAle vyakti hote haiM, ve hI bolate haiM tathA sUtrakrama nirdeza bhI aisA hI hai, isaliye mRSAvAda ke anantara ucitarUpa se prApta adattAdAna kA svarUpa nAmAdi nirdezapUrvaka isa adhyayana meM kahA jAvegA / jisa prakAra pUrva do Asrava ( adharma ) dvAroM kA sUtrakAra ne ( thAdRza yannAma ) ityAdi pAMca antaroM dvArA nirUpaNa kiyA hai usI taraha se ve isa tRtIya Asrava (adharma ) dvAra kA bhI nirUpaNa karanA cAhate haiM isaliye ve sarva prathama isameM krama prApta adattAdAna kA ( yAdRza ) isa dvAra ko lekara svarUpa kahate haiM trIjA Asava-adharma dvArane prAraMbha bIjA Asrava-( adharma) dvAranuM kathana pUruM thayuM, have trIjA Asava dvAranuM varNana zarU thAya che. A adharmakArane AgaLanAM adharmadvAra sAthe 2 // rIte 2055 2-uflat &1-( Ama) 2mA " yAdRzanomAdi nirdezapUrvaka " 21sI kyananuM sva35 prATa 42vAmA mAvyu cha. 5 te masI vacane adatta didheluM lenArI vyakti ja bole che, tathA sUvakama nirdeza paNa e ja che, te kAraNe mRSAvAdanuM nirUpaNa karyA pachI yogya rIte adattAdAnanuM svarUpa nAmAdi nirdeza pUrvaka A adhyayanamAM batAvavAmAM Avaze. ma 2mAna meM mAsava-(A) dvArInuM sUtrAre "yAdRza cannAma" tyahi pAMca antarko dvArA nirUpaNa karyuM che, e ja pramANe teo A trIjA Atsava (adharma) dvAranuM paNa nirUpaNa karavA mAge che. tethI teo sauthI pahelAM krama pramANe For Private And Personal Use Only
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 258 praznavyAkaraNasUtre mUlam - jaMbU taiyaM ca adiSNAdANaM harada hamaraNabhayakalusa tAsaNa parasaMtagagijjhilobhamUlaM kAlavisamasaMsiyaM aho acchinnaM taNhapasthANapatthoimaiyaM akittikaraM aNajjaM chidamaMtaravidhuravasaNamaggaNaussavamattappamattapasuttarvacaNA''khivaNaghAyaNaparA'NihuyapariNAmatakarajaNa bahumayaM akaluNaM rAyapurisarakikhayaM sayAsAhugarahANijjaM piyajaNamittajaNabhedavippIhakAragaM rAgadosabahulaM puNo ya upparasamarasaMgAmaDamarakalikalahabahakaraNaM duggaiviNivAyavaDaNaM bhatrapuNabhavakaraM cirapariciyaM aNugayaM duraMtaM taiyaM adhammadAraM // sU0 1 // TIkA he jambU ! ' taye ' tRtIyamAtravadvAraM ' adiSNAdANaM' adattAdAnam = adattasya deva - guru- rAja - gAthApati - sAdharmibhirasamarpitasya sacittAcittamizravastuvizeSasya AdAnaM = grahaNamadattAdAnaM nAma cauryamityarthaH / kIdRzaM tadityAha jaMbU ! taiyaM ' ityAdi / s Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIkA - jaMbUsvAmI zrI sudharmA svAmI se pUchate haiM ki - he bhadaMta ! tRtIya Asava dvAra kA sidvigati ko prApta hue zrI mahAvIra prabhune kyA svarUpa kahA hai ? isakA uttara dete hue zrI sudhana svAmI unase kahate haiM ki (jaMbU) he jaMbU / ( taiyaM ca adiyAkSaNaM) tRtIya adattAdAna kA svarUpa siddhigati sthAna ko prApta hue zrI mahAvIra ne isa prakAra kahA hai / adatta kA deva, guru, rAjA, gAthApati aura sAdharmI dvArA nahIM samarpita kI gaI vastu kA AdAna- grahaNa karanA isakA nAma ada sadRttAhAnanuM "yAdRza" the dvArane sahane sva35 uDe che. " jaMbU / taiyaM" ityAdi. TIkA--ja. svAmI zrI sudharmAMsvAmIne pUche che ke huM bhadanta ! siddhi gati pAmela zrI mahAvIra prabhue trIjA AsavadvAranuM kevuM ten| uttara bhApatA zrI sudharmA svAmI tebhane uDe che - ca adiNNAdANa " siddhigatine yAbheda zrI mahAvIra pramukhe prakAranuM svarUpa kahela che- svarUpa kahela che? bhyU ! ' taiyaM mahattAhAnanuM nyA mahattanuM-dveSa, guru, rAjma, gAthApati mane sAdharmI dvArA yIzu na uza cela vastunuM-A dAna-grahaNa karavuM. tene adattAdAna kahe che, te kevu hAya che? For Private And Personal Use Only
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - surzinI TIkA bha0 3 sU0 1 aitAdAnasvarUpanirUpaNam 259 -'haradahe 'tyAdi-- 'haradahamaraNabhayakalusatAsamaparasaMtagagijjhalobhamUlaM' haradahamaraNabhayakaluSatrAsana parasatkagRddhilobhamUlaM, tatra hara-haraNaM kuru, daha-gRhAdikaM prajvAlaya, iti vacanadvayaM haraNadAiviSaye corANAM pravRttikArakam / tathA maraNaM mRtyuH bhayaM bhItiH kalupaM ca-pApaM taistrasavaM-bhaya jananasvarUpaM yasya tattathA, tacca parasatkadilobha mUlaM ca-parasatke-parakIyadhane mRddhiA AsaktiH tathA lobhazca-raudradhyAnayuktAmUrchA mUlaM kAragaM yasya tattathA 'kAlavisamasaMsiyaM kAlaviSamasaMzritaM ca-kAla: ardharAtrAdilakSaNaH, viSamANi parvatAdidurgamasthAnAni taiH saMzritam = AzritaM yattattathA / etAdRzeSu nirjanasthAneSu caurAH prAyo nivasanti / tathA ' ahoacchitAdAna hai / yaha kaisA hotA hai ? isa para kahate haiM-yaha adattAdAna (haradahamaraNabhayakalusa tAsaNaparasaMgagijjhalobhamUlaM ) (hara) isake dravya kA haraNa karalo, ( daha) isake gRhAdika ko jalAdo, ( maraNa ) ise mAra DAlo, ityAdi rUpase ( bhaya ) bhaya dikhAkara dUsaroM ke dravyAdi kA haraNa karanA, ( kalusa ) eka dUsaroM meM kaluSabhAva jagAkara unake dravyAdika ko le lenA, (tAsaNa) ityAdi aneka prakArase trAsa pahu~cAnA, tathA (parasaMtaga ) dUsaroM ke dhana meM (ginjhi ) Asakti rakhanA tathA (lobha) raudradhyAnase yukta isameM mUrchAbhAva rakhanA, ye saba (mUlaM ) adattAdAna ke mUla kAraNa hai / ( kAlavisamasaMsiyaM) ardharAtra Adi kAla tathA viSama-parvatAdi durgamasthAna. inake dvArA yaha adattAdAna saMzritaAzrita hotA hai-banatA hai, tAtparya isakA yaha hai ki jo adattAdAnacorI-kiyA karate haiM, ve cora prAyaH ardharAtri ke samaya meM nikalate haiM, evaM parvatAdi durgama sthAnoM para chipe rahate haiM, isa apekSA kAla aura to tenA yAmamA 4 cha-te mahattahAna " haradahamaraNabhayakalusatAsaNaparasaMtagagijhalobhamUlaM" "hara" "240 vyatirnu dravya 57vIsa "daha" tenA 52 mAhine sAvI ho, " maraNa" tene bhArI nAma" tyAhi zate "bhaya" maya matAvAna manyanuM dravya vastra Adi hurI se, "kalusa" me mIla pathye praveza gAna tamanA dravya mAhine sase, " tAsaNa" tyAzita trAsa pAyAvI, tathA " parasaMtaga" oultant ghanamA "giljhi" mAsahita rANavI tathA "loma" zaidradhyAnathI yukta bhUbhApa tamA rAva. te vAM " mUlaM " mahattAhAnanA bhU raNe! che. " kAlavisamasaMsiyaM" azI mAhi kALa tathA parvatAdi durgamasthAna te adattAdananAM Azraya sthAne che, eTale ke je adattAdAnacorI kare che. te cera sAmAnya rIte madhyarAtre corI karavA nikaLe che, ane parvatAdi durgama sthAnamAM chUpAI rahe che, te apekSAe kALa For Private And Personal Use Only
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 260 praznavyAkaraNasUtre prataNhapatthANapatthoimaiyaM ' adho'cchinnatRSNa prasthAna-prastotamatikaM = adhogato acchinnatRSNAnAM viSayalolupAnAM yat prasthAna gamanaM tatra prastotrI-pravartikA matiH = buddhirasti yasminadattAdAne tattathA narakAyadhogatikAraNamityarthaH, 'akittikaraM' akIrtikaram ayazaskaram 'aNajja-anAryam = anAryAcastitvAt athavA anyAya-nyAyavarjitaM nyAyarahitamityarthaH 'chimaMtaravidhuravasaNamaggaNaussavamattappamatta-pamuttavaMcaNAkkhivaNa-ghAyaNaparANihuya-pariNAmatakarajaNavahumayaM' chidrAntaravidhuravyasanamArgaNotsavamattapramattaprasuptavaJcanA''kSepaNaghAtanaparAnibhRtapariNAmataskarajanabahumata-tatra chidraM = 'kena mArgeNa gantavya' mityAdikam , antaram avasaraH janAnAM nidrAdilakSaNaH, vidhuraM = apAyaH kaSTaprAptyAdilakSaNaH, viSamasthAnoM ko adattAdAna kA kAraNa kahA gayA hai| (aho acchinnataNhapatyAgapatthoimaiyaM ) jina vyaktiyoM kI viSaya tRSNA chinna nahIM hotI hai aise vyakti hI adhogati meM pahu~cAne vAlI apanI buddhi ke dvArA isa adattAdAna meM pravRtti karate haiM, ataH adhogati meM gamana kI kAraNabhUta jo viSaya lolupoM kI mati hai vaha bhI isa adatAdAna kI eka kAraNabhUta hai / yaha adattAdAna (akittikaraM ) ayaza kAraka hai / ( aNajaM) anAryoM dvArA hI Acarita kiyA jAtA hai isaliye anAryarUpa hai / athavA nItimArga se viruddha hone ke kAraNa anyAyya hai| (chidaM) isa adattAdAnako karane vAle vyakti isa bAtakI gaveSaNAmeM rahate haiM ki hameM isa kAmako karane ke liye kisa mArgase hokara jAnA cAhiye tathA (aMtara) antara kI-kaunasA avasara isa kAmako siddha karanevAlA hogA isa tarahake manuSyoMke nidrAdirUpa samayakI vidhura) vidhurakI-kaSTa bhane durgamasthAnAne mahattahAna mAzrayasthAnI tA0yAM cha. 'aho acchinnataNhapatthANapatthoimaiyaM" nI viSaya vAsanA naSTa thatI nayI mevA leke ja adhogatimAM laI janAra pitAnI buddhi dvArA A adattAdAnamAM pravRtta rahe che, tethI adhogatimAM gamana karavAnA kAraNarUpa viSaya lepanI je bhati che te 56 mA mahattahAna bhaatte.||29||35 cha, na mahattAhAna " akittikaraM" mIti apAvanA cha, " aNaMjaM " manAdviArA sevA vAthI anAyarUpa che, athavA nIti mArgathI viruddha hovAthI anyAyayukta che. " chiI" mA mahattAhAna sevanA2 vyatithe pAtanI zodhamA rahe che ke A kAma karavA mATe ApaNe kyA mArge thaIne javuM joIe tathA " aMtara" mataranI-4 mata 2 Abhane siddha 42vA mATe manuNa thaze tenI zodhamAM rahe che. A rIte mANasanA nidrAdirUpa samayanI zodhamAM For Private And Personal Use Only
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a0 3 sU0 1 adattAdAnasvarUpanirUpaNam 261 " vyasanaM = rAjAdi kRtopadravaH ityeteSAM mArgaNam = gaveSaNam, tathA utsaveSu - vivA hAdilakSaNeSu macAnapAnAdyAsaktAnAM ata eva pramattAnAm=asAvadhAnAnAM prasuptAnAM = nidritAnAM ca vacanaM nApaharaNaM, tathA AkSepaNaM = mantrauSadhyAdibhizcittavikSepakaraNaM, ghAtanaM= rAgaviyAjIkaraNaM vayasyAdibhistADanaM vA teSu parA:= tathA anibhRtaH zAntaH pariNAmaH = antaHkaraNavRttivizeSaH yeSAM te tathA, te ca te taskarAnanAH cauragaNAstairvahumataM = sAtizayamAdRtaM svIkRtaM yattattathAbhUtamadattAdAnam ' akalugaM ' akaruNaM = dayArahitaM nirdayajanapravartitatvAt 'rAyapurisaprApti AdirUpa Apatti kI, ( vasaNa) vyasana ko - rAjA Adi dvArA kRta upadrava kI bhI ( maggaNa) gaveSaNA - tAka meM tatpara rahate haiM / tathA (ussava ) vivAha Adi utsavoM meM (mattamatta) madyapAna Adi ke kara lene se asAvadhAnI meM paDe hue masta vyaktiyoM ke tathA ( pasutta) nidrA meM paDe hue vyaktiyoM ke ( baMtraNa ) dhanApaharaNa karane meM ( Akhi vaNa ) AkSepaNamaMtra auSadhi AdidvArA citta ke vikSepa karane meM, tathA ( ghAyaNapara) prANoM ke apaharaNa karane meM athavA apane mitrAdikoM dvArA tADana karavAne meM tatpara rahA karate haiM / ( aiNihuyapariNAma ) isa adattAdAnarUpa kukRtya ko karane vAle jIvoM ke pariNAma - antaH karaNa kI vRtti - azAnta rahatI haiN| (takkarajaNabahumayaM ) yaha adattAdAna cora vyaktiyoM dvArA hI sAtizayarupa meM Ahata huA hai| ataH yaha duSkarma ( a ) nirdayajanoM dvArA pravartita hone ke kAraNa svayaM dayArahitarUpa hai isIliye (rAyapurisarakkhiyaM ) rAjapuruSoM dvArA yaha niSiddha " vyasa " rahe che. " vidhura " vidhuranI 45 prApti Adi 35 sAyattinI, " vasaNa 6: 66 >> ussava bhadya tathA " 'pasuta " AkhivaNa 65 ghAyaNa. nanI rAjAdi dvArA karAyela upadravanI paNa maggaNa " gaveSaNA tayAsane bhATe taiyAra rahe che. tathA vivAha Adi utsavAmAM, " mattappamatta pAna Adi karIne asAvadhAnImAM rahela masta vyaktionA nidrAbhAM paDesa vyaktimanA " vaMcaNa " dhanane harI levAne AkSepaNa-matra auSadhi Adi dvArA cittamAM vikSepana karavAne tathA para " prANA harI levAne athavA potAnA mitrAdi dvArA mAra marAvavAne tatpara 23 che. " ayaNihuyapariNAma " te adattAdAnarUpa duSkRtya karanAra jIveAnI manevRtti azAnta rahe che. 'takarajaNavahubhaya A adattAdAna cAra lAka dvArA ja vadhAre pramANamAM sevavAmAM Ave che. tethI te duma nirdaya janA dvArA Acarita hAvAne kAraNe dayArahita hAya che. tethI " "akalu For Private And Personal Use Only d' " "" "" rAya
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 262 praznavyAkaraNasUtre rakkhiyaM ' rAjapuruSarakSitaM rAjapuruSainiSiddhaM, 'sayA sAhugarahaNijja' sadA sAdhu garhaNIyaM-nirantaraM mahApuruSainiditaM 'piyajaNamittajaNabheyavippIikAragaM' priya. janamitrajanabhedavinItikAraka-priyajanAnAM==vAndhavAnAM mitrajanAnAM ca bhedaH viyogaH viprItiH dveSastatkArakaM 'rAgadosabahulaM ' rAgadvepabahulaM spaSTam / 'pugo ya' punazca / uppUrasamarasaMgAmaDamarakalikalahavahakaraNaM' utpUrasamarasaMgrAmaDamarakalikalahavadhakaraNam-tatrotpUraH-pacuro yaH samaraH = mareNa mRtyunA sahitaH samara etAdRzaH saMgrAmaH=yuddhaM DamaraH-svacakraparacakrabhayalakSaNaH kali:= svapakSarATiH kalahazca vAgyuddhaM vadhaH-tADanametepAMkaraNa kArakaM yattattathA 'duggaivikiyA gayA hai / (sayA sAhugarahaNijja) tathA mahA puruSoM dvArA sadA nindita prakaTa kiyA gayA hai| (piyajaNamittajaNabheyavippIikAragaM ) isa kRtya ko karane vAle puruSoM ko apane baMdhaca janoM kA tathA mitrajanoM kA viyoga ho jAtA hai, arthAt unakI apIti kA bhAjana bana jAtA hai| (rAgadosabahulaM) rAgadveSakI mAtrA isameM sabase adhika rahatI hai| (puNoya) yaha phira ( udharasamarasaMgAma ) mRtyusahita saMgrAma kA kAraka hai, arthAt dhana Adi haraNa karane ke lie jaba cora kisI ke yahAM jAtA hai taba vaha DaTakara isakA sAmhanA karatA hai to aisI sthiti meM cora kI mRtyu bhI ho jAtI hai / (Damara ) isameM sadA svacakra aura paracakrakA coroM ko bhaya rahA karatA hai ( kali ) kabhI 2 apane hI pakSa ke logoM ke sAtha takarAra bhI ho jAtI hai / ( kalaha ) vAgyuddha Apasa meM kahA sunI ho jAtI hai| (baha ) vadha-mAra pITa ho jAtI hai / (duggaiviNivAyava purisarakkhiya" 24 puruSo 2 // tenA niSedha 42rAyesa 2. "sayA sAhugarahaNijja" tathA sAdhu puruSo dvArA-mAyuruSo dvArA te sahA nidha gAyesa, " piyajaNa mittajaNabheyavippI ikAragaM " yA kRtya 42nA2 puruSone potAnA baMdhujanone tathA mitrajanene viga thAya che, eTale ke temanI aprItinuM pAtra mana 5 cha. "rAgadosabahulaM" temA rAgadveSatuM pramANa sauthI padhAre hAya cha. "puNo ya" qNI te "uppUrasamarasaMgAma" mRtyu sahita sAmarnu 124 2-mese jyAre dhana Adi coravAne mATe cora koIne ghera jApa che ane te ghara vALa tenI bharabhUta saamne| are to yArnu bhAta thAya che. " Damara' mA sahA 21 bhane 525 no yorI 42nArane laya 2. 42 the, " kali" pAra potAnA 4 pakSanA mANuse sAthe ta422 595 25ya cha, " kalaha " mApasabhA vAyuddha-sosAyAsI 55 thAya che. " vaha " 15 bhaa2| bhArI 54 For Private And Personal Use Only
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 263 sudarzinI TIkA a0 3 sU0 1 attAdAnasvarUpanirUpaNam NivAyavaNaM ' durgati vinipAtabarddhanaM durgatI= narakAdike yo vinipAtaH avazatayA gamanaM tasya vardhanaMvardhakaM ' bhavapuNabbhavakaraM' bhavapunarbhavakaraM-punaHpunarjanmamaraNakaraM 'cirapariciyaM' ciraparicita-ciraM janmajanmAntareNa avicchinnatayA paricitam , ' aNugayaM' anugatam anuvRttamavicchinnapravAhatayA pravRttaM, 'duraMta'durantaMduHkhAvasAnaM-vipAkadAruNatvAt ' taiyaM adhammadAraM ' tRtiiymdhrmdvaarm|| muu01|| iNaM ) yaha karane vAloM ke durgati-narakAdi meM avaza hokara gamanarUpa vinipAta kA vardhaka hotA hai| (bhavapuNabhavakara) punaH punaH isake prabhAva se saMsAra meM hI janma maraNa karane par3ate haiM / (cirapariciyaM ) bhava bhava meM isa kukRtya janya pApa kA udaya sAtha meM rahatA hai| ( aNugayaM) isakA pravAha vicchinna na hone ke kAraNa yaha jIva ke sAtha anugata rahatA hai / (duraMtaM ) vipAka samayameM dAruNa honese yaha duranta hotA hai| (taiyaM adhammadAra) isa prakAra tRtIya adharmadvArakA yahAM taka svarUpa khaa| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA tRtIya adharmadvAra jo adattAdAna hai usakA svarUpa nirUpaNa kiyA hai / ve isameM kaha rahe haiM ki kIsI ke dhanAdika dravyako aisA bhaya dikhalAkara ki 'maiM tujhe mAra DAlUMgA, maiM tere gharameM Aga lagA dUMgA' aisA kahakara dhanAdikA haraNa kara lenA adattAdAna hai| isa AdattAdAnakA kAraNa lobha hotA haiN| tathA parake dhanameM gRddhi hotI hai / tAtparya isakA kevala yahI hai ki vinA dI huI para kI vastu ko haraNa thA laya cha, " duggaiviNivAyavaDaNa " te 42nAranu huti-24 himA ma1za ne mana35 vinipAtanu-15'DAya cha " bhavapuNabbhavakAM" tenA 42 vA vA2 saMsAramA ma bhara manumA 57 cha. ciraparicaya" 424 sapanA mA hukRtya nya pAna 6ya sAthe 2 cha. " aNugaya " tene pravAI atUTa pAne 420 te 7vanI sAthe 25.nugata 2 cha "duraMtaM " qiA4nA samaye hA09 mane duranta DAya che. " taiya adhammadAra" | pramANe triIjA adharma dvAranuM svarUpa ahIM sudhImAM kahevAyuM bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA adattAdAna nAmanA trIjA adharmadrAranuM svarUpa pragaTa karyuM che. teo temAM e batAve che ke keTanA dhanAdinuM meve bhaya satAvAna " tane bhArI nAmIza, 2 // 12ne mA . DIza" evuM kahIne dhanAdikanuM haraNa karI levuM te adattAdAna che. A adattAdAnanuM kAraNa lebha tathA bIjAnA dhana pratyenI lAlasA hoya che A badhI vAtanuM tAtparya e che ke kaI ApaNane vastu na Ape tenuM haraNa karavuM te For Private And Personal Use Only
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 264 praznavyAkaraNasUtre - atha yannAmetidvAramAzrityAdattAdAnasya nAmAnyAha ' tassa ya' ityAdi mUlam-tasta ya nAmANi goNANi huMti tIsaM / taM jahAcorikaM 1, parahaDaM 2, adattaM 3, kUrikaDaM 4, paralAbho 5, asaMjamo 6, paradhaNammi gehI 7, lolikaM 8, takarataNaM tiya 9, avahAro 10, hatthalahuttaNaM 11, pAvakammakaraNaM 12, teNikka 13, haraNavippaNAso 14, AiyaNA 15, luMpaNA dhaNANaM 16, apaccao 17, ovIlo 18, okkhevo 19, kkhevo 20, vikkhevo 21, kUDayA 22, kulamasI ya 23, kaMkhA 24, lAlappaNaM patthaNA ya 25, AsasaNA ya vasaNaM 26, icchAmucchAya 27, taNhAgehI ya 28, niyaDikamma 29, avaroccha ttivi ya 30 / tassa eyANi evamAINi nAmadhejANihuMti tIsaM adipaNAdANassa pAvakalikalusakammabahulassa // sU0 2 // ___TokA-'tassa ya' tasya ca pUrvopadarzitasvarUpasyAdattAdAnasya ' goNANi' goNAni-guNaniSpannAni nAmAni vakSyamANAni 'tIsaM ' triMzat ' huti' bhavanti karanA saba corI hai / isa corI meM jitane bhI nimitta kAraNa par3ate haiM ve bhI kAraNa meM kArya ke upacAra se corI rUpa hI mAne jAte haiN| dUsare kI bhUlI huI, visarI huI, par3I huI, dharohararUpa meM rakhI huI, vastu kA haraNa karanA aura davA lenA, ye saba adattAdAna ke hI prakAra haiN| yaha adattAdAna hiMsAdi pApoM kI taraha coro ke liye narakAdi durgatiyoM meM gamana kA kAraNa hotA hai ||suu01|| aba sUtrakAra " yannAma" isa dvAra ko lekara adattAdAna ke nAmoM corI kahevAya che. te cerInA jeTalA nimitte hoya che temane paNa kAraNamAM kAryanA upacArathI cerI rUpa ja mAnavAmAM Ave che. bIjAnI bhUlathI paDI rahelI, bhUlAI gayelI paDI rahelI, ane thApaNa rUpe mUkelI vastunuM haraNa karavuM ke temane pacAvI pADavI te badhA adattAdAnanA ja prakAra che. te adattAdAna hiMsAdi pApanI jema cerene narakAdi durgatimAM gamana karAvanAra hoya chesU01 ve sUtra4.2 " yannAma" ko mArane vana mahattAhAnana nAbhI prATa For Private And Personal Use Only
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzino TIkA a0 3 sU0 2 adattAdAnanAmanirUpaNam 265 'taM jahA' tAni yathA-' caurikyaM ' caurikyaM coraNaM corikA saiveti caurikyaM1, 'parahaDaM' parahRtaM parasmAt anyasmAt hRtam anumati vinaina gRhItam2, 'adattaM' kenApi na dattamadattaM 3, 'kUrikaDaM ' RrikRtaM- krUribhiH nirdayaiH kRtaM 4, 'paralAbho' paradravyasya lAmaH 5, 'asaMnamo' asaMyamA Atra vAnuSThAnaM 6, 'paradhammi gehI' paradhane gRddhi: paradravyA'bhikAGkSA 7, 'lolika' laulyaM lolupatvaM 8, 'takarataNaM' taskaratvamiti ca 'avahAro'apahAra=apaharaNaM paradhanasya10, hatthalahuttaNa' hastalaghutvaM hastalAghava-hastacApalyam , athavA hastayoH laghutvaM = paradravyApaharaNakutsitatvAt no vatvaM 11, pAvasamprakaraNaM' pApakarmakaraNaM-pApAnuSThAnaM 12, 'teNikaM ' stanyaM-stenasya corasya karma cauryamityarthaH 13, " haraNavippaNAso' haraNaviSaNAzaH haraNena paradravyaharaNena vibhaNAzA nAzaityarthaH 14, AiyaNA' AdAnam ananumataparadravyagrahaNa 15, 'luMpaNA dhaNANa' dhanAnAM lopanA-paradravya ko prakaTa karate haiM- sa dha nAmANi' ityAdi / __TIkArtha-(tassa ya ) pUrva meM upadarzita svarUpavAle isa adattAdAna ke (goNANi ) guganiSpanna ( nAmANi ) nAma (tIsaM haMti ) 30 tIsa hote haiM ( taMjahA) ve isa prakAra haiM-( corikaM ) corI 1, ( parahaDaM ) parahRta-vinA anumati se dUsare se vastu lenA 2, ( adattaM) adatta 3, (kUrikaDaM ) rikRta 4, (paralAbho ) paralAbha 5, ( asaMjamo) asaMyama 6, ( paravaNammi geho ) paravanazRddhi 7 (lolikaM ) lolupatA 8, ( takkarataNaM ) taskaratA 9. ( avahAro ) apahAra 10, ( hatthalahuttaNaM) hastalAghava 11, (pAvakamnakaraNaM) pApakarmakara ga 12, (teNika) stainya13, (haraNavipaNAso) haraNaviNAza14, (AiyaNA) AdAna15, 42 -" tamsa ya nAmANi" tyAta TI --" tAsa ya" 800 matAvAmA mAvasa 2135 vA maha. tAhAnanA " goNANi " gula pramANe "nAmANi" nAma " tIsaM hati" trIsa cha. "taM jahA" te 2mA premAlo -(1) " corika" yArI (2) "parahaDaM" 524ta-anumati vinA mIlana! tu devI, (3) " adattaM " mahatta, (4) " kUri. kaDaM" rita, (5) "paralAbho" 52sAla, (6) " asaMjamo'' asayama, (7) " paradhaNammi gehI " 52vanaddhi-:2dhanAnI sAsasA, (8) " lolikka" soyupatA, (8) " takarataNaM" 1242tA, (10) " avahAro" 5572, (11) ." hatthalahattaNaM" tasAdhava, (12) " pAvakammakaraNa " pA54429], (13) " teNikka" tainya, (14) " haraNavippaNAso" 24viza, ( 15) "Ai. pra0 34 For Private And Personal Use Only
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 266 praznavyAkaraNasUtre vicchedaH 16, ' appaccao' apratyayaH avizvAsaH-avizvAsotpAdakatvAt 17, 'ovIlo ' avapIDaH pIDAjanakaM 18, 'okkhevo' avakSepaH-paradravyavicchedaH 19, 'ukkheyo ' utkSepaH parahastAt dravyasya nirgamanaM 20, vikkhevo ' vikSepaH paradhanasya prakSepaNa 21, ' kUDayA' kUTatAndravyasya kUTa tulAdibhiranyathAkaraNaM 22, 'kulamasI' kulamapI-kulakaGkajanakaM ca 23, kaMkhA' kAGkSA paradravyatRSNA24, 'lAlappaNaM patthaNA ya' lAlapanaM prArthanA ca-lAlapanaM-gahiMtajalpanaM, prArthanA ca cauryakRte tadapalApakavacana vinyAsaH, prArthanArUpANi vacanAni jalpanti caurAH 25, 'AsasaNA ya vasagaM' AzasanAca vyasanaM-AzasanA=vinAzaH-vinAzahetutvAt , vyasanaM sarvApattikAraNam 26, 'icchAmucchA ya ' icchA mUrchA ca-tatrecchA paradhanAbhilASaH, mUrchA ca-tatraiva gADhAbhiSvaGgarUpA 27, * taNhAgehI ya' tRSNA gRddhizva,tatra tRSNA-aprAptadravyasya prAptivAJchA, gRddhizca prAptasyA'vinAzecchA adattAdAnasya hetukatvAt tRSNAgRddhityucyate 28, 'niyaDikamma' nikRtikarma= nikRtiH kapaTaM tatkarma-paTakAryamityarthaH29, 'avaroccha ti vi ya ' aparokSamiti ca-na vidyante pareSAm akSINi draSTavyatayA yatra caurakarmaNi tadaparokSam apratyakSasampAdyamityarthaH30 / tasya 'pAva kalikalusakammabahulassa' pApakalikaluSa(dhaNANaM luMpaNA) dhanakI lopanA16, (appaJcao) apratyaya(avizvAsa)17, (ovIlo) avapIDa-duHkharUpa 18, (okkhevo) avakSepa19, (ukkhevo) utkSepa 20, (vikkhevo ) vikSepa 21' ( kUDayA ) kUTatA 22, ( kulasI ya) kulamaSI 23, ( kaMkhA) kAMkSA 24, ( lAlappaNaM patthaNA ya ) lAla. pana prArthanA 25, (AsasaNA ya vasaNaM) AzAsanA vyasana 26, (icchA mucchA ya) icchAmU 27, (taNhAgehI ya) tRSNAdrI28, (niyaDikamma) nikRtikarma (kapaTakaraNa)29, (avarocchattivi ya ) tathA aparokSa 30 / (tassa ) isa taraha usa ki jisa meM (pAvakalikalasakammabahulassa) yaNA" mAhAna, (16) "dhaNANaM lupaNA" dhananI yopanA, (17) apaccao" mapratyaya, (18) "ovIlo" avadhI3, (18)" okkhevo" 25125 (20) " ukkhevo" a5, (21) "vikhevo" vikSepa, (22) 'kUDayA" kUTatA (23) " kulamasI ya" sabhaSI, (24) "kaMkhA " kSa(25) " lAlappaNaM patthaNA ya" sapana prArthanA (26) "AsasaNA ya vasaNaM " 2 4navyasana, (27) " icchAmucchAyaM " nizAbhU , (28) " tahAgehI ya" tR ddhi , (28) " niyaDikamma" nitima, mane (30) " abarocchatti vi ya" 552|kss " tassa " mA pramANe bhA" pAvakalikalusakammabahulassa" prAtipAtA pA5, yuddha bhitradroDa mAhi35 bhanina ma padhAre prabhAzubha 2 cha. "adiNNA For Private And Personal Use Only
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 : sU0 2 adattAdAnanAnirUpaNam karmabahulasya-tatra pApa-prANAtipAtAdikaM kaliH=yuddhaM kalupANi=malinAni karmANi-mitradrohAdivyApArarUpANi bahulAni-bahUni yatra tattathA tasya ' AdiNAdANassa' adattAdAnasya 'eyANi ' etAni pUrvoktaprakArANi 'evamAINi' evamAdIni caurikyAdIni 'tIsaM' triMzat 'nAmadhejjANi huMti' nAmadheyAni bhavanti ||suu02| prANAtipAtAdika pApa, yuddha, mitradroha AdirUpa malinakarma adhikatA se rahate haiM ( adiNAdANassa ) adattAdAna ke ( eyANi evamAINi ) ye corI Adi (tIsaM) tIsa (nAmadhejANi ) nAma (huti ) hai| ___ bhAvArtha-corI coroM kA karma hai isaliye adattAdAna kA nAma caurikya hai 1 / corI karane vAlA vinA pUche hI dUsaroM ke dravya kA haraNa karate haiM isaliye isakA nAma parahana hai 2 / coroM ko koI bulokara apanA dravya nahIM detA hai isaliye isakA nAma adatta hai 3 / nirdaya banakara hI yaha karma kiyA jAtA hai sadaya hokara nahIM, isaliye isakA nAma rikRta hai 4 / isameM dUsare ke dravya kA lAbha hotA hai ataH yaha para lAbha kahA jAtA hai 5 / isa kRtya meM na indriya saMyama rahatA hai aura na prANi saMyama hI, ataH yaha asaMyama nAma se kahA gayA hai 6 / isameM paradhana meM gRddhi hotI hai ataH isakA nAma paradhanagRddhi hai 7 / isameM pariNAmoM meM lolupatA adhika rahatI hai isa liye isakA nAma laulya hai / / taskaroM kA yaha bhAva hai isaliye isakA nAma taskaratA hai 9 / isameM dANassa" mahattAhAnanA " eyANi evamAINi" te yorI mAhi" tIsaM" zrIsa " nAmadhejjANi" nAma " huMti " cha, bhAvArtha-(1) cerI karavI te cAra lekonuM kArya che. tethI adattAdAnanuM "caurikya' nAma cha. (2) yorI 42nA21 pUcyA vinA or oilanti dravyanu 4261 43 cha, tathA tenu nAma "parahRta" cha (3) yozene mevIna 4 potAnu dravya hetu nathI, tathA tenu nAma "adatta" che. (4) niya manIne 28 thorI 42||y cha, saya 54ne nahI, bhATe 4 tenu nAma "krUskRita" (5) temA mInA dravyane sAma (prAti) thAya cha, tathA tene "lAbha" 4vAmAM Ave che. (6) A kRtya karatI vakhate Indriyane saMyama raheto nathI ane vANI saMyama paae| 2Deto nathI. tethI tenu nAma "asaMyama" cha.7) te 42||2ne 52dhanamA guddhi-sAsasA thAya che, tethI tenu nAma "paradhanagRddhi " che. (8) tenAthI pariNAme mAM-vRttimAM lelupatA vadhAre pramANamAM rahe che, tethI tenuM nAma" laulya" 2. (8) ta nI te vRtti bhAvanA rAya che, tethItenu nAma For Private And Personal Use Only
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 268 praznavyAkaraNasUtre parake dhanakA apaharaNa hotA hai isaliye isakA nAma apaharaNa hai 10 / paradravya curAne meM hAthakI kuzalatA kAma detI hai, athavA paradravyake curAnese hAthameM laghutA-nIcatA AtI hai isaliye isakA nAma hastalaghutva hai 11 / yaha kRtya pApAnuSThAna svarUpa hai, isaliye isakA nAma pApakarmakaraNa hai 12 / yaha coroM kA karma hai isaliye isakA nAma stenya hai | 13 | paragarh haraNa se harane vAle kA nAza hI ho jAtA hai / isaliye isakA nAma haraNa vipraNAza hai 14 / dUsaroM kI anumati binA hI dhanAdika kA isameM grahaNa hotA hai isaliye isakA nAma AdAna hai 15 / dUsaroM ke dravya kA haraNa karanA hI dravya kA vinAza karanA hai, isalie isakA nAma paradravyaviccheda hai 16 / koI bhI puruSa coroM kA vizvAsa nahIM karatA hai, ataH avizvAsa kA utpAdaka hone se isakA nAma apratyaya hai 17 | dravya kA haraNa ho jAne se dUsaroM ko pIr3A hotI hai isaliye para ko pIr3A kA kAraNa hone se isakA nAma avapIDa hai 18 / paradravya kA isa kriyA se viccheda hotA hai, arthAt-core gaye dravya ko cora yA tahA kharca kara DAlate hai, yahI parake dravya kA viccheda hai isaliye isakA nAma paradravyaviccheda hai 19 | svAmI ke hAtha se yaha curAyA huA dravya nikala jAtA hai-coroM ke hAthoM meM A jAtA hai, isaliye isakA << Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir taskaratA " che. (10) temAM dhananu bhayaharaNa thAya che, tethI tenu nAbha apaharaNa che (11) paradhana yoravAmAM DAthanI DuzaNatA ama Ave che, athavA paradhananI thorIthI hAthamAM laghutA-nIyatA praveze che. tethI tenu' nAma hastalavutva che. (12) te nRtya pAyatya hovAthI tenu nAma pApakarmakaraNa che. ( 13 ) 52. dhananu' apaDezRNu 12vArthI huranArano nAza thAya che, tethI tenu nAma haraNavi praNAza che (15) mIlanI anumati dinA temAM dhana Adi zraddhAlu uzaya che, tethI tenu' nAma AdAna che. (16) mIlanA dravyanu rAgu ukhu pe 4 dravyano vinAza gAya che, tethI tenu' nAma paradravyaviccheda che. (17) pazu mANasa cArAne vizvAsa karatA nathI e rIte avizvAsa janaka hovAthI tenu nAma "apratyaya" che. (18) dravyanu apaharaNa thavAthI anyane pIDA thAya che, tethI pIDAnu araNa hovAthI tenu' nAma "avapIDa" che. (18) paravanano mA kriyAthI nAza thAya che, eTale ke cAra loko game te prakAre tene veDaphI nAkhe che. A pramANe te dravyane viccheda karAvanAra hovAthI tenuM nAma 88 paradavyaviccheda " che (20) te thorAyeSu dravya tenA bhAhinA hAthabhAMthI yAdayu lAne For Private And Personal Use Only
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 2 adattAdAnanAmanirUpaNam nAma utkSepa hai 201 cora isa dravya ko le jAkara asurakSita avasthA meM idhara udhara rakha dete haiM-DAla dete haiM, isaliye isakA nAma vikSepa hai 21 // cora curAkara jaba isa dravya ko vibhAga karate haiM, taba tulAdika se kamatI bar3hatI taulate haiM-eka sA hissA nahIM karate haiM, isaliye isakA nAma kUTatA hai 22 / yaha karma karanevAloM ke kuloM ko kalaMka lagatA hai isaliye isakA nAma kulamadhI hai 23 / adattAdAnameM parake dravyako haraNa karane meM tRSNA rahatI haiM isaliye isakA nAma kAMkSA hai 24 / cora gahita jalpanA karate haiM, arthAt corI karalene para bhI " maiMne corI kI hai" isa bAta ko svIkAra nahIM karate pratyuta use chupAne kI hI ceSTA karate haiM, tathA jisa samaya ye corI karane ke liye calate hai to kisI apane iSTa kI prArthanA karake hI calate haiM, isaliye isakA nAma lAlapana aura prArthanA hai 25 / yaha kRtya vinAza kA hetu hone se vinAzarUpa evaM samasta ApattiyoM kA kAraNa hone se vyasanarUpa hai isaliye isakA nAma AzaMsanA evaM vyasana hai 26 / paradhana ke haraNa karane kI abhilASA isameM banI rahatI hai isaliye isakA nAma icchA, tathA para ke dhana ko haraNa karane ke liye isameM atyaMta mUrchAbhAva hotA hai isaliye isakA nAma mRga hai 27 / aprApta dravya kI prApti kI vAJchA tathA prApta dravya kI avinAzecchA, ye donoM adattAdAna kA hetu haiM-isaliye isakA nAma coranA hAthamAM jAya che, tethI tenuM nAma che. (21) cAra te dravyane corI jaIne asurakSita hAlatamAM game tyAM mUkI de che. tethI tenuM nAma vikSepa che. (22) cora corI karyA pachI jyAre tenA bhAga pADe che tyAre trAjavA AdithI vadhAre ke ochuM tAle che-eka sarakhA bhAga pADatA nathI, tethI tenuM nAma kUTato cha (23) 21 // 4tya 42nAranA zugane 464 sAge che, tethI tenu nAma kulamapI cha. (24) matadAna aDaera 42vAmai onnu dra0ya harI sevAnI tR|| 2 cha, tethI tenu nAma kAMkSA che. (25) yo2 pAData 265nA 42 cha, eTale ke corI karyA pachI paNa pite corI karI che, te vAtane svIkAra karate nathI, paNa tene chUpAvavAno prayatna kare che, tathA jyAre teo corI karavA upaDe che tyAre pitAnA keI ISTa devanI prArthanA karIne ja jAya che tethI tenuM nAma lAlapana ane prArthanA che. (26) te kRtya vinAzanu / 295 pAthI vinA. zarUpa ane saghaLI ApattinuM kAraNa hovAthI vyasanarUpa che, tethI tenuM nAma AzasanA ane vyasana cha. (27) te kRtya 42nArane 52vananu 29 42pAnI abhilASA rahe che, tethI tenuM nAma rUcha tathA pArakAnuM dhana grahaNa karavAnI For Private And Personal Use Only
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 270 praznavyAkaraNasUtre pUrva ' yannAme ' ti dvitIyamantari nirUpitam, sAmprataM ' je vi ya kareMti pAvA'-iti paJcamAntaraMgatA~staskarAnAha-' taM puNa' ityAdi. mUlam-taM puNa kareMti coriyaM takkarA paradavvaharA cheyA kayakaraNaladdhalakkhA sAhasiyA lahussagA aimahicchA lobhaghatthA, dadaraovIlagA ya gehiyA ahimarA aNabhaMjagA bhaggasaMdhiyA rAyaduTakArI ya visaya nicchuDhalogavajjhAuddahaga. gAmaghAyagapuraghAyaga --- paMthaghAyaga - AdIvagatitthabheyayA, lahuhatthasaMpauttA jUyagarA khaMDarakvatthI-corapurisa-corasaMdhiccheyayA, ya gAMThabheyagA paradhaNaharaNalomAvahAraakkhevI haDakAraga-nimmadaga-gUDhacora, gocora assacora-dAsIcorA ya egacorA ya akaDga-saMpadAyaga-ochipaga-satthaghAyaga-bilakolIkAragA ya niggahavippaluMpagA-bahuviha-teNikaka-haraNabuddhI, ete aNNe ya evamAdI parassa davvAhi je avirayA ||suu03|| tRSNAgRddhi hai 28 / corI eka prakArakA kapaTarUpa kArya hai ataH isakA nAma nikRti hai 29 / corako corI karate samaya koI dekhatA nahIM hai isa liye isakA nAma aparokSa hai 30 // sU02 // yannAma ' nAma kA dvitIya antardvAra kaha kara aba sUtrakAra 'ye' pi ca kurvanti pApAH' isa paJcama antardvAragana taskaroM kA varNana karate temAM atyaMta Asakti rahe che, tethI tenuM nAma mukarjI che. aprApta dravya meLavavAnI IcchA tathA prApta thayela dravyane vinAza na thAya tevI IcchA te adatAdAnanA hetu hovAthI tenuM nAma tRLA che. (29) cerI eka prakAranuM 458 yukta kRtya vAthI tenu nAma nikRti cha. (30) yArI 42tI mate yAra koInI najare paDatA nathI tethI tenuM nAma aparokSa che sU-rA " yannAma " nAmanu yA matadAra vAna suutr||2 " ye'pi ca kurvanti pApAH" pAMyamA mantata yozanu pa na 42 che. For Private And Personal Use Only
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 3 sU0 3 paJcamAntarddhArigatataskarasvarUpanirUpaNam 271 TIkA- 'taM puNa' tat punaH 'coriyaM' cauyeM 'kareti ' kurvanti 'takarA' tskraaH| kathaMbhUtAH ? ityAha--' paradavvaharA' paradravyaharAH = pareSAM dravyANi haranti ye te paradravyaharAH ' cheyA ' chekAH = cauryakarmanipuNAH tathA 'kayakaraNaladbalakkhA ' kRtakaraNalabdhalakSAH kRtakaraNAH punaH punaH kRtacauryAnuSThAnAste ca te labdhalakSA:= cauryakarmAvarajJAste tathA ' sAhasiyA sAhasikAH = paradravyaharaNe manobala yuktAH, 'lahussagA' laghusvakA:= tucchAtmAnaH ' amahicchA' atimahecchA=atizayitA mahatI = pragADhA icchA = tRSNA yeSAM te atimahecchA = maddAbhilASiNaH, 'lobhavatthA' lobhagrastAH = lobhagrathitAntaH karaNAH " dadaraovIlagA' dardarA'pravrIDakAH vacanATopena svAtmapracchAdakAH, tathA 'gehiyA ' gRddhikAH = paradravyalolupAH haiM-' taM puNa' ityAdi / } , '= , TIkArtha - (taM puNa coriyaM takkarA kareMti) isa caurya karmako cora karate ( paradavvaharA ) ye cora paradravya ko haraNa karane vAle hone ke kAraNa paradravya hara kahe jAte haiM (cheyA) cora apane cauryakarma meM nipuNa hote haiM (kayakaraNaladbalakkhA) bAra 2 corI karate rahane se ye cauryakarma ke avasara ke jJAtA hote haiM (sAhasiyA) paradravya ke haraNa karane meM inakA mAnasika bala bahuta baDhA caDhA rahatA hai / ( lahussagA) inakI AtmA atituccha hotI hai| tathA para ke dravya ko apaharaNa karane meM inakI ( ahama hicchA) mahatI lAlasA rahatI hai, isaliye mahA icchA vAle haiM (lobhavatthA) ye lobha se bahuta adhika grasita antaHkaraNa kAle hote haiM / ( daddaraobI - lagA) inake bolane kI paddhati kucha aisI hotI hai ki jisase ye dekhane vAloM ko sahasA cora rUpa meM bhAsita nahIM hone pAte haiM / (gehiyA ) "taM " ityAdi. puNa 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIzartha - "taM puNa coriyAM takarA kareMti " yA thorI tyo re che. "paradavvahArA " te yo| mInanuM dravya hurI benAra hovAthI tebhane paradravya hara kahevAmAM Ave che "OyA" cAraleAkA potAnA cArI karavAnA kAryamAM nipuNa hoya che. "kayakaraNa laddhalakkhA" vAraMvAra yorI DarA rahe che tethI teo| yorI uravAnA avasaranA vnazuara hoya che " sAhasiyA " anyanuM dravya harI sevAmAM temanuM mAnasika aLa ghaNuM ja tIvra hAya che. " lahussagA" tebhano AtmA atizaya tuccha hAya che, tathA bIjAnA dravyanuM apaharaNa karavAnI temanI aima hiccha " atizaya sAlasA hoya che, tethI tethe mahecchAvANA che. " lobhaghatthA " tethe bolathI atizaya padhAre uDAyetAM mataH12 vAjA hoya che. daddaraovIlagA " tebhanI motavAnI rIta bhevI te temane jonAranI najare jaldI cora rUpe dekhAtA 66 hoya cheDe bhethI " nathI. gehiyA ' For Private And Personal Use Only
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 272 praznavyAkaraNasUtre 'ahimarA' abhimarAH dhanAdilobhena maraNAbhimukhAH, maraNabhayarahitA ityarthaH, athavA cauryAbhimukhAH santaH parAn mArayanti ye te tathA ihAntarbhAvitaNyarthaH, 'aNabhaMjagA' RNabhakAH RNaM maanti=na dadati ye se tathA 'bhaggasaMdhiyA ' bhaggasandhikA bhagnaH sandhiH-mitrAdisleho yaiste tathA iSTajanapremavarjitAH 'rAyaduTTagArI' rAjaduSTakAriNaH rAjanItiviruddhAcaraNAH 'vilayanicchUDhalogavajjhA' viSayanikSiptalokavAhyA viSayAt janapadAt nikSiptAH niSkAsitAH ata evaM lokavAdyAH janahibhUtAH / uddahagagAmaghAyagapuraghAyagapaMthaghAyagaAdIvagatittha bheyagA' udrohaka grAmaghAtaka-puraghAtaka-pathighAtaka-''dIpakatIthabhedakAH tatra udrohakAca-hiMsakAH grAmaghAtakA grAmanAzakAH, puraghAtakA nagaravidhvaMsakAH pathiye paradravya meM vizeSa lolupa hote haiM / ( ahimarA ) dhanAdika ke lobha meM par3akara ye maraNa ke bhI abhimukha rahate haiM-inheM maraNa kA bhaya nahIM hotA hai / athavA caurya karma meM pravRtti karane para dUsaroM ko bhI usa samaya bAdhA DAlane para mAra DAlate haiM / ( aNabhaMjagA) inake Upara kisI kA karjA ho to bhI ye use nahIM dete haiN| (bhaggasaMdhiyA) ye apane iSTa mitrAdikoM se bhI prena nahIM karate haiN| una para sneha karane se athavA unake sneha se ye varjita rahate haiM / ( rAyabuGagArI ) rAjanIti ke viruddha inakA sadA AcaraNa rahatA hai / (visayanicchUDhalogavajjhA) janapada se ye nikAla diye jAte haiM, isaliye ye lokabAhya hote hai / (uddahagagAmaghAyagapuravAvagapaMthaghAvagaAdIvagatitthabheyayA ) ( uddahaga ) ye bar3e bhArI drohI hote haiM jinapara inakI vakradRSTi par3a jAtI hai usakI phira kuzala nhiiN| ( gAmaghAyaga) gAMvoM ke gAMva naSTa kara DAlate haiN| ( pura ghAyaga ) nagaroM te| 52dravyamA atizaya sopa hAya che "ahimarA" panAdinA somamA 5hIne teo maraNanI paNa sa-mukha rahe che-temane matanI bIka lAgatI nathI. athavA zorI 42vA ta tamA mAjIsI 35 thanArane mArI nA cha.." aNabhaMgA" temanI pAse nasoya to te! te yuvatA nathI. "bhagasaMdhiyA"temA pitAnA ISTa mitrAdi tarapha paNa prema rAkhatA nathI, temanA para sneha rAkhavAthI mA temanI rane prAta 42vAthI te 2hita DAyacha. "rAyadudugArI" 24 nItiyA viruddhatenu bhAyaNa zA23." visayanicchUDhalogavajhA" janyamayI tamane sizii vAmAM Ave che tethI tamA 4 hAya che. " uddahagagAmaghAyagapuraghAyagapaMthamAyagaAdIvagatitthabheyayA " " uddahaga" terA mAre drohI jAya cha, manA 52 tamanI STi 5 cha tebhanI salAmatI 23tI nathI. " gAmaghA. yagA" temA gAbhAna bhI naSTa 42rI nAmecha. "puraghAyaga" nagaronI nAza For Private And Personal Use Only
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a0 3 sU0 3 paJcamAntaragatataskarasvarUpanirUpaNam 273 ghAtakAH pathi-mArge janAnAM ghAtakA avyaluNThanAtha prahArakAH AdopakAzca= gRhAdidAhakAH tIrthabhedakAzca yAtrikajanadhanApahArakAzca 'lahuhatthasaMpauttA' laghuhastasamprayuktAH laghuH paradravyaharo nipuNo hastA-hastavyApAraparAvaNAH, 'jUyagarA' takarAH, ' khaMDarakkhatyAcorapurisacorasaMdhiccheyayA ya' khaNDarakSastrIcaurapuruSacaurasandhicchedakAH = tatra khaNDarakSA zulkapAlAH utkocagrAhitvAcaurAH, strIcaurAH striyazcorakAH strIsakAzAcaurakAH striyameva corayatIti strIcorakAH, tathA strI vezena corakA vA / tathaiva puruSa caurAzca sandhicchedakAH sandhi-bhityAdau vivaraM 'saMdha ' ' khAtra ' iti bhASA prasiddha chindanti-avananti ye te sandhicchedakAH 'gaMThibheyagA' granthibhedakAH pasiddhAH 'paradhaNaharaNalomAvahAra akkhevI' parako vidhvaMsa kara dete haiM / ( paMthaghAyaNa ) dravya haraNa karane ke abhiprAya se mArga meM calane vAle manuSyoM ko ye dekhate 2 mAra DAlate haiM / (AdIvaga ) gRhAdiko meM Aga lagA dete haiN| (titthabheyagA ) yAtrijanoM ke bhI dravya lUTa liyA karate haiM / (lahuhatyasaMpauttA ) hAthakI saphAI inakI itanI jabardasta hotI hai ki ye dekhate 2 hI dUsaroM ke dhana ko curA lete haiN| ( khaMDapakhatthIcorapurisacorasaMdhiccheyayA ya ) isI taraha jo khaMDa. rakSa-zulkapAla hote haiM ye jo ghUsakhorI karane vAle hote hai ve cora mAne jAte haiM ve yahAM liye gaye haiM strIcora-striyoM ke pAsa se dravyAdi curAne vAle, athavA striyoM ko uThAkara le jAne vAle, athavA strI ke veza meM rahakara corI karane vAle hote haiM, isI prakAra puruSacora bhI hote haiMpuruSoM ke pAsa se dravyAdika curAne vAle hote haiM, athavA puruSoM ko dhokhA dekara idhara udhara le jAne vAle hote haiM athavA puruSa ke veza meM 4 jeThe, " paMthaghAyagA" dravya devAne mATe tethe| pravAsImAne ta netAmA bhArI nAme cha. " AdIvaga" 52 meremA ma sagAI cha, titthabheyagA" yAtrAnAM dravyane 574 sUTI se cha, " laihatyasaMpauttA" yorI 42vAmAM temane hAtha eTale kuzaLa hoya che ke teo jota jotAmAM anyanuM dhana yorI se che. " khaMDarakkhanthIcorapurisacorasaMdhiccheyayA ca " the| pramANe je khaMDarakSa-zulkapAla hoya che-je ghusakhorI karanArA (lAMca lenAra) hoya che temane cora gaNavAmAM Ave che. strIra-strIonI pAsethI dravya coranArA, athavA strIone upADI janArA athavA strInA vezamAM jaIne corI karanArA hoya che, e ja pramANe puruSo paNa hoya che- puruSonI pAsethI dravyAdikane coranAra, athavA puruSone dago daIne game tyAM laI janArA, athavA purUSanA For Private And Personal Use Only
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 274 praznavyAkaraNasUtre dhanaharaNalomAvahArA''kSepiNaH = tatra paradhanaM haranti ye te paradhanaharaNAH, lomAnyavaharanti ye te lomAvaharAH = tradhapUrvaka luNThanakAriNaH AkSepiNaH = vazIkaraNAdinA cauryakAriNaH ' haDakAraganimmadagagRhacoragocara assacoradAsIcorA ya ' haThakA raka nirmardakagUDha cauragocaurAzva caurAsI caurAzca tatra haThaM = balAtkAraM kurvantIti iThakArakAH, nirmardakAca= niratizayena mardanakA riNaH yuddhena dhanApahAriNaH, gUDhacaurAH= guptacaurA, gau caurA azvacaurA dAsIcaurAva = prakhyAtAH =ta eva ' egacorA ' eka caurAH = ekAkina eva corayanti ye te 'okaDUgasaMpadAyagA oliMpagasatyavAyA, frontatkAragAya ' apakarSaka sampradAyakAvacchika sArthaghAtakavilakolIkArarahakara corI karate haiM, saMdhicchedaka-bhityAdika meM seMdha karake corI karate hai, (gaThiyA) granthibhedaka gAMTha katarate haiM ( paradhaNa haragalomAvahAra avakhevI ) paradhanaharaNalomApahArAkSepI hote haiM parake dhana ko haraNa karane vAle, vadha karake dhanako haraNa karane vAle vazIkaraNa maMtra se vaza karake dhana ko haraNa karane vAle hote haiM ( haDakAraganimmadagagUDha coragocora assacoradAsIcorA ya ) ( haDakAraNa ) balAtkAra se dhana ko haraNa karane vAle, ( nimmadaga ) nirmardaka- yuddha karake dhana ko haraNa karane vAle, ( gUDhacora ) guptarUpa meM rahakara para ke dhana ko haraNa karane vAle, ( gocora ) gAya ko haraNa karane vAle, (assacora ) azva ko haraNa karane vAle, ( dAsIcora ) dAsI ko haraNa karane vAle, ( egacorA ya) akele rahakara para ke dhana ko haraNa karane vAle, (oka DugasaMpadAyagA oliMpagasatyavAyagavilakolIkAragA ya ) ( okaDDaga ) 61 CL vezamAM jaIne corI karanArA hoya che, saMdhicchedaka-divAla ADhimAM kANu pADIne corI karanArA hoya che, gaMThibheoyagA " granthileDa - missA utare che, "paradhaNaharaNalobhAvahAra akkhebI " paradhanaharaNa lAbhApahArAkSepI hoya che-paradhananuM haraNa karanArA, hatyAkarIne dhananuM haraNa karanArA. vazIkaraNa maMtrathI vaza karIne dhananuM apaharaNa karanArA heAya che, haDakAraga nimmaddaga gUDhacoragocora asacoradAsIcorA ya" " haDakAraga " mAlArathI dhanane harI nArA, ' nimmahaga " nirma::-yuddha urIne dhanane hurI honArA " gRDhacora " guptarIte rahane paraMtu dhana hurI benArA, "gocara" gAyanu mayA 42nArA, assacora " ghoDAnI thorI haranAra, " dAsIcora " hAsInI yorI 42nAra, " egacorAya " bhelo ne pArAnA ghananu Dugu praznArA " okatapadAyagA ochiMdaga reator vilakolIkAragA ya " okA " Apa mIlanA gharamAthI 66 66 - Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI ThokA a0 3 sU. 3 paJcamAntaragatataskarasvarUpanirUpaNam 275 kAzca tatra apakarSakAH apakarSayanti paragRheSu corayituM caurAnAhvayanti ye te'pakarSakA, yadvA-coritaM dhanamapanIyA'nyasthAne nayanti ye te tathA, tathA zarIrAdito bhUSaNAdi niSkAsakA vA, sampradAyakAH caurAna svagRhe saMsthApya bhojanAdi dAyakAH, avacchipakAH coravizeSAH sArthayAtakAH asiddhAH bilakolIkArakAca= paravyAmohartha vizvAsavacanavAdinaH, dezIzabdo'yam / 'niggahavippalaMyagA' nigrahavipralumpakAH tatra nigradeNabazIkaraNena zastrAdibhayamadarzanapUrvakaM paraM nirudhyetyarthaHvizlumpakAH-luNTanakAriNaH, 'bahuviiteNikaharaNabuddhI' bahuvidhastainyaharaNabuddhayaH= bahuvidhena sTainyena-cauryeNa haraNe paradravyApaharaNe buddhiryeSAM te tathA paradravyaharaNabuddhizAlinaH ete-pUrvoktAH 'aNNe ya ' anye ca ' evamAdI je' evamAdayo ye-evampakArAH ye ' parassa davyAhiM avirayA ' parasya dravyeSu aviratAH, sUtre tRtIyA saptamyarthe parasya dhanadhAnyAdi grahaNe anivRttAH paradravyagrahaNAsaktA ityarthaH santi te caurya kurvantIti pUrveNa sambandhaH ||suu03|| apakarSaka-para ke ghara se dravyAdikoM ko curAne ke liye sAtha meM dUsare coroM ko bulAkara corI karane vAle, athavA curAye hue dhana ko dUsare sthAna meM le jAne vAle, athavA zarIra Adi se bhUSaNa nikAlane vAle, (saMpadAyaga ) saMpradAyaka-coroM ko apane ghara meM rakhakara unheM bhojana Adi dene vAle, avachipaka-ye bhI cora hote haiM sArthaghAtaka janasamUhakA ghAta karane vAle, vilakolIkAraka-parako vyAmoha karane ke liye vizvAsa vacana bolane vAle (niggahavippalaMpagA) zastrAdika kA bhaya dikhalA karake dUsaroM ko roka kara lUTa karane vAle (bahuvihateNikaharaNabuddhI) tathA anekavidhacauryakarma karane meM nipuNa buddhivAle hote haiM aise ( ete aNNe ya evamAdI parassa vAhiM je avirayA) ye saba vyakti tathA inase vyAdinI corI karavAne mATe bIjA corene sAthe laIne corI karanArA, athavA corelA dhanane bIjI jagyAe laI janArAM. athavA zarIra Adi parathI A bhuussaa| senAza, "saMpadAyaga" sahAya-yogane potAnA gharamA maash| ApIne bhejana Adi denArA, avaSThipaka-te paNa cAra ja hoya che, sAtheghAtaka-janasamUhanI hatyA karanArA, bilakalAkAraka-bIjAne phasAvavAne mATe vizvAsa utpanna 42 te vayanI mAsAna, " niggahavipalupagA" zastrAdinA maya matAkI mItane mavIna TI senA, bahuvihateNikaharaNabuddhI" tathA bhane prA2nI yArI 42vAmA zuza bhuddhivANA hAya che. sevA" ete aNNeya evamAdI pararasa vvAhi je avirayA" se. yA so tathA te sivAyanA mIta For Private And Personal Use Only
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre evaM 'ye'pi ca kurvantyadattAdAna' miti paJcamAntaraM nirUpya ' yathA ca kRtam' ityadattAdAnasya tRtIyAntAramAha-viulabale'tyAdi mUlam-viulavalapariggahA ya bahavo rAyANo paradhaNammi giddhA sae davye asaMtuhA paravisae ahihaNaMti luddhA paradhaNassa kae, cauraMga samattabalasamaggA nicchiya varajohajuddhasaddhA ya ahamahamitidappiehiM sennehiM saMparivuDA paumasagaDasUicakkasAgaragarulabahAdiehiM aNIehiM uccharaMtA ahibhUya haraMti paradhaNAI // sU0 4 // ___TIkA-viulAlaparigahA ya' vipulabalaparigrahAzva-tatra vipulam vizAlaM balaM sAmarthya sainyaM vA parigrahA: parivAro yeto te tathA, bahavaH ane ke 'rAyANo' rAjAnaH 'paradhaNani giddhA' paradhane gRddhAH paradravyAsaktAH 'sae dave' svake dravye nijadhane 'asaMtuhA' asantuSTAH 'luddhA' lobhavantaH santaH 'paravisae' paraviSayAn bhinna isI taraha se aura bhI vyakti jo dUsaroM ke dravyaharaNa karane rUpa kArya meM virati bhAva se rahita hote haiM, ina sabako coroM kI zreNi meM hI parigaNita jAnanA cAhiye // sU03 / / ___ isa taraha " jo adattAdAna ko karate haiM " isa rUpa yaha paMcama anta ra kahakara aba sUtrakAra " yathA ca kRtam " isa tRtIya antara ko kahate haiM-'viulabalapariggahA ' ityAdi / TIkArtha-(viulabalapariggahA) vipula sainya evaM parivAravAle ( bahavo rAyANo) aneka rAjA loga ( paradhammi giddhA ) paradhana meM Asakta tathA (sae dave asaMtuTThA ) apane pAsa ke dravya meM asaMtuSTa aura loko ke je bIjAnA dravyanuM apaharaNa karavAnA kAryamAM viratibhAvathI rahita hoya che-te kAryamAM lIna hoya che te badhAne corenI zreNImAMja mUkavA jaIo sUvA A rIte "je adattAdAnanuM sevana kare che te prakAranA A pAMcamAM santAna 4thana dona ve sUtrA2 " yathA ca kRtam" tetrI santAna 4thana 42 cha-" viulabalapariggahA " chatyAdi TI -"viulabalaparigahA" vidhura sainya ane parivAra vaa|| " bahavorAyANo "mane raatme| " paradhaNammi giddhA" 52yanamA saxt tathA "saevve asaMtudvA" potAnI pAsenA dravyathA asaMtuSTa bhane "luddhA " TolayuTata For Private And Personal Use Only
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 4 paradhanalubdhanRpasvarUpanirUpaNam 277 anyajanapadAn dezAnityarthaH paradhaNassa kae paradhanasya kRte paradravyagrahaNArtham 'ahihaNaMti' abhighnanti Akramanti AkramaNaM kurvanti ityrthH| tathA 'cAuraMgamasattavala samaggA' caturaGgasamasAvalasamagrAH caturbhiraGgaiH = gajarathAzvapadAtirUpaiH senA'vayavaiH samasta sampUrNa ralaM-sainyaM tena samagrAH=yuktAH caturaGgasenAyuktAH 'nicchiyavarajohajuddhasaddhA ya' nizcitavarayodhayuddhazraddhAzra-tatra nizcitaiH nirdhAritaiH sthAyirUpeNa niyuktanizcayavadbhirvA varga prazastaiH yodhaiH bhaTairyad yuddhaM tatra zraddhA premAdaro yeSAM te tathA ' ahamaha 'miti dappiehiM ' ahamahamitidapi taiH= ahamevaikavIraH' ityevaM darpitaH = gastaiiH 'sennehiM ' sainyeH 'saMparikhuDA' sampariTatAH sanaddhAH sAjIbhUtA 'paumasagaDamaicakkasAgaragarulabahAdiehiM ' padmazakaTamacIcakrasAgaragaruDavyUhAdikaiH = padmAkAravyUhazakaTavyUhamUcIvyUhacakravyUhasAgaravyuhagaruDavyUhAdikAH sainyara vanAvizeSAste vidyante yeSu taistathAbhUtaiH, 'aNIehiM ' anI kaiH(luddhA) lubdha hokara ( paradhaNassa kae) dUsaroM kA dhana lene ke liye (paravisae ) dUsare rAjAoM ke dezoM ke Upara ( ahihaNaMti ) AkramaNa karate haiM, tathA ( cAuraMgasamattabalasamaggA ) gaja, ratha, azva evaM padAti rUpa cAra aMgoM vAlI senA se yukta evaM (nicchiyavarajohajuddhasaddhA ya) sthAyI rUpa se niyukta kiye hue athavA aTala nizcaya se yukta hue aise prazasta yoddhAoM ke sAtha yuddha karane meM AdarabhAva vAle aura ( ahamahamiti dapiehiM ) " maiM hI eka vIra hUM" isa prakAra ke garva vAle ( sennehiM ) sainya se (saMparibuDA ) paridhRta-yukta hokara (paumasagaDa maicakkasAgaragarulacUhAdiehiM ) padmAkAra vyUhavAle, zakaTavyUha vAle, sUcIbyUhavAle, cakravyUhavAle, sAgaravyUhavAle, evaM garuDavyUha Adi vAle (aNIehiM ) sainya se pratipakSI ke sainya ko ( uccharaMtA) thane " paradhaNAsa kae " ilonnu dhana prAsa 42vAne bhATe "paravisae" bilod satanA pradeza 52 " ahihaNaMti" mAmA 42 cha, tathA " cAuraMga samatta. - balasamaggA" hAthI, 25, ma pane pAyo yatugI senA sahita bhane " nicchiyavarajohajuddhasaddhA ya" sthAyI rIte 42 mA nizcayavANA ane yuddha karavAmAM AdarabhAva rAkhanArA prazasta ddhAonI sAthe ane " ahamahamiti ipiehiM" " 24 vIra " 2 12 vANA "sennehi sainyathI "saMparikhuDA" parizta-yuta ne "paumasagaDasUicakkasAgaragarulallUhAdipAha" 52 vyUDANA, 2480yUyA, sUyI-yUpa22vyUDa pANA, sAgara cyUDakANa: mane 127 2mAhi nyUDA, "aNIehiM " sainyathA For Private And Personal Use Only
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 278 praznavyAkaraNasUtre sainyaiH 'uccharaMtA' AstRNvantaH pratipakSasenAmAcchAdayantaH, 'ahibhUya ' abhibhUya AkramaNena zatrusainyaM parAjitya haThAt 'paradhaNAI' paradhanAni haranti / / 04 / / tathAnye rAjAdayo yathA paradhanAdInyapaharanti tadAha-'abare ' ityAdi mUlam-avare raNasIsaladdhalakkhA saMgAma aivayaMti, saNNaddhabaddhapariyarauppADiyaciMdhapaTTagahiyAuhapaharaNA mADhIvaravammaguMDiyA, AviddhajAliyA kavayakaMDagiyA, ura. siramuhavaMddhakaMThatoNA, pAsiyavaraphalagaraiyapahakarasarabhasa kharacAvakarakaraMciyasunisiyasaravarisavaDakaragamuyaMtaghaNacaM. DavegadhArAnivAyamagge, aNegadhaNumaMDalaggasaMdhiyaucchaliya satti--kaNaga--vAmakara--gahiya--kheDaga--nimmala--- nikiTTha-khagga-paharaMta-kuMta-tomara-cakka-gayA-parasu-musala -laMgala-mUla-lauDa-bhiDipAla-sabbala-paTTisa-cammeTraghaNa-moTThiya-moggaravara-phaliha-jaMta patthara-duhaNa-toNa kuveNI-pIDhAkalie // sU0 5 // TIkA-'avare' apare kecit nRpAH 'raNasIsaladdhalakkhA' raNazIrSalabdhalakSyAH raNazI-saMgrAmazirasi labdhalakSyAH -vairIvedhane-siddhahastAH santaH svayameva 'saMgAma' AcchAdita karate hue ( ahibhUya ) apane AkramaNoM se use parAjita karake ( paraghaNAI ) paradhana ko ( haraMti ) haraNa karate haiN| suu04|| jo anya rAjAdika para ke dhana Adi haraNa karate haiM unako kahate haiM-' avare' ityAdi TIkArtha-(avare ) kitaneka rAjA ( raNasIsaladdhalakavA) jo raNazIrSalabdha lakSyavAle hote haiM-vairI ko mArane meM siddha hasta hote haiM pratipakSImA anyane " uccharaMtA" gharI ne "ahibhUya " pAtAnA masAthI tene urAvIne " paradhaNAI" 52dhana " haraMti " 929] 42 cha / sU. 4 // je bIjA rAjAdike paradhana AdinuM haraNa kare che temanuM varNana karatAM sUtrA2 4 cha-" avare " tyAha TI -"avare" old sA 2smme| "raNasIsaladdhalakkhA" 2 29zI. MA52kSya hAya duzmananI utyA 42vAmA nipuNa DAya cha " saMgAma For Private And Personal Use Only
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 272 sudarzinI TokA a) 3 sU0 4 paradhanalundhanRpasvarUpanirUpaNam saMgrAme 'aivayaMti' atipatanti-yuddhaM kartuM pravartante / kathaM bhUtAH ? ityAha'saNNaddhabaddhapaDiyara-uppADiyaciMdhapaTTagahiyAuhapaharaNA' sannaddhavaddhaparikarotpATitacinhapaTagRhItAyudhapraharaNAH-tatra sannaddhAH yuddhasAmagrIbhiH sajjIbhUtAstathA, baddhaH parikaraH kavaco yaiste baddhaparikarAH baddhakavacAH tathotpATitaH dRDhaM baddho mastake cinhapaTaH raktapaTTAdi svacinhavizeSo yaiste tathA gRhItAni paridhRtAni ripuhananAthamAyudhAni-vANAdIni praharaNAni-khaDgAdIni yaiste ca tathA padatrayasya karmadhArayaH / 'mADhIvaravammaguMDiyA' mADhIvaravarmaguNDitAH-tatra-mADhI zarIratrANavizeSAH dezIzabdo'yaM varavarmANi pradhAnakavacAni tairguNDitAH-AcchAditazarIrAH, AviddhajAlikAH nibaddhalohakaJcukAH 'kavayakaMDagiyA' kavacakaNTakitAH-sakaNTaka kavacena kaNTakitAH, 'urasiramuhabaddhakaMThatoNA' uraH ziromukhabaddhakaNThatoNAH tatra ( saMgAmaM aivayaMti ) ve svayameva saMgrAma meM utara Ate haiM-yuddha karane meM pravRtti vAle ho jAte haiM aise ye rAjA loga (saNNaddhabaddha paDiyara uppA. DiyaciMdhapaTTagahiyAuhapaharaNA ) ( saNgaddha ) pahile to yuddhasAmagrI se sajjIbhUta hote hai, ( baddhapaDiyara ) kavaca se bAMdhakara apane zarIra ko surakSita rakhate haiM, (uppADiyaciMdhapaTTa ) mastaka para raktapaTTAdirUpa cihnavizeSa ko dRDhatararUpa meM bA~dhate haiM, (gahiyAuhapaharaNA) ripu ko naSTa karane ke liye vANa Adi AyudhoM ko aura khaGga Adi praharaNoM ko apane pAsameM rakhate haiM (mADhIvaravammaguMDiyA) mADhI-zarIra vANavizeSa evaM uttama kavaca se inakA zarIra AcchAdita rahatA hai, (AviddhajAlikA ) inake zarIra para lohanirmita kavaca baMdhA rahatA hai ( kavayakaMDagiyA) kA~NTe vAle kavaca se ye yukta hote haiM, (urasiramuhabaddha aivayaMti" tethe te 04 24sabhAmamA utI 5 -yuddha 42vAna taiyAra 4 naya cha, mevA te yA "saNNaddhabaddhapaDiyarautpaDiya-ciMdhapaTTagahiyA. uhapaharaNA" "saNNaddhA' 5i to yuddhanI sAmagrI sa44 421ve cha, " baddhapaDiyara" 5552 paDezana potAnA zarI2ne surakSitamAnAve . " uppADiya ciMdhapaTTa" bha204 52 ra pahi pAhi pAsa yine bharabhUta rIte sAMdhe " gahiyAuhapaharaNA" dushmnn| nA 42vAne mATe oney All aayudhe| bhane tasapA2 mAhi zatro potAnI pAse rAdhe cha " mADhIvaravammaguDiyA" maatiizarIranA rakSaNa mATenuM eka sAdhana, ane uttama bakhatarathI pitAnA zarIrane bhA24Ahita 42 cha, " AviddhajAlikA" temanA 122 52 soDhArnu mata2 sAMdhedukhAya che, " kavayakaMDagiyA " teyo sieuni. kyathA yu4|| ya cha, For Private And Personal Use Only
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre urasA-vakSaHsthalena saha ziromukhAH-urdhvamukhA baddhAH kaNThe grIvAyAMtoNA: cUNIrAH 'tarakasa' iti tIrabhAtA' iti vA bhASApratItA yaiste tathA etAdRzA nRpAH gacchanti saMgrAme ityAha - ' pAsiyavaraphalagaraiyapahakarasaramasakharacAvakarakaraMciyamunisiyasaravarisabaDDukarakamuyaMtaghaNacaMDavegadhArAnivAyamagge , pAzitavaraphalakaracitapakarasarabhasakharacAyakarakarAzcitasunizitazaracarpaTaddhakarakamucyamAnadhanacaNDa vegadhArAnipAtamArge-tatra ' pAsiya ' iti spRSTAni = haste dhRtAni varaphalakAni-parazasvamahArapratirodhakazastrANi -- DhAla ' itimasiddhAni yaiste, tathA racitaH kRto ripuzastrapratighAtArtha 'pahakara ' iti prakaraH = racanAvizeSeNa sainyasamUho yeste, tathA sarabhasAH maharSAH savegA vA kharacApakarA:-niSThuradhanuH kaMThatoNA ) inake vakSyasthala para tUNIra-tarakasa-bAMdhA jAtA hai, inameM urdhvamukha karake vANagrIvA ke pAsa bhare rahate haiM / isa prakAra se pahile sajjita hokara kitaneka rAjA saMgrAmabhUmi meM yuddha karane ke liye (aivayaMti ) utarate haiM / isa prakAra se yahAM saMbaMdha lagA lenA caahiye| jisa yuddha meM rAjA utarate haiM vaha yuddha kisa prakArakA hotA hai ? so kahate haiMjisa saMgrAmabhRmimeM (pAsiyavaraphalaga) niSThura dhanurdhArIjana apane Uparase parake zastraprahAroMko rokane ke liye DhAloMko hAthoM meM liye hote haiM, (raiyapakara ) zatru ke zastroM kA pratighAta karane ke liye ve apanI 2 senA ko eka vizeSa prakAra kI racanA meM sthApita kiye hue rahate haiM tathA ( sarabhasa ) paraspara meM yuddha karane kA cAva jahAM ApasameM khUba car3hA bar3hA hotA hai-harSa athavA dhega se jo yukta hote haiM aise (cAvakara) dhanurdhAriyoM " urasiramuhabaddhakaMThatoNA" temanA pkss-5|| 52 tuu0||2-maathaa lidheTA DAya che. te bhAthAmAM bANa urdhvamukha rahe tema, DekanI pAse bharelAM rahe che. A rIte pai Rare yAne 213 rAya yuddha 42vAne bhATe 2zubhahAnamA " aivayaMti" tarI 5 cha, me prAranA samaya hI samaya mevAnI cha.2 yuddhamAM rAjA utare che te yuddha kevuM hoya che? tenA javAbamAM kahe che- re zubhahAnamA "pAsiyavaraphalaga' nihaya dhanurdhAmA huzmanAnA zastra prahAzane zabAne mATe potAnA DAyamA dAsa rAmecha, tatha! "raiyapahakara" zatrunA zastronI mukAbalo karavAne mATe teo pitApitAnI senAne eka viziSTa prakAranI vyuha racanaamaaNve , tathA "sarabhasa" anyonya savAnA jyA bhU5 23 cha. 75 athavA vegathI yutIya che ! "cAvakara" dhanurdhArImA ! rii "kara ci For Private And Personal Use Only
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 3 sU0 5 paradhanalundhanRpasvarUpavarNanam 281 rdhAriNaH taiH karAzcitAH karAkRSTA ye sunizitAH atitIkSNAH zarAH bANAsteSAM yo varSaH varSaNaM sa vRddhakarakamuzcad ghanacaNDavegadhArAnipAta iva yatra, sa tathA, yathA meghasya pracaNDavegayuktaH sthUlopaladhArAnipAto bhavati tadvat zaravarSaNaM yatretyarthaH tasya mArgadvArabhUtastasmin saMgrAme punaH kIdRze ? ityAha-' aNegavaNumaMDalaggasaMdhiyaucchaliyasattikaNagavAmakaragahiyakheDaganimmalanikiTThakhangapaharaMtakuMta tomaracakkagayAparamumusalalaMgalamUlala uDabhiDipAlasabbalapahisacammeThThadhaNamohimo. ggaravaraphalihajaMtapattharaduhaNatoNakuveNIpIDhAkalie' tatra 'aNegadhaNumaMDalagga' anekadhanurmaNDalAgrAH = anekAni dhaSi maNDalAgAni = khaDgavizeSAzca tathA 'saMdhiyaucchaliyasattikaNaga' sandhitocchalitazaktikanakAH = sandhitAH= sandhAnIkRtAH sajjIkRtA ityarthaH ucchalitAH-urdhvagatAca zaktayaH zastravizeSAH kanakAH ghANAzca tathA 'vAmakaragahiyakheDaganimmalanikiTThakhagga' vAmakaragRhIta kheTakanimalanikRSTavaGgA-tatra vAmakare gRhItAni kheTakAni = parapahArapatirodhakazastrANi 'DhAla ' iti prasiddhAni nirmalA:-ujjvalIkRtAH tIkSNIkRtAH khaDgAH dvArA jahA~ para ( karaMciyasunisiyasaravarisa ) ati tIkSNa bANoM kI varSA meghoM ke dvArA ( vaDakarakamuyaMtaghaNacaMDavegadhArAnivAyamagge ) pracaNDavegavAlI sthUla oloM kI varSA jaisI kI jAtI haiN| tathA jo saMgrAma ( aNegadhaNumaMDalAMga) aneka dhanuSoM se evaM maMDalAnoM-talavAra vizeSoM se (saMdhiyaucchaliyasatti) sajjIkRta ucchalita zaktiyoM se-isa nAma ke zastra vizeSoM se, ( kaNaga) kanakoM se-bANoM se ( vAmakara gahiya kheDaga ) vAmakara meM gRhIta DhAloM se, ( nimmalanikkiTTakhagga ) tIkSNIkRta khaDgoM se, ( paharaMta ) prahAra karane meM vyApriyamANa aise (kuMta) yasunisiyasaravarisa' atizaya tI maaye|nii vRSTi pANI vA! " baDhakarakamu. yaMtaghaNacaMDavegadhArAnivAyamagge" praya gAjA moTA 42rAnI vRSTinI rebha 42||y che. tathA re sAma "aNegadhaNumaMDalamga' mane dhanuSAthI mane mAo (tApAthIvizeSo )thI " saMghiya-ucchaliya satti " At08 428 chavita zaktiyothI (ye namana zastra vizeSAthI ) "kaNaga" nathI thI, " vAmakaragahiya kheDaga" 121 DAyama. sola DhAatthI, " nimmala nikkiTuHkhagaga" tIkSa manAve sAthI " pahara ta" prA2 42vAmA 15rAtA " kuMta" mAyAmethI " tomara" pra. 36 For Private And Personal Use Only
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 282 praznavyAkaraNasUtre tathA 'paharaMta' pahiyamANAH pahAre vyApriyamANA ye kuntAH bhallAH tomarAzya'suraja' iti bhASA prasiddhAH 'cakka' cakrANi 'gayA'gadAH prasiddhAH 'parasu' parazavaH =kuThArAH tathA musalAH prasiddhAH 'laMgala' lAgalAni halAni zulAni= lauhAstravizeSAH 'lauDa' laguDAH yaSTayaH bhiDipAla' bhindipAlA: gophaNa' iti khyAtAH 'sabbala ' itizastravizeSAH 'paTTisa' paTTizAH bhallaprabhedAH 'camme?' carmeSTAH carmavaddhapASANamayAstravizeSAH 'ghaNa' ghanAH ayodhanAH 'ghaNa' iti bhASA prasiddhAH ' moTiyA' mauSTikAH muSTipramANAstravizeSAH moggara ' mudrAtha pratItAH 'varaphaliha ' varaparighAH-lohabaddhalaguDAH 'jaMtapatthara' yantra prastarAgophaNAdi yantrapASANAH 'duhaNa ' drughaNAH mudgaravizeSAH, toNA:-tUNIrAHkuntoM se-bhAloM se, (tomara) tomaroM se-murajoM se (caka)cakroMse (gayA) gadAoM se, ( parasu ) parazuoM se-kuThAroM se (musala ) musaloM se, ( hala ) haloM se, (mUla ) zUloM se, (lauDa ) lakuToM-( lAThiyoM) se (bhiDipAla) bhidipAlo se-gophaNoM se, (sabyala) sabaloM se (sabyala) yaha zastra vizeSa hai jo agrabhAga meM tIkSNa aisA lohe kA DaMDA hotA hai, (hindI meM bhI ise sabbala hI kahate haiM ) (paTisa ) pahizoM se-bhAle ke AkAra jaise eka prakAra ke zastroM se, carmeSToM se-carmavaddhapASANamaya astravizeSoM se (ghaNa) ghaNa-lohapiMDa, ise bhASA meM bhI ghaNa kahate haiM ghaNoM se, ( moTThiya ) :mauSTikoM se-muSTipramANa astravizeSoM se, (moggara ) mudgaroM se, ( varaphaliha ) varaparighoM se-lohabaddha lAThiyoM se, (jaMtapatthara ) yaMtra prastaroM se, gophaNa Adi yaMtroM se, pheMke gaye pattharoM se, ( dughaNa ) drughaNoM se eka prakAra ke mudgara vizeSoM se, (toNa ) tobharathI-zurayA, " cakka" AtthI, -- gayA " mahAmAthI, " parasu" 52zusAthI, " musala" bhusamAthI, 'hala" DothI, "sula" trizuNAthI, "lauDa" sAhImAthI, " bhiMDipAla " lihA (go7 )thI, " sabala " RatthI, (te eka zastra che. te leDhAnA daMDA jevuM hoya che ane tIkSNa aNIvALuM yi che. tene gurAtIma za 4 cha ) " paTTisa" hizothI ( paTTi mAsAnA AkAranuM zastra hoya che) cameMTethI (cama baddha pASANu mahA agra vizeshaathii ) "ghaNa" 4thI, ":moTThiya" bhauSTiAthI ( bhuSTi prabhAeasA vize. " moggara" bhanahAthI, " varaphaliha" 12 pariyothI-(khoDavAhImAthI " jaMtapatthara" yatra prastathI ( go mAha sAdhanAthI yetA paththarIthI ) dughaNa" ghothI (23 prA2nA bhAthI) " toNa" tU zithI (mAthA For Private And Personal Use Only
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a.3 sU0 6 saGgrAmavarNanam 'bhAtA' iti prasiddhAH kuvezyaH zakhavizeSAH 'pIDhA' poThAni-yantrarUpAstravizeSAzca, ityetaizastravizereH 'kalie' kalite yukte saMgrAme atiptntiitynvyH|05| punarapi saMgrAmaM varNayati- ilI' ityAdi / mUlam-ilIpaharaNamilimilitaM khippaMtavijjujalaviraciyasamappahanahatalaphuDapaharaNe, mahAraNasaMkhabherI varatUrapaurapaDupaDahAhayaninAyagaMbhIraNaMdiyapakavubhiya viulaghose, hayagayarahajohaturiyapasariyarayuddhayatamaMdhayArabahule, kAyaranaranayaNahiyayavAula kare, viluliyaukkaDavaramauDakirIDakuMDaloDudAmADovie, paDagapaDAga ucchiyadhayavejayaMtIcAmaracalaMtachattaMdhayAragaMbhIre, hayahesiyahatthi gulagulAiyarahaghaNaghaNAiyapAikaharaharAiyaapphoDiyasohanAya chiliyavighuTukkiTakaMThakayasadabhImagajie sayarAhahasaMtarusaMtakalakalave, AsUNiya vayaNarudabhImadaMsaNAdharohagADhadaDhasappahArakaraNujayakare, amarisavasativvarattanidAritacche, veradihi. kuddhaceTTiyativalIkuDilabhiuDIkayalalADe vaha prinnynrshstvikkmviyNbhiyble|| sU06 // TIkA-' ilIpaharaNamilimilitakhiyaMtavijjujjalaviraiyasamappar3a nahatale ' ilIpaharaNamilimilintakSipyamANavizudujyalaviracitasamaprabhanamastale tUNIroM se-bhAtAoM se, (kuveNI) kuveNiyoM se-eka prakAra ke zastroM se, (pITha ) pIThoM se-yaMtrarUpa astravizeSoM se ( Akalie ) yukta rahate haiN| aise usa bhayaMkara saMgrAma meM kitaneka rAjA loka paradhana ko haraNa karane ke liye hI utarate haiM / suu05|| sAthI) " kuveNI" mAthI (me 2na zatro) "poTa" pAutthI (-yatra35 120 vizeSAthI ) " Akalira" yuta 2 cha. 1 te laya42 saMgrAmamAM keTalAka rAjAe paradhananuM haraNa karavAne mATeja utare che. sUpa For Private And Personal Use Only
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 283 praznavyAkaraNasUtre " = tatra ilIbhIH = dvidhAdhAraiH khaDgavizepaiH praharaNe = zatraizvAnekavidhaiH 'milimilita ' iti cAka cikyayuktaiH kSipyamANaiH bhaTernipAtyamAnaiH prahriyamANairityarthaH, punaH kIdRzaiH khaGgAdizaH ? vidyudujjvalaiH = vidyudvadvidyotamAnaiH viracitaM=kRtaM samaprabhaM= svadRzaprakAzayuktaM nabhastalaM yatra sa tathA tasmin tathA ' phuDapaharaNe sphuTamaharaNe sphuTAni= spaSTAni praharaNAni zastrANi yasmin sa tathA tasmin / ' mahAraNasaMkhabherivaratUrapa urapaDa paDahADa paninAyagaMbhIraNaMdiyapakkhubhiyaviulaghose NazaGkhame rivaratUrya macura paTupaTahAha taninAda gambhIrananditapakSubhitavipulaghoSe = tatra mahAraNe = mahAyuddhe ye zaGkhAH pratItAH bheryaH raNabheryaH varatUryANi pradhAnavAditrANi tAni ca pracurANi = prabhUtAni paTUni = spaSTadhvanIni ca paTahAca = ' Dhola ' iti prasidvAsteSAmAhatAnAM vAditAnAM ninAdena zabdena gambhIreNa nanditA darpitAH vIrAH 1 mahAra Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir phira bhI saMgrAma kA varNana karate haiM-' ilI paharaNa ' ityAdi / TIkArtha - ( ilI ) donoM tarapha jinapara dhAra nikala rahi hai aise dudhAre (paharaNa ) khaGgAdi aneka zastra jo ( milimilita) atyanta arate haiM aura (khipaMta ) zatruoM para pheMke jAte samaya (vijjujjala ) bijalI jaise camakate haiM, aise zastroM ne ( viraiyasamapahanaha (ta) nabhastala ko apane sAmAna prakAza vAlA banA diyA hai arthAt jo lapalapAte hue ati tIkSNa camakIle zastroM se AkAzamaNDala camakIlA bana rahA hai aise saMgrAma meM (phuDapaharaNe ) tathA jisameM zastra dikhalAI de rahe haiM tathA jo ( mahAraNe ) mahAsaMgrAma meM bajane vAle ( saMkha) zaMkhoM se, (bherI) raNabheriyoM se ( varatUrapaure ) spaSTadhvanisaMpatra pradhAna 2 sUrya-vAditroM se, (paDapaDa hAninAyagaMbhIra ) bajate hue DholoM ke gaMbhIra zabdoM se ( diya) harSita bane hue jozIle zagothI, " bherI" sUrya vAnnitrI, - aufruil, huka yA sUtrAra sabhAbhanuM varjuna hare che-" ilI paharaNa " tyAhi TIartha - "ilo " bhanne tara bhene dhAra che tevAM medhAzaM 'paharaNa' aDaga vagere ane zastrI ? " milimilita " atizaya jastA che, mane "khiSpaMta" zatruo taraI 34vAmAM yAve tyAre " vijjujjala " vibhAjI bheSAM zrabha che, bheSAM zastro viraiyasama pahanahatale " AkAzane potAnA jevu prakAzita khanAvI dIdhu che, eTale ke je cakacakita ati tIkSNa caLakatAM zastrothI AkAza ma`DaLa caLakatuM khanI rahyuM che evA sa'grAmamAM phuDaharaNe " tathA jemAM zasro najare paDe che tathA je 4 mahAraNa '' mahAsagrAmamAM vAgatA (6 (C (1 saMkha" khulerIsa thI, " varatUrapaura " spaSTa dhvanivAnAM mukhya mukhya gqzgigafamantit " 'paDupa gaMbhIre vAMgatA DholAnA gaMbhIra 66 For Private And Personal Use Only
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 3 sU0 6 saGgrAmavarNanama 285 prakSubhitAH kSobhamApannAzca ye kAtarA janAsteSAM vipula: vizAlaH ghoSo dhaniryasmin sa tathA tasmin ' hayagayarahajohaturiyapasariyarayuddhayatamaMdhayArabahule' hayagajarathayodhatvaritapasRtarajauddhatatamA'ndhakArabahule-tatra hayAH = azvAH, gajAHpasiddhAH, rathAH-syandanAH, yodhAH-subhaTAsteSAM pAdAbhighAtena tvarita-zIghra prasRta-vistAramupagataM rajaH-dhUlo, tad uddhatatamam-atizayenoddhRtamuDDIyamAnaM tenA'ndhakAvabahule / tathA "kAyaranaranayaNahiyayavAulakare " kAtaranayanahRdayavyAkulakare, tatra = kAtarA:-adhIrAH yuddhe palAyanasvabhAvA ye narAsteSAM nayanahRdayayoH vyAkuLakare kSobhajanake tathA 'biluliyaukkaDavaramauDakiriDakuMDaloDudAmADovie ' vilulitotkaTavaramukuTakiriTakuNDaloDudAmATopite tatra vilulitAni itastatazcalitAni utkaTavarANi uttamaprakRSTAni yAni mukuTAniprasiddhAni kirITAni-trizikharazirobhUSaNAni kuNDalAni-karNAbharaNAni uDadAmAni-nakSatramAlAkArabhUSaNAni ca tairATopitaH vistArito yaH sa tathA tasmin vIroM ke evaM ( pakkhubhiya ) kSubhita hue kAyara janoM ke (viulaghose) vipula ghoSoM se vyApta ho rahA hai, tathA ( hayagayarahajohaturiyapasariyarayayuddhayatamaMdhayArabahule) (haya) ghor3oM ke, (gaya ) gajoM ke, ( raha) rathoM ke, ( joha) yoddhAoM ke, ( uddhayatama ) pairoM ke atyanta AghAta se uDakara (turiyapasariya ) zIghra phailI huI ( raya ) dhUlI se jahAM para (aMdhayArabahule) aMdhakAra hI aMdhakAra ho rahA hai (kAyaranaranayaNahiyayavAulakare) kAyarajanoM ke nayana aura hRdyako jo vyAkula banArahA hai / (viluliya ) idhara udhara laTakate hue ( ukkaDavara ) uttamottama aise ( mauDa ) mukuToM se, (kirIDa ) kirIToM se-tInazikhara vAle ziro bhUSaNoM se ( kuMDala ) kuNDaloM se, ( uDudAma ) nakSatra mAlAkAra bhUSaNoM nAhI, " gaMdIya" mAnahita manesA alan vAzanA bhane "pakkhubhiya" sAla pAbheTI Aya2 banAnA " viulaghose" vithusa mAvAsyA vyAsa 4 gayu cha. tathA . hayagayarahajohaturiyapasariyarayuddhayatamaMdhayArabahule " " haya " ghAnA, "gaya" hAthIsonA, "raha" 2thAna " joha" yoddhAmanA "uddhayatama" 5nA matyAta mAvAtathI jIne "turiyapasariya" 5thI sAyalI " raya" dhUNI arti aMdhayArabahule" bhatizaya m54|2 56 gayo cha, " kAyaranaranayaNa. hiyayavAulakare " 552 sonai nayana bhane yane meM vyA 42 // 23cha, "viluliya" ma ta aexu " ukkaDavara " uttamottama " mauDa " bhuTothI, "kirIDa" 1i2tthI- zima zirobhUSaNethI, "kuDala' gAthA "uDudAma" nakSatra bhAtAra bhUSaNothI, " ADovie" re mAma2 yuvata mana che. "pagaDa" For Private And Personal Use Only
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra da www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre 6 'pagaDapaDAgaucchiyadhaya ve jayaMtI cAmaracalaMtachattaMdhayAragaMbhIre ' prakaTapatAko cchritadhvajavaijayantIcAmaracalacchatrAndhakAragambhIre = tatra prakaTAH- dUrasthA api dRzyamAnA yAH patAkAH = vizAlapatAkAH ucchritAH = atyudhvaMsthitAH ye dhvajAH laghupatAkAH vaijayantyazca = vijayapatAkA tathA cAmarANi calanti chatrANi ca taiH kRtenAndhakAreNa gambhIre gahane tathA 'hayahesiyahatvigulagulA iyaraghaNaghaNAiyapAika haraharAiya AphoDiyasIhanAyachiliya vidyuta kaTukaM kaya saha bhImagajjie ' tatra ' hayahesiya hayaheSitaM = dayAnAm = azvAnAM deSitaM =zabditaM 'hatyigulagulAiya' hastigulagulAyitaM hastinAM = gajAnAM gulagulAyitaM = gulagulazabdaH ' rahaghagavagAiya' rathavagavanAyitaM = dhAvatAM sthAnAM ghanaghaneti zabdaH tathA pAikaharaharAiya' padAti haraharAyitaM = padAtInAM sainikAnAM harahareti zabditaM ' AkoDiya ' AsphoTitaM = bahuparisphoTanaM 'sohanAya ' siMhanAdaH siMhasyeva zabdakaraNaM 'chiliya' saSTitaM = sItkArakaraNaM se (ADovie) jo ADaMbara yukta banA huA hai / (pagaDa ) dUra rahane para bhI iyAna aisI (paDAna ) vizAla patAkAoM se, ( ucchiya ) U~cI kI huI aisI (dha) laghupatAkAoM se, ( vejayaMtI ) vai jayantI - vijayasUcaka aisI dhvajAoM se, tathA ( cAmara ) cAmaroM se evaM ( calatachatta ) caMcalachatroM se kiye gaye (aMdhadhAra) aMdhakAra se jo (gaMbhIre) gahana ho rahA hai, tathA jahA~ (hasiya) ghor3oM kI hinahinATake zabda ho rahe haiM, (hathigulagulAiya) hAthiyoM kI guragulAhaTa ho rahI hai, ( rahaghaNaghaNAiya) idhara udhara daur3ate hue rathoM kA jahAM ghanaghanATa zabda ho rahA hai, (pAikahara harAiya) padAtiyoM kI jahAM hara harATa' harahara' isa prakAra ko tumula dhvani ho rahI hai. (AkoDiya) vIra apanI bhujAoM kA jahAM AsphAlana kara rahe haiM - phaTakAra rahe haiM, sInA d' Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (C paDAga vizALa patAkAothI, laghupatAkAothI, bejayaMtI " dUra dUra hAvA chatAM paNa najare paDatI evI " ucchiya " uMcI rAbhedI mevI " 22 dhaya vizya sUyam dhvannamothI, tathA "cAmara" yAmarothI bhane "calaMtachatta" athaNa chatrothI azayesa " aMdhayAra " adhArathI ? ' gaMbhIre" gaDuna thA gayuMche, tathA nyAM "hayahesiya" ghoDAonI hue ilATIno bhASAna tharDa rahyo che, "hanthigulagulAiya " hAthIe nI gulagulAhaTa thai rahI che, " raNa banAiya zthono dhaNudhAra lyAM yAsI rahyo che, " pAika haraharAiya jyAM hara harATa 66 hara hara " e prakAranA bhayaMkara dhvani " AkoDiya " yAM vIro pota potAnI mulagI mAjhAna urI rahyA chesIhanAya siMhanA jevI garjanA jyAM thai rahI che, 66 Ama tema doDatA " pahAtI - pAyadAno cAlI rahyo che, ITArI rahyA che " For Private And Personal Use Only ) siMha ke jaisI jahAM y, , 46
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 6 saGgrAmavarNanam 'vighuTTa ' vighuSTa-virUpaghoSakaraNam 'ukiTakaMThakayasada' utkRSTakaNThakRtazabda:= harSAt utkRSTaH-atizayitaH kaNThena kRtaH zabdaH galagalATarUpaH sa eva 'bhImagajjiya' bhImagarjitaM-medhadhvanizca, ityetAni haya heSitAdIni santi yatra sa tathA tasmin / punaH kIdRze ? tadAha-sayarAhahasaMtarusaMtakalakalarave' sayarAhahasat ruSyat kalakalarave-'sayarAha ' iti yugapat hasatAM ruSyatAM krudhyatAM sainikAnAM kalakalaravaH kolAhalo yatra sa tathA tatra / tathA-' AmaNiyavayaNaruddabhImadasaNAdharohagADhaiTThasappahArakaraNujjayakare' AnitavadanaraudrabhImadazanAdharoSThagADhadRSTasatyahArakaraNodyatakare-tatra AzUnitena-IpatsthUlIkRtena vadanena-mukhena ye raudrAH krodhacaNDAste tathA, tathA-bhIma-krodhAvezAd bhayaGkaraM yathAsyAttathA dazanaiH dantairadharoSThaM gADhaM dRSTaM yaiste tathA paramubhaTAsteSAM satpahArakaraNe = zobhanatayA zastra garjanA ho rahI hai ( chiliya ) 'sI sI' isa prakAra kA jahAM sItkAra zabda ho rahA hai, ( vighuTTha ) yoddhAoM dvArA virUpaghoSa jahAM kiyA jA rahA hai, ( ukiTThakaMThakayasadda ) harSa se phUle hue jahAM apane 2 kaMThoM se utkRSTa galagalATa rUpa zabda kara rahe haiM (bhImagajjie ) isa kAraNa aisA vahAM jJAta hotA hai ki mAnoM megha hI yahAM garja rahA hai / ( saya. rAhahasaMtarusaMtakalakalarave ) ( hasaMta ) ha~sate tathA ( rusaMta ) krodha se ruSTa hue sainika janoM kA ( sayarAha ) eka sAtha jahAM para ( kalakalarave) kalakala zabda ho rahA hai, tathA jahAM sainikajana ( ANiyavayaNa ) apanA2 mu~ha thor3e se rUpameM phulAkara (rudda ) krodha se caNDa yana rahe haiM tathA ( bhIma ) krodha ke Aveza se bhayaGkararUpa meM jahAM ve ( dasaNAdharoDhagADhadaTTha) apane 2 adharoSThoM ko dRr3hanA pUrvaka Dasa rahe haiM, tathA (sappa"chiliya" ' sIsI' meyo cyAM si2 A ho 24 2 cha. tathA "vighuTu" yoddhAmA dvArA vi35 35 yA 4214 rayo cha, " ukkiTrakaMThakayasaha" mAna thI kulAI gayelA sainike jyAM pita pitAnA kaMThamAMthI utkRSTa garjanA jevA zabda ADhI 2 // cha, " bhImagajjie" te 22, tyA medha nA 41 raho DAya te sANe che. "sayarAhahasaMtarusaMtakalakalarave" " hasaMta" satA tathA " rusaMta " pAyabhAna thayesa sainichAna! ' sayarAha" 4 sAthe tyAM " kalakalarave" 48 48 204-8pani rahyo cha, tathA nyo sani" AsUNi ya vayaNa" pota potanuM bhupa the. prabhAmA sAvAna -- rudda " adhathI 6 manI 2sa cha, tathA " bhIma " opanA mAvezamA naya42 rIte nyo tes| . " dasaNAdharoDhagADhadaTTa" pAtayotAnA avazeSThIne yI 427 27sa For Private And Personal Use Only
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre saJcAlane, udyatA pravRttAH karAH hastAH sainikAnAM yatra sa tathA tatra, ati krodhazoNIkRtAnanAH bhayaGkarasvarUpA yodhAH satatamavyagrA azrAntA avicchedena zastrapaharaNasamApRtA yasmin saMgrAme santItyarthaH / 'amarisavasativvarattanidAribacche' amarSavazatIvaraktanirdAritAkSe amarSavazena krodhavazena tIvrarakte atyanta lohite, nirdArite sphArite cAkSiNI yodhAnAM yasmin , tatra / tathA 'veradiSTikuddhaceTiyativalIkuDilabhiuDikayalalADe ' vairadRSTikruddhaceSTitatrivalIkuTilabhRkuTIkRtalalATe-tatra vairadRSTayA vairabhAvanayA ye kruddhA=kupitA bhaTAstaizceSTitA trivalIlalATasaGkocajanitatrirekhArUpA tathA kuTilA bhRkuTI kRtA lalATe-bhAle yatra sa tathA tatra 'vadhapariNayanarasahassavikkamaviyaMbhiyabale' vadhapariNatanarasahasravikramavijRmbhitabale-badhe-pratipakSihanane pariNatAnAM tatparANAM narasahastrANAm anekasahastramubhaTAnAM parAkrameNa vicambhita-vikSobhitaM balaM zatrusainyaM zatrusAmarthya vA yatra sa tathA tasmin , etAdRze saMgrAme atipatantItyanenA'nvayaH // sU0 6 // hArakaraNujjayakare ) dvipakSI subhaToM ke Upara prahAra karane ke liye jahAM subhaToM ke hAthoM kA saMcAlana ho rahA hai tathA ( amarisavasativvarattanidAritacche ) jahA~ para ( acche ) vIroM ke donoM netra ( amarisavasa) krodhake vazase (nidArita) apalaka-ninimeSa hokara (tivvarattA) atyaMta raktavarNa ke bana rahe haiM,tathA (veradiTThi) vairakI bhAvanAse (kuddha) kupita hue bhaToM dvArA (ceTTiya ) ceSTita-kI gaI (tivalI ) apanI 2 trivalItIna rekhAe~, tathA ( kuDilabhiuDikaya ) kuTila- TeDhI bhrakuTI lalATa Upara jahAM kI gaI hai, tathA ( vahapariNayanasahassavikkamaviyaMbhiyayale ) pratipakSIbhUta subhaToM ko mArane meM tatpara bane hue aneka sahasra subhaToM ke prarAkrama se jahAM para zatru kA sainya-athavA yala-sAmarthya vikSobhita cha, tatha! " sappahArakaraNujjayakare" huzmana saini| 52 pra.2 42vAne bhoTa lyAM sumaTAnA hAya yAsI 2hyA cha, tathA "amarisavasativyarattanidAritacche" jyA "acche' vAnI manne mAMgA "amarisavasa' lodhAvezathI "nidArita" 25584 -sArA 2Dita thaIne "tivvarattA" mayata all manI 27sa cha, tathA "veradidi" vairavRttithI "kuddha" pAyamAna theyesa subhaTo dvaa2|| " coTiya" rAtI "tivalI" pota pAtAnI jaya maas| "trivalI" (pAyabhAna thatai 4AmA 54tI 42yabI) tathA " kuDilabhiuDikaya" yA labha-bhATI pANe yI 4 cha, tathA " vahapariNayanasahassavikkamaviyaMbhiyabale" duzmanAnA bhAvAne Atura banelA aneka hajAra subhaTenAM parAkramathI jyAM duzmananA sainyane zakti For Private And Personal Use Only
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a03 sU07 sagrAmavarNanam punaH kIdRze saMgrAme ? ityAha ' vagaMtaM ' ityaadi| mUlam-vaggaMtaturaMgarahapahAviyasamarabhaDe AvaDiyacheyalAghavapahArasAhie samUsiyavAhujuyale mukkaTTahAsapukkaMtabolabahule, phuraphalagAvaraNagahiyagayavarapatthaMtadariyakhalabhaDaparopparapalaggajuddhagaviyavikkosiyavarAsirosaturiyaabhimuhapaharaMtachiNNakarikaraviaMgiyakare, avaiddhanisuTTabhinnaphAliyapagaliyaruhirakayabhUmikaddamacilicillapahe kucchidAliyagaliyanibbheliyaMtaphuraphuraMtavigalamammahayavigayagADhadiNNappahAramucchiyasalaMtavibhalavi. lAvakaluNe, hayajohabhamaMtaturagauddAmamattakuMjaraparisaMkiya jaNaNibbukkachipaNajjhayabhaggarahavaranasirakarikalevarAkiNgapaDiyapaharaNavikinnAbharaNabhUmibhAge nacaMtakabaMdhapaure, bhayaMkaravAyasaparilittagiddhamaMDalabhamaMtachAyaMdhayAraMgabhIre // sU0 7 // TIkA-" vaggaMtaturaMgarahapahAviyasamarabhaDe ' balAtturaMgasthapradhAvitasamarabhaTe tatra balAntaH heSamANAH ye turagAH azvAH rathAH taiH pradhAvitAH = vegena nItAH kiyA jA rahA hai aise saMgrAma meM kitaneka rAjA utarate haiM aisA saMbaMdha yahAM lagA lenA caahiye| suu06|| phira kaise saMgrAma meM utarate haiM so kahate haiM- vaggaMta turaMga' ityaadi| TIkArtha- ( vaggaMtaturaMgarahapahAviyasamarabhaDe ) haNahaNATa karate hue ghor3oM se evaM rathoM se jahAM para jaldI 2 bhaTa pahu~cAye jA rahe haiM, tathA hIna karavAmAM AvI rahyuM che, evA saMgrAmamAM keTalAka rAjAo utare che, e saMbaMdha samajI levAne che sUvA te tevA sayAmamA utare che tenu vadhu 1 43 -- " vaggaMta turaMga" tyAdi. sAtha-" vagaMtataraMgarahapahAviyasabharabhaDe " DATI 42tA ghA.. othI ane rAnI madadathI jyAM jaldIthI sainikone mekalAI rahyA che, tathA For Private And Personal Use Only
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 290 praznavyAkaraNasUtre samare bhaTA yatra sa tathA tatra "ADaviyacheyalAghavapahArasAhie " Apatitacheka lAghavaprahArasAdhite tatra ApatitAH yoddhamudyatA ye chekAH nipuNAH bhaTAH, teSAM tatkartRkA ityarthaH, ye lAghavapahArA: cAturyapUrNapahArAstaiH sAdhito-nirmitaH yaH sa tathA tasmin / tathA ' samUsiyavAhujuyale ' samucchritavAhuyugale samucchritAni harSAdhikyAdUrvIkRtAni vAhuyugalAni bhaTairyatra sa tathA tatra, tathA 'mukaTTahAsapukaMtabolabahule ' muktATTahAsapUtkurvabolabahule = muktAhAsaH kRtamahAhAsadhvanayaH, pUtkurvantA nAmanirdezapUrvakaM paramAvayanto ye subhaTAsteSAM bolAH kolAhalaH, sa bahulo yasmin sa tathA tasmin / 'phuraphalaggAvaraNagahiyagayavarapatthaMtadariyabhaDakhalaparopparapalaggajuddhagandhiyavikosiyavarAsirosaturiyaabhimuhapaharaMtachiNNakarikaraviaMgiyakare ' sphuraphalakAvaraNagRhItagajavaramArthayamAnadRptabhaTakhala-parasparamalagna yuddhagarvitavikozitavarAsi-roSatvaritAbhimukhapahara-cchinna-karikara-vyaGgita-kare tatra 'phuraphalagAvaraNagahiya ' sphuraphalakAvaraNAH sphurAH astrapratighAtanivArakaca. mamayapaTTavizeSAH, phalakAni=' dvAla ' iti bhASA prasiddhAni AvaraNAni ca kavacAni, tAni gRhItAni=dhRtAni yaiste tathA sphurakAdi zastradhAriNaH, tathA ( ADaviyacheyalAghavapahArasAhie ) jo yuddha karane ke liye udyata hue aise nipuNa bhaToM ke cAturya pUrNa prahAroM se nirmita kiyA gayA hai, (samUsiyavAhujuyale ) tathA jisameM harSita bane hue bhaTa harSa kI adhikatA se apane 2 pAhuyugaloM ko Upara uThA rahe haiM ( mukkaTTahAsapukaMtayolabahule) tathA jisameM subhaTajanoM kI mahAhAsyadhvani dvArA evaM dUsaroM ko nAma nirdezapUrvaka bulAne ke zabdoM dvArA bahuta kolAhala macA rahatA hai tathA jisameM yoddhAgaNa (phuraphalagAyaraNahiya) astrapratighAtako nivAraNa karanevAle carmamaya pavizeSoMko, phalakoMko DhAloMko liye rahate haiM, tathA kavaca Adi AvaraNoMse sajjita rahAkarate haiM, tathA (gayavarapatthaMta) jisameM " ADaviyacheyalAghavapahArasAhie " 2 yuddha 42vAne taiyAra thye| mevA nizu subhaTonA yAturya pUrNa prAthI yuddhata cha " samUsiyabAhujuyale " tathA jemAM AnaMdita banelA subhaTe AnaMdanI adhikatAthI pita pitAnI bhujAo yI 4rI 298 cha. "mukkaTTahAsapukaMtabolabahule" tathA mA sukhaTAnA mukta hAsyane vani tathA bIjAne nAma daIne belAvavAnA zabdo dvArA bhAre sAhasa bhayA 2yo cha, tathA bhAM yoddhAyAno samUha " phuraphalagAvaraNagahiya " zakhonA pAne zevAne bhATe yama bhaya 54 vizeSone, sone-hAsAne dhAra! 3re cha. tathA mata2 mA sAvaraNethI sa424 27 cha. tathA " gayava. For Private And Personal Use Only
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a0 3 sU0 7 saGgrAmavarNanam 'gayavarapatyaMta ' gajavaramArthayamAnAH = gajavarAn zatrukuJjarAn hantumArohu~ vA mArthayamAnAH-abhilapamANA ye te tathA 'dariyakhalabhaDa' dRptakhalabhaTAH dRptAH svabalagarvitAH, khalA: duSTAH-bhaTAH yodhAste, tathA 'paropparapalagga' paraspara malagnAH parasparaM zatrumabhihantuM pravRttAH 'judragandhiya' yudragarvitAzca-yuddhakauzalA'haGkArapUrNAH, 'vikosiyavarAsi ' vikozinavarAsayaH-vikozitAH kozAniSkAsitAH asayA baGgAH yaiste tathA, 'rosa' roSega-krodhena ' turiya' tvarita zIghram , ' abhimuha' abhimukhaM 'paharaMta' praharantaste chintrakarikarAH-chinnAH karikarAH istizuNDAH yaiste tathA, viyaMgiyakare' vyaGgitAH vikartitAH karAH yeSAM te tathA, ete vidyante yasmin sa tathA tasmin-parasarAbhihanana bhedanachedanapaharaNa tatparairyodhaizchinnabhinnaiH-' hayagajarathapadAtInAM paribhraSTazuNDamuNDahastapAdAdibhi yAptaM sthalaM yatraivaM bhUte saMgrAme ityrthH| abaidanisuTTabhinnaphAliyapaliyaruhirakayaeka yodhA dUsare yodhA ke hAthIko mArane ke liye athavA usa para savAra hone ke liye utsuka rahatA hai, tathA jisameM (dariyAva la maDa) duSTa yodhA gaNa apane bala se adhika garvita bane rahate haiM, (paropparapalagga ) eka dUsaroM ko mArane ke liye jahAM vIra prayatnazIla rahate hai, athavA pravRtta hote haiM, (judvagavviya ) yuddha karane kA kauzala yoddhAoM meM vizeSarUpa se jagakara unheM jahAM garvita banA diyA hai, tathA (vikosiyavarAsi ) jahAM para yoddhA apanI 2 zreSTha talavAroM ko myAna se bAhira kiye hue hI rahate haiM, aura jahAM (rosaturiya abhimuhapaharaMtachiNNakarikara ) krodha se bharakara eka yodhA dUsare yodhAke Upara prahAra kara usake hAthI ke zuNDAdaNDa ko bhagna kara detA hai, tathA (viyaMgiyakare ) parasparameM jahAM yoddhAyoddhArapatthata" mA me yoddho mAna yoddhAnA sAthIne bhArI nAmavAne bhATe, athavA tenA 52 savAra thapAne bhATa mAtu2 27 cha, tathA mA "dariyakhalabhaDa" huTa yoddhAgo pAtAnA mane dIdhe thAre gaviSTa maneA 2 cha, " paroparapalaga" tyA me mAnane bhAvAne bhATe vA2 puruSo prayatnazIla 27 cha, -424 / pravRtta Aya cha, "juddhagabdhiya" orii yoddhAmAnu yuddha kauzalya vadhAre pramANamAM jAgRta thayuM che, ane te kAraNe teo vadhAre garviSTa banyA. cha, tathA " vikkosiyavarAsi" yA yoddhA pota pothI zreSTha tasavArIne bhyAnamAthI mA2 ADhI savAne taiyAra khAya cha, bhane yo "rosaturiya abhimuhapaharaMtachiNNakarikara " adhAyamAna thAne me yoddho plan yoddhaan| S52 praDA2 4Ine tenA sAthInA sUTane pI nAmecha, tathA "viyaMgiyakare" yAM For Private And Personal Use Only
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 292 praznavyAkaraNasUtre bhUmikaddamacikkhillapahe ' apaviddhanisuTTabhinnaphAlitapragalitarudhirakRtabhUmikardamacivikhallapathe tatra apaviddhAH bANAdibhiH, nisuTTA-nipAtitAH galahastAdibhiH, bhinnAH trizUlAdibhiH phalitAH sphATitAH vidAritAzca kuThArAdibhirye, tebhyaH pragalitena kSaritena rudhireNa kRtaH jAto yo bhUmau pRthivyAM kardamastena cilicillAH ArdrAH panthAnaH = mArgAH yatra sa tathA tatra, 'kucchidAliyagaliyanimmeliyaMtaphuraphuraMtavigalamammahayavigayagADhadiNappahAramucchi yarulaMtavimalavilAvakalaNe ' kukSidAritagalitanibrmelitAntraphuraphurAyamANavigalamarmahatavikRtagADhadattaprahAramUJchitalaThavihvalavilApakaruNe-dAritAt-vidAritAt kukSeH udarAt galitaM rudhiraM ni litAni = udarAgahirniMgalitAni ca antrANi = 'A~taDiyA~ ' iti bhASA prasiddhAni yeSAM te tathA, ataeva-phuraphurAyamANAH = kampamAnAH vikalA=niruddhendriyavRttitvena vyAkulAH, mamehatAH kaNThAdimamesthAne hatAstathA oMke hAthoM ko kATa diyA karate haiM tathA ( avaiddha ) vANAM se vedhe gaye, (nisuTTa) gale meM hAtha DAlakara haThAt jamIna para paTaka diye gaye, (bhinna) trizUla Adi ke dvArA bhede gaye evaM ( phAliya) kuThAra AdidvArA phADa diye gaye-vidArita kiye gaye aise yoddhAoM ke zarIra se ( pagaliya ) jharate hue ( ruhira ) raktase ( kayabhUmikAmacikhillapahe) jahAM kI bhUmimeM kIcaDa maca rahI hai aura isI se jahAM ke mArga cikane ho rahe haiM tathA (kucchidAliya)vidArita hue udarase jinake (galiya) khUna baharahA hai aura (nimmeliyata) AMteM bhI jinakI peTase bAhira nikala AI haiM, isI kAraNa jo (phuraphuraMta ) kaMpa rahe haiM aura (vigala) vikala ho rahe haiM aise yodhA ki jina para (mammayavigayagADhadiNNappahAra ) krodha ke Aveza yoddhAmI me ilod-lu DAtha chedI nAmecha, tathA "abaiddha' mAthI vaaghaaye| "nisuTTa" mAya marAvIne ma bhAna 52 584yesa, "bhinna" trishuu|| mAvA. hAyesA, mane "phAliya" 12sI mAhidvArA thInANesa, yodvAmAnAM zarIramA "pagaliya" paDatA "hira" soDIyA 'kayabhUbhikadamacikhallapahe" nyA jamInamAM kIcaDa thaI gaye che, ane te kAraNe jyAM mArga lapasaNa thaI gayuM che, tathA "kucchidAliya" manA vidyArita yeai S2mAthI "galiya" vahI paDI raghucha bhane " nimmeliyate " bhanAM mAta2i 54 peTamAthI 1702 nIjI 54yAM che. me 1 29o 2 " phuraphurata // 4 // ii rahyA cha, bhane "vigacha" vyA va gayAM che, manA 52 " mammayavigayagADhadigNapahAra" odhanA AvezamA For Private And Personal Use Only
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 'darzinI TIkA a0 3 sU0 7 saGgrAmavarNanam vikRtaH-krodhAvezena vicitrarUpaH gADhA marmabhedI dattaH zatrubhiH prahAro yeSAM te tathA, ata eva mUchitAH mUrchA prAptAH, luThantaH = bhUmau viluThantaH, vihvalA:= vyAkulAzca teSAM vilApAH=' hA hatAvayami'-tyAdyAkrandazabdAH, taiH karuNo= dayAjanako yaH sa tathA tatra, punaH kIdRze ? ityAha-' hayajoha-mamaMta turagauddAmamattakuMjaraparisaMkiyajaNa-NivvukaNijjhaya-bhagga-rahavara -- nasirakarikale. varAkiNNa-paDiyapaharaNa-vikinnAbharaNabhUmibhAge' hatayodhabhramatturaGgodAmamattakuJjaraparizaGkitajananimUlachinnadhvajabhagnarathavaranaSTaziraH karikalevarAkIrNapatitapaharaNavikIrNAbharaNabhUmibhAge' tatra-'hayajohabhamaMtaturaMga'-hatayodhabhrAmyatturagaH-hatAH-mRtA yodhAH azvArohA savAra iti bhASA prasiddhAH yeSAM, tathAbhUtA bhrAmyantaH itastato dhAvantaH turagAH azvA yasmin sa tathA, 'udAmamattakuMjaraparisaMkiyajaNa'-uddAmamattakuJjaraparizaGkitajanaH-udAmamattakuJjarebhyo-niraGkuzamadonmattahastibhyaH parizakitAH vadhazaGkAkulAH janA yasmin sa tathA, 'NibbukachiNNajjhayabhaggarahavara 'nirmUlachinna dhvajabhagnarathavarA:-tatra nimUlA: mUlarahitAH dhvajadaNDebhyo nismRtAH se vicitrarUpa gADha marma bhedI prahAra zatruoM dvArA diyA gayA hai aura isIse jo (mucchiya ) mUrchA ko prApta hokara ( rulaMta ) bhUmi para idhara se udhara loTa rahe haiM evaM (vinbhala ) vyAkula hokara (vilAva) " hA maiM mArA gayA" ityAdirUpa se vilApa kara rahe haiM aise yoddhAoM ke vilApoM se jo (kalaNe) dayAjanaka banA huA hai tathA jo ( hayajohabhamaMtaturaga ) apane savAroM ke mara jAne se icchAnusAra idhara udhara ghUmate hue ghor3oM se yukta ho rahA hai, tathA jahAM ( uddAmamattakuMjaraparisaMkiyajaNe) utkaTa madavAle hAthiyoM se, vadha kI zaMkA ke bhaya se manu. pya vyAkula ho rahe haiM (NibbukkachiNNajjhayabhaggarahavare ) jahAM nirmUla daMDA rahita aura chinna-phaTI huI dhvajAe~ aura bhagna hue zreSTha ratha par3e haiM AvelA zatruo dvArA vicitra rIte bhayaMkara marmabhedI prahAra karAya che ane te 2) mI "mucchiya" bhU-viza thane " rulaMta " bhIna. 952 mAma tema mATe che bhane " vimala " hayAna anesa cha, "vilAva " are ! mane mArI nAkhyo" ItyAdi prakAre vilApa kare che, ddhAonA vilApathI je "kaluNe" yAna* manena cha, tathA re "hayajoDbhamaMtaturaMga" potAnA savArI bharI pAthImichAnusAra bhAma tebha ghUmatA ghoDAmAthI yukta cha, tathA nyo "uddAmamaH ttakuMjaraparisaMkiyajaNa " mahonmatta hAthImAbA21 4-52 / 4 pAnA yathI bhArAso vyA maneA cha, "NibbukkachiNNajjhayabhaggarahavara" yo ni 6. 2Dita For Private And Personal Use Only
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 294 praznavyAkaraNasUtre chinnA dhvajAH, bhagnArathavarAzca yasmin sa tathA, 'naTThasirakarikalevarAkiNNa' -naSTa ziraH karikalevarAkoNa:-naSTAni zirAMsi yeSAmetAdRzA ye kariNaH hastinaH, teSAM yAni kalebarANi zarIrANi taiH AkIrNaH vyAptaH, 'paDiyapaharaNa '-patitapraharaNaHpatitAni praharaNAniHzastrAstrANi yasmin sa tathA, 'vikiNNAbharaNa'-vikIrNAbharaNaH-vikIrNAni-itastato vikSiptAni AbharaNAni-mRtayodhAnAm alaGkaraNAni yasmin sa tathA, etAdRzo bhUmibhAgo yasmin sa tathA tasmin , ' naccaMtakabaMdha. paure' nRtyakabandhapracure-nRtyantaH kabandhAH mastakarahitakalebarANi, pracurA yatra sa tathA tatra, ' bhayaMkaravAyasaparilitagiddhamaMDalabhamaMtachAyaMdhayAragaMbhIre' bhayaGkaravAyasaparilIyamAnagRdhramaNDalabhramacchAyAndhakAragambhIre-tatra bhramatAm AkAze parya TatAM bhayaGkaravAyasAnAM-bhayaMkarakAkAnAM tathA paralIyamAnAnAM-gativize pairuDDIyamAnAnAM gRvAnAM ca yanmaNDalaM-samUhaH, tasya chAyayA yo'ndhakArastena gambhIre-dhanIbhUte ghanAndhakArayukte saMgrAme atipatanti rAjAnaH paradhanalubdhA iti pUrveNa smbndhH||7|| ( nasirakarikalevarAkiNNe ) tathA jo chinnamastakavAle hAthiyoM ke kalevaroM se vyApta hai, (paDiyapaharaNa ) jahAM paharaNa-astrazastrAdika idhara udhara par3e hue haiM, tathA (vikiNNAbharaNa ) mAregaye dUsare kitaneka yodhAoM ke par3e hue AbharaNoM se vyApta aise (bhUmibhAge) bhUmibhAgavAle saMgrAma meM ( naccaMtakabaMdhapaure) tathA jahAM para yoddhAoM ke kabaMdha (dhar3a) pracurarUpa meM nRtya kararahe haiM, ( bhayaMkaravAyasaparilittagiddhamaMDalabhamaMtachAyaMdhayAragaMbhIre ) tathA jo AkAza meM uDate hue bhayaMkara kauvo kI, evaM parilIyamAna-gativizeSoM se uDDIyamAna-giddhoM kI chAyAjanya aMdhakAra se gaMbhIra bana rahA hai aise saMgrAma meM paradhanalubdha bane hue rAjA loka utarate haiM / sU07 // bhane TesI ghano tathA mAMgesA zreSTha 2the| 54 // che. " naTusirakarikalevarAkiNNa" tathA re yeai bharatavA! sAthImAna sevarodhI pAyeda cha, " paDiyapaharaNa" orii mala-za ima ta 5i cha, tathA "vikiNNA. bharaNa" bharI gaye TA yodvAmAna AbhUSAthI ne pAye cha, " bhUmi bhAge" mevA bhUmimA 7 sayAmamA "naccatakabaMdhapaure" tathA nya yoddhAyAnAM 5 matizaya nRtya 42 // 27 cha, " bhayaMkaravAyasaparilitta giddha maMDalabhamaMtachAyadhayAragaMbhIre" tathA re mAzamai 6sal laya'42 4AmAnI tathA pariTvIyamAna-viziSTa gatithI uDatAM gIdhanI chAyAne kAraNe utpanna thayela aMdhakArathI gaMbhIra dekhAya che, evA saMgrAmamAM paradhana prApta karavAnI lAlasA vALA rAjAo utare che ! sUtaLA For Private And Personal Use Only
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 295 sudarzinI TIkA a0 3 sU0 8 saGgrAmavarNanam pUrvoditameva saMkSepeNa pratipAdayannAha-vasu' ityAdi / mUlam ---vasuvasuhavikaMpiyavya-paccakkhApiuvaNaM paramaruddavahiNagaM duppavesataraMga-abhivaDiMti-saMgAmasaMkaDaM, paradhaNaM mahaMtA / avare pAikkacorasaMghA seNAvaicoravaMda-pAgaDiyAya aDavidesaduggavAsI kAla-hariya-ratta pIya sukilla-aNegasayaciMdhapaTTabaMdhA paravisae abhihaNaMti luddhA dhaNassa kabje // sU0 8 // ___TIkA- vasuvamuddavikaMpiyavya ' vasuvasudhAvikampitA iva-tatra vasavaH devA vasudhA pRthvI ca vikampitAH-trAsitA yaiste tathA tathaivApare rAjAnaH 'paradhaNaM' paradhanaM ' mahaMtA' kAGkSantaH paradravyalubdhA santaH 'paccakkhapiuvaNaM' pratyakSapitRvanaM sAkSAt zmazAnamiva 'paramaruddavIhaNagaM' paramarudrabhayAnakaM atyantapracaNDabhayajanakaM duppavesataragaM' duSpravezatarakaM atyantadurgamaM vIrANAmapi, kA kathA kAtarANAmityevaMvidhamapi 'saMgAmasaMkaDaM' saMgrAmasaMkaTaMgahanayuddha * abhivaDaMti' abhipatanti pravizanti / tathA ' avare ' apare 'pAikacorasaMghA' padAtikacaura phira isI bAta ko saMkSepa se kahate haiM-'vasuvasuha ' ityaadi| TIkArtha-(vasuvahavikaMpiyavya) jinhoMne devoMko evaM pRthvImaMDalako bhI kaMpita jaisA karadiyA hai aise aura bhI aneka rAjA (paradhaNaMmahaMtA)dUsaroM ke dhanameM lubdha hokara (paccakkhapiuvaNaM) sAkSAt pitRvana jaise-pratyakSa meM zmazAna sarIkhe pratIta hone vAle tathA ( paramaruddayIhaNagaM) jo atyaMta pracaMDa evaM bhayajanaka ho rahA ho, tathA ( duppavesataraga) vIroM ke liye bhI jo atyaMta durgama banA huA ho aise ( saMgAmasaMkaDaM ) gahanayuddha meM ( abhivaDaMti ) praveza kara jAte haiM / tathA (avare ) dUsare bhI ( pAika ve ko 24 pAtane sAkSitamA - " vasuvasuha" tyA 10-" vasuvasuhavikaMpiyavva" bhANe devAne tathA pRthvImane 55 to pAyabhAna 42 hIdhA cha sevai olor 5 ane: 20 " paradhaNaM mahato" wllodit dhanamA yu05 thane " paJcakkhapiuvaNaM " pratyakSa pitRpana - pratyakSa zmazAna 24t lndi, tathA "paramaruddabIhaNaga" 2 satyata praya bhane naya42 lAsatuM chAya, tathA "duppavesataragaM" pAzane bhATe 5 se atizaya durgama DAya meva "saMgAmasaMkaDa" ina yuddhamA " abhivaDati" praveza 42 cha. tathA " avare" ilon my " pAikacorasaMghA" pahAti35 For Private And Personal Use Only
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 296 praznavyAkaraNasUtre saGghAH padAtirUpacaurasamUhAH, 'seNAvaicoravaMdapAgaDiyA ya' senApaticaurabanda prakarSakAH-senApaticaurasamUhayuktAzca 'aDavidesaduggavAsI' aTavIdezadurgavAsinaH aTavIdeze-araNyadeze yAni durgANi jalasthalarUpANi durgamasthAnAni teSu nivAsinaH kAlahariyarattapIyamukillaaNegasayaciMdhapaTTabaMdhA ' kAlaharitaraktapItazuklAnekazatacinhapaTTabandhAH = kRSNaharitaraktapItazuklavarNA anekazatasaMkhyakAH ye cinhapaTTAsteSAM bandhaH mastakAdau bandhanaM yeSAM te tathA 'dhaNassa' dhanasya para dravyasya 'kajje ' kArye=arthAya 'luddhA' lubdhAH lolupAH santaH paravisae' paraviSayAn anyabhUpadezAn 'abhihaNaMti' abhighnanti=vinAzayanti / / suu08|| punaradattAdAnaM kathaM kurvanti ? tadAha- rayaNAgara' ityAdi mUlam-rayaNAgarasAgaraM ca ummIsahassamAlA''kulavigayapoyakalakalaMtakalitaM, pAyAlakalasasahassavAyavasavegasalilauddhammamANadagarayarayaMdhayAraM, varapheNapauradhavalapulaMpulasamuTThiyATTahAsaM, mAruyavikkhubbhamANapANiyajalamAluppalahuliyaM aviyasamaMtacorasaMghA) padAtirUpa caurasamUha ki jisameM ( seNAvai coravaMdapAgaDiyA ya ) senApati evaM cauroM kA jatthA ekatrita rahatA hai, tathA ( aDavIdesaduggavAsI) jo jaMgala ke bIcameM jitane bhI prAyaH durgamasthAna hote haiM-cAhe ve jalarUpa hoM yA thalarUpa ho-unameM rahate haiM tathA ( kAlahariyarattapoyassukillabhaNegasakaciMdhapaTTabaMdhA ) kRSNa, harita, rakta, pIta, zukla, varNavAle saikaDoM cihnapaTToM ko jo apane mastaka Upara bAMdhA karate haiM aise ve padAtirUpa caura samudAya (dhaNassa kajje ) para ke dravya meM (luddhA ) lolupa hokara (paravisae ) anya rAjAoM ke dezoM ko (abhihaNaMti ) vinAza karate haiM / / suu08|| yora samUDa bhI " seNAvaicoravaMdapAgaDhiyA ya" senApati bhane yArAnA samUDa me 22 cha, tathA " aDavIdesaduggavAsI" sanI khai dagama sthAne hoya che pachI te jaLarUpa hoya ke sthaLarUpa-temAM rahe che, tathA " kAlahariyarattapIyasukilaaNegasayaciMdhapaTTabaMdhA " mi, elai, sAsa, pILAM, sapheda Adi raMganI seMkaDo paTTIone je pitAnA mastaka upara bAMdhe cha, sv| pahAti--5pANe-yAra samudAya " dhaNassa kajje" 52dhanamA -- luddhA" soyu5 ne "paravisae" manya mAna dezonA " abhihaNaMti " vinAza 42 cha // suu-8|| For Private And Personal Use Only
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 0 9 adattAdAnaviSayasAgaranirUpaNam 297 okhubhiyaluliyaMkhokhumbhamANapakkhaliyacIlayIvaulajalacakkavAlamahAnaivegaturiyaApUramANagaMbhIraviulaAvattacaMcalabhamamANaguppamANucchalaMtapaccoNiyaMtapANiya - pahAviyakharapharusapayaMDa vAuliyasalilaphuTuMtavIcikallolaM saMkulaM, mahAmagaramacchakacchabhohAragAhatimisuMsumArasAvayasamAhaya smudaaymaannypuughorpurN||9|| TIkA--api ca paradravyaharAnarAH 'rayaNAgarasAgaraM ca ' ratnAkarasogaraM caratnAnAbhAkara:-nidhibhUto yaH sAgaraH samudrastaM pravizya tanmadhye gatvA potAn ghnanti, ityaneNa sambandhaH, kIdRzaM sAgaram ? ityAha-' ummIsahassamAlAkulavigayapoyakalakalaMtakalitaM' UrmisahasramAlAkulavigatapotakalakalakalitam = urmINAMtaraGgANAM sahasramAlAbhiH sahasrasaMkhyakapaMktibhirAkulatvAt vigatAH - bhagnAH ye potAH naukAH 'jahAja- sTImara' iti prasiddhAH teSAM tatra sthitAnAM vyApAri 'attAdAna kisa prakAra kiyA jAtA hai ? ' aba sUtrakAra isa bAta ko samajhAte haiM-'rayaNAgara ' ityaadi| TIkArtha-para ke dravya ko haraNa karane meM tatpara bane hue manuSya cora ( rayaNAgarasAgaraM ca ) ratnoM ke nidhibhUta samudra meM ghusa kara keusake madhya meM jAkara ke jahAjoM ko naSTa kara dete haiM, isa prakAra kA saMbaMdha yahAM lagA lenA cAhiye / aba sUtrakAra samudra kA varNana karate haiM( ummIsahassamAlAkulavigayapoyakalakalaMtakalitaM ) hajAroM laharoM ke samUha se Akula hone ke kAraNa jahAM para vyApArI Adi janoM ke jahAja naSTa ho jAte haiM, aura isI kAraNa una jahAjoM para baiThe hue vyaktiyoM adattAdAna-cerI kayI rIte karAya che" e vAtane sUtrakAra have samanve -" rayaNAgara" tyAdi paradhanane sevAne mAtura ganehI manuSya-yA2 " rayaNAMgarasAgara ca" ranA nidhi evA samudranI vacce jaIne jahAjone DUbAvI de che, e saMbaMdha ahIM jaDavAne che-have sUtrakAra samudranuM varNana kare che " ummIsaharasamAlAkulavigayapAyakalakalaMtakalita" m21 bhayAna samUhanA AkramaNane kAraNe jyAM vyApArI Adi lekenAM jahAje nAza pAme che, ane te kAraNe te jahAjemAM beThelA lekenA kakaLATathI je yukta banela che, pra038 For Private And Personal Use Only
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre prabhRtInAM kalakalena-kolAhalena kalitaM yuktam , ' pAyAlakalasasahassavAyavasavegasalilauddhammamANadagarayarayadhayAraM ' pAtAlakalazasahasravAtavazavegasaliloddhamyamAnodakarajorayA'ndhakAraM = tatra 'pAyAlakalasasahassa' pAtAlakalazAnAM yAni sahasrANi taiH vAyavasavega vAtavazAt-vAyuvazAd vegayuktaM yat 'salilauddhamANadagarayarayaMdhayAre' tatra salilaMmpamudranalaM tasmAduddhamyamAnam-ucchala yadudakarajA jalabindustasya rayo vegAtenA'ndhakAro yatra sa tathA tam , 'varapheNapauradhavalapulaM pulasamuTTiyATTahAsaM ' varaphena curadhavalapulaMpula samusliAdAma = varaphenaH =vara atisvacchaH phenaH 'samudra jhAga' iti prasiddhaH sa pacuro dhavalaH = zvetavarNaH 'pulaMpula' iti nirantara samusthitaH--udgataH sa eva aTTahAso yatra sa tathA taM phena hAsayoH zuklatvena sAmyA rUpakAlaGkAreNa nirUpitam / 'mAruyavikkhumbhamANapANiya' mArutavikSobhyamANapAnIyaM mArutena AyunA trizobhyamANam-AloDyamAnaM pAnIyaM yatra sa tathA taM ' jalamAluppalahuliyaM ' jalamAlotpalahuliya-jalamAlAnAM mbhIrataraGgANAmutpalA=samUhaH 'huliyaM' zIghraM punaH punastaraGgAntaramutpadyamAnaM yatra sa tathA taM 'avi ya' api ca 'samaMtaokkhubhiya - luliya - khokkhubhamANake kala kala zabda se jo yukta ho rahA hai, tathA ( pAyAlakalasasahassa ) saikaDoM pAtAla kalazoM ke ( vAyuvasavega ) vAyu ke saMyoga se vegayukta bane hue ( salila uddhammamANadgarayarayaMdhayAraM) jala kI uchalatI huI bUndoM ke samudAya se jo aMdhakAra yukta jaisA banA huA hai, ( varapheNapaura-dhavala-pulaMpula-samuTTiyATTahAsaM.) jo apane svaccha pracura dhavala varNavAle phena se mAnoM nirantara ha~sa hI rahA hai, tathA ( mArupavikkhumbhamANapANiyaM ) vAyu se jisakA jala AloDa yamAna ho rahA hai, tathA (jalamAluppalahuliyaM) jisameM pAnI kA samUha jaldI se dUsarI taraMga utpanna kara rahA hai, ( aviya ) tathA jo ( samaMtao khubhiya ) pavana ke AghAta ta " pAyAlakalasasahassa" se pAtA 4onai " vAyuvasavega" vaayun| sayAgathI vegayuta anesa "salilauddhammamANadagarayarathaMdhayAraM" misdi mindusAnA samudAyathA 2 24deg4 / 2 yuddhamAnesa cha, "varapheNa-paura-dhavala pulaMpula-samuTThiyAhAsaM" potAnA 21237 ane matyata sa34 2 nA 0 43 on nita2 usI 2wo cha, tathA " mAruyavikkhubbhamANapANiya ' vAyuthI renu pAe! 4ii 2yuM che-- gatimAna manyuM che. tathA " jalamAluppalahuliya" jemAM pANIne samUha jaldIthI eka taraMgamAMthI bIjuM taraMga-(majuM) utpanna arI 2 , "aviyatathA "samaMtaokhubhiya" 55nanA AdhAtathI For Private And Personal Use Only
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a03 sU0 9. adattAdAnaviSayasAgaranirUpaNam pakkhaliya - caliya-vipulajalacakavAla-mahAnaIvega-turiya ApUramANa-gabhIravipula-Avatta-caMcala-mamamANa-guppamANu-cchalaMta-paccoNiyaMta - pANiya-padhAviya-khara-pharusa-payaMDa-vAuliya-salila-phuTuMta-vIci-kallola-saMkulaM' samantataH kSubhitalulitacokSubhyamANapraskhalitacalitavipulajalacakravAlamahAnadIvegatvaritApUryamANagabhIravipulAvartacazcalabhramadgopyamAnocchalatpatyavanivRttapAnIyapradhAvitakharaparuSapracaNDavyAkulitasalilasphuTadvIcikallolasaGkulam , tatra 'samaMtaokhubhiya' samantataH kSubhitaM-pavanA''ghAtena sarvato vyAkulitaM 'luliya' lulitaM ca taTamadezamAptaM tathA 'khokhubbhamANa' cokSubhyamANam atizayena punaH punarvA mahAmatsyAdibhirvyAkulIkriyamANaM 'pakkhaliyaM' praskhalitaM = parvatAdInAM mahAzilAdiSvAghAtena skhalitaM pazcAt 'caliyaM ' calita-svasthAnAd gamanaM pravRttaM 'viula ' vipulaM-vistIrNa 'jalacakavAla' jalacakravAla-jalasamUhaH yatra tAH - kSubhitalulita cokSubhyamANapraskhalita calitavipulajalacakravAlAstathA bidhAzca yA ' mahAnaIvega' mahAnadyAH gaGgAyamunAdhAstAsAM vegeH 'turiya' tvaritaM zIghram ' ApUramANa' ApUryamANo yaH sAgaraH sa tathA / gabhIrAH-AgAdhAH vipulA:-vizAlAH ye 'Avatta' AvataH cakrAkArajalanamAH tathA caJcalaM yathAsyAttathA 'bhamamANA' bhramanti 'guppamANA' gopyamAnAni vyAkulI bhavanti se cAroM tarapha kSubdha huA (luliya) taTa pradeza ko prApta huA-taTataka pahu~cA huA (khokkhunbhamANa ) mahAmatsyAdi jalacara jantuo se vyA. kula kiyA gayA (pakkhaliya) parvatAdi kI mahAzilAoM Adi ke AghAta se skhalita huA phira ( caliya) calita-svasthAna se calita huA (viulA ) vistIrNa (jalacakavAla ) jalasamUha jahAM hai aisI (mahAnaIvego) gaMgA yamunA Adi mahAnadI ke vegoM se ( turiya) tvarita-zIghra (ApUramANa) jo bharA jA rahA hai / tathA jo (gabhIra) agAdha (viula) vizAla ( Avatta) ovattoM - ( cakrAkAra jalabhramaNoM) se tathA ( caMcala ) capala (bhamamANa ) ghUmate hue (guppamANa ) vyAkula hue thAmera kSu 5 24ne " luliya" taTaza sudhI 5thAne "khokkhubbhamANa" mahAmatsyAhi jaya2 7 2 // vyANa 42||yes "pakkhaliya" pAhinI mahAzivAya And ApAtathI malita ne pachI " caliya" yalitasvasthAnathI yasita ne " viula" vistA "jalacakavAla" samUDa syA cha mevI 'mahAnaIvego' | yamunA mAvi bhAnahI mAnA vegathA 'tariya' thI ' ApUramANa' marA 2 cha. tathA 'gabhIra' ma. viula" vizAla " Avatta" bhagAthI tathA "caMcala" yA "bhamamANa" bhatA For Private And Personal Use Only
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 300 praznavyAkaNasUtre ' ucchalaMta ' ucchalanti AkAze utpatanti punaH 'paJcoNiyaMta ' pratyavanivRttAni adhogacchanti ca yAni ' pANiya' pAnIyAni pANino vA yatra sa tathA 'padhAviya' pradhAvitAH zIghraM gatAH 'kharapharusa ' kharaparuSAH vegAtizayAd atikarkazAH 'payaMDa' pracaNDAH dAruNAH 'vAuliyasalila' vyAkulita salilA:-vyAkulIkRtAni unmathitAni salilAni-jalAni yaiste tathA 'phuTuMta' sphuTantaH parasparasaGgharSa prApya vicchedaM gacchantazca ye 'vIcikallolasaMkulaM' vIcayaHntaraGgAH kallolAH mahAtaraGgAstaiH saGkulo yaH sa tatheti pUrveSAM karmadhArayastaM tathAvidhaM 'mahAsA( ucchalata ) AkAza meM uchalate hue ( paccoNiyaMta ) phira nIce girate hue (pANiya ) pAnI athavA prANI jina meM hai aisI, tathA (padhAviya ) zIghratA se uThI huI ( kharapharusa ) ativega se atyanta kaThora (payaMDa) dAruNa-bhayaMkara ataeva (vAuliyasalila ) jala ko mathita jaisA kara diyA aisI, tathA ( phuTata ) parassara ke saMgharSase vicchinna-judI judI huI aisI ( vIcikallola ) choTI bar3I taraMgoM se ( saMkulaM) vyApta aise samudra ko, arthAt-jo gaMgA yamunA Adi nadiyoM ke vegoM se ki jinakA vipula jala cakravAla-samUha pavana ke AghAta se sarvataH vyAkulita hotA rahatA hai, aura taTapradeza taka AtA rahatA hai, tathA mahAmatsya Adi jalacara jAnavara jise atyaMta caMcala banAte rahate haiM, evaM jo parvata AdikoM kI mahAzilAoM para AghAtayukta hokara apane sthAna se Age ko bar3hatA rahatA hai, tathA jo gaMbhIra evaM vipula AvartI se sadA vyApta banA rahatA hai, tathA jisameM caMcala hokara pAnI athavA prANI bAra 2 idhara se udhara "guppamANa" vyANa " ucchalata" mAzamA sendi "paccoNiyaMta " bhane 5 // 5 // 7 // nIya 57tai " pANiya " pAe25 che, mevai tathA " padhAviya, 75thI utpanna thatai, " kharapharusa" yativegane 12atizaya 42 mane " payaMDa" 6 // 25 pAne 2) "vAuliyasalila " pAena bhanthana 42||tu DAya mevA, tathA "phuhata" 24 mI sAthe mAthI vichinna thatA "vIcikallola" nAnAM bhaTa bhAM mAthI " saMkulaM" vyA sevA smudrane, eTale ke je gaMgA yamunA Adi nadIonA vegathI ke jemanuM vipula jaLa cakravAtanA AghAtathI sarvataH vyAkulita thatuM rahe che, ane taTapradeza sudhI AvatuM rahe che tathA mahAmatsya Adi jaLacara pazuo jene atizaya banAvatAM rahe che, ane je parvata AdinI je mahAzilAo sAthe athaDAIne pitAnA sthAnathI AgaLa vadhatuM rahe che, jaladI bharAtuM rahe che, tathA je gaMbhIra ane vizALa vamaLethI hamezAM vyApta rahe che, tathA jemAM pANI ane prANI caMcaLa For Private And Personal Use Only
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir murzinI TIkA a0 3 sU. 9 adattAdAnaviSayasAgaranirUpaNam gara-maccha-kaccha-bhohAragAha-timi-susumAra-sAvaya-samAhaya samudAyamANayapUra-ghorapaura' mahAmakaramatsyakacchapohAragrAhatimizizumArazvApadasamAhatasamudghAvatpUraghorapracura mahAnto makarAH, tathA matsyAH kacchapAzca 'uhAra' iti jalacaravizeSAH grAhAstimayaH zizumArAH zvApadakAzca sarve jalacaravizeSAH te ca te samAhatAH paraspara saGgharSa prAptAH samudghAvataH anyAn svasmAnirbalAn jantUn hantuM dhAvanto ye pUrA samudAyAH te ca te ghorA-bhayaGkarAH pracurAH yasmin sa tathA tamevaMvidhaM mahAsAgaraM dhanArthaM gatvA ghnanti potAniti ca vakSyamANena smbndhH||9|| punaH kIdRzaM sAgaramityAha- 'kAyara ' ityaadi| mUlam-kAyarajaNahiyayakaMpaNaM ghoramArasaMtaM mahabmayaM bhayaMkara paDibhayaM uttAsaNagaM aNorapAraM AgAsaM ceva niravalaMbaM uppA. ghUmate rahate haiM jisase vaha vyAkula jaisA hotA rahatA hai, AkAza meM uchalatA rahatA hai, aura punaH Upara se nIce A jAtA hai| tathA jo zIghra udbhUta vegAtizaya se atikarkaza, pracaMDa, vyAkulita-mathita kiyA hai pAnI jinhoM ne evaM paraspara saMgharSa ko prApta hokara viccheda ko prApta huI aisI laharoM se saMkulita banA rahatA hai, (mahAmagaramacchakaccha bhohAragAha timisuMsumArasAvayasamAjhyasamudghAyamANapUraghorapauraM ) tathA baDe 2 makara, matsya, kacchapa, uhAra, grAha, timi, ziMzumAra, zvApada, Adi jalacara jantuvizeSa jisameM paraspara saMgharSa ko prApta hote rahate haiM aura apane se nirbaloM ko mArane ke liye sadA jisameM daur3ate rahate haiM aise mahAsAgara meM dhana kI lAlasA se jAkara cora loga jahAjoM ko naSTa kara DAlate haiN| suu09|| thaIne vAraMvAra Ama tema pharyA kare che. jethI te jANe vyAkuLa rahe che, AkAzamAM uchaLatuM rahe che ane pharI pAchuM nIce AvIne paDe che. tathA je zIdhra utpanna thayela atizaya vegane lIdhe ati karkaza, pracaMDa, vyAkulita, pANInuM maMthana karanAra, ane eka bIjA sAthe athaDAIne viccheda pAmela mejAethI vyApta rahe cha. "mahAmagaramacchakacchabhohAragAha timisusumArasAvayasamAiyasamudghAyamANapUraghorapaura" tathA moTA bhArI, matsya, AyamA, 2, ADa, timi, zizubhAra, vAha, Adi jaLacara prANIo jemAM paraspara athaDAmaNamAM AvyA kare che, ane pitAnA karatAM nirbaLane mAravAne mATe sadA deDatAM hoya che, evA mahAsAgaramAM ne yArasA dhananI sAsayathI DAnI nAza 42 che. // 20 // For Private And Personal Use Only
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 302 praznadhyAkaraNasUtre iya pavaNadhaNiyaNolliyauvaruvaritaraMgadariyaaivegavakhupahamoccharataM katthaigaMbhIraviulagajiyaguMjiyanigghAyagaruyanivaDiyasudIha nIhAridUrasuccaMtagaMbhIradhugadhugaMti sadaMpaDipaha raMbhaMtajakkharakkhasakuhaMDapisAyarusiyatajjAyauvasaggasahassasaMkulaM bahappAiyabhUyaM viraiyabalihomadhUvauvayAradiNNaruhira'ccaNAkaraNapajayajogapayayacariyaM pariyaMtajugaMtakAlakappoSamaM duraMtamahAnaIvaimahAbhImadarisaNijaM duraNucaraM visamappavesaM dukkhuttAraM durAsayaM lavaNasalila puNNaM asiyasiya samucchiyagehiM hatthataragehiM vAhaNehi aivaittAsamudamajjhehaNaMti gaMtUNa jaNassa porA paradavaharA narA niraNukaMpA NiravekkhA ||suu0 10 // TIkA-'kAyarajagahiyayakaMpaNaM' kAtarajanahRdayakampanaM kAtarajanAnAM = bhIrupurupANAM hRdayasya kampanaM kampakArakaM ghoraM bhayaGkaraM yathAsyAttathA Arasanta zabdAthamAna-zabdaM kurvantaM kolAhalasaGkulamityarthaH / 'mahabbhayaM pratibhayaM mahAbhayaM-atyantabhayajanakam , ata eva bhayaGkaraM 'paDibhayaM' pratibhayaM-pratipANinaM bhayotpAdakam phira yaha samudra kaisA hai so kahate haiM-'kAyarajaNa' ityAdi / TIkArtha-jo samudra ( kAyarajaNahiyayakaMpaNaM ) kAyarajanoM ke hRdaya ko ka~pA detA hai ( ghoraM ) bhayaMkara hokara jo ( ArasaMta ) zabdAyamAna hotA hai (mahanbhayaM ) dekhate hI jise logoM ko bhaya kA saMcAra hone laga jAtA hai ( paDibhayaM ) hara eka prANI kA roma 2 jisakI AkRti ke samakSa bhaya ke mAre khaDA ho jAtA hai, aura isa liye jo (bhayaMkara) te samudra / ya cha tetuM vadhu 14na 4 cha-" kAyarajaNa tyA samudra " kAyarajaNahiyayakaMpaNaM " " ghora" yara banAyane bhAvI hai cha, "ghora" maya 42 rIte " ArasaMta" dhudhavATa 42 , " mahaH bhaya" netai or sonA simA laya utpanna thAya che, "paDibhaya" jene dekhAva jotAM ja bhayathI dareka prANuonA ruvATAM khaDA thaI jAya che, For Private And Personal Use Only
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir %3 - - sudarzinI TokA a0 3 sU0 10 punarapisAgarasvarUpanirUpaNam 303 'uttAsaNagaM' unAsanaka-cittakSobhakArakam ' aNorapAraM' anarvApAram aladhApAraparyantaM ' AgAsaM ceva niravalaMbaM ' AkAzamiva niravalambam AdhArarahitaM tatra patadbhirna kizcidAlambanamupalabhyate iti bhAvaH, uppAiya pakSaNadhaNiyaNolliya uvaruvaritaraMgadariyaaivegaM ' tathA autpAtikapaghanaghanodito paryuparitaraGgatAtivegam autpAtikena = utpAtajanitena pavanena vAyunA= 'dhaNiya ' iti atyantaM noditAH preritAH uparyupari-urbocaM ye taraGgAste ca te dRptAH-garvitA iva ativegA: mahAvegAH yatra sa tathA taM utpAtajanitapavanena ativegataraGgayuktamataeva ' cakkhupahamoccharaMtaM ' cakSuSpathamavataNantaM cakSuSpathaMdRSTipatham avastRNantam AcchAdayantaM draSTumapyazakyaM kiM punastamityarthaH, tathA ' katthai ' kutracit kvacitpradeze gambhIra = alabdhaM madhyaM punaH * viulagajjiyaguMjiyanigghAyagaruyanivaDiyasudIhanIhAridUrasuccaMtagaMbhIradhugadhugaMtisaI / vipulagarjitagujitanirghAtagurukanipatitasudIrghanirhAdidUrazrUyamANagambhIradugadhugitizabdaM = tatra vipulaM = vizAlaM garjitaM = meghavad aniH tathA guJjitaM bhaya kA pratisvarUpa banA rahatA hai ( uttAsaNagaM) citta meM jise avalokana kara kSobha ho jAtA hai, ( aNorapAraM) jisakA dUsarA taTa alabdha hotA hai (AgAsaM ceva niravilaMbaM) AkAza kI taraha jisameM prANiyoM ko par3a jAne para koI bhI AdhAra prApta nahIM hotA hai, ( uppAiyapavaNa) utpAta janita pavana se (dhaNiya Nolliya ) atizaya vegazAlI hokara ( uvaruvari ) eka dUsare ke Upara par3atI huI ( taraMgadariya ) garvita taraMgoM se ( aivegaM ) atyaMtavega ho rahA hai| ( cakkhupahamoccharaMtaM ) jisakA dekhanA bhI azakya hai to phira vahAM tairane ko to bAta hI kyA hai (katthahagaMbhIraM) kIsI 2 pradeza meM jo bahuta hI adhika gaMbhIra bhane tethI 04 " bhayaMkara" ayanI pratibhUti dAga cha, " uttAsaNagaM"tuM mona 4zana cittamA kSoma thAya cha, " aNorapAra "nI bhI naare| saya DAya cha-rena pA2 pAmo hu42 cha, "AgAsaMceva niravalaMba " mAzanI mamA prAsAne 5&andit] mAghAra bhagatA nathI "uppAi ya pavaNa" StpAta nita pavanathI "dhaNiya Nolliya" atizaya vema mAvI dhana. " uvaruvari" mI011 S52 53tai " taraMgadariya" gAvita bhAtasAthI " aivega" le atyaMta vegayuta manI 2DA cha, " cakkhupamocchara taM" jene joI zake paNa azakya che te tyAM taravAnI te vAta ja kyAM che! "katyaigaMbhIra" | pradezamA 2 gharI! padhAre mAra DAya , For Private And Personal Use Only
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - 304 praznavyAkaraNasUtre bhramaraguJjitamiva guJjitaM tathA nirghAntaH vyantarakRto mahAdhvaniH gurukanipavita=vizudvizeSAdi saMpAtena ca jAyamAnodhvaniH sudIrghaH atyathai nihAdIpratidhvaniyukto nirghoSaH dUrazrUyamANaH atidUradezAdapi bhUyamANaH gambhIro dhugU dhugiti zabdazca yatra sa tathA taM 'paDipaharuMbhaMta-janavarakkhasa kuhaMDa-pisAyarusiya - tajjAyauvasaggasahassasaMkulaM / pratipatharundhAnayakSarAkSasakUSmANDa pizAcaruSTatajjAtopasargasahasrasaMkulaM = tatra pratipathaM pratimArga rundhAnAH pathikAnAM mArgAvarodhaM kurvANA ye yakSAH rAkSasAH kUSmANDAH pizAcAzca sarva vyantaravizeSAste ca te ruSTAH roSayuktA stai jarjAtAni yAnyupasargasahasrANi-upadravasaha srANi taiH saMkulA vyApto yaH sa tathA taM ' bahUpAiyabhUyaM ' bahotpAtikabhUtaMbahUnyautpAtikAni-utpAtabhavAni duHkhAni bhUtAni yatra sa tathA taM ' viraiya hotA hai| tathA (viulagajjiya guMjiya) jisakA megha kI taraha vizAla garjita evaM bhramaroM ke jaisA vizAla guMjita, (nigyAya) nirghAta-vyantaroM kI dhvani, tathA ( garuyanivaDiya) vijalI Adi kA jo isameM giranA hotA hai usa samaya nilA huA jo atyanta nihIMdI pratidhvani yukta vizeSa nirghoSa ( dUrasuccaMta ) dUra se sunAI dene vAle (gaMbhIra ) gambhIra ( dhugadhugaMti ) ' dhuga yuga' aisA zabda, ye (saI) zabda haiM jisameM, tathA (paDipaharubhaMta-jakkha-rakkhasa-kuhaMGa-pisAyarusiya-tajAyauvasaggasahassasaMkulaM ) jo ruSTa hokara pathiko ke mArga kA avarodha karane vAle yakSa, rAkSasa, kUSmANDa ( vyantaravizeSadeva ) evaM pizAcoM ke hajAroM upasargoM se sadA vyApta rahatA hai ( bahUppAiya bhUyaM ) tathA jisameM jIvoM ko aneka utpAtajanya duHkhoM kA sAmhanA tathA " viulagajjiyaguMjiya" 2 bhedhana vA moTI nA 42 cha bhane prabhArI vA vizam Y25 42 cha, "nigyAya" nirdhAtavyantazanI bhApani tathA "garuyanivaDiya" pINI mAhitamA 5 tyAre tamAthI nIta! nihIMdI-pratidhvani yuta niSi, " dUrasuccaMta " 2thI sana jAto " gaMbhIra " mI2 " dhugadhugaMti " " dhura dhu" vo mAvA28, mA " saI" zobhA samaya che tathA " paDipaharubhaMta-jakkha-rakkhasa-kuhaMDa -pisAya-rusiya-tajjAya uvasagasahassasaMkulaM " 2 28 ne bhusAnA mArgane avarodha karanArA yakSa, rAkSasa, kuSmAMDa, (vyantara vizeSa deva) ane pizayAnA 7012S5sAthI sahA vyAsa 29 cha, " bahUppAiyabhUyaM " tathA mA 7vAne mAne tyAta nya mAna saamn| 423 // 5 cha, " viraiya For Private And Personal Use Only
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 103 sU0 10 punarapisAgarasvarUpanirUpaNam 305 balihomadhUvauvayAradiNAhiraccaNAkaraNapayayajogapayayacariyaM / viracitabalihomadhUpopacAradattarudhirAcanAkaraNaprayatayogaprayatacaritaM = tatra viracittaH = kRtaH balinA-dravyopahAreNa homena agnau havanena dhUpena-dhUpenacopacAro yaiste tathA dattaM rudhira samarpitaM zoNitaM yatra tadevaMbhUtaM yadarcanAkaraNaM tatra prayatAH-tatparA ye te tathA, yogaprayatAzcamotAdibhirvyApAre niratA ye te tathA taiH tatrasthitaiH caritaH saMzrito yaH sa tathA tametAdRzaM sAgaram / punaH kIdRza ? mityAha-'pariyaMtajugaMtakAlakappovamaM ' paryantayugAntakAlakalpopamaM paryantayugasya-sakaleSu yugeSu madhye caramayugasya yo'ntakAlA pralayakAlaH sa eva kalpastenopamA sAdRzyaM yasya sa tathA taM 'duraMtamahAnaI-naIvara--nahAbhImadarisaNijja' duraMtamahAnadI nadIpatimahAbhImadarzanIyaM-durantAH-duSpArAH yA mahAnadyaH gaGgAdhAnadyazvaanyAH sAmAnyAkaranA par3atA hai (viraiyalihoma-dhUva-uvayAra-diNNa-ruhira-ccaNAkaraNa-payaya-jogapayayacariyaM) tathA (viraiyabalihomadhUvauvayAra) naukAoMke aTaka jAne para jahAM jahAjoM se vyApAra karane meM lage hue manupyoM dvArA-sArthavAho dvArA-vividha prakAra kI bheMTeM dI jAtI hai, agnimeM dhUpa jalAyA jAtA hai tathA (diNNa hiraccaNAkaraNapayaya ) rudhira kA samarpaNa rUpa pUjA meM lage hue aise ( jogapayaya ) vyApArI logoM se (cariyaM ) sevita hai / tathA ( pariyaMta jugaMtakAlakappovamaM ) samasta yugoM ke madhya meM carama yuga kA pralayakAlarUpa kalpa ke jaisA tu (duraMtamahAnaI naIvai-mahAbhIma riNija ) ( duraMta ) jinakA pAra karanA kaThina hai aisI ( mahAnaI naIvai ) gaMgA Adi mahAnadiyoM kA tathA anyasAdhAraNa nadiyoM ko jo pati haiM, isI kAraNa yaha ( mahAbhImadarisaNijja) dekhane balihoma-dhUva-upayAra-diNNa-ruhira-ccaNAkaraNa-payaya-jogapayayacariyaM " tathA " viraiyavalihomadhUvauvayAra" nau ma28 val orii plaaeN| 2 vepAra karanAra loko dvArA (sArthavAha dvArA) vividha prakAranI bheTe devAya che, abhimA 55 57.yAmA mAtra cha, tathA "diNNaruhiraccaNAkaraNapayaya" rudhiranA sm5| 35 pUorii sAsA savA "jogapayaya" vyApArI sAthI "cariya" 2 sevita cha, tathA "pariyaMtajurgatakAlakappovamaM " sA yugAnI :vazye chedA yunA prasaya35 485na vo cha, " duraMtamahAnaInaIvai-mahAbhImadarisaNijjaM" "duraMta" ne mevI bhuzya cha mevI " mahAnaInaIvai" // mAhi bha nahI mAnI tathA mI sAmAnya nahIyAnA re pati cha, ane te 2 re "mahAbhImadarisaNijja " mAmA laya2 pra0 39 For Private And Personal Use Only
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 306 praznavyAkaraNasUtre stAsAM 'vai' patiH, sa ca mahAbhImadarzanIyaH sa tathA taM 'duraNucara' duHkhenA' nucaryate iti duranucaraM 'visamappavesa' viSamapraveza-viSamA dussAdhyaH pravezo yasmin sa tathA taM ' dukkhuttAra' duHkhottAra duHkhenottaraNaM yasya sa tathA taM 'durAsayaM ' durAsada duSpApaM durAzrayaM-duHkhadasthAnarUpaM ' lavaNasalilapuNNaM ' lavaNasalilapUrNa = kSArajalabhRtam , ' asiyasiyasamucchiyagehi' asitasitasamucchitakai-tatra asitAH-kRSNAH sitAH zuklAzca paTAH samucchritakAH=upari baddhA yeSu pravahaNeSu tAni tathA taiH 'hatthaMtaragehi' dakSatarakaiH anya yAnapAtrAdyapekSayA'tizayavegazIlaiH * vAhaNehiM' vAhanaiH skandhabAyaiH prapadaNaiH / aibadattA' atipatya= Akramya 'paradabaharA' paradravyaharAH paradhanApAramazIlA: 'niraNukaMpA' niranu kampA:-kRpArahitAH 'NisvayakkhA' nirapekSA apekSArahitAH paralokabhayarahitAH narA:-janA ' samuhamajjhe' samudramadhye 'gaMtUga gatyA jaNassa 'potte' potAn= naukAn ' haNaMti ' manti=vinAzayanti / / muu-10|| meM bhayaMkara hai (duraNucaraM ) tathA jisameM anucaraNa karanA-phiranA bahuta hI AyAsa sAdhya-kaThina hai / isIliye (visamApavesaM ) jisameM praveza karanA bahuta kaThina hotA hai / ( dukkhottAraM ) jisakA pAra karanA bar3A muzkila hotA hai ( durAsayaM ) jo sadA duHkhadasthAnarUpa hai| ( lavaNasalilapuNNaM ) kSAra jala se sadA bharA rahatA hai aise samudra ko ( asiyasiya samucchiyagehiM ) kRSNa evaM zubhravastra jinake Upara bAMdhA gayA hai aisI ( hatthaMtaragehiM ) jo anya yAna pAtroM kI apekSA pAnI ke Upara bahuta jaldI tairatI hai aise ( vAhaNehiM) naukAoM dvArA ( aivaittA) Akramita karake ( paradavvaharA ) paradravya ko haraNa karane vAle (niraNukaMpA) nirdayI (NiravayakkhA ) jo apane parabhava ko sudhAra ne kI bhAvanA se rahita hote haiM aise ( narA) cora manuSya (samuddamajjhe gaMtUNa) 2. "daraNacara" tathA mA khu. atizaya Dina cha. "visamappasaM" remA praveza 42vo gho| bhuzya cha, "dukkhotAra" ne vo matizaya bhuzsa che, "durAsaya" 2 sahA :maha sthAna 35 cha, " lavaNasalila. puNNaM " 2 mA pANIthI sahA larapUra 27 cha, sevA samudrane " asiyasiya samucchiyagehi " manA 552 ! sane saI vara mAMdhesAMcha sevA " hatthaM taragehi" 2 ma.nya vAhano 42 pANI 752 padhAre 75thI tare che sevA "bahaNeTiM" nAsA vA " aiva ittA' bhae zane " paradavvaharA" 52cana 295 42nArA, " niraNukaMpA" niya bhane "NiratyakkhA' potAnA 52sapane sudhArapAnI lAnAthI 2Dita sevA narA" yAra so " samuhamAjhe For Private And Personal Use Only
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU011 taskarakAryanirUpaNam 307 punaH kiM kurvantItyAha-'gAmAgara0 ' ityAdi mUlam-gAmAgara-nagara-kheDa-kavvaDa-maDaMba-doNamuha-paTTaNAsamaNigama-jaNavae te ya dhaNasamiddhe haNaMti, thira hiyayacchinnalajjA vaMdiggaha-goggahA ya geNhaMti, dAruNamaI nikkivA NiyaM hati chiMdaMti gehasaMdhi nikkhittANi ya haraMti, dhaNadhaNNadavvajAyANi jaNavayakulANaM nigghiNamaI paradavvAhi je avirayA, taheva kei adiNNAdANaM gavesamANa kAlAkAlesu saMcaraMtA citagapajaliya-sarasadara-daTTakaDDiyakalevare ruhirAlittavayaNa - akkhaya-khAdiya-pItaDAiNibhamaMtabhayaMkare jaMbuyakhikkhiyaMte ghUyakayaghorasadde veyAluTTiya visuddhakahakaheMta pahasiyabIhaNaga nirabhirAme aidubbhigaMdhe bIbhacchadarisaNije susANe vaNe suNNadharaleNaaMtarAvaNa girikaMdaresu visamasAvaya samAulAsu vasahisu kilissaMtA sIyAyavasosiyasarIrA daDvacchavIniraya tiriya bhavasaMkaDadukkha saMbhAraveyaNijjANi pAvakammANi saMciNitA dullabhabhakkhaNa pANabhoyaNApivAsiyA jhaMjhiyA kilaMtAmaMsakuNimakaMdamUla kiMcikayAhArA uThivagA uppuyA asaraNA aDavIvAsaM uti vAlasayasaMkaNIyaM // sU0 11 // samudra ke bIca meM jAkara ( jaNassa ) manuSyoM kI ( pote ) naukAoM ko (haNaMti ) naSTa kara DAlate haiM ||suu0 10 // gaMtUNa" samudranI 12ye 44ne " jaNassa" bhANusonI " pote " nAmAnA "haNaMti " nAza 4ii nANe cha // 9-10 // For Private And Personal Use Only
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre TIkA-' te ya' te ca-pUrvoktaprakArAjanAH 'gAmAgaranagarakheDakanvaDamaDaMbadoNamuhapaTTaNAsamaNigamajaNavae ' grAmAkaranagarakheTakaTamaDambadroNamukhapattanAzramanigamajanapadAn-tatra grAmaH, asati buddhayAdiguNAnitigrAmaH, Akara:= muvarNarajatAdi dhAtUnAM khanisthAnaM, nagaraM aSTAdazakaravarjitaM, kheTe-dhUliprAkAramayaM, karbaTa-alpajananivAsasthAnaM, maDambaH sArdhakrozadvayagrAmAntarazUnyaH, droNamukhaM= jalasthalamArgo yatra bhavet tadroNamukhaM, pattanaM sakalavastuprAptisthAnam , AzramaH= paradravya haraNa karane vAle taskarajana phira kyA karate haiM ? so isa sUtra dvArA sUtrakAra pradarzita karate haiM-'gAmAgara0' ityAdi / TIkArtha--(dhaNasamiddhe gAmAgaranagara kheDakabbaDamaDaMvadoNamuhapaTTaNAsamaNigamajaNavae) dhanadhAnyAdi se samRddha hue grAma, Akara, nagara, kheTa, karbaTa, maDaMba, droNamukha, pattana, Azrama, nigama evaM janapada, ina saba ko (te ya) paradravya haraNa karane vAle cora Adika ( haNaMti ) naSTa kara dete haiN| jahAM buddhayAdiguNoM kA hAsa hotA hai vaha grAma hai / suvarNa rajata Adi dhAtuoM kI utpatti kA jo sthAna hotA hai usakA nAma Akara hai / aThAraha prakAra kA rAjakara jisameM nahIM liyA jAtA hai usakA nAma nagara hai| dhUlikA prAkAra jisameM hotA hai usakA nAma kheTa hai ! jisameM thor3ese manuSya nivAsa karate hai usakA nAma karbaTa hai| cAroM dizAoMmeM aDhAI2 kosataka jisake AsapAsameM gAMva nahIM hote haiM usakA nAma maDaMba hai| jalamArga ke evaM sthalamArga donoM prakAra ke mArgase hokara jisameM jAyA jAtA ho usakA nAma droNamukha hai / sakala vastuoM kI prApti kA jo padravyanuM haraNa karanArA cere pachI zuM kare che? sUtrakAra A sUtra dvArA te pragaTa 42 cha-" gAmAgara " tyAha. sAtha-"dhaNasamiddhe gAmAgAranagarakheDakabbaDamaDaMbadoNamuhapaTTaNAsamaNigamaaNavae" dhanadhAnyakI samRddha bne| gAbha, mA42, nagara, meTa, , bha'bha, droNasa, pattana, mAzrama, nigama bhane 56 se dhAna "teya" paradhana harI lenAra cera Adi leke nAza kare che. jyAM buddhi Adi guNone hAsa thAya che te gAma che. senuM, cAMdI Adi dhAtuonAM utpatti sthAnane AkAra-khANa kahe che. aDhAra prakArane rAjakara jyAM levAtuM nathI tene nagara kahe che. dhULane kille jyAM hoya che te sthAnane bheTa kahe che. jemAM DA ja mANase vasatA hoya te sthAnane kaITa kahe che. jenI AsapAsamAM aDhI gAumAM gAma hatAM nathI tene marDaba kahe che. jyAM jaLamArge tathA sthaLamArge jaI zakAya che te sthAnane droNamukha kahe che. jyAM badhI vastuo maLI zake che te For Private And Personal Use Only
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 11 taskarakAryanirUpaNam 309 tApasanivAsaH, nigamaH vaNigjananivAsaH janapadodezastAna 'dhaNasamiddhe ' dhanasamRddhAn-dhanadhAnyasampannAn 'haNaMti ' nanti=vinAzayanti tathA 'thirahiyayA' sthirahRdayA adattAdAne nizcalacittAH chinnalajjAH jAtikulAdilajjAvarjitAH 'baMdiggahagoggahA ya' vandigrahagograhAMzca = vandinaH stutipAThopajIvinasteSAM grahaH grahaNaM gavAM ca grahaNaM coraNamityarthaH, 'geNhaMti' gRhNanti=kurvanti tathA 'dAruNamaI ' dAruNamatayaH ghorakarmAcaraNabuddhayaH 'nikki vA' niSkRpAH nirdayAzca 'NiyaM' nijaM = svajanamapi ' haNaMti 'nanti = nAzayanti tathA gehasandhi gRhabhitviM chidaMti' chindanti / tatazca 'jaNavayakulANaM' janapadakulAnAM 'nikkhi sthAna hotA hai usakA nAma pattana hai| tApasa logoM kA jo nivAsa sthAna hotA hai usakA nAma Azrama hai / vaNigjana, jisameM rahate hoM usakA nAma nigama, evaM deza kA nAma janapada hai / ina sthAnoM ko lUTane vAle tathA-naSTa bhraSTa karane vAle ye jana (thirahiyayA) adattAdAna karane meM nizcalacitta rahate haiM ( chinnalajjA ) inheM jAti, kula Adi kI lajjA kucha bhI nahIM hotI hai / (baMdiggahagoggahA ya ) ye stuti pAThakoM ko lUTa liyA karate hai aura gAyoM ko bhI curA liyA karate haiM / (dAruNamaI) inakI mati baDI dAruNa (bhayaMkara) hotI hai-bhayaMkarase bhayaMkara karma karane meM bhI unheM saMkoca nahIM hotA hai / (nikkivA) ye sadA dayA se rahita hote haiM / (NiyaM haNaMti ) apane nijajana ko bhI ye jAna se mAra DAlate haiM (gehasaMdhi ) gharoM kI bhittiyoM taka ko bhI ye (chiMdaMti ) tor3a DAlate haiM / ( jaNavayakulANaM ) dUsaroM kI rakkhI huI-dharohararUpa meM sthApita kI sthAnane pattana kahe che. tApasa lekanAM nivAsasthAnane Azrama kahe che. vaNika leke jyAM rahe che te nigama ane dezane janapada kahe che. te sthAnone lUTanaa| tathA naSTabhraSTa 42 // 2 // te so " thirahiyayA " mahattAhAna-yArI pAne bhATa 18 nizcayA DAya che. " chinnalajjA" tebhane ti. 7 mahinA saDe pae sA. hAtI nathI. " baMdiggahagoggahAya" teyo stuti 42nArAne 5 se cha, bhane yAne 5 yArI taya cha " dAruNamaI " temanI nati ati dAruNa hoya che-bhayaMkaramAM bhayaMkara kRtya karatAM paNa temane saMkoca thata nathI "nikiyA" te sahA yADIna DAya cha, "NiyaM hati" potAnA svAnAne 55 teso bhArI nAme cha, "gehasaMdhi " dhanI hivAna pa] te| " chidati " dhanI hivAsone para tem| "chiMdati " toDI pAI cha. " jaNavayakulANaM " la-me anAmata thApa tarI bhUsa "dhaNadhaNNavva For Private And Personal Use Only
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 310 vyAkaraNasUtre -- cANi ' nikSiptAni = sthApitAni 'ghaNaghaNNadavvajAyAni ' dhanadhAnyadravyajAtAni = dhanadhAnyasuvarNarajatAdIni haranti ' ke ityAha-ye ' paradavyAhi ' paradravyaiH 'avizyA ' aviratAH==anivRttAH = ' nimtriNamaI' nirghRNamatayaH karuNArahitAH 'tadeva' tathaiva pUrvoktaprakAreNa 'keI' ke'pi 'adiNNAdANaM' adattAdAnaM svAmyAdibhiravitIrNe dhanaM gaveSamANAH = anveSamANAH kAlAkAle pu= kAThepu=sakalalokavyava hArocitakAleSu dinAdilakSaNeSu tathA akAleSu anucitakAleSu ardharAtrAdilakSaNeSu ca saJcarantaH=bhramanto'dattagrAhiNaH, 'citagapajjaLiyasarasadaradaDUkaDDiyakalevare ' citakaprajvalita sarasadaradagdhakRSTakale va re = citakeSu = citAsu, : kIdRzeSu ? prajvali Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir huI ( ghaNaghaNNadavvajAyANi) dhana, dhAnya, suvarNa rajata Adi saMpatti ko ( haraMti ) hara liyA karate haiN| (paradavbAhi avirayA ) kyoMki ye loga parake dravya ko curAne rUpa kRtya se virakta nahIM hote haiM- " dUsaroM kA dravya vinA pUche nahIM lUMgA " isa prakAra kA niyama inheM nahIM hotA hai / (nigviNamaI ) ye sarvathA dayAbhAva se rahita mati vAle hote haiN| ( taheba kei ) isI taraha kitaneka vyakti ( adiSNAdANa ) svAmI Adi dvArA vitorNa nahIM kiye hue dhana dhanyAdi kI ( gavesamANA ) gaveSaNA karate hue ( kAlAkAle ) samasta loka vyavahAra ke ucita dina Adi rUpakAla meM tathA ardharAtri Adi rUpa akAla - anuvita kAla meM ( saMcaraMtA ) idhara udhara ghUmate hue zmazAna zUnyagRha Adi meM bhaTakate rahate haiM, yaha sambandha yahAM jor3a lenA cAhiye / vaha zmazAna Adi kaise haiM so varNana karate haiM-jahAM (citagapajjaliya ) prajvalita citAoM meM " jAyANi " dhana, dhAnya, sonu, 35, Ahi saMpattine " harati " yAzu tekhe| harI ve che. " paradavvAhi avirayA " ara e te bojhe paradhanane yozvAnA kRtyathI virakata DAtA nathI, " bIjAnu dravya tene pUchyA vinA nahIM la` '' mev| tebhane niyama hoto nathI. ' nigviNamaI " tethe sahA ghyAlAvadhI raDita bhativAjA hoya che. " taheva kei " yo 4 pramANe uTavAu boo " adiNNAdANa " bhAdiGa Adi dvArA arpaNa na vAmAM Ave dhana dhAnyAhinI " gavesamANA zodha ratAM " kalAkA adhA loko sAthe vyavahAra mATenA divasa Adi yogya sabhaya athavA madhya rAtri yAhi amale - ayogya samaye " saMcaratA " Ama tema zmazAna, zUnyagRha-khAlIghara-AdimAM bhaTakayA kare che. te zmazAna Adi devAM hoya che, tenuM varjuna re che - "citagapajja liya" saNagatI citAo mAM "sarasa" " For Private And Personal Use Only
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 3 sU0 11 taskarakAryanirUpaNam teSu-pradIpteSu yAni sarasAni rudhiramAMsAdisahitAni ataeva dagdhAni ISadbhasmIbhUtAni tAni kRSTAni-zvazRgAlAdibhizcitAto niSkAzitAni kalevarANi= mRtakazarIrANi yatra tattathA tatra zmazAte / punaH kIdaze-' ruhiralittavayaNaakkhayakhAdiyapIyaDAiNibhamaMtabhayaMkare ' rudhiraliptavadanA'jatakhAditapItaDAkinI bhramad bhayaGkare-tatra rudhireNa liptAni vadanAni = mukhAni tathA akSatAni samagrANi khAditAni mRtakAnAM zarIrANi tathA pItAni rudhirANi yAbhistAstathA bhramantyazca yA DAkinyastAbhirbhayaGkare, 'jaMbuyakhikkhiyate' jambukAnAM 'khikhi' iti zabdayukte tathA 'ghUyakayaghorasadde ' ghUkakRta ghorazabde-dhUkaiH-ulUkaiH kRtaH ghoraH=bhayaGkaraH zabdastena yukte tathA 'veyAluTThiyavisuddhakahakaheMtapahasiyabIhaNaganirabhirAbhe 've. tAlotthitavizuddhakahakahAyamAnaprahasitabhISaNakanirabhirAme = vetAlebhyaH = vikRta pizAcebhyaH utthitaM samutpannaM vizuddham anyazabdA'mizritaM yat kahAhAyamAnaM (sarasa) rasa-rudhira Adise lipsa murde (daradaDa) pUre nahIM jala sakane ke kAraNa (kar3iyakalevare) kutte evaM zrRgAla Adi dvArA citAoMse bAhira nikAla liye jAte haiM (ruhira littavayaNa ) jinake mukha rudhira se lipta ho rahe haiM, tathA (akkhayakhAdiyapIya) jinhoMne samagrarUpase mRtaka kalevaroMko khAyA hai aura unakAkhUna pI liyA hai aisI (DAiNIbhamaMtabhayaMkare) ghUmatI huI DAkiniyoMse jo bhayaMkara bane hue haiM (jaMbuyakhikkhiyaMte) tathA jo gIdaDoM ke 'khi-khi ' zabdoMse yukta ho rahe haiM (ghUyakayaghorasadde) ullU jahAM ghora zabda kara rahe haiM, tathA jahAM (veyAluTThiya) vetAla vikRta banakara jora se kaha kahAya mAra kara ha~sA karate haiM / (visuddhakaha kaheMta pahasiya) unakA yaha ha~sanA jahA~ anya aura zabdoM se mizrita nahIM ho rahA hai-kevala " kaha kaha " aisI hI dhvani jahAM unake mukha se nikala rahI hai, isa2sa-rudhira bhATiyA 52||yeai bhu4i, " daradaDDha " 2! vil 3 na pAthI "kaDDhiyakalevare" tasaM. ziyANa mA yitAmAmAthI 27 / 2 methI dAya cha. " ruhiralittavayaNa akkhayakhAdiyapIyaDAiNIbhamaMtabhayaMkare " " rahiralittavayaNa" jemanAM mukha lehIthI kharakAyelAM che tathA jemaNe saMpUrNa rIte mRtazarIra nuM makSa yu cha bhane tamanu sohI pAdhu cha mevI " DAiNIbhamaMtabhayaMkare" tyAM samatI thI 2 saya 42 sAta, " jabuyakhikkhiya te " tathA 2 ziyAgAna! "bhi-mi" zothI yuta cha, "ghUyakayaghorasade" dhu43 rii laya 42 Ann| 43 cha, tathA nyai " vethAluTTiya" vetAta manI ra zArathI ma. pATa &sI 2 cha, " visuddhakahakaheMta pahasiya " tebhanu te 25 nyai elan koI zabda sAthe mizrita thatuM nathI-kevaLa "kaha kaha e dhvanija temanAM For Private And Personal Use Only
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre zabdAyamAnaM hasitaM hasanaM tena bhISaNakaM bhayAnakamataeva nirabhirAmam asundaraM yattattathA tatra, tathA -- aidunbhigaMdhe' atidurabhigandhe-zaTitamRtakakalevaradurgandha yukte, 'bIbhacchadarisaNijje ' bIbhatsadarzanIye vIbhatsaM-asthimRtakakalevarAdiyuktalAjjugupsotpAdaka darzanIya-darzanaM yasya tat tasmin ' musANe' zmazAne 'vaNe' vane-araNye ca tathA 'suNNagharaleNaaMtarAvaNagirikaMdaresu' zUnyagRhalaya nA'ntarA''paNagirikandareSu zUnyAni gRhANi antarApaNA: antarA=grAmAdInAmarddhapathe vizrAmArtha nirmitA ApaNA: gRhA: grAmAdvAhyAH girikandarANi ca% girigahvarANi, teSu, tathA-'visamasAvayasamAulAmu' viSamaiH zvApadaiH hisrapANibhiH samAkulAH vyAptAH tAsvevaM vidhAsu 'vasahisu' vasatiSu-vAsasthAneSu 'kilissaMtA' klizyantA duHkhAni mApnuvantaH, 'sIyAyavasosiyasarIrA' zItAtapazoSitazarIrAH = zItairAtapaizca zoSitAni zarIrANi yeSAM te tathA 'dadRcchavI' liye isa vizuddha kaha kaha dhvani saMyukta pizAcoM ke hAsyase jo (bIhaNaga ) bhayaprada aura (nirabhirAme ) asundara bane hue haiM (ahadunbhigaMdhe) atidurabhigaMdha-sar3e hue mRtakoM ke kalevaroM kI durgandha se jo yukta ho rahA hai (bIbhacchadarimaNijje ) tathA jo hAr3a mRtaka kalevara Adi se yukta hone ke kAraNa ghRNotpAdaka dikhalAI par3ate haiM aise (susANe) una zmazAnoM meM (suNNaghara ) zUnya gRhoM meM, (leNa ) layanoM meM-parvato ke nikaTavartI pASANagRhoM meM, (aMtarAvaNa ) grAma AdikoM ke Adhe mArga meM vizrAma nimitta bane hue gharoM meM, (girikaMdaresu) parvata kI guphAoM meM, tathA (visamasAvayasamAulAsu ) hiMsaka prANiyoM se yukta ( vasahissu ) vasatiyoM meM-vAsasthAnoM meM, (kilissaMtA) nAnA prakAra ke duHkhoM ko sahana kiyA karate haiM / tathA ( sIyA ya vasosiyasarIrA) zIta aura Atapa se inake zarIra zoSita-sUke hue rahate haiN| (dddmukhamAMthI nIkaLatuM hoya che, tethI pizAnAM te vizuddha kahekaha vani yukta khAsyathI ne "bIhaNaga" laya'42 bhane " nirabhirAme" asu42 manera che, " aidunbhigadhe " sadAM bhRta devarAnI atizaya durgandhathI re yuta cha, " vIbhacchadarisaNijje" tathA re 313i, bhuta mAhiyA yukta pAne // 20 dhulAnana mAya cha, mevai "susANe" zyazAnAmA, "vaNe " panAmA, "suNNaghara" zUnyadharomAM, "leNa" syAmA pAnI sabhIpanai pASANAmA " girikaMdaresu" patanI zumAmA, tathA " visamasAvayasamAulAsu " Disa prANI mAthI yu| " vasahisu" nivAsa sthAnAmai, "kilissaMtA" vividha mAna sahana 42 cha. tathA " sIyA ya vasosiyasarIrA" zIta bhane tAthI tamanAM zarI2 sU 2 cha. "daDDhacchavI " tamanA zarIranI For Private And Personal Use Only
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 3 sU0 11 taskarakArya nirUpaNam 313 , " dagghacchavayaH =naSTakAntayaH nirayatiriyabhavasaMkaDa dukkha saMbhAravedaNijjANi pAvakammANi saMciNatA ' narakatiryag bhavasaGkaTaduHkhasambhAravedanIyAni pApakarmANi saMcinvantaH=tatra narakaviryagbhaveSu saGkaTAni = viSamANi duHkhAni=paramAdhArmikakRta chedana bhedanAdirUpANi teSAM yaH saMbhAra: bahulatA tena vedanIyAni = anubhavanIyAni ' pAvakasmANi pApakarmANi paradravyApaharaNAdIni saJcinvantaH samupArjayantaH ' dullabhabhakkhaNapANabhoyaNA' durlabha bhakSaNapAnabhojanAH - durlabhaM - duSprApyaM bhakSaNaM=annAdikaM pAnaM dugdhajalAdikaM ca bhojanaM=kalyAvarta prAtarazanAdikaM 'nAzatA' 'kale vA' iti prasiddhaM yeSAM te tathA ataeva 'pivAsiyA' pipAsitAH : tRSitA: 'jhuMziyA' bubhukSitAH 'kilaMtA ' klAntA: =glAniyuktAH 'maMsakuNimakaMdamUlajaM kicikayAhArA' mAMsakuNakandamUlayatkiJcit kRtAhArAH = tatra mAsa = prasiddhaM kuNapaH = mRtadehaH kandamUlAni teSAM yat kiJcita - yathAvasaraM yatkizciharat) zarIra kI kAMti inakI naSTa ho jAtI hai| (nirayatiriyabhavasaMkadukkha saM bhAraveyaNijjANi) naraka tiryaJca bhavoM meM paramadhArmika kRta chedana bhedana AdirUpa viSama duHkho ke saMbhAra se vedanIya aise paradravyApaharaNa AdirUpa (pAvakammANi) pApakarmo ko ( saMciNaMtA ) upAjita karate hue ( dullabhabhakkhaNapANabhoyaNA) ye jIva durlabha annAdi sAmagrI vAle, durlabhadugdha jalAdi vAle, tathA durlabha bhojanAdirUpa kalevAvAle hote haiM / (pivAsiyA ) inheM pAnI taka pIne ko nahIM milatA " pra0 40 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( jhuMziyA) sadA ye bubhukSita- bhUkhe rahA karate haiM / (kilaMtA) klAntaharaeka koI inase refa kiyA karatA hai / (maMsakuNima, kaMdamUla jaM kiMci kayAhArA) asamaya meM athavA yathA avasara jo kucha inheM khAne ko mila jAtA hai cAhe vaha mAMsa ho, cAhe kuNapa mRtaka deha-murdA ho, kAnti nAza pAme che. " nirayatiriyabhavasaMkaDadukkhasaMbhAraveyaNijjANi " narakatiyaMca Adi bhavAmAM paramAdhAmi~ka devedvArA karAtA chedana bhedana Adi rUpa viSama duHkhenA samUhathI vedanIya ( sahana karavAM paDatAM ) evAM paradhana mAhiya pAnuM " saMciNaMtA " pArthana tethe| mure che. " dullabhabha. pANabhoNA " te jIvAne annAdi sAmagrI ghaNI muzkelIe prApta thAya che, pANI dUdha Adi pINAM paNa temane mATe dulabha hAya che, ane nAstA lobhanAhi yazu tebhanA bhAye durbala hoya che. "pivAsiyA" temane thIvA bhATe thAegI pazu bhaktu nathI. " jhuMjhiyA " tethe sahA bhUmyA rahe che, " kilaMtA " 4yAnta-hare vyakti te khAnI pabhADyA ure che. " maMsakuNimakaMdamUla jaMkiMci kayAhArA" ANe athavA sagaNe temane kucha bhAvA bhaje che-pachI te mAMsa hAya, kuNupamRtazarIra hAya, kaMdamULa hAya- te teo khAya che. te cIjo " For Private And Personal Use Only
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tmAptaM tadapi svalpamAtraM kRta AhAro yastai tathA 'uviggA 'udvignAH udvegayuktA azAntacittA ityarthaH, ' uppuyA' utplutAH cApalAH 'asaraNA' azaraNAH= trANarahitAH gRhavanitA vA 'aDavIvAsaM ' aTavIvAsa-araNyavAsaM 'bAlasayasaMkaNIyaM ' vyAlazatazaGkanIyaM = vyAlAnAM sarpAdiduSTazvApadAnAM zataiH zaGkanIyaM bhujaGgAdibhirbhayaGkaram ' urvati ' upayanti prApnuvanti // mU0 11 // punaste kIdRzA bhavanti ? ityAha-'ayasakarA' ityAdi mUlam-ayasakarAtakarA bhayaMkarA kassaharAmotti ajavvaM iti samAmaMtaNaM kareMti gujhaM, bahuyassa jaNasta kajjakaraNesu vigdhakarAmattappamattapasuttavIsatthachiddaghAtI vasaNabhudaesu haraNabuddhI vigaThavaruhiramahiyA pareMti naravaImajjAyamatikatA sajjaNajaNadugaMchiyA sakammehiM pAvakammakArI asubhapariNayA ya dukkhabhAgI niccAuladuhamanivvuimaNA ihaloge ceva kilissaMtA paradavvaharA narA vasaNasayamAvaNNA ||suu012|| cAhe kaMdamUla Adi ho so bhI vaha bhApeTa nahIM milatA svalpamAtrA meM hI milatA hai, use ye khAliyA karate haiM, ( ubiggA ) inakA citta sadA azAnta rahatA haiM / ( uppuyA ) ye bar3e bhArI capala hote haiN| (asaraNA ) inakA eka jagaha sthira vAsa nahIM hotA isaliye ye trANa rahita hokara idhara se udhara bhAgate rahate haiM aura ( aDavIvAsaM ) jaMgala meM hI baserA karate haiM / ( vAlasayasaMkaNIyaM ) sarpAdi saikar3oM duSTa jAnavaroM ke bhaya se zaMkA zIla aise sthAnoM ko ye ( uti ) prApta karate haiM // 011 // 5 temaNe gharAne mA0 mAtI nathI, 231 prabhAmA 1 bhaNe cha. " uviggA" tamanu thitta sahA mazAnta 2 che. " uppuyA" to gha1 25 DAya the. " asaraNA" tebharnu 25 ayama se yA khAtuM nathI, tathA tayA mazaranI bha bhAmatema bhabhyA 42 cha. " aDavIvAsaM " Twi " vAlasayasaMkaNIya" sAha se bhaya 42 vonA bhayathI vyA sthAnIya "uti" tasA pAsa 3re che // sU0 11 // For Private And Personal Use Only
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzimI TIkA a03 sU0 12 taskarasvarUpanirUpaNam TIkA-'ayasakarA' ayazaskarA! akIrtimantaH bhayaGkarAH ' takarA' taskarAH adattagrAhiNaH caurA ityarthaH, 'ajja' adha=asmin divase 'kassa' kasya dhaninaH iti evaM vidhaM yanmanasi cintitaM tat 'dav ' dravyaM dhanaM harAmaH= corayAma iti evaM prakAraM 'gujjhaM ' guhya-guptaM ' samAmaMtaNaM' samAmantraNa vicAraNAM 'kareMti' kurvanti / tathA ' bahuyassajaNassa' bahukasya janastha 'kajjhakaraNesu' kAryakAraNesu-karmAnuSThAneSu 'vigghakarA' vighnakarA: vighnotpAdakAH 'mattappamattapasuttavIsatyachidaghAI' mattamamattaprasuptavizvastachidraghAtinaH-tatra madyapAnAdinA. mattAn pramattAn prakarSaNa mattAn prasuptAna vizvastAMzca chidreNa-chidraM prApya ghnanti phira ve kaise hote haiM so kahate haiM-' ayasakarA' ityaadi| TIkArtha-( ayasa karA ) inakI duniyA meM akIti phaila jAtI hai ye saba jagaha burAI se vikhyAta ho jAte haiM, ( bhayaMkarA) inake nAma zravaNa se bhI logoM ke hRdayoM meM bhaya kA saMcAra ho jAtA hai| isa taraha ke ye (takarA ) adattagrAhI-cora (ajja kassa davvaM harAmo tti) "Aja kisa dhanI kA mana dhArA dravya haraNa karanA cAhiye" isa prakAra kI (gujjhaM ) gupta ( samAmaMtaNaM ) vicAraNA ( kareMti ) kiyA karate haiN| tathA ( bahuyassa jaNassa ) aneka manuSyoM ke (kajjakaraNesu) kAryoM meM ye (vigdhakarA ) vighnotpAdaka huA karate haiM / ( matta-ppamatta. pasutta vIsatyachiddaghAI ) (matsappamatta ) madyapAnAdika se matta tathA pramatta bane hue vyaktiyoM ko ( pasutta) soye hue manuSyoM ko, evaM ( vIsatya ) apane Upara vizvAsa karane vAle prANiyoM ko ye (chiddaghAI ) tesA ThevA khAya te nu vadhu varNana. 42 cha-" ayasakarA" ItyAdi. Ni-'ayasakarA" bhI niyAmA temanI 2554Iti isAya che. to duSkRtyAthI 424 sthaNe. 54ya cha, "bhaya karA" tabhanu nAma samAna 55 sonA Giawi maya pe thAya che. me te " takarA" yA " ajjakassa davvaM harAmo tti" " sAne yA pani nuM dhana rIsesa " me mI. 2nI "gujjhaM" zubha " samAmaMtaNaM " viyaa2|| " kareMti" che. tathA "bahuyassa jaNassa" ane mANasAnA "kajjakaraNesu" mA te| vigdhakarA" vinA yA 42 che. "matta-ppamatta-pasuttavImatthachiddaghAI " " mattapamatta" // 3 mAhipAna bhatta tathA pramatta manesA sAmane " pasutta" autu sone, bhane "vosastha " potAnA 52 vizvAsa bhUnA2 sIne to " chiddadhAI" For Private And Personal Use Only
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre evaM zIlAH 'vasaNabhudaesu' vyasanAbhyudayeSu haraNabuddhayaH vyasaneSu rogAdhavasthAyAM rAjAdikRtopadraveSu ca abhyudayeSu-vivAhAdimahotsaveSu 'haraNabuddhI' haraNabuddhayaH 'vigana' kA i=' bheDiyA' iti prasiddhA nakhadhAriNaH zvApada jantu vizeSA iva 'ruhiramahiyA' rudhiramahitAH rudhirasya-rudhirapAnasya mahaHutsavaH rudhiramahaH, sa jAto yeSAM te tathA-rudhiracUpaNe tatparAH, 'pareMti' pariyanti-paryaTanti sarvatra bhramanti / kathaM bhUtAste ityAha-' naravaimajjA-ya maikkaMtA' narapati maryAdAmatikrAntA-rAjAjJAbahirvartinaH 'sajjaNajaNaduguMchiyA' sajjanajanajugupsitAH satpuruSairninditAH 'sakammehiM ' svakarmabhiH adattAdAnarUpaiH pAvakammakArI ' pApakarmakAriNaH cauryAdipApakarmakArakAH 'asubhapari NayAya ' azubhapariNatAca zubhapariNAmavarjitAH 'dukkhabhAgI' duHkhabhAginaHchidra prAptakara bAta kI bAta meM mAra DAlate hai ( vasaNabhudaesu) rogAdika avasthArUpa tathA rAjAdikRta upadravakRta vyasana ke samaya para, athavA vivAha Adi rUpa mahotsava ke avasara para bhI ye (haraNabuddhI) apanA kArya kara diyA karate haiM / (vigavya ) bheDiyA kI rudhira cUSane meM tatparatA rahatI hai IsI prakAra ye cora jana bhI ( ruhira mahiyA ) para ke khUna cUsane meM tatpara rahate hue ( pareMti ) sarvatra ghUmate haiN| ( naravaimaitA) rAjA ko AjJA kA sadA ye ullaMghana kiyA karate haiN| (sajja. NajaNeduguMchiyA ) sajjana puruSoM kI niMdA karane meM inheM AnaMda milatA hai, athavA inake isa karma kI sajjana puruSa niMdA karate haiN| ( sakammehiM ) adattAdAnarUpa apane karmoM se ye (pAvakammakArI) pApakarmakArI pApakarma karane vAle ve cora (asubhapariNayAya) azubha AtmA pariNati dhana 2925 et advani bhArI nAme cha. " vasaNabhudaesu" zAdi avasthAmAM, tathA rAjAdhikRta upadrava rUpa saMkaTane samaye, athavA vivAha Adi bhADAsapane praso 55 te " haraNabuddhI " potArnu 525- 2nu itya ryA 43 cha. "vigama" varunI bha-meTo ma 12 sADI yUsavAne ta52 hAya cha tama yA2 55 " ruhiramahiyo" anyanu DI yUsavAne ta52 262 " pare ti" sarvatra prabhAe 42 cha. " nakhaimajjhAya maikaMtA" nI bhAzAnu saha. Seena cha; " sajjaNajaNe duguMchiyA" sAnI ni 42vAmA tabhane bha0 mAve che, mayA te duSkRtyAnI Arrit nihA re cha. " sakkamehiM" mhttaahaan-yo3|| 35 potAnAM thI te " pAvakammakArI" pApakRtyo 42 // 2 // yA " asubhapariNayAya " mazuma yAtmapariNati-qthI yuta mane che. For Private And Personal Use Only
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU0 12 aittAdAnaphalanirUpaNam narakanigodAdiduHkhabhAginaH, 'niccAuladuhamanivvuimaNA' nityAkuladuHkhA'nivRtikamanasaH nityamAkulaM vyAkulitaM duHkhayuktam , anitika svAsthyarahitaM mano yeSAM te tathA nirantarasaMtApasaMkulAH, ihaloke caiva, cAt paraloke'pi 'kilissaMtA' klizyantaH-klezamanubhavantaH 'paradavbaharA' paradravyaharAH paradhanApaharaNazIlAH narA: manuSyAH 'vasaNasayaM ' vyasanazataM-duHkhapracuram 'AvaNNA' ApannAHyAptAH pariyantItyanena sambandhaH // sU0 12 // evaM ' yathAkRta' ityantarimuktam , atha ' yathAphalaMdeha ' iti adattAdAna phalapatipAdakaM caturthadvAraM prAha- taheva kei ityAdi mUlam-taheva kei parassavvaM gavesamANA gahiyA ya hayA ya baddhA ruddhA ya turiyaM aidhADiyA puravaraM samappiyA coraggAha cArabhaDacADukarANa, tehi ya kappaDappahAranidayA''rakkhiya kharapharusavayaNatajjaNagalatthalla utthalaNAhi vimaNAcAragavasahiM pavesiyA nirayavasahisarisaM tattha vi se yukta hote haiM / ( dukkhabhAgI ) zubhapariNAmoM se rahita hone ke kAraNa ye parabhava meM naraka nigoda Adi ke duHkhoM ko bhogA karate haiN| (NiccAuladuhamaNivvuimaNA ) inakA mana sadA vyAkula banA rahatA hai, isI se ye nirantara mAnasika svAsthya se rahita hokara saMtApa se saMkula hote rahate haiM / isa taraha (ihaloge ceva) isa loka meM tathA 'ca' zabda se paraloka meM bhI (kilissaMtA) klezoM kA anubhava karate hue ye (para davvaharA) para dravyApahArI cora (vasaNasayaM) aneka duHkhoM ko (AvaNNA) prApta hokara (pareMti ) bhramaNa karate haiM arthAt apane samaya ko durgatiyoM ke bhramaNa karane meM hI vyatIta karate rahate haiM // 12 // " dukkhabhAgI" zubha pariNAmA-mAyothI 2ti pAne 2 te 52sabhA na24 nigoha mahinAmA mAgacyA che. "NiccAuladuhamaNi vvuimaNA" tabhanu mana sadA vyAkuLa rahe che, tethI teo niraMtara mAnasika svAdhyathI rahita sanIne satA5thI yuta 27 cha. 2 rIte " ihalogeceva" mA sobhA tathA 'ca' 24thI 52mA 55 " kilissaMtA" mAne anubhavatA te "paradavyaharA' 52dhana 22 42n|2| thora so " vasaNasaya " bhane / "AvaNNA" manulavatA " pare ti" bhrama 42 cha, meTale dumatIyomA ma karavAmAM ja pitAne kALa vyatIta kare che. sU-12A For Private And Personal Use Only
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 398 praznavyAkaraNasUtre gommika pahAradummaNA nibbhacchaNakaDuyavayaNabhesaNAgabhayA. bhibhUyA akkhittaNivasaNAmaligaDaMDikhaMDavasaNA ukkoDAlaMcanapAsummaggaNaparAyaNehiM gomniyabhaDehiM vivihehiM baMdhaNehiM kite-haDiniyaDabAlarajjayakuMDaMDagavarattalohasaMkalaM hatthaMdu ya vajjhapaTTadAmakaNikoDaNehiM aNNehi ya evamAiehiM go. mmiyabhaMDovagaraNehiM dukkhasamudIraNehiM saMkoDaNamoDaNehiM bajhaMti maMdapuNNA // sU0 13 // __TIkA-'taheva' tathaiva-pUrvoktaprakAreNa 'kei ' kecit 'parassa' parasya 'dabvaM ' dravyaM corayituM 'gavesamANA' gaveSayantaH anveSaNaM kurvantaH 'gahiyA' gRhItAH rAjapurupainigRhItA hatAzca tADitAH daNDAdibhistatovaddhAH = rajjyAdibhirvandhana prApitAH tathA-ruddhAHkArAgArAdau niruddhAzca 'turiya' tvaritaM zIghram 'adhADiyA' atidhATitAH rAjapurupe mitAH kutra ? ityAha-puravaraM sakala nagaram / nAgarikajanAn pratidarzitA ityarthaH punazca 'samappiyA' samarpitAH= aba sUtrakAra " jahA phalaM dei" isa caturtha dvAra kA pratipAdana karate haiM-'tahevakei' ityaadi| ___TokArtha-(taheva ) isI pUrvokta prakAra se (kei) kitaneka vyakti ( parassa davvaM gavesamANA) para ke dravya ko curAne kI khoja meM rahate hue (gAhiyA ya) rAjapuruSoM dvArA nigRhIta hokara (hayAya) daNDAdiko dvArA tADita kiye jAte haiM (baddhA) rajjvAdikoM dvArA bAMdha diye jAte haiM (ruddhAya) kArAgAra Adi meM baMda kara diye jAte haiM / (turiyaM aidhADiyA puravaraM) aura nagara nivAsiyoM ke samakSa nagarabhara meM ghumAye jAte haiN| ve sUtra442 " jahA phalaM dei" me yAthA hAratuM pratipAdana 42 cha" taheva kei " tyAdi ___Ntha-"taheva" pUrvAta re "keI" 213 so "parassa dava gavesamANA" pA24i dravyane yA2pAnI zodhamA 29 che. " gohiyAya" tenme| 24 puruSI vaa2| 5415 na" hayAya " 6 vagere dvArA bharAya che. " baddhA " hahi mAhimapAya cha, "ruddhAya" bhane samAna mahimA 42rAya che, "turiya aighADiyA puravaraM " bhane zArImAnI samakSa mA zaramA For Private And Personal Use Only
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 13 adattAdAnaphalanirUpaNam 319 , upasthApitAH, kebhyaH 1 ityAha- ' cauraggaha cArabhaDacADukarANa ' cauragrAhacArabhaTacATukarebhyaH = tatra cauraprAhiNaH cArabhaTAH = guptacarAH, cATukaraNA: = mukhamiyAmRdubhASaNena caura grAhakA ityarthaH, tebhyaH ' tehiya ' tetha coragrAhAdi puruSai: 'kappaupahAraniyA rakkhiyakharapharusavayaNatajjaNagalata utthalaNAhi karpaTamadAra nirdayA''rakSikasvaraparuSavacana tarjana galatthallautthalaNAbhiH = tatra karpaTaiH = yaSTrayAkAravalitavastraiH 'koDA' iti bhASA prasiddhaiH prahArA : =tADanAni tathA nirdayA ye ArakSikAH = koTTapAlapAlAsteSAM kharapuruSaiH ati niSThurairvacanaistarjanAni - galalthallotthalanAzca = galatthallAH = galahastadAnAni utthalanAH = parivartanAcetyetAbhiH 'cimaNA ' vimanasaH = khinnacittAH santaH ' nirayanasahisarisaM narakavasa tisadRzAM = narakavAsatulyAM ' cAragavasahi ' cArakavasatiM = kArAgRha ' pavesiyA' pravezitAH / (samappiyA coragAhacArabhaDacADukarANa ) bAda meM ve rAjapuruSa una coroM ko coragrAhI - coroM ko pakar3ane vAle guptacaroM ke (ki jo madhura bolakara coroMko pakar3ane meM siddhahasta hote haiM unake) AdhIna kara dete haiM ( tehi ya) be coragrAhI cArabhaTa Adi una coroM ko pahile to ( kappaDaSpahAra ) kor3oM kI mAra mArate haiM, tathA ( niddayArakkhiya) nirdaya hokara koTapAla unheM (khara paruSavayaNatajjiya) atiniSThura atyanta kaTu vacanoM se tajjita karate haiM, tathA (galasthala utthalaNAhi ya ) galA pakar3akara daboca dete haiN| (vimaNA ) isa taraha kI kriyAoM se apamAna janaka vyavahAroM secoroM ko ye bahuta adhika vinacita kara DAlate haiN| jaba ye bahuta burI taraha khinnacitta ho jAte haiM to bAda meM ve unheM (nirayavasahi sarisaM ) narakAvAsa tulya (cAragavasahi) kArAgRha meM (pavesiyA) baMda kara dete haiN| tyAra yaha te zanpuruSa! 2vAya che. " samapiyA coragAhacAramaDacADukarANa" te cAreAne cAragrAhI-cArane pakaDanArA guptacarAne soMpI de che. te guptacarA tehi ya mIThAM vacanA melIne cArAne pakaDavAmAM nipuNa hAya che. " thorathAhI - guptacara yAhi paDelAM to te yozene " kappaDappahAra" arAmo vaDe iTaare che, tathA " niddayArakkhiya " nirdaya thAne bheTavAsa tebhane "kharaparusavayaNatajjiya" atizaya niSThura tathA atizaya uDavAM vayanA samajAve che, 'galattha utthalaNAhiya " gaNu paDDIne haNAve che, " vimaNA A prakAranI apamAnajanaka kriyAo tathA vartanathI tee te cAranA cittamAM atyaMta khinnatA utpanna kare che. jyAre te atyaMta khinna thAya che tyAre temane te boo| 'nirayavasahi sarIra " narAgAra sabhAna " cAragavasahiM " azagRhamAM " 6( For Private And Personal Use Only " te
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 320 praznavyAkaraNasUtre 'tattha vi' tatrApi 'gommikapahAradUmaNanibhacchaNakaDayavayaNabhesaNagabhayAbhibhUyA' gaulmikaprahAradavananirbhatsanakaTukavacana bhIpaNakabhayAbhibhUtAH tatra gaulmikAnAM koTapAlAnAM ye mahArAH kazAyAghAtAH davanAni-sUryatApAdau upatApanAni nirbhartsanAni = jAtikulAdinAmoccAraNapUrvakagAlidAnAni kaTukavacanAni ca 're nIca ! re duSTa !' ityAdi rUpANi bhISaNakAni bhayajanakAni 'jIvanaparyantaM kArAgRha eva mriyasva ' ityevamAdirUpANi teSAM bhayena abhibhUtA ye te tathA 'akvittaNivasaNA' AkSiptanivasanAH = karSaNagharSaNAdimirAkRSTaparidhAnavastrA nagnIkRtA ityarthaH, 'maligaDaMDikhaMDavasaNA' malinadaNDikhaNDavasanAH tatra malinaM 'DaNDi' sIvitaM 'DaNDi' iti sovitavastravAcako dezIzabdaH, khaNDa-kATitaM ca (tattha vi) vahAM para bhI ve (gommiyappahAra) koTapAloMke kazA(koDA)didvArA pradatta AghAtoM ko, (dUmaNa ) vanoM ko-sUryatApa Adi meM khar3e karane rUpa upatApanoM ko, (ninbhacchaNa) nirbhartsano ko-jAtikula Adi ke nAmoccAraNapUrvaka gAlIgalauja Adiko tathA ( kaDupavayaga ) kaTuka vacanoM ko jo ki " are nIca ! o duSTa ! jIvanaparyanta tU isa kArAgAra meM hI saDa 2 kara mara" ityAdirUpa se ( bhesaNaga) bhayapradarzaka hote haiM-sahate rahate haiM ( bhayAbhibhUyA ) unake bhaya se abhibhUta hote haiM, tathA ( akkhittaNivasaNA) karSaNa gharSaNa Adi ke karane se inakA paridhAna vastra khula jAtA hai, arthAt-ye nagna ho jAte haiM-naMge kara diye jAte haiM / (maliNaDaMDikhaMDavasaNA) aisI sthiti meM inheM jo vahAM vastra khaMDa pahire ko milatA hai vaha bilakula malina hotA hai| bIca.2 meM silA huyA rahatA hai / tathA kahIM 2 phaTA bhI rahatA hai / yahA " DaNDi" zabda " pavesivA" pUrI hai che. " tattha vi" tyA paNa te do| "gommiyappahAra" TapAla vA42vAmA sAvatA yAmunA prhaa| "damaNa" ina-sUrya nA tApamai GHI rAjAne 42vAmA bhAvatuM 47na, " nibbhacchaNa" nimasaM nAjati 101 mahinA sepa sahita apAtI ANAne, tathA " kaDuyavayaNa" 42 kyanAne, ma " nIya ! duSTa ! tuM mAbhuvana 24 rADamA saDIne saDIne bhara!" "bhesaNaga" sana 4aa 42 cha, " bhayAbhibhUyA" te 2 // ayathI layabhIta 2 cha, tathA " akkhittaNivasaNA" yAme yI 42vAthI tathA ghasaDavAthI temanAM vastro khasI jAya che-teo nagna thaI jAya che. tebhane nana rAya che. " maliNaDaMDikhaMDavasaNA" sevI DAsatamA bhane tyo re vacAkhaDe paheravAne maLyAM hoya che. vacce vacce zigaDA vALA hoya che, tathA For Private And Personal Use Only
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 31 sudarzinI TIkA a03 sU013 adattAdAnaphalanirUpaNam vasanaM vastraM yeSAM te tathA malinasphATitasIvitavastrakhaNDadhAriNa ityarthaH, 'ukkoDAlaM canapAsummaggaNaparAyaNehiM ' utkoTAlaJcanapAconmArgaNaparAyaNaiH utkoTAlazcane uskoTavizeSe ' lA~ca-rizvata ' iti bhASApasiddhabhedaviziSTe pArthAnmArgaNaM ca= caurapAvasthitacoritadravyAnveSaNaM, teSu pArAyaNAH-tatparA ye te tathA taiH 'gommigabhaDehiM ' gaulmikabhaTaiH koTapAlaiH 'vivihehiM baMdhaNehiM ' vividhaiH bandhanaiH hetu bhUtaiste caurapuruSAH badhyante iti vakSyamANena sambandhaH / kiM te' ArSatvAttRtIyArthe prathamA tena kimbhUtaistairityarthaH, tathA ca kimbhUtaiH = kathaM bhUtaistaibandhanairityAha- 'haDiniyaDabAla rajjayakuDaMDagavarattalohasaMkalaityayavajhapadAmANikoDaNehi ' haDinigaDavAlarajjukakudaNDakavalAlohazaGkhalahastAndukavardhapaTTadAmakanikoTanaiH tatra ' haDi ' iti kASThanirmita nigaDabandhanAni 'khoDA' iti bhASAprasiddhAni, nigaDAni= lohamayagheDI' iti pasiddhAni bAlarajjukAH gavAdi - bIca meM sile hue purAne jIrNa vastra kA vAcaka hai| ( ukkoDAlaMcaNapAsummagaNaparAyaNehi ) utkoTa, lAMca-rizvata-meM tathA coroM ke pAsa meM rahe hue curAye dravyakI tapAsa karane meM parAyaNa aise (gommiyabhaDehi ) gaulmikabhaTa-koTapAla (vivihehiM baMdhaNehiM ) nAnA prakAra ke baMdhanoM se una coroM ko bAMdha dete haiM, (kiMte ) ve baMdhana kisa prakAra ke hote so kahate haiM-( haDiniyaDayAlarajjayakuDaMDagavarattaloha saMkalahatthaMduyabajjhapaTTadAmakaNikoDaNehiM ) ( haDi) kASTha nirmita bAMdhane kA baMdhana vizeSa, jisameM cora ke paira DAla diye jAte haiM-so vaha vahIM para khar3A rahatA hai idhara udhara cala phira nahIM sktaa| bhASAmeM ise khor3A kahate haiN| (niyaDi ) nigaDa-lohe kI banI huI beDI, vAlarajjuka gAya Adi ke vAloM se banI huI rassI, kudaNDaka-jisake antabhAga meM kASTha lage hue 4 sthage saTe khAya che. mI " DaNDi' 154 12ye 12ye sIvaai purA khAna sUrya che. " ukkoDAlaMcaNapAsummaggaNapa AyaNehiM" , lAMca-ruzavata, tathA cerInI pAse rahela cerAyela dravyanI tapAsa karavAmAM xvI mevA " gommiya bhaDehi " golibha ma2-31241 " vivihehiM baMdhaNehiM / vividha prajAnAM dhanAthI te yazane madhe cha. " kiM te ?" te madhanI dhyA 45! praa2|| hAya che, te 4 cha-"haDiniyaDabAlarajjayakuDaMDagavarattalohasaMkalahatthaduyayajjhapaTTadAmakaNikoDaNehiM " haDi " -- nu me sAdhana, jemAM cAranA paga rAkhavAmAM Ave che. temAM paganuM halanacalana thaI 24tuM nayI 'niyaDi " niza soDhAnI manAvI meDI, "bAlarajjuka" Aya mAhinA vAbhAthI manAye 29, " kudaNDaka " ne cheDe DAya meve| pra0 41 For Private And Personal Use Only
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre vAlamayyorajjukAH, kudaNDakAni-kASThamayaprAntabhAgArajjuSAzAH vastrAH carmamayyo mahArajjavaH lohazRGkhalAzca = prasiddhAH hastAndukAH hastaniyantravandhanavizeSAH 'hathakaDI' iti bhASAprasiddhAH vardhapaTTAH carmapaTikAH dAmakAni-pAdavandhanarajju vizeSAH niSkoTanAni-bandhanavizeSA eva taiH * aNNehiM ya' anyaizvAnuktaiH 'evamAiehiM ' evamAdika uktarakAraiH 'gommiyabhaMDoragaraNehiM ' gaulmikabhANDopakaraNaH kohapAlAnAM corabandhakopakaraNaiH, dukkhasamudIraNehiM ' duHkhasamudIraNaH = duHkhadAyakaiH 'saMkoDaNamoDaNehiM saMkoTanamoTanaiH saMkocanAni hastapAdAdInAM moTanAni galAdIni taiH 'maMdapuNA' mandapuNyAH pApino'dattagrAhiNaH ' bajhaMti ' badhyante bandhanaM prApnunina // mU0 13 // punaste kiM phalaM prApnuvanti ? ityAha ---- saMpuDa' ityAdi__ mUlam-saMpuDakavADalohapaMjara-bhUmighara-nirohakuvacAragakIlagajUvacakka-vitatabaMdhaNakhabhAlaNa-uddhacalaNa baMdhaNa vihaMmaNAhi ya viheDiyaMtA ahakoDagagADha urasirabaddhauddhapUriyahoM aisI dorIkI phAMsI, varatrA-camar3e se banAI gaI rassI, (lohasaMkala) lohakI sAMkala, (hatthaMduya) hastAnduka-hathanakaDI, (vajjhapaTTa dAmakaNikoDaNehiM )vardhapaTTa-camar3ekI paTTikAe~ aura dAmanaka-pairoM ko bAMdhane ke baMdhana vizeSa haiM, niSkoTana-baMdhanavizeSa haiM; ina baMdhanoM se ( aNNehiM evamAihiM) tathA ina baMdhanoMse atirikta jo aura bhI (gommiya bhaMDovagaraNehiM) unakotavAloM ke coroM ko bAMdhane ke liye upakaraNa vizeSa haiM ki jo (dukkhasamudIraNehiM) bahuta hI adhika duHkhaprada hote haiM unase, evaM (saMkoDaNamo. haNehiM )hasta paira Adi saMkocana se tathA gale vagairaha ke moTana se (maMdapuNNA) ve abhAge cora ( bajhaMti ) baMdhanoM ko prApta hote haiM // sU-13 // honA isI varatrA-yAmAnI horI, " lohasaMkala" soDhAnI saison, " itthaM duya" 54ii, " vajjhapaTTadAmakaNikoDaNehiM " - yAnI paTTImA bhane dAmanaka-paga bAMdhavAnuM khAsa baMdhana, niSkaTana-eka prakAranuM baMdhana-Adi manAthI " aNNehi evamAiehiM" tathA te sivAyanai vii dhanI hai "gommiyabhaMDovagaraNehiM " bhne| thozane mAMdhavAne mATe choTA upayoga 42 cha bhane re "dukkhasamudIraNehiM ' madhanI satyata pAya jaya cha, mana nAthI " saMkoDaNamoDaNehiM " &Aya 57 mAhanu sAyana tathA vi porenuM bhauTana ( bhavAnI ThiyA) te " maMdapuNNA " bhanI yaa2| "vamaMti" manumace cha. // sU-13 // For Private And Personal Use Only
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 14 caurAH kiM phalaM prApnuvantItinirUpaNam 323 phuraMtaurakaMDaga-moDaNehiM saMbaddhAya nIsasaMtA sIsAveDha aruyAlacappaDagasaMdhibaMdhaNa tattasalAgasUi AkoDaNANi tacchaNa vimANaNANi ya khArakaDuya tittanAvaNajAyaNakAraNa-sayANi bayANi pAviyaMtA, uraghoDIdiNNagADhapellaNa-adhikasaMbhaggasapaMsuliyA-galakAlaka-lohadaMDa-ura-udara vasthi-pidvi-paripI liyA matthaMtahiyaya-saMcuNiyaMguvaMgA ANatti ki kAhi keiavirAhiM ya veriehi jamapurisasaMnibhehiM pahayA te tattha maMdapuNNA caDavelAvaddha paTTaporAcchivA kasalattavarattavettapahArasayatAliyaMguvagA kivaNAlaMbaMtavammavaNaveyaNavimuhiyamaNAghaNakodRNaniyalajuyala-saMkoDiyamoDiyA ya kIraMti niruccArA asaMcaraNA eyA aNNAya evamAIo veyaNAo pAvA pAvaMti // sU0 14 // TIkA-pUrvoktAH mandapuNyAH 'saMpuDakavADa-lohapaMjara-bhUmidharanirohakUvacAraga kIlagavacakkavitatabaMdhaNakhaMbhAlaNauddhacalagabaMdhaNavihammaNAhiya viheDiyaMtA' tatra 'saMpuDakavADa '-sampuTakapATa = pihitakapATaM lohapaJjara tathA 'bhUmivara' bhUmigRhaM bhUmeranta haiM 'bhovarA' iti bhASA prasiddhaM ca tatra yo 'niroha' nirodhaH = pravezanaM, tathA 'kUca' kUpA andhakUpaH, 'cAraga' cArakAbandigRhaM 'kIlaga' phira ve kyA phala pAte haiM ? so kahate haiM-'saMpuDakavADa' ityaadi| TIkArtha-ye corajana (saMpuDakavADa lohapaMjara-bhUmigharaniroha-kUva-cAraga kIlaga-jUyacakkavitatabaMdhaNa-khaMbhAlaNa-uddhacalaNabaMdhaNa-vihammaNAhiya viheDiyaMtA)(saMpuDakavADalohapaMjara) baMda haiM kapATa-yugala jinhoM ke aise loha ke piMjaroM meM tathA ( bhUmigharaniroha ) talagharoM meM baMda kara diye jAte haiM, (kUva ) aMdhakUpa meM paTaka diye jAte haiM, ( cAragakIlaga) baMdigRha meM wlagyu bhaNe chete sUtrA2 4 cha-"saMpuDakavADalohapaMjara"tyA. TI -te yArAne " saMpuDakavADalohapaMjara" 5 mARejiquon soDhAnA pain rAbhAM, tathA " bhUmigharaniroha " sabhA pUrI vAmAM Ave che, "kUva" madhArIyA pAmA 584vAmAM Ave cha, "cAragakIlaga" rAumA 40 For Private And Personal Use Only
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre kolakAH 'khUTA' iti prasiddhAH 'jUba' yUpAH stambhavizeSAH 'cakka' cakrANi rathAGgAni 'pahiyA' iti bhASA prasiddhAni teSu vitatabandhanaM bAhujaGghAdividhATanena niyantraNa tathA ' khaMbhAlaNa' stambhAlaganaM-stambhaiH-saha rajjvAdibhirAveSTanaM gale rajjuM baddhvA stambheSu samAlambanaM vA tathA 'uddhacalaNabaMdhaNa' UrdhvacaraNabandhanaM ca-pAdayoruparikRtya bandhanamityAdiryA 'vihammaNAhiM ' vidharSaNA: pIDAstAbhiH 'viheDiyaMtA' viheDyamAnAH pIDyamAnAH saMkoTitA moTitAH kriyanta ityagreNa sambandhaH / tathA---' aha koDagagADhaurasiravaddhauddhapUriyaphuraMtaurakaMDagamoDaNehiM ' adhaH koTakagADhoraH zirobaddho pUritasphuraduraHkANDakamoTanaiH, tatra--adhaH koTakena adho namayanena gADham=pratyarthamurasi-vakSaHsthale ziraH mastakaM baddhaM yeSAM te tathA ataeva UrdhvapUritAH zvAsaprazvAsaiH pUritazarIro bhAgAstathA sphuraduraH kaNDakAva-kampamAnavakSaHsthalapRSThAsthikA ye caurAsteSAM yAni moTanAni-punaH punahathakaDI Adi meM bAMdha diye jAte haiM, khUToM para laTakA diye jAte haiM, (jUba) staMbhavizeSoM se jakar3a kara bAMdha diye jAte haiM, (cakka) pahiyoM se (vita. tavaMdhaNa ) hAtha paira bAhara nikAlakara rassiyoM se bahuta burI rataha se jakar3a diye jAte haiM, (khaMbhAlaNa ) bar3e 2 khaMbhoM ke Upara gale meM rajju Adi bAMdhakara laTakA diye jAte hai / tathA (uddhacalaNavaMdhaNa ) pairoM meM rassI Adi se bAMdhakara mu~ha nIcA karake vRkSAdikoM meM laTakA diye jAte haiN| (vihammaNAhiMya ) isa prakAra kI-vividha prakAra kI pIDAoM se ve (viheDiyaMtA ) pIDita kiye jAte haiN| tathA (ahakoDagADha urasirabaddha udapUriyaphuraMtaurakaMDagamoDaNehiM ) ( ahakoDagagADhaurasirabaddhapUriya ) inakA mastaka itane adhika rUpa meM nIce jhukAyA jAtA hai ki jisase vaha vakSasthala para Akara cipaka jAtA hai, aura isI kAraNa zvAsa ucchvAsoM se inakA zarIra kA urzvabhAga pUrita hotA rahatA hai, (puraMtaura Ahi 43 Mini mAve cha, bhUTa 52 sa pAmA bhAve cha, " jUva" sthAnI sAthai vAmAM Ape che, "caka" yothI 14vAmAM Ave che. "vitatabaMdhaNa" ya 5 // horapaDe 52 rIte mAMdhavAmA bhAva cha. . khabhAlaNa" moTA moTA thAMbatAyA 652 gaNe hoi mAdhAna saTa bhAve , tathA " uddhacalaNavaMdhaNa " paNe ho mAdhAna vRkSA: 52 dhe mAthe saTavAma mA cha, "vihammaNAhiya" / prA2nI vividha yAtanAyothI tabhane "vihoDiyaMtA" pI.pAmAM Ave che. du " ahakoDagagADhaurasirabaddhapUriya" temanAM bharata ne sayudhu naye namAvavAmAM Ave che ke jethI te chAtI upara cUMTI jAya che, ane te kAraNe zvAsocchvAsathI temana zarIrane mAga pUrA 26 cha, "phurataurakaMDaga" For Private And Personal Use Only
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 3 sU0 13 caurAH kiM phalaM prApnuvantItinirUpaNam 325 mardanapUrvakamurvAdhaH karaNAdIni taiviheDyamAnA iti pUrveNa sambandhaH / tathA 'saMbaddhA' saMbaddhAH rajjvAdibhidRDhaMbaddhAH santaH 'nIsasaMtA' niHzvasantaH nizvAsaM vimuzcataH 'sIsAveDhauruyAlavappaDagasaMdhibaMdhaNatattasalAgamaiAkoDaNANi' zIveSTanorudArabappaDasaMdhibandhanataptazalAkAmUcyAkuTTanAni-zIrSAveSTanaM ArdracarmAdibhiH zirobandhanamUrudArA jaGghAvidAraNaM cappaDagasandhibandhana=' cappaDaga' itikASThayantravizeSasteSAM kASThayantravizeSANAM sandhisthAneSu jAnukUparAdiSu bandhanaM, tathA taptAnAM zalAkAnAM lohakIlakAnAM mUcInAM ca-atItAnAmAkuTTanAni-zarIre pravezanAni yAni tAnyetAni, tathA-' tacchaNavimANaNANi' nakSaNavimAnanAni-yAsibhistakaMDaga ) inake vakSasthala kI tathA pRSThabhAga haDDiyAM kaMpita hone laga jAtI haiM / (moDaNehiM ) bAra 2 ina coroM kA ve kotavAla loga mardana karate haiM bAra 2 U~ce nIce uThAte baiThAte haiM, isa taraha se bahuta duHkhita karate rahate haiM / (saMvaddhA ) rajjvAdika se InheM bahuta hI dRr3hatA ke sAtha hAtha paira Adi avayavoM meM bAMdha dete haiM ( nIsasaMtA) isa kAraNa jora 2 se hA~phane laga jAte haiM / (sIsAveDhauruyAla-vappaDasaMdhibaMdhaNatattasalAga sUha AkoDaNANi) (sosAveDha) gIle camar3e Adi se inakA zira bAMdha diyA jAtA hai, (uruyAla ) UrudAra-jadhAe~ inakI itanI adhika caur3I karavAI jAtI haiM ki jisase unakA vidAraNa (tUTa jAnA) ho jAtA hai| (cappaDagasaMdhibaMdhaNA) jAnukUpara (koNI) Adi saMdhi sthAnoMmeM eka prakArake kASThayaMtra bAMdha diye jAte haiM tathA ( lohasalAga ) zarIrameM taptalohe kI zalAIyoM se dAga diye jAte haiM aura ( sUI AkoDaNANi ) garama lohekI sUIyAM usameM praviSTa kI jAtI haiM, tathA ( tacchaNavimANaNANi ) vamUlA Adise tebhanI chAtI tathA pAnA / 45qaa dAge cha, " mADaNehiM " te yozernu te keTavALe vAraMvAra mardana kare che. temane vAraMvAra UTha besa karAve che, ane merIte tene gaI huma cha, "saMbaddhA" tamanA hAya mAhi avaya vAna ho2i mAha 43 bharabhUta rIte mAMdhI vAmAM Ave che, "nIsasaMtA" te ||rnne te bhinyAsa ia. 1ya che. "sIsAveDha" lInAM yA mAhithA tabhana zi2 4AMdhI cha, " uruyAla" temanI maTakI madhI pahANI 42vAmA mA che 3 te 2 tebhanu vi.295 thAya cha, "cappaDagasaMdhiH badhaNA" nanu pa2 ( guhA ) mA sAMdhAvAjI vyAyAmA 4 prAnai 4 / 04 mAMdhI vAma mA cha, tathA " lohasalAga" tapAsa soDhAnA saniyAmA pare zarI2 52 ma vAma mA cha, bhane "sUiAkoDaNANi" 12ma aresI soTAnI soyo zarIramA vAmAM mAre cha, tathA "tacchaNa vimA For Private And Personal Use Only
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 326 praznavyAkaraNasUtre kSaNAnibAsIbhiH kASThasyeva gAtrakSolanAni, vimAnAni gAlIpadAnAdibhirvividharItyA'pamAnakaraNAni tathA ' khArakaDDayatittanAvaNa jAyaNakAraNasayANi ' kSArakaTukatiktanAvaNayAtanAkAraNazatAni = tatra kSArANi sarjIkSArAdIni kaTukAninimbAdIni tiktAni ca-marIcAdIni teSAM ' nAvaNaM' iti mukhanAsikAdau prakSepaNaM, tadAdIni yAni yAtanAkAraNazatAni-vividhavedanAkAraNazatAni tAni 'bahuyANi ' bahukAni 'pAviyaMtA' prApnuvantaH, 'uraghoDIdiNNAgADhapellaNaaDhikasaMbhaggasapaMsuliyA ' uroghoTIdattagADhapreraNasaMbhagnAsthikasapaMzulikAH = tatra urasi-vakSaHsthale dattAH sthApitAH yA ghoTI 'ghoDI ' iti prasiddhaM mahAkASThaM tasyA gADham atyartha yatpreraNa-gharSaNapUrvakaM saJcAlanaM tena saMbhagnAni truTitAni unake zarIra ko chIlate haiM aura vimAnana gAlI Adi se unako apamAnita karate haiM / (khAraMkaDuyatittanAvaNajAyaNakAraNasayANi) ( khAra) mukha nAsikA Adi meM sarjI kSAra Adi kSAra padArthoM kA ( kaDuya) Adi kaTuka padArthoM kA evaM (titta) marIci Adi tikta padArthoM ko cUraNa (nAvaNa) prakSipta kiyA jAtA hai, (jAyaNakAraNasayANi ) ityAdi rUpase (kAraNasayANi) vedanA pradAnake jitane bhI saikar3oM prakAra haiM una sabakA una dravya haraNa karanevAle coroMpara prayoga kiyA jAtA hai / isa taraha (bahu. yANi) bahuta prakArakI ghorAtighora vedanAko (pAviyaMtA) prApta hue ve jIva (uraghoDIdiNNa gADha pellaNa ahika saMbhaggasapaMsuliyA) (uraghoDI) jaba unake vakSaHsthala para bahuta adhika bojhavAlI kASTa kI ghor3I (diNNagA. DhapellaNa ) idhara se udhara khecakara phirAI jAtI hai isase (aTThikasaMbhaNaNANi" qixen mAhiyo tamanA zarIrane ch| cha, bhane / bhATiyA tebhane apamAnita 42 cha. " khArakaDuyatittanAvaNajAyaNakAraNasayANi" "khAra" bhubha, nA3 bhAbhii sAmA2 mA kSAra yuta pAnI " kaDuya" lIbaLI Adi kaDavA padArthonI, ane "tatta' maracAM Adi tIkhAM padArthonI bhUDI " nAvaNa' nAmai -pAve che, "jAyaNakAraNasayANi " tyAta prakAranI pIDA pahoMcADavAnI je seMkaDo paddhati che, te badhIne te dravya 295 42 // 2 // yo| 652 pry|| 42vAmAM Ave che, mA zata " bahuyANi" bhane 42 laya'42mA naya42 vehanAyo " pAviyaMtA" te so manumane cha. " uraghoDIdiNNagADhapellaNaaTTikasaMbhamgasapaMsuliyA " " uraghoDI " nyAre For Private And Personal Use Only
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 14 caurAH kiM phalaM prApnuvantItinirUpaNam 327 sapaMzulikAni pArthAsthisahitAnyasthIni yeSAM te tathA urasi mahAkASThasya. cAlanena bhagnapArthAsthikA ityarthaH, 'galakAlakalohadaMDauraudaravatthipiTThiparipIliyA' galakAlakakohadaNDoraudarabastipRSThaparipIDitAH-gala iva-matsyabhedakakaNTakavat kAlakalohadaNDa: zyAmalohadaNDastenorasi vakSaHsthale, udare bastau nAbhyadhoguhyapradeze pRSThe ca paripIDitA AhatA ye te tathA, 'matthaMtahiyayasaMcuNiyaMguvaMgA' mathyamAnahRdayasaJcUrNitAGgopAGgA:-tatra mathyamAnaM mahAkASThAdibhirviloDyamAnaM hRdayaM vakSaHsthalaM yeSAM te madhyamAnahRdayAH, tathA kaThorabhUmyAdau gharSaNAdinA saJcUNitAnyaGgAni-zira ura udara pRSTavAhudvayacaraNadvayalakSaNASTAGgAni upAGgAni ca karNanAsikA karacaraNAkulyAdIni yeSAM te saJcUrNitAGgopAGgAzca yete tathA, ete pApA vedanAH prApnuvantItyagreNa sambandhaH / 'keI' kecit kecana 'avirAhiya-vairiehi' ggapaMsuliyA ) unakI pAMsalI sahita haDDiyAM pIsa jAtI hai tara, tathA ( galakAlakalohadaMDa uraudarabasthipiTTaparIpIliyA ) ( gala) matsya bhedaka kaMTaka kI taraha (kAlakalohadaMDa ) kAle lohe ke daNDa se ( ura vakSasthala, ( udara ) peTa, (batthi ) basti-nAbhi ke nIce kA guhyapradeza, evaM ( piTTha) pRSTha ina sthAnoM para jaba ve (paripIliyA) Ahata hote haiM taba, tathA ( matthaMtahiyayasaMcuNiyaMguvaMgA) (matthaMtahiyaya ) jaba unakA hRdaya mahAkASTa Adi se mathita kiyA jAtA hai taba, tathA ( saMcugiyaM. guvaMgA ) kaThora bhUmi ke Upara gharSaNa Adi se jaba unake aMga aura upAMga acchI taraha cUrNita ho jAte haiM taba, bahuta hI adhika duHkhI hote haiM / zira, ura, udara, pRSTha, bAhudvaya aura caraNadvaya, ye ATha aMga haiN| tathA karNa, nAsikA, karAGgulI evaM caraNAMgulI Adi upAMga haiN| isa prakAra ye (kei ) kitaneka adattagrAhI cora ( avirAhiyaveriehiM) tamanI chAtI 752 gha! mAre 14navANI yAnI "diNNagADhapellaNa' acAne mAma tama 32vAmA mAve che, tyAre "advika saMbhaggApaMsuliyA" temanI pAMsaLIonAM hADakAM pIsAI jAya che, tathA "" mAchalIne vIMdhanAra TAnI ma "kAlakalohadaNDa " soDhAnA 14 " ura" chAtI "udara" peTa, " batthi" masti-guhya pradeza, mane " piTTha" pI vagaire sthaan| 52 nyAre "paripIliyA" tabhane bhA2 54 cha tyAre, tathA " matthaMta hiya ya saMcaNiyaMgavaMgA" " matthaMta hiyaya" yA tamanA syanu bhADA mAla dvArA mayana 42vAmA bhAve che tyAre, tathA "saMcuNiyaMguvaMgA" 435 mIna upara ghasaDavAne lIdhe jyAre temanAM aMga upAMgone sArI rIte cUra thAya che tyAre teo ghaNA ja duHkhI thAya che. zira, ura, udara pRSTha, be hAtha ane be paga e ATha aMga gaNAya che. tathA kAna, nAka, hAtha paganAM AgaLa vagaire apAMga uvAya che. se prabhAra te "keha" DeTamA mahattagrAhI-yo2, For Private And Personal Use Only
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 328 praznavyAkaraNasUtre avirAdhitavairikaiH niraparAdhA eva vairiNaH zatravaH niSkAraNavairiNa ityarthaH, taiH 'jamapurisasaMnibhehiM ' yamapurupasannibhaiH paramAdhAmikadevasadazaiH bhayotpAdakatvAttairevaMbhUtaiH 'ANattikikarahiM ' AjJaptikiGkaraH rAjanidezakAribhiH puruSaiH pahayA' prahatAste adattA''dAyinaH 'tattha ' tatra kArAgAre 'maMdapuNNA ' mandapuNyA: bhAgyahInAH 'caDavelAvaddhapaTTaporAcchivAkasalattavarattavettapahArasatatAliyaMguvaMgA' 'caDavelAbaddhapaTTaporAcchivAkazAlattAvaratrAvetraprahArazatatADitAGgopAGgAH, tatraghaDavelA-capeTA 'baddhapaTTa' bardhapaTTa ' baddhapaTTaH carmapaTTaH * porA ' lauhakIlakAH, dezIzabdo'yam 'cchivA' cikaNacarmakazA 'cAbuka' iti bhASA prasiddhA, dezI zabdo'yaM, kazA: azvAditADanacarmayaSTiH, 'layA' latA lambAharitakSazAkhAyaSTiH 'char3I' 'kAmaDI' iti bhASA prasiddhA 'varatta' varatrA-carmamayIrajjuH 'vetta' vetraM vetrayaSTiH, eteSAM 'pahArasaya ' prahArazataiH 'tAliyaMgupaMgA' tADitAGgopAGgAH tADitAnyaGgopAGgAni yeSAM te tathA, 'kiviNA' kRpaNAH dInAH, vinA aparAdha ke hI vairI bane hue-niSkAraNa zatru bhAva ko prApta hue aise ( Agati kiMkarahiM ) rAjanidezakArI puruSoM ke dvArA ki jo (jamapurisasaMnibhehiM) yamapuruSa-paramAdhArmika jaise hote haiM ( tattha ) usa kArAgAra meM ( pahayA ) Ahata-duHkhi kiye jAte haiN| vahAM para ve ( maMdapuNNA) abhAge (caDavelAbaddhapaTTaporAcchivAkasalattavarattavettapahArasayatAliyaMguvaMgA) (caDavelA) thappar3oM ke, (baddhapaTTa) carma paTToMke, (porA) poralohe ke khIloM ke, (chivA) cikane camar3A ke kor3o ke ( kasa) cAvuka ke, (latta) latA-hare vRkSakI zAkhA kI chaDI ke, (varatta ) varatrAcamar3e kI rassI ke, vetoM ke ( pahArasaya) saikar3o prahAroM se (tAliyaMgu. vaMgA) aMga upAMgoM meM tADita kiye jAte haiN| (kiviNA ) dInadazAsaM"avirAhiya verIehi" vinA qi: duzmana mAneza-vina2 zatru manI meThesA, "janapurisasaMnibhehiM " yama va 21 "ANatti kiMkarehi " 04 puruSo dvArA, te ||2||3|2maa " pahayA" praa2| vaDe mI 42||y che. tyA te " maMdapuNNA " mamA so "caDavelAbaddhapadaporAcchivAkasalattavarattabettapahArasayatAliyaMguvaMgA" "caDavelA" thAnA " baddhapaTTa." yA paTTAmAnA "porA" soDhAnA bhImAmAnA, " chivA" yA yAmAnA 12||naa, "kasa' yAmunA, "latta" Elan vRkSanI jomAnI soTarImAna "varatta" 12tanA yAmAnA hai.2inA bhane netanI soTarImAna,-"pahArasaya.". se4 5i / " tAliyaguvaMgA" tebhanai in pAMgI 52 bhAravAmAM Ave cha. " kiviNA" For Private And Personal Use Only
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU014 caurAH kiM phala prApnuvantItinirUpaNam 329 tathA ' lavaMtacammavaNaveyaNavimuhiyamaNA' lambamAnavamaMtraNavedanAvimukhitamanasaH= lambamAnacarmANi-galaccarmANi yAni vraNAnikSatAni 'ghAva' iti pasiddhAni teSAM yA vedanAH-pIDAH tAbhiH vimukhitaM cauryakaraNAd viraktaM mano yeSAM te tathA, 'ghaNakoTTaNaniyalajuyalasaMkoDiyamoDizAya' dhanakuTTananigaDayugalasaMkoTitamoTitAzca-tatra dhanakuTTanena-lohamayasudgaratADanena nigaDayugalena-zRGkhalAdvayabandhanenetyarthaH, saMkoTitAH saGkocitA moTitAH prakIkRtAzca yete tathA 'koraMti' 'kriyante rAjagurupairitipUrveNa smbndhH| tathA niruccArAH niruddhabhUtrapurIpotsargAH, yadvA-niruccArAH svapIDAmatIkArArthame kazabdoccAraNamAtramapikartumazaktAH, ata eva asaJcaraNA=gamanAgamanavarjitAH ekasthAnAtibaddhA eva 'pApA' pApA:-pApapanna bane hue tathA (laMyaMtacammacagaveyagavihiyamagA) (laMyaMtacamma) kor3o Adi kI bhAra se zarIra kI khAla khiMca jAne ke kAraNa laTakate hue camar3e se yukta (vaNa ) ghAvoM kI (dheyaNa ) vedanA se (vimuhiyamaNA) jinakA mana caurI karane se virakta ho cukA hai aise, tathA (ghaNakoNaniyalajuyalasaMkoDiyanoDiyA ya ) (ghaNakohaNa lohamaya mudgaroM kI coTa se, evaM (niyalajudha) do sAMkaloM dvArA kiye gaye baMdhanoM ke ( saMkoDiyamoDiyA ) jinakA zarIra saMkucita hokara vakrIbhUta ho cukA hai tathA (nirUccArA ) apanI pIr3A ko prakaTa karane ke liye jo eka zabda ke uccAraNa karane meM bhI asamartha bana cuke haiM, athavA-vehada mAra ke kAraNa mala anUna kA utsarga jinakA baMda ho cukA hai aura isI kAraNa jo ( asaMcaraNA) eka hI sthAna meM pratibaddha rahane ke kAraNa jo calane phirane meM asamartha bana cuke haiM aise ye adattagrAhI ( pAvA ) pApI mevI hAnAmA AyasA tathA " laMbatacammavaNaveyaNavimuhiyamANA" " laMbaMtacamma" // 27 // mahinA prahArathI zarIranI yAmaDI tarI pAthI 184ta. yAmaDI 17 // "vaNa " bApAnI yenAthI -- vimuhiyamaNA" manA bhana yo3| 42vAthI pi24ta 45 yA cha, ta! " ghaNakohaNa niyalajuyala saMkoDiya moDiyAya ""ghaNakodraNa " domaya bhagAnI yoTathI mane "niyalajoyala" meM sAdA / pAyesa dhanAthI " saMkoDiyamoDiyA" mana zarIra sayA ne jI jayAM che. tathA "nirUccArA" pAtAnI behanAne pragaTa 42vAne mATe eka zabda paNa belavAne je asamartha che, athavA behada mArane lIdhe bhanI bhabhUtra mAhinA utsanA 34 4 25 2. ane " asNcrA" eka ja sthAnamAM pUrAyela rahevAne kAraNe je halana calana karavAne For Private And Personal Use Only
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 330 praznavyAkaraNasUtre kArakA adattahAriNo janAH ' eyA aNNA ya evamAdIo veyaNAo' etAH pUrvoktAH, anyAzca anyaprakArA evamAdikAH evaM prakArAnAnAvidhA vedanAH = duHkhAni 'pAvaMti ' prApnuvanti / / mU0 14 // punaste kIdRzAH kIdRzaM phalaM labhante ? tadAha-' adatiMdiyA' ityAdi / mUlam--adatiMdiyA vasaTTA bahumohamohiyA paradhaNammi luddhA phAsiMdiyavisayativvagiddhA itthagayarUvasadarasagaMdhaiTraraimahiyabhogataNhAiyA ya dhaNatosagA gahiyA ya je naragaNA puNaravitekammaduviyaDDA uviNIyA rAyakiMkarANaM tesiM vaha satthaga-pADhayANaM vila ulIkAragANaM laMcasayageNhayANaM kUDavaDamAyANiyaDi-AyaraNa-paNihivaMcaNa-visArayANaM bahuvihaaliyasayajaMpagANaM paralogaparammuhANaM nirayagai gAmiyANaM tehi ya ANattajIvadaMDA turiyaM ugghADiyA puravarehiM siMghADagatiyacaukkacaccaramahApahapahesu vettadaMDalauDakaTThaleTrapatthara-paNAliya paNolimuTilattapAdapaNhi jANukopparappaharasaMbhaggamahiyagattA aTThArasakammakAriNo pAiyaMguvaMgA kalugA sukoTTakaMThagalatAlu jibbhA jAyaMtA pANiyaM vigayajIviyAsA taNhAiyA varAgA taMpi ya na lahaMti vajjhapurisehiM dhADiyaMtA ||suu015|| jIva ( eyA ) ina pUrvokta vedanAoM ke tathA ( aNNAya evamAIo) inase atirikta aura bhI nAnA prakAra kI ( vegaNAo ) vedanAoM ke ( pAvaMti ) prApta hote haiM / / sU-14 // aba ye adtAgrAhI cora kaise hokara kisa prakAra ke phalako bhogate asama 25 gayA cha, mevA te mahattAhI " pAvA' 55 7 // " eyA" se pUrita vedanA tathA " aNNAya eyamAIo' te sivAyanI bhI 5 bhane 42nI " veyaNAo" venaa| " pAvaMti" pAme cha / / sU.-14 / / have adattAgrAhI-cora kevA hoya che ane kevA prakAranAM phaLa bhogave che For Private And Personal Use Only
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU015 kIdRzAzcaurAH kIdRzaMphalaM labhante ? 331 TIkA-' atiMdiyA' adAntendriyAH avazendriyAH 'casaTTA' kzArtA zabdAdiviSayA saktipIDitAH 'bahumohamohiyA' bahumohamohitA pracura'jJAnamchitAH paradhammi ludrA' paradhane lubdhAH paradravyatRSNAnta ityarthaH, 'phAsidiyavisayatibbagiddhA' sparzendriyaviSayatIvraddhAH sparzendriyaviSaye stryAdau gADhAsaktAH 'itthigayarUbasaddarasagaMdhaiTaratimahiyabhogataNhAiyA ya' strIgatarUpazabdarasagandheSTaratimahitabhogatRSNArditAzca-tatra strIgatAH strIsambandhino ye rUpazabdarasagandhAsteSu iSTA=abhIpsitA yA ratiH ramaNaM tathA strI gata eva mahitaH = vAJchito yo bhogaH= vilAsaH tayo ryA tRSNA tayA arditAH pIDitAH 'dhaNatosagA' dhanatohaiM ? yaha kahate haiM- adaMtidiyA' ityAdi / ___TIkArtha-( adatidiyA ) ye adattagrAhI cora ( adatidiyA ) aise hote haiM ki inakI indriyAM inake vazameM nahIM rahatI hai, ( vasaTTA) zabdAdika viSayoM meM ye adhikarUpa meM AsaktivAle hote haiM, ( vahumoha. mohiyA) ajJAnako sattA inameM adhikase adhika rahatI hai (paradhaNammiluddhA) parake dravyameM inheM bahuta bhArI tRSNA rahatI hai| (phAsiM. diyavisayativyagiddhA ) sparzana indriyake viSayabhUta strI Adi padArtha meM inakI gADha Asakti hotI hai| (itthigayarUvasaharasagaMdhaiTTaraimahiyabhogatahAiyA ya) (itthigaya) strI saMbaMdhI ( rUbasaharasagaMdhaiTTarai ) rUpa zabda, rasa, gaMdhameM icchAnusAra ramaNa karanekI tathA (mahiya) strIke bhoganekI vAJchA inameM adhika rahatI hai / parantu (bhogataNhAiyA ) una bhogaukI pUrti nahIM ho sakane ke kAraNa ye unakI tRSNAse rAtadina te sUtra2 matAve cha- 'adatiMdiyA" tyAha __ -" atiMdiyA" te mahattAmAhI yora mevA khAya cha bhanI dhandriyo 652 tebhanI AbhUto nathI, " vasaTTA" zAhi viSayobhA ta padhAre prabhAmA bhAsata hAya cha, " bahumohamohiyA " tamanA 52 AlnanI sattA padhArebhA padhAre yAle che, "paradhaNammi luddhA" 52dhananI tR|| tamanAmA ma padhAre DAya che, " phAsidiyavisayativyagiddhA" 25. ndriyane viSayabhUta strI Adi padArthomAM temanI tIvra Asakti hoya che, " itthigayakhvasaharasagaMdhaigurainahiyabhogataNhAiyA ya " " itthigaya" al samAdhI " svasaharasagaMdha iTTarai " 35, zaha, mane dhamai JchAnusAra 2bhae " mahiya '42vAnI tathA strii| sAthai 2tiramA 42vAnI vAsanA manAmA dhAre DAya che. 555 " bhogataNhAiyA" te loga pUrA nahI thavAne 2Ne, temanI For Private And Personal Use Only
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 332 praznavyAkaraNasUtre SakAH paradhanacauryeNa tuSyanti yete tathA rAjapuruSaiH 'gahiyAya' gRhItAzca ye naragaNAH caurajanasamUhAH pUrva koTTayAlAdibhiH prAptadaNDAH 'pugaravi te ' punarapi te ' kammadubbiyar3A' karmadurvidagdhAH adattAdAnAdikarbhajanitakaTukaphalajJAnarahitAH cauryakarmA'parAdhena dekhi rAyakiMkarANaM ' teSAM prasiddhAnAM nirdayAnAM rAjakiMkarANAM rAjapuruSANAmadhe 'ugIyA' upanItA= samIpaM prApitAH kathaM bhUtAnAM rAjakiMkarANAmityAha -- vadhasatvagapADhayANaM ' vadhazAstrakapAThakAnAM adhavandhamAraNaghAtanamAtrazikSAzikSitAnAM 'vilaulIkAragANaM' vilaulI hInadInAdivacanai dhaurAdInAM nirNayaH dezI zabdo'yaM, tat kArakANAM 'laMcasayageNhayANaM ' laJcazataduHkhI hote rahate haiM / ( dhagatosaNA ) yadi inheM saMtoSa prApta hotA hai to vaha eka parake dhanake apaharaNa karanese hI hotA hai| parantu yaha saMtoSa inakA sthAyI nahIM rahatA hai kAraNa jaya (jenaragaNA ) ye adattagrAhI caura loka ( gahiyA ya ) rAjapuruSoM dvArA gRhIta pakar3a liye jAte haiM, taba ( puNaravi te ) phira bhI ve vividha prakAra ke daMDoM se inheM vizeSa duHkha bhoganA par3atA hai / tathA ( kammadubbiyaDA ) adattAdAnAdi karmajanita kaTuka phala ke jJAna se rahita bane hue cauryakarmarUpa aparAdhake kAraNa (tesiM ) una (rAyakiMkarAgaM ) nirdaya rAjapuruSoM ke Age jaba (uvaNIyA ) le jAye jAte haiM taba ve inheM prANadaMDa kI AjJA dete haiM, tathA aura bhI inake sAtha kyA 2 vyavahAra karate haiM yaha bAta sUtrakAra spaSTa nIceke avataraNoM dvArA karate haiM-rAjapuruSa kaise hote haiM ? pahale yaha bAta sUtrakAra kahate haiM- vadhasatyagapADhayANaM) vadha, baMdha, mAraNa, ghAtana, tRSNAne 42 tevo rAtadina bhI thaya! 42 cha. "dhaNa tosaNA"tene 525nanuM apaharaNa karavA sivAya bIjA koI kAryathI saMtoSa thato nathI, paNa tenAta satoSa sthAyI DAta nathI ra yAre "te naragaNA" te sahatathADI yore| "gahimAya" 204 puruSo 121 5415 laya che tyAre " puNaravi te" zayI 575 tebhane mane prA2nI zikSA dvArA dhAre ho sogaOn 53 cha, tathA "kamma dubviyaTThI" mahattAhAna mAha manA 44 pariNAma jJAnathI ajJAnathI sevA ta yorone, yozana zunAne 2 " tesiM" te "rAyakiMkarANaM" niya. 200 puruSo pAse nyAre " uvaNIyA" vAmAM Ave cha tyAre temane mRtyudaMDanI sajA thAya che, tathA temanI sAthe bIjA paNa ke vartAva rAkhavAmAM Ave che, te vAtane sUtrakAra nIcenAM, vAkyo dvArA spaSTa kare che-pahelAM te rAjapuruSe kevA hoya che, te vAta sUtrakAra batAve che. " vadhasatthagapADhayANaM " 15, madha, bhA25], ghAtana, mAhi vidhAmAnA For Private And Personal Use Only
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0.3 sU0 15 kIdRzAzcaurAH kIdRzaM phalaM labhante ? 333 grAhakANAM nAnAvidhalazcagrAhakANAM - rizvata khora' iti bhASA prasiddhAnAM tathA ' kUDakavaDamAyANiyaDi-AyaraNapaNihivaMcaNavisArayANaM ' kUTakapaTamAyAnikatyAcaraNapraNidhivaJcanavizAradAnAM-tatra kUTaMbhramotpAdanaM, kapaTaM vezabhASAnAnArUpadhAraNaM mAyA caurAdIn nigrahItuM bhikSAyatyAdibhizchalakaraNaM, bhojanAdibhirAdarasatkArakaraNairvacanaM nikRtiH tathA praNidhivaJcanaM praNidhinA-chalena ekAgracittena vA vaJcanaM, yadvA-praNidhInAM rAjaguptapuruSANAM yadvaJcanaM tatra vizAradA mAgalbhA ye te tathA teSAM bahuvihaaliyasayajaMpagANaM ' bahuvidhAlIkazatajalpakAnAM caurAdInAM Adi kI zikSA se ye rAjapuruSa zikSita hote haiM (bila ulIkAragANaM) dIna-hIna Adi vacanoM ko bola kara cora Adiko kA nirNaya karAne vAle hote haiM, arthAt-ye rAjapuruSa aise nipuNa hote haiM ki voroM kA patA bahu jaldI lagA lete haiM, isa prakAra kI unakI bAta cIta kA DhaMga hotA hai ki jisase " yahI cora hai" isa bAta kA unheM jJAna ho jAtA hai| (laMcasayageNyANaM ) ye rizvatakhora-ghUsa khAne vAle hote haiN| tathA (kUDakavaDamAyANiyaDi AyaraNapaNihi-vaMcaNavisArayANaM )( kUDa ) kUTa meMbhramotpAdana meM, ( kavaDa ) kapaTa meM-veza bhASA ke nAnArUpa dhAraNa karane meM, (mAyA) mAyA meM coroMko pakar3ane ke liye bhikSAvRtti Adise chala karane meM, (niyaDi AyaraNa ) nikRtyAcaraNa meM-bhojanAdi dvArA Adara satkAra se pratAraNA karane meM, tathA (paNihicaNA) praNidhi-vacanameM koI bahAne se Thagane meM, athavA rAjA ke guptacara puruSoM ko Thagane meM, (visArayANaM ) bar3e vizArada-catura hote haiM / (bahuvihaaliyasayajaMpate 2 khAya cha " vilaulIkAragANaM " dIna-hIna mAha payanI modI cora Adine nirNaya karanAra hoya che, eTale ke te rAjapuruSe cerene jaldI dhI kADhavAmAM nipuNa hoya che. temanI vAtacItanI Dhaba evI hoya che ke thI " mA bhANasa yAra cha," the. vAta temane samaya che." laMca. sayagevhayANa " tevo aiyIya DIya cha, tathA " kUDakavaDamAyANiyaDiAyaraNapaNihivaMcaNavisArayANaM " "kUDa" 3 42vAmA prabhAtapAinamA, " kavaDa" 458mA-vividha deza sevAmai, " mAyA " mAyA yArAne 54vAne bhATe lakSAvRtti mA 71 pesavAmai, " niyaDiAyaraNa " nityAyaramA sonAhA! mAsA2thI pratAraNA 42pAma. tathA " paNihivacaNA" praNidhi vaMcanamAM, kaI paNa bahAne ThagavAmAM athavA rAjAnA guptacarane gavAmA, " visArayANaM " sAre nipuNa DAya che. " bahuvihaaliyasayajaMpagANaM " For Private And Personal Use Only
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 334 praznavyAkaraNasUtre 1 " bhedagrahaNAya nAnAvidha mithyAbhASiNaM, ' paraloka paramhANaM' paraloka parAGmukhAnAM= paralokabhayarahitAnAmityarthaH, 'nirayagahagAmiyANaM narakagatigAmikAnAmevaMbhUtAnAM rAjapuruSANAM purata upanItAH ' tehi ya' taizva rAjapurupai: 'ANattajIvadaMDA ' AjJapta jIvadaNDAH = AjJaptaH = AjJApitaH jIvadaNDaH zUlAropaNAdikaH yebhyaste tathA AmRtyudaNDA ityarthaH tathA ' turiyaM ugvADiyA puravarehiM siMghADagatiyacakaca caramahApahapa zRMgATakatrikacatuSkacatvaramahApathapatheSu = tatra - zRGgATakaH = triko mArgaH trikaH yatra mArgatrayasammelanaM bhavati, catuSkaH = caturmArgasthAnaM catvaraH= gANaM) caurAdikoM kA bheda lene ke liye aneka prakAra kI saikar3oM jhUThIra bAteM banAne meM bar3e catura hote haiM, (paralokaparammuhAnaM ) paralokakA bhaya inheM bilakula nahIM hotA hai| jo manameM AtA hai vahI acchA mAnakara karate rahate haiM / (nirayagahagAmiyANaM ) isI kAraNa marane para ye narakagati meM jAte haiM / aba ye rAjapuruSa inheM kyA 2 daMDa dete haiM ? so sUtra - kAra pradarzita karate haiM ( tehiM ya) ye rAjapuruSa ( ANattajIyadaMDA ) ina coroM ko zUlAropaNa Adi mRtyudaMDa dete haiM / ( puravarehiM ) nagara ke (siMghADagatiyaca ukkacacaramahA hapahesu) zRMgATaka, trika, catuSka, catvara, mahApatha evaM patha ina saba mArgoM meM ( turiyaM ugvADiyA ) zIghra unheM dikhA 2 kara yaha ghoSita karate haiM ki " dekho bhAIyoM ! ye mahAcora haiM aura Aja hI inako mRtyudaMDa diyA jaaygaa| siMghADe jaisA tikAnoM jo mArga hotA hai usakA nAma zrRMgATaka, jahAM tIna mArgo kA saMmelana hai usakA nAma trika, jisa rAste meM cAra rAstA Akara milate haiM usa kA 77 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir cAra AdinA bheda jANavAne mATe aneka prakAranI se'kaDA juThI vAtA manAvI aDhavAmAM te nipuNu hoya che, " paralokaparammuhANaM " temane parasono 2 misaGkula hoto nathI, temane manamAM Ave te 4 sAru' bhAnIne re che. " nira. igAmiyANaM " te kAraNe marIne tee narakagatimAM jAya puruSo temane kevI kevI sajA kare che, te sUtrakAra khatAve che te hi ya" che. have te rAja (C << CC che. ," te rAnpuruSo " ANattajIyadaMDA " te yozene zUjhAropaNu Adi mRtyu: he puravareha siMghADagatiyacaukkacaccaramahA papahe su nagaranA zRMgATaka, atuSGa, yatvara, mahApatha bhane patha se gadhA bhArgo para " turiyaM umghADiyA " tebhane jaDapathI matAvIne yevu laDera 42 che " lAyo ! vo, A mahAna cAra che, ane Aje ja tene mRtyuiDa ApavAnA che" ziMgoDA jevA trikoNAkAra mAgane zRMgATaka kahe che, jyAM traNa rastA maLe te trika, jyAM cAra rastA maLe te catuSTa, jyAM aneka mArgo maLe tene catvara kahe For Private And Personal Use Only
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a03 sU0 15 kIdRzAzcaurAH kIdRzaM phalaM labhante ! 335 anekamArgasammelanasthAna mahApathaH rAjamArgaH panthAH sAmAnyamArgasteSu tvarita zIghramudghATitAH janasamakSe pradarzitAH ' ime mahAcaurA zIghramadyaivavadhyAH' iti janasamakSe pradarzitAH, kathaM bhUtAH ? ityAha-'vetta-daMDa-lauDa-kaTTaleTa-pattharapaNAliya-pagoliyamuTThilattapAyapaNhi-jANukopparappahArasaMbhaggamahiyagattA' vetradaNDa- laguTa- kASTha- prastara- praNAlI-praNodI muSTilattA-pAdapANi- jAnukUpara-prahArasaMbhagnamathitagAtrAH, tatra 'vettadaMDa ' vetradaNDaH 'lauDa ' lakuTA yaSTiH 'kaTa' kASThaM ca-pratItaM 'leTu' leSTuH-mRttikA khaNDaM patthara' prastarazca-pASANaH 'paNAliya' praNAlI:-prakRSTA, nAlI puruSapramANadIrghayaSTiH 'paNolI' praNodI =tADanadaNDo, 'muDo' mussttiH| iti bhASA prasiddhaH 'latA' pAdaH 'lAta' iti bhASA prasiddhaH, 'pAdapaNhi' pAdapANi: caraNapazcAdbhAgaH 'eDI' iti bhASA prasiddhaH, jAnuH='ghuTanA' iti prasiddhaH 'koppara' kUparazca-bhujamadhyagranthiH 'kUNi' iti bhASA prasiddhaH, eteSAM prahAraiH saMbhagga' saMbhagnAnitruTitAni, 'mahiya' mathitAni ca-sammaditAni 'gatta' gAtrANi zarIrANi yeSAM te tathA nAma catuSka, jahAM aneka mArga Akara mile hoM usakA nAma catvara, rAjamArga kA nAma mahApatha evaM sAmAnyamArga kA nAma patha hai / (vettadaMDa lauDa-kaTTha-laThTha-patthara-paNAliya-paNoliya muhi-latta-pAyU-paNhi-jANU kopparappahArasaMbhaggamathitagattA) rAjapuruSa ina coroM ko (vettadaMDa ) vetoM ke DaMDoM kI mAra se, (lauDa ) lakar3iyoM kI mAra se, ( kaTTha) kASThoM kI mAra se, (le? ) mRttikAke khaMDoMkI mAra se, ( patthara ) pattharoM kI mAra se, (paNaliya ) puruSapramANadIrgha yaSTiyoM kI mAra se, (paNoliya) pragolI-tADana daMDoM ko mAra se, (muTThi) muTTiyoM-mukkoM kI mAra se, ( latta) lAtoM kI mAra se, ( pAyAmhi ) eDiyoM kI mAra se, (jANu) ghuTanoM kI mAra se tathA kohaniyoM kI mAra se haDDI pasalI saba eka kara dete haiM-matalaba ye ki ve inheM jo inake hAtha meM A jAtA hai usI se cha. 204mAgane mA55 bhane sAmAnya bhAgane 55 4 cha. " vettadaMDa-lauDa -kadra le?-patthara-paNAliya paNoliya-muTThi-satta-pAyU-paNhi-jANU-koppara- pahArasaMbhaggamathitagattA" 24 puruSo ne yArAne netaranI soTIsAthI, sAmAthI aisithI, bhArInai ithI paththarIthI, "paNaliya" puruSa bhA5nI 1350thI, "paNoliya" sAthI, bhuyAthI, sAtothI, methI, dhuTAyI tathA pothI sArI rIte mAre che, eTale ke temanA hAthamAM je sAdhana Ave tenAthI te so bhane 41 rAma rIte bhA2 bhAre cha. " aTThArasakammakAriNo" te For Private And Personal Use Only
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 336 praznavyAkaraNasUtre 'aTThArasakamma kAriNo' aSTAdazakarmakAriNaH aSTAdazacauramamatikArakAH aSTAdazaprakAraizcauyaM bhavati tatkArakA ityarthaH / atha caurasya cauryakarmaNazca lakSaNamukta granthAntare " cauraH 1, caurApako 2, mantrI 3, bhedajJaH 4, kANakakrayI 5 / ___ annadaH 6, sthAnadazcaiva 7, cauraH saptavidhaH smRtaH // 1 // " cauraH cauryakArakaH 1, caurApakA-caurAya vastusamarpakaH 2, mantrI caurAya sampatidAyakaH 3, bhedajJaH='kutra kasya gRhe kayArItyA kasmin samaye caurI kartavye -tyAdi bhedajJAtAraH 4, kANakakrayI-caurA nItaM bahumUlyavastukANakaM hInaM kRtvA yaH krIgAti saH 5, anada: caurAya-cauryAya mannadAyakaH, 6, sthAnadA caurAya vizrAmArtha svagRhAdau sthAnadAyakaH 7, iti saptavidhazcauraH / atha cauryakarma yayAghurI taraha mArate haiM / (aTThArasakammakAriNo ) ye caura aThAraha prakAra se jo cauryakarma kiyA jAtA hai usameM nipuNa hote haiN| granthAntara meMcora aura corI ke lakSaNa isa prakAra kahe hue haiM "cauraH 1 caurApako 2 maMtrI 3, bhedajJaH 4, kANakakrayI 5 / annadaH 6 sthAnadazcaiva, cauraH saptavidhaH smRtaH // 1 // " jo svayaM corI karatA hai 1, coroM ko vastu detA hai 2, coroM ko saMmati detA hai 3, kisa samaya kisake ghara meM kisa rIti se kahAM corI karanI cAhiye ityAdi rUpa se jo coroM ko corI karane kA bheda detA hai 4, coroM ke dvArA lAI gaI bahu mUlya vastu ko jo alpamUlya dekara kharIdatA hai 5, jo coroM ke liye khAne pIne kI vyavasthA karatA hai 6, tathA coroM ke liye vizrAmanimitta jo apane ghara Adi meM sthAna detA hai7 ye saba cora haiN| isa prakAra ye sAta tarahake cora kahe gaye haiM // 1 // cAra je aDhAra prakAre corI karavAmAM Ave che temAM nipuNa hoya che. bIjA granthamAM cara ane corInAM A pramANe lakSaNe batAvyAM che. ___ " caura : 1 caurApako 2 maMtrI 3 bhedajJaH 4 kANakakrayI 5 / ___annadaH 6 sthAnadazcaiva, cauraH saptavidhaH smRtH||1||" (1) 2 pote 1 yArI re cha, (2) 2 yArAne tum| Ape cha, (3) re yArAne samati mAghe che, (4) 4yAre, AnA 52mA, 44 rIte yArI karavI joIe ItyAdi prakAre je cerane cerI karavAnuM rahasya batAve che, (5) cere dvArA corI lAvavAmAM AvelI kImati cIjone je ochI kImate kharIde che, (9) je corene mATe khAvA pIvAnI vyavasthA kare che tathA (7) je corone pitAnA gharamAM Azraya Ape che, te badhA cora gaNAya che, A rIte sAta prakAranA cora batAvyA che ! 1 / For Private And Personal Use Only
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 sU0 15 kIdRzaHzcaurAH kIdRzaphalaM labhante ! nirUpaNam 337 bhalanaM 1, kuzalaM 2, tarjA 3, rAjabhAgo 4, 'valokanam 5 / amArgadarzanaM 6, zayyA 7, padabhaGga 8, stathaiva ca // 1 // vizrAmaH 9, pAdapatana 10. mAsanaM 11, gopanaM 12 tthaa| khaNDasya khAdanaM caitra 13, tathAnyanmoharAjikam 14 // 2 // padyA15, nyu 16, daka 17 rajjUnAM 18, pradAnaM jJAnapUrvakam / etAH pramUtayo jJeyA aSTAdaza manISibhiH // 3 // tatra bhalana='na bhetavyaM bhavatA tava pakSe'hamapi sammiliSyAmI 'tyAdi vacanaiH corI aThAraha prakAra kI isa taraha se hai"bhalanaM 1 kuzalaM 2 tarjA 3 / rAjabhAgo 4'valokanam 5 / amArgadarzanaM 6 zayyA / parabhaGga 8 stathaiva ca // 1 // vizrAmaH 8 pAdapatana 10 / mAsanaM 11 gopanaM 12 tthaa| khaNDasya khAdanaM caiva 13 / tathAnyanmoharAjikA 14 // 2 // padyA 15 nyu 16 daka 17 rajjUnAM 18 / pradAnaM jJAnapUrvakam / etAH prasUtayo jJeyA / aSTAdaza mniissibhiH|| 3 // bhalana 1, kuzala 2, tarjA 3, rAjabhAga 4, avalokana 5, amArgadarzana 6, zayyA 7, padabhaMga 8 // 1 // vizrAma 9, pAdapatana 10, Asana11, gopana 12, khaMDavAdana 13, moharAjika 14 // 2 // padyadAna 15, agnidAna 16, udakadAna 17, rajjupradAna 18 // 3 / / " tuma Daro mata-maiM bhI tumhAre pakSameM mila jAU~gA" ityAdi corInA aDhAra prakAra nIce pramANe che - "bhalanaM 1, kuzalaM 2, tarjA 3 rAjabhAgo 4 'valokanam / amArgadarzanaM 6 zayyA 7 padabhaGgA8 stathaiva ca // 1 // vizrAmaH 9 pAdapatana 10 mAsanaM 11 gopanaM 12 tathA / khaNDasya khAdanaM caiva 13 tathAnyanmoharAjikA 14 // 2 // padyA 15 gnyu 16 daka 17 rajjUnAM 18 pradAnaM jJAnapUrvakam / etAH prasUtayo jJeyA aSTAdaza manISibhiH // 3 // (1) mAna, (2) zata, (3) dot (4) mA (5) Aqana, (6) mAna, (7) zayA, (8) 54 // 1 // (4) vizrAma, (10) pA5tana (11) mAsana, (12) |pn, (13) mAna, (14) bho // 2 // (15) pahAna, (11) nidAna, (17) 64Ana bhane (18) 2044pradAna it3 (1) " tame 2 / / bhA- 5 tmaa2|| pakSamA bhajI 4" mere pra0 43 For Private And Personal Use Only
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 338 www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre caurANAmutsAhadAnaM 1, kuzalaM = sukhaduHkhAdi pRcchA2, tarjA = caurasya hastAdisaGketa karaNaM 3, rAjabhAgaH = rAjakarasyA'padAnam 4, avalokanaM caurya kurvata - upekSApUrvaka prekSaNaM 5, cauryamavalokyA'pi svAminaM pratyakathanamityarthaH, amArgadarzana = caurANAMrakSArtha munmArgapradarzanaM, cauramArgapracchakAnAmanyamArgadarzanaM vA 6, zayyA - caurAya za yyAdAnaM7, padabha==pazUnAM saJcAlanena caurANAM gamanA''gamanamArgAGkitacaraNacihnaluptakaraNaMda, tathaiva vizrAmaH = svagRhe nivAsadAnaM9, zayyAdAnamanyatrApyupavezanAdyarthaM " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir utsAha vardhaka vacanoMse coroMkA utsAha adhikabaDhAnA isakA nAma bhalana 1 | coroM ke sukha-duHkha Adi ke samAcAra pUchanA isakA nAma kuzala hai 2, hAtha Adi ke saMketa se coroM ko izArA karanA isakA nAma taja hai 3 / nirdhArita rAjaTeksa kA nahIM denA isakA nAma rAjabhAga hai 4 / corI karate hue cora ko upekSApUrvaka dekhanA isakA nAma avalokana hai, arthAt cora ko corI karate hue dekhakara ke bhI apane mAlika se nahIM kahanA - yaha bhI corI kA prakAra hai 5 / coroM kI rakSA ke abhiprAya se anveSaNa karane vAloM ko unmArga pradarzana karanA isakA nAma amArgadarzana hai 6 | coroM ke liye soneko zayyA denA isakA nAma zayyA hai 7 / coroM ne jahAM corI kI ho vahAM unake mArga meM caraNacihna aMkita ho gaye ho to una cihnoM ko naSTa karane ke liye una para se pazuoM ko nikAlanA ki jisase ve naSTa ho jAyeM aura pahicAnane meM na Ane pAve, isakA nAma padabhaGga hai 8 / apane ghara meM coroM ko rAjabhAga che, (5) yorI kahe ke cArane corI cArInA ja utsAha vardhaka vacanA dvArA cArAne utsAha vadhAravAnI kriyAne majjana kahe che. (2) cArAne sukha duHkha vagerenA samAcAra lAvanArane kuzajI kahe che (3) hAtha AdinA saMketathI cArAne IzArA karavA tenuM nAma tartA che. (4) nakkI thayela rAjabhAga-rAjyanA kara na devA tenuM nAma karatAM cArane upekSApUrvaka jevo tene ayoghna che, eTale karatA jovA chatAM paNa potAnA mAlikane nahIM kahevuM te paNa prakAra che. (6) cArAnI rakSA karavAne mATe temanI zodha karanArane khATo mA atAvavo tene amArgadarzana uDe che. (7) thorIne sUvAne mATe pathArI devI tene zayyA uDe che. (8) thorobhe jyAM yorI harI hAya tyAM tenA bhAga mAM tenAM pagalAM paDayAM thAya te te pagalAMnA nAza karavAne mATe temanA para pazuAne doDAvavA ke jethI te pagalAM bhUMsAI jAya ane oLakhI na zakAya. A prakAre pagalAMnA nizAnano nAza karavAnI kriyAne padma kahe che. (9) For Private And Personal Use Only
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 11 kIdRzAzcaurAH kIdRzaphalaM labhante ! 339 zayanIyavastudAnamityubhayorbhedaH pAdapatanaM praNAmAdinA caurANAM satkArasammAnakaraNam 10, Asanam AsanadAnaM 11, gopanaM nA'nena cauyaM kRtaM svagRhe sthApayitvA nAstyatreti vA kayanena caura saGgopanaM 12, khaNDasya khAdanaM-caurebhyomiSTAnAdidAnaM 13, tathA'nyanmoharAjikam lokaprasiddhayA pararASTre gatvA vastu vikrayaH 14, tathA jJAnapUrvakaM='coro'ya' miti buddhipUrvakaM pAdyAgnyudakarajjUnAM pradAna mArgagamanazramApanodArtha pAcaM pAdAya hitamuSNatailajalAdi, tasya dAnaM 15, pAkAdyarthamagnidAnam 16, udakadAna-pAnArtha jaladAnaM 17, tathA corItagomaThaharAnA-vizrAma denA isakA nAma vizrAma hai 9 / zanyAdAna aura vizrAma meM antara kevala itanA hI hai ki zayyAdAna to dUsarI jagaha Thaharane para bhI diyA jA sakatA hai parantu vizrAma apane ghara meM hI diyA jAtA hai 9 / cauroM ke caraNoM para girakara unakA Adara satkAra karanA isakA nAma pAdapatana hai 10 / baiThane ko Asana denA yaha AsanadAna hai 11 / " isane corI nahIM kI hai, ghara meM hone para bhI ghara meM cora nahIM hai " isa prakAra kaha kara cora kI rakSA karanA isakA nAma gopana hai 12 / coroM ke liye khAne ko miSTAnna Adi denA isakA nAma khaNDa khAdana hai 13 / nAkA baMdI hone para dUsare sthAna meM, athavA loka prasiddhi se pararASTra meM ekadezase le jAkada dUsare dezameM becanA isakA nAma moharAjika hai 14 / " yaha cora hai " aisA jAnakara bhI use padya, agni, udaka, rajju denA, pairoM kI thakAvaTa miTAne ke lie garma jala taila Adi kA denA padya hai 15 / bhojana banAne ke liye agni denA 16 / corene pitAnA gharamAM Azraya Ape tene vizrAma kahe che. zayyAdAna tathA vizrAmamAM taphAvata eTale ja che ke zayyAdAna te bIjI jagyAe rahe te paNa ApI zakAya che. paNa vizrAma pitAnA gharamAM ja apAya che. (10) yorAne ya2Ne nabhIne teno mA62 s4|2 42yo, tethe pAdapatana cha, (11) mesathAne bhAsana mA5yu, tene AsanadAna 4 cha, (12) " ! bhAse corI karI nathI, gharamAM cora chupAvyo hoya chatAM paNa cora gharamAM nathI " e pramANe kahIne coranI rakSA karavI, tene jovA kahe che. (13) corene bhAvAne bhATe bhiSTAnna pu, tene khaNDakhAdana 4 che. (14) nA.dhI DApA chatAM bIjI jagyAe athavA eka dezamAMthI laI jaIne bIjA dezamAM mAla veyayo, tene moharAjika 3 cha. (15) " / yo2 cha" mevI maNa2 DApA chatai 5 tene 55, mani, Ges (riel), 2014 (32) he te pAna corInA ja prakAre che, pagane thAka dUra karavAne mATe garama pANI, tela Adi For Private And Personal Use Only
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre himAdi bandhanAthai prAsAdAdivAroDhuM vA rajjudAnam 18, ityetAnyaSTAdazavi. dhAni pravatyaH cauryakaraNAni / punaH kIdRzAste paradravyApahAriNaH ? ityAha-'pAiyaMguvaMgA' patitAGgopArA-pAtitAni-boTitAnyaGgAni hastapAdAdIni, upAGgAni ca-aGgulikezazmazyAdIni yeSAM te tathA, kaluNA' karuNAH dInA:-pApamalinA ityarthaH 'sukoDhakaMThagamatAlujibmA' zuSkoSThakaNThagalatAlujihvAH oSThau kaNThaH akSaroccAraNasthAnaM masa:-tadadho bhAgaH tAluH prasiddhaM eteSAM samAhAraH, jalaM vinA zuSkamoSThakaNThagalapAlu jihavaM yeSAM te tathA, 'taNhA ittA' sRSNAditAH pipAsA''kulitAHsantaH 'pApiyaM jAyaMtA' pAnIyaM yAcamAnaH: ' vigayajIviyAsA ' vigatajIvitAzA jIvanAzArahitAH ' varAkAH mandapuNyAH 'bajhapurisehiM ghADiyaMtA' vadhyapuruSaibIma ke liye jala denA 17, curAI gaI bhaiMsa Adiko bAMdhane ke liye tathA makAna Adi kI chata para caDhAne ke liye rassI denA 18 / ye 18 prakArakI kI coriyAM haiM / / 3 // __ (pAiyaMguvaMgA) ye paradravyApahArI cora hAtha paira Adi aMgoM meM tathA aMgulI, keza, imazru dADhImUcha Adi upAMgoMmeM kabhI bhI akSata nahIM rahate haiM ! (kaluNA) ye sadA pApa se malina bane rahate haiM / tathA (sukkoTTa kaMThagalatAlujimmA ) pAnI ke vinA oSTha kaMTha galA tAla tathA jihvA ye saba isake zuSka hote (mUkate ) rahate haiM / (taNhAiyA ) pipAsA se Akulita hokara ye ( pANiyaM jAyaMtA) " pAnI lAo pAnI lAo" isa prakAra yAcanA karate hue (vigayajIviyAsA ) kabhI 2 apane jIvana kI AzA se bhI rahita ho jAte haiN| (varAgA) ina abhAgoM ko (vnjhdevAM te kriyAne pA kahe che, (16) bhejana banAvavAne agni Apo, (17) pIvAne mATe pANI ApavuM ane (18) cerelI gAya, bheMsa Adine bAMdhavA mATe ane makAna AdinA chAparA para caDavAne mATe deraDuM devuM, e 18 (aDhAra) prakAranI corI hoya che. 3 sAtha--" pAiyaMguvaMgA" te 52dhanatuM apdd26|| 42 // 2 // yora sonA hAtha paga Adi aMga, tathA AMgaLIe, keza, nAka, kAna Adi upAMge kadI yA makSata (chehAyA vinAnA) tai nathI. " kaluNA" teso pAyathI sahI bhalina 23 cha, tathA " sukodrakaMThagalavAlujibbhA" tabhanA , 44, gaNa, au tathA ma pa vinA zu (sUyA ) 22 2. " taNhAiyA" ta2sathI vyANa thane te kho " pANiyaM jAyaMtA" " 5ipl sApo, pAell, roll aat " kI yAyanA 42tA 42 // "vigaya jIviyAsA" yA24 to pAnI sA pachADI he che. "varAgA" te miyAmAne "vanjhapurisehi" 15sthAna For Private And Personal Use Only
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a0 3 sU0 16 kIdRzAzcaurAH kodazaM phalaM labhante ? 341 oTayamAnAH-vadhye vadhyasthAne zUlAropaNasthAne puruSaiH tatra niyuktaiH rAjapuruSaiH dhrAhayamANAH yamANAH nIyamAnA ityarthaH, 'taM pi ya na lahaMti ' tadapi ca na labhante jalamAtramapi pAtuM na mApnuvanti, kimanya ? dityarthaH // mU0 15 // api ca-tattha ya ' ityaadi| mUlam-tattha ya kharapharusa-paDaha-ghaTriyA-kUDaggahagADharuTThanisiTra parAmaTThA vajjhakarakuDijuyanivAsiyA surattakaNavIragaDhiyavimukula kaMThe guNavajjha-dUya-AviddhamalladAmamaraNa bhayuppaNNa seyaAyataNehuttappiyakiliNNagattAcuNgaguMDiyasarIrarayareNubhariyakesA kusaMbhagukkiNNamuddhayA chiNNajIviyAsA ghuNNatA vajjhapANappiyA tilaM -tilaM ceva chijjamANAsarIravikattalohio-littakAgaNimaMsANikhAviyaMtA pAvA kharakarasaehiM tAlijamANadehA vAtiganaranArisaMparivuDA picchijjaMtA ya nAgarajaNeNa dhajjhanevatthiyA paNijjaMti NagaramajjeNa kivaNakaluNA attANA asaraNA aNAhA abaMdhavA baMdhuvippahINA vipikkhaMtA disodisimaraNabhayuviggA aghAyaNapaDiduvArasaMpAviyA adhaNNA mUlaggavilaggabhiNNadehA,te ya tattha kIrati prikppiyNguvNgaa|suu016|| TIkA-'tattha ya' tatra ca vadhyasthAne 'kharapharusapaDaghaTTiyA' kharapharuSapaTahaghaTitAHtatra kharaparuSaH zUlAropaNAdi saGketanacakatvAdatyantakaThoro yaH paTahaH= 'Dhola' purisehiM ) vadhyasthAna para niyukta hue puruSa jaya ( ghADiyaMtA) vadhyasthAna para lekara calate haiM to inheM vahAM (taMpi ya ) eka biMdu jala bhI pIne ko (na lahaMti) nahIM milatA hai / aisI inakI dazA bana jAtI hai|suu015|| phira bhI kahate haiM-- tattha ya' ityaadi| TIkArtha-(tattha ya kharapharusa paDaghaTTiyA) vahAM vadhyasthAna para eka Dhola paniyuta thayesa puruSo nyAre "ghADiyaMtA" vadhasthAna ta23 14 naya che, tyAre tabhane tyo "taMpi ya" pAvAne pAena se TI 54 " na lahaMti "bhagatuM nathI. temanI evI dazA thAya chesU. 15 quii sUtra42 // ena 42 cha-" tattha ya" tyAdi. TI -"tatthayakharapharusapaDapaTTiyA' tyAM yathAne .mesane 2 che. For Private And Personal Use Only
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 342 praznavyAkaraNasUtre iti bhASA prasiddhastena vAdyamAnena saha rAjapuruSai nIyamAnAH santo ghaTTitAH = veSTyAdibhistADitAH mAryamANA ityarthaH, 'kUDaggahagADhakhdanisiddhaparAmaTTA ' kUTagraha gADharuSTa nisRSTaparAmRSTAH = tatra kUTagrahatvAt = kUTena ulaprapaJcena caurasya paradhanagrAhitvAda gADharuSTe:- atikruddhaiH rAjapuruSaiH nisRSTA : apahRtadhanAH, nirdhanA ityarthaH, punaH parAmRSTA ca = gRhItA ye te tathA 'bajjhakara kuDijuya nivasiyA' badhya karakuTIyuganivasitAH vadhyAnAM yat karakuToyugaM nindyavastravizeSadvayaM tannivasitaM paridhASitaM yeSAM te tathA vadhyavajradhAriNa ityarthaH, 'suratakaNavIragadiyavimukulakaMThe guNalajjhadUya AviddhamaladAmA ' suraktakaNavIragrathita vimukulakaNThe Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir rahatA hai aura jaba jisakA zUlAropaNa kA hotA hai taba vaha bajatA hai ataH zUlAropaNa Adi saMketa kA sUcaka hone se vaha kharaparuba - atyaMta kaThora mAnA gayA hai, jaise hI vaha bajAtA hai ki rAjapuruSa usa vadhya vyakti ko sAtha meM lekara cala deteM haiM / aura rAste meM ve unacoroM ko vetra - yaSTayAdi se tADita bhI karate jAte haiM / ( kUDA hagADha ruTTa nisi parAmaTThA) ye rAjapuruSa una coroM para ( kUDaggaha ) chalaprapaMca se paradhana ko apaharaNa karane ke kAraNa ( gADharuDa) atyaMta ruSTa ho jAte haiM, aura isI se ( nisiDa) apahRta dravya ko chIna bhI lete hai, aura bAda meM unheM (parA - maTThA) pakar3a lete haiM (bajjhakara kuDi juyanivasiyA ) jaba ve zUlI para unheM caDhAne ke liye le jAte haiM to isake pahile unheM ve vacyapuruSoM ko ( vajjhakara kuDiya) pahirAne ke yogya niMdya do vastra ( nivasiyA ) pahirA dete haiM (suratakaNavIragahiya vimukula kaMThe guNavajjha dUya Aviddha dd = jyAre koine zULI para caDAvavAnA samaya thAya che tyAre te vagADavAmAM Ave che. tethI zUlArApaNu Adi sa`keta darzAvanAra hovAthI tene saravaNa atyaMta kuThAra kahela che. jevo te DhAla vAge che, ke te rAjapuruSo te vaSya vyaktine laIne upaDe che, ane rastAmAM te loko te corene soTI, lAkaDI AdithI iTAre che. kUDaggahagADha ruDunisiTU parAmaTThA " te rAbhpuruSo te thoro para 4: CL kUDaggraha " chapaTathI paraghananuM hara ukhAne sIdhe " gADharuTu atyaMta choghe larAya che, ane temanI pAsethI te boo "nisiTTha " corelAM dravyane chInavI pazu se che, bhane pachI tebhane " parAmaTThA " pahaDI se che. " vajjhakarakuDijuyanivasiyA " jyAre teo temane zULIe caDAvavA lai jAya che tyAre vadhya puruSAne paherAvavA vajjhakarakuDiya lAyaka, e niMdya vaso "nivakhiyA" tebhane Dezave che "suratakaNavIragaddiyavimukulakaMThe guNava 66 For Private And Personal Use Only "
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 16 kIdRzAzcaurAH kidRzaMphalaM labhante ? 343 guNavadhyadUtAviddhamAlyadAmAnaH, tatra suraktaiH kaNavIraiH-puSpavizeSaiH prathitaM= gumphitaM vimukulaM-vikAsitaM kaNThe guNa iva-kaNThamUtramiva tathA vadha sUcakatvAt vadhyadataH vadhacinham ,-AviddhaM-parihitaM mAlyadAma=puSpamAlyaM yeSAM te tathA, 'maraNabhayuppaNNaseyaAyataNehuttappiya kiliNNagattA' maraNabhayotpannasvedAyatasnehottapitaklinagAtrAH, tatra maraNabhayAdutpannena svedena asvedena AyataH sarvAGge vyApto yaH snehaH= ArdratA tenottapitAni santaptAni klinAni ArTIkRtAni ca gAtrANi-zarIrANi yeSAM te tathA, maraNabhayotpannaprasvedArTIbhUtazarIrA ityarthaH, 'cuNNaguMDiyasarIrA' cUrNaguNDitazarIrAH = ' cUnA' iti bhASAprasiddhacUrNadravyAvaguNThitasarvAGgAH, ' rayareNubhariyakesA' rajo reNubhastikezAH rajoreNubhiH dhRlibhirbharitAH saMbhRtAH kezA yeSAM te tathA, 'kusaMbhagukiNNamuddhayA' kusambhamalladAmA ) ( surattakaNavIragahiya) kanera ke lAlaphUloM se gUMthI huI (vimukula ) vikasita kaMThe guNakaMThasUtra tathA ( vajjhadUra ) vadhasUcaka hone se vadhyadUta-vadhacihna svarUpa aisI (AviddhamalladAmA ) phUlamAla jinako pahinAI jAtI hai (maraNabhayuppaNNaseyaAyataNehu ttappiya kiliNNagattA ) (maraNabhayuppaNNaseya ) maraNa ke bhaya se utpanna hue svedapasIne se (AyataNeha ) inake aMga gIle ho jAte haiM isase inakA zarIra ( uttappiya ) jalane lagatA hai jisase (kiliNNagattA) inakA saba zarIra pasIne se jharatA rahatA hai( cuNNaguMDiyasarIrA) inake zarIra para cUnA lapeTa diyA jAtA hai jisase adhika jalana hotI hai| tathA (rayareNubhariyakesA ) inake kezoM para bAhara kI dhUli ur3akara bhara jAtI hai| kAraNa unake pAsa usa samaya aise sAdhana nahIM hote haiM jisase jjhadUyAviddhamalladAmA " " surattakaNavIragahiya " reno sAsa somAthA thedI " vimukula" mA hemA ma265 2vI, " vajjhadUya" 55 sUya: pAthI-vadhyatayathita vI " Aviddha malladAmA " dUsamA bhane paDezavAmAM Ave che. " maraNabhayuppaNNaseyaAyataNehuttappiyakiliNNagattA " "maraNabhayuppaNNaseya " bha2nA ayathI utpanna thye| pasInAthI " AyataNeha " tabhanai A1 Alli thAya che, ayathI tamanA zarI2 " uttappiya" ni sAge cha, bhane te raNe " kiliNNagattA" tebharnu mAmu zarIra tANa yAya cha. "cuNNaguMDiya sarIrA" tebhanaya zarIra 52 yUno yo57yo sAya cha, thA zarIrabha padhAre mAta thAya cha, tathA " rayareNubhariyakesA " temanA pANamA bahAranI dhULa uDIne bharAya che, kAraNa ke te samaye vALa oLavAnAM sAdhana tabhanI pAse khAtai nathI. :" kusumagukkiNNamuddhayA " " kusumaga" ausubhA For Private And Personal Use Only
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir D 344 praznavyAkaraNasUtre kotkIrNamUrdhanAH kusumbhakenarAgavizeSeNa utkIrNAH vyAptA mUrdhajAH kezA yeSAM te tathA raktarAgaraJjitakezadhAriNa ityarthaH, 'chiNNajIviyAsA' chinnajIvitAzAH jIvanAzArahitAH 'ghuNNatA' ghUrNamAnA=maraNabhayavyAkulatvAt 'vajjhapANappiyA vadhyaprANapriyAH adhyAhantavyA eva prANAH priyAH yeSAM te tathA, ' tilaM tila ceva chijjamANA' tilaM tilamivachidyamAnAH rAjapuruSaiH pratyaGgopAGgaM troTayamAnA ityarthaH, ' sarIra vikattalohiolittakAgaNimaMsANi khAviyaMtA' zarIravikRttalohitAvaliptakAkaNI mAMsAni khAdyamAnAH, tatra-caurasyeva zarIrAd vikRttAni khaNDitAni lohitAbaliptAni yAni kAkaNI mAMsAni-mAMsakhaNDAni tAni khAdyamAnAH rAjapuruSaiH zastrAdikartitasvamAMsakhaNDAni khAdyamAnA ityarthaH, 'pAvA' papAAH keza saMskArita kiye jA sakeM (kusuMbhamukiNNamudyA ) ( kusuMbhaga) kussumbha raMga se ( ukiNNamuddhayA ) inake keza raMjita kara diye jAte haiN| (chinnajIviyAsA ) ye vicAre apane Apako mAnane lagate haiM ki aba hama thor3I dera meM hI marane vAle haiM, ataH inake jIvana kI AzA TUTa jAtI hai / (ghuNgaMtA ) maraNabhaya se vyAkula hone ke kAraNa inakA dimAga cikkara khAne ghUmane laga jAtA hai| ( vajjhapANappiyA ) inheM vadhya-mAre jAne vAle apane prAga hI bar3e priya hote haiM / arthAt usa samaya inheM koI bhI vastu priya nahIM hotI hai, kevala apane prANa ho-jo kucha dera bAda naSTa ho jAnevAle haiM sabase adhika priya lagate haiM / (tilaM tilaM ceva chijja. mANA) rAjapuruSa inake aMgopAMgoM ko tila tila kI taraha kATa 2 kara alaga 2 kara DAlate haiN| (sarIravikattalohiolittakAgaNimaMsANi khAviyaMtA ) ve rAjapuruSa ( sarIrAvikatta ) kATe gaye inake zarIra se nikale hue ( lohiovalitta ) lohI se lipta aise ( kAgaNimaMsANi) mAMsa ke choTe choTe Tukar3oM ko (khAviyaMtA) unheM khilAte haiM (pAvA) 2yA " ukkiNNamuddhayA" temanA vANa 27 nama Ave cha. " chinnajIviyAsA" te miyA sama taya cha / 3. abhe the| sabhayanA mahamAna chIme, meTale temanI savAnI mAza! tUTa naya cha ghuNNaMtA " bhAtanA layathI vyA thavAthI tamanA bhagata 252 272 dhUbhA sAgecha "vajjhapANappiyA" tene vadhya-jene vadha thavAne che tene pitAnA prANa ja sauthI vahAlA lAge che, eTale ke te samaye tene bIjI kaI paNa cIja gamatI nathI, paNa ceDA samaya pachI jene nAza thavAne che te prANu ja sauthI vadhAre priya lAge che. " tilaMtilaM ceva chijjamANA" 20 puruSo to temana A GuigAnA tasa ta 21 248 42 cha " sarIravikattalohiolittakAgaNimaMsANikhAdiyaMtA " te rAjapuruSa lehIthI kharaDAyelA mAMsanA nAnA TukaDAo temane khava For Private And Personal Use Only
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 3 sU0 16 caurAH kiM phalaM labhante ? pApinaH 'kharakarasaehiM tADhijjamANadehA' kharakarazataistADyabhAnadezaH aticikaNapASANabhRtacarmakozazataiH 'kaMkarabhare cAbuka' iti bhASAprasiddhaiH tADayamAnadehA -tADayamAnazarIrAH tathA 'zAtigataranArisaMparicuDA' vAtika naranArIsamparivRtAH tatra-vAtikaiH-ucchRAlaiH narainArIbhizca saMparidratAH-yuktAH maryAdAvarjitanaranArIvRndaveSTitA ityadhaH, picchijjatA ya nAgarajaNeNa ' nAgarajanena dRSTuM samAgatena prekSyamAnAH 'vajjhanevasthiyA' vadhyanepathyikA yogyaM nepathyaM yeSAM te vadha nepayikAH paridhRtaghAtapatravepAH, 'garamajhega' nagaramadhyena=puramadhyabhAgamArgeNa 'paNijjati ' praNIyante nIyante 'kiviNakaluNA' kRpaNakaruNAH kRpaNeSvapi karuNA atidInA ityarthaH, 'attAgA' atrANA-trANavarjitAH anarthanivArakAbhAvAt 'asaraNA' azaraNAH zaraNahInA:-yogakSemakArirahitatvAt ataeva 'agAhA ' anAthA: nAyavarjitAH 'abaMdhayA' avAndhavAHbAndhavarahitAH tathA ye bar3e adhika pApI hote haiN| (kharakaralaehi ) ativikaNa pASANakhaMDoM se bhare hue aise saikar3oM kor3oM kI (tAlijamANadezA) inake zarIra para mArapar3atI hai| tathA (vAtigamaranArisaMparicaDA) maryAdA varjita naranAri gaNa se veSTita rahate haiM / (picchijjatA ya nAgarajaNeNa ) inheM dekhane ke liye nAgarikajana Ate haiN| (bajha nevatthiyA) inakI vezabhUSA vadhyayogya hotI hai / (NagaramajheNa paNijjati ) rAjapuruSa inheM nagara ke bhItara se hokara hI nikAlate haiN| (ziviSAluNA ) usa samaya ye dInoM se bhI atidIna hote haiM (attANA) anartha ko nivAraNa karane vAlA koI nahIM hone se inakI koI rakSA karane vAlA nahIM hotA hai, isaliye ye atrANa hote haiM, ( asaraNA) yoga, kSemakArI puruSa se rahita hone ke kAraNa ye azaraNa-zaraNa hIna hote haiN| (aNAhA) anAtha rakSakake abhAva se ye anAtha hote haiM, tathA (avaMdhavA ) baMdhuoM ke abhAva se zave / ", "pAvA" te pa pAyI jAya cha. "kharakaramapa"i bhatizaya thi! patthanA 14thI laresA 34127maan| "tAlijamANadehA" tabhanAM zarI2 52 bhA2 54 cha. tathA "vAtiganaranArisaMparikhaDA" mAha 2Dita zrI puruSonA samUDathI temA vITa yesa27 cha. "picchijjetA ya nAgarajaNeNa" temane navAne bhATa nAgari202!! 42 2. "vajjhanevatthiyA" tena pASA vadhyAne yAya yache. " NagaramajheNa paNijjati" 2200 puruSo temane namanI pathye 272 sa ya che. "kiviNa kaluNA" tyAre sIne bhatizaya hIna42manulave cha. "accANA" te yAtanAmAMthI temane bacAvanAra keI na hovAthI te leke rAtrAnA rakSaNavagaranA heyache, " asaraNA" bhane / 2|5naa 15 puruSa na pAthI te 252261 DAya che. "aNAhA" 264ne asAve. ts| manAtha jaya cha, "abaMdhavA" pra.43 For Private And Personal Use Only
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 346 www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre 'baMdhuvippahINA' bandhuviprahINAH =bandhuviyuktAH, 'disodisi vipikkhatA' dizo dizaM vimekSamANAH ekarapA dizo'nyAM dizaM pazyantaH 'maraNabhayucciggA ' maraNabhayodvignAH=mRtyubhayavyAkulA:='AghAyaNapaDiduvArasaM vAniyA' AvAtanamatidvArasaMbhAvitAH = AghAtanamatidvAraM = badhyabhUmidvAraM tatra saMprApitA:nItA ye te tathA, ' aghaNNA ' adhanyAH- bhAgyahInAH adattAdAyitvAt 'sUlagavilaggabhiNNadehA zUlAgra vilagnabhinnadehAH, tatra - zUlAgre vilagnaH = AropaNena saMlagnaH bhinava deho yeSAM te tathA ' te ' te ca = adattAdAyinaH ' tattha ' tatra ghAtanadvAre vadhabandha mAraNa nirbhartsanA lAropaNAdi yAtanAsthAne 'parikappiyaMguraMgA' parikalpitA GgopAGgAH kartrIprabhRtizastreH karttitakarNanAsikAzravayavAH ' kIraMti ' kriyante, daNDavidhAyirAjapurupairiti / sU0 16 / / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ye binA baMdhu ke hote haiM / ( baMdhuvippahINA ) bAMdhavajana hone para bhI ve inheM chor3a dete haiM / isaliye ye bandhu hIna hote haiM (disodisaM vipekkhatA) vicAre ye eka dizA se dUsarI dizA kA hI avalokana karate rahate haiM aura ( maraNabhavviggA ) mRtyu ke bhaya se vyAkula bane rahate haiN| isa taraha kI sthiti saMpanna bane hue ina adattAdAyI janoM ko ve rAjapuruSa lAkara (AghAyaNapaDiduvAra saMpAviyA) vadhyabhUmi ke dvAra para upasthita kara diye jAte haiN| kyoM ki (aNNA) ye adattagrAhI jana abhAge hote haiM / (sUlaggavilaggabhiNNadehA ) ina coroM kA zarIra zUla ke agrabhAga para Aropita kara dene ke kAraNa chinna bhinna ho jAtA hai / (te pa tattha ) vahAM usa vadha, baMdha, mAlaNa, nirbhartsana, zUlAropaNa Adi yAtanA ke sthAna meM unake ( parikappiyaMguvaMgA ) aMga evaM upAMga arthAt nAka kAna Adiko kaiMcI Adi zastroM se kATa diye jAte haiM // lU - 16 // d madhumo alAve tethe amandhu hoya che. " baMdhuviSpahINA " madhuno hoya to pazu tebhanA dvArA temaneo tyAga uzaya che, " disodisaM vipekkhatA " sevI paristhitimAM te bicArA eka dizA taraphathI khIjI dizA tarapha joyA kare che. ane maraNabhayuvviggA maraNanA bhayathI vyAkuLa bane che. A prakAranI sthitimAM mUkAyelA te cArAne rAjapuruSA lAvIne ghANa paDaduvAra saMpA viyA " vadhasthAnanAM haramAne hAra pure che. azu aghaNNA " te mahattathADI- thora boDo umanasIma hoya che. " sUlaggavilaggabhiNNadehA " te yozanAM zarIra zULInA aNIdAra bhAgA para caDAvavAne kAraNe chinna bhinna thaI jAya che. ane" te ya tattha " tyAM te vadha, gaMdha, bhAraNa, nirlarsana, zUjhAzapazu ADhi yAtanA devAne sthAne temanAM parikalpayaMguvaMgA " agopAMgo, bheTale ke nAka, kAna Adine kAtara Adghi zastro vaDe kApI nAkhavAmAM Ave che. AsU.16|| For Private And Personal Use Only 66
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03sU017 adattAdAyinaH yatphalaM prApnuvanti tannirUpaNam 347 punarapyadattAdAyino yathAphalaM prApnuvanti tadAha-' kei ' ityAdi / mUlam kei ullaM bijjati rukkhasAlehiM kalaNAi vilavamANA / avare cauraMgadhaNi ya baddhA pavvayakaDagA pamuccaMte dUrapAtabahuvisamapattharasahA / aNNe ya gayacalaNamilaNa nimmadiyA kIrati / pAvakArI aTThArasa khaMDiyA ya kIrati muMDaparasuhiM / kei ukittakaNNohanAsA uppADiyanayaNa - dasaNa vasaNAjibbhidiyaM ciyA chiNNakaNNasirA paNijjati / chijjaMti ya asiNAnivvisayA ThipaNahatthapAyA ya pmuccNti|jaav jIvabaMdhaNAya kIraMti / kei paradavvaharaNaluddhA kAraggalaniyala-juyalaruddhA cAragAlaye hayasArAsayaNavippamukkA mittajaNa nirakiyA nirAsA bahujaNa dhikkArasadalajAiyA alajA aNubaddha khuhAparaddhA sIuNha taNhaveyaNadughaghaTTiyA vivaNNamuhavicchaviyAvihalamAliNa dubbalA kilaMtA kAsaMtA vAhiyA ya AmAbhibhUvagattA parUDha nahakesamaMsuromAmalamuttammi Niyagammi khuttA tattheva mayA akAmanA bAMdhiUNa pAesu kahiyA khAiyAe chUDhA, tattha ya viga-suNaya-siyAla-kolamajjAra-vaMda saMDAsatuMDapakkhigaNavivihamuhasaya-viguttagattA kayavihaMgA / keI kimijAya kuhiya dehA aNi? vayaNehiM sappamANA suTukkayaM jaM mao ti pAtro tuTeNa jaNeNa hayabhANA lajjAvaNagA ya huMti sayaNassa vi ya dIhakAlaM // sU0 17 // TIkA-kei kecit adattAdAyinaH mahAkaSTAnubhavanena ' kaluNAi viLavamANA' karuNAni vacanAni vilapantaH 'rukkhasAlehi' vRkSazAkhAsu 'ullaM vijjati' ullamvyante rajjyAdibhigarlabandhanena vRkSazAkhAsu Aropyante ityarthaH / ' avare , apare kecanA'dattAdAyinaH 'cauraMgadhaNiyabaddhA' caturaGgadhaNiyabaddhAH = catura For Private And Personal Use Only
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre zAninastAvapAdadvayarUpANi 'dhaNiyaM ' atyayaM baddhAni yeSAM te tathA dabaddhahastapAdAH, 'pancayakaDa gApAccaMte ' parvatakaTakAt pramucyante-girizikharAnipAtyante'ta eva 'dUrapAtabahuvisamapattharasahA' dUraghAtabahuviSamaprastarasahAH = bahuvighameSu= atyantaviSameSu nimnonmateSu mastareSu-pApANeSu yo dUrAt pAtaH nipatanaM taM sahante ye te tathA bhavanti / ' aNNeya ' anye ca 'gayacalaNamalaganimmadiyA kIro' gajacaraNamalananirmarditAH, tatra - gajacaraNena-istipAdena yanmalanaMmardanaM tena nirmarditAH sammarditazarIrAH kriyante / tathA ' pAvakArI 'pApakAriNaH phira ve antagrAho cora jila phala ko pAte haiM-' kei' ityAdi / TIkArtha-(ka) kisaneka adattagrAhI manuSya ( kalugAi vilayamANA) mahAkaSToko bhoganeke kAraNa karuNavacanoM se vilApa karate hue (rukkhasA hiM) vRkSoMkI zAkhAoM meM (ullaM pijjati) rassI Adi se bAMdhakara laTakA diye jAte haiM / tathA ( avare ) kitaneka adattagrAhI manuSya ( cauraMga dhaNiyapaddhA ) donoM hAtha paira khUba jakar3a kara bAMdhakara (pavyayakaDagA ) parvata kI coTI se ( panucate ) girA diye jAte haiM, ataH ve (dUrapAtavi. samapattharasahA) vahAM se gira kara nIce U~ce pattharoM para bahuta dUrataka guDakate Ane ke kAraNa zarIra meM bahuta burI taraha chula jAte haiN| isa taraha ke mahAbhayaMkara vedanA ko sahana karate haiM / ( aNNe ya) kitaneka adattapAhI cora ( gayacalagamalaNanimadiyA) hAthI ke pairoM ke tale DAla kara mardita (kIrati ) karavAye jAte haiN| isa taraha unake zarIra te adattAgrAhI cera je phaLa pAme che tenuM vadhuM varNana kare che- "ke" tyA sAtha - "keI' yA mahattayAhI bhANusAne 'kalugAivilavamANA" bhaDI4 mAvAne 4051 kyanAthI pitA5 42 // " rukkhasAlehiM " yonI jImA 52 " ullaM bijjati" ho29. mAhithI. pidhIne TAvI hevAbhA yAve cha. tathA " avare" 23 mahattADI mANasAne "cauraMgadhaNiyabaddhA " bhanne hAtha 5gane bharapUta mAMdhI "pavvakaDagA" patanI yathA "pamuccaMte" nIya semI vAmAM mArecha, tethI " dUrapAtavisamapattharasahA" tyAMthI yA nIcA paththara gabaDAvAne kAraNe temanA zarIra kharAba rIte cholAI jAya che sana te te so mati maya42 vedanA sahana 42 cha. tathA " aNNeya " sA mahattAhI yArAne "gayacalaNamalaNanimadiyA, thaan|| 5nIya nAbhAna " kIrati " 4211AmAM Ave che. merIta thAnA 5nIya 45 For Private And Personal Use Only
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra = suzinI TIkA a03017 adattAdAyinaH yatphalaM prApnuvanti tannirUpaNam 349 ' muMDaparasuhiM ' muNDaparazubhiH bhagnadhArakuThAraiH ' aTThArasakhaMDiyA ' aSTAdazasthAneSu khaNDitA kriyante karNa - nayana - nAsiko e-kara-caraNAnAM dvayaM dvayamiti dvAdaza, jihA - grIvA-kaNTha-pRSTha-vakSaH sthala-guhyendriyamiti SamilitvA'STAdazasthAnAni bhavanti / tathA 'ke' kecit 'ukattakaNNohanAsA' utkRttakaNaiSThinAsA:= utkRttAH- chinnAH karNaH oSThaH nAsA nAsikA ca yeSAM te tathA 'uppADinayaNadasaNavasaNA utpATitanayanadazanapaNAH, tatra utpATitAni-unmUlitAni nayanAni dazanA: dantAH kRpaNA:- aNDakozA yeSAM te tathA ' jimbhidiyaMciyA ' jihendriyAJcitAH jihavendriyaM azcitaM gamitam - AkRSTaM yeSAM te tathA AkRSTajihavendriyAH 'chiSNakaNasirA' chinnakarNa zirA:= chinnakarNanADyaH, 'paNijjaMti' praNIyante = zUlAdhAropaNAya vadhyabhUmau nIyante / kecit 'asiNA chijjeti ' hAthI ke pairoM se mardita hone ke kAraNa haDapasaliyAM cara-cUra ho jAtI hai aura ve bar3e duHkhI hote haiN| tathA kitaneka ( pAvakArI ) pApakArI adattagrAhI jana (muMDaparasuhiM) bhagna dhAra vAle kuThAroM se aTThAraha sthAnoM meM - karNa 2, nAsikA 2, nayana 2, oSTha 2, kara2, caraNa 2, (12) jihvA 13, grIvA 14, kaMTha 15, pRSTha 16, vakSasthala 17, evaM guhyendriya 18, maiM par3I burI taraha se khaMDita kara diye jAte haiM / tathA (keDa) kitaneka coroM ke ( ukkaNNonAsA) kAna nAka evaM oMTha kATa diye jAte haiM tathA ( uppADiyanayaNadasaNavasaNA ) netra phor3a diye jAte haiN| dAMta aura aMDakoza ukhAr3a liye jAte haiM / (jibhidiyaMciyA ) jIbha khecalI jAtI hai| (chiNNakaNNasirA) kAna kI naseM tor3a dI jAtI haiM / evaM isa taraha kI sthiti meM karake coroM ko ve rAjapuruSa (paNijjaMti) 66 www.kobatirth.org dd rAvAne kAraNe temanAM zarIranAM hADakAM ane pAMsaLIonA cUre cUrA thai javAthI te do ghar3I thIDA anubhave che tathA DeMTalA " pAtrakArI" pAthI mahattathAhI Aika "zenyfe"" we queal (ysl)seislaual "ergizertifeur" widi? jagyAe ghaNIja kharAba rIte mAravAmAM Ave che. te aDhAra agA A pramANe che chAna 2, nAsi 2, nayana 2, Dou. 2, hAtha 2, 501 2, bhUla, zrIvA, OM, pRSTha, vakSasthala, bhane guhyendriya, tathA " kei " DeMTalA thoronA uktta kaNNo nAsA " ana, nAu bhane DoI ayI nAmavAmAM Ave che tathA " uSpADiyanayaNadasaNavasaNA " yAMgo choDI nAthe che, hAMta gane gupta aMga ukheDI nAkhe che, jimbhidipaMciyA " jIbha kheMcI kADhavAmAM Ave che, chiSNakaNNasirA kAnanI naso teDI nAkhavAmAM Ave che. temanI evI hAsata urIne rAjpuruSo te yozene " paNijjaMti " zUjI para saDAvavAne sa (( 88 16 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 350 prazna yAkaraNasUtre asinA-khaGgena chiyante khaDazaH kriyante / tathA 'nibisiyA' niviSayAH= viSayAt dezAniSkAsitAH kriyante / kecit 'chiNNahatthapAyA ya ' chinnaharatapAdAzca 'pamupati' pramucyante, rAjakiGkarairhastapAdaM liyA |jynt ityarthaH / kecit ' jAvajIvagA ya kIrati ' yAvajjivabandhanAzca kitante jIvanaparyantaM kArAgAre badhvante / 'kei paradabaharaNaladdhA' kecit paradradhyaharaNalubdhAHpApinaH 'cAragAlaye' cArakAlaye kArAgAre ' kAraggalaniyalajuyalaruddhA' kArAnalAnigaDayuH 06ddhAHkArArgalayA kAgArgalayA nigaDayugachena-lAha. zu balAdvayena ruddhA-niyantritAH bhavanti / kathaMbhUtaH 1 ityAha - 'hayArI' hRtasArAH = apahRtadravyAH / punaH kIdRzAH 'sayagavippamukA ' janavi. pramuktAH = svakIyajJAtivirahitAH "bhijaNanirakiyA " mitrajananirAkRtAH zUlI para caDhAne ke liye le jAte haiM / kitaneka cora una rAjapuruSoMdvArA (asiNA chijjati ) talavAroM se kATe jAte haiM (nivisayA) kitaneka deza se bAhara nikAla diye jAte haiN| aura (chiNNahasthapAyAya) kitaneka hAtha pairoM ko kATa kara yoM hI (pamuccaMti ) chor3a diye jAte haiN| tathA kitaneka (jAvajIva baMdhaNA ya kIrati ) jIvana paryaMta kArAvAsa meM hI rakha diye jAte haiM / ( kei paradavvaharaNaluddhA) tathA paradravyaharaNa karane meM lubdhaka bane hue kitaneka cora ( karaggalaniyalajuyala rudvA) kArAgAra kI argalA ke sAtha loha kI jaMjIroM se jakar3akara ( naramAlaye ) kArAgAra meMdIda kara diye jAte haiN| (yasArA ) inakAya samata rUpa se apahara kara liyA jAtA hai| ( sayaNavippamukA) inake kisI bhI svajana se inheM nahIM milane diyA jAtA hai / (mittajaganirakiyA ) inake orya che. 488 // yora te 20 sepachI 2" asiNA chijjati " tapAthI 454 anya cha, "nivisayA" dezamAthI isii DhapAmA Ave cha, bhane "chiNNa hatthara, 2. ya" sAne tha41 pInajAne "pamuccaMti" choDI bhUvAmAM Ave che. tathA " jAvajjIvabaMdhaNAya kIrati Tane 7ve tyA sudhI rAgaDama pUrI rAme che. "kei parada-vaharaNaluddhA" (pa2dhananu apaharaNa 42vAnI sAlasA vApasA yogane "karaggalaniyalajuyalaruddha." rADanA mAMganIyA sAthe voDhAnI. sAMgothI mAMdhIna " caragAlaye" (2|bhaarbhaa rAvAmAM Ave che. " hayasArA" tebhana saghaNu dravya 44 42vAmAM mAve . " sayaNa vippamukkA" tebhAnA ApA svarAnanI bhusAta temanI sAthe thavA detA nathI, "mittajaNanirakiyA " tamanA bhitrI 595 For Private And Personal Use Only
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03sU017 adattAdAyinaH yatphala prApnuvanti tannirUpaNam 351 mitrastyaktAH / nirAsA ' nirAzAH = jIvanAdyAzArahitAH 'bahujaNadhikkArasahalajjAiyA ' bahujanadhikArazabdalajjAyitA: bahUnAM janAnAM dhikkAravacanaiH nAyitAH=ujjA prASitAH tathApi alajjAH = nirlajjAH dhRSTatvAt ' aNubaddhaghuAparacha, ' anubaddhakSudhAparAddhAH anubaddhakSudhayA satatabubhukSayA aparAdhAH pIDitAH 'uNhataNhaveyaNadughaghaTTiyA' zItoSNakRSNAvedanAdupaTTa ghaTTitAH , tatra zItena uSNena tathA tRSNayA-pipAsayA kSudhayAca yA durghaTAH= asahyAH vedanA :=pIDAstAbhiH - durghaTTa ativikaTam-atizayena ghaTitAH = pI. DitAH 'vivaNNamuhavicchaviyA ' vivaNamukhavicchavikAH = tatra vivaNaM mukha= virUpayuktaM mukhaM ye te tathA vicchavikAH = kAntirahitA nistejasaH / "vihalamaligadulA' vikalamalinadurbalA:-tatra viphalA kArAgAre niyAM // 6 daniSTaphalAH malinA=kivadanA durvalAzca zaktirahitA ye te tathA 'kilatA' mitrajana bhI inheM chor3a dete haiM : (nirAsA ) ye cora vahAM jIvata paryanta rahane ke kAraNa apane jIvana kI AzA chor3a dete haiN| (bahujaNadhikAra saddalajjAiyA ) aneka janoM dvArA dhikkAra ke zabdoM se ye lajita kiye jAte haiM / phira bhI inheM jaisI lajjA AnI cAhiye vaisI nahIM AtI hai| kAraNa ye bahuta adhika 666.na jAte haiN| ( aNuSaddhakhuhAparaddhA) rAtadina ye kSudhA se pIDita bane rahate haiN| (sIuNhataNhaveyaNadugadRghaTiyA) zIta, uSNa, tRSNA, kSudhA janya asahyavedanAoMse ye sadA (dughaghaTTiyA) atyanta duHkhita bane rahate haiN| ( vivaNNamuhavicchaviyA ) inakA mukha sadA kumhalAyA huA rahatA hai aura kAMti bhI inakI malina rahatI hai| (vihalamaliNaduvyalA) kArAgAra meM baMda rahane ke kAraNa ye (vihala ) aniSTa phalavAle hote haiM-arthAt jo ye cAhate haiM vaha inheM nahIM milatA temane tyAga kare che. "ji " te care tyAM jIvana sudhI rahevAnA kAraNe potAnA pAnI // 2 // ch| hecha. "bahujaNavikArasaddalajjAiyA' bhane / dhikAranA zabdathI temane zaramiMdA kare che, chatAM paNa temane evI zarama thatI nathI, 4 / 295 te 24 16 gayA DAya cha, "aNucadvakhuhAparaddhA " rAta hivasa te bhUmathI pIuAyA 42 che "sI ujhataNhaveyagadu64 paTTiyA" 31, 12bhI, kSudhA tRSA yAnI masaha yehanAthI te sahA "dughadRghAyA" satyatI 27 cha. " vivA gamu vicchaviyA " tebhanuM bhuma sahA khAna-GIA 27 cha bhane tebhanI xiti 5 masina 23 che. "vihalamAleNadubbalA" 12||ddmaa / 2upAne 12 tem| "vihala " maniSTa 2017 // ya cha, me.Ta tethe| For Private And Personal Use Only
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 352 praznavyAkaraNasUtre klAntAH lAnAH ' kAsaMtA' kAzamAnAH kArarogeNa khU khU' iti zabdAyamAnAH 'vAhiyA ya ' vyAdhitAzca-kuSThAdivividharogapIDotAH, 'AmAbhibhUyagattA ' AmAbhibhUtagAtrAH AmaiH = muktAnA'paripAkajanitairatIsArAdI nAnArogairabhibhUtAnI gAtrANi zarIrANi yeSAM te tathA / 'parUDhanahakesAMsuromA' prarUDhanakha zamazruromAgaH, tatra prarUDhAH / asaMskArAt praddhAH nakhAH kezAH zma zrUNi=mukhajAtAni 'dAhI' iti bhASA masiddhAni romANi ca yeSAM te tathA 'malamuttammi Niyagammi khuttA' nijake malamUtre khuttA svakIye purISamUtre khuttA'nimagnAH 'khuttA' iti dezI zadaH, kArAgAre baddhAH anyatra gannumazakyatvAt svakRta. malamUtrapurISapaGkaeva nimagnAstiSThantyada tagrAhiNa ityrthH| tathA akAmagA' akAmakAH = maraNe chArahitAH 'tattheva mayA tatraiva kArAgRhe mRtAH santaH hai / ( maliNa ) ye malina vadana evaM ( duyalA ) zaktivihIna bane rahate haiN| ( kilaMtA ) glAna rahate haiM / tathA ( kAsanA ) kAzaroga se "khUkhU" isa prakAra kA zabda inake sukha se nikalane lagatA hai| aura ( vAhiyA ya ) kuSThAdi vividha rogoM se ye pIDita hote haiM (AmAbhibhUyagattA ) inakA zarIra atisAra Adi nAnA prakAra ke rogoM kA ghara bana jAtA hai / ( paruDamahakesamaMjuromA) nakha, keza, tathA zmazru-dADhI ke bAla samAre nahIM jAne ke kAraNa bahuta bar3ha jAte haiN| aura (niyagammimalamuttammi ) inakI hAlata adhika gaMbhIra bana jAtI hai ki jisase kArAgAra meM baddha ye vicAre anya jagaha jAne meM asamartha hone ke kAraNa apane hI malamUtra meM (khuttA) bhare hue par3e rahate haiN| tathA (akAmagA) nahIM icchA hone para bhI (tattheva) usI meM par3e par3e vahIM para ( mayA) 2 vastunI 427 42 te pastu temane bhagatI nathI. " maliNa " te so bhalina pahana vANa tathA "dubbalA" zati vinAna! 45 cha, "kilaMtA" sAniyuTata 29 cha, tathA " kAsaMtA" 52sane 2d "bhU-bhU" yo 42i DAya che. ane "6.hiyAya " te all id mA bhane 2authI pIdi jaya . "AmAbhibhUyagattA" tebhanai zarIra bhatisAra mAha vividha zagAna 52 manI taya cha, "parUDhanahakesamaMsuromA" naga, A tathA dInA pAsa nahIM pAtA DAvAthI gha 24 qdhIya cha bhane " niyagalama malamutammi" bhanI DAsata mevI mIra tha6 naya cha , 2mA pUrAyedAte leke bIjI ja yAe javAne asamartha hovAthI pitAnA ja maLamUtramAM "khanA" ma 27 cha. tathA " akAmagA" richA nA chatai 55 " tattheva" tyair 57 // 54 // " mayA " bharIya che. tyAra sAha "baMdhi For Private And Personal Use Only
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 46 sudarzinI TokA a0 sU017 adattAdAyinaH yatphalaM prApnuvanti tannirUpaNam 353 , , f baMdhipAe kaDiyA' pAdeSu vaddhvA kRSTAH = rajjvAdibhirhastapAda undhanena kRSTAH = bahirniSkAsitA ' khAiyAe chUDhA' khAtAyAM chUDhAH kSiptAH garte cANDAlAdibhiH makSiptAH kriyante / 'tatthaya' tatra ca vigaNayasiyAlakolamajjArakhaMda saMDAsatuMDa pakkhigagavivihamuhasayaviluttagattA' vRka zunaka - zRgAlakola - mArjAra vRnda-saMDAsa tuNDapakSigaNavividhamukhazata viluptagAtrAH, tatra ' viga ' kAH = ' varagaDA ' iti bhASA prasiddhAH, 'suNaya' zunakAH = kakkurAH 'siyAla ' zRMgAlAH kolA : sUkarAH mArjArAH teSAM vRndaM samUhastena tathA saMdezatuNDaiH = saMdezayatAMkSNamukhatuNDeH - pakSigayAnAM kAkAdInAM vividhamukhazataizca vilutAni niHzeSeNa khAditatvAd alakSitAni gAtrANi yeSAM te tathA kakukkurazRgAlAdibhiH vividhapakSigaNaizca bhakSitazarIrA: ' kayaviDaMgA ' kRtavibhaGgA:= vRkAdibhireva khaNDazaH kRtAH / tathA ' ke ' kecit mRtebhyo'nye ' kimi - mara jAte haiN| bAda meM (baMdhiUNapAesa ) rajju Adi se paira bAMdhakara ( inheM cAMDAla Adi jana ( kaDiyA) bAhara nikAla kara (khAiyAe chUDhA ) kisI khaDDe meM le jAkara paTaka dete haiM / ( tattha ya) vahAM phira unake kalevaroM ko ( vigaNayasipAlakola majjAra baMda saMDAsatuMDa pakkhigaNavivihamuhasayavittagattA ) ( biga) vRka- vagere, (suNaya ) zunaka - kutte, ( siyAla) agAla, ( kola) suara, ( majjAra baMda ) mArjAra-vana bilAva Adi hiMsaka jAnavaroM ke ( vRnda- samUha ) evaM ( saMDAsatuMDapa - gaNa ) saMDAsI ke jaise tIkSNa tuNDavAle gRddha Adi pakSiyoM ke samUha (vivihamuhasa ) nAnA prakAra ke saikaDoM mukhoM se (viluttagattA) tahasa nahasa kara DAlate haiM jisase 'yaha zarIra kisa kA hai' yaha nahIM jAnA jAtA / (kavihaMgA) isa prakAra vRkAdika jAnavaroM evaM vividhapa kSigaNoM se kitaneka ina abhAgoM ke zarIra khAyA jAkara khaMDa 2 kara UpANaesu "horaDAM mAhithI paNa gAMdhIne yAMDAsa mAhi so tebhane " kaDiDhayA bahAra kADhIne khAiyAe chUDhA " a bhADAmA vardhane ThI he che. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (6 "" 'tattha ya tyAM temanAM bhuuDhAne vigaNayasiyAlakAlamajjArakhaM da saMDAsa tuMDa" viga " 13, (6 pakkhigaNaviviha muhasayatriluttagattA " suNaya zunaItarAM, " siyAla " ziyANa, " kola " sumara, "majAvaMda " bhare naMgalI misADA, Adi hiMsA pazuono samUha bhane "saMDAsa 'Da gaNa sAesI devI tIkSzu yAMyavANA zIghra vagere pazcImono samUha " vivihamuhasaya " vividha prakAranI seMkaDA sukhA dvArA fagnar" del mug, tethI " yA anuM zarIra che" te lAzI zAtu nathI. " kayavihaMgA " mA rIte varU Adi jAnavaro tathA vividha pakSIgaNeA dvArA te kamabhAgIona zarIra pra 45 6: For Private And Personal Use Only dd d'
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre jAya kuhiyadehA ' kRmijAtakuthitadehAH kRmijAtena = rogAdi kAraNAta samUtpannakRmisamUhena kuthitadehAH durgandhayuktazarorAH 'aNidhayaNehi' aniSTavacanaiH apriyavacanaiH 'suTukayaM jaM motti pA ' suSTukRtaM = zobhanaM jAtaM yat yasmAt mRto'yaM pApaH = pApI ityevaM rUpaH 'sappamANA' zapyamAnAHAkrozyamAnAH 'tuTTeNa jaNeNa haNyamANA ' tuSTena janena hanyamAnAH teSAM mAraNena prasanno yo janastena tADayamAnAH santaH 'sayaNassa viya ' svajanasyApi ca kiM punaranpeSAm 'dIhakAlaM ' dIrghakAlaM yAvat 'lajjAvaNagAya' lajjApanakAH= lajjAlajjArahitA ityartha ' huMti' bhavanti // mU0 17 // evamiha loke duHkhamApnuvantItyukta, atha paraloke kiM bhavatI ? tyAha'mayAsaMtA' ityAdi mUlam-mayAsaMtA puNo paralogasamAvaNNA narae gacchaMti nirabhirAme aMgArapalittagakappaaccatthasIyaveyaNA asAyaNo diye jAte haiM / tathA ( kei ) kitaneka adattagrAhI cora jo marane se bAkI bace rahate haiM ve (kimijAyakuhiyadehA ) rogAdika kAraNa ke vaza se apane zarIra meM utpanna hue kIr3oM se durgadhita zarIra vAle hokara (aNiduvayaNehiM) logoM ke isa prakAra ke apriyavacanoM se ki-(suTukayaM jaM maotti pAvo) bhalA huA jo yaha pApI mara rahA hai " athavA mare hue sA ho rahA hai " isa prakAra ( sappamANA ) gAliyoM se apamAnita hote haiN| tathA unakI mRtyu se prasanna hone vAle manuSyoM se tADita hokara (sayaNassa vi ya ) svajanoMse bhI aura dUsaroMse bhI (dIhakAlaM ) bahuta samayataka (lajjAvagAya ) lajjita (huMti ) hote haiM / suu-17|| bhavAya cha bhane tanA Tu Tu441 421ya che. t|| - kei " 2.4 mata-- pAhI yo| ne bhAtamAthI ma che to " kimijAyakuhiyadehA" zAhi kAraNathI temanAM zarIramAM utpanna thayela kIDAothI durgaMdha yukta zarIravALA ". " aNidravayarohiM" yojanA mA 2i ma.praya kyanAthI " sapanANA" 55mAnita thAya cha-" suTuka yaM jaM maotti pAvo" " sA tha\ 2 pApI mArIta bharI rahyo cha" atha! " bharezAna 21 sthiti anubhava ., tathA tamanA bhRtyuthI bhu1. thana!! bhAsa! !! bhA2 pAna "sayaNasaviya" svapana tathA mI sAthI " dIhakAlaM" ai! samaya sudhI 'lajjAvagAya" acron huti" pAme cha / suu-17|| For Private And Personal Use Only
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a0 3 sU0 18 adattAdAyinaH paralokagatinirUpaNam 355 diNNasayaya dukkhasayasamabhibhUe / tao viuThavaTiyA samANApuNo vi pavvajjati tiriyajoNiM / tahiM pi niraoSamaM-aNubhavaMti veyaNaM / te aNaMtakAleNaM jaiNAma kahiM vi maNuyabhAvaM lahiMti NegehiM NirayagaigamaNa tiriyabhavasayasahassapariyaTThaehiM tattha vi ya bhavaMta NAriyA nIyakulasamuppaNNAloyavajjhAtiri. kkha bhUyA ya akusalA kAmabhogatisiyA jahiM nibaMdhaMti nirayavattaNI bhavappavaMcakaraNapaNolli puNo vi saMsArAvattaNamimUle dhammasui vijiyA aNajjA kUrA micchattasui pavaNNA ya huNti| egaMtadaMDaruiNo veTeMti kosigArakIDeva appagaM aTThakammataMtughaNabaMdhaNeNaM // sU0 18 // TokA- 'mayAsaMtA' mRtAH santaH 'puNo' punamaraNAnantaraM 'paraloga: samAvaNNA' paralokasamApannAH paralokaM prAptAH 'narage gacchaMti' narake gacchanti / kIdRze narake ? ityAha-nirabhirAme asundare, tathA 'aMgArapalitta gakappa, accatya sIyaveyaNA AsAyaNo diNNasayayadukkhasayasamabhibhUe / - aba sUtrakAra yaha kahate haiM ki ye adattagrAhI cora isa loka meM to isa prakAra ke aneka duHkhoM ko bhogate haiM parantu paraloka meM bhI inakI kaisI durdazA hotI hai so kahate haiM- mayAsaMtA' ityaadi| ___TIkArtha-ye adattagrAhI cora jaba (mayAsaMtA) mara jAte haiM tatha (puNo) usake anantara ( paralogasamAvaNNA ) paralokameM jAkara (narage gacchaMti) naraka meM utpanna hote haiM / jo naraka (nirabhirAme ) sundaratA se rahita arthAt asuhAvane haiM, tathA (aMgArapalittagakappa) atiprajvalita aMgAra - have sUtrakAra e batAve che ke te carake A lekamAM te uparokta prakAranAM duHkha anubhave che paNa paralokamAM paNa temanI kevI durdazA thAya che- " mayAsaMtA" tyAdi TIAya-ta mahattAhI yora " mayAsaMtA" bharIne " puNo" 5chI " paraloga samAvaNNA" 52sabhA ne " narage gacchaMti " naAtibhA panta thAya cha re n24||2 " nirAbhirAme" sundaratAthI 2Dita cha, tathA "aMgArapalitta For Private And Personal Use Only
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 356 praznabyAkaraNasUtre aGgAramadIptakakalpA'tyarthazotavedanA''sadanodorNasatataduHvazatasamabhibhUte, tatra ' aGgArapalittagappa / pradIptakaH = atimajvalito yo'GgAraH = dhUma rahitavahnistena kalpaM tatsadRzam-uSNaM, tathA 'accatyasIyaveyaNA AsAyaNo' atyartha zItaM atyartha himakAlodbhavazItaM tayorvedanA tasyAH AsAdanaM-pApaNaM tena ' udiNNasayayapukkhasaya ' udIrNAni samudbhatAni yAni satata duHkha zatAni anekazatasaMkhyakanirantaraduHkhAni, taiH / samabhibhUe ' samabhibhUtaH= yuktaH yaH sa tathA tasmin , yadvA-uSNazItavedanA, sA kIdRzI ? ityAha AzA tanena-cirakAlAnuvandhikaTuka phaladAyakA'dattA''dAnajanitA'zAtavedanIyakarmaNA udIrNA prakaTibhUtA tasyAH tajjanitAni yAni satataduHkhazatAni taiH samabhibhUtaH vyApto yaH sa tathA tasminnevaM bhUte narake adattA''dAyino mRtAH santo gaccha. ntIti pUrveNa sambandha H / tatra narake gatvA santaptalohavAlukA nikaraprakharakaThorasUcIke jaisI uSNatA, aura ( accatthasIya ) himakAla jaisA atyaMta zIta hai| yahAM nArakiyoM ko isa uSNatA aura zIta kI (veyaNA AsAyaNo. diNNa ) vedanA kI prApti se udIrNa-utpanna ( sayayadukkhasaya ) nirantara saikar3oM duHkha prAsa hokara (samabhibhUe) duHkhita karate haiN| " AsA. dana " yaha pada jo sUtra meM AyA hai usakA artha eka to prApta honA haijaisA ki abhI likha diyA gayA hai| tathA dUsarA artha isakA isa prakAra se hai-ki ve adattAgrAhI cora jo vahAM mara kara nArakI kI paryAya se utpanna ho cuke haiM cirakAlAnubaMdhI-bhava bhava meM kaTuka phala dAyaka adattAdAna ke prabhAva se utpanna hue azAta vedanIya karma ke dvArA prakaTI bhUta vedanA se vyApta una narakoM meM nirantara saikar3oM prakAra ke duHkhoM ko gakappa" bhati pratita m||2|| 2 Y bhane " accanthasIya " bhi 2 matyata ta cha. tyAMnA24I 7vAne ta tA bhane zAtanI " veyaNA AsAyaNo diNNa" yenAnI prAptithI utpanna thaye " sayayadukkhasaya " se| / ni2ta2 " samabhibhUe" bhI 42 cha. "AsAdana " A 4. sUtramA upayoga thaye che. tene eka artha te "prApta thavuM" che, je sUtramAM hamaNAM ja apAya che. tathA tene bIjo artha A pramANe che-te adattagrAhI cAra ke je marIne nArInI paryAyamAM utpanna thaI cukyo che, cirakAlAnubaMdhIbhavabhavamAM kaDavA phaLa denAra adattAdAnanA prabhAve utpanna thayela azAtA vedanIya karma dvArA utpanna thayela vedanAthI vyApta te narakamAM niraMtara sekaDe dukha bhogavyA kare che. For Private And Personal Use Only
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 3 sU0 18 adattAdAyinaH paralokagatinirUpaNama 357 mukhadustaramArgasaJcaraNavividhavasAmAsayUyazogita pUrNanadInimajjanaparamAdhArmikasaMtaprazalAkAzarIrapravezanavividhazastrAstrabhedanacchedanatADanApakSAraNAdikAni vipulAni ghorANi duHkhAni bhutkvA 'taovi uvvaTTiyA samANA, tato'pi narakAduttAH santaH nissRtAH santaH 'puNo vi' punarapi 'tiriyajoNi pavajjati tiryagyoni papadhante 'tahipi tatrApi 'nirayovamaM aNu bhavaMti veyaNa' narakopamAmanubhavanti vedanAM narakasadRzamevaduHkhaM prApnuvanti / atha 'ja inAma' yadinAma 'aNatakAlena'anantakAlena-nigodbhavA pekSayA 'NegehiM' anekeSu-bahuSu 'nirayagatigamaNatiriyabhavasayasahassapariyaTTaehi' narakagatigamanatiryagbhavazatasahasraparivarteSu-narakagatau yAni punaH punargamanAni teSAM tathA tiryagbhavAnAM tiryagyonInAM ca ye zatasahasrapari vartAH anekazatasahasrasaMbhramaNAni teSu atikrAnteSu satsu kahiM vi maNuvabhAvaM larhiti ' kathabhogA karate haiM / isa prakAra isa narakoM meM zItaaura uSNa janya aneka prakAra kI vedanAe~ haiM jo nArakiyoM ko vyathita karatI rahatI haiM / (taovi uvvaTTiyA samANA) narakoM meM jAkara vahAM ke vividha prakAra ke duHkhoM ko bhogate 2 jaba una jIvoM kI eka sAgara Adi aneka sAgara pramANavAlI bhujyamAna Ayu vahAM kI jaba samApta ho jAtI hai taba ve vahAM se nikala kara punarapi (tiriyajoNiM pavajjati ) tiryaMcayoni meM janma dhAraNa karate haiM / (tahipi ) vahA~ para bhI ve (nirayAMvamaM) narakopama (veyaNaM ) vedanA ko duHkhoM ko ( aNubhavaMti ) bhogate rahate haiN| (jainAmaNegehiM NirayagatigamanatiriyabhavasayasahassapariyaTTaehiM) yadi aneka narakagati tiryaMcagati ke lAkhoM bhavoMko dhAraNa karate 2 vyatIta hue (aNaMtakAleNa ) nigoda kI apekSA anaMtakAla ke bAda ( kahiM vi ) kimI taraha ( maNuyabhAvaM) manuSyayoni bhI unheM (lahiti) prApta ho gaI ( A pramANe te narakamAM zIta ane USNatA janya aneka prakAranI vedanaam nA2 7vAne yA pAyAcyA 42 cha. " tao vi uvvaTTiyA samANA" narakamAM jaIne tyAMnAM vividha prakAranAM duHkhe bhegavatAM bhegavatAM te jIvanuM aneka sAgara pramANu AyuSya tyAM pUruM thAya che tyAre teo tyAMthI nIkaLIne 4jI pAwi " tiriyajoNiM pavajaMti "tiya ya yonimA ma dhAraNa 42 cha. " tihiM pi" tyA para tego " nirayovana" na24 samAna" veyaNa " vahanAmA yo " aNubhavaMti" lAgave cha. "jainAmaNegehi NirayagatigamanatiriyabhavasayasahassapariyaTTaehi " ne bhane na24 gati, tiya yamatinA sAmo lo dhA29 420i Rai nigAnI apekSA 5sA2 thayeTa " aNaMtakAleNa " manAtatm pachI " kAha vi" a pazu rIte " maNuyabhAvaM" bhanuSyAtimA manA For Private And Personal Use Only
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre mapi manujabhAva-manuSyoni labhante-Apnuvantyapi cettarhi tatthavi ya' tatrApi ca bhavanti-jAyante, 'aNAriyA' anAryAH=mlecchAH zakayavanAdayaH kIdRzAH ? ityAha-'nIyakulasamuppaNNA' nIcakulasamutpannAH 'AriyajaNe viloyavajjhA' Aryajane'pi lokabAhyA yadi kadAcinmagadhAdhAryadeze samutpannA api lokavarjanIyAH zvapAkAdikulasaMbhUtA bhavanti janaistiraskRtA ityarthaH, punazca 'tirikkha bhUyA ya ' tiryagbhUtAzca pazu tulyA vivekazUnyatvAt 'akusalA' akuzalAH= vastutatvA'nabhijJAH ' kAmabhogatisiyA' kAmabhogatRSitAH-tatra kAmau zabdarUpa lakSaNau bhogAH gandharasasparzalakSaNAsteSu vRSitAH AsaktAH 'jahiM ' yatra manuSya bhave'pi lokavAhAkule 'nirayavattaNI bhavappavaMcakaraNapaNolli puNo vi saMsArAvato (tatthavi ya ) vahAM para bhI ve ( aNAriyA ) anAryamanuSyoM-mleccho zaka yavana Adi paryAyoM meM hI (bhavaMti ) utpanna hote haiM / ( nIcakulasamuppaNNA ) ye anAryajana nIcakula ke hote haiM / ( AriyajaNevi ) yadi kadAcit magadha Adi Aryadeza meM utpanna hue to ye vahAM ( loyayajjhA) lokavAyajanoM meM-cANDAla Adi niMdita nIcakuloM meM-utpannahote haiN| vahAM sadA ye tiraskRta hote rahate haiN| ( tiriyabhUyAya ) viveka zUnya hone ke kAraNa ye tiryaMca jaise hI vahAM bane rahate haiM ( akusalA ) vastutattva se anabhijJa rahate haiN| (kAmabhogatisayA) zabda, rUpa lakSaNa kAma evaM gaMdha rasa, sparza lakSaNa bhogoM meM Asakta rahate haiM, (jahiM ) loka bAhya kuloM meM manuSya bhava prApta kara lene para bhI (niriyavattaNI) narakagamana ke mArgabhUta, ( bhavapavaMcakaraNapaNolli) bhava paraMparArUpa pravAha ke "lahiti" ma thAya to 55 " tatthavi ya" te so "aNAriyA" manAya" zveccha, za4, yavana yAtimA bhavati " utpanna thAya che. " nIcakula samuppaNNA" te manAyA nIyA gAnA DAya che. " AriyajaNevi" ne tasA hAya magadha Adi mAya bhUmimA ma pAme cha to tasA tyAM" loyavajjhA"samAnAmA-yAM mAhi nihita nAyagomA utpanna thAya che. tyAM to saha tiraskRta thayA 42 cha. " tiriya bhUyAya" vivIna pAne kAraNe teo te manuSya nimAM hovA chatAM paNa tiryaMca jevAM ja hoya che, 'akusalA" vastu tathA tem| ( nalii.) AM 29 cha, " kAmabhogatisayA " 256, bha, 2sa, adha, 25za mAha lAgAbhA asata 2 cha. "ja" TomA agAmA manuSya apa pAnyA chatai 55 " nirayavattaNI" na24 gamananA 24bhUta " bhavappavaMcakaraNapaNolli" la5 52252135 prapA pratax, tathA For Private And Personal Use Only
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a03 sU0 18 adattAdAyinaH paralokagatinirUpaNam 359 taNemamUle' narakavartanIH-narakamArgabhUtAni bhavaprapaJcakaraNapraNodIni bhavaprapazcasyajanmaparamparApavAhasya karaNaM bhavanaM tasya praNodIni = pravartakAni narakagamanakAraNAnItyarthaH, tathA punarapi punazca saMsArAvarta nemimUlAni-tatra saMsAravarte-saMsArabhramaNe nemimUlAni rathacakraparidhirUpANi karmANIti gamyate ' nibaMdhaMti' nivaghnanti caturgatisaMsAraparibhramaNakAraNAni mahArambhamahAparigraharUpANi kurvantItyarthaH / tathA 'dhammasuivajjiyA ' dharmazrutivarjitAH = dharmaH = zrutacAritralakSaNastasya zrutiH= zravaNaM tad varjitAH 'aNajjA' anyAyyAH nyAyavarjitAH 'kUrA' karAH jIvopaghAtakAH 'mimchatta suipavaNNA ya' mithyAva zruti prapannAzva-mithyAtvazruti-mithyAtvapadhAnA "na prANivadhe doSA nApyadattAdAne dopAH " ityAdirUpa viparItatattvopadezikA yA zrutiH= siddhAntastAM prapannAH tadaGgIkArakAH 'huti' bhavanti / tathA egaMtadaMDaruiNo' ekAntadaNDa rucayaH = ekAntam atyanta daNDe hiMsAdike ruciH = zraddhA yeSAM te tathA kevalaM parasantApotpAdanaparApravartaka, tathA (puNovi saMsArAvattaNemamUle) bAra bAra caturgatirUpa saMsAra meM paribhramaNa ke nemibhUta-rathacakra ke paridhirUpa aise karmoM kA hI (nibaM. dhaMti ) baMdha karate rahate haiN| arthAt-naraka, niyaMca, manuSya gatirUpa saMsAra meM paribhramaNa ke kAraNabhUta aise mahArambha, mahAparigraha rUpa karmoM ko karate rahate haiM / tathA (dhammasuivajjiyA ) dharmazruti se-zrutacAritrarUpa dharma ke zravaNa se varjita rahate haiN| (aNajjA ) nyAyamArga se hIna hote haiN| (kUrA) krUra-svabhAva ke-jIvoM kA upaghAta karane vAle hote haiM / (ya) aura (micchatta muipavaNNa ) " na prANivadha meM doSa hai aura na adattAdAna meM doSa hai " ityAdi prakAra se viparIta tattvopadezaka mithyAtvapradhAna zruti ko-siddhAMtakoM aMgIkAra karane vAle (huti ) hote haiN| tathA (egaMtadaMDa-ruiNo ) inakI zraddhA hiMsAdika pApakAryoM meM hI atyaMta rUpameM " puNovi saMsorAvattaNemamUle" pAvAra yAti35 sasAramA parizramAnA nbhibhuut-2thyn| paridhi35 sevA bhni| 1 " nibaMdhati " 5 mAMdhatA rahe che, eTale ke naraka; tiryaMca, manuSyagatirUpa saMsAramAM paribhramaNanA kAra1935 mevA mahA2la, bhaDAyariya35 4 4 43 . tathA "dhamma suivajiyA" tayAritra35 dhamanA zravaNathA rahita 2 cha, ' aNajjA" nyAya bhAgathI 2hita DAya cha, "kUrA" 2 svabhAvanA-0vAnI DisA 42tA DAya cha. "ya" tathA "micchatta suipavaNNa" "prAziyama hoSa nathI bhane maha. ttAdAnamAM deSa nathI" ItyAdi prakAranA viparIta tapadezaka mithyAtva pradhAna siddhAMtAne 2vInA2 " huti" DAya cha, tathA "egaMtadaMDaruiNo" (sAhi For Private And Personal Use Only
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre ghaNA ityarthaH 'kosigArakI De' kozikArakITa iva 'aTThakammataMtuSaNabaMdhaNeNaM' aSTakarmatantudhanavandhanena aSTakarmabhiH jJAnAvaraNAdilakSaNaiH tantubhiH = =sUtrai riva yad ghanaMI bandhanaM tena ' appagaM' AtmAnaM ' veDeMti ' veSTayanti / yathA kozIkArakITAH sUtrANi mRjantastaire va bandhanabhUtai veSTitAH bhavanti tathaiva adattAdAyinaH svenaiva kriyamANaiH jJAnAvaraNAdi lakSaNairaSTakarmabhiH sUtrasthAnIyaibandhanaidhyante iti bhAvaH // mU0 18 // aSTavidhakarmabhirvaddhAH santaH saMsArasAgaraM vasantIti tameva varNayannAha"evaM naraga' ityaadi| mUlam - evaM naragatiriyanaraamaragamaNa - peraMtacakavAlaM jammajarAmaraNakaraNagaMbhIradukkhapakkhubhiyapaurasalilaM saMjoga vijogavIci-ciMtApasaMgapasAriya vahabaMdhamahallaviulakallola-- kaluNavilaviya-lobhakalakalaMtabolabahulaM avamANaNapheNaM tivvakhiMsaNa-pulaMpulappabhUya-rogaveyaga-parAbhavaviNivAya-pharuladharisaNarahatI hai / arthAt ye sadA parajovoMko saMtApa pahuMcAne meM hI parAyaNa yane rahate haiM tathA ( kosigArakIDeva) kozikAra kIDe kI taraha ve ( aTThakammataMtughaNabaMdhaNeNa) AThakarma rUpa tantuoM ke ghaniSTha bandhana se (appANaM) apane Apako ( veDeMti ) veSTita karate haiM arthAt jisa prakAra kozikAra kITa sUtroM kA sarjana karate hue baMdhanabhUta unhIM sUtroM se veSTita ho jAte hai usI taraha adattagrAhIjana apane dvArA kiye gaye sUtrasthAnIya jJAnA gharaNa Adi aSTa karmoM se jo ki AtmA ko dRr3harUpa vAMdhanevAle haiN| baMdhadazA ko prApta ho jAte haiM // mU-18 // pApakRtyamAM ja temane vadhAre zraddhA hoya che, eTale ke anya jIvone kaSTa paDayAvAne te sahA tat52 27 cha. tathA "kosigArakIDeva" zeTAnI ma to " adRkammataMtughaNabaMdhaNeNa" 8 bhI tumAnA bharabhUta madhanathI " apANaM " pAtAnI natane " veti" peTI se che. meTama rezamana kI ( keroTa) taMtuonuM sarjana karIne te taMtuone pitanAM zarIra pharatA temAM lapeTIne temAM baMdhAI jAya che, tema adattAdAna lenAra mANasa pite karelA jJAnAvaraNIya Adi karmo ke je AtmAne majabUta rIte bAMdhanArA che, te karmorUpa taMtuthI baMdhananI sthiti prApta kare che sU- 18 For Private And Personal Use Only
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam samAvaDiya-kaThiNakammapattharataraMga-rigaMtaniccamaccubhayatoyapaTuM kasAyapAyAlakalasasaMkulaM bhavasayasahassajalasaMcayaM apaMtaM ujvegajaNayaM aNorapAraM mahabbhayaM bhayaMkaraM paibhayaM aparimiyamahiccha kalusamai vA uvvega uddhAmamANA''sApivAsA pAyAlaM kAmarairAgadosabaMdhaNabahuvihasakappaviulada garayarayaMdhayAraM, mohamahAvattabhogA mANaguppamANucchalatabahugabbhavAsapaJcoNiyaMtapANiyaM padhAviyavasaNa-samAvaNNaruNNacaMDamAruya - samAhayA maNuNNavIcivAkuliyabhaMgaphutanikallolasaMkula jalaM pamAyabahucaMDaduddasAvayasamAhayaudghAyamANagapUraghoraviddhaMsaNasthabahulaM aNNANabhamaMtamacchaparihatthaM anihutiMdiya-mahAmagaraturiyacariyakhokkhunbhamANasaMtAvaniccayacalaMtacavalacaMcalaattANA-sa. raNapuvakammasaMcayodiNNavajavedijjamANaduhalayavivAgaNaMtajalasamUha, irisasAyagAravohAragahiya - kammapaDibaddhasattakaDDijamANa-nirayatalahuttasapaNavisaNNabahulaM, arairaibhayavisAya-sogamicchattasallasaMkaDaM aNAisaMtANakammabaMdhaNakilesa cikkhilladusRttAraM amaranaratiriyanirayagaigamaNakuDilaparivaviulavelaM-hiMsAliyaadattAdANamehuNapariggahAraMbhakaraNakArAvaNA NumoyaNa-aTTavihaaNikammapiMDiragurubhArAkaMtaduggajaloghadUranibbolijamANaummagganimaggadullahatalaM sarIramaNomayANidukkhANi uppiyaMtA sAyAsAyaparitAvaNamayaM uvvuDDanibbuDDayaMkareMtAca. uraMtamahaMtamaNakyagaMrudaM saMsArasAyaraMaTThiya aNAlaMbaNapaiTANamappameyaM culalIijogisayasahassaMgavilaM aNAlogamaMdhayA aNaMtakAlaM jANiccaM uttatthasuNNabhayasapaNasaMpauttA vasaMti uvvigavAsavasahi // sU0 19 // For Private And Personal Use Only
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 362 praznavyAkaraNasUtre TIkA-'evam' amunA prakAreNa AtmanaH karmabhirvandhanena 'naragatiriyanaraamara gamaNa peraMtacakkavAlaM' narakatiryaDnarA'maragamanaparyantacakravAlaM tatra 'narakaH, tiryaG, naraH, amaraH,' iti caturgatiSu gamanaM = tadeva paryantacakravAlabAhyaparidhimaNDalaM yasya sa tathA tamevambhUtaM saMsArasAgaraM vasantIti vakSyamANena sambandhaH / punaH kathaM bhUtamityAha-'jammajarAmaraNakaraNagaMbhIradukkhapakkhubhiyapaurasalilaM ' janmajarAmaraNakaraNagambhIraduHkhaprakSubhitapracurasalilaM tatra janmajarAmaraNAdibhiH karaNaiH= sAdhanabhUtairyadgambhIraduHkham atimahAklezastadeva pazubhitaM = ativegavyAkulitaM macuraM salilaM jalaM yatra sa tathA tam , yathA samudro vipulajalarAzipUrNo bhavati tathaiva samudrarUpaH saMsAro'pi jalasvarUpavividhaduHkhavyApta ityarthaH, evamevAgre'pi samudradharmAn rUpakA'laGkAreNa saMsAre'pi pradarzayati punaryathA- 'saMjogavijoga ye jIva jJAnAvaraNa Adi aSTavidha karmoM se baMdhadazA ko prApta hokara saMsAra sAgara meM rahate haiM sUtrakAra aba varNana karate haiM 'evaM naraga' ityaadi| TIkArtha-(evaM) isa prakAra apanI AtmAko karmoM ke sAtha eka kSetrAvagAharUpa baMdhadazA se bAMdhane ke kAraNa ye adattagrAhIjana (naragatiriyanara amaragamaNaperaMtacakkavAlaM ) naraka, tiryaJca, manuSya evaM devagatiyoM meM paribhramaNa rUpa bAhya paridhimaMDala vAle, tathA (jammajarAmaraNakaraNagaMbhIra dukkhaparakhubhiyapaurasalilaM ) janma, jarA, maraNajanya ati mahAklezarUpa prakSubhita evaM pracura jalavAle saMsAra sAgara meM hI cakkara kATA karate haiM-paribhramaNa kiyA karate haiM / sUtrakAra rUpakAlaMkAra se isI saMsAra te jJAnAvaraNa Adi ATha prakAranA karmothI baMdhananI dazA prApta karIne saMsAra sAgaramAM rahe che. have sUtrakAra tenuM varNana kare che - " evaM naraga" tyAhi. Attha-" eva" te te potAnA mAtbhAne bhanI sAdhe se kssetraa||935 mAthI pAMdhavAne 20 te mahattAhI mANase "naragatiriyanaraamaragamaNaperatacakkavAlaM" na24, tiya ya, manuSya bhane he gatiyomA pariabhaya35 mA paridhimavANA, tathA "jammajarAmaraNakaraNagaMbhIradukkha pakkhubhiyapaurasalilaM" ma, 12, bha21 11nya atizaya moTara 4035 praznabhita ane pracura jaLavALA saMsAra sAgaramAM ja cakkara lagAvyA kare cheparibhramaNa karyA kare che, sUtrakAra rUpaka alaMkArathI A saMsArasAgaranuM varNana For Private And Personal Use Only
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam vIci-ciMtApasaMga pasAriya - bahabaMdhamahalaviulakallolakaluNavilaviyalobhakalakalaMtabolabahulaM' tatra-'saMjogavijogavAci' saMyogaviyogA eva vIcayaH taraGgA yatra sa tathA, samudro yathA-jalataraGgayukta evaM saMsAro'pyaniSTasaMyogeSTaviyoga rUpa-taraGgayuktaH, tathA 'ciMtApasaMgapasAriya' cintAprasaGgaprasAritaH zokasamha vistRtaH 'vahabaMdhabhahallaviulakallola' vadhabandhamahAvipulakallolAH, tatra vadhAH = yaSTayAdi tADanAni, bandhAH rajjvAdi vandhanAni tAnyeva mahAntaH sudIrghAH vipulAH vizAlAzca kallolA: mahAtaraGgA yatra sa taM, tathA ' kalluNavilaviyalohakalakalaMtabolavahulaM' karuNavilapitalobhakalakalAyamAnabolabahulA karuNavilapita sAgara kA varNana karate hue kaha rahe haiM ki jisa prakAra samudra kA bAhya paridhimaMDala hotA hai usI taraha isa saMsAra rUpa samudra kA bAhyamaMDala catugatiyoM meM paribhramaNa karanA rUpa hai| jisa taraha samudra apAra jalarAzi se sadA paripUrNa rahatA hai, usI taraha yaha saMsAra bhI janma jarA evaM maraNa janya gaMbhIra duHkharUpa jala se pUrNa bharA huA hai| (saMjoga vijoga vIciM-ciMtA pasaMga-pasAriya-vaha-baMdha-mahalla-viula-kallola kaluNa-vilaviya-lobhakalakalaMtabolabahulaM) isa saMsAra meM (saMjoga vijoga vIciM) aniSTa saMyoga evaM iSTaviyoga jIvoM ko pratikSaNa prApta hote rahate haiM so ye aniSTasaMyoga iSTaviyoga hI isameM vIci-laharoM jaise haiM / tathA ( ciMtApasaMgapasAriya ) vividha prakAra ke zoka samUha se yaha vistRta ho rahA hai / ( bahabaMdha ) vadha-yaSTayAdi dvArA bAMdhanA ye hI jisameM ( mahalla) bar3I 2 ( viula) vizAla ( kalola ) kallole haiN| karatAM kahe che ke-jema samudranuM bAhya paridhimaMDaLa hoya che, e ja pramANe A saMsAra rUpI samudranuM caturgatimAM bhramaNa karavA rUpa bAhya paridhimaMDaLa che. jemAM samudra apAra jaLa rAzithI sadA paripUrNa rahe che, te ja pramANe A saMsAra paNa janma, jarA ane maraNa janya gaMbhIra duHkharUpI thI puu353| saraso cha. "saMjogavijogavIci-ciMtA pasaMga pasAriyavahabaMdhamahalla viulakallolakaluNavilaviyalobhakalakalaMtabolabahula' " sasAramA "saMjogavijogavIci" maniSTanA viyoga vAna kSaNe kSaNe pAsa cyA kare che. te aniSTa saMga ane ISTaviyege ja temAM vici-lahere jevo che. tathA "ciMtopasaMgapasAriya" vividha prA2nA sabhUzrI te vistRta tha 2sa che. "vahabaMdha" 15-yaSTI mA dvArA mana bhai " mahalla" bhATI moTa " viula " vi " kallola " bhI samAna cha. "kaluNavilaviya " For Private And Personal Use Only
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre rogaduHkhAdijanitadInavilApaeva lobhamohena kalakalAyamAnaH ka kalazabdayukto yo bola: dhvaniH sa bahulo yatra sa tatheti saMyogAdonAM padAnAM karmadhArayastaM tathA 'avamANaNapheNe' apamAnanaphenam apamAnaphenayuktaM zivarikhasaNapulaM pulappabhUyarogaveyaNaparAbhavaviNivAyaphalsabarisaNasamAvaDiyakaThiNakanmapattharataraMga. riMgaMtaniccamaccubhayatoyapaDhe ' tatra 'tivyakhisaNa' tIvakhiMsanam tI nindA tathA 'pulaMpula' nirantaraM prabhUtA-bahUlA jAyamAnA yA rogaveyaNa' rogavedanA:nAnAvidhA''dhivyAdhi-pIDAstAH, tathA 'parAbhavaviNivAya' parAbhavaH anAdaraH, tasya vinipAtaH-vizeSeNa prAgaM, tathA 'pharusaparisaga' pahAvarSagAnikaThoravacanaiH bhartsanAni ca tAni 'samAvaDiya' samApatitAni=samApannAni yebhyastAnyevambhUtAni yAni 'kaThiNakamma' kaThinakarmANi jJAnAvaraNAdIni kliSTa (kalaNavilaviya ) roga se evaM duHkhAdi se janya karuNa vilApa tathA (lobha ) lobha evaM moha se janya jo ( kalakalaMta ) kalakala zabda, ina se yukta ( bola ) dhvaniyAM hI jahA~ ( bahulaM) bahularUpa meM vartamAna haiM ( avamANaNapheNaM ) apamAnarUpa phena se jo yukta banA huA hai, ( tivvakhisaNa pulaMpula bhUyaroga-veyaNaparAbhava-viNivAyapharusarisaNa-samAvaDiyakaThiNakamma patthara taraMga riMgaMtaniccamuccubhayatoyapaTuM) (tivyakhisaNa) tIvra niMdAe~ tathA (pabhUyarogaveyaNa) niraMtara jAyamAna aneka roga veda. nAe~-nAnA prakAra kI Adhi vyAdhi rUpa pIDAe~, ( parAbhavaviNivAya) anAdara kI vizeSa rUpa se prApti, tathA ( phasadharisaNasamAvaDiya) kaThora vacanoM dvArA nirbhasana-phaTakAranA, ye saba jinake udaya se jIvoM ko prApta hote rahate haiM, aise ( kaDhiNakammapatthara ) jJAnAvaraNa Adi kliSTa roSa tathA mahithI utpanna yeta 42 visA5 tathA " lobha " ma bhane mAthI bhanyo "kalakalaMta" ' 4146' cthI yukta "bola' bhavAna 1 lyA " bahulaM " padhAre prabhAmA vidyamAna cha, "avamANaNapheNaM" 55bhAna35 55thI 2 yuta cha, "tivyakhisaNapulapulabhUyarogaveyaNaparAbhava. viNivAyapharasarisaNasamAvaDiyakaThiNakammapattharataraMgarigaMtaniccamaccubhayatoyapaTu " " tivvakhisaNa "tInihAya tathA "pabhUyarogaveyaNa" niraMtara utpanna thatI aneka roga vedanAo-vividha prakAranI Adhi vyAdhi rUpa ghaam| " parAbhavaviNivAya" bhoTe mAge manA2nI prApti, tathA " pharusa dharisaNasamAvaDiya" Thaura kyA dvArA nisanadhi42, se madhu remanA yathI chavAne prAsa thayA 42 che, mevA " kaDhiNakammapatthara" jJAnAvara For Private And Personal Use Only
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam , karmANi tAnyeva ye prastarAH sAgarAvANarUpAstaiH kRtvA 'taraMgariMgaMta ' taraGgariGgat = taraGgai= kallolai: riGgat=calat ' niccamaccubhayatoyapaThThe ' nityamRtyubhayatoyapRSTha = nityaM = uvaM mRtyubhayaM = maraNabhayameva toyapRSThaM=jaloparitanabhAgo yatra sa tathA taM mahApASANAdyAghAtotthitamahAtaraGgacaJcalajalaughamRtyubhayasaGgalaH sAgarI yathA bhavati tathA saMsAroDApe bhartsanApamAnanAdi nAnAduHkhaphalapadajJAnAvaraNAdi kliSTakarmapASANasamutthita punaH punarjanmajarAmaraNa bhayataraGgavyApta ityarthaH / ' kasAyapAyAla - kalasasaMkulaM' kapAyapAtAlakalazasaGkalaM = rUpAyAH = krodhAdayatvAraste eva pAtAlakalazAstaiH saGkulo yaH sa tathA taM, 'bhavasaya sahassa jalasaMcayaM bhavazatasahasrajalasaJcayaM=bhavazatasahasrANyevajalasaJcayaH = jalarAziyetra sa tathA tam anaMta ' " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir karmarUpa pASANoM se uThI huI, (taraMgariMgaMta ) taraMgoM se jo caMcala banA huA hai, tathA jo (nicca maccubhaya) avazyaMbhAvI mRtyu ke bhayarUpa ( toyapaThThe ) jalake uparitana bhAga se yukta ho rahA hai, arthAt jisa prakAra samudra mahApASANoM Adi ke AghAta se utthita mahAtaraMgoM se caMcala tathA jala se bharA huA hone ke kAraNa mRtyu ke bhaya se saMkula hotA hai usI taraha saMsAra bhI bhartsanA apamAna Adi nanAduHkharUpa phalako dene vAle kriSTakarmarUpa pASANoM se samutthita bAraMbAra janma, jarA, maraNa, ke bhayarUpa taraMgoM se vyApta ho rahA haiM / ( kasAyapAyAla - kalasasaMkulaM ) tathA yaha saMsAra sAgara krodhAdika cAra kaSAyarUpa pAtAla kalazoM se yukta hai ( bhavasayasa hassajala saMcaya ) lAkhoM bhavarUpa jalasaMcaya se yaha yukta hai | ( anaMtaM) ananta saMsArI jIvoM kI apekSA yaha anta " (6 " yahi siTa 35 pASANothI pehA thayesa " taraMga riMgaMta " tara gothI ne saMyaNa anela che, tathA je niccamaccubhaya avazya lAvI ( 432 dhanAza ) mRtyunA laya3yI " toyapaTTaM " bhaNanA uparitana lAgathI yukta ho, sevA saMsAra sAgaramAM te paribhramaNa karyA kare che- eTale ke jema samudra mahApASANA AdinA AghAtathI utpanna thayela taragAthI caMcaLa khanela hoya che tathA pANIthI bharapUra hAvAne kAraNe temAM paDanArane mATe meAtanA paNa bharTsanA apamAna Adi vividha duHkharUpa phaLa pASANAthI utpanna thatAM, vAraMvAra anubhavAtA janma, jarA, maraNu AdinA bhayarUpa taraMgAthI vyApta che kasAyapAyalakalasa saMkula sAgara dha Adi kaSAyarUpa pAtALa kaLazothI yukta che. saMcayaM " sAjo lava35 bhaNasa ayathI te yukta che. bhaya rahe che tema sasAra denArA kalaSTa ka rUpa tathA A sasAra (6 anaMtaM " For Private And Personal Use Only ' dd (6 bhavasaya saharasajala mananta sasArI
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 366 praznavyAkaraNasUtre , " " , anantam = saMsAri jIvApekSayA antarahitam 'ubvegajaNayaM ' udvegajanakaM = AdhivyAdhi prabhRtiduHkhazatayuktasvAt ' aNorapAraM anarvAka pAram adRSTapAraM ' mahabhayaM mahAbhayaM = mahAbhayajanakaM dustaratvAt bhayaGkaraM = karmaprakRtimahAmatsya makarA dibhiH vyAptatvAta, 'pahabhayaM pratibhayaM pratipANinaM bhayajanakaM sakalapANimayo spAdakatvAt ' aparimiya mahicchakalusamati vAuroga ummamANAsApivAsApAyAle' aparimitamahecchAkaluvamatitrAyuvegodamyamAnAzApipAsApAtAlam, tatra aparimi tA= aparimANA mahatI = vizAlA cecchA-viSayAbhilApA, 'kalusa' kalupA=malinA yA matiH- buddhiH sA eva 'vAyuvega' vAyuvegastena 'uddhammammANa ' uddhamyamAnA= =pravarddhamAnA yA AzAH = amAptArthasya prApti sambhAvanAH, pipAsAH prAptArthasyopabhogavAcchAH, etA eva pAtAlaM yatra sa tathA tam aparimitama hecchAma linabuddhi Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir rahita hai | (ucgajaNayaM ) Adhi vyAdhi Adi saikar3oM duHkhoM se yukta hone ke kAraNa yaha udvegajanaka hai| tathA (aNorapAraM ) yaha adRSTa pAra bAlA hai - isakA pAra adRSTa hai / (mahambhayaM ) dustara hone se yaha jIvoM ko mahAbhaya kA janaka hai / karmoM kI 148 uttara prakRtirUpa mahAmatsya makara Adi jalacara jIvoM se yaha vyApta hai / samasta prANiyoM ke liye bhaya kA utpAdaka hone ke kAraNa yaha ( paibhayaM ) haraeka jIva ke liye bhaya kA janaka banA huA hai / ( aparimiyamahicchakalusamativAuvega ummamANAsApivAsApAyAlaM ) ( aparimiya) aparimita tathA (mahiccha) mahatA viSayAzArUpa evaM ( kalusamati ) malinabuddhirUpa (bAuvega ) vAyu ke vega se (uddhapramANa) pravarddhamAna aisI (AsA) AzA - aprApta artha ke prApta karane kI saMbhAvanArUpa tathA ( pivAsA) pipAsA - artha kA upa "" lavonI apekSAo te antarahita che. " ucvegajaNaya " vyAdhivyAdhi mAhi seMkaDo du:khAthI yukta hovAthI te udvegajanaka che. tathA " aNorapAra " te asIma-ayAra che " mahanmaya " hustara hovAthI te kavone bhATe bhaDDAlaya pedA karanAra che. kameonI 148 uttara prakRtirUpa mahAmatsya, magara Adi jaLacara jIvAthI te vyApta che. samasta prANIone mATe te bhaya pedA karanAra hovAthI te " paibhaya " hare lavane bhATe layana che " aparimiya mahicchakalusamati vA uvegauddhammamANAsApivAsApAyAla " " aparimiya " aparibhita tathA ' nihiccha " bhoTI viSaya vAsanA 35 ane " kalusamati " bhavina bhati3ya, " vAuvega " " 66 vAyunA vegathI uddhammamANa " vadhatI jatI evI " AsA mAzA-maprApta vastune prApta azvAnI saMbhAvanA tathA "pivAsA " For Private And Personal Use Only
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam 367 vAyupravarddhamAnAzAtRSNAdirUpA'stAghapAtAlayuktamityarthaH / tathA-'kAmarairAgadosabaMdhaNabahuvihasaMkappaviuladagarayarayaMdhayAraM ' kAmarati-rAgadveSa-baMdhana-bahuvidhasaMkalpavipuladakarajorayAndhakAram , tatra - kAmaratiH = zabdAdiSvabhiruciH, rAgaH = anukUlaviSayeSu prItiH, dveSaH = teSvevapratikUleSvaprItizcetyetAnyeva bandhanAni vandhakAraNAni tathA bahuvidhAtha saMkalpAH=manaH saMkalpA ityeteSAM dvandvaH te kAmaratyAdaya eva vipuladaka rajAMsi-vistIrNajalakaNikAH teSAM yo rayA vegastad rUpo'ndhakAro yatra sa tathA tam / kAmaratyAdirUpajalakaNikA vega samutpannAndhakArayuktamityarthaH / punaH kIdRza ? mityAha-' mohamahAvattabhogabhamamANamuppamANucchalaMtabahugabbhavAsapaccoNiyattapApiyaM' mohamahAvarttabhogabhramadguSyaducchalagahugarbhavAsapatyavanivRttaprANikam , tatra-' mohamahAvatta ' mohamahAvataH moha eva mahAnAbhoga karane kI vAJchArUpa ( pAyAlaM ) pAtAla se yaha yukta hai, tathA ( kAmarairAgadosa baMdhaNa vahuvihasaMkappaviuladagarayarayaMdhayAraM ) ( kAmarai) zabdAdika viSayoM meM abhirucirUpa kAmarati, (rAga ) anukUla viSayoM meM prIti rUpa rAga, evaM ( dosa ) pratikUla zabdAdiviSayoM meM aprIti dveSa, jo (baMdhaNa ) baMdha ke kAraNa haiM, tathA ( bahuviha saMkappa ) bahuta prakAra ke jo manaH saMkalpa haiM ye hI saba isa saMsArasamudra meM (viula dagaraya ) vIstIrNadakaraja-jalakaNa haiN| inakA ( rayaMdhayAraM ) vegarUpa aMdhakAra isameM sadA vyApta ho rahA hai arthAt-kAmaratyAdirUpa jalakaNoM ke vegoM se samu. tpanna aMdhakAra se yaha yukta banA huA hai ( moha mahAvatta-bhogabhamamANaguppamANucchalatabagabbhavAsa paccoNiyapANiyaM ) tathA ( mohamahAvatta) moharUpa mahAna Avarta isameM uTha rahe haiN| aura ina AvartoM meM jahAM pipAsA-prA cIna apanA 42vAnI 4271-35 " pAyAla' pAtAthI te yuta cha, tathA " kAmarairAgadosabadhaNabahuvihasaMkappaviuladagarayarayaMdhayAra" "kamarai" hA viSayamA manijhathi35 bhati, " rAga" manu viSayomA prIti35 220, ane "dosa" pratiSa zAhi viSayomA maprIti35 dveSa, "badhaNa" madhanana // 2 // cha, tathA " bahuvihasaMkappa" bhne| 422 manaHsa48yo che se mayA 2 // saMsAra sAgaramA "viulagaraya" vistI mindusacha. "rayaMdhayAra" tebhanA ye||35 2554.2thI te vyAsa che. eTale ke kAmarati Adi rUpa jaLakanA vegathI utpanna thayela aMdhakArathI te yuta . "mohamahAvattabhogabhamamANaguppamANucchalatabahugabbhavAsapaccoNiyattapANiya " tathA " mohamahAvat " bho 35 mahA bhaNI tamA utpanna thayA 43 cha. mane te mAmA -mamai rni " bhoga" viSaya- 2 " bhama For Private And Personal Use Only
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtre vartaH jalabhramastatra bhogAH-viSayA eva -- bhamamANa' bhramantaH 'guppamANa 'gupyantaH vyAkulI bhavantaH, ucchalantA-utpatantaH 'bahugabbhavAsa' bahuSu = bahuvidheSu garbhavAseSu-pazupakSyAdilakSaNeSu 'paccogiyatta' pratyavanivRttAH-utpattya nipatitAH 'pANiya' prANino jIvAH samudrapakSe makarAdayaH, saMsArapakSe saMsAriNo yatra tattathA bhUtaM, tathA-padhAviyavasaNasamAvaNNaruNNacaMDamAruya samAhayA'maNuNNavIcivAkuliyabhaMgaphuTTataniTThakallolasaMkulajalaM ' pradhAvitavyasanasamApannaruditacaNDamArutasamAhatAmanojJavIcivyAkutitabhaGgasphuTadaniSTakallolasaMkulajalam , tatra - padhAviya' pradhAvitAni- praNetastatogatAni yAni 'vasaNa' vyasanAni kaSTAni tAni 'samAvaNNa ' samApannAH prAptA ke prANinaH teSAM 'maNNa' ruditameva 'caMDamAruya' caNDamArutA pracaNDavAyustena 'samAhaya ' samAhatAH paraspara saMghaTitA yAH 'amaguNNa ' amanojJA bhayaMkarAH vIcayaH duHkhaparamparArUpa taraGgAstaiH 'vAuliya' vyA(bhoga ) viSaya-bhoga hI ( bhamamANa ) bhramaNa kara rahe haiM, (guppamANe ) vyAkula ho rahe haiM tathA (ucchalaMta ) uchala rahe haiN| evaM isa saMsAra samudra meM ( bahugambhavAsa ) manuSya, pazu pakSI Adi yoni rUpa nAnA prakAra ke garbho meM saMsArI jIva tathA satrudrapakSa meM magaramaccha Adi jalacara jIva Aphara nipatita ho rahe haiM / ( padhAviya-vaptaNa-samAvaNNa ruNNacaMDamAruyasamAhayA'muNNavIci vAkuliyabhaMgaphuTuMtaniTThakallolasaMkulajalaM ) tathA yaha saMsAra samudra (padhAviya ) idhara udhara se saMprApta (vasaNasamAvaNNa) aneka vyasanoM-duHkhoMse pIDita hue prANiyoMke (ruNNa) rudanarUpa (caMDa bhAruya) pracaNDa vAyu se ( samAhaya ) paraspara saMgharSa ko prApta huI (amaNuNNavIci) amanojJa duHkhoM kI paraMparArUpa taraGgoM se (vAkuliya) mANa" prama] 462cha, " guppamANa" vyA 400 4 22sa cha, tathA " ucchalata ' Savil // che. ane te sasA2 sAgamA " bahugambhavAsa" manuSya, pazu, pakSI Adi nirUpa vividha prakAranA garbhomAM prANIo-saMsA. ranI apekSAe jI tathA samudranI apekSAe magaramaccha Adi jaLacara cha AvI AvIne nipatita thaI rahela che. eTale ke temAM janma laI rahelA cha. "padhAviya-dhasaNa-jhaNNa-caMDa-mAsya-samAhayA'muNNavIci-vAkuliya-bhaMgaphuTuMta-nidRkallola-saMkulajalaM " tatha! -AL saMsAra samudra " padhAviya " mI tahAthI pAsa "vasaNasamAvaNNa" bhane (vyasanA) mAthI pIdi prANImAnai " ruNNa " 24na35 " caMDamAruya" praya3 vAyuthI " samAhaya " 52:52 AAdi " amaNuNNavIci " amanA manI 5252 // 35 tathA For Private And Personal Use Only
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam kulita-vikSobhitaM tathA bhaGgaiH taraGgaiH saha saMghaTanena 'phuTuMta' sphuTanta-=pRthag bhavanto ye 'niTThakallola' aniSTakallolAH = dAruNa duHkhamahAtaraGgAstaiH saMkulaM =vyAptaM jalaM = janmajarAmaraNarUpaM yatra sa tathA tam / mohamahAvatanipatitaviSayopabhogabhramaNanimagnaprANiyuktaM pazupakSinarakanarA'marAdiviSamonnatAvanatayoni vibhramaNataraGgabhaGgayuktaM vividhadAruNaduHkhaduHkhitaM pANirodanA''krandanarUpavAyu samAghAtapaddhaduHvataraGgayuktaM punaH punarjanmamaraNarUpajala yatra saMsArasAgaraM vasantIti sambandhaH punaH kIdRza ? mityAha - 'pamAdabahucaMDadudrusAvayasamAhayauddhAyamANagapUraghoraviddhaMsatthabahulaM ' pramAdabahucaNDaduSTazvApadasamAhatoddhAvapUraghora vidhvaMsAnabahulaM' tatra-pramAdabahucaNDaduSTazvApadApramadAH = madyaviSayakaSAyanidrA vikathArUpAste eva bahucaNDAH atizayaraudrAH 'duTThasAvaya' duSTazvApadA-hiMsaka kSubhita ho rahA hai / evaM ( bhaMgaphuTuMna ) taraGgoM ke sAtha saMghaTana se pRthaka huI aisI (niTThakallola ) aniSTakalloloM-dAruNa duHkharUpa mahAtaraMgoM se ( saMkulaM ) saMkula banA huA aisA (jalaM) janma, jarA, maraNarUpa jala isameM bharA huA hai / arthAt moharUpa mahA Avarta meM jahAM viSayopabhoga kI vAJchA se itastataH bhramaNa karate hue jIva nimagna ho rahe haiM / tathA pazu, pakSI, naraka, nara, amara, Adi U~cI nIcI yoniyoM meM paribhraraNa rUpa taraMgeM isa meM uTha rahI haiM, aura vividha dAruNa Adi duHkhoM se duHkhita hue prANiyoM ke rodana-AkraMdana rUpa vAyu ke AghAtoM se jahAM duHkharUpa mahA taraMgeM janma jarA maraNa rUpa jala ko AloDita kara rahI haiM / (pamAdabahucaMDaduTTha sAvaya samAyauddhAyamANagapUraghoraviddhaMsaNatthavahulaM ) tathA isa saMsArarUpa samudra meM (pamAda ) madya, viSaya, kaSAya, nidrA, vikathA, ina pAMca pramAdarUpa (caMDa) bhayaMkara ( duTThasAvaya ) raudra "vAkuliya" vil 2hyo che. ane " bhaMgaphuhata' tayAnI sA2 24231. pAthI hI paDasI "niTUkallola " aniSTa ear-ha.29 duH35 mahAtagothI " saMkula" vyAsa "jala" bha, 12, bha29 35 15 tamA bhareluM che. eTale ke moharUpI mahAvamaLamAM viSayabhoganI IcchAthI Ama tema bhramaNa karatA jIve tyAM DUbelA che. tathA pazu, pakSI nAkI, nara, deva Adi UMcI nIcI niyAmAM paribhramaNarUpa taraMgamAM temAM uchaLI rahyA che, ane vividha dAruNa duHkhothI pIDAtA jInA AkaMda rUpe pavananA AghAtathI jyAM duHkharUpa mahAtaraMgo janma, jarA maraNa rUpa jaLane khaLabhaLAvI rahela cha. "pamAda-bahu-caMDa-dudasAvayasamAhayaudghAyamANagapUraghora viddhasaNatthabahula' " mA sasAra 3pI sAgaramA "pamAda" madha, viSaya SAya. nidrA mana vizyA, se pAMya prabhA435I " caMDa" laya 42 "duisAvaya" raudra pAvana Disa pra. 47 For Private And Personal Use Only
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre jantavaH, taiH 'samAhaya' samAhatAH AghAtaM prAptAH ye jIvAste 'uddhAyamANagapUraghora, udvApannaH tito viviSaveSTAsu, sapudrapajhe matsyAdayaH saMsArapakSe puruSAdayaH teSAM pUra:=pamUhaH tasya ye ghorA dAruNAH 'vidraMsagattha' vidhvaMsAnarthAH-vinAzarUmA anaryAste bahulA yatra sa tathA tam / 'aNNANabhamaMtamacchaparihatyaanihutidiyamahAmagaraturiyacariya khokkhubbhamANasaMtAvaniccayacalaMtacavalacaMcala attANasaraNapucakammasaMcayodiNNavajjavedijjamANaduisayavivAgaNaMta jalasamUha' a. jJAnabhramanmatsyaparigrastAnibhRtendriyamahAmakaratvaritacaritacokSubhyamANasantApanityakacalaccapalacazcalAvANAzaraNapUrvakramasaJcayodIrNA vadyavedyamAnaduHkhazata vipAkaghUrNajjlasamUham , tatra-aNNANabhamaMtamacchaparihattha' ajJAnabhramanmatsyaparigrastam = ajJAnAnyeva bhramanto matsyA: ajJAnarUpamahAmatsyAstaiH parigrastaM vyAptam . tathA '.anihutidiyamahAmagara ' anibhRtendriyamahAmakarA: anibhRtAni anupazAntAni yAni indriyANi tAnyeva mahAmakarAsteSAM yAni 'turiyacariya ' tvaritacaritAni =zIghrasaJcaraNAni taiH 'khokkhubbhamANa' cokSubhyamANaH = atizayena vyAkulI AkRtivAle hiMsaka jaMtuoM dvArA (samAhaya ) AghAta ko prApta karate (uddhAyamANaga) vividhaceSTAoM meM uchalate hue samudrapakSa meM matsyAdika, saMsArapakSa meM puruSAdi ke (pUra ) samUha se jahAM (ghora ) bhayaMkara aise (viddhaMsaNatthabahulaM ) vinAzarUpa aneka anartha utpanna hote rahate haiM (aNNANabhamaMtamacchaparihattha-anihurti diyamahAmagara-turiya-cariya khokkhubbhamANa-saMtAvaniccaya-calaMta-cavala-caMcala-attANAsaraNapubdhakammasaMcayo diNNavajja vedijjamANa-duhasayavivAga-dhuNaMta-jalasamUhaM ) tathA yahAM saMsAra samudra ( aNNANabhamaMtamacchaparihatya ) ajJAnarUpa ghUmate hue mahAmatsyo se vyApta ho rahA hai aura ( anihutiMdiyamahAmagara ) anupazAnta indriyarUpa mahAmakaroM ke (turiyacariya ) zIghra saMcaraNoM se tume dvArA " samAhaya" mApAta pAbhIna. " udghAyamANaga" vividha rIta Sonu (samudra52) bhattyAhi. ( sasA252 ) puruSAdinA " pura" sabhathI jyA "ghora" laya42 sevA "viddhaMsaNatthabahulaM " vinA535 mane manI utpanna 42 // 29 che. " aNNANa-bhamaMta-maccha parihattha-anihutiMdiya- mahAmagara tariya-cariya-khokkhubbhamANa-saMtAva-niccaya-calaMta-cavalacaMcala-attANAsaraNapuvakamma-saMcayo-diNNavajja-vedijjamaNi-duhasaya-viyAga-puNaMtajalaptamUha " tathA mA saMsAra sAgara "aNNANabhamaMta-maccha-parihatya " ajJAna35 ghUmatA mahAmasyAthA vyApta cha, bhane " anihu~tidiya mahAmagara" 24nupazAnta ( upazAnta na thayesI )ndriyo 35 bhAmAzenA " turiyacariya" yI sanasanI For Private And Personal Use Only
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam kriyaNIyaH saH ' tathA ' saMtApaNiccaya' santApanityakaH=santApaH =vividhAdhi vyAdhivandhuviyogAdi jAtaH sAgarasthavaDavAgnisantAparUpo duHkhasantApo nityaM yatra sa santApanityakaH, ataeva - ' calaMtacavalacaMcala' calaccapalacaJcalaH atyantamasthiraH, satata parivartanazIlamityarthaH [: tam, tathA 'attANAsaraNa' atrANA'zara NAnAM, atrANAnAmazaraNAnAM 'puNbakammasaMcaya' pUrvakarmasaJcayAnAM prANinAM udIrNam = udayamAnaM yat ' vajjaM ' avadya = pApaM tasya yaH 'vedijjamANa ' vedyamAnaH upabhujyamAnaH 'duisayavivAga' duHkhazatarUpo vipAkaH sa eva ghurNan = bhraman jala samUho atra sa tathA tam, iDDirasasAyagArabohAragahiyakammapaDibaddhasattakaDDijja mANanirayatala duttasaNNa visaSNavahalaM ' RddhirasasAtagauravopahAragRhItakarmapratibaddhasattvakRSyamANanirayataladuttasannaviSaNNabahulam, tatra 'iDrirasasAyagAvohAra ' Rddhi rasasAtagaurava pahArA:= RddhirasasAnalakSaNAni gauravANyeva upahArA:= jalacaravizepAstaiH ' gahiya ' gRhItAH 'kammapaDibaddha ' karmapratibaddhAH = jJAnAvara( khokrabhamANa) yaha atyaMta kSubhita banA huA hai| (saMtAvaNiccaya) vividha vyAdhi, bandhu viyoga Adi janya duHkharUpa vaDavAgni kA isameM nitya saMtApa chAyA huA hai / aura yaha ( calaMtacavalacaMcala ) nirantara parivartana zIla hai / evaM isa samudra meM (attANA saraNa) trANa evaM zaraNa rahita aise prANiyoM ke jinake pAsa ( puvvakammasaMcaya) pUrvakRta karmoM kA saMcaya maujUda hai (udaNNavajja ) udaya meM AyA huA jo pApakarma kA (vedinamA duhasacivAgaM ) upabhujyamAna jo duHkhazata ( saikar3oM duHkha) rUpa phala hai vaha phala hI vahAM (dhuNaMtajalasamUha ) calatA huA jala bharA huA hai : (iDirasa sAyagAra vohAragahiyakamma paDibaddha sattakaDijja mANanirayataladuttamaNNavisaNNabahulaM ) Rddhi rasasAtarUpa gaurava hI isa saMsAra samudra meM (ubahAra ) upahAra jalacara jantu vizeSa bhare hue haiM "khokkhubhamANa" atyaMta maNalagI Thesa che, " saMtAvaNiccaya " vividha vyAdhi vyAdhi, khaMdhu viyAga Adi janya duHkharUpa vaDavAnalanA saMtApa temAM nitya vyApelA hAya che, ane te 'calaMtaca valacaMcala " niraMtara parivartana zIla che, ane A saMsAramAM attANAvaraNa trANu ane zaraNa rahita evA jIve che bemanI pAse " putrvakammasaMcaya " pUrve resA bhenA samUha rahe che, udiNNavajja" bhane ? pAyamena udaya thayo che te pApabhani "vedijjamANaduhasayavivAga" logavA 35 seDo huH " saikaDo duHkha rUpa je phaLa che, te tyAM" ghuNaMtajalasamUha " vaDetAM Na samAna he " iDiTara sasAyagAravohAra - gahiyakramma-paDibaddha - satta - kaDhijjamANanira-yatala dusaNNa-visaNNabahulaM " Rddhi rasasAMta 35 gaurava 4 mA saMsAra sAgaramA " uvahAra (6 66 dd Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only d
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 372 praznavyAkaraNasUtre NAdilakSaNaiH karmabhirvaddhAtha ye 'satta' sattvAH pANinastathA 'kaDrijjamANa' kRSyamANAH kRSyakarmavandhanena rajjubaddhakASTamiva narakaM pratyAkRSyamAnAH 'nirayatala' naraka eva talaM-pAtAlaM 'dutta' tadbhimukhaM 'saNNa' sannAH narakarUpapA. tAlagamanAbhimukhatvAt khinnAH tathA 'visaNNa' viSaNNAzca ' zokAtizayaM prAptAH ye prANinastai bahulo yaH sa tathA tam / tathA 'arairaibhayavisAyasogamicchattaselasaMkaDaM ' aratiratibhayaviSAdazokamithyAtvazailasaMkaTaM = tatra-aratiH = dharmeruciH ratiH viSayeSu ruciH bhayaM-ihalokAdi saptabhayAni viSAdaH aniSTasaMyogajanitaduHkhaM zoka-iSTaviyogajanitadainyaM mithyAtvaM ca kudevakugurukudharmazraddhAlakSaNamityetAnyeva zailAH parvatAstaiH saGkaTaH viSamo yaH sa tathA tam , aratyAdi aura ina upahAroM se isameM (gahiyakammapaDibaddhasatta) jJAnAvaraNa Adi karmoM se baddha prANI gRhIta bane hue haiN| tathA ( kaDijjamANa) pUrvakRta karmabaMdhana ke dvArA rajju baddha kASTha kI taraha yahAM vaha prANivarga naraka kI aura khecA jA rahA hai aura (nirayataladutta) narakataka kI ora gamana karane meM sanmukha honekI vajaha se yahAM vaha prANIvarga (saNNavisaNNabahulaM) sanna-khinna, evaM viSaNNa zokAtizaya ko prApta ho rahA hai| tathA (arairaibhayAvasAyasogamicchattaselasaMkaDaM ) (arai) aratidharmameM aruci, (rai) rati-viSayoM meM ruci, (bhaya) ihalokabhaya, paralokabhaya Adi sAta bhaya, (viptAya) viSAda-aniSTa saMyoga janita duHkha, (soga) zoka-iSTa viyoga janita dainyabhAva, (micchatta ) mithyAtvakuguru, kudeva aura kudharma kI zraddhA, ye hI saba isa saMsArasamudra meM (sela) parvata jaise hai so ina parvatoMse yaha (saMkaDaM) viSama banA huA hai| upahAra 4122 rantu vizeSa laresa che bhane te 754AzayI tamA " gahiyakambhapaDibaddhasatta" jnyaan||12 mA thI mAye prAlI s5||yet cha. tathA " kaDDhijjamANa" pUrva 428i bhI dvArA, ho294thI idhesA 18 ma te prANImA na24nI ta23 yA 2aa cha, bhane "nirayaladutta" 124 125 gamana 42vAne malibhuma DAvAne 22 te praannii| "saNNavisaNNabahulaM " bhinna bhane matizaya 4 yuta tha rahyo cha. tathA " arai-raibhaya-visAya-sogamicchatta selasaMkaDa" " arai" bhati-yamamA maruthi, "rai" 2ti-viSayomA 2ti, "bhaya " mAno laya, parasonI laya mAhi sAta laya, "visAya" viSAhamaniTa sayAnita huma " soga" \-5STa viyo| nita hainyamApa, " micchatta" bhithyAtva. zuru, adveSa bhane sudhamanI zraddhA, me madhu / ssaa2|2bhaa " sela" 51ta 2 cha, me patAthI te "saMkaDaM " viSama For Private And Personal Use Only
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam 373 duHkhairvyaaptmityrthH| tathA 'aNAisaMtANakammabaMdhaNakilesacikkhilladuTuttAraM anAdi santAnabandhanaklezacikkhilladuSkRttAram , tatra-anAdi Adi rahitaH santAnaH vistAro yasya tattathAbhUtaM yat karmavandhanaM tapa eva 'kilesa' klezaH duHkhaM tadrUpameva cikkhillaM-kardamastena duSTuttAraH dustaraH yaH sa tathA tam / tathA-'amara naratiriya nirayagaigamaNakuDilaparivaTTaviulavela' ' amaranaratiyaGnarakagatigamanakuTilaparivartavipulavelaM-tatra - amaranaratiyaGnarakacaturgatiSu-yAd gamanaM tadeva kuTilA vakrA parivartAH golAkArA eva vipulA vistIrNA velA-samudrajalavRddhirUpA yatra sa tathA taM, narakAdi caturgaticakrabhramaNaparamparAbhiH smudrjlvRddhiruupaabhiryuktmityaashyH| tathA ' hiMsAliyaadattAdANamehuNapariggahAraMbhakaraNakarAvaNANumoyaNa-avihaaNiTakammapiDiyagurubharakaMtaduggajaloghadUranivolijjamANaummagganimmaggadullahatala' hiMsA'lIkAdattAdAnamaithunaparigrahArambhakaraNakAraNAnumodanASTavidhAniSTakamapiNDitagurubhArAkAntadurgajalaughadUranivolyamAnonmArganimagnadurlabhatalam , tatra-'hiMsAliyaadattAdANamehuNapariggahAraMbha ' hiMsA'lIkA'dattAdAnatathA (aNAisaMtANakammabaMdhaNa kilesacikkhillaThuttAraM ) jisakA vistAra Adi se rahita hai aise karmabaMdhana janya klezarUpa (cikkhilla) kIcaDa se yaha (duTuttAra) dustara banA huA hai tathA ( amaranaratiriyanirayagahagamagakuDilaparivahaviulavelaM ) deva, nara, tithaMca aura naraka, ina cAra gatiyoM meM jo jIvoMkA gamana hai vahI isa samudra ko kuTila golAkAra vistarNa velA hai, arthAt narakAdi caturgatirUpa yaha saMsAra hai / isameM jIvacakra kI taraha paribhramaNa karate rahate haiN| yaha paribhramaNa kI jo paraMparA hai vahI isa samudra kI jala vRddhi rUpa velA hai| ( hiMsAliya adattAdAna mehuNapariggahAraMbhakaraNakarAvaNANumoyaNa) hiMsA, jhUTha, adattAdAna, maithuna, parigraharUpa ArambhoM kA karanA manasa cha. tathA " aNAi-saMtaNa-kammabaMdhaNa-kilesacikkhilla-duDuttAra " manAhi mayadhana 4nya 4135 "cikkhilla" zrIyasthI te "dAdaThuttAraM" dusta2 mata cha, tathA " amaranaratiriyagaigamaNakuDilaparivaviulavelaM " deva, nara, tiryaMca ane naraka, e cAra gatimAM jIvenuM je gamana thAya che e ja A saMsAra samudranI kuTila geLAkAra vistIrNa velA che, eTale ke narakAdi cAra gatirUpa A saMsAra che. temAM cakanI jema paribhramaNa kare che. A paribhramaNanI je paraMparA che teja A samudranI jaLa vRddhirUpa velA cha. "hiMsAliya-adattAdAna-mehuNapariggahAra bhakaraNakarAvaNANumoyaNa" hisA, jUTha, adattAdAna, mithuna, parigraharUpa AraMbhe karavA, ane tenI anumodanA For Private And Personal Use Only
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre maithunaparigraharUpA ye ArambhAH vyApArAsteSAM yAni karaNakAraNAnumodanAni= karaNaM svayaM, kAraNa anyairanuSThApanam , anumodanaM ca kRtakAritAdeH prazaMsana mityetaiH prakAraiH 'advaviha ' aSTavidhaM yat 'aniTThakkammapiDiya' aniSTakarmapiNDitaM-duHkhadakarmasaJcayaH tadevagurubhArastena ' akkaMta' akrAntA the jIvAsteSAM durgANyeva-duHkhAnyeva yo ' jalogha' jalaughA jalapUraH tatra dUra atyartha 'nivolijjamANa' nivolyamAnAH bruDyamAnAH, 'ummagganimagga ' unmagnanimagnAzca =dukharUpajale urdhA'dho gamyamAnAH ye mANinastaiH 'dullahatala' durlabhatalaMdurlabhaM duSyApyaM talaM yasya sa tathA taM-hiMsA'lIkAdipaJcAsravanitA'STavidhakarmabhArAkrAntaiH nAnAvidhaduHkharUpAgAdhajale nimajjanonmajjanaM kurvadbhirjI vairduSpArA'karAnA anumodana karanA, ina pUrvokta prakAroM se jo (aviha aNiTTha kammapiDiya) duHkhada ATha prakArake karmokA saMcaya hotA hai, usa karma saMcaya rUpa bhAra se (akaMta) AkrAnta-bhArI ghane hue tathA (duggajalogha) duHkha rUpa jalasamUha meM ( dUranibbolijjamANa ) atyanta DUbate hue tathA (umagganimmagga) Uya DUba karate hue arthAt U~ce nIce Ate hue aise prANiyoM ke liye yaha saMsAra samudra ( dullahatalaM) alabhya talavAlA hai arthAt isa saMsAra samudra ko pUrvokta prakAra ke jIva pAra nahIM kara sakate haiM / arthAt isa saMsArasamudra kA tala-thAha aise jIvoMse aprApta hai jo hiMsA, jhUTha, adattAdAna, bhaithuna, parigraharUpa AraMbho ke karanA, karAnA, evaM unakI anumodanA meM lage hue haiM, kyoM ki ina pUrvokta prakAroM se ve jIva duHkhada aSTavidha karmoM kA saMvaya kara lete haiM isa kAraNa una para isakA bahuta bhArI bhAra ho jAtA hai| isase ve daba jAte 42vI, meM pUrvarita 4Are re " avihaaNiThukammapiDiya" mA 52nai, maha ni! 'yaya thAya cha, te bhasaMyaya35 mAthI " akaMta' 240xitmAre manesa tathA duggajalogha " 35 samAM duranivvolijamANa " atyAta matA, tathA " ummagganimaga" pANImA 420i-2 nIya mAvata sevA prANImAne bhATe mA saMsAra samudra "dullahatalaM" asalya tavALo che eTale ke A saMsArasAgarane pUrvokta prakAranA che. tarI zakatAM nathI. eTale ke hiMsA, jUha, adattAdAna, mithuna, parigraharUpa AraMbha karanAra, karAvanAra ane temanI anumodanA karanAra ne A saMsArasAgarane kinAre prApta kare azakya che. kAraNa ke pUrvokata prakAre te che ATha prakAranAM duHkhada karmone saMcaya kare che. tethI temanA para temane ghaNe bhAre bojo hoya che. tenAthI teo dabAI jAya che, ane vividha prakAranAM For Private And Personal Use Only
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam 375 " ntastalamityarthaH tamevaMbhUtaM saMsArasAgara' 'sarIramaNomayANi dukkhANi uppiyaMtA' zarIramanomayAni duHkhAni utpivantaH = kAyikAni mAnasikAni ca vividhAni duHkhAni AsvAdayantaH anubhavanta ityarthaH, 'sAyAsAyaparitAvaNamayaM uDDaniniyaM kareMtA ' sAtA'sAtaparitApanamayamuDananiDanakaM kurvantaH = sukhaduHkhatApAtmakamunmajjana nimajjanamanubhavantaH sAtaM = sukhaM tadAtmakamunmajjanamasAtaparitApanaM duHkhasantApastadAtmakaM nimajjanamanubhavantaH ' cauraMtamahaMta ' caturantamahAntaM = caturantaM = narakAdi caturvibhAgayuktaM mahAntam anantaM janmamaraNAdiduHkhayuktatvAt / tathA 'aNavayagaM ' anavadayaM anantam- antarahitamityarthaH, 'rudaM rudraM saphala haiM aura nAnA prakAra ke duHkhoMko bhogA karate haiM. ataH yaha duHkha samUha hI isa saMsAra samudra meM avAha jala bharA huA hai / usameM hI ye jIva bahuta adhika rUpa meM bakiyAM lete rahate haiM, unmagna, nimagna hote rahate haiM / phira ve isake antastala ko kaise prApta kara sakate haiM ? nahIM kara sakate / isaliye sUtrakAra ne aise jIvoM ke liye isakA pAra pAnA thAha prApta karanA - duHzakya- asaMbhava kahA hai / ( sarIramaNomayANI ) isa saMsAra sAgara meM paDe huai jIva zArIrika evaM mAnasika ( dukkhANi ) duHkhoM kA hI (upayaMtA) anubhava karate haiN| tathA (sAyAsAyaparitAvaNamayaM) sAtAsAta paritApana rUpa (ucyuDanivvuDayaM) unmajjana nimajjana arthAt sAtAtmaka unmajjana tathA asAtAtmaka evaM paritApAtmaka nimajjana (karetA) karane meM tallIna hue ye jIva ( cAuraMtamahaMta ) narakAdi gati rUpacAra vibhAgoM se yukta tathA janma maraNAdi ke ananta duHkhoM se mahAn, (aNavayaga) antarahina (ru) samasta prANiyoMko bhayajanaka, duHkha bhogavyA kare che. tethI A saMsArasAgaramAM duHkha samUhurUpa apAra jaLa bhareluM che. temAM ja te jIvA varavAra DUbakIo khAdhAM kare che. te pachI tee tenA kinAre teA pahoMcI kevI rIte zake? te kAraNe sUtrakAre evA bhavAne bhATe tene pAra pAsavAnuM artha sazasya matAnyuM che. " sarIramaNomayA. Ni " mA saMsAra sAgaramA paDelA lavo zArIri mAnasiGa " dukkhANi " duHgono 4 " ubhiyaMtA " anubhava pure che. tathA " sAyA sAyaparitAvaNamayaM " sAtAsAta piratApana rUpa ' ubbuDanibbuDaye " unmajana nimajjana eTale 66 sAtAtmaka unmajana ( pANInI upara AvavuM te) tathA asAtAtmaka ane paritApAtmaka nimajjana ( rUmavuM te) " karetA " vAmAM tIna thayesa te ve " cAuraMtamahaMta - narakAdi gatirUpa cAra vibhAgAvALA tathA janma bharaNAhi du:mothI bhaDDAna, " aNavayaggaM " antarahita, " rudda " gadhAM AzImone For Private And Personal Use Only
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAva pANibhayajanaka, 'saMsArasAyaraM' saMsArasAgaraM, vasantItyagreNa sambandhaH kIdRzaM saMsArasAgaramityAha-' aTTiya aNAlaMbaNapaihANaM' asthitA'nAlambanapratiSThAnam =asthitAnAm saMyamAnuSThAnarahitAnAM na vidyate Alambanam avalambaH pratiSThAna rakSAkaraNaM yatra sa tathA taM asaMyaminAmAdhAravarjitaM trANavarjitaM cetyarthaH, tathA 'appameyaM ' aprameyam asarvajJenA'paricchedyaM 'culasIyajoNisayasahassaguvilaM' caturazItiyonizatasahasragapilaM caturazItilakSayonivyAptaM yoninAma saMkhyAtatve'pi samavarNagandharasasparzAnAmekatvavivakSaNAduktasaMkhyAsAmaJjasyaM bodhyaM tatra gAthA yathAaise ( saMsArasAyaraM ) saMsAra sAgara meM (vasaMti) vasate haiM, aisA sambandha kara lenA cAhiye / kisa prakAra ke saMsArasAgara meM basate haiM so kahate haiM-(ahi ya aNAlaMghaNapaiTThAgaM) asaMyamI jIvoM ke Alambana evaM rakSA karane ke sAdhanase rahita (appa meyaM) kolhUkA bela cAroM tarapha phiranese pAra nahIM pAtA vaise hI caturgatimeM janmamaraNase pAra nahIM pAnese aprameya, (culasIijoNisayasahastagavilaM) caurAsIlakSa jIva yonIyoM se yukta, (agAlogaM) prakAzavarjita, evaM (aMdhayAraM) aMdhakAra se yukta isa saMsAra meM ( aNaMtakAlaM jAba ) anaMtakAla taka (Nicca) sadA (uttattha suNNabhayasaNNasaMpauttA) bhayabhIta bane hue tathA kiMkartavyatA se vimUDha hue bhaya se evaM saMjJA-AhAra, parigraha evaM mathuna saMjJAoM se sambaddha bane hue jIva ( udhiggavAsavasahiM ) udvignoM ke vAsasvarUpa isa saMsAra meM (vasati) vasate haiM / jo adattagrAhI jIva haiM ve caturgatirUpa tathA anaMta duHkho se yukta isa saMsArasAgara meM anaMta kAla taka paribhramaNa karate rahate haiN| caurAsI lAkha yoniyAM isa prakAra se haiMbhATa maya-4, 22vA "sa'sArasAyaraM" sasA2 12mA " vasaMti" pAsa 42 che. teyA vA prA2nA saMsAra sAgarama se cha ? " adriya aNAlaMbaNa-- pahasANaM" masayabhI chavAne mAghAra 25vAnI tathA tebharnu 2kSa 42vAnA sAdhanAthI 2Dita, " appameyaM" asajJAnI apekSA prabheya, "culasIijoNisayasahassaguvilaM" yoryAzI atm yoniyAthI yuta, " aNAlogaM " pra rahita, bhane " aMdhayAraM" mAthI yuta / saMsAramA "aNatakolaM. jAva" mananta // sudhI " Nicca" sahA " uttatthasuNNabhayasaNNasaMpautto" bhayabhIta banela, tathA kiMkartavyatAthI vimUDha banela, bhaya saMjJA, AhAra saMjJA, bhaithuna sajJA, mane parizraya sabhAmAthI yukta anesa ! ubigagAvosavasahiM " dizonA-(bhIyArAnA) pAsa vA mA sasAramA "vasati" se che. mahattAhAna lenAra jI cAra gatirUpa tathA anaMta duHkhothI yukata A saMsAra sAgaramAM anaMta kALa sudhI paribhramaNa karyA kare che. ceryAzI lAkha caniye A pramANe che, For Private And Personal Use Only
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzanaTIkA a0 3 sU0 19 saMsArasAgarasvarUpanirUpaNam 66 , puDhavi7 daga7 agaNi7 mAruya7, ekkekasattajogi lakkhAo / vaNapateya aNate, dasacodasa joNilakkhAo // 1 // vigalidie do do, cauro cauro ya nAzya suresu / tirie huMti cauro, codasalakkhA ya maNue " // 2 // tathA ' aNAloga ' anAlokaM =prakAzavarjitam andhakAram = andhakArayuktamevasaMsArasAgaram 'anaMtakAla jAva ' anantakAlaM yAvat ' Nictra' nityaM sadA 'uttatya suSNabhaya saNa saMpattA ' uttrastazUnyabhayasaMjJAsaMprayuktAH = tatra uttrastAH= bhayabhItAH zUnyAH = kiM kartavyavimUDhAH, tathA bhayasaMjJAsamprayuktAH - bhayena saMjJAbhiva =AhAra maithunaparigrahAdibhiH sammayuktAH = sambaddhAH 'uccaggavAsavasahi ' udvignavAsavasatiM = udvignAnAM vAso yatra sa tathA taM saMsAraM vasanti, adattAdAyinaH caturgatilakSaNamanantaduHkhaM saMsArasAgaramanantakAlaM bhramantItyarthaH, iha vasernirupasargasyApi sakarmakatvamArSatvAt // sU0 19 // "puDhavi7 daga7 agaNi7 mAruya7 ekkeka sattajoNilakkhAo / baNapateya aNate, dasa codasa joNi lakkhAo // 1 // vigalidie do do, cauro cauro ya nArayasuresu / tiriesa haMti cauro codasa lakkhAya maNue ||2||" iti / 277 (1) pRthivIkAya, (2) aSkAya, (3) tejaHkAya, (4) vAyukAya ( 5 ) inakI sAta sAta lAkha, pratyeka vanaspati daza lAkha, ananta (sAdhAraNa) vanaspati caudaha lAkha, do indriya, te indriya, cau indriya inakI do do 2 - 2 lAkha, nArakI tathA deva inakI cAra cAra 4-4 lAkha tathA tiryazva paJcendriya kI cAra 4 lAkha aura manuSya ko caudaha 14 lAkha | isa prakAra ye saba mila kara corAsI 84 lAkha yonIyAM hotI haiM | sU. 19 // For Private And Personal Use Only "" puDhavi 7 daga 7 agaNi 7 mAruya 7 ekkeka sattajogi lakkhAo / vaNapatte ya aNaMte, dasa codasa joNi lakkhAo // 1 // vigalidie do do cauro cauro ya nArayasuresu / tirie huti cauro, coisa lakkhAya maNue || 2 || iti / (1) pRthivI DAya (2) adhyAya ( 3 ) teHAya (4) vAyuDAya me hareunI sAta sAta lAkha, pratyeka vanaspatinI dasa lAkha ananta (sAdhAraNu ) vanaspatinI cauda . lAkha ke indrinI e lAkha, trIndrinI be lAkha, caturindrinI be lAkha, nArakI tathA devanI cAra cAra lAkha tathA tiyA~ca paMcendrinI cAra lAkha, ane manuSyanI cauda lAkha. e pramANe khadhI maLIne cAyazI lAkha yAniyA thAya che. // sU0 18 // pra0 48
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 378 www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre punarapyadattAdAyinaH kIdRzAH santaH kiM phalaM prApnuvantItyAha - 'jahiM' ityAdi Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mUlam -- jahiM jahi AuyaM nibaMdhaMti pAvakammakArI baMdhavajaNasayaNa mittaparivajjiyA aNiTThA bhavaMti aNAdejA duvviNoyA kuTTANAsaNa kusejA kubhoyaNA asuiNo kusaMghayaNakuppamANA kusaMThiyA kurUvA bahukohamANamAyAlobhA bahumohAdhammasaNNasammattapabhaTTA dAridovadavAbhibhUyA niccaM parakammakAriNo jIvaNattharahiyA kiviNA parapiMDa takkA dukkhaladdhAhArA arasavirasatucchakayakukkhipUrA parassapecchaMtA risikkArabhoyaNavisesasamudayavihiM nidaMtA appayaMkayaM taM ca parivayaMtA / iha ya purekaDAI kammAI pAvagAI vimaNaso soeNa ujjhamANA paribhUyA huMti sattaparivajjiyA ya chonbhA sippakalAsamaya satthaparivajjiyA jahAjAyapasubhUyA aciyattA niccaM nIyakammovajIviNo loyakucchaNijjA mohamaNorahA nirAsa bahulA AsApAsa paDibaddhapANA atthoppAyana kAmasokkhe ya loyasArehuti aphalavaMtagA ya suhuavi ujjamaMtA taddivasujjuttakamma kaya dukkha saMTha viyasitthapiMDasaMcayaparAkhINadavvasArA NiccaM ghaNaghaNNako saparibhogavivajjiyA rahiyakAmabhogaparibhogasavva sokkhA parasiri bhogovabhoganissANamaggaNaparAyaNA varAgA akAmikAe viNiyaMti dukkhaM, NevasuhaM NevaNivvuI uvalaMbhati accataviula dukkhasayasaMpalittA parassa davvehiM je avirayA || sU0 20 // For Private And Personal Use Only *
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU020 adattAdAyinaH kIdRzaphalaM labhante ! 379 TakA-'pAvakammakArI' pApakarmakAriNaste'dattAdAyinaH 'jahi-jahiM AuyaM nibaMdhati' yatra yatra Ayurnibadhnanti yatra yatra grAmakulAdo Ayurnibadhnanti tatra tatra samutpadyante ityarthaH / tatra kIdRzA bhavantI ? tyAha- baMdhavajaNasayaNamittaparivajjiyA' vAndhavasvajanamitraparivarjitAH = tatra vAndhavajanaiH bhrAtrAdibhiH, svajanaiH putrAdibhiH, snehijanarUpamitraizca parivarjitAH rahitAstyaktA vA bhavanti, punaH 'aNihA' aniSTAH sakalalokasyA'priyAH, tathA 'aNAdejjA' anAdeyAH =anAdeyavacananAmagotrAdimantaH / tathA 'dubiNIyA' durvinItAH = uddhatAH 'kuTThANAsagaku sejjA' kusthAnAsanakuzayyAH kutsitaM sthAnaM-kugrAmavAsAdirUpa ye adattagnAhI aura bhI kyA phala prApta karate hai ? isI viSaya ko sUtrakAra punaH spaSTa karate haiM -'jahiM jahiM ' ityaadi|| TIkArtha-(pAvakammakArI) adattAdAnarUpa pApa karmakArImanuSya (jahiM2. AuyaM nibaMdhati ) jisa2 paryAya kI Ayu bAMdhate haiM ve usara paryAya meM utpanna hote haiM vahAM para unakI sthiti kaisI hotI hai ? sUtrakAra isI ghAtako Age ke padoM dvArA prakaTa karate haiM, ve kahate haiM ki ( baMdhavajaNasayaNamittaparivajjiyA) ve vahAM bhrAtR AdI bAMdhavajanoM se, putra Adi rUpa svajanoM se evaM snehIjana rUpa mitroM se sadA parivarjita hote haiN| (agiTThA ) koi bhI loga inase prIti nahIM karate haiM, tathA (aNAdejjA) ye aise gotrAdi vAle hote haiM, kI jinakA vacana koi nahIM mAnate haiM yahAM taka ki jinakA nAma lenA bhI bhale manuSya acchA nahIM samajhate haiM / (duviNIyA ) durvinota-uddhata hote haiN| ( kuTThANAsaNakusejjA) te adattagrAhI bIjuM kayuM phaLa prApta kare che, te viSayanuM sUtrakAra hajI paNa qdhAre 25STI42 43 cha-" jahiM jahiM " tyAha ___Asttha-"pAvakammakArI" mahattahAna35 5 / 54 42nAra manuSya "jahiM2 AuyaMnibaMdhati " 22 paryAyanI mAyu mAMdhe cha tete paryAyamA pani thAya che. tyAM temanI kevI hAlata thAya che? sUtrakAra e ja vAtane havenA pada dvArA pragaTa are cha. teso 4 - "badhavajaNasayaNamittaparibajjiyA" to tyAM bhAI Adi badhujanathI, putra Adi svajanethI, ane nehIjanarUpa mitrothI sahA tyatayedA 29 che, " aNiTThA" 55 so temanA pratye prIti patA nathI, tathA " aNAdejjA" te gAtrAhi pAra saya cha / temanI vAta kaMI mAnatuM nathI, eTaluM ja nahIM paNa temanuM nAma levuM te paNa saa2|| bhANasAne yogya vAtuM nathI. " duThviNIyA" duvinIta-ddhata DAya cha, "kudANAsaNakusejjA." AbhAmA marnu 274Ae DAya cha, bhane temanI 2NI For Private And Personal Use Only
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre mAsanamnIcAvasthAnAdilakSaNaM tathA kutsitA zayyA viSamabhUmyAdirUpA yeSAM te tathA, 'kubhoyaNA' kubhojanAH krodravAdikadannAzinaH 'asuiNo' azucayaH= zucivarjitAH, 'kusaMghayaNakuppamANA' kusaMhanana kupramANA: kusaMhananAH sevArtAti saMhananayuktAH kupramANAH kutsitaM zarIrasya pramANaM yeSAM te tathA atidIrghA ati. isvAvetyarthaH, tathA ' kusaMThiyA' kusaMsthitAH kutsitA huNDAdi saMsthAnayuktAH 'kurUvA' 'kurUpAH 'bahukohamANamAyAlomA' bahukrodhamAnamAyAlobhAH atikrodhAdiyuktAH bahumohAH atikAmAH 'dhammasaNNAsammattapanbhaTThA' dharmasaMjJAsamyaktvaparibhraSTAH dharmasaMjJAyAH zrutacaritralakSaNadharmabuddheH samyaktvAcca-jinavacanaruceH paribhraSTAH skhalitAH 'dAridovavAbhibhUyA' dAridrayopavAbhibhUtAH atyantadaridrAH, ataeva 'NiccaM ' nityaM sadA 'parakammakAriNaH= paragRhe kugrAmoM meM inakA vAsa hotA hai, avasthAna-rahana sahana inakI nIca hotI hai, viSamabhUmi Adi rUpa inakI zayyA hotI hai / (kubhoyaNA ) ko drava Adi kadanna ( kutsitaanna ) inakA bhojana hotA hai| (asuiNo) zucitA-zAririka evaM Atmika pavitratA inameM hotI nahIM haiM ye loga pavitratAse sadA rahita rahate haiN| (kusaMghayaNakappamANA) inakA saMhanana kharAba hotA haiM aura zarIra inakA atidIrgha yA ati hasva hotA hai| (kusaMThiyA) saMsthAna inakA huNDAdi hotA hai / (kurUvA) rUpa bhI inakA asuhAvanA hotA hai / (bahukohamANamAyAlobhA ) bahuta ye krodhI hote hai| mAna, mAyA evaM lobha kI inameM bahuta adhikatA rahatI hai / (bahumo hA ) ye bahuta kAmI hote haiM / (dhammasaNNAsammattapanbhaTThA) zrutacAritra rUpa dharmabuddhi se evaM jina vacanoM meM zraddhArUpa samyatkva ruci se ye sadA rahita hote haiM / ( dArido vaddavAbhibhUyA ) dAdidraya inake gharoM meM sadA karaNI nIca hoya che. viSama bhUmi Adi jagyA temanI zayyA bane che. "kubhoyaNA" a62|| mAha 46nna (5225 manna) tamanu lona mane che. " asuiNo" temanAmA zArI2i4 mane mAnasi pavitratA hAtI nathI, te sImeza tenAthI 2hita ya che. "kusaMdhayaNa kuppamANA" tebharnu sanana kharAba hoya che, eTale ke temanA zarIra kAMte atizaya UMcA ane kAMte satizaya nIyAM khAya che. " kusaMThiyA" tamanai At mapramANusanA DAya cha, " kurUvA" tebhanu 35 54 sura khAtuM nayI. " bahukohamANAmAyA lobhA" teso ghaNuM krodhI hoya che, ane mAna, mAyA ane lebhanuM pramANa temanAmAM vadhAre sAya cha. " bahumohA" te bhI DAyacha. "dhammasaNNAsambhattapanbhaTTA" zruta cAritrarUpa dharmabuddhithI tathA jina vacamAM zraddhArUpa samyakatva rucithI te leke sadA 2hita DAyache. dAridovavAmibhUyA' tamanA mA.sahA dAridraya 23che.mane te haridraya For Private And Personal Use Only
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU0 20 adattAdAyinaH kIdRzaM phalaM labhante ! 381 nIcakarmakArakAH 'jIpaNatyarahiyA' jIvanArtharahitAH jIvanasya-manuSyajanmanaH arthaH = prayojanaM dharmadhyAnAdi samAcaraNaM tadrahitAH, jIvanayApanahetudravyahInA vA, kIviNA ' kRpaNAH dInAH 'parapiMDatakagA' parapiNDatarkakAH paradattabhojanagaveSakAH 'dukkhaladdhArA' duHkhalabdhAhArA duHkhAdudarapUrakAH ' arasavirasatucchakayakukkhipUrA' arasavirasatucchakRtakukSipUrAH= tatra arasaM-nIrasaM-hiGgyAdi. bhirasaMskRtaM virasaM-purANaM tatrApi pucchaM-kulasthAdhanaM yena kanApi prakAreNa prApta tena kRtaH kukSipUraH-udarapUraNaM yaistai tathA 'parassa' parasya anyasya ' riddhisakArabhoyaNavisesasamudayavihiM / RddhisatkArabhojanavizeSasamudayavidhi tatra RdiH= sampattiH satkArasammAna tathA bhojanaM cetyeteSAM ye vizeSAH prakArAH teSAM yaH samudayaH udayavartitvaM tasya yo vidhi vidhAnaM sa tathA taM 'pecchaMtA' prekSamANAH= rahatA hai aura yaha dAridraya inakA sadA tiraskAra karavAyA karatA hai, isI liye ye ( NicaM ) sarvadA ( parakammakAriNo) para karmakArI hote haiM-dUsaroMke gharoMmeM nIca kAmoM ko karane vAle hote haiM, (jIvaNattharahiyA) manuSya janma ke prayojanabhUta dharmadhyAnAdi sadAcAroM se rahita hote haiM, (kiviNA ) dIna hote haiM, ( parapiMDatakagA ) parapiMDa ke Upara Azrita rahA karate haiM paradatta bhojana kI icchA meM rahate haiM, (dukkhaladdhAhArA) SaDI muzkila se apane udara kI pUrti kara pAte haiM, ( arasavirasatucchakayakukkhipUrA ) arasa-hiMgvAdi ke vadhAra se rahita, virasa-purAnAati purAnA, usameM bhI tuccha-kulatyAdi anna jo inhe baDI kaThinAIse prApta hotA hai usase hI ye apane udara kI pUrti karate haiN| (parassariddhisakArabhoyaNavisesasamudayavihiM pecchaMtA) dUsaroMkI RddhitamanA sahA ti2242 4223 cha, tethI tethe| "NiccaM" sahA " parakammakAriNo " pArakAnI nekarI karanAra hoya che, bIjAnAM gharamAM nIca kAma karanArA hoya cha, " jIvaNattharahiyA " manuSya mana prayona 35 madhyAna bhAta sahAyArAthI 2hita ya cha, "kiviNA" hInaya cha, " parapiMDatakagA" parepiDa upara sadA AdhAra rAkhanAra heya che-paradatta bhejananI IcchA rAkhanAra hAya cha, ,, dukkhaladdhAhArA" bhI bhuvIthI. potAnuM peTa bharI za che. " arasavirasatucchakayakukkhipurA" 12sa-4 mAhinA 152 2hita, virspurANuM - atipurANuM ane vaLI tuccha kaLathI Adi anna, ke je tene ghaNI bhuzI bhaNe cha, tenA 4 teso potArnu peTa sare che. "parassa riddhisakArabhoyaNavisesasamudayavihiM pecchaMtA" allonnI Rddhi- sapatti, saMsAra For Private And Personal Use Only
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 386 praznavyAkaraNasUtre IrSyAbuddhayApazyantaH, tatazca 'appayaM' AtmAnaM ' kayaMta ' kRtAnta-kartavyaM ca 'niMdaMtA' nindantaH nindAM kurvantaH, ' iha ya pure kaDAI kammAI pAvagAI' iha= loke purA-janmAntare ca kRtAni pApakAni-pApAni karmANi 'parivayaMtA' parivadantaH nindantaH 'vimaNaso' vimanasaH dInAH santaH 'soeNa DajjhamANA' zokena dahyamAnAH=abhISTavastUnAmaprAptiduHkhena santapyamAnAH santaH 'paribhUyA. huMti ' paribhUtAH-janairanAdRtAduHkhamAptAzca bhavanti / tathA ' sattaparivajjiyA ya' sattvaparivarjitAzca manobalahInAH 'chobhA' kSaumyAH nissahAyatvAtparibhavanIyAH, 'sippakalAsamayasatthaparivajjiyA' zilpakalAsamayazAstraparivajitA-tatra zilpaM saMpatti, satkAra, sanmAna, tathA bhojana, inake vizeSa prakAroM kI samudya vidhiko IrSyAbhAva se dekhate haiM aura apane bhAgyakI AtmAkI tathA apane pApakArI kartavya kI niMdA karate haiM / hamane (iha ya) isa saMsAra meM (pure ) pUrvabhava meM (pAvagAI kaDAI ) pApakarma kiye haiM unakA hI yaha phala hameM bhogane ko milA hai isa prakAra ( parivayaMtA) dUsaroM se kahate hue (vimaNaso ) svayaM dIna hokara (soeNa DajhamANA) zoka se jalate hue (paribhUyA ) duHkhI (huti ) hote haiM arthAt abhISTa vastu kI aprApti ke duHkha se nirantara santapyamAna hote hue bhItara hI bhItara kheda khInna bane hue ye dUsaroM ke dvArA anAhata hote rahate haiM evaM duHkhoM ko bhogate rahate haiN| tathA ( sattaparivajjiyA ya) manobala se rahita bane hue ye (chonbhA) nissahAya honeke kAraNa haraeka vyakti ke dvArA anAdaraNIya hote rahate haiM / tathA (sippa ) citrAdiko ko sanmAna, tathA bhejana, tathA tenA bhAgya pratye teo IrSyA bhAvathI jove che, tathA potAnA bhAgyanI, AtmAnI tathA pitAnAM pApakRtyenI niMdA kare cha. 'abhe " ihaya " 25! saMsAramA " pure" pUrva mapamai " pAvagAI kaDAI" pApakarmo karyA che. enuM ja A phaLa amAre bhogavavuM paDe che,' e pramANe "parivayaMtA " mItane utA "vimaNaso" pote hIna yadhane " soeNa DajjhamANA" zothI jatA " paribhUyA" bhI - " huti" thAya che. chata vastunI prApti na thavAnA duHkhathI niraMtara saMtApayukta thaIne manamAM ne manamAM uddhima banIne tene bIjA loko dvArA tiraskRta thayA kare che, ane duHkha maany|| 42 . tathA " sattaparivajjiyA ya" mAmAthI 2hita mei te " chor3abhA " asahAya pAne 42 424 vyati 2 // manA62rjlu (tirakRta) thayA re cha. tathA " sippa" bhiDinI syanA 42vAna vijJAnathI, "kalA" For Private And Personal Use Only
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 3 sU0 20 adattAdAyina kodazaM phalaM labhante ? 383 citrAdi vijJAnaM kalA = dhanurvedAdikA samayazAstraM = ArhatAdikaM, taiH parivarjitAH= rahitA: ' jahAjAyapasubhUyA' yathAjAtapazubhUtAH = yathA jAtA = janmakALe yAdRzaguNaviziSTAstathaiva sthitA natu zikSAdinA vizeSatAM prAptAH evaMbhUtA ye pazavaH= balIvardAdayastadvadbhUtAH = tatsadRzAH 'aviyattA' ayaM dezIzabdaH amItikA:= amItikArakAH nicca nIyakammovajIviNo nityaM nIcakarmopajIvinaH = " ' sadA hiMsAdityupajIvinaH ' LoyakucchaNijjA ' lokakutsanIyAH = sarvajanairnindanIyAH mohamaNorahA ' moghamanorathAH = niSphalamanorathAH, * Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir utkIrNa karane rUpa vijJAna se, (kalA) dhanurveda Adi rUpa kalAoM se evaM ( samaya satya) arhata praNIta zAstroM ke abhyAsa se, (pari vajjiyA) rahita hokara (jahA jAyapasubhUyA ) yathAjAta pazu jaise bane hue ye ( aviyattA) kisI ke bhI sAtha prIti nahIM karate haiM kyoM ki ye (nicca nIyakammovajI viNo ) nitya hI nIca karmopajIvI hote haiN| yathA jAta pazubhUtakA vAcyArtha isa prakAra hai- utpanna hote samaya pazu jina guNoM se yukta rahatA hai Age bhI vaha baDA hone para bhI zikSAdika kI prApti se apanI tarakkI nahIM kara sakane ke kAraNa vaisA hI banA rahatA haiM, isI taraha ye adattagrAhI vyakti bhI hote hai heya aura upAdeya ke jJAna se vikala jaise ye janmate samaya meM the vaise hI ye bar3e hone para bhI rahate haiM, ataH inhe yathA jAta pazubhUta kahA gayA hai / (loya kucchaNijjA ) samastajana inakI niMdA kiyA karate haiN| ( mohamaNorahA ) inake jitane bhI manoratha hote haiM ve saba mogha - asaphala hI rahate haiM / dz dhanurveha Adi usAdhyothI, mane" samayasatya " ahuta prazIta zAkhonA abhyAsathI. " parivajjiyA " rahita hovAne azzu " jahA jAya pasubhuyA yathAnnata pazunA nevA sAgatA tethe " aviyattA " ardhanI pazu sAthai prIti rAmatA nathI, aNu ai tethe " nicca nIyakammovajIviNo " hamezA nItha bhepivI hoya che. ' yathA jAta pazubhUta 'no vAgyArtha yA pramANe cheutpanna thatI vakhate pazu je guNAthI yukta hoya che e ja guNAthI yukta mATu thatAM paNa rahe che te mADhu thAya te paNa zikSAdrika nI prApti vaDe potAnI unnati karI zakatuM nathI. e ja rIte adyAdAna lenAra vyakti paNa janma samaye heya ane upAdeyanA jJAnathI jeTalI rahita hAya che eTalI ja meATI umare paNa te jJAnathI rahita rahe che. tethI tene " yathA che" loyakucchaNijjA temanA saghaLA manorathA apUrNa rahe che. saghaLA loko temanI niMdA kare nirAsa bahulA For Private And Personal Use Only " jAta pazubhUta " kahela che, mohamaNoharA " OM Icchita vastu na 66
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre nirAzabahulAH = iSTavastumAtyabhAvAdatinirAzAH, ' AsapAsapaDibaddhapANA' AzApAzamatibaddhamANAH= Azaiva pAzAH bandhanaM tena prativaddhA-nirudvAH mANA yeSAMte tathA AzAmAjIvinaH, 'loyasAre ' lokasAre lokasArabhUte 'atthoppAyaNakAmasokkhe' arthotpAdanakAmasauravye tatra arthotpAdana-dravyopArjana kAmasauravya-indriyajanita sauravyaM tatra ' suTuavi ujjamaMtA ' suSTu api udyamantaH -udyogaM kurvantaH ' aphalavaMtagA' aphalavantazca-abhilapitavastupAptirahitAH 'huMti' bhavanti / punaH kIdRzA bhavanti ? tyAha ' tadiva mujjuttakammakayadukkhasaMThavisisthapiMDasaMcayaparA ' tadivasoyuktakarmakRtaduHkhasaMsthApitasisthapiNDa saJcayaparAH, tatra tadivaseSu-tanadineSu udyuktaiH-udyogavadbhiH sadbhiH karmaNA vyApAreNa kRte. nApi duHkhena atiklezena saMsthApitaH = prApto yaH sikthAnAdhAnyakaNAnI piNDastasya saJcaye parA:-tatparA ye te tathA sampUrNadinamudyogaparAH santo'pi(nirAsa bahulA ) iSTavastukI prApti nahIM hone ke kAraNa ye sadA nirAza hI bane rahate haiM / (AsApAsapaDibaddhapANA ) phira bhI ye jo jIte haiM usakA kAraNa inakI AzA hai| isI AzAkI pAza meM hI inake prAga ho baMdhe hue rahate haiN| (loyasAre) yadyapi ye loka meM sArabhUta mAne gaye ( atthoppAyaNakAmasokkhe ) arthArjana evaM indriya janita sukha meM (suI aviujjamaMtA) acchI taraha se udyama zIla rahate hai, parantu phira bhI (aphalavaMtagA) inhe abhilaSita vastukI prapti nahIM hotI hai / usase ye rahita (huMti ) bane rahate haiN| (taddivasujjuttakammakayadukkhasaMThaviyasithapiMDasaMcayaparA ) (taddivasujjatta) pratidina udyoga karate rahane para bhI ( kammakaya ) kiye gaye kAma se (dukkhasaMThaviya ) muzkila se prApta hue (sisthapiMDa saMcayaparA ) dhAnyabhagavAna 4|2nne romI sahA nirAza 14 27 cha. "AsapAsapaDipaddhapANo" chatAM paNa teo jIvI zake che tenuM kAraNa temanI AzA che. te AzAnA pAzamA tamanA paY maaye|| 29 " loyasAre" on tem| khojImA sArabhUta manAta " atthoppAyaNakAmasokkhe " mAna (dhana bhAvAmai) tathA dhandriya nita sumamA " suThuaviujjamaMtA" sArI te prayatnazIla 29 cha, pay " aphalavaMtagA" tebhane chita vastu bhagatA nathI. tenAthI tesa 2Dita "huti // 27 cha. " taddiva sujjuttakammakayadukkhasaMThaviya sithpiNddsNcypr|" " taddiva sujjutta" 422 / 04 udyo42vA chatai 55 " kammakaya'' 4284AmayI "dukkhasaMThaviya" bhuztIthI bhaNe " sithapiMDasaMcayaparA " dhAnyAno For Private And Personal Use Only
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 20 adattAdAyinaH kodRzaM phalaM labhante ! 385 kaThinaparizrameNApi dinamAtrAhArayogyamevakathaJcit annAdikaM pApnuvantItyarthaH, 'khINadabyasArA' kSINadravyasArAH daridrAH Nicca dhaNadhaNNakosaparibhogavivajjiyA' nityaM dhanadhAnyakozaparibhogavivarjitAH tatra nityaM sadA dhana-gaNimAdikaM dhAnyaM zAlyAdikaM kozAH bhANDAgArAsteSAM paribhogena-upabhogena vivarjitAH, rahitAH, tathA 'rahiyakAmabhogaparibhogasavvasokkhA' rahitakAmabhogaparibhogasarvasaukhyAH =rahitaM kAmayoH zabdarUpayoH bhogAnAM gandharUpasparzAnAM paribhogasaukhya-upabhoga janita AnandaH yeSAM te tathA kAmabhogasukhavarjitA ityarthaH, 'parasiribhogovabhoganissANamaggaNaparAyaNA' parazrI bhogopabhoganizvANamArgaNaparAyaNAH, tatraparepAm anyeSAM zriyAH sampatteH yau bhogopabhogau-bhogaH sakRt sujyate yaH saH AhAra puSpAdirUpaH, upabhogazca gRhavastrAdilakSaNaH tayoryanizrANaM tasya mArgaNaM kaNoM ke piNDa ke saMcaya karane meM hI lage rahate haiM arthAt sampUrNa dina udyoga meM tatpara rahane para bhI ye baDe kaThina parizrama se kevala usI dina ke yogya annAdi sAmagrI ko jisa kisI prakAra se arjita kara pAte haiM / ( khINavvasArA ) dravya rUpa sAra se rahita na hone ke kAraNa ye daridra hote haiN| ( NiccaM dhaNadhaNNakosaparibhogavivajjiyA) sarvadA ye gaNimAdi rUpa dhana, zAlI Adi dhAnya evaM bhANDAgAra inake paribhoga-upabhogase rahita hote haiM / (rahiyakAmabhogaparibhogasavvasokkhA) zabda evaM rUpa svarUpa kAmake, gandha rasa aura sparza svarUpa bhogoM ke paribhoga ke sukhoM se rahita hote hai, (parasiribhogovabhoganissANamaggaNaparAyaNA ) ( parasiri) dUsare vyaktiyoM kI lakSmI ke (bhogovabhoga) bhoga aura upabhoga ke (nissANamaggaNaparAyaNA ) Azraya kI vAMchA meM hI sadA lage rahate haiM / jo eka bAra bhogane meM Ate haiM aise AhAra, samUhane saMgraha karavAmAM ja lAgyA rahe che. eTale ke Akho divasa mahenata karavA chatAM paNa teo ati bhAre parizramathI phakta e eka divasa cAle eTalI mAnna sAmagrI bhAMDa mAMDa pAsa 42za cha. "khINa davvasArA" dravya35 sArathI 2Dita pAne saNe tasA daridra DAyache." NiccaM dhaNadhaNNakosaparibhogavivajjiyA sarvadA teo senAmahora Adi dhana, zAlI Adi dhAnya ane vAsaNanA bhaMDAranI tebhanA upabhogayI 2hita 2 cha, " rahiyakAmabhogaparibhogasavvasokkhA " 254 ane rUpa svarUpa kAmanA, gaMdha, rasa, ane sparzasvalpa paribheganA sukhethI teo 2hita DAyacha " parasiribhogovabhoganissANamaggaNaparAyaNA"" parasiri" tamA anya vyaktimAnI sbhiin| " bhogavabhoga" maga tathA upabhoganA " nissANamaggaNaparAyaNA" AzrayanI pAsanAmAM saha bIna 27 cha, re For Private And Personal Use Only
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 386 praznavyAkaraNasUtre 6 , gaveSaNaM tatra parAyaNAH parasampatti bhogAbhilASakA ityarthaH ' varAgA' varAkAH = dInA: ' akAmiyAe ' akAmikayA=anicchayA'pi viNitidukkhaM vinayanti du:khaM dukhaM prApnuvanti tathA 'Neva suhaM Neva gibyuddhaM uvalamaMti' naitramukhaM naiva nirvRtiM manaH zAntimupalabhante = prApnuvanti, te ke? ityAha- ' acchaMtaviuladukkhasa yasapalitA' atyanta vipula duHkhazatasammadIptAH - atyantavipulam = ativistIrNa yada dukhataM tena sampradIptA: saMtaptAH 'parasta davvehiM je avirayA ' parasya dravyeSu ye aviratA:- nivRttibhAvarahitAste'tra paratra ca naiva sukhaM naiva zAnti copalabhante iti sambandhaH sU0 20 // puSpa Adi padArtha bhoga aura jo bAra 2 bhogane meM Ate haiM aise gRha vastra Adi padArtha upabhoga haiM / (barAgA ) ye sahA navasthA saMpana hote haiM / ( akAmiyAe ) inakI yaha abhilASA nahIM hotI hai kI hama duHkha bhoge parantu inheM vinA icchA ke bhI ( viNihuti duHkhaM ) duHkha sahanA paDatA hai| inhe ( Netra suhaM NevaNivvuI uvalabhaMti ) jIvanabhara kabhI bhI sukha nahIM milatA aura na kabhI nirvRtti manako zAMti hI inhe prApta hotI hai| kAraNa kI ye (acyaMta viuladukkhasayasaMpatti ) atyaMta vipula saikaDo duHkhoM se saMtapta hote rahate haiM / ina duHkho se bhI saMtapta hone kA kAraNa yaha hai ki ye ( parassa davvehije avirayA ) parake dravya ko apaharaNa karane rUpa kukRtya se viratibhAva dhAraNa karane se rahita hote hai| isI kAraNa ina vicAroM ko na sukha milatA hai aura na zAMti hI milatI hai / sU0 20 // varAgA eka vAra bhAgavavAmAM Ave che evA AhAra puSpa Adi gaNAya che, ane je varaMvAra bhogavAya che evAM ghara, vastra upabhAga kahe che. " tethe| Dubheza hIna dRzAbhAM rahe che, " akAmiyA temane duHkha lAgavavAnI IcchA hotI nathI, paNa temane IcchayA vinA paNa "viNihuti dukkhaM" duHNeo sahuna vA paDe che tebhane "Netra suhaM Neva NivvuI uvalaaMti" khAyu N bhavana uhI pazu sukha bhagatuM nathI, ane tebhane uhI nivRtti - (bhananI zAMti) pazu prApta thatI nathI, araNa te do| "accaMta viuladukkhasayasaMpalittA '" atyaMta vipula, sekaDA duHkhAthI duHkhI thayA kare che, e duHkhAthI paNa duHkhI thavAnuM kAraNa e che ke teo da parassa vehiM je avariyA " paradhananuM apaharaNa karavA rUpa kukRtyathI virakata thaI zakatAM nathI, te kAraNe te khicArAne sukha maLatuM nathI ane zAMti paNa maLatI nathI / / sU0 20 // For Private And Personal Use Only padAtha bhAga Adi padArthone ""
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 21 adhyayanopasaMhAraH ___387 evamadattAdAnasya caturtha phaladvAraM nirUpitam / sAmpratamadhyayanArthamupasaMharanAha -' eso so' ityaadi| __mUlam - eso so adiNNAdANassa phalavivAgo ihaloiyo paraloio appasuho bahudukkho mahabbhao bahurayappagADho dAruNo kakkaso asAo vAsaptahassehiM muccai, na ya aveyaittA atthihuM mokkhotti, evamAhaMsu NAyakulanaMdaNo mahappA jiNo u vIravaranAmadhejo kahesI aditaNAdANassa phalavivAgaM evaM taM taiyaMpi adiNNAdANaM hara-dara-maraNa-kalusa -tAsaNa-parasaMti bhejjalobhamUlaM evaM jAva cirapariciyamaNugataM duraMtaM tibemi // sU0 21 // // taiyaM ahammadAraM sammattaM // TIkA-- eso so' eSaH sandarzitasvarUpaH 'adiNNAdAnasya ' adattAdAnasya 'phalavivAgo, phalavipAkaH ' ihaloio' aihalaukikA manuSyabhavApekSayA 'paraloio' pAralaukikA narakAdyapekSayA ' appamuho' alpasukha ApAtamAtra isa prakAra yaha adattAdAna ke cauthe phala dvAra kA nirUpaNa kiyA gayA hai, aba sUtrakAra isa adhyayana ke arthakA upasaMhAra karate hue kahate hai - 'eso so' ityaadi| TIkAtha-(esoso) jIsakA isa prakArase svarUpa pradarzita kIyA jA cukA hai aisA (adiNNAdANassa phalavivAgo) adattAdAnakA yaha phalarUpa vipAka ( ihaloio) manuSya bhavakI apekSA tathA (paraloio) narakAdi gatiyoMkI apekSAse pradarzita kiyA gayA hai / isase hama yaha bAta bhalI bhAMtI jAna sakate hai ki yaha phalarUpa vipAka (appasuho ) A pramANe adattAdAnanA cethA phaladvAranuM nirUpaNa karavAmAM AvyuM; have sUtrA2 mA adhyayananA mthn| 5saDA2 42di 4 cha-" eso so" tyAdi - " eso so"752prajare 2135 prATa 42vAmA mAvyuM te " adiNNAdANarasa phalavivAgo' mahattAhAnanI te 3135 vighA " ihaloio" manuSyasavanI apekSA tathA "paraloio" na246 tiyAnI apekSAe batAvavAmAM Avyo che. tenI madadathI ApaNe te vAta sArI rIte samajI zakIe chIe For Private And Personal Use Only
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre sukhajanakA, 'bahudukkho ' bahUduHkha duHkhabahulaH ' mahanbhao' mahAbhayaH mahAbhayajanakaH 'bahurayappagADho' bahurajaH pragADhAyacurakarmarajobhiH sambhRtaH 'dAruNo' dAruNaH bhISaNaH 'kakaso' karkazaH kaThoraH ' asAo' azAta: asukho'zAtakarmavedanIyasvarUpaH ityevaMvidhaphalavipAkaH 'vAsasahassehiM' varSasahasraH-palyo. pamasAgarapramANakAlaiH 'muccai ' mucyate-kSIyate / tadeva vyatirekamukhenAha-'naya' na ca taM phala-vipAkam , ' aveyaittA' avedayitvA = anupabhujya upabhogaM vinetyarthaH 'hu ' nizcayena ' mokkho' mokSaH 'atthi' asti 'tti' iti zabdaH samApti sUcakaH / etasyArthasya sAkSAtmamANabhUtaparamAtmapratipAditatvena pramANayannAha-- 'evamAiMsu ' ityaadi| ecam-uktarItyA ' Ahesu ' UcuH RSabhAdi tIrthaGkaragaNadharAdaya / tathA kevala ApAtamAtra sukha janaka hai / (bahu dukkho ) jIvoM ke isase vAstavika sukha nahIM milatA hai kintu bhayaMkara se bhayaMkara duHkho kA hI yaha pradAtA hai / ( bahumbhao) yaha mahA bhayajanaka hai (bahurayappagAr3ho) pracura karma rUpI raja se yaha bharA huA hai| ( dAruNo) bar3A bhISaNa hai / ( kakkaso) kaThora hai / ( asAo) azAta karma vedanIya svarUpa hai / isa taraha kA yaha phalavipAka ( vAsasahassehiM ) hajAroM varSoM meM arthAt palyopama tathA sAgaropara pramANakAla meM ( muccai ) chUTatA hai / ( na ya aveyaittA hu mokkho asthi tti) vinA isakA phala bhoge jIva isase mukta nahIM hotA hai / isa artha meM pramANatA pratipAdana karane ke liye sUtrakAraisameM sAkSAtpramANabhUtaparamAtma ke dvArA pratipAditatA prakaTa karate hai, ve kahate haiM- ( evamAsu ) RSabha Adi te 3835 . " appasuho" vakSa sumana cha. " bahudukkho" ane tenAthI vAstavika sukha maLatuM nathI, paNa te bhayaMkaramAM bhayaMkara / nA2 che. " bahumbhao" te mahA laya cha, " bahurayappagADho" vidhura abhI 204thI te pUrI cha, " dAruNo" bhASa9 cha, " kakkaso" Dora cha, "asAo ,, matabhavanIya 2135 che. yA prA2nI mA vinA " vAsasahassehi" / varSe meTale pakSyAyama tathA sAgaroyama prabhAra aNe chUTe che. "naya aveyaittA hu mokkho asthi ti" tenuMNa mAgacyA vinA jIva tenAthI mukta thatAM nathI. te arthamAM pramANa bhUtanA pratipAdita karavAne mATe sUtrakAra temAM sAkSAta pramANabhUta paramAtmA dvArA pratipAditatA pragaTa kare che. teo kahe che For Private And Personal Use Only
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 389 mudarzinITIkA a03 sU0 21 adhyayanopasaMhAraH tadanusAreNaiva 'NAyakulanaMdaNo' jJAtakulanandanaH siddhArthakulAnandakaraH ' mahappA' mahAtmA paramAtmarUpaH 'jiNo' jino-rAgadveSa vijetA 'vIravaranAmadhejjo' vIravaranAmadheya: prakhyAtanAmA bhagavAn mahAvIraH 'adiNNAdANassa' adattAdAnasya phalavivAga ' phalavipAka ' kahesI' kathitavAn / evaM taM' tat pUrvopadarzita svarUpam , ' taiyapi adiNNAdANaM ' tRtIyamapyadattAdAnaM-'hara-daha-maraNa-kalusa -tAsaNa-parasaMtigijjhalobhamUlaM' hara-daha-maraNa-kaluSa-trAsanaparasatkagrAhyalobha. mUlam , tatra 'hara' iti haraNa paradravyApaharaNaM, 'daha' dahanaMdAhaH-hRdayasantApaH, 'maraNaM ' mRtyuH, 'kalusa' kaluSa-manomAlinyaM, 'tAsaNa' trAsanaMbAsaH-akasmAdbhayam 'parasaMtiyagijjhalobha' parasatkagrAhyalobhaH paravastugrAhako lobhaH, eteSAM mUlaM-mUlakAraNamidamadattAdAnam / evaM ' jAva' yAvat-yAvacchandena dvitIyAlIkatIrthaMkaroM ne isa adattAdAna kA aisA hI phala kahA hai tathA unhIM tIrthakaroM ke anusAra (NAyakulanaMdaNo ) jJAtakulanaMdana-siddhArtha ke kulako AnaMda kAraka (mahappA) paramAtmarUpa (jiNo) rAgaveSa vijetA ( vIravaranAmadhejo) zrI bhagavAna mahAvIra ne bhI (adiNNAdANassa ) isa adattAdAna kA ( phalavivAgaM ) aisA hI phala (kahesI) kahA hai / ( evaM ) isa prakAra (taM) pUrvopadarzita svarUpavAlA yaha (tahayaMpi) tIsarA adattAdAna bhI (hara-daha-maraNa-kalusa-parasaMtigijjalobhamUlaM ) (hara ) paradravya kA haraNa karanA, (daha ) hRdaya meM saMtApa pahu~cAnA, ( maraNa ) mRtyu ( kalusa ) manomAlinya (nAsaNa) akasmAt bhaya honA, ( parasaMtigijjha lobhamUlaM ) dUsare kI vastu kA haraNa karAne vAlA lobha, ina sabakA mUla kAraNa yaha adattAdAna hai| yahAM para " evamAsu" mava mAhitI | 24 // mahattAhInatuM mAyU~ / 51 4 cha tathA te tApa ronA pramANe " NAyakulanaMdaNo" aliga nanasiddhArthanA gugane mAnahAya " mahappA" 52mAtma 35, "jiNo" rAgadveSa vitA, "vIravaranAmadhejo" zrI bhagavAna mahAvI2 5Y " adiNNAdANassa" mA sattAhAnatuM "pha ThavidhAga" me 31 Disa. "evaM" mA pramANe " taM" pUpizita 2535vA te " taiyaMpi" zrI mahattAhAna 5 " hara-daha-maraNa-kalusa-tAsaga-parasaMti gijjha lobhamUlaM " " hara" 52 yarnu 295 42. " daha" yamA sata!5 5 yAve!, " maraNa" mRtyu, " kalusa" bhananI masinatA, "NasaNa" 54mAta laya vo, " parasaMtigijjha lobhamUlaM" For Private And Personal Use Only
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 390 vyAkaraNasUtre " vacanAdhyayanokta vizeSaNAni yathAyogyAni saMgrAhyANi / cirapariciyaM ' cirapari citam =anAdikAlAdanubhUyamAnam ' aNugayaM ' anugataM = prANinAM pRSThato lagnam, ' duraMtaM ' durantam = duHkhAvasAnam, 'ttivemi' iti bravImi = etada jambUsvAminaM prati sudharmasvAmivAkyam || mru0 21 // iti zrIpraznavyAkaraNasya sudarzanyAkhyAyAM vyAkhyAyAM hiMsAdi paJcAdvAreSu adattAdAnAkhyaM tRtIyadharmadvAraM samAptam // 3 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " yAvat ' zabda se dvitIya alIka vacana saMbaMdhI adhyayana meM jo vizepaNa kaha gaye haiM unakA yahA~ yathAyogyarUpa meM saMgraha kara lenA cAhiye / yaha adantAdAna ( cirapariciyaM ) anAdikAla se jIvoM ke anubhava meM A rahA hai (aNugayaM ( mithyAtva ) ke kAraNa yaha AtmA ke pIche lagA huA hai / ( duraMtaM) duHkhaprada hI isakA pariNAma - phala hai / ( tivemi ) aisA maiM kahatA huuN| isa prakAra se yaha jaMbU svAmI ke prati sudha sudharmA svAmI ne kahA hai || sU0 21 // // tIsarA Asrava - ' adharma ' dvAra samApta // khIjAnI vastunuM haraNa karAvanAra lAbha, vagere saghaLI khAkhatenuM mULa kAraNu yA mahattAhAna che, aDDI " yAvat " zabdathI azI vayana viSenA zrIma adhyayanamAM je vizeSaNeAnA upayAga karAyA che, temanA sagrahu ahIM yAgya rItezrI sevAnI che, yA sattAhAna " cirapariciyaM " manAhi ajathI bhavanA anulavabhAMbhASI 2Dyu' che, (aNurAyaM) mithyAtvane araNe te AtmAnI pAchA sAMgesu che, (durataM) tenu ija-pariNAma du:mahAyI che, (ttibemi) bhevu Du uDa chu, yA pramANe sudharbhAsvAbhIge svAmIne uDDayu', // su, 21 // // zrIle sAstrava - 6 ardhabha' dvAra samApta // , For Private And Personal Use Only
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir atha caturthamadhyayanam / vyAkhyAtaM tRtIyamadhyayanaM sAmprataM caturthamArabhyate asya ca pUrveNa sahAyamabhisambandhaH / tRtIyAdhyayane yAdRza nAmAdinirdezapurassaramadattAdAnasvarUpamuktam / adattAdAnaM ca prAyo'brahmAsaktacittAH kurvantyeveti hetoH sUtrakrama nirdezAnusArAccA'dattAdAnanirUpaNAnantaramucita prAptamabrahmasvarUpaM nAmAdinirdezapUrvakaM pradarzyate tasyedamAdyaM sUtram -'jaMbU avaMbhaM ca cautthaM ' ityAdi - taMtra pUrveSAmivAsyApi 'yAdRzaM 1 yannAma 2 yathA cakrutaM 3 yatphalaM dadAti 4 ye ca kurvanti 5 itipaJcabhirantadvarairnirUpaNaM cikIrSu rAdau kramaprAptaM yAdRzadvAramAzritya abrahmasvarUpaM nirUpyate - 'jaMbU avabhaM ' ityAdi / caturtha adharmadvAra prAraMbha - tRtIya adharmadvAra samApta ho cukaa| aba caturtha adharmadvAra prAraMbha hotA hai / isa adarmadvAra ke sAtha isa prakAra kA saMbaMdha hai - tRtIyaadharmadvAra meM yAdRzanAmAdi nirdezapUrvaka jo adattAdAnakA svarUpa kahA hai so isa adattAdAna ko jo abrahmameM Asakta cittavAle prANI hote haiM prAyaH ve karate hI haiM isa kAraNa se, tathA sUtrakrama ke nirdeza ke anusAra se adattAdAna ke nirUpaNa ke bAda abrahmakA svarUpa nAmAdinirdezaka kahanA yaha avasara prApta haiN| ataH sUtrakAra use adharmadvAra meM pradarzita karate haiN| jisa taraha pUrva adhyayanoM kA nirUpaNa sUtrakAra ne " yAdRzaM 1 yannAma, 2 yathA ca kRtaM, 3 yat phalaM dadAti, 4 ye va kurvanti 5 " ina pAMca antardvAroM se kiyA hai usI taraha ve isakA bhI ceAthA adhama dvAranI zarUAta trIjI adhadvAra pUrUM thayuM, save ceAthA adhadvAranuM varNana zarU thAya che, A adhama dvAranA AgaLanA adharmadvAra sAthe A prakAranA sabaMdha che trIjA adha dvAramAM prakAra nAme AdinA nirdeza pUrNAMka adattAdAnanuM svarUpa khatAvavAmAM AvyuM che. te adattAdAna je abrahmamAM Asakata prANIe hAya te sAmAnya rIte Acare che, e kAraNe tathA sUtrakamanA nirdeza pramANe adattAdAnanA nirUpaNuM pachI abrahnanuM svarUpa nAmAdinA nirdeza pUrvaka kahevuM te cAgya ja che. tethI sUtrakAra tene A adharmadvAramAM pragaTa kare che. je rIte AgaNanAM adhyayanonuM nizyA sUtrAre " yAdRzaM "1 (vA ajharanuM ) "yannAma" 2 (yAM ayAM nAbheo) "yathA ca kRtaM " 3 ( myAre urAya che. ) " yat phalaM dadAti (ayu ija sApe che ) " ye ca kurvanti " 5 ( aNu te Ayare che ) yA pAMca atArA dvArA kahyu` che, e ja pramANe A adha dvAranuM paNa nirUpaNa karavA For Private And Personal Use Only dd 4
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 392 praznavyAkaraNasUtre mUlam -jaMbU ! ababhaM ca cautthaM sadevamaNuyAsurassa loyasta patthaNijjaM paMkapaNagapAsajAlabhUyaM itthIpurisanapuMsagavedacihaM tavasaMjamabaMbhaceravigdhaM bhedAyayaNabahupamAdamUlaM kAyarakApurisaseviyaM suyaNajaNavajaNijja uDDa-narayatiriya tilokapaiTANaM jarAmaraNarogasogabahulaM vadhabaMdhavighAyaduvighAyaM daMsaNacarittamohassa heubhUyaM cirapariciyaM maNugayaM duraMtaM ca utthaM ahammadAraM // suu01|| TIkAH-he jambUH ! 'cautthaM ' caturtha hiMsAmRSA'dattAdAnApekSayA caturthamAsravadvAram 'ababhaM ca ' abrahma akuzalaM karma tacceha maithunam-adharmahetutvena sklaanrthjnktvaat| cakAraH punararthaH kIdRzaM tadityAha- sadevamaNuyAsurassa loyassapatthaNijja' sadevamanujAsurasya lokasya mArthanIyaM devamanuSyAsuralokasya prArthanirUpaNa karanA cAhate haiM / ataH sarva prathama ve krama prApta "yAdRza" isa dvAra ko lekara abrahma ke svarUpa kA nirUpaNa karate haiM- 'jaMbUabaMbha' ityaadi| ___TIkArtha-zrIsudharmA svAmI jaMbUsvAmI se kahate haiM ki he jaMbU ! (cautthaM) hiMsA, mRSA evaM adattAdAna ina tIna kI apekSA yaha caturtha Asrava dvAra (avaMbhaM ca ) abrahma hai| yaha abrahma akuzala karma haiM aura vaha yahAM svarUpa se gRhita huA hai| kyoMki yaha adharma kA hetu hone se sakala anarthoM kA janaka hotA hai| aba sUtrakAra isI abrahmakA Ageke vizeSaNoM dvArA vizeSa spaSTIkaraNa karate haiM, ve kahate haiM ki-yaha abrahma-maithunasevanarUpa akuzala karma bhane cha. tethI sothI pasA te anubha mAvata " yAdRza " 5 nAmanA dvArane ne mAnA 2135nuM ni3544 4re che. "jaMbU ababha" tyAha ___ -zrI. sudhA svAmI yU svAbhAna 4 che ! "cauttha" hisA, mRSA ane adattAdAna e traNanI apekSAe cothuM adharma dvAra " ababhaM ca" magrI cha. te mayAhI ayogya itya cha bhane te hI bhaithuna3ye je gRhita thayela che, kAraNa ke te adhamanuM kAraNa hovAthI saghaLA anarthanuM utpAdaka che. have sUtrakAra e ja abrahmanuM AgaLa AvatAM vizeSaNo dvArA vizeSa spaSTIkaraNa kare che, teo kahe che ke-te abrahma-maithuna sevanarUpa pApakarma For Private And Personal Use Only
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 1 abrahmasvarUpanirUpaNam 393 nIyam = abhilaSaNIyam | 'paMkapaNApAsajAlabhUyaM' paGkapanakapAzajAlabhUtaM = tatra paGkaH = kardamaH - nimajjanahetutvAt, panakA - zaivAla - caraNanyAsamAtreNa skhalanahetutvAda, pAzaH bandhanavizeSaH, jAlaM ca pratItaM tadbhUtaM tatsadRzam / tathA 'itthI purisanapuMsaga - vedaciNaM' strI puruSanapuMsaka vedacihna= strIpuruSa napuMsaka vedalakSaNaM, tatra strI-veda: = puruSAbhilApalakSaNaH puruSavedaH striyo'bhilASalakSaNaH, napuMsakaveda:- ubhayAbhilApalakSaNaH / ' tavasaMjamavaM bhave ravigyaM tapaHsaMyamabrahmacaryavighnaH = tapaH saMyama brahmacarya - vidhAtarUpam, 'bhedAyayaNavahupamAdamUlaM ' bhedAyatanabahupramAdamUlaM-bheda: = cAritravinAzaH tasya AyAtanAni sthAnAni ye bahavaH = anekavidhAH mamAdAH = madyavikathA dayaH, teSAM mUlaM kAraNaM yattattathA / 'kAyarakApurisa seviyaM' kAtarakA puruSa sevitaM= kAtarAH = parIpadabhIravaH, ataeva kApuruSAH = dhairyavarjitAstaiH sevitaM yattattathA / ' suyaNajaNavajjaNijjaM ' sujanajana varjanIyaM = yujanajanAH = sAdhujanAstaiH varjaniyaM (sadeva maNudhAsurarasa lossa patthaNijjaM) deva, manuSya, evaM asura loka dvArA abhilaSaNIya hai cAhe deva ho cAhe manuSya ho yA asura ho koI bhI kyoM na ho saba hI ise cAhate haiN| yaha karma (paMkapaNa gapAsaz2AlabhUyaM) paMkakardama, nakazaivAla - kAI, pAza aura jAla ke jaisA hai / tathA (hatthIpurisanapuMsagaveda ciMdhaM ) purUSa abhilASa rUpa strIveda strIcAhanArUpapuruSa vedau bhayakI vAJchArUpa napuMsakaveda, ye jisake cihna haiM / yaha (tavasaM. jamavaM bhaceravigdhaM) tapa, saMgama, aura brahmacarya kA vighAtaka hai| (bhaiyAtyaNabahupamAdamUlaM ) cAritra ko vinAza karane vAle jo madya vikathAdika aneka pramAda haiM unakA yaha mUla kAraNa hai / ( kAyarakA purisa seviyaM ) jo vyakti kAtara parISada sahane meM bhIrU hote haiM, aura isIse jinakA dhairya naSTa ho jAtA hai aise vyakti hI isakA sevana karate haiM / tathA (sugha " " sadevamaNuyA surasa patthaNijjaM " heva, manuSya bhane asura soo dvArA alipakSIya che. bhale deva hoya, manuSya hAya ke asura hoya-dareka tene cAheche. te ka "paMkapaNagapAsalajAlabhUyaM " pahu-ahava, pana-zevANa, pAza manena bhevu che. tathA " itthI purisanapu' sagavedasiMgha" puruSa abhilASA3pa strI veTa strIyAnA3ya puruSa veha, bhane bhannenI thADunA napuMsa veDha lenA thilo che, te " tavasaM jamavaM bhacera vigdhaM" tapa, saMyama ane brahmayaryanuM vidyAta che "bheyAyayaNa bahupamAdamUla" yAstrinA nAza uranAra ne madya, vijhyA mAhi bhane prabhAha che, " kAyarakA purisa seviyaM je vyakti kAyara-parISahe sahana karavAmAM bhIru hAya che, ane tethI ja jemanuM zreya naSTa thayu' hAya che evI vyaktie ja tenuM sevana kare che, tathA 77 pra0 50 For Private And Personal Use Only
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre -tyAjyam , 'uDanazyatiriyatilokapaiTANaM' Urdhva narakatiryakatrilokapratiSThAnam Urcaloko narakalokastiryagloka zcetyetadrUpaM yat trailokyaM tatra pratiSThAnam =avasthiti yena maithunena yattattathA lokatraye caturgatibhrAmakamityarthaH, tathA 'jarA maraNarogasogabahulaM ' janmajarAmaraNarogazokAdhanantaduHkhasambhutam , ' vadha. baMdhavidhAyaduvidhAyaM ' vadhabandhavighAtadurvighAtam-tatra vadhaH hananaM bandhaH rajjvA. dibhiH saMyamanaM, vidhAtA mAraNaM cetyetaiH duvidhAtaH=dussahyo vighAto-duHkhaM yasmin tattathA badhabandhAdivividhaduHkhajanakamityarthaH, 'dasaNacarittamohassaheubhUyaM ' darzanacAritramohasya hetubhUtaM-darzanamohasya cAritramohasya ca bandhakAraNam-idamabrahmajinavacane zaGkAkAsAdidoSodbhAvakatvAd darzanamohasya kAraNa, cAritrabhedajanakatvAccAritramohasyeti bhAvaH / tathA 'cirapaciyaM ' ciraparicitaM= NajaNavajjaNijja) jo sAdhujana haiM ve to isa kRtya ko sadA tyAjya hI mAnate haiM (uDa narayatiriyati lokapaDDANaM ) isa maithuna sevana se jIvakA paribhramaNa urvaloka madhyaloka evaM pAtAlaloka rUpa trailokya meM hotA haiN| (jarAmaraNa rogasogamUlaM ) yaha kama janma, jarA, maraNa, zoka Adi anaMta duHkhoMse bharA huA hai| (vadhabaMdhavighAyadunvighAyaM) isameM vadha, baMdhana evaM maraNa janya duH saha duHkha bhare hue haiN| (dasaNacarittamo hassa heubhUyaM ) darzana mohanIya tathA cAritramohanIya kA yaha hetubhUta hai| arthAta-paha abrahma jinavacana meM zaMkA kAMkSA Adi doSoM kA janaka hone ke kAraNa darzana mohakA aura cAritrakA vinAzaka hone se cAritra mohanIya karma ke baMdha ko kAraNa mAnA gayA hai / (cirapariciyaM) jIvoM ke sAtha isakA paricaya cirakAla se janma janmAntaroM meM Asevita hote rahane ke kAraNa calA A rahA hai / isIliye ( aNugayaM ) yaha " suyaNajaNavajjaNijja" pay satapuruSo to me ityane sahA tya/qi yogya bhAne cha, ' uDDanarayatiriyatilokapaiTTANaM" se bhaithunanA sevanayI sapane urvaka ane pAtALaleka, e rIte traNalekamAM paribhramaNa karavuM paDe che, "jarAmaraNarogasogamUlaM " te 4 sanma, 21, bha29, 4 mA manAta mAthI marelu cha, " vadhabaMdhavidhAyaduvighAyaM " tebhA 15, 5dhana bhane bha29 ganya saha me| laresA cha, "dasaNacarita mohassa heubhUya" te zana mehanIya tathA cAritra mohanIyanA kAraNarUpa che, eTale ke te brahma jinavacanamAM zaMkA kAMkSA AdinuM janaka hovAthI darzana mehanIya ane cAritranuM vinAza pAthI yAtri bhADanIya mana dhanuM / 25 manAyu cha -- cirapariciyaM" te bhAntathA sevA pAne 2 teno yonI sthe| For Private And Personal Use Only
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 4 sU0 2 abrahmanAmAni tallakSaNanirUpaNaM va 395 janmajanmAntarAsevitam , ' aNugayaM' anugatam = anAdikAlataH samanugatam , 'duraMtaM' durantam-duHkhAvasAnam , duSTaphalamityarthaH / ' cautthaM ahamma dAraM ' caturthamadharmadvAram AsravadvAramabrahmeti nAmakam // 1 // muu0|| evamabrahmasvarUpamuktaM sAmprataM ' yannAme' ti dvitIyAntadvAramAzritya tasya nAmAnyAha ' tassa ya NAmANi ' ityAdi-- mUlam-tassa ya NAmANi goNANi imANi huMti tIsaMabaMbhaM 1 mehuNaM 2 caraMtaM 3 saMsaggi 4 sevaNAhigAro 5 saMkappo 6 vAhaNApadANa 7 dappo 8 moho 9 maNasaMkhobho 10 aNiggaho 11 viggaho 12 vighAo 13 vibhaMgo 14 vinbhabho 15ahammo 16 asIlayA 17 gAmadhammatattI18 ratI 19 rAgaciMtA 20 kAmabhogamAro 21 veraM 22 rahassaM 23 gujjhaM 24 bahumANo 25 baMbhaceraM vigyo 26 vAvattI 27 virAhaNA 28 pasaMgo 29 kAmaguNotti 30 viya / tassa eyANi evamAiNi nAmadhejANi huMti tIsaM // sU0 2 // TIkA-' tassa ya' tasya ca-abrahmaNo maithunasthetyarthaH, 'goNANi' gauNAni-guNaniSpannAni 'NAmANi' nAmAni 'imANi imAni vakSyamANAni jIvoM ke pIche anAdikAla se par3A huA hai / ( duraMtaM ) isakA avasAna (aMta) bahuta hI adhIka kaSTaprada hotA hai / (cautthaM ahammadAra) isa prakAra yaha caturthe abrahma nAmakA adharmadvAra hai / sU0 1 // isa taraha sUtrakAra abrahma ke svarUpa kA pratipAdana kara aba " yannAma " nAmaka dvitIya antAra se usakA pratipAdana karate haiM-- 'tassa ya' ityAdi / TIkArtha- ( tassa ya) usa abrahma rUpa maithuna karmake (goNANi) yi24thI pasthiya yAcyA mAve che. tethI "aNugayaM" te manaututhI yonI // 7 // 5 cha. " duraMtaM" tenA nAza thv| bhatizaya 442 cha. " cautthaM ahammadAraM " ma prA2nute yAthumabrahma nAmarnu acamA cha. // suu01|| - uparokata rIte abrahmAnA svarUpanuM pratipAdana karIne have sUtrakAra "janaam" nAmanA ilon mantasthiI tenuM pratipAdana 42 cha. " tassa ya" tyA At-"tassa ya" te mAjha35 bhaithuna bhanI "goNANi" guyAnusAra "NAmANi" For Private And Personal Use Only
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre 'tIsa huti' triMzad bhavanti 'taMjahA' tAni yathA ' abhaM ' abrahma-akuzalAnuSThAnam 1, 'mehuNaM' maithunaM-mithunasya-vIpuMsayugalasya karma maithunam 2, 'caraMta' cara-saMsAravyApakam 3, 'saMsaggi' saMsargi-strIpuMsasambandhasaMjAtam4, 'sevaNAhi. gArau' sebanAdhikAraH sevanAyA-cauryAdipratisevanAyAmadhikAraH, maithunasevI pAyazcoryAdiSu pravRtto bhavati5 / saMkappo ' saGkalpaH = saGkalpavikalpajAtatvAt saGkalpaH 6, uktaM caguNaniSpanna (NAmANi) nAma (imAgi) ye (tIsaM) tIsa (haMti ) haiN| (taM jahA) ve isa prakAra haiM-(abhaM 1, mehuNaM2, caraMtaM3, saMsaggi 4, sevaNAhigAro5, saMkappo, vAhaNApadANa 7, dappo8, mohora, maNasaMkhobho10, aNiggahI 11, viggaho 12 vighAo 13, vibhaMgo 14, vinbhamo 15, ahammo 16, asIlayA 17, gAmadhammatattI 18, rattI 19, rAgaciMtA 20, kAmabhogamAro 21, veraM 22, rahassaM 23, gujja 24, bahumANo 25, baMbhaceravigdho 26, vAyattI 27, virAhaNA 28, pasaMgo 29, kAmaguNo 30 tti vi ya / tassa eyANi evamAiNi nAmadhejjANi tIsaM. Tuti ) yaha karma akuzalAnuSThAnarUpa hai, isaliye isakA nAma abrahma hai 1 / strI aura puruSa rUpa mithuna paraspara milakara ise karate haiM, isa. liye isakA nAma bhaithuna hai 2 / yaha samasta saMsAra meM vyApaka hai isaliye isakA nAma caraMta hai 3 / strI aura puruSoM ke pArasparika saMsarga se yaha utpanna hotA hai isaliye isakA nAma saMsargI hai 4 / jo maithuna sevI hotA hai vaha prAyAcauryAdikukarmoM meM pravRtta ho jAtA hai isaliye isakA " imANi" " tIsaM" trAsa nAma " huMti" cha. " taMjahA" te mA prabhAva che." ababhaM 1, mehuNaM 2, carate 3, saMsaggi 4, sevaNAhigAro 5, saMkappo 6, pAhaNApadANa 7 duppo 8, moho 9, maNasaMkhobho 10, aNiggaho 11, vimAho 12, vidhAo 13, vibhaMgo 14, vibhamo 15, ahammo 16, asIlayA 17, gAmadhamthatattI 18, rattI 19, rAgaciMttA 20, kAmabhogamAro 21, beraM 22, rahassaM 23 gujjhaM 24, bahumANo 25, baMbhaceravigdho 26, vAvatI 27, virAhaNA 28, pasaMgo 29, kAmaguNo 30 tti vi ya / tassa eyANi evamAiNi nAmadhejjANi tIsaM huMti ' (1) mA 4 azI manuhAna sapAthI tena nAma "abrahma" che. (2) strI bhane puruSarnu" bhithuna" (Da) 52252 bhajIna tenu sevana 43 cha, te 7.2 tenuM dAma "maithuna" cha. (3) te samasta saMsAramA vyA54 pAthI tenu nAma " caraMta " cha (4) ra mana puruSA 12sa 52sanA sAthI te utpanna thatu pAthI tenuM nAma ,, saMsargI" cha, 5" maithuna sevanAra hoya che te sAmAnya rIte corI Adi kukarmo paNa sevavA For Private And Personal Use Only
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU0 2 abrahmanAmAni tallakSaNanirUpaNaM ca 397 kAma ? jAnAmi te rUpaM, saGkalpAt kila jAyase / na tvAM saMkalpayiSyAmi, tato me na bhaviSyasi / 1 // 'vAhaNA padANaM ' vAdhanA padAnAM--padAnAM saMyamasthAnAnAM bAdhanA vAdhotpAdakatvAt 7 / 'dappo' darpaHptajanairAcastitvAt 8, mohaH mohajananAtvedamohanIyakarmAdayasampAdyatvAdvA mohasvarUpaH 1, maNasaMkhobho ' manaH saGkSobhaH =cittavyAkulatotpAdakatvAt 10, ' aNiggaho' anigrahaH-viSayeSu pravarttamAnasyanAma sevanAdhikAra hai 5 / saMkalpa vikalpoM se yaha utpanna hotA hai isaliye isakA nAma saMkalpa hai 6 / kahA bhI hai-- "kAma ! jAnAmi te rUpaM, saMkalpAt kila jAyase / na tvAM saMkalpayiSyAmi, tato me na bhaviSyasi // 1 // he kAma ! maiM tere svarUpako jAnatA hUM, tUM nizcayataHmAnasika saMkalpa se udbhUta hotA hai / ataH meM jaba terA saMkalpa hI nahIM karU~gA to phira tUM kaise utpanna hogA? // ____yaha saMyama ke sthAnoM meM bAdhA kA utpAdaka hotA hai isaliye isakA nAma pada bAdhanA hai 7 / jo manuSya dRpta-madonmatta hote haiM-unhoM ke dvArA yaha Acarita kiyA jAtA hai ataH isakA nAma darpa hai| yaha vedarUpa mohanIya karma ke udaya se udbhUta hotA hai isalIye isakA nAma moha hai 9 / isake nimitta se citta meM eka prakAra kI vyAkulatA utpanna hotI hai isaliye isakA nAma manaHsaMkSobha hai 10 / jisa samaya isakA dAge the, tethI tenu nA " sevanAdhikAra" cha, ' 45 vipAthI te utpanna thAya che, tethI tenuM nAma " saMkalpa" cha, yuM 55 cha " kAma ! jAnAmi te rUpaM, saMkalpAt kila jAyase / na tvAM saMkalpayiSyAmi, tato me na bhaviSyasi // 1 // " he kAma! huM tArA svarUpane oLakhuM chuM, tuM avazya mAnasika saMkalpathI ja utpanna thAya che, te huM tAro saMkalpa ja nahIM karuM te tuM kyAMthI Grpanna 41 // 2 // (7" te saMyamanAM rathAnemAM muzkelIo pedA karanAra che, tethI tenuM nAma "pabAdhanA" cha, '8' mahonmatta manuSya dvArA 1 te sevAya cha, tethI tenuM " darpa" cha, '8' te 635 mAranIya manAyathI utpanna thAya cha, tethI tenu nAma "moha" cha, 10 tene 20 cittamAma mAnI vyAjatA panna thAya cha tethI tenu nAma " manaHsaMkSobha" cha '1' nyAre zarIramA tenA For Private And Personal Use Only
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 398 praznavyAkaraNasUtre manaso'niSedhaH 11 / 'viggaho' vigrahaH vigrahakAritvAt 12, 'vidhAo' vighAtaHcAritravinAzarUpaH 13, 'vibhago ' vibhaGgA-saMyamAdiguNAnAM vizeSeNa bhaJjakatvAt 14, 'vinbhamo' vibhramaH = anupAdeyeSvapyupAdeyatvena nAnAvidhabhrAntijanakatvAt 15, 'ahammo ' adharmaH zrutacAritralakSaNadharmapratikUlatvAt 16, ' asIlayA ' azIlatA-cAritra varjitatvAt 17, 'gAmadhammatattI' grAmadharmaptiH prAmadharmAH-zabdAdayaH kAmaguNAsteSAM tRptiH Asevanam 18, rattI' ratiH =azubharAgaH19, rAgacintA-rAgaH-rAgakAraNatvAt strIzRGgArarUpalANyAdiH tasya Avega zarIra meM jAgRta hotA hai usa samaya indriyAM athavA mana bekAbU ho jAtA hai ataH isakA nAma anigraha hai 11 / isake pIche hI bhayaMkarase bhayaMkara vigraha utpAta khar3e hote haiM isaliye isakA nAma vigraha haiM 12 // yaha cAritrakA vighAtaka hotA hai / isaliye isakA nAma vighAta hai13 / saMyama Adi guNoMkA yaha vizeSarUpase bhaMjaka hotA hai isaliye isakA nAma vibhaMga hai 14 / jo anupAdeya padArtha hote haiM uname bhI yaha upAdeyarUpase mAnAprakAra kI bhrAnti kA janaka hotA hai isaliye isakA nAma vibhrama hai 15 / zrutacAritra rUpa dharma se yaha pratikUla hai isaliye isakA nAma adharma hai 16 / isameM cAritra nahIM hotA hai isaliye isakA nAma azolatA hai 17 / isameM grAmadharma jo zabdAdika kAma guNa haiM unakA sevana hotA hai isaliye isakA nAma grAmadharma hai 18 / yaha azubha rAmarUpa hai isaliye isakA nAma rati hai 19 / isameM striyoM ke zrRMgAra Avega jAgRta thAya che tyAre Indriya tathA mana kAbUmAM rahetA nathI, tethI tenu nAma "anigraha " cha '12' tene 120 4 saya 42mA laya 42 viDa tpAta pani thAya cha, tethI tenu nAma "vigraha" cha, '17' te yAtrinu vidhAta pAyI tenu nAma "vighota" cha, '14 sayama pAhi zuSonu More nAza 42nA2' hApAthI tenu nAma " vibhaMga" cha, '15' 2 matupA. deya padArtho hoya che temAM paNa upAdeyarUpe vividha prakAranI brAnti "brama" nuM na pAthI tane "vibhrama " 4 cha 16, zrutayAritra35 dhanI 136 hAvAne dharaNe tene " adharma" 4 cha '17' tenu sevana 42nA2mA yAtri hAtuM nathI, tethI tenu nAma " azIlatA" cha, '8' tebhA Abhayama re Avale Ama che temanu sevana thAya che' tethI tenu nAma " grAmadharmatRpti " cha, "18' che azubha 2 // 2 // 35 lApAthI tenuM nAma " rati " cha '20' temA strIone zragAranuM, tathA temanAM rUpa lAvaNya AdinuM cintavana thAya che, tethI For Private And Personal Use Only
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 2 abrahmanAmAni tallakSaNanirUpaNaM ca 399 cintA-cintanam 20, kAmabhogamAraH kAmabhogamArarUpam-kAmarUpaM, bhogarUpaM, mArarUpaM, cetyarthaH 21, 'vera' vairaM zatrutvotpAdakatvAt 22, ' rahassaM ' rahasyam -ekAntasampAdanIyatvAt 23, 'gujjhaM ' guhyaM gopanIyatvAt 24, 'bahumANo' bahumAnA=bahu-atizayena mAnaH Adaro yasmin prANinAM saH25,'baMbhaceravigyo' brahmacaryavighnaM brahmacaryasya vighAtakatvAd vighnaH vighnabhUtaH 26, 'bAvattI' vyApattiH vinAzaH AtmaguNavinAzakatvAt 27, 'virAhaNA' virAdhanA-cAritradharmasya virAdhakatvAt 28, 'pasaMgo' prasaGga strIpuMsasaMyogaH 29, kAmaguNaH = zabdAdiviSayabhogajanakatvAt 30 "tti viya' ityapi ca triMzattamaM nAma / kA unake rUpa lAvaNya Adi kA cintavana hotA hai isaliye isakA nAma rAgacintA hai 20 / yaha kAmarUpa, bhogarUpa aura bhArarUpa hotA hai isaliye isakA nAma kAmabhogabhAra haiM 21 / isake nimitta se jIvoM meM paraspara zatrutA uptanna ho jAtI hai isaliye isakA nAma vaira hai 22 / yaha karma ekAnta meM kiyA jAtA hai isaliye isakA nAma rahasya hai 23 / yaha sadA gopanIya hotA hai isaliye isakA nAma guhya hai 24 / isameM prANIyoM ko atizaya Adara bhAva-sevana karane meM lAlasA-rahatA hai, isaliye isakA nAma bahumAna hai 25 / yaha brahmacarya vratakA vighAtaka hotA hai isaliye isakA nAma brahmacarya vighna hai 26 / AtmaguNoM kA isameM vinAza ho jAtA hai isaliye isakA nAma vyApatti hai 27 / cAritra dharmakA yaha virAdhaka hotA hai isaliye isakA nAma virAdhanAhai 28 / isameM strI aura puruSa donoM ke zarIra ko saMyoga hotA hai isaliye isakA nAma prasaMga hai 29 / zabdAdika viSayoM meM yaha bhogane kI rUcikA janaka hotA hai isaliye isakA nAma kAmaguNa hai 30 / isa tenu nAma " rAgacintA" cha, '21' te bha35, 35 bhane bhA235 DAya che, tethI tenu nAma "kAmabhogamAra" cha '22 tene rANe 4vAmA 52252 duzmanAkTa peho thAya cha, tethItenu nAma "vaira" cha '23 te 4 tamA 42||tu upAthI tenu nAma " rahasya "cha, 24 te sahA gopanIya hoya che. tethI tenu nAma guhyaM" che, 25 tenA pratye prANImAne atyata mAlAsAsasA 2 cha, tethI tenu nAma. "bahumAna" cha, '26 te brahmaya pratanu vidhAta tovanAra' pAthI tenu nAma" brahmacaryavighna " cha 27 tenA sevanathI mAtmazugonI nAza thAya cha, tethI tetuM nAma "vyApati" che (28) te yAtriyamana virA54 pAthI tenu nAma "virAdhanA" che. (28) temAM strI tathA ghusapanA zarIranI sayogAya cha, tethI ta nAma "prasaMga" cha 30' zahA vissyaan| pAganI sacinu na pAthI tenuM nAma "kAmaguNa" che, mA For Private And Personal Use Only
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 400 praznavyAkaraNasUtre , 'eyANi ' etAni = pUrvoktAni ' evamAINi ' evamAdIni = abrahmetyAdIni tassa ' tasya = abrahmaNa: ' nAmadhejjANi ' nAmadheyAni nAmAni 'tIsaM' triMzad 'huti' bhavanti // sU0 2 // " evamabrahmaNa: ' yatrAme ' ti dvitIyamantardvAramuktam / atha tRtIyaM caturthacAntadvarimanuktvA sAmprataM ye ca kurvantI' ityetatpaJcamamantardvAramAha- 'taM ca puNa' ityAdi mUlam -- taM ca puNa niseviMti suragaNA sa accharA mohamohiyamaI asura-bhuyaga- garula- vijju-jalaNa-dIva udahidisipavaNa thaNiya aNapanniya-paNapanniya-isivAiya-bhUyavAdUyaM -kaMdiya- mahAkaMdiya-kUdaMDa-payaMgadevA, pisAyabhUya-jakkharakkhasa- kipara- kiMpurisa-mahoraga - gaMdhavvA, tiriyajoisavimANavAsi maNuyagaNA jala yara - thalayara khayarA ya mohapaDibaddhacittA avitaNhA kAmabhogatisiyA tahAe balavaie mahaIe samabhibhUyA gaThiyA ya atimucchiyAya avabhe asaNNA tAmaseNa bhAveNa aNumukkA daMsaNa caritamohassa paMjaraM piva kareMti aNNamaNNaM sevamANA ||suu03 // : TIkA- 'taM ca puNa' taccapunarabrahma niserviti' niSevante / ke te ? ityAha- suragaNAH=devasamUhAH 'sa acchA' sApsarasaH = apsarobhiH sahitAH ' mohamahiya' mohamohitamatayaH = mohena- mohitA matiH buddhiryeSAM te tathA / punaH - www.kobatirth.org 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir be prakAra ye abrahma Adi pUrvokta tIsa nAma isa caturthadvArake haiM || sU02 // aba sUtrakAra tRtIya caturtha dvAra ko na kaha kara paMcama antarddhAriko kahate haiM- laMca puNa' ityAdi 0 / " TIkArtha :- (taMca puNa) isa caturtha dvAra abrahma kA (suragaNA) suragaNa kI jinakI ( moha mohiyamaI ) mati moha se mohita ho rahI hai ( sa accharA ) pramANe cothA adhama dvAranAM abrahma Adi trIjA pUrvoktanAma che // sU. 2 // have sUtrakAra trIjA tathA kheMcAyA dvAranuM varNana na karatAM pahelAM pAMcamAM antarddhArinu vArDana ure che - "ta ca puNa " ityAdi For Private And Personal Use Only TIDArtha - "taM ca puNa" te thothA dvAra3ya bhAnu N "suragaNA" suragae hai bhanI " mohamohiyamaI " mati moDthI mohita thayesa hoya che" saaccha
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a04 sU0 3 mohamayayatibhistatsevanaprakAranirUpaNam 101 ke ? ityAha-'amura-bhuyaga-garula-vijju-jalaNa-dIva-udahi-disi-patraNa-thaNiya aNapanniya - paNapanniya-isivAiya-bhUyajAiya-kaMdiya-mahAkaMdiya--kUhaMDa- payaMga devA' tatra asurAH asurakumArAH, 'bhuyaga' bhujagAH-nAgakumArAH 'garula' garuDAH suparNakumArAH 'vijju' vidyut kumArAH 'jalaNa' jvalanAH agnikumArAH 'dIva ' dvIpAH dvIpakumArAH ' udadhikumArAH 'disi' dikukkumArAH 'pavaNa' vAyukumArAH ' thaNiya' stanitakumArAH, dazaite bhavanapatidevAH / aNapanniya paNapanniya' aNapannikAH paNapanniAH ' isivAiya' RSivAdikAH 'bhUyavAiya' bhUtavAdikAH ' kaMdiya ' kranditAH ' mahAkaMdiya ' mahAkranditAH 'kUhaMDa' kuSmANDAH 'payaMga' pataGgAzca te ca te devAH, ete'STau vyntrnikaayoprivrtinH| vyantaradevajAtivizeSAH / tathA 'pisAya-bhUya-jakkha-rakkhasa-kiNNara-kiMpurisa mahoraga-gaMdhavya-tiriya-joisa-vimANavAsi-maNuyagaNA' tatra 'pisAya' pizAcAH 1 / bhUya' bhUtAH 2 / 'jakkha ' yakSAH 3, 'rakkhasa ' rAkSasAH 4, 'kiNNara' kinnarAH5, 'kiM purisa' kimpuruSAH6, 'mahoraga' mahoragA:7, 'gaMdhavva' gandharvAzca apsAoM ke sAtha (niseviti ) sevana karate haiM / tathA ( asura-bhuyagagarUla-vijju -jalaNa - dIva-udahi-disi-pavaNa-thaNiya-aNapaniyapaNapanniya-isivAiya-bhUyavAiya-kaMdiya-mahAkaMdiya-kUhaMDa payaMga-devA) asurakumAra, nAgakumAra, suparNakumAra, vidyutkumAra, agnikumAra, bIpa. kumAra,udadhikumAra,dikumAra, vAyukumAra, stanitakumAra, ye10 dasabhanavapati deva, tathA-aNapanika, paNapannika, RSivAdika, bhUtavAdika, naMdita mahAndrita kuSmAMDa, pataMga, ye ATha vyanjara jAtike deva vizeSa, (pisAya bhUya-jakkha-rakkhasa-kinnara-kiMpurisa- mahoraga-gaMdhaya-tiriya- joisavimANavAsi-maNuyagaNA ) tathA pizAca, bhUta, yakSa, rAkSasa, kinnara, rA" 52-22 / / sAthe " niseviti" sevana 42 cha. tathA " asura, garula, vijju, jalaNa, dIvaudahi, disi, pavaNa, thaNiya, aNapanniya, paNapanniya, isibAiya, bhUyavAisa, kaMdiya, mahAkaMdiya, kUhaMDa payaMga-devA " asurazubhA2, nAgAbhAra suparNakumAra, vighatamAra, agnikumAra, dvIpakumAra, udadhikumAra, dikumAra, vAyukumAra, ane svanitakumAra, e dasa bhavanapati deva, tathA aNapatrika, paNa patrika vivAdika, bhUtavAdika, kadita, mahAkadita, ane pataMga, te ATha vyantara caltanA heva, " pisAya, bhUya, jakkha, rakkhasa, kinnara, kiMpurisa, mahoraga, gaMdhavva, tiriya, joisa, vimANavAsi, maNuyagaNA" tathA pizAya, bhUta, yakSa, rAkSasa, kiMnnara, kiM puruSa, mahAraga, gaMdharva e ATha vyantara deva tathA tirya pra0 51 For Private And Personal Use Only
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 402 praznavyAkaraNasUtre 8, ete'STau vyntrbhedaaH| tathA tiriya-joisa-vimANa-vAsi' tiryagjyotirvimAnavAsinH-tirazci-tiryagloke yAnijyotirvimAnAni teSu nivAsino'saMkhyAtA jyotiSkAH 'maNuya ' manujAH manuSyAzca teSAM gaNAH samUhAH / tathA 'jalayara thalayara khaha-carAya ' jalacara sthalacara khecarAca, tatra jalacarAH = matsyAdayaH, sthalacarAH gomahiNyAdayaH khecarAzca-pakSiNaste tathA, ete sarve maithuna niSevanta iti pUrveNa sambandhaH / kIdRzAste ityAha- mohapaDibaddhacittA' mohapratibaddhacittAH mohena=ajJAnena pratibaddhaMgrasitaM cittaM yeSAM te tathA 'avitaNhA' avitRSNAH viSayalolupAH-prAptakAmopabhogenApyanupazAntacittA ityarthaH, 'kAma bhogati siyA' kAmabhogatRSitAH-aprAptakAmabhogeSu tatprApticintAparAyaNAH, etAdRzAste 'balabaIe' balavatyA pragADhyA ' mahaIe' mahatyA vizAlayA 'taNhAe' tRSNayA-viSayavAJchayA 'abhibhUyA' abhibhUtAH-akrAntAH 'gaDhiyA kiM puruSa, mahoraga,gaMdharva, ye ATha vyantara deva, tathA tiryagloka meM jitane jyotiSiyoM ke vimAna haiM una vimAnoM meM rahane vAle asaMkhyAta jyo. tiSI deva, tathA manuSyoM kA samUha, (jalayarathalayarakhahacarA ya ) matsya Adi jalacara jIva, gomahiSI Adi sthalacara jIva, evaM AkAza meM ur3ane vAle pakSI, saba maithuna sevana karate haiN| kyoM ki ye saba (mohapaDibaddhacittA) ajJAna se grasita hai citta jinhoM kA aise hote haiM / evaM (avitaNhA) prApta kAmopabhoga meM bhI inakA citta zAMta nahIM ho pAtA hai / kAraNa ( kAma bhogatisiyA ) jo kAmabhoga inheM prApta nahIM hote haiM unameM unakI prAptikI AjJAse cintA se inakA citta calAyamAna hotA rahatA hai / aisA isaliye hotA hai ki ye ( balavaIe) pragADha evaM ( mahaIe ) vizAla ( taNhAe ) viSayAbhilASA se ( abhibhUyA) AkrAnta ho jAte haiN| isIliye ye (gaDhiyAya ) viSayoM ke lokamAM jeTalAM tiSIonAM vimAna che te vimAnamAM rahetA asaMkhyAta jyotiSaSa, tathA manuSyAno samUDa, tathA " jalayara, thalavara, khahacarAya " matsya Adi jaLacara che, gAya bheMsa Adi sthaLacara jIva, ane AkAzamAM uDatAM pakSIo, te sau mithunanuM sevana kare che; kAraNa ke te saunAM citta " mohapaDibaddhacittA" ajJAnathI 144yeai hAya cha, mana ,, avitaNDA" kAmaga bhogavavA maLe te paNa temanA cittane zAMti maLatI nathI. kAraNa " kAmabhoga tisiyA " bhAga temane prAta yatA nathI tenI vAsasAthI tamatAM vitta sAyabhAna 2 cha. ma yathAnu 4 / 29 gecha / " balavaIe" prasAda bhane " mahaIe" vi " taNhAe " viSayAlisApAthI " abhibhUyA" For Private And Personal Use Only
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 402 surzinI TIkA a04sU. 3 cakravAdi varNanam ya' grathitAzca-viSayagumphitamAnasAH, tathA ' aimucchiyAya ' atimUrchitAzca= atimohAtizayamupagatAH 'avaMbhe osaNNA' abrahmaNi avasannAH maithune samAsaktAH, 'tAmaseNa bhAveNa aNumukkA' tAmasena bhAvena anumuktAH, tAmasena bhAvenaajJAnamavartitena pariNAmena anumuktA: AbaddhAH santaH, atra-- annonnaM seva. mANA' ityagreNa sambandhaH anyonya parasparaM puruSaiH saha striyaH, strIbhiH saha puruSA ityarthaH sevamAnAH= abrahmasamAcarantaH, 'dasaNacarittamohassa' darzanacAritramohasya=' atra karmaNaH sambandhamAtravivakSAyAM SaSTho, darzanamohanIyacAritramohanIyarUpaM dvividhaM karma 'paMjara piva' paJjaramiva kareMti' kurvanti-abrahmasevino devAdayaH khalu darzanamohanIya cAritramohanIyarUpapaJjare svAtmAnaM nayantIti bhAvaH ||suu03|| sAmprataM cakravAdIna varNayati -- bhujjo asuramura' ityAdi-- __ mUlam-bhujo asura-sura-tiriya-maNuya-bhogarati-vihAra saMpauttA ya cakavaTTI-sura-naravAi-sakayA, suravaravva devaloe sevana karane kI AjJA se guMphita mana hokara (aimucchiyA ya) una viSayoM meM atyaMta mohako prApta hote rahate haiM aura (abaMbhe osaNNA) abrahma ke sevana karane ke liye atyaMta Asakta ho jAte haiN| (tAmaseNabhAveNaM aNumukkA ) tAmasabhAva se-ajJAnapravartita pariNAma se-Abaddha hokara paraspara meM eka dUsare ke sAtha puruSa ke sAtha strI, aura strI ke sAtha puruSa ramaNa karane laga jAte haiN| isa taraha ( annonnaM sevamANA) isa abrahmarUpa pApakarmakoM sevana karane vAle ye devAdika apanI AtmA ko (dasaNacarittamohassa paMjaraM pi va kareMti )paMjara ke jaise darzana mohanIya evaM cAritra mohanIya karma meM nikSipta kara dete haiN| arthAt ina karmoM kA baMdha karate haiM / / sU0 3 // tezI vyAkula thAya che. tethI " gaDhiyAya " viSayAnu sevana 42vAnI bhAzAmA dIna ne " aimucchiyAya,, tebharnu bhana te viSaya pratye atyAta bhADAsata thayA 42 cha, bhane " abaMbheosaNNA" te bhaithunarnu sevana 42vAne nmatyAta bhAsata thAya che. bhAveNa aNu mukkA" tAmasa mAthI--majJAna pratita 5.29 mthiijakaDAIne parasparamAM-puruSanI sAthe strI, ane strInI sAthe puruSa-ramaNa karavA ensil cha. yA zete " annonnaM sevamANa" 2 // mAjhA-yaya 35 5|54bhrnu sevana 42nA2 pAhi potAnA mAtmAne "saNacarittamohassa paMjara pi va kreNti'piMjarA jevAM darzana mehanIya ane cAritra mehanIya karmamAM nAkhI de che. mero ta bhni| ma madhe cha // sU0 3 // For Private And Personal Use Only
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 904 praznavyAkaraNasUtre bharaha-naga-gara-nigamajaNavaya-puravaNadoNamuha-kheDa-kabbaDamaDaMbasaMvAhapaTTaNasahassa-maMDiya-thimiya-meyaNiyaM egacchattaM sasAgaraM muMjiUNavasuhaM narasIhA-naravaI-nariMdA-naravasahA maruyavasabhakappA abbhahiyaM rAyateyalacchIe dIpamANA sommA rAyasatilagA ravi-sasi-saMkha-varacaka-sotthiya-paDAga-javamacchakummarahavara-bhaga-bhavaNa-vibhANa-turaMga-toraNa-gopura-maNiraNaya-naMdiyAvatta-musala-laMgala-suraiyavarakappa rukkha migavai -bhaddAsaNa-surui-thUbha-varamauDa-sariya-kuMDala-kuMjara-varavasabhadIva-maMdara-garalajjhaya-iMdakeu-dappaNa--aTrA-vaya-cAva-bANanakkhatta meha-mehala-vINA-juga-chatta-dAma-dAmiNi kamaMDalukamala-ghaMTA-varapota-sUcI-sAgara kumudAgara-magara-hAra-gAgaraneura-Naga-Nagara-vaira-kiNNara-mayUra-vararAyahaMsa-sArasa-cakora. cakavAga-mihuNa-grAmara-kheDaga-pavvIsaga-vipaMci-varatAliyaMTasiriyA-bhiseya-meyaNi-khaggaM-kusa-vimala kalasa-bhiMgAra-baddhamANagapasatthauttamavibhattavarapurisalakkhaNadharA // sU0 4 // TIkA-'bhujjo' bhUyaH punarapi 'asura-sura-tiriya maNuya bhogarai-vihArasaMpauttAya ' asurasuratiyaGmanujabhogarativihArasaMprayuktAzca tatra asurAH vyantarAH atra-asurazabdena vyantarA gRhyante, surAH yakSAH, tiryaJcA=azvaratnagajaratnAdayaH, ___aba sUtrakAra cakravartI Adi ko kA varNana karate haiM-'bhujjo asura0' ityaadi| TIkArtha:--(asura-sura-tiriya maNuya bhogarai vihArasaMpauttAya ) asuroM - vyantaradevoM, suro- yakSoM tiryacoM-azvaratna gajaratna Adi ve sUtra.12 24vatI mAhituM vana 42 che-" bhujo asura " tyAdi "asura, sura, tiriya maNuya, bhogaraivihArasaMpauttAya " msure|-y'tr hevI, sure, yakSo, tiya"yA-24-252na, 2042na, mA prANimA, manuSya! bhAMti For Private And Personal Use Only
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org - sudarzinI TIkA a04 sU04 cakravartyAdivarNanam 405 manujAH = manuSyA - mAMDalikAdayazca tebhyaH- tatsakAzAda ye bhogAH zabdAdayaH, teSu yA ratiH =anurAgastena ye vihArAH = vividhamakAraceSThArUpAH krIDAH taiH samprayuktAH = sahitAH ye te tathA ke te ? ityAha- ' cakavaDDI ' cakravartinaH, kIdRzAste cakravartinaH ? ityAha-' suranaravAi sakayA ' surajarapatisatkRtA:= suraiH=devaiH narapatibhiH=nRpaizca yadvA 'pati' zabdasya pratyekaM sambandhAt surapatibhirnarapatibhicetyarthaH, satkRtAH = sammAnitAH, 'devaloe' devaloke 'suravara' suravarA iva maharddhika devA iva / devaloke yathA devAH sukhamanubhavantaH ' bharahanagaNagara nigamajaNatraya puravara doNamukheDa kanDama DaMva saMvAhapaTTaNasahassamaMDiyaM ' tatra ' bharaha ' bharatasya=bhAratavarSasya sambandhino ye nagAH = parvatAH ' Nagara ' nagarANi - aSTAdazakara varjitAni, 'Nigama ' nigamAH = vaNigjananivAsAH ' jaNavaya ' janapadA: - dezAH, puravarANi - rAjadhAnIrUpANi, 'doNamuha' droNamukhAni jalasthalamArgayuktAni ' kheDa' kheTAni = dhUlimAkAramayAni ' kabbaDa ' karvaTAni = prANiyoM manuSyoM -mAMDalika rAjA Adi janoM ke dvArA saMpAdita zabdAdika bhogo meM anurAga janya vividha prakArakI ceSTArUpa krIDAoM se yukta aise (cakkI) cakravartI bhI ina kAmabhogoM se tRpta nahIM hote haiM (suranaravahasakkayA) jo cakravartI suroM se-devatAoM se, athavA suspatiyoMindroM se evaM narapatiyoM - rAjAoM se vizeSarUpa meM sadA sanmAnita kiye jAte haiM tathA ( devaloe suravaravva ) jisa prakAra devaloka meM maharddhika deva sukhoMkoM bhogA karate haiM usI prakAra jo sukhoMko bhogate haiN| tathA jo ( bharahanaga - nagara-nigama-jaNatraya - puravara- doNamuha- kheDakavaDa -- maDaMba saMvAhapaTTaNa- sahassa-maMDiyaM ) bhAratavarSa saMbaMdhI hajAroM 18 aThAraha prakAra ke karoM se rahita nagaroM se varNigjananivAsabhUta hajAroM nigamoM se, hajAroM dezoM se, rAjadhAniyAMrUpa zreSTha puroM se, jalamArga sthalamArga rAjA Adi loko dvArA sa'pAdita zabdAdika bhAgAmAM anurAga janya vividha aAranI yeSTAipa DIDAmothI yukta sevA " cakkavaTTI " yavatI pazu kAmabhAgothI tRpta thatA nathI, " suranaravaisakayA " ne yavartI bhAnuM devatAo vaDe, surapatie indro vaDe ane nRpati vaDe sattA vizeSarUpe sanmAna karAya che, tathA " devaloe sukhavva " devavekamAM jema mahaddhika devA sukho bhogavyA kare che, eja pramANe je sukhA bhAgave che, evA cakravatI A paNa kAmabhogothI tRpti yAmatA nathI, tathA ne "bharaha - naga - nagara-nigama jaNavaya- puravara - doNamuhakheDakabbaDa-maDava-saMvAha-paTTaNa - sahassa- maMDiya' " lAratavarSanA unnaroM parvatAthI, aDhAra prakAranA karethI rahita nagarathI, viSNuka leAMkA rahetA hoya evAM hArA nigamethI, hajAro dezeAthI, hajAro rAjadhAnIrUpa zreSTha zaherAthI, jaLamArga Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 406 praznavyAkaraNasUtre alpajana nivAsasthAnAni ' maDaMba ' maDaMbA :- sArdhakrozadvayagrAmAntarazUnyAH, saMvAhAH = dhAnyAdirakSaNadurgavizeSA ' paTTaNa ' pattanAni sakalavastuprAptisthAnAni cetyeteSAM yAni sahasrANi tai: ' maMDiyaM ' maNDitA yA sA tathA tAM 'thimiyameyaNiyaM' stimitameaatni = nizcalamajAM nirastasamastazatrujanAdibhayarahitajanayuktAm, ' egacchataM ' ekacchatrAm = itara bhUpatInAM tadvazavarttitvAdekasyaiva rAjJaH svAtantryeNa prAdhAnyAdekameva chatraM yatra sA tathA tAM, tathA 'sasAgaraM ' sasAgarAM samudrasahita vasuhaM ' vasudhAM = pRthivIM - bharatArddhAdirUpAM 'bhuMjikaNa' bhuktvA idaM cakravarttino " hajAroM droNamukhose se, dhUliprAkAramaya hajAroM kheToM se, alpajananivAsabhUta hajAroM karbaToM se, aDhAIkozataka grAmAntaroM se zUnya hajAroM maDayoM se, hajAroM saMvAhoM se dhAnyAdikoM kI jinakedvArA rakSA kI jAtI hai aise durgavizeSoM se evaM sakala vastuoM kI prApti ke sthAnabhUta hajAroM pasanoM se maMDita (thimiya meyaNiyaM ) tathA zatru Adi ke bhaya se rahita hokara prajAjana jisameM AnaMda ke sAtha nivAsa kara rahe hai ( egacchantaM ) aura jisa meM kisI anya rAjA kIsvataMtra AjJA nahIM calatI hai- dUsare rAjAoM ke honepara bhI usI eka ke vazavartI hone ke kAraNa svataMtrarUpa se apanI AjJA nahIM calA sakate hai - kintu usI eka kI AjJA ke anusAra hI apanI AjJA calAte haiM, aisI sthiti vAlA sAmrAjya jahA~ hotA hai usa sAmrAjya saMpannabhUmi ko ekacchavAlI bhUmi kahI jAtI hai / aisI ( sasAgarAM ) AsamudrAnta - (vasuhaM) pRthivI ko - bharatArddha rUpa bhUmi ko ( bhuMjiUNa ) bhogakara ke ( narasIhA) jo sthaLamAM vANAM hajAro droNumukhothI, dhULanA killAvALAM hajAro kheTAthI, gheADI vastIvALAM hajAro kaTAthI, jyAMthI ahIM gAu sudhI bIjA gAmA na hoya tevAM hajAro maDabAthI, hajArA saMvAheAthI-( dhAnyAdinI jenAthI rakSA karAya che evA durgA zeSA) ane saghaLI vastunA prApti sthAnarUpa hajArA pattanAthI yukta, tathA " thimiyabheyANiyaM " zatru Adi bhayathI rahiMta banIne prajAjanA jemAM AnaMdapUrvaka rahe che, egacchatta " ane jemAM khIjA kAI rAjAnI svataMtra AjJA cAlatI nathI-khIjA rAjAo hAvAchatAM paNa teo te ekane ja " cakravatI rAjAne " vaza hAvAne kAraNe svataMtra rIte peAtAnI AjJA calAvI zakatAM nathI, paNa te ekanI AjJA pramANe temane vartavuM paDe che, evI sthitivALuM sAmrAjaya jyAM haiAya che, e prakAranAM sAmrAjayavALI bhUmine eka chatra nAthenI bhUmi aMDe che. sevI " sasAgara " samudranA anta sudhInI " vasuhaM " pRthvIne - bharatArddha 35 lUmine " bhuMjikaNa " logavIne " narasIhA " ne viziSTa 66 For Private And Personal Use Only
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surdAzanITIkA a0 4 sU0 4 cakravayadi varNanam } , mANDalakA sthApekSayoktam / agre tu 'himavaMtasAgaraM taM dhIrA bhottUNabharahavAsaM ' ityuktaM tat cakravarttipadaprAptyanantaraM samastabharata kSetrabhoktRtvApekSayA proktamiti bodhyat cakravarttina eva vizinaSTi, ' narasIhA' narasiMhAH - nareSu siMhA iva zauryAdimatvAt ' naravaI' narapatayaH narANAM svAmikatvAt ' nariMdA' narendrAH = nareSu indrabhRtatvAt ' naravasahA' nanRSabhAH = rAjyadhurAdharaNasAmarthyAt 'maruyavasabhakappA ' marujavRSabhakalpAH=marujAH= marudezotpannAH vRSabhAH = valivardAH, tatkalpAH = tatsamAnAH ye te tathA marudezanuSabhAhi zarIrasampacyA bahubhAravahana samarthA bhavantIti 'taiH sahopamAnam | ' abbhahi yaM ' abhyadhikam - atyadhikaM yathAsyAttathA ' rAyateyalacchIe dIppamANA ' rAjatejolakSmyA dIpyamAnAH - rAjapratApazriyA dedIpya mAnA: ' sommA' saumyAH = zAntasvarUpA : 'rAyavaMsatilagA rAjavaMzatilakA:= rAjakulamaNDanabhUtAH, tathA ' raviH =sUryaH 1, 'sasi' zazI = candraH 2, ' saMkha viziSTa zauryAdi saMpanna hone ke kAraNa naroM meM siMha kI taraha hokara narasiMha (Road) manuSyoM ke svAmI hone ke kAraNa naroM ke pati (nariMdA ) naroM meM indra jaise hone ke kAraNa narendra ( naravasahA ) samasta rAjya dhurA dhAraNa karane meM sAmarthyazAlI hone ke kAraNa maruja vRSama jaisemAravAr3a ke balIvarda jaise - mAravAr3a ke baila apanI zarIrarUpI saMpatti se bahuta adhika bhAra ko vahana karane vAle hote haiM isaliye una ke sAtha yaha sAdRzya ghaTita kiyA hai| tathA ( ambhahiyaM rAyateyalacchIe dIpamANA ) bahuta adhikarUpa meM rAjalakSmI se dedIpyamAna, (sommA ) zAMtisvarUpa aura (rAyavasatilagA) rAjakula ke maMDanabhUta hote haiM evaM jo ( ravisasisaMkhavara cakka ) ravi zazi zaMkha cakra ityAdi - lakSaNoM ke dhAraNa karanevAle, arthAt-ravi-sUrya zazi- caMdramA tathA zaMkha, zreSThacakra W For Private And Personal Use Only 407 (6 " "" zauya AdithI yukta hAvAne kAraNe narAmAM sihu jevA hAvAthI narisaMha, naravaI " bhanuSyonA svAbhI hovAne araNe nRpati, " nariMdA " narobhAM ndri samAna hAvAthI nareMndra, narava sahA samasta rAjyarAnuM vahana karavAne sama hovAne kAraNe naravRSabha athavA marujavRSabha jevA, mAravADanA baLada jevA-" mAravADanA aLada majabUta hovAne kAraNe vadhAre bhAra upADI zake che tethI temanI sAthe A sarakhAmaNI karavAmAM AvI che tathA ' amahiyaM - rAyate yalacchIe dIpamANA " rAjalakSmI vaDe bahu ja vadhAre dIpyamAna, sommA zAnta sva35 saubhya, ane " rAyavaMsatilaMgA" rAvazonI zarabhAta 42nAza, bhane ? " ravisasisaMkhavaracakka sUrya, candra, khacakra ityAdri lakSNAne dhAraNa karanArA, eTale ke sUrya candra, za kha, zreSTha cakra, 66 27 " 44 "
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir %3 408 praznavyAkaraNasUtre zaGkA pratItaH 3, 'varacakka' varacakra zreSThacakraM 4, 'sotthiya' svastikA catuSkavizeSaH 5, 'paDAga' patAkA dhajA 6, 'jaba ' yavA svanAmakhyAto dhAnyavizeSaH 7, 'maccha ' matsyaH prasiddhaH 'kumma' kUrmaH kacchapaH9, 'rahabara' rathavaraHviziSTa sthaH10, 'bhaga' yoniH11 'bhavaNa' bhavanaM yAsAdaH12 'vimAgA vimAnaM pratItaM 13, 'turaMga' turaGgaH azvaH 14, 'toraNa' toraNaM bahiraM 15, gopuraM nagaradvAraM 16, maNiH candrakAntAdikaH 17, ' rayaNa' ratnaM karketanAdikaM 18, 'naMdiyAvatta ' nandyAvarttaH = navakoNasvastIkavizeSaH 19, 'musala' musalaM prasiddhaM 20, 'lAMgalaM' lAgalaM -halaM 21, 'suraiyavarakapparukkha' suracitavarakalpa vRkSaH muracitaH suSTu kRto yo varaH zreSThaH kalpavRkSaH athavA suratidaH sukhapradaH kalpavRkSaH 22, 'migavai ' mRgapatiH-siMhaH 23, ' bhadAsaNa' bhadrAsana-siMhAsanaM 24, 'surui ' muruciH AbhUpaNavizeSaH25, 'thUma' stUpaH-stammAvizeSaH 26, 'varamauDa' varamukuTaM zreSThamukuTa 27, 'sariya' muktAvalI dezI zabdo'yaM 28, 'kuMDala ' kuNDalaM-karNAbharaNaM 29, 'kuMjara' kuJjaraH-dastI 30, 'varavasabha' varavRSabha:31, 'dova' dvIpaH32, maMdara' manda-mandarAcala:33, 'garula' garuDaH prasiddhaH34, 'jhaya' dhanaH-pratItaH35, ' iMdakeU ' indraketuH= indradhvanaH36, ' dappaNa' darpaNaH asiddhaH 37 'aTTAkya ' aSTApadaMdyutaphalakaM 38. 'cAva ' cApA-dhanu:39, bAga-pratItaH40, ' nakkhatta ' nakSatra 41, 'meha ' meghaH prasiddhaH 42, 'mehala' mekhalA kAzcI 43, vINA pratItA 44, 'juga' yugaMnvRSabhaskandhe sthApyamAnaHzakaTAGgavizeSaH, 'juhADA' iti bhASA svastika, patAkA, yava matsya, kUrma, viziSTa ratha, yoni, bhavana, vimAna turaMga, toraNa,gopura, candrakAntAdikamaNi,karketanAdiratna,navakoNavAle svastika, musala, lAMgala, suracita-sundara zreSThakalpavRkSa , siMha, bhadrAsana siMhAsana, suruci isanAmako eka AbhUSaNa vizeSa, stUpa,-staMbhavizeSa, zreSThamukuTa, muktAvalI, kuMDala, kuMjara hAthI, sundarabaila, dvIpa, maradAcala, garUDa, dhvajA, indradhvajA, darpaNa, aSTApada-yUtaphalaka, cApa-dhanuSa, bANa, nakSatra, megha, mekhalA-kAMcI, vINA, yuga-gAr3I kA juA-jo bailoM ke pati, pata!4, 44, matsya, bha, viziSTa 25, yonI, bhavana, vimAna, tu2|| teraNa, gepura, candrakAnta Adi maNi- karkatanAdi ratna, navakaNa vALA svastika bhusA, Cine, suzthita su42 4 4351kSa, siMha. madrAsana-siMhAsana, su3thime mAbhUSa, 245-stana vizeSa, zreSTha bhuTa, bhutApasI, 45. 42sAthI, su12 150, dIpa, maharAyata, 33, Mon, 400, 45, mA54dhUta 54, dhanuSya. mANu, nakSatra, megha, bhegA-horI, pI, yuga-11-1 For Private And Personal Use Only
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 4 cakravattalakSaNanirUpaNam 202 " prasiddhaM 45, 'chatta chatra = prasiddhaM 45, dAma - mAlA 43, 'dAmiNi' dAmanI = rajjuH 48, 'kamaMDalu ' kamaNDalu = jalapAtravizeSaH, matIna:49, kamalaM = pratItaM " " " 6 , " 50 ghaNTA = pratItA 51, ' varapoya ' varapotaH naukA 52, 'saI' sUcI = vastrasIvanasAdhanaM 53, 'sAgara' sAgarA = samudra:54 ' kumudAgara' kumudAkaraH= kumudavanaM 55, magara makara:56, hArA=pratItaH 57, 'gAgara' iti striya AbharaNavizeSaH 58, neura' nUpuraM =padabhUSaNa 59, 'ga' nagaH= parvataH 60, 'nagara' nagara prasiddha 61, ' bahara baje 62, kiNNara kinnarAcyantaradeva vizeSa :63, mayUraH = prasiddhaH 64, 'varathahaMsa' bararAjahaMsaH prazasvarAjahaMsaH 65, sArasaH = prasiddhaH - pakSivizeSaH 66, 'cakora' cakora:67, ' cakarAgamihuNa cakravAkamithunaM = cakravAkayugalaM 68, cAmaraM pratItaM 69, kheDaga kheTakaM = DhAla' iti bhASA prasiddhaM 70, 'pavvIsaga' iti vAdyavizeSaH dezI zabdoyaM 71, 'vipaci vipaJcIsaptatantrIvINA 72, ' varatAliyaMTa ' varatAlahantaM prazastaMtAlavyajanaM 73, siriyAbhiseya zrIkA'bhiSekaH = lakSmyA abhiSekaH 74, ' meyaNi ' medinI= pRthvI 75, 'khagga' khaDDaH 76 ' aMkusa ' aGkuzaH = prasiddhaH 77, ' vimalakalasa' vimalakalaza - ujjvala kalaza: - 78, 'bhiMgAra' bhRGgAraH - pAtravizeSaH ' jhArI ' iti bhASA prasiddhaH 79, baddhamANaga ' vardhamAnakaH zarAvaH80, cetye 6 " " , ( , { kaMdho para rakkhA jAtA hai, chatta-chatra, dAmamAlA, dAmanI - rassI, kamaMDalu kamala, ghaMTA, naukA, suI, samudra, kumudavana, makara, hAra, gAgara,- striyoMkA eka prakAra kA AbhUSaNa, nUpura- padabhUSaNa, parvata, nagara, vajra, kinnara jAtike vyantaradeva, mayUra, prazasta rAjahaMsa, sArasapakSI, cakora, cakravAka kA jor3A, cAmara, kheTaka - DhAla, paccIsaga-isa nAmakA eka vAdyavizeSa, vipaJcI-sAta tAra vAlI vINA, sundaratADavRkSa kA paMkhA, lakSmI kA abhiSeka, pRthivI, khaDa-talavAra, aMkuza, ujjvalakalaza bhRMgAra, varddhamAnaka- zarAba, ina saba ke cinhoM ko ki jo prazasna cakravartitva ke sUcaka dhUsarI, chatra, hAbhamAjhA, hAmanI - rassI, ubhauja, ubhaNa, ghaTa, naua, soya, samudra, mubhuhavana, bhagara, DAra, jAgara - strIgonu me prAranuM vyAbhUSaNa, nUpura - Jabhara, parvata, nagara, vana, chinnara vlatInA vyAMtara deva, bhayUra,, prazasta rAhuMsa, sArasapakSI, yaaura, yahuvAunu' leDu, yAbhara, DhAla, pavvIsagaDa vAdyavizeSa, vipacI-sAta tAra vALI vINA, sudara tADavRkSanA pakhA, lakSmInA abhiSeka, pRthivI, talavAra, aGkuza, anabhava uNeza, bhRMgAra, varddhamAnaH-zarA, bhe adhAM cinho ke je prazasta cakravartitvanA sUcaka ane zreSTha hoya che tathA je pra0 52 For Private And Personal Use Only
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 410 praznavyAkaraNasUtre tAni, ' pasattha ' prazastAni = cakravartitvamucakAni uttamAni = utkRSTAni 'vibhatta' vibhaktAni = spaSTAni yAni ' varapurisalakkhaNa ' varapurupalakSaNAni - varapuruSANAMmahApuruSANAM lakSaNAni hastarekhAdirUpANi mahatvasUcakAni tAni dhArayanti ye te tathA sUryacandrazacakrAdirUpaviziSTacakravartilakSaNavantaH te'pi kAmabhogairavitRptA eva maraNadharma prApnuvantIti sambandhaH // su0 4 // punaste cakravartinaH kIdRzA? ityAha-' battIsa ' ityAdi - mUlam - battIsa - rAyavara - sahassANujAyamaggA causaTTisahassa pavara juvatINayaNakaMtA rattAmA paumapamhakoraMTagadAmacaMpagasutaviyavarakaNaka - nighasavaNNA sujAya savvaMgaMsudaraMgA mahagghavarapaTTaNuggaya vicitta-rAgaeNI-paeNI nimmiya-dugula-varacINapaTTakosena soNIsuttakavibhUsiyaMgAvarasurabhigaMdha-varacupaNavAsavarakusumabhariya-siriyAkappiyacheyA-yariyasukayaraiyamAlakaDagaMgaya tuDiyavara - bhUsa piNadvadehA egAvalikaMThasuraiyavacchA pAlaMca palaMbamANasukayapaDauttarijAmuddiyA piMgalaMguliyA ujjala nevattharaiyacilagavirAyamANA tepaNa divAkarovvadittA sArayanavatthaNiya - mahara - gaMbhIra - niddhaghosA uppaNNa samattarayaNacakkarayaNapahANA navanihivaiNosamiddhakosA cA evaM utkRSTa hote haiM tathA jo rekhArUpa meM spaSTa jhalakate the aura jo mahApuruSoM ke hasta AdikoM meM rekhAdi rUpa meM pAye jAte haiM ina saba ko dhAraNa karane vAle hote haiN| aise mahAbhAgya zAlI cakravartI bhI kAmabhogoM se atRpta hokara hI mRtyu ko prApta karate haiN| isa prakAra kA saMbaMdha isa sUtra kI vyAkhyA karate samaya lagA lenA cAhiye // sU04 // mahApuruSAnA hAtha AdimAM rekhAe rUpe jovA maLe che, te badhAM cihnone dhAraNa karanArA hoya che. evA mahAbhAgyazALI cakravatI rAjAe paNa kAmabhAgothI atRpta rahIne ja mRLyu pAme che. e prakArano saMbaMdha A sUtranI vyAkhyA karatI vajate samala sevAno che // sU0 4 // For Private And Personal Use Only
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suMda zanI TIkA a04 sU05 cakravartIlakSaNanirUpaNam 415 uratAcAurAhiM seNAhiM samaNujAijjamANamaggA turaMgavaI gayavaI rahavaI naravaI viulakulA vIsayajasA sArayasasisakala sommavayaMNA, sUrA,tiloka niggayapabhAvA laddhasadA samatta bharahAhivA nariMdA saselavaNakANaNaM ca himavaMtasAgaraM taM dhIrA bhottUNaM bharahavAsaM jiyasattapavararAyasIhApuvvakaDatavappabhAvA nibiTusaMciyasuhA aNegavAsasayamAuvvaMto bhajAhi ya jayavayapahANAhiM lAliyaMtA atula sadapharisarasarUvagaMdhe ya aNubhavittA tevi uvaNamaMti maraNadhamma avittittA kAmANaM // sU0 5 // TIkA:- battIsarAyavarasahassANujAyamaggA' dvAtriMzad rAjavarasahasrAnuyAtamArgAH dvAtriMzad yAni rAjavarANAM rAjapramukhAnAM sahasrANi tairanuyAtaH= anugato mArgoM yeSAM te tathA anugAmi dvAtriMzatsahasrarAjapramukhAnAmadhipataya ityarthaH, 'causadvisahassapavarajuvatINayaNakaMtA ' catuH--paSTisahasrapravarayuvatinayanakAntAH-catuHSaSThisahasrapauDhataruNInAM nayanakAntAH-nadhanapriyAH svAmIna ityarthaH 'rattAbhA' raktAmA raktA-vimalazoNItabAhulyAd raktavarNA AmA phira ve cakravartI kaise hote haiM so kahate haiM-'ghattIsarAyavara.' ityaadi| TIkArthaH- ( battIsarAyavarasahassANujAyamaggA) jinake pIche 2 patIsa hajAra mukuTabaddha rAjA calA karate haiM, arthAt-jo apane anugAmI 32 hajAra narezoM ke adhipati hote haiM / (causadvisahassapavara juvatInayaNakatA) tathA 64 cosaTha hajAra sarvazreSTha yuvatI striyoM ke nayanoM ko jo AnaMdaprada hote haiM arthAt unake svAmI hote haiM, tathA (rattAbhA)jinake ta patiyA ! rAya cha tenu suutr||2 vadhu 1 na 42- "battIsarAyavara" dhyAhI . sAtha-"battIsarAyavarasahassANujAyamagA" bhanI pAchatrIsa ra bhugttdhArI sajAo cAle che-eTale ke je temanA anugAmI batrIsa hajAra nUpa tiyAMnA adhipati DAyale " causadrisahassapavarajuvatInayaNakatA" yaas| hajAra sarvazreSTha yuvatIonAM navanene je AnaMdadAyI hoya che, eTale ke temanA svAmI jaya cha, tathA " rattAmA " manA zarI2nI mAmA vibha 24tanI For Private And Personal Use Only
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org ra rearraNasUtre } zarIraprabhA yeSAM te tathA viziSTalAvaNyasaMpannA ityarthaH, 'paumapahakoraMTagadAma caMpagasutaviyavara kaNa ganidhasavaNNA padmapakSmako raSTavadAcampaka sutapta - varakanakanikapavarNAH, tatra padmapakSma = kamalakesaraH koraNTakadAma koraNTakapuSpamAlA campakaH = puSpavizeSaH tathA subarakanakasya = sutaptasuvarNasya yo nikaSa: = rekhA cetyeteSAM varNa va varNo yeSAM te tathA padmakesara suvarNAdivad bhAsvarakAntaya ityarthaH, 'sujAyasavvaMgasuMdaraMgA' sujAtasarvAGgasundarAGgAH=sujAtAni= zobhanaM puSTAni sarvAGgeNa = sarvaprakAreNa sundarANyaGgAni = avayavA yeSAM te tathA supuSTazobhanAGgopAGgasampannAH tathA mahagghavarapaTTaNuggayavicirAgaraNIpaNInimmiya dugulavaracINapaTTako sejjasogI sutakavibhUsiyaMgA ' mahArghatrarapattanogata - vicitrarAgeNImaiNInirmita dukUlavaracIna pakauzeya zroNI chatrakavibhUSitAGgAH = tatra mahArghANi = bahumUlyAni varapattanogatAni pradhAnanagarasamutpannAni tathA vicitrarAgANi= aneka vividharaGgaraJjitAni eNI paiNI nirmitAni paNI = mRgI zreNI " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zarIra kI AbhA vimala zoNita kI bahulatA se raktavarNa kI sI hotI haiM, arthAt jo viziSTa lAvaNya se yukta hotA haiN| tathA (paunapamhakoraMTa gadAmacaMpagasutaviyavara kaNakanighasavaNNA) padmapakSma- kamalakezara, koraNTakadAma - koraMTapuSpoM kI mAlA, campaka-puSpavizeSa, evaM tApe hue suvarNa kI rekhA inake varNa ke samAna jinakA varNa hotA hai, arthAtpadmakezara taptasuvarNa Adi ke samAna bhAsvara kAnti se jo yukta hote haiM, tathA (sujAyasavvaMga suMdaraMgA) jinake zArIrika avayava acchItaraha se puSTa evaM saba prakAra se sundara hote haiM ( mahagghavara paTTaggayavi cittarAga eNI paraNI nimmiyadugula varacINapaTTako sejja soNImuttagavibhUsiyaMgA ) tathA jinakA zarIra bahumUlya vastroM se ki jo vastra pradhAna nagaroM ke jo bane hue hote haiM, vividha raMgoM se raMge rahate haiM, eNI preNI - mRgI aura 66 adhikatAne lIdhe ratAza paDatI hoya che, tathAM je viziSTa lAvaNyathI yukta hAya che, tathA pauma-pamha koraMTa- gadAma - caMpaga - sutaviyavara-kaNaka-nighasavvaNNA" padmapakSma-prabhA prezara, aura uddAma - auraMTa puSponI bhASA, yathAnA Dresa, ane tapAvela suvarNanI rekhA jevA jemane vaNu hAya che. eTale ke je padmakezara tapta suva mAhinAM devI suMdara aMtivANA hoya che, tathA sujAyasavvaMgasudaraMgA " premanAM zarIranAM gaMgo sArI rIte puSTa bhane hare rIte suMdara hoya che, 66 mahAvara paTTaNuggaya-1 pa-vicittarAga- eNI-paeNI duggulavaracINa-paTTakosejja soNIsutagavibhUsiyaMgA " tathA premanAM zarIra mahu Imati vastrothI suzolita rahe che. je mukhya zaherAmAM banelAM hoya che, vividha raMgothI raMgelAM DAya che, For Private And Personal Use Only
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 5 cakravatIlakSaNanirUpaNam ca= mRgIvizeSa eva tadromanimitAni yAni vastrANi tAni, tathA dukUlAni dukUlo kSavizeSaH, tannimitAni vastrANi, valkalamulUkhale jalena saha kudRyitvA cUrNIkRtya mUtrANi nirmAya utAni dukUlAnItyucyante tAni / tathA vara cInAni= cInadezotpannAni 'paTTa' paTTa sUtramayAni-malayadezavizeSasamutpannAni,kauzeyAni kRmikoSamUtranImitAni ' rezamI ' iti prasiddhAni vastrANi tathA zroNIsUtraka= kaTimUtrakaM ' kaNadorA' iti prasiddhaM cetyaitaiH vibhUSitAni=alaGkRtAni agAni yeSAM te tathA bahumUlyasukomalA'tisUkSmatamaraGgaviraGgavividhavastrakaTisUtrasuzobhitazarIrA ityarthaH, varasurabhigaMdhavaracuNNavAsavarakusumabhariyasirayA' varasurabhigandhavaracUrNavAsavarakusumabhRtazirasA barasurabhigandhA uttama sugandhayuktagandhadravyaM, tathA varacUrNavAsAH barAH zreSThAH cUrNavAsAH cUrNarUpANi gandhadravyANi, varakusumAni ca-campaka mAlatI prabhRtIni tai bhRtAni vyAptAni zirAMsi-mastakAnI mRgIvizeSa ke romoM se nirmita hote haiM unase muzobhita rahate haiM / ye vastra dhotI ke sthAnApanna hote haiN| tathA jima dukUla-dupaTTe-ko ye oDhate haiM vaha rezamI hotA hai, evaM cIna dezakA banA huA hotA hai| dukUlavRkSa ke valkala ko okhalI meM jala ke sAtha pahile mUsala se khUba kUTA jAtA hai, bAda meM jaba vaha cUrNarUpa meM ho jAtA hai taba usake sUtra taiyAra kiye jAte haiM aura phira unheM acchI taraha bunakara yaha dukUla banAyA jAtA hai| aise dukUloM se evaM kaTisUtra se jinakA zarIra sadA alaMkRta rahA karatA hai, arthAt jo bahumUlya, sukomala, atisUkSmatamaevaM raMgaviraMge anekavidhavastroM se, tathA kaTisUtra se vibhUSita zarIra rahate haiM ( varasurabhigaMdhavaracuNNavAsavarakusubhabhariyasirayA ) tathA uttama sugaMdha yukta gaMdhadravyoM se, zreSThacUrNa vAsoM se caMpaka, mAlatI Adi eNI praNa-mRgalI ane viziSTa prakAranI mRgalInI rUMvATImAMthI banAvelAM hoya che. te vastro dhetInI jagyAe paherAya che. tathA temanA dupaTTA rezamI hoya che, ane te cInamAM banelA hoya che. dukUla-vRkSanI chAlane pANI nAkhIne pahelAM khAMDaNIyAmAM sAMbelAthI khUba khAMDavAmAM Ave che, jyAre tene bhUke thaI jAya tyAre temAMthI tAra kADhavAmAM Ave che, pachI tene sArI rIte vaNIne te hakUla-dupaTTA banAvavAmAM Ave che. evA dupaTTA ane kaTisUtrathI jemanAM zarIra sadA AbhUSita rahe che, eTale ke jemanAM zarIra bahu mulya, sukomaLa. atizaya bArIka ane raMgaberaMgI aneka prakAranAM vastrothI, tathA kaTisUtrathI vibhUSita 24 cha, "varasurabhi-gaMdhavara-cuNNavAsavara-kusuma-bhariyasiriyA" tathA uttama sugaMdhavALA dravyothI, zreSThacUrNanI sugaMdhathI, caMpaka, mAlati Adi For Private And Personal Use Only
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra yeSAM te tathA paramasugandhidravyacandanacUrNacampakAdikusumasambhArasambhRtamastakA ityarthaH, 'kappiyacheyAyariyasukayaraiyamAlakaDagaMgayatuDiyavarabhUsaNapiNaddhadehA' -kalpitachekAcAryasukRtaratidamAlAkaTakAGgatruTitavarabhUpaNapinaddha dehAH = tatra kAlpitAni = paridhRtAni chekAcAryeNa = zilpivareNa sukRtAni = muSThu racitAni ratidAni = premajanakAni yAni mAlA kaTakAGgAdatruTitavarabhUSaNAni= mAlA suvarNamAlA kaTakA:-kaGkaNAni ' kaDA' iti prasiddhAni, aGgadAni= keyUrANi truTitAH bAhurakSikAH, tathA varabhUSaNAni-mukuTakuNDalAdini ca taiH pinaddhaH-vyApto deho yeSAM te tathA mukuTakeyUrakaGkaNAdivividhabhUSaNabhUSitadehA ityarthaH, 'ekAvalikaMThasuraiyavacchapAlaMbapalaMghamANasukayapaDauttarijamuddiyApiMgalaMguliyA ' tatra-' ekAvalikaMThasuraiyavacchA' ekAvalIkaNThasuracitavakSaskAH ekAvalI-vividhamaNigrathitahAraH kaNThe kaNThapadeze suracitA-paridhRtA vakSasi-vakSaH sthale yeSAM te tathA 'pAlaMbapalaMbamANasukayapaDauttarijjA' prAlamvapralambamAna ke puSpoM se jinakA mastaka sadA zobhita rahatA hai, arthAt paramasugaMdhita dravyoM se caMdana ke cUrNa se campakAdi kusumoM ke saMbhAra se jinakA mastaka nirantara bharA rahatA hai| tathA (kappiya cheyAyariya-sukaya-raiya mAla-kaDaMga gaya-tuDiya-vara bhUsaNapiNaddha dehA) jinakI deha acchI taraha se pahire gaye AbhUSaNoM se, suvarNa kI mAlAoM se, kaTakoM kar3oM se, aMgadoM-(bhujabaMdhoM ) se, truTitoM se bAhurakSikoM se, evaM mukuTa kuMDala Adi uttama alaMkAroM se, ki jo kArIgaroM ke dvArA bahuta hI acchI taraha banAye hue hote haiM tathA premotpAdaka hote haiM inase inakI deha vyApta rahatI hai (egAvalikaMTha suraiya vacchapAlaMbapalaMghamANalukayapaDa uttarijja pukhethI jemanA mastaka sadA suzobhita rahe che, eTale ke atizaya sugaMdhayukta dravyathI, candananA cUrNathI, caMpaka Adi pupanA saMbhArathI jemanAM bhasta sahA yuTata 27 cha, tathA "kappiya cheyAyariya,-sukaya,-raiya,-mAla, kaDaMga-gaya, tuDiya, vara bhUsaNapiNabaddhadehA" manAM zarI2 sArI rIte paresa bhAbhUSaNAthI, suvAnI bhANAyAthI. 4imAthI, " agado' 'madhe!' thI, tRtithI-bAhurakSikethI, ane mugaTa kuMDaLa Adi uttama alaMkArathI AbhUSita rahe che. je alaMkAre sArA kArIgaroe sArI rIte banAvelAM hoya cha tathA premAt56 hAya che. "egAvali-kaMTha-suraivaccha-pAlaMya-palaMbamANa sukaya paDauttarinja-muddiyA-piMgalaMguliyA " tathA vividha bhAga 3 72 remanI For Private And Personal Use Only
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04sU0 5 cakravartIlakSaNanirUpaNam sukRtapaTottarIyAH pAlamvavat= AnAbhilambitakaNThikAvat pralambamAnaH, tathA mukRtaH zobhanaracanAvizeSayuktaH paTaH-zATakaH uttarIyam uttarIyavastraM ca yeSAM te tathA racanAvizeSeNa paridhRtazATakottarIyA ityarthaH, 'muhiyApiMgalaMguliyA' mudrikApiGgalAGgulikA =mudrikAbhiH aGgulIyakaiH piGgalAH svarNAdimayatvAt pItakAntayo'Ggulayo yeSAM te tathA 'ujjalanevattharaiyacillagavirAyamANA' ujjvalanepathyaratidacillagavirAjamAnAH = ujjvalaM-nimalaM nepathya-veSaH 'pozAka' iti prasiddhaHratidaM-AnandajanakaM 'cillagaM ' iti vastra cAkacikyaM, tena virAjamAnAH-zobhamAnAH, tathA ' teeNa divAkarovadittA' tejasA divAkaraiva dIptAH= pratApena sUryasadRzAH ' sArayanavasthaNiyamahuragaMbhIranidvaghosA' zAradanavastanitamadhuragambhIrasnigdhaghoSA: zAradaM zaratkAlikaM yannavastanitaM-nUtanameghadhvaniH tadvanmadhuro gambhIraH snigdhazca hRdayAhAdakaro ghopaH zabdo yeSAM te tathA 'uppaNNa samattarayaNacakarayaNapahANA ' utpannasamastaratnacakraratnapradhAnA=utpannAni prAptAni muddiyApiMgalaMguliyA ) tathA kaMTha meM vividhamaNiyoM se grathita pahirA huA hAra jinake vakSasthala para laTakatA rahatA hai, tathA nAbhipradeza paryaMta kaMThI ke samAna laTakate hue uttarIyavastrako evaM zobhana racanA vizeSa se yukta karake dhotI ko jo dhAraNa karate hai| svarNa AdikI banI huI aMgUThiyoM se yukta hone ke kAraNa jinakI hAthoM kI aMguliyAM sadA pIlI kAMtivAlI banI rahatI haiM ( ujjalanevattha raiyacillagavirAyamANA) ujvala, AnaMdajanaka evaM cilakato huI pozAka se jo sadA virAjamAna rahate haiM ( teeNa-divAkarogya dittA sAraya-navatthaNiya-mahura-gaMbhIraniddhaghosA) tathA jo apane teja se sUrya ke jaise pratApazAlI hote haiN| tathA jinakA zabda zaratkAla ke megha kI navIna dhvani ke jaisA gaMbhIra aura hRdayAhlAdaka hotA hai (uppaNNasamattarayaNacakkarayaNapahANA ) tathA DokamAM paherelI hoya che ane vakSasthaLa para laTakate hoya che. tathA nAbhipradeza sudhI kahInI jema laTakatAM uttarIya vastrone tathA suMdara viziSTa racanAthI yukta chetIne jeo dhAraNa kare che, suvarNa AdimAMthI banAvelI vIMTIothI yukta hovAne lIdhe jemanAM hAthanI AMgaLIo sadA pILA tejathI yukta 2 cha, " ujjalanevattharaiyacillagavirAyamANA " Gor/qI, ' mAnAya bhane yA pASAthI yA sahazamI 2 DAya cha, "teeNa--divAkarovvadittA sAraya-navatthaNiya-mahura-gaMbhIra-niddhaghosA" tathA re potAnA tethI sUrya samAna pratApazALI hoya che, tathA jemanA zabda zaradaRtunA meghanA navIna paninAvI galI2 mane hatyamA mAna 6 anna 42nAra DAya cha, " uppaNNa For Private And Personal Use Only
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre samastaratnAni cakraratnAni ca yaste tathA, ata eva pradhAnAH pradhAnabhUtAH caturdaza ratnAni yathA "seNAvai 1 gAhAvai 2 purohiyaI turaga 4 var3aI5 gaya6 itthI 7 / cakaM 8 chattaM 9 cammaM 10, maNi 11 kAgaNi 12 khagga 13 daMDoya 14 // " chAyA-senApati 1 gRhapati 2 purohita 3 turaga 4 vardhaki 5 gaja 6 striyH7| ___ cakraM 8 chatraM 9 carma 10 maNi 11 kAkiNI 12 khaGgaH13 daMDazca 14 // " iti caturdazaratnAni / tathA ' navanihipaiNo ' navanidhipatayaH navanidhinAM svAminaH / navanidhayo yathA " nesappe 1 paMDuya 2 piMgale ya 3 savvarayaNe 4 tahAmahApaume 5 / kAleya 6 mahAkAle 7 mANavagamahAnihi 8 saMkhe 9 // 1 // " iti, chAyA-naisarpaH1 paNDukaH2 piGgalazca 3 sarvaratnaM 4 tathA mahApadmam 5 / kAlazca 6 mahAkAla:7 mANavakamahAnidhiH8 zaGkhaH9 // 1 // " 'samiddhakosA' samRddhakozA: paripUrNabhANDAgArAH, 'cAuratA' caturantAHtriSvanteSu samudraH, caturthe'nte ca himavAn parvataH, evaM catvAro'ntAH bhUvibhAgAH jo prApta samasta ratnoM se evaM cakraratna se purUSoM meM pradhAnabhUta mAne jAte haiM cakravartI jina 14 caudaha ratnoM ke adhipati mAne jAte haiM-ve ratna ye haiM-(1) senApati, (2) gAthApati, (3) purohita (4) turaMga (5) vardhaki, (6) gaja, (7) strI, (8) cakra, (9) chatra, (10) carma, (11) maNi, (12) kAkiNI, (13) khaGga (14) daMDa / ( navanihipaiNo ) tathA navanidhiyoM ke jo bhoktA hote haiM, navanidhiyAM isa prakAra haiM-(1) naisarya, (2) paMDuka, (3) piMgala, (4)sarvaratna, (5) mahApadma, (6) kAla, (7) mahAkAla (8) mANavaka aura (9) zaMkha / ( samiddha kosA) bhANDAgAra sadA haraeka vastu se bharapura banA rahatA hai, tathA ( cAuratA) jo himavat parvata samattarayaNacakkarayaNapahANA" tathA re prApta thayesAM samasta 2tnAthI bhane cakaranathI puruSamAM zreSTha gaNAya che. cakravarti je 14 "coda' nA madhipati bhanAya che, te thora to nIce pramANe che-(1) senApati, (2) yApati, (3) puDita, (4) tu2, (5) 48, (6) , (7) strI, (8) ya, (E) chatra, (10) yamI, (11) mAla, (12) suffel, (13) 532 // bhane (14) daMDa. tathA te cakravarti rAjAe navanidhine bhegave che. te navanidhi nAye prabhAva cha-(1) naisaya, (2) 54 (3) vita, (4) saratna, 5 bha755, (6) 18, (7) mahAsa, (8) bhAva4 ane (8) 5. " samiddha. kosA" tamanA mA2 sahA 424 paratuthI 1252 27 cha, " cAuratA" For Private And Personal Use Only
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 5 cakravartIlakSaNanirUpaNam yeSAM te tathA himavatsamudraparyantapRthivIzAsakAH 'cAurAhiM seNAhiM samaNujAijjamANamaggA' catasRbhiH senAbhiH samanuyAyamAnamArgAH-hastyazvasthapadAttirUpacaturaGgasenAbhiH samanuyAyamAnaH anugamyamAMno mArgo yeSAM te tathA tadeva darzayati 'turaMgavaI-gayavaI-rahabaI-naravaI' tatra 'turaMgavaI ' turaGgapatayaH 'gayabaI ' gajapatayaH 'rahavaI' rathapatayaH ' naravaI' narapatayA padAti senApatayaH 'viulakalA' vipulakulAH = uccakulAH, vizrutayazasaH vikhyAtakIrtaya * sArayasasisakalasommavayaNA' zAradazazisakalasaumyavadanAH zAradAH zaratkAliko zazI-candraH kIdRzaH sakalA sampUrNakalAyuktaH zaratyUrNimAcandra ityarthaH, tadvat saumyaM-sundaraM, vadanaM mukhaM yeSAM te tathA / ' marA' zUrAm-zatrumardakAH 'tilokaniggayapabhAvA' trailokyanirgataprabhAvAH trilokavyApiprabhAvasampannAH, 'laddhasaddA' labdhazabdAH= paryata taka kI bhUmi ke zAsaka hote haiM, ( cAurAhiM seNAhiM samaNujAhaunnamANamaggA ) hastI, azva, ratha evaM paidala sainya, ina cAra aMgoM vAlI senA se jo sado anugamyamAna mArgavAle hote haiM, arthAt ve (turaMgavaIgayavaI rahabaI :naravaI) azvapati, gajapati, rathapati, aura narapati hote haiN| (viralakulA) tathA unakA kUla bahuta U~cA hotA haiM, (vIsuyajasA) kIrti bhI unakI cAroM dizAoM meM vyApta hotI hai, tathA ( sArayasasi. sakalasommavayaNA ) unakI mukha zaratkAla kI pUrNimA ke candramA jaisA saumya hotA hai tathA ve ( sUrA ) apane zatruoM ke mardaka hone se zUravIra hote haiM, tathA (tilokaniggayapabhAvA ) unakA prabhAva tInaloka meM vyApta rahatA hai, isaliye ve (laddhasadA ) unakI prasiddhi tInoM lokoM tamA saya 53'ta sudhAnA pradeza 52 zAsana yAve che. "cAurAhi-seNAhiM samaNujAijjamANamaggA" tathA te pati rAjayo mmaha, rathadaLa, ane pAyadaLa, e caturaMgI senA sahita mArga para kuca karanArA heya cha, ase " turaMgabaI gayavaI rahavaI naravaI" tI mapati, pati, 205ti mane narapati DAya che. "viulakulA" tathA teso yAMnA hoya che. " bisuya jasA ' temanI gati yA hizAmA yehI hAya che. tathA "sAra yasasisakalasommavayaNA" temana bhuma 226 RtunI dhubhiAna! yandra samAna saumya rAya the, tathA teso "sUrA" potAnA zatrumArnu bhaIna 42nA2 pAthI zUravIra DAya cha, "tilokkaniggayapabhAvA" tamano pralApa re DomA vyApata saya che. tethI " laddhasaddhA" temAtrI For Private And Personal Use Only
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre trijagatpasiddhAH, 'samattabharahAhi vA' samastabharatAdhipAH dakSiNottarabharatAdhipatayaH / nAradA' narendrAH, dhIrAH-saMgrAmAdiSvAtihatazaktisampannAH saselavaNakANaNaM' sazailavanakAnana zailaiH parvataiHvanaiH nagaradUrasthaiH, kAnanaiH nagarasamIpasthaiH saha-sahitaM yattattathAvidhaM 'himavaMtasAgaraMtaM ' himavatsAgarAntaM himavAn kSullahimavatparvataH sAgarazva-samudraH tadantaM tAvatparyantaM 'bharahavAsa' bhAratavarSa 'bhottUNa' bhuktvA upabhujya 'jiyasattU' jitazatravaH parAjitasamastazatravaH, pavararAyasIhA' pavararAjasiMhAH pavarepu-mahAparAkrameSvapi rAjasu madhye siMhAH=siMhasadRzAH, pravarAzvate rAjasiMhA iti vA vigrahaH= 'puvvakaData trapSabhAvA ' pUrvakRtatapaHprabhAvAt= pUrvajanmakRtatapo mAhAtmyAt ' niciTThasaMciyamuhA ' nirviSTa sazcitasukhAHupabhuktasazcitasukharAzayaH / aNegavAsasayamAunvaMto' anekavarSazatAyuSmantaH, meM ho jAtI hai, aura ve (samattabharahAhi vA ) samasta bharatakhaMDa ke adhipati hote haiM, arthAt-5 mlecchakhaMDa aura 1 AryakhaMDa isa prakAra saMpUrNabharatakSetra ke svAmI hote haiM, (nariMdA) tathA ve manuSyoM ke indra mAne jAte haiM ( dhIrA ) tathA ve saMgrAma Adi meM apratihata zakti se saMpanna hote haiM (saselavaNakANaNaM ca himavaMtasAgaraMtaM bhottUNa bharahavAsa jiyasattU pavararAyasIhA ) tathA ve parvatoM, vanoM-nagara se dUra rahe hue jaMgaloM, evaM kAnanoM-nagara samIpastha jaMgaloM se yukta tathA kSullakahimavAn parvata aura samudraparyaMta prasUta aise bhAratavarSa kA upabhoga karake samasta zatruoM ko parAjita karane ke kAraNa mahAparAkrama zAlI rAjAoM ke bIca meM kezarI ke samAna camakate haiM, aura ( puvakaDatavappa bhAvA niviTTa saMciyasuhA) pUrvajanma meM Acarita tapa ke prabhAva se ve sobhA prasiddha khAya che, mane te " samattabharahAhivA" samasta maratamA adhipati hoya che, eTale ke pAMca myuccha khaMDa ane eka AryakhaMDa e rIte saMpUrNa maratakSetramA madhipati DAya che. " nariMdA" tathA temane manuSyonA chandra gavAmA nyAve che, "dhIrA " te sayAma mAhimA 401 zati yazavanAra hAya cha, "saselavaNakANaNaM ca himavaMtasAgarata bhottaNabharahavAsaMjiyasattU pavararAyasIhA " tathA teso patA, -nAthI 2 mAainal, kAna-nagaranI pAsenAM jaMgalothI yukta tathA himAlaya parvatathI samudra sudhI vistRta evA bhArata varSane upabhegA karIne saghaLA zatruone mAhita karavAne kAraNe mahAparAkramI rAjAonI vacce kezarI "" samAna camake che, ane "pubbakaDatavapabhAvA niviTTa saMciyasuhA" twi resa tapanA mA. For Private And Personal Use Only
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA bha0 4 sU0 6 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam 419 'jaNavayappahANAhi' janapadapradhAnAbhiH janapadeSu dezeSu pradhAnAbhiH sarvotkRSTAbhiH ' bhajjAhi ' bhAryAbhiH strIbhiH 'lAliyaMtA' lAlyamAnAH krIDayamAnAH 'atulasahapharisarasarUvagaMdheya aNubhavittA' atulazabdasparzarasarUpagandhAMzcA'nubhavantaH anupamazabdAdi viSayamukhAnyAsvAdayantaH / te vi ' te'pi tAdRzA api cakravartinaH, 'kAmANaM avitittA' kAmAnAmavitRptAH kAmabhogeSu tRptirahitA eva, ' maraNadhammaM ' maraNadharma-mRtyu ' uvagamaMti' upanamanti prAnpuvanti mriyante ityarthaH // muu05|| punaH ke ityAha- 'bhujjo' ityAdi__ mULam-bhujjo baladevA vAsudevA ya pavarapurisA mahAbalaparakkamA mahAdhaNuviyaTTagA mahAsattasAgarA duddharA dhaNudharAnaravasahA rAmakesavA bhAyaro saparisA samudavijayamAiyadasArANaM pajjuNNa-payivasaMbaaniruddhA nisaDhaummuya-sAraNagaya sumuhadummuhAdINaM jAyavANaM adhdhuTANavikumArakoDINaM hiyayadaiyA devIe rohiNIe devIe devaIe ya ANaMdahiyabhAsaMcita sukha kI rAziko bhogate haiM, tathA unakI (aNegavAsasayamAuvvaMto ) saikar3oM varSoM kI Ayu hotI hai (jaNavayappahANAhiM bhajjAhiM lAliyaMtA) tathA ve samasta dezoM meM sarvotkRSTa aisI 64 causaTha hajAra striyoM ke sAtha krIDA kiyA karate haiM ( atulasadapharisa rasarUvagaMdha ya aNubhavittA ) aura unake sAtha jo anupama zabda, sparza, rasa, rUpa, gaMdha Adi pAMco indriyoM ke viSayoM se janya sukhoM kA AsvAdana karate rahate haiM aise (te vi ) ve cakravartI AdI bhI ( kAmANaM avitittA maraNadhamma uvaNamati ) kAmasukhoM se atRpta hI bane rahate haiM aura anta meM maraNa ko prApta ho jAte haiN| sU05 // thI Ate 428 sumanI zazina! apane!! 42 cha, tathA " aNegavAsasayamAuvvaMto" tabhanu mAyuSya se 31 15nu jAya cha, tathA "jaNavayappahANAhilAliyaMtA" samasta dezamA anupama sevI yAsaha 12 shrii| sAthe 474 42 2, ane " atulasadapharisarasarUpagaMdheyaaNubhavittA " temanI sAthai anupama zabda, sparza, rasa, rUpa, gadha Adi pAMce IndriyanA viSayathI janita sukha manulave cha. mevAta "te vi" yati mAha pazu "kAmANaM" avitittA maraNadhamma uvaNamaMti" AmanAyI atRH8 2 cha bhane mAte bha25 pAme cha ||suu.5|| For Private And Personal Use Only
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 420 praznavyAkaraNasUtre vanaMdaNakarA solasarAyavarasahassANujAyamaggA solasadevI sahassavaraNayaNahiyayadaiyA NANAmaNikaNagarayaNamauttiyapavAla dhaNadhaNNasaMcayA riddhisamiddhakosA haya-gaya-rahasahassasAmI gAmAgara-Nagara-kheDa-kabbaDa-maDaMba-doNamuha-paTTaNA-samasaMbAha-sahassathimiya nivvuyappamuiyajaNavivihasahassanippajjamANamei NI sarasariyatalAga-selakANaNa-ArAmujANamaNAbhirAmaparimaMDiyassa dAhiNa-veyaDDa-girivibhattassalavaNajalaparigayassachaviha-kAlaguNakamajuttassa addhabharahassa sAmiyA dhIrakitti purisA ohabalA atibalA aniyA // suu06|| TIkA:-'bhujjo' bhUyaH punaHbaladevA vAsudevAzca te'pi maraNadharmagupanamantIti sambandha kIdRzAste ityAha- pavarapurisA' pravarapuruSAH pradhAnapuruSA ' mahAbalaparakamo' mahAbalaparAkramAH mahAbalA mahAparAkramAzca tatra balaM-mAnasikazaktiH parAkramaH kaayikshktiH| 'mahAdhaNuviyaTTagA' mahAdhanurvivartakAH-zAGgAdidhanurvikarSakAH, phira isa prakArake kauna hote haiM ? so kahate haiM- bhujjo baladevA' ityAdi / TIkArtha-(bhujjo baladevA vAsudevA ya) dekho-phira jo baladeva aura vAsudeva hote haiM ve bhI kAma se atRpta hI maraNadharma ko prApta hote haiM; isa prakAra se isa sUtra kI vyAkhyA meM saMbaMdha lagA lenA caahiiye| aba ye ghaladeva aura vAsudeva kaise hote haiM isakA varNana sUtrakAra karate haiM (pavarapurisA ) ye baladeva aura vAsudeva pravara puruSa-pradhAnapuruSa hote haiM (mahAbalaparakamo) inakI mAnasika zakti tathA kAyikazakti anokhI hotI hai(mahAdhaNuviyadRgA) zAGga Adi dhanuSya ke ye vikarSaka hote ___jI Anty DAya cha ? to 4 OM OM " bhujovaladevA" tyAdi Asttha - "bhujjo baladevA bAsudevA ya" qvil re / mane vaasudev| DAya che teo paNa kAmathI atRpta rahIne ja mRtyu pAme che, A pramANe A sUtranI vyAkhyAmAM saMbaMdha samajavAnuM che. have te baLadeva ane vAsudeva kevA hoya che, te sUtrA2 13 cha"pavarapurisA" te va ane vAsudeva pravara 535. pradhAna pu35 saya cha mahAbalaparakkamo" temanI mAnasi bhane zArI2i4 zati mahamuta DAya che " mahAdhaNuviyadRgA" te! zAGga mA dhanuSyana vi75 For Private And Personal Use Only
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 4 sU0 6 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam 'mahAsattasAgarA' mahAsattvasAgarAH = mahAvalasya vizAlavalasya sAgarA iva sAgarAH prabhUtabalasampannA ityarthaH 'duddharA ' durdharAH durdharSAH-zatrubhiranivAryAH 'dhaNudharA' dhanurdharAH zAGgIdidhanurdhAriNaH ' naravasabhA ' naravRSabhAH = puruSeSu zreSThAH 'rAmakesavA' rAmakezavA baladevavAsudevA ' bhAyaro' bhrAtaraH 'saparisA ' saparSadaH saparivArAH ' samuddavijayamAdiyadasArANaM ' samudravijayAdidazA hoNA-samudravijaya AdiryeSAM te tathA te ca te dazAsteiSAM te ca yathA samudravijayo 1 'kSobhyaH2 stimitaH3 sAgarastathA 4 / himavAna 5 cala caiva6 dharaNaH 7 pUraNastathA 8 // abhicandrazca9 navamo vasudevazca 10 vIryavAn / / tathA-'pajjuSNapayivasaMbaaniruddhanisaDhaummuyasAraNagayasumuhadummuhAdINa' haiM-caDhAne vAle hote haiM, (mahAsattasAgarA) vizAlabala ke ye sAgara hote haiM arthAt bahUta adhikavala ke ye adhipati hote haiM, (duddharA) zatruoM dvArA ye anivArya hote haiM (dhaNudharA) zArGga Adi dhanuSoM ke ye dhAraNakarane vAle hote haiM, (naravasabhA) puruSoM meM zreSTha hote haiM (rAmakesavA) baladeva kI apara saMjJA rAma aura vAsudeva kI kezava hotI hai / (bhAyaro) ye saMbaMdha meM bhAI bhAI hote haiM / (saparisA) parivArasahita hote haiN| (samuddavijaya mAdiyadasArANaM pajjuNNa paiva saMba aniruddhA nisaDha ummaya sAraNagaya sumuhadummuhAdINaM jAyavaNaM adhuTThANa vi kumArakoDINaM hiyayadaiyA ) tathA samudravijaya 1, akSobhya 2, stimita 3, sAgara 4, himavAn 5, cala 6, dharaNa 7, pUraNa 8, abhicaMdra 9 aura vasudeva ina samudravijaya Adi 10 dazAoM ke liye tathA pradyumna prativasAMva, aniruddha, ( yvnaa|) DAya cha, "mahAsattasAgarA" vizAma sAgara hAya cha, eTale ke ghaNA ja baLavALA hoya che, athavA meTA sinyanA adhipati heya cha. "duddharA" zatrumA dvArA aparAjita hAya cha, "dhaNudharA" zaGgamAhi dhanuSyAne pA245 42 // 2 // ya cha, " naravasabhA " 53SAmA zre04 DAya che. " rAmakesavA" javanu bhAnu nAma rAma bhane vAsuhevarnu bhAnu nAma zava DAya che. "bhAyaro" tethemAmAnuM saga5] dharAve cha, bhane " saparisA " parivAra pADAya cha. samuddavijayamAdiya dasArANaM pajjuNNa paiva saMbaaniruddhA nisaDha nammuyasAraNagayasumudummuhAdINaM jAyavANaM adhdhudvANa vi kumArakoDINaM hiyayadaiyA " tathA (1) samudra vinya, () mAlya, (3) stimita (4) saa||2 (5) bhivAna, (6) yasa, (7. 5295 (8) 5295 () abhiya'. mane (10) vasudeva, te samudra vinya mA 10 zAni, tathA pradhumna, For Private And Personal Use Only
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 423 praznavyAkaraNasUtre pradyumna - prativasAMbA'nirudanipadholmuka-sAraNa-gaja-mumukhadurmukhAdInAM 'jAyavANaM' yAdavAnAM = yaduvaMzinAM 'achuTTANa vi ' addhacaturthAnAmapisArdhatisRNAmapi 'kumArakoDINaM ' kumArakoTInAM 'hiyayadaiyA' hRdayadayitAH= hRdayapriyAH 'devIe rohiNIe devIe devaIe ya ANaMdayiyabhAvanaMdaNakarA' devyA rohiNyA: baladevamAtuH devyAdevakyAH kRSNamAtuca AnandarUpo yo hRdayabhAvastasya nandanakarA: vRddhikArakAH 'solasarAyavarasahassANujAyamaggA' SoDazarAjavarasahasrAnuyAtamArgAH = SoDazasahasrasaMkhyakA rAjavarA anumatA bhavanti mArge yeSAM te tathA / tatpadarzitanItimArgAnuvartina ityarthaH tadAjJAkAriNa iti yAvat / solasadevIsahassavaraNayaNahiyayadaiyA ' poDazadevIsahasravaranayanahRdayadayitAH SoDazasahasradevInAM varanayanAnAM cAru locanAnAM sundarIgAM hRdayayitAH= hRdayavallabhAH, vizeSagamidaM vAsudevApekSayA / 'NANAmaNikaNagarayaNamottiyapaniSadha, ulmaka, sAraNa, gaz2a, sumukha, durmukha odi sADhAtIna 3 // karor3a yAdavakumAroM ke liye ye hRdaya se adhika pyAre hote haiM / ( devIe rohiNIe devIe devaIe ya ANaMdahiya bhAvanaMdaNakarA) devI rohaNI ke tathA devI devakI ke AnaMdarUpa hRdayabhAva ko ye vRddhi karanevAle hote haiM, devI rohiNI ye baladeva kI mAtA tathA devI devakI ye kRSNakI mAtA haiN| (solasarAyavarasahassANujAyamaggA) 16 sola hajAra rAjA jinake pIche2 mArga meM calA karate haiM, arthAt jisa prakAra ve inheM nItimArga kA pradarzana karate haiM usI nItimArgakA ye anusaraNa karate haiM, athavA unakI AjJAnusAra calate haiN| (solasa devIsahassavaraNayaNahiyayadaiyA) 16 sola hajAra striyoM ke nayanoM ko aura hRdayoMko ye atyaMtapriya hote haiM, yaha vizeSaNa vAsudevakI apekSA se kahA gayA jAnanA caahiye| (nnaannaamprativasAba, aniruddha niSadha, umuka. sAraNa, gaja, sumukha, durmukha Adi sADA traNa karoDa yAdava kumArane te prANathI paNa adhika vahAlA hoya che, "devIe rohiNIe devIra devaIe ya ANaMdahiyabhAvanaMhaNa karA" hevI DI tathA devI devakInA hadayanA AnaMdamAM teo vRddhi karanArA hoya che. devI zaciell vanI mAtA tathA vA hevI nI mAtA cha. " solasarAyarasahassANujAyamaggA" 16 se 12 rAto temane manusare che, meTale temanA dvArA je nItimArga teo batAve che, e ja nItimArganuM teo anusaraNa 42 cha, athavA temanI // pramANe te yA yAve. "solasa devIsahassavaraNayaNahiyayadeiyA " 16 so ra zrImAna nayana tathA 64yane to satyata priya sAya . yA vizeSaNa vAsudevane manusakSI mapAye che. "NANAmaNi For Private And Personal Use Only
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 4 sU06 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam 413 1 + bAlaghaNaghaNasaMcayA nAnAmaNikanakaratnamauktikamavAladhanadhAnyasaJcayAH, tatra nAnAvidhA maNaya: = candrakAntAdayaH kanakAni = suvarNAni ratnAni = karketanAdIni mauktikAni = muktAphalAni mavAlAni = ' mUMgA ' iti prasiddhAni dhanAni gaNimAdIni, tatra gaNimaM - gaNayitvA yaddIyate tadvastu gaNimamityucyate nAlikera pUgIphalAdikam evaM dharimaM yattulAyAM dhRtvA dIyate tat suvarNarajatAdikam, meyaMkuDavena - mAnavizeSeNa 'pAyalI ' iti prasiddhena parimIya yaddIyate tat, zAlIgodhUmAdikam, pariccheyaM parIkSya yaddIyate tat ratnavakhAdikam dhAnyAni zAliyavA dIni teSAM saJcayAHrAzayo yeSAM te tathA 'riddhasamiddhakosA' Rddhi samRddhakozA:= vividhasampattipUrNabhANDAgArAH 'hayagayarahasahasasAmI hayagajarathasahasrasvAminaH spaSTam / "gAmAgaraNagara kheDa kabbaDamavadoNamuhapaNA''samasaMvAha sahasa thimiyaniSpamuiyajaNa viviha-sassaniSphajjamANameiNi sarasariyatalANikaNaga-rayaNa-motiya pavAlaghaNaghaNNasaMcayA) candrakAnta Adi nAno prakAra ke maNiyoM kI, suvarNa kI, karketanAdi ratnoMkI, muktAphaloM kI, muMgAoM kI, tathA dhana-gaNimAdi, tathA gaNima-ginakara dI jAnevAlI nAlikera pUgIphala Adi vastuoM kI, tathA gharima-tulA se taula kara dI jAneyogya suvarNa rajata Adi dravyoMkI, tathA meya-kuDava 'pAyalI' nApake nAmavizeSa senApakara diye jAneyogya zAli godhUma Adi anAjoMkI, tathAparicchedyaparIkSA karake dI jAneyogya ratna vastra Adi cIjoM kI tathA dhAnya zAli yaba Adi dhAnyoM kI inake yahAM rAzi rahA karatI hai / tathA - (riddhasamiddha kosA) vividha saMpatti se inakA bhANDAgAra (bhaMDAra) pUrNa bharA rahatA hai| tathA (hayagayarahasahassalAmI ) hayoM ke ghor3oM ke, hAthiyoMke evaM rathoM ke ye svAmI hote haiN| (gAmAgaraNa garakheDa kaccaDamaDaMbadoNamuhapaTTaNAsama kaNagarayaNamottiya pavAlaghaNaghaNNasaMcayA " candrakAnta Adi vividha maNI mono, suvarNAnA, mutanAhi ratnAno, sAyA bhotIno, bhuMgAkhAnI, tathA, dhana-gaNimAdina, (gaNima-gaNIne apAtI nALiyera pUgIphaLa Adi vastuone) dhribhne| ( " dharima - trAnavAthI leNIne bhAyavA yogya suvarNa, yAMhI A dravya ) bheya-phuDavano ( " pAyasI " ( bhAyu) sAhithI larIne ApavA yogya ceAkhA, ghauM Adi anAja ) pariccheDha--parIkSA karIne ApavA yegya ratnavastra Adi cIjone, tathA dhAnyanA ( ceAkhA java Adi anAjane ) temane tyAM bhaMDAra bharela hAya che. tathA " riddhisamiddhakosA " vividha saMpattithI temane! bhaMDAra sadA bharapUra hAthI ane rathenA tee 66 rahe che. tathA adhipati hAya che Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only ' " hayagayaraha saharasasAmI " ghoDA, (6 gAmAgaraNa garakheDa kaDamaDaba
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 424 praznavyAkaraNasUtre ' gaselakAgaNArAmunnAgamaNAbhirAmaparimaDiyassa / tatra grAmA''garanagara kheTakarbaTamaDaMbadroNamukhapattanA''zramasaMbAhAH = tatra grAmaH = grasate buddhayAdi guNAniti grAma podarAditvAtsamArasya makAraH / anye saMvAhaparyantAH pUrvasmin cakravattisUtre vyAkhyAtapUrvAH, teSAM yAni sahasrANi taiH, thimiya ' stimitAH= khacakraparacakrabhayarahitAH 'nibbuya' nirvRtAH suzAntacittAH tathA 'pamuiya' pramuditAzca-atiprasannA ye janAstaiH, tathA 'vivisassanippajjamANameiNI ' vividhasasyaniSpadyamAnamedinI-vividhAni sasyAni-dhAnyAni taiHniSpadyamAnA sampadyamAnA yA 'meiNI ' medinI pRthivI tayA tathA 'sara' sarAMsi-jalAzayavizeSAH, 'sariya' saritaH nadyaH ' talAga' taDAkAH mahAjalAzayAH saila ' zailAH parvatAH kANaNa' kAnanAni sAmAnyakSopetAni nagarAsannavartivanAni, ArAmAH utAmaNDapAyupetAni,rAjJAmantaH puraMdhAnAni udyAnAni-vividhapAdapakusumasamullasitasarvajanavihArosaMghAhasahastathiminibbudhappamuiyajaNa-vivihasassaniSphanjamANameiNisara sariyatalAgaselakA gaNa ArAmujjAgamaNAbhirAmaparimaMDiyasa) grAma Akara, nagara, kheTa, kavara, maDaMba, drogamukha, pattana, Azrama, saMvAha ina sabakI hajAroM kI saMkhyAse svacakra evaM paracakra ke bhayase rahita aise tathA jinakA citta sadA suzAnta banA huA rahatA hai aise ati pramudita manuSyoM se tathA vividha prakArako dhAnya rAzi jisameM utpanna hotI hai aisI medanIse, tathA manohara jalAzaya vizeSoMse, nadiyoMse, talAvoM se, parvatoM se, sAmAnyavRkSoMse yukta, evaM nagarake pAsa rahe hue aise kAnanoM(vanoM) se tathA latAmaNDapa Adi se yukta aise rAjAoM ke antaHpurake udyAnoM se, tathA aneka prakAra ke vRkSoMse evaM kusumoM se samullasita evaM sarva janoM ke vihAra yogya aise upavanoM se parimaMDita hue, tathA ( dANive. doNamuhapaTTaNAsamasaMvAha-sahassa-thimiya-nivvuyappamuiyajaNavivihasassa niSphajjamANa meiNisara-sariya-talAga-sela-kANaNa-ArAmujjANamaNAbhirAmaparimaMDiyassa" gAbha, 42 n||2, peTa, 4 // 2, bha, drobhuma, pattana, pAzrama, savAI, vagere hajAronI saMkhyAmAM teonI sattA nIce hoya che. svacaka ane paracakanA bhayathI rahita tathA sadA zAMta ane ati AnaMdita cittavALA manuSyothI, tathA vividha prakAranA dhAnya rAzi (DhagalA) jemAM utpanna thAya che evI bhUmithI tathA manahara jaLAzayothI , nadIothI, taLAvothI, parvatAthI. sAmAnya vRkSothI nagaranI pAse AvelAM kAnanethI, tathA latAmaMDa5 AdithI yukta evAM rAjAonAM antaHpuranAM udyAnothI, tathA aneka prakAranAM vRkSethI, ane vikasita kasamAMthI zobhatAM ane sarve lekone pharavAne vega evAM upavanethI vIMTaLAyelA, tathA For Private And Personal Use Only
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 4 sU0 6 baladevavAjadevasvarUpanirUpaNam pavanAni tAni ca 'magAbhirAma' bhano'bhirAmANi= manoharANi te 'parimaMDiyassa' parimaNDitasya zobhitasya dAhiNaDUveyagirinibharassa' dakSiNArdha vaitADhya girivibhaktasya dakSiNArthe yo vaitAdayaH = tamAmako giriH = parvatavizeSastena vibhaktasya kRtavibhAgasya 'lavaNajalaparigayarasa' lavaNajalaparigatasya lavaNajalena = lavaNa samudrena parigatasya = veSTitasya 'chavikAla guNaka majulasa' paDavidhakALa guNakramayuktasya-pavidhasya kAlasya varSA zarada hemanta ziziravasanta grISmAbhidhaSaDRtusamayasya ye guNAH kAryANi navalakusumavividhaphalasamudayAdi rUpANi, teSAM yaH kramaH yathocitarUpeNa bhavanaM tena yuktasya samupetasya evaMvidhasya 'amaraissa' artha bharatasya dakSiNa bharatasya ' sAmiyA' svAmikA: = adhipatayaH ' dhIrA, dhIrAH zatrubhiraparibhavanIyA: ' kitti purisA kIrtipuruSAH kIrtimadhAnAH puruSAH 'olA' olA= ovena pravAheNAcchinnaM balaM yeSAM te tathA avicchinna balA ityarthaH ' abalA' atibalA : = anyabalAnyatikrAntAH / ' aniyA ' anihatAH = zatruzakhAghAtavarjitAH evaMbhUtAH valadevavAsudevA api kAmabhogavRpti rahitA etra maraNadharmamupanamantIti sambandhaH || 6 || sU0 // " , Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " girivibhattassa) dakSiNArdha meM vaitADhya parvatase vibhakta hue (lavaNajalaparigassa ) lavaNa samudra se veSTita hue tathA (chavvihakAlaguNakammatarasa ) varSA, zarada, hemanta, zizira, vasanta, grISma, ina chaha RturUpa samaya ke navIna pattoM, kusumoM, evaM phaloM ke AgamanarUpa kAryoM ke krama se yukta bane hue aise ( adabharahassa) dakSiNa bharatake ye ( sAmiyA ) svAmI hote haiM (dhIrA) bhI hote haiM arthAt zatruoM dvArA aparibhavanIya hote haiN| tathA ( kintipurisA) kIrti hI hai pradhAna jinhoMkI aise ye kIrtti puruSa hote haiM / ( ohabalA ) inakA bala kabhI naSTa nahIM hotA hai ataH ye ( ahavalA) avicchinna balavAle hote haiM, 88 kasa 66 dAhiNagirivivattAsa" dakSiNArdhabhAM vaitADhya parvatathI vilAta thayesa lavaNajala parigayAsa " dAvAyusamudrazrI gherApekSA tathA " chavhikAla gunnkmjuttssvarSo, zarata, hemanta zizira, vasata ane grISma e chae RtuAne anurUpa navIna pAna, phUle, ane kaLAnA AgamanarUpa kAryothI yukta banela evA amarahasya" dakSiSu bhAratanAM tethe " sAmiyA " svAbhI De!ya che. " dhIrA " tee dhIra hoya che eTale ke zatru dvArA parAjita DAya che. tathA " ki. ttipurisA " kIrti ja pradhAna che jemanI evA kItipuruSa hAya che-kIrti zALI hoya che. " ovalA " temanuM jaja uTThI nAza ivalA "avicchinna javAjA hoya che, tathA yAmatu' nathI tethI tethe "a. 6" pra-54 For Private And Personal Use Only " ahiyA " zatrubhonAM zastronA
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 426 praznavyAkaraNasUtre punaste kIdRzAH ? ityAha- 'aparAjiyaM ' ityAdimUlam-aparAjiya sattumaddaNA riusahassamANamadaNA sANukosA amaccharI acavalA acaMDAmiyamaMjulappalAvA hasiya gaMbhIramaharabhaNiyA abbhuvagayavacchalA saraNNA lakkhaNavaMjaNaguNovaveyA mANummANapamANapaDipuNNa sujAyasavvaMga. suMdaraMgA sasisomagArA kaMtA piyadaMsaNA amarisaNA payaMDa daMDappayAragaMbhIradarisINajA tAlajjhayA uvijjhagarula ke UbalavagagajaMta-dariya-dappiyamuTThiyacANUracUragAriTTavasabha ghAiNo kesarimuhaviSphADagA dariya nAgadappamahaNAjamalajjuNabhaMjagA mahAsauNipUyaNaripU kaMsamauDamoDagA jarAsaMdhamANamahaNA tehiya aviralasamasaMhiyacaMdamaMDalasamappabhehisUramaiikavayaM viNimuyaMtehiM sappaDidaMDehiM AyavattehiM dharijjatehiM virAyaMtA // sU0 7 // TIkA:--' aparAjiyasattumaddaNA aparAjitazatrumardanAH = aparAjitAnanyairanirjitAn zatrUn maIyanti ye te tathA pravalazatruvinAzakA ityarthaH, ataeva dUsaroM kA bala inake samakSa Tika nahIM sakatA hai, isaliye ye atibala vAle hote haiM, tathA ( anihayA) zatruoM ke zastrake AghAta se ye varjita rahate haiM, aise ye baladeva aura vAsudeva bhI kAmabhogoM kI tRptise vihIna banakara hI maraNadharma ko prApta karate haiM / sU0 6 / / phira ve kaise hote haiM so kahate haiM-'aparAjiya' ityAdi / TIkArtha-( aparAjiya sattumaddaNA ) jo balabhadra aura nArAyaNa AghAtathI teo rahita hoya che. evA e baLadeva ane vAsudeva paNa kAmajaan tRtithI 2hita manIne 1-AGN TIne mRtyu pAme che // sU0 6 // tm|| ya tenu vadhu vana 420i 43 cha- " aparAjiya" tyA ... .. TItha ---" aparAjiya sattumaddaNA" te 25ma ane nArAyA, 2552ilord For Private And Personal Use Only
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suniTIkA a. 4 sU. 7 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam 427 'riusaharasamAgamaNA, ripusahasramAnamathanA:= ripusahasrANAM mAnaMA madhnanti ye te tathA zatrudavidhvaMsakAH 'sANukosA ' sAnukrozA:- Azrita rakSakAH 'amaccharI' amatsariNaH = parazubhasyAdveSiNaH --- parasukhena sukhina ityarthaH ' acavalA ' acapaLA : - manovAkkAya capalatArahitA, acaNDAH = akAraNakrodhavarjitAH 'miyamaMjulappalAvA' mitamanjulapalApAH- mitaH parimitaH sArthakaH majujlaH = manoharaH pralApaH = AlApo yeSAM te tathA parimitasatyamadhurabhASiNaH 'hasiyagaMbhIramahuramaNiyA ' isita gambhIra madhura bhaNitA:- hasitam - hAsyayuktaM gambhIraM sAragarbha madhuraM ca bhaNitaM = bhASaNaM yeSAM te tathA 'anbhuvagayavacchalA' abhyupagatavatsalA:-abhyupagateSusamIpamAgateSu vatsalAH snehayuktAH 'saraNNA ' zaraNyAH zaraNe sAdhavaH zaraNAgatarakSakAH 'lakkhaNavaMjaNaguNovaveyA' lakSaNavyaJjanaguNopetAH = tatra lakSaNAni aparAjita zatruoM ke mAna ko galita kara dete haiM, arthAt prabala se bhI prabala virodhiyoM ke ve vinAzaka hote haiM, tathA (riusahassamANamaddaNA ) hajAroM zatruoM ke mAna ko jo dekhate 2 kSaNabhara meM naSTa kara DAlate haiN| evaM (sANukosA) apane Azrita vyaktiyoM kI sadA rakSaNa karate rahate haiM (amaccharI ) dUsaroM ke zubha se jinake citta meM thor3A sA bhI dveSa nahIM jagatA hai, arthAta parake sukhase sukhI hote haiM (acavalA) mana, bacana evaM kAyakI caMcalatA se jo rahita hote haiM (acaMDA) vinA kAraNa ke jinheM krodha nahIM AtA hai (miyamaMjulappalAvA) mita - sArthaka tathA manohara jinakA AlApa hotA hai, arthAt jo parimita satya madhurabhASI hote haiN| (hasiyagaMbhIra mahura bhaNiyA) jo hAsyayukta, sAragarbhita aura madhura bhASaNa karate haiM (abhuvayavacchalA) jo apane nikaTa Aye hue prANiyoMke sAtha 99 66 zatruonuM mAnamana karI nAkhe che, eTale ke pramaLamAM prakhaLa zatrune paNa tee nAza 12nAra hoya che, tathA "riu sahassamANamaddaNA " maro zatrusone me leta netAmAMkSaNuvAramAM bhaDAta 1re che, sane se rIte temanuM mAnamardana are che, "sANukosA potAnA AzritAnuM sadA rakSaNa kare che, amaccarI " anyane lAbha thatA joIne jemanA cittamAM saheja paNa dveSa thatA nathI, eTale ke teo paranA supe suNI dhanAra hoya che, "acavalA " bhana, vayana ayAnI yayagatAthI ne rahita hoya che, " acaMDA " vinA arazu premane adha thato nathI, miyamaMjulappalAvA " bhita-sArtha tathA manohara nemanAM vayana hoya che, athavA ne paribhita satya madhura vANI vANA hoya che, " hasiyagaMbhIra mahurabhaNiyA " ne hAsyayukta sAragarbhita ane madhura bhASaNa kare che abbhuvagayavacchalA " ne potAnI pAse AvatA prANIo taraph snehALa hoya che, saraNNA " zaraNe bhAvesanI 66 (( 66 For Private And Personal Use Only
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 428 praznavyAkaraNasUtre hastarekhAdIni sAmudrikazAstroktAni, tathA vyaJjanAni camapatilakAdIni guNAH= zauryAdayastairupetAH yuktaH, 'mANummANapamANapaDipuNyA sujAyasavvaMgasuMdaraMgA' mAnonmAnapramANapratipUrNasujAtasarvAGgasundarAGgAH = mAnonmAnaH pramANaiH = tatra mAnaM-zarIrabhAraH, unmAnaM-zarorocchrayaH, pramANa-samucitazarIrAvayavavattvaM, taiH pratipUrNAni=sujAtAni=suluAyA samutpannAni sarvANyaGgAni avayavA yasmin tadevaM vidhaM sundaramaGga-zarIraM yeSAM te tathA sakalasulakSaNalakSitasupuSTa satramANasundarazarIrA ityarthaH 'sasisomAgArA' zazisaumyAkArA-candra-vatsaumyAkRtisampannAH, 'katA' 'kAntAH kamanIyAH 'piyadasaNA' priyadarzanA:-manojarUpAH 'amarisaNA' amarSaNaH = atyAcArA'sahiSNakaH ' payaMDadaMDappa pAragaMbhIradarisaNijjA' snehazIla hote haiM (saraNNA) zaraNAgatakI rakSA karate haiM ( lakkhaNavaMjaga guNovaveyA) jo sAmudrika zAstrokta rekhA Adi zubhacinhoMse, tathA maSA tilaka Adi zubha vyaMjanoMse evaM zauryAdika sadguNAMse yukta hote haiM mANummANapamANapaDipuNNA sujAya savvaMgasuMdaraMgA) zarIra bhArarUpa mAnase, zarIrakI U~cAI rUpa unmAnase tathA samucita zarIrAvayavarUpa pramANase, pratipUrNa, evaM sundara rUpavAle samasta avayava jisameM haiM aise suhAvane zarIra se jo yukta hote haiM arthAt unakA zarIra samasta sulakSaNoM se yukta, supuSTa aura pramANopeta hone se pUrNa sundara hotA hai, (sasisomAgArA ) jinako AkRtI caMdramA ke jaisI saumya hotI hai, ( kaMtA) jo sabake liye bar3e priya lagate haiM ( piyadaMsaNA) unakA darzana mana ko bahuta adhika AhAda janaka hotA hai ( amarisaNA) jo atyAcAra ko sahanA bahuta hI burA mAnate haiM-arthAt-jo atyAcAra ko sahana nahIM 2 2kSA 42nA khAya cha, " lakkhaNavaMjaNaguNovaveyA" vo sAmudri ota rekhA Adi zubha cinhothI tathA maSA tilaka Adi zubha vyaMjanothI ane zauryA&i saguNethI yuta saya cha, " mANummANapamANa paDipunnAsujAyasavvaMgasuMdaragA" zarIramA2 35 bhAnathI, zarI2nI yA35 bhAnathI, tathA samAera zarIravayavarUpa pramANathI, pratipUrNa ane suMdara zarIrathI je yukta che, eTale ke temanuM zarIra samasta sulakSaNe vALu, supuSTa ane sapramANa hovAthI saMpUrNa zate su42 khoyA cha, " sasisomAgArA" bhanI ti yandramAna 2vI saumya soya che, " katA" ke saune ghaNu ra priya dANe cha. " piyadasaNA" bhanA zAna bhanane atyaMta mAnahAya khoya che. " amarisaNA" ke satyAyArona sahana karavuM te bahuja kharAba gaNe che eTale ke atyAcArane sahana karI zakatA For Private And Personal Use Only
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 4 sU0 7 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam C , pracaNDaH = dArugodaNDapracAraH = duSTadamanA''jJAvizeSastatra gambhIradarzanIyAH = gambhIraM = duSTajanacittakSobhotpAdakaM darzanIyaM = svarUpaM yeSAM te tathA satpuruSANAM kRte candravat priyadarzanAH, durjanAnAM kRteSu kAlasadRzA iti bhAvaH 'tAlajjhayA' tAladhvajAH = tAlaH = tAlavRkSAGkito dhyajo yeSAM te tathA tAladhvajA valadevAH, ' tAlAGko musalIhalI ' ityamaraH, tathA ubvijjhagarula ke U uddhigaruDaketavaH - udviddhaH = atyucchrito garuDaketuH = garuDAGkita dhvajo yeSAM te tathA vAsudeva: 'gajjaitadariyadappiya mudviyacANUracUragA' balavad garjad haptadarpitamaSTikacANUracUrakAH tatra balavantaM mahAzaktisampannaM garjantaM= ' ko'nyo'smAdRzo mallaH, iti mahAghoSaM kurvantaH tathA iptadarpitaM pteSvapi darpitaM = atigarvayuktaM mauSTikaM cANUraM ca tattannAmake mallaM curayanti ye te tathA = " - Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only 429 kara sakate haiM - (paDadaMDappayAra gaMbhIra darisaNijjA ) dAruNa daMDa ke pracAra meM jinakI AkRti bahuta bhArI gaMbhIra bana jAtI hai, arthAt duSToM ko damana karane rUpa AjJA meM jinakI AkRti duSTajanoM ke liye cittameM kAlakI taraha kSobhotpAdaka banatI hai aura sajjanoMke liye candra kI taraha priyadarzana vAlI hotI hai| (tAlajjhayA ubvijjhagarula ke UthagalagajjaMtadariyadapiamudvicANUra cUragA) tathA inameM baladeva kI dhvajA tAlavRkSa ke cihna se aMkita hotI hai aura vAsudeva kI dhvajA garuDa ke cihna se aMkita rahatI hai aura bahuta U~cI hotI hai / baladeva ne kRSNa ko mArane ke liye kaMsa dvArA pravartita kiye hue mallayuddha meM 'kauna hamAre jaisA pahalavAna hai' isa abhImAna se jo madonmatta banakara ghoSaNA kara rahe evaM atyaMta mada se unmatta bane hue the-aise mauSTika nAmake malla ko nathI. " paryaMDa- daMDappayAra-gaMbhIra - darisaNijjA " hA 'u pradAna uztI vayaMte jemanA dekhAva ghaNA gaMbhIra thaI jAya che. eTale ke AjJA ApatI vakhate jemanA dekhAva duSTa lokone mATe utpAdaka banI jAya che. ane sajjanA mATe temanI mukhAkRti candranI jema priyaddarzanavANI hoya che. " tAlajjhayA ubvijjha garula keUlaga gajjatadariyadappiya muTThiyacANuracUragA" tetheobhAMnA mahevanI dhvana tAsavRkSanI nizAnI vANI hoya che. ane vAsudevanI dhvajA garuDanA nizAnavALI hAya che ane ghaNI uM''cI hoya che. kRSNane mAravA mATe kaMsa dvArA karavAyela mallayuddhamAM khaLadeve mArA jevA pahelavAna kANu che. " evA abhimAnathI je madonmatta banIne ghoSaNA karI rahyo hatA evA mauSTika nAmanA malane mArI nAkhyo ane vAsudeva duSTone zikSA karavAnI yamadevanA jevA kSeAbha
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 410 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre / 6 mahAcalamauSTika cANUrAdimalLavidhvaMsakAH kRSNavadhArthaM kaMsena pravartite mallayuddhe balarAmeNa mauSTikAbhidhAnA mallo vAsudevena ca cANUrAbhidhAno mallo nihataH iti / 'risamavAiNo' riSTaSTapabhaghAtinaH = riSTAbhidhAnakaMsavalIvardaghAtakAH, kesarimuhavikADagA ' kesarimukha visphATakAH = idaM vizeSaNaM tripRSTakAbhidhaprathamavAsudevApekSayA bodhyam / sa hi nagaropadravakAri vanakAnananivAsi mahAsiMha mukhaM vidAritavAn / ' dariyanAgadappamahaNA' dRptanAgadarpamathanA : = yamunA nivAsi mahAviSakAlanAgagarva vinAzakAH, 'jamalajjuNabhaMjaNA ' yamalArjunabhaJjakAH = yamalArjunanukSavinAzakAH tau hi pitRvairiNau vidyAdharau yamalArjuna nAmako vRkSarUpa vikurvya pathi sthitau cUrNitavantaH / ' mahAsauNipUyaNariU ' mahAzakunipUtanAripavaH = mahAzakuniH pUtanA ca vidyAdharapalyau, tayoH ripavaH / vAlyAvasthAyAM mArA, tathA vAsudeva kRSNa ne cANUra nAmake malla ko mArA yahI bAta "" balavaga gajjaMta0 " isa pada dvArA pradarzita kI gaI hai| tathA ( riTThavasabhANo ) jo kaMsa ke riSTa nAma ke mAyAvI klIvarda ke ghAtaka the tathA ( kesarimuhaviSphADagA) kezarI siMha ke mukha ko bhI phAr3a dete the, yaha vizeSaNa triSSTha nArAyaNa kI apekSA kahA gayA jAnanA cAhiye, kyoMki unhIM ne nagara meM upadrava macAne vAle jaMgalI siMha ke mukha ko vidArita kiyA hai| ( dariyanAgadappamahaNA ) tathA jisa nArAyaNane yamunA nivAsI mahAviSaile kAlI nAmakasarpa kA vinAza kiyA hai tathA ( jamalajjuNa bhaMjaNA ) nArAyaNa ne pitA ke vairI do vidyAdharoM ko kI jinakA nAma yamala aura arjuna thA aura jo mArga meM vRkSa kA rUpa apanI vikriyA se banAkara khar3e ho gaye the unako mArA hai ( mahAsauNi pUyarika) tathA jo vidyAdhara kI mahAzakuni evaM pUtanA nAmaka do .6 (6 kRSNe cAra nAmanA mallane mAryAM e ja vAta " balavagagajjaMta " yaha dvArA tAvavAmAM AvI che. tathA riTThavasabhaghAiNo " usanA riTa nAmanA mAyAvI arlIvanA ghAtaka hatA tathA 'kesarI muha viSphADagA " siMhanA mukhane paNa phADI nAkhatA hatA. te vizeSaNa tripRSTha nArAyaNane anulakSIne vaparAyuM che, kAraNa ke temaNe nagaramAM upadrava macAvanAra jaMgalI sihunA mukhane zIrI nAbhyu tuM. " dariyanAgadappamahaNA " tathA ke nArAyaNe yamunAmA rahetA atizaya jherI kALInAgane vaza karyo che, tathA jamalajjuNabhaMjaNA " naaraayaNe temanA pitA yamaLa ane arjuna nAmanA be duzmana vidyAdhare, ke je mArgomAM potAnI vaikiya zaktithI vRkSanA rUpa laI ubhA thaI gayA hatA tebhane bhAryA hatA. " mahAsauNipUyaNarika " tathA ne vidyAdharanI mahAzatruni ane 66 For Private And Personal Use Only
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU07 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam kRSNaste hatavAnityarthaH 'kaMsamauDamoDagA' kaMsamukuTamoTakA: kaMsamukuTasaJcUrakAH, kRSNo hi cANavadhAnantaraM kupitaM kaMse yuyutsaM mukuTadezaM gRhItvA siMhAsanAdAkRSya muvinipAtya javAna / tathA 'jarAsaMdhamANamahaNA' jarAsandhamAnamathanAH jarAsandhagavinAzakAH, jarAsandhaghAtakA ityarthaH, kaMsavadhakupitaM rAjagRhanagarapati jarAsandhAbhidhAnaM yuddhAyodyata hatavAn / punaH kIdRzAH ? ityAha-'tehi ya aviralasamasaMhiya caMdamaMDalasamappabhehiM mUramarIi kavayaM vigimmuyaMtehiM sappaDi daMDehiM Ayavattehi dharijjatehiM virAyaMtA ' tatra 'tehiM ' taizvAtizayavadbhizchavirAjamAnAH, iti sambandhaH kIdRzai chatraiH ? ityAha -aviralasamasaMhitacandramaNDalasamaprabhaiH aviralAni ghanAni-ghanazalAkAvakhAt , samAni = tulyAni sthUlatvena dIrghatvena ca zalAkAstriyoM ke ripu the kyoM ki bAlyAvasthA meM kRSNa ne ina donoM ko mArA thA, tathA ( kaMsamauDamoDagA ) kRSNa ne kaMsa ke mukuTa ko cUra 2 kara diyA thA-arthAt-cANUra malla ke vadha karane ke anantara jaba kaMsa yuddha karanekI icchAvAlA ho gayA to use mukuTa ko pakar3a kara kRSNane siMhAsana se nIce kheMca liyA aura jamIna para paTaka kara mAra DAlA, isI taraha (jarAsaMghamANamahaNA ) kRSNane-rAjagRha nagara ke adhipati jarAsaMdha nAma ke rAjAoM ko mArA haiM, kaMsa ke vadha ho jAne ke bAda jaya jarAsaMdha kupita hokara yuddha karane ke liye udyata ho gayA thA to kRSNa ne use bAta kI-bAta meM saMgrAma bhUmi me naSTa kara diyA thA, tathA ( tehiya avirala samasaMhiyacaMda maMDalasamappabhehiM sUramarIikavayaM viNimuyaMte. hiM sappaDidaMDehiM AyavattehiM dharijjaMtehiM virAyaMtA)jo atizaya zAlI chatroM se virAjamAna hote haiM arthAt-jina chatroM se baladeva aura vAsudeva suzobhita hote haiM una chAtroM kI zalAIyAM bahuta adhika banIbhUta hotI pUtanA nAmanI be strIonA duzamana hatA ane te kAraNe bALapaNamAM temaNe se mannane bhArI tI, tathA " kaMsamauDamoDagA" 40 sn| bhuTanA yUre cUrA karI nAkhyA hatA. cANara mahalane kRSNa vadha karyA pachI jyAre kese kRSNa sAthe laDavAnI IcchA batAvI tyAre kRSNa tene mugaTa pakaDIne tene siMhA. sana uparathI nIce kheMcIne jamIna upara pachADIne mArI nAkhyo, A rIte " jarAsaMghamANamahaNA" 0 2|4naanaa 2 sadhana15 yo hate. kaMsano vadha thayA pachI jyAre jarAsaMdha phodhe bharAIne laDavAne taiyAra thayo tyAre 40 4 ghaDImA tano raNabhehAnamA vadha yo utA. tathA " tehi ya aviralasamasaMhiyaca damaMDalasamapabhehiM suramarIi kavayaM viNimucatehiM daDehi bAyavattehiM dharijaMtehiM virAyaMtA" to gha! saniyA qui chatrAthI zolata For Private And Personal Use Only
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 432 praznavyAkaraNasUtre nAM samatvAt dvayodvayoH zalAkayorantarAlasyApi samatvAca, saMhitAni-zalAkAnAM nimnonnatarahitatvAt , tAni tathA-candramaNDalasamaprabhANi vRttatvena candramaNDala. samA prabhA yeSAM tAni tathA taiH-tathA 'mUramarIikavayaM vibhinmuyaMtehiM ' suramarI ci kavacaM vinirmuzcadbhiH-pUramarIcayaH sUryakiraNAsta isa marIcayaH dedIpyamAnaprabhUta maNiratnaiH sarvataH khacitatvAt , teSAM kavacamiva kavacaMparikaraHmaNDalAkArapariNatatvAt , taM vinirpazcadbhiH asArayadbhiH, tathA 'sappaDidaMDehi' sapatidaNDaiH=ativizAlasvAdekena daNDena dhAraNA zakyatvAtpatidaNDasahitaH 'AyavattehiM ' AtapatraiH= haiM, sthUlatA evaM dorghatA meM samAna hotI haiM tathA do do zalAkAoM kA antarAla bhI sama hotA hai tathA ye saba zalAkAe~ U~cI nIcI nahIM hone ke kAraNa, arthAt-eka sI hone ke kAraNa paraspara meM saMhitamilI huI hotI haiM, isaliye ye chatra avirala, sama aura saMhita hote haiN| tathA ina saba chatroM kI prabhAvRtta-gola-hone ke kAraNa pUrNacaMdra maMDala jaisI hotI hai / tathA-ye samasta chatra dedIpyamAna aneka maNiyoM evaM ratnoM se jar3e hue hone ke kAraNa jisa kiraNa jAla ko chor3ate haiM vaha aisA mAlUma par3atA hai ki yaha sUrya kI kiraNoM kA hI jAla hai, kyoM ki vaha AsapAsa meM maMDalAkAra se pariNata banA rahatA hai| tathA ina chatroM meM vizAla AkAravAle hone ke kAraNa bhinna 2 daMDe lage rahate haiMeka hI daMDe ke sahAre ye nahIM rahate haiM, kyoM ki eka hI daMDe se inakA ati vizAla hone ke kAraNa saMbhAlanA azakya hotA hai| aise dhiyhoya che. eTale ke je che baLadeva ane vAsudeva upara dharavAmAM Ave che. te chatrenA saLiyAe ghaNuM ja pAse pAse hoya che, jADAI ane laMbAImAM sarakhA hoya che. tathA be saLiyAo vaccenuM aMtara paNa sarakhuM hoya che. tathA te saLiyA lAMbA TUMkA nahIM hovAne kAraNe, eka sarakhA hevAne kAraNe paraspara joDAyela hoya che, tethI te chatra avirala, sama ane sahita hoya che. ane te saghaLAM chane parIgha geLa hevAne kAraNe te pUrNacandra jevAM lAge che. tathA te cha para aneka tejasvI maNIo ane rane jaDelAM hoya che tethI temAMthI je kiraNa jALa nikaLe che te sUryanI kiraNa jALa jevI lAge che, kAraNa ke te AsapAsamAM maMDalAkAre patharAyA kare che. te che ghaNAM vizALa hovAthI tene AdhAra ApavAne aneka daMDA rAkhyA hoya che. eka ja daMDAne AdhAre te rahI zaktA nathI, kAraNa ke te cha eTalAM vizALa hoya che ke eka ja daMDA vaDe tene saMbhALavA azakya thaI paDe che. evA prakAranAM chathI For Private And Personal Use Only
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 8 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam 433 mahAchatraiH 'dharijna tehi ' dhAryamANaiH / virAyaMtA 'viraajmaanaaH| ye etAdRzAste'pi kAma bhogAtRptA eva maraNadharmazupanamantIti yogaH // su07|| punaH kIdRzAste ? ityAha- 'tAhiya ' ityAdi mUlam-tAhiya pavaragirikuhara-viharaNa-samuddhiyAhiM niruvahayacamaripacchimasarIrasaMjAyAhiM amaila-miyakamalavimukulujjaliyarayayagiri-miharavimalasasikiraNa-sarisakahoyanimmalAhiM pavaNAhayacavalacaliya-salaliyanacciyavIipasariya-khIrodarapavara-sAgaruppUra-cavalAhiM mANasasarapasara-pariciyAvAsa-visaya-vasAhiM kaNagagiri-sihara-saMsiyAhi ovAuppAya-cavala-javiya-sigghavegAhiM haMsavadhUyAhiM ceva nAnAmaNikaNaga-mahariha-tavaNijjujjala-vicittadaMDAhiM salaliyAhiM naravaisirisamudayaNagAsaNakarAhiM varapaTTaNuggayAhiM samiddharAyakulaseviyAhi kAlAgurupavarakuMdurukaturukka dhUvavAsavisihagaMdhuddhayAbhirAmAhiM cilliyAhiM ubhao pAsaMpi cAmarAhiM ukkhippamANAhiM suhasIyalavAyavIyiyaMgAajiyA ajiyarahA halamusalakaNagapANI saMkhacakragayasattiNaM dagadharA pavarujjalasukaya-vimalakothubha-kirIDadhArI kuMDala ujjoiyANaNA puMDarIbaNayaNAegAvalikaMTha rAiyavacchA sirivaccha sulaMchaNA varajasA savvouya-surabhi-kusumaraiyapalaMba-sohaMta mANa chatroM se ye virAjamAna rahate haiN| aise ye baladeva aura vAsudeva bhI kAmabhogoM se atRpta bane rahate haiM aura isI sthiti meM maraNadharma ko prApta karate haiM / suu07|| zobhatA baLadeva ane vAsudeva paNa kAmagathI atRpta rahe che e sthitimAM bha26 pAme cha. // sU-7 / pra55 For Private And Personal Use Only
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 434 praznavyAkaraNasUtre viyasaMta-vicitavaNamAla raiyavacchA ahasayavibhattalakkhaNapasatthasuMdara - virAiyaMguvaMgA mattagayavariMda-laliya - vikrama vilasiya-gaIkaDisuttakanIla pIya-kosejjavAsasA pavaradittateyA sArayaNavathaNiya-mahuragaMbhIra--niddhaghosA narasIhA sIhavikamagaI atthamiya pavararAyasIhA sommA vAravaI puNNa caMdA puvakayatavappabhAvA niviTThasaMciyasuhA aNegavAsa sayamAuThavato bhajjAhiyajaNavayappahANAhiM lAliyaMtA aula-sadapharisa-rasarUvagaMdhe ya aNubhavittA te vi uvaNamaMti maraNadhamma avitittA kAmAjaM // sU0 8 // TIkAH-- 'tAhiya ' tAbhizca vakSyamANavizeSaNaviziSTAbhizcAmarAbhirukSipyamAnAbhiH sukha zItalavAtavIjitAgAvaladevavAsudevAH, iti sambandhaH / kathambhUtAbhizcAmarAbhiH ? ityAha-- 'pavaragirikuharaviharaNasamuddhiyAhiM ' pravaragirikuharaviharaNasamuddhRtAbhiH pravaragiriNAM yAni kuharANi gaharANi teSu yad phira ve kaise hote haiM so kahate haiM-' tAhi ya' ityaadi| TIkArtha:-- (tAhi ya ukkhippamANAhiM cAmarAhiM suhasIyalavAya vIiyaMgA) ina vakSyamAga vizeSaNoM se viziSTa Dhole gaye cAmaroM kI sukhaprada zItala vAyu se jinakA aMga vIjita hotA rahatA hai aise baladeva aura vAsudeva bhI kAma se atRpta hI maraNa ko prApta karate haiMaisA saMbaMdha yahAM bhI lagA lenA caahiye| aba sUtrakAra cAmaroM ke vizeSaNo ko spaSTa karate haiM -- ( pavaragirikuharaviharaNasamuddhiyAhiM ) jaba camarI gAya uttama parvatoM ko guphAoM meM vicaraNa karatI haiM taba vaha 7 tasA // ya cha tenuM vadhu varAna mare 2-" tAhiya" 4tyAhi. 1-"tAhi ya ukkhippa mANAhiM cAmarAhiM suhasIyalavAyavIi yaMgA' mA pramANenA viroSaNovALA, cAmarovaDe DhaLavAmAM AvatAM AnaMdadAyaka zItaLavAyu vaDe jemanA aMge vAyunuM sevana karI rahelAM che evA te baLadeva ane vAsudeva paNa kAmagathI atRpta rahIne ja mRtyune paMthe paLe che. e saMbaMdha ahIM paNa samajI levo. have sUtrakAra cAmarenAM vizeSaNenI spaSTa kare che. " pavaragirikuharaviharaNasamuddhiyAhiM" lyAre yamarI Aya uttara pacatAnI For Private And Personal Use Only
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir muzinI TIkA a. 4 sU0 8 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam viharaNaM = camaryAkhyagavInAM vicaraNaM tasmin kAle samuddhRtAH kaNTakavRkSa saMlagnabhayAd UrthIkRtA yAstAstathA, tAbhiH, 'niruvahayacamaripacchimasarIrasaMjAyAhi 'nirupahatacamarIpazcimazarIrasAtAbhiH = nirupahatAnAM = nIrogANAM camarINAM-go vizeSANAM pazcimazarIre-pucchapadeze sAtAbhiH = samutpannAbhiH 'amailasiyakamalavimukulujjaliyasyayagirisiharavimalasasikiraNasarisa kalayo yanimmalAhi / amalinasitakamalavimukulojjvalitarajatagirizikhara-vimajhazazikiraNasadRzakaladhautanirmalAbhiH tatra * amailasiyakamala ' amalinasitakamalam amalina amlAnaM zItAtapAdibhiH yat sitakamalaM-zvetakamalaM puNDarIka tacca vimukula vikasita' tathA ' ujjaliyarayayagirisihara' ujjvalitarajatagiri zikharam-ujjvalita bhAsvara yad rajatagirizikharaM tathA vimalazazikiraNAH = vimalA:-nirmalA ye zazinaH candrasya kiraNAzca tatsadRzAH kaladhautavat-zuddharajatavanirmalA:-dhavalAyAstAstathA tAbhiH-amlAnavikasitazvetakamalojjvalarajataparvatazikharavimala candrakiraNazuddharajatavadujjvalAbhirityarthaH / tathA 'pavaNAhayacavausa samaya kaNTakamaya vRkSoM meM laga jAne ke bhaya se apanI pUMcha ko U~cA uThA letI hai isaliye yahAM prakaTa kiyA rahA hai ki jo cAmara camarI gAyakI pUMcha meM utpanna hone ke kAraNa pravaragiri ke kuharoM meM bhramaNa kAla ke samaya meM Uce uThAye gaye the tathA (niruvayavamarIpacchimasarIrasaMjAyAhiM ) jo nirupahata-niroga avasthAvAlI camarI gAyoM kI pUMcha meM utpanna hue haiM, tathA ( amailasiyakamalavimukulujjaliya rayayagirisiharavimalasasikiraNasarisakaladhoyanimmalAhiM ) jo zIta Atapa Adise mlAna nahIM hue vikasita zveta kamala ke samAna, bhAsvara, rajata giri ke zikhara ke samAna, nirbhalacaMdra kI kiraNoM ke samAna, evaM zuddha cAMdI ke samAna nirmala hote haiN| tathA (pavaNA hyacavala cliyslliguphAomAM pharatI hoya che tyAre kAMTALAM vRkSemAM bharAI javAnI bIke te pitAnI pUMchaDIne UMcI rAkhe che. te kAraNe ahIM ema batAvavAmAM AvyuM che ke je cAmara camarI gAyanI pUchaDImAM utpanna thavAne kAraNe uttama parvatanI guphAsomaa bhrama 42tI vamate yApekSA tA, tathA "niruvahayacamarIpacchimasarIrasaMjAyAhiM " re nIzI zarI2 vANI yama AyanI pUchImA Gurna ye cha, tathA " amaila-siyakamala-vimukulujjAliya-rayayagirisiharavimalasasi-kiraNasarisakaladhoyanimmalAhiM " rezAta, ta5 mahinA mAna paDela vikasita veta kamaLa samAna, bhAsvara, rajatagirinA zikhara samAna, nirmaLa candranAM kiraNe samAna, ane zuddha cAMdInA jevAM nirmaLa hoya che, For Private And Personal Use Only
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org da vyAkaraNasUtre 1 " lacaliyasalaliyana cciyavIyapasariya khIrodga pavarasAgaruppUracavalAhiM ' pavanAhatacapalacalitasalalitanartitavIcimaTata kSIrodakabhavarasAgarotpUracapalAbhiH = tatra pavanena = vAyunA AhataH = ghaTTitaH, ataeva capalaM yathAsyAstathA calitaH salakitaM =savilasitaM ca nartitaH = gativizeSaM prAptaH, tathA vIcibhiH=taraGgaiH prasRtaH kSIrodakapravarasAgarasya = kSIra sAgarasya ya utpUraH- jalasamUhastadvat capakAbhiH = caJcalAbhiH bahuladhavalataraGgayuktakSIrasAgaranIrapravAha vatpratIyamAnAbhiH, atha iMsavadhUbhirupamayannAha 'mANasasarapasarapariciyAvAsavisayavesAhiM ' mAnasa saraH prasaraparicitAvAsa vizadaveSAbhiH = mAnasasarasaH prasare = vistRtamadeze paricitaH =abhyasta AvAsa: = nirantaranivAsaH ataeva vizada: valazca veSo varNo yAsAM tAstathAvidhAmiH kaNagagirisiharasaMsiyAhi kanakagirizikharasaMzritAbhiH = sumerutavihAriNIbhiH ataeva 'ovAuppAyacabalajaviyasigdhavegAhiM ' abamacciiyapasarIyakhIrodagapavara sAgaruppUracavalAhi ) vAyu se Ahata hone ke kAraNa atyaMta capala bane hue aura isI se jo mAno vilAsasahita hokara nRtya kara rahA hai, tathA tarahone jise vizeSa vistRta kara diyA hai aise kSIrasAgara ke pravAha ke samAna jo caMcala haiM arthAt atyaMta dhavala taraMgoM se yukta kSIrasAgara ke pravAha ke jaise jo dikhalAI de rahe haiN| tathA ( mANasasarapasarapariciyAvAsavisaghavesAhiM ) jo haMsavadhU ke samAna pratIta ho rahe haiM, haMso mAnasarovara meM rahatI hai- isI viSaya ko lekara mUtrakAra kahate haiM ki mAnasarovara ke vistRta pradeza meM abhyasta nirantara nivAsa ke baza se jina haMsavadhuoM kA varNa dhavala ho gayA hai, aura ( kaNagagirisiharasaMsiyAhi ) jo sumeruparvata ke taToM para vihAra karatI haiM, tathA (ovAuppAyacabala javiyasigghavegAhiM) 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tathA pavaNAyacavala - caliya - salaliya-nacciyavIi - pasariya-khIrodgapavara-sAgaruppUracavalA hi " pavana AvavAne kAraNe capala banela ane te kAraNe jANe vilAsI banIne nRtya karatAM hAya tevAM tathA taraMgAe jene vadhAre vistRta karI nAkhela che evAM kSira sAgaranA pUra samAna je caMcaLa che.--eTale ke sapheda tara'gAthI yukta kSIrasAgaranA pravAha jevA je koI dekhAI rahyAM che, tathA 'mANasasara-pasara - pariciyAvAsavisaya- vesAhi " ne sImonA nevA lAge che, hu'salI mAnasarovaramAM rahe che. te viSayane anulakSIne sUtrakAra kahe che ke mAnasarovaranA vistRta pradezamAM hamezAM rahevAne kAraNe ne haMsalIonA raga zveta thardha gayo hAya che, bhane- " kaNagagirisiharasaMsiyAhiM " ne subheru parvatanAM zikharo para vihAra kare che, tathA ovAuppAyacavalaja viyasigdha 88 (C For Private And Personal Use Only
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 8 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam 437 . - pAtotpAta capala javita zIghravegAbhiH = avapAtaH - Urdhvo bhUyAdhaHpatanam, utpAtaH = adhobhUtvArdhvagamanaM tayoH capalaH = caJcalaH javitaH = vegayuktaH ataeva zIghraH vego = gatiryAsAM tAstathA tAbhiH 'haMsavadhUyAhiM ceva' haMsavadhUbhiriva = haMsI bhirivahaMsavatpratIyamAnAbhirityarthaH / punaH kathambhUtAbhicAmarAbhiH ? ityAha--' NANAmaNikaNagamaharihatavaNijjujja vicitadaMDAhiM ' nAnAmaNi kanaka mahAItapanIyojjvalavicitradaNDAbhiH- tatra nAnAvidhAmaNayaH = candrakAntAdayaH kanakaM- pItavarNa suvarNa tathA mahAI bahumUlyaM yat tapanIyaM ca = raktavarNa suvarNa tairetairujjvalAHbhAsvarAH vicitrA: = maNisuvarNAdInAM sammizritakAntibhicitra vicitrA daNDA yAsAM tAstathA tAbhiH vividhamaNikhacitaraktapItasuvarNadaNDayuktAbhiH, yathA suvarNagirizikhare sthitA syaH zobhamAnA samullasati tathA suvarNagiristhAnIya suvarNadaNDoparisthitAbhiH dhavalatvAt haMsI bhiritibhAvaH / tathA ' salaliyAhiM ' salali avapAta - U~ce jAne meM jina kI gati bahuta adhika vega ko liye ho rahI hai aisI (haMsavadhUyAhi ceva ) haMsa vadhUoM ke samAna jo cAmara apanI zubhratA ke kAraNa jJAta ho rahe haiN| tathA (nANAmaNikaNagamahariha tavaNijjujJjala vicittadaMDAhiM ) jina cAmaroM ke daMDa caMdrakAnta Adi nAnA prakAra kI maNiyoM kI kAMti se pItasuvarNa kI prabhA se, evaM bahumUlya tape hue raktavarNa vAle suvarNakI AbhAse - ina sabakI paraspara mizrita kAnti cchA se adhika ujjala aura raMga biraMge mAlUma de raheM haiM, arthAt jisa prakAra sumeruparvata ke taTa para sthita ha~sa kAmaniyA~ suhAvanI lagatI haiM usI prakAra ye cAmara bhI suvarNagiri ke zikhara - taTa jaise daMDoM para sthita hone ke kAraNa apanI dhavalatA ke kAraNa haMsaniyoM ke samAna pratIta hote haiM ( salaliyAhi ) ye cAmara begAhiM " ayethI nIthe bhAvavAmA bhane nIthethI athe zvAsAMnI gati dhI aDathI hoya chetrI" haMsavadhUyAhiM ceva " savadhUmo ( usasIo) nevAM cAmarA potAnI zvetatAne kAraNe lAge che. tathA " nANAmaNi kaNagamaharihatavaNijjujjalaviJcittadaMDAhiM " ? yAmaronA hdde| yandrAnta Adi vividha prakAranA maNIonI kAMtithI, pItasuvaNunI prabhAthI, ane tapAvelA bahumUlya vAna raktavarNanA suvarNanI AbhAthIe badhAnI paraspara mizrita kAntithI adhika ujjavaLa ane raga be raMgI lAge che, eTale ke jema sumeru parvatanAM zikharI para rahelI hu'salIe suMdara lAge che e ja pramANe te cAmarA paNa suvarNa girinAM zikhara jevAM IMDA upara Avela hovAthI pAtAnI zvetatAne kAraNe isavI mevAM lAge che " salaliyAhiM " te Amaro sAhitya vANAM tAM For Private And Personal Use Only
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 438 praznavyAkaraNasUtre tAbhiH = lAlityayuktAbhiH, 'naravai sirisamudayappagAsaNakarAhi' narapati zrI samudayaprakAzakarAbhiH rAjalakSmI prakarSa sUcikAbhiH, ' varapaTTaNuggayAhiM' varapatta nodgatAbhiH = zilpipradhAnanagaranimittAbhiH, ' samiddharAyakulaseviyAhiM ' samRddharAjakulasevitAbhiH = pitRpitAmahAdi paramparayA samAgatAbhiH, taiH paridhRtAbhirityarthaH, kAlAgurupavarakaMdurukaturukadhUtvAsavisiTTagaMdhuddhyAbhirAmAhi' kAlAgurupavarakunduruSkaturuSkaghUpaviziSTagandhoddhRtAbhirAmAbhiH = tatra kAlAguruH kRSNAguruH pravaraM pradhAna--sarvottamaM, kunduruSka-cIDAkhyagandhadravyaM, turuSka turuSkadezodbhavaM-sihakAbhidhagandhadravyaM ' lobAna ' iti bhASA prasiddham , ityetalla. kSaNA yo dhUpAH dhUpavizeSAsteSAM yo vAsaH-vAsanA tena viziSTa vispaSTo gandhaH saH uddhRtaH parito visArI tena abhirAmAH manojJA yAstAstathA tAmiH, nAnAvidhadhUpagandhayuktAbhirityarthaH 'cilliyAhiM' dedIpyamAnAbhiH dezIzabdo'yam, lAlitya se yukta the| tathA ( naravaisirisamudayappagAsaNakarAhiM ) jinake Upara ye Dhore jAte haiM unakI ye rAjalakSmI ke prakarSa ke sUcaka hote haiM / tathA ( varapaTTaNuggayAhiM ) sAdhAraNa sthAnoM meM ye nahIM banAye jAte haiM kintujo zilpipradhAna nagara hote haiM unhIM meM ye nirmita hote haiM / tathA (samiddharAyakulasevidyAhiM ) baladeva aura vAsudeva para jo cAmara Dhore jA rahe the-ve unakI vaMzaparaMparA se cale hue A rahe the| ( kAlAgurupavara kuMdurukka turukadhUvavAsavisiTTagaMdhuddhRyAbhirAmAhiM ) ye cAmara kAlAguru uttama cIDA nAmakagaMdhadravya tathA lobAna ko jalAkara unakI gaMdha se vAsita kiye hue the, ataH inakI cAroM ora sugaMdha nikala kara phaila rahI thI usase ye bar3e manohara lagate the| tathA (cilliyAhiM ) tathA " naravaisirisamudayappagAsaNakarAhiM " bhanI 52 te DhogAya cha, tamanI zasabhInI viratAnA te sUya ya cha. tathA " varapazugayAhiM " saadhaaraNa sthAnemAM te banatAM nathI paNa je zilpa pradhAna nagare hoya che, temAM 1 te yAbharI manApAmA mAve che. tathA " samiddharAyakulaseviyAhiM " mara ane vAsudeva para je cAmara DhoLavAmAM AvatAM te temanI vaMzaparaMparAthI yAtyA mAvatA tai. "kAlAguru-pavarakuMdurukka-turukka-dhUvavAsa-visiTTha-gaMdhuddhyAbhirAmAhi" te sAmarIne ! 22, uttama yI nAmarnu sugadhIhA2 dravya, tathA lebAnane dhUpa daIne temanA gaMdhathI sugaMdha yukta banAjhAM hatAM, tethI temanI sugaMdha mera phelAI rahI hatI tethI te manahara lAgatAM hatAM. tathA For Private And Personal Use Only
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 439 sudarzinI TIkA 0 4 sU0 8 baladevayAsudevasvarUpanirUpaNam 'ubhao pAsaMpi' umayorapi pArzvayoH, 'ukkhippamANAhi' unkSipyamANAbhiH vIjyamAnAbhiH saJcAlyamAnAbhirityarthaH, 'cAmarAhiM' cAmarAbhiH bAlavyajanaiH, cAmarazabdaHstrIliGgo'pi 'cAmaraM camarA'pi ca' iti medanI koSAta, 'muhasIyalavAya' mukha zItalavAtAbhiH sUtre luptavibhaktikaM padam , sukhadaH zItalaca vAtaHcAyuryAsAM tAstathA tAbhiH 'vIiyaMgA' vIjItAGgAH-vIjItAnyaGgAni yeSAM te tathA 'ajiyA' ajitAH anyairaparAjitAH 'ajiyarahA' ajitarathA: aparAjitarathAH 'halamusalakaNagapANI' halamusalakanakapANayA= halaM ca musalaM ca kanakaM kanakAbharaNa valaya ityarthaH haste yeSAM te tathA halamusala kanaka pANayo valadevAH / vAsudevAzca 'saMkha cakkagayasattiNaMdagadharA ' zaGkha cakragadAzakti nandanadharAH zaGkha =pAJcajanyAbhidhAcakra-sudarzanAkhyaM, gadA kaumodakI zaktiH zastravizeSaH, nandakazca khaGgaH, etAn dharanti ye te tathA, vAsudeva vizeSaNamidaM, 'pavarujjalamukayavimalakothuma kirIDadhArI ' pravarojjvalasukRtavimalakaustubhakirITadhAriNaH = pravarojjvalaH = ye apanI kAnti se bahuta adhika dedIpyamAna ho rahe the| aise ye (cAmarAhiM ) cAmara kRSNa aura baladeva kI ( ubhao pAsaMpi) Aja bAjU meM-donoM pArzvabhAgo meM-Dhole jA rahe the| (suhasIyala vAyavIiyaMgA) inase nirgata sukhada aura zItala vAyu se inakA zarIra vIjA jAtA thA ( ajiyA ) ye baladeva aura vAsudeva anya vyaktiyoM dvArA aparAjita the| ( ajiyarahA ) inake ratha ko rokane kI kisI bhI vyakti meM zakti nahIM thI, isaliye ye ajita ratha the| (halamusalakaNagapANI) baladeva ke hAtha meM hala musala tathA sone ke AbharaNa arthAt kaDe rahate the| pAMcajanya nAnakA zaMkha, sudarzana nAmakA cakra, kaumodakI nAmakI gadA, zakti nAmakA zastra aura naMdaka nAmakI talavAra, ye saba kRSNa vAsudeva ke pAsa rahate the / atyaMta bhAsvara, ( pavarujjalasukavimalako" cilliyAhiM " te| tabhanI antithI dha! te242vI aunti sai. mevA te "cAmarAhiM " yaam| ] ane 240vanI " ubhayo pAsaMpi " bhAnu: me panne 5 vAmAM mAvatA utai. "suhasIyalavAyavIIyaMgA" tenAthI utpanna thate zItaLa ane sukhada vAyu temanAM zarIrapara vIMjhAte hate. " ajiyo" te maja mane vAsudeva on a dvArA a52rita tA. " ajiyarahA" manA 2thAne zavAnI d6 56 vyatimA na itI. tathI tathA manitaratha tA. " halamusalakaNagapANI" javanA thamA , musaLa ane sonAnAM kaDAM rahetAM hatAM. pAMcajanya nAmane zaMkha, sudarzanacaka, kadakI nAmanI gadA, zakti nAmanuM zastra ane naMdaka nAmanI talavAra e badhuM kRSNa vAsudeva pAse 2hetu tu. "pavarujjalasukaya-vimala-kothubha-kirIDadhArI" For Private And Personal Use Only
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 440 praznavyAkaraNasUtre atibhAsvaraH sukRtaH muSThu racito vimalA svaccho yaHkaustubho maNivizeSastaM tathA kirITaM-mukuTaM ca dhArayanti ye te tathA idamapi vAsudeva vizeSaNam / kuMDala ujjo viyANaNA' kuNDalodyotitAnanAH-kuNDalaiH karNabhUpaNaiH-udbotita-prakAzitamAnanaM mukhaM yeSAM te tathA, 'puMDarIyaNayaNA' puNDarIkanayanAH = kamalAkSAH egAvalikaMTharaiyavacchA' ekAvalIkaNTharacitavakSasaH ekAvalIkaNThe racitAH kaNThAvalambinI satIkRtA vakSasi vakSaHsthale yeSAM te tathA ' siriyacchasulaMchaNA ' zrIvatsasulAJchanAH zrIvatsaH zrIvatsaHsvastikavizeSaH sa eva zobhanaM lAJchanaM yeSAM te tathA 'varajasA' varayazasaH vizrutakIrtayaH ' sambouyasurabhikusumaraiya-palaMba sohaMta-viyasaMta--vicittavaNamAlaraiya-vacchA ' sarvartukasurabhikusamaracita-palamba zobhamAnavikasadAvacitravanamAlA racitavakSasaH sarvatukaiH sarvatugavaiH surabhikusumaiH= sugandhipuSpaiH racitAH nirmitA pAlambazobhamAnA-pralambamAnatvena suzobhanA thukiriDadhArI ) atyanta bhAsvara acchI taraha se racita, tathA svaccha aisA kaustubha ratna tathA kirITa-mukuTa inheM kRSNa vAsudeva dhAraNa karate the| nadhA ( kuMDala ujjoiyANaNA) ina donoM bhAIyoM kA mukha karNAbhUSaNoM se sadA prakAzita rahatA thaa| (puMDarIyaNayaNA) inake nayana puMDarika- (zvatakamala ) jaise zobhAyamAna the / (egAvalikaMTharaiyavacchA) kaMTha meM jo ye ekAvalI hAra pahine hue the vaha chAtI taka laTakatA thaa| (sirivaccha sulaMchaNA ) zrIvatsa nAmaka svastika vizeSa cihna inake vakSasthala meM thA ( varajasA ) cAroM tarapha inakI kIrti phailI huI thI, (savvouyasurabhikusumaraiyapalaMbasohaMtaviyasaMtavicittavaNamAlaraiyavacchA) inake vakSaHsthala para jo vanamAlA laTaka rahI thI vaha samasta Rtu saMbaMdhI surabhitapuSpoM se guMthI huI thI, evaM bahuta laMbI thI, isalIye bar3I atyaMta bhAsvara-suMdara rIte taiyAra karela, svaccha kaustubha ratna tathA kirITamu12 vAsudeva dhA23 42 // tA. tathA " kuMDalaujjoiyANaNA" te bhanne mAnai bhuma bhUSaNethI sahA prazita 2hetai sai, "puMDarIyaNayaNA" tamanA nayana dhurI (sa34 4) su42 tai. "egAvalIkaMTharaiyavava chA" kaMThamAM je eka saravALo hAra paheryo hato te chAtI sudhI laTakatA hatA. " sirivacchasulaMchaNA" temana! 1kSastha 752 zrI. rasa nAmarnu svasti vizeSa karate. "varajasA" temanI zrIti thAmera vyApI hutI, " savvouya-sura. bhikasamaradaya-palaMgha-sohaMta-viyasaMta vicittavaNamAla-raiyavacchA" temanA vakSasthA para je puSpamALA laTakatI hatI te badhI ituonAM sugaMdhidAra phUla vaDe gatI hatI. ane bahu lAMbI hatI, tethI te ghaNI suMdara lAgatI hatI, tathA For Private And Personal Use Only
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a0 4 sU0 8 baladevavAsudevasvarUpanirUpaNam vikasantI-vikasAyamAnA vicitrA nAnArUpakusumagrathitasvAcitrarUpA yA vanamAlA sA racitA vakSasi vakSaHsthale yeSAM te tathA, 'aThThasayavibhattalakSaNapasastha suMdaravirAiyaMguvaMgA ' aSTazatavibhaktalakSaNaprazastasundaravirAjitAGgopAGgA = aSTazatavibhaktalakSaNaiH-aSTottarazataprakAralakSaNaiH prazastaiH = lAghanIyaiH sundaraiH-nayanAhAdajanakaiH virAjitAnyaGgopAGgAni yeSAM te tathA aSTazatazubhalakSaNalakSita zarIrA ityarthaH, 'matagayavariMdalaliyavikkamavikasiyagaI ' mattaganavarendralalita vikramavilasitagatayA mattagajavarendrasya airAvatasyeva lalitaH-suvilAsaH yo vikramaH cakramaNaM-gamanaM tadvat , vilasitA-vilAsayuktAH gatiryeSAM te tathA 'kaDisuttaganIlapIyakosejjavAsamA' kaTisUtrakanIlapItakauzeyavAsasaH = kaTimatrakAni% kaTisUtrapradhAnAni nIlapItAni kauzeya vAsAMsikauzeyavastrANi 'rezamIvastra ' iti bhASA prasiddhAni yeSAM te tathA nIlAmbarAH baladevAH, pItAmbarAH vAsudevAH iti bodhya 'pavaradittateyA' pravaradIptatejasaH = mahAtejasvinaH, ' sArayaNasuhAvanI lagatI thI, tathA vikasAyamAna thI, tathA vividha prakAra ke puSpoM se grathita hone ke kAraNa vaha raMga viraMgI thI, / ( aTThasayavibhatta. lakkhaNapasatthasuMdaravirAiyaMgunvaMgA ) prazasta-zlAghanIya-evaM sundara-netroM ko AhlAdajanaka aise eka sau ATha (108) bhinnaraprakAra ke lakSaNoM se jinake aMga aura upAMga suzobhita hote the, tathA ( bhattagayavarida laliyavikkamamavilasiyagaI ) airAvata ke vilAsayukta gamana ke samAna jinakI gati vilAsa sahita hotI thI, tathA ( kaDisuttaganIlapIyakosejjavAsasA) jinake pahire hue nIle pIle rezamI vastroM (pIta ambara dhArI vAsudeva evaM nIla ambara dhArI baladeva hote haiM ) para kaTisUtra bahuta hI adhika suhAvanA pratIta hotA hai-arthAt jina ke nIle pole rezamI vastra aura kaTisUtra pradhAna hote haiN| tathA ( pavaradittattayA ) jo vikasita hatI, tathA vividha jAtanAM phUlamAMthI gu thelI havAthI raMgaberaMgI hatI. " asayavibhatta-lakkhaNapasatva-suMdara-virAiyaMguvvaMgA" prazasta-mApAsAya ane suMdara netrane AnaMdadAyaka evAM eka se ATha (108) judA judA Hari A thI mana A Gin zAlatA utai, tathA " bhattagayavari dalaliyavikkamavilasiyagaI " bhairAvanA vikAsayukta mana samAna bhanI gati vilAsayuta tA, tathA " kaDisuttaganIlapIyakosejjavAsasA " bhaye paherelA vAdaLI ane pILAM vastro "pItAMbara dhArI vAsudeva ane nIlAMbara dhArI maNa" 52 TisUtra satyAta su42 sAtuM tu. tathA "pavaradittateyA' 2 mahAtejasvI tA tathA "sArayaNava-thaNiya-mahura-gaMbhIra-Niddha ghosA" For Private And Personal Use Only
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra kara praznavyAkaraNasUtre vathaNiyamahuragaMbhIraNiddhaghosA zAradanavastanitamadhuragambhIra snigdhaghoSAH = = zAradaM = zaratkAlikaM yannavastanitaM = nUtano meghadhvaniH tadvanmadhuraH - karNasukhakaraH gambhIraH snigdhaH = snehajanakaH ghoSaH zabdo yeSAM te tathA, 'narasIhA' narasiMhA:= nareSu sihAiva, etatsAdharmyamAha - 'sIhavikamagaI ' siMhavikramagatayaH siMhasyeva vikramaH = parAkramaH gatizca yeSAM te tathA ' atthamiyapavararAyasIhA' astamita mavararAjasiMhAH = astamitA : =astaM prApitAH parAjitAH pravarAH - viziSTAH rAjasiMhAH zUrarAjAno yaiste tathA / ' sommA' saumyAH = saumyarUpAH ' vAravaI - puSNacaMdA' dvArAvatI pUrNacandrAH = dvArakApurthyAH ADhAdakatvAt pUrNacandra svarUpAH, 'puvyakayatavaSpabhAvA' pUrvakRtatapaHprabhAvAt pUrvabhavakRtatapo mAhAtmyAt 'nivisaMciyasuhA' niviSTa saJcitasukhAH = niviSTAni labdhAni saJcitAni pUrvabhavopArjitAni sukhAni yaiste tathA 'aNegavAsasayamA ucvaMtI ' aneka varSazatAyuSmantaH varSasahasrAdyAyuSkAH, 'bhajjAhiya jANavayappahANAhiM ' bhAryAbhizca janapadamahAtejasvI hote haiM tathA ( sArayaNavadhaNiyama huragaMbhIraNiddhaghosA) jinakA bolanA zaradakAlIna navInameghadhvani ke jaisA karNasukhakara evaM snigdha-snehajanaka hotA hai, tathA ( narasIhA) jo manuSyoM ke bIca meM siMha ke jaise hote haiM tathA (sIha vikramagaI) jinakA parAkrama aura gamana siMha ke samAna hotA hai, tathA (atthamiyapavararAyasIhA) jo apane parAkrama se- pravara rAjasiMhoM ko astamita- parAjita kara dete haiN| tathA jo ( sommA ) saumyarUpa hote haiM, evaM ( vAravaIpuNNacaMdA) dvArakApurI ke AhlAdaka hone ke kAraNa jo pUrNacandrasvarUpa hote haiM (puvvakayatavappabhAvAniviTThasaMciyasuhA) tathA - jo pUrvakRta tapa ke prabhAva se pahile bhavoM meM upArjita sukhoM ko prApta karate haiM, tathA ( aNegavAsa sayamA uccatA ) jo saikar3o varSoM kI AyuvAle hote haiM, tathA ( bhajjAhiya jaNavayapahANA www.kobatirth.org 9 "6 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " jemanA zabdo zaradaRtunA meghadhvani jevA madhura ane snigdha-sneha janaka hatA, tethI " narasohA " ne bhANusonI vayye siDa samAna hutA. tathA " sohavikkamagaI " bhemanI gati bhane bemanuM parAuna siMDe samAna detAM, tathA atyamipararAyasIhA " je peAtAnA parAkrama vaDe zreSTha rAjasihone " mahAta aratA hutA. tathA ? " sommA " saubhya itA, bhane " vAravaI puSNacaMdA dvArikAnagarIne ghyAnada ApanAra hAvAne kAraNe je pUrNa candra hatA, puvvakaya tappabhAvA nividumaciyasuhA " tathA ke pUrve resAM tapanA prabhAvadhI bhAga LanA bhavAmAM upArjita sukhA prApta kare che. tathA " agavAsa sayamAvato " je seMkaDo varSoMnA AyuSya vALA hoya che, tathA bhajjAdiyajaNava pahANAhi << 66 For Private And Personal Use Only - "
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a0 4 sU0 9 abrahmasevisvarUpanirUpaNam .443 pradhAnAbhiH deza ratna rUpAbhiH = 'lAliyaMtA' lAlyamAnAH = vilAsyamAnAH 'atulasadapharisarasarUvagaMdheyaaNubhavittA' atulazabdarasakhyagandhAzca anubhUya 'te vi' te'pi-tAzA api 'avitittA kAmANa' avitAH kAmAnAMkAmabhogeSu tRptirahitA eva ' uvaNamaMti maraNadhamma' maraNadharmamupanamanti / / sU0 8 // punaH ke'brahmasevinaH 1 ityAha 'bhujjo maMDaliya ' ityAdi mUlam-bhujo maMDaliyaNaravariMdA sabalA saaMteurA saparisA sapurohiyA'maccaDaMDaNAyagaseNAvai - maMtiNIi - kusalA NANAmaNi rayaNa-viuladhaNadhaNNasaMcaya-nihisamiddhakosA, rajjasiriviulamaNubhavittA vikosaMtA baleNamattA te vi uvaNamaMti maraNadhamma avitattA kAmANaM // sU0 9 // ___TokA-'bhujjo' bhUyaH punarapi * maMDaliya paravariMdA' mANDalikanara varendrAH maNDalAdhipatayaH (sabalA) savalA: senA sahitAH sa aMteurA' hi lAliyaMtA) jo janapadapradhAnabhUta dezoM meM ratnarUpa se mAnI gaI arthAt-sarvotkRSTa striyoM ke sAtha AnaMda karate haiM-vaiSayika sukhoM ko bhogate haiM ( tevi ) aise ve baladeva aura vAsudeva bhI ( atulasahapharisarasarUvagaMdhe ya aNubhavittA ) atula zabda, sparza, rasa rUpa, evaM gaMdha rUpa viSayoMkA anubhava karake bhI ( avitattakAmANaM ) kAmabhogoM kI tRptise vihIna hI (uvaNamaMtimaraNadhammaM ) maraNadharmako prApta karate haiM |suu08|| aba sUtrakAra " aura kauna abrahmasevI hote haiM " isa bAta ko kahate haiM-'bhujjo maMDaliyaNaravariMdA' ityaadi| TIkArthaH-( bhujjo maMDaliya paravariMdA ) phira jo maMDalAdhipati lAliyaMtA" bhubhya bhuNya dezamA 2llasamAna tI meTa anupama zrIyA sAthe bhAna 42 che vaiSayi subhAne lAgave che " te vi" me te 52 mane vAsudeva paY " atulasadapharisarasarUpagaMdhe ya aNubhavittA" anupama zabda, sparza. rasa, rUpa ane gaMdha rUpa viSayane upabhega karavA chatai 59 " avitattakAmANaM " bhalogothI matRpta mevI hAsatama "uva. NamaMti maraNadhamma" mRtyu pAme cha / sU. 8 // ve sUtrA2 matAye cha hai bhI prAsevI Adhu jAya cha ? "bhujjo maMDaliyaNaravariMdA" tyAdi E -"bhujjo maoNDaliyaNaravaridA" bhane se bha ya cha, te va For Private And Personal Use Only
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 444 vyAkaraNasUtre 6 sAntaH purAH = sastrIkAH saparisA sapariSadaH saparivArA: 'sapUrohiyA maccaDaMDaNAyaga segAva maMtiNIikusalA ' sapurohitAmAtya- daNDanAyakasenApati mantrinItikuzalAH = tatra purohitAH = zAntikarmakAriNaH amAtyAH mantriNaH daNDanAyakAH = ko pAlAdayaH senApatayaH mantriNazca kIdRzAste 1 ityAha- nItikuzalAH nIvau sAmadAmAdi rUpAyAM kuzalAH = nipuNAH, taiH sahitAH 'NANAmaNirayaNa viulaghaNaghaNyasaMcayaniddisamiddhakosA' nAnAmaNiratnavipuladhanadhAnyasaJcaya-nidhi samRddhakozAH = cakravartivarNane kRtavyAkhyAnamidam / 'viulaM vipulAM = mahatIM ' rajjasiriM ' rAjyazriyaM = rAjyalakSmIm ' aNubhavittA' anubhUya upabhujya 'viko saMtA ' vikrozantaH = anyAn pIDayantaH ' baleNa mattA' balena mattAH - balagaciMtA:, ' te vi' te'pi mAMDalikAdayaH, 'avitattA kAmANaM' kAmAnAmavitRptAH= kAmopabhogeSu tRptirahitA eva, 'uvaNamaMti maraNadhammaM' maraNadharmamupanamanti // 09 || Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir hote haiM, ve kaise hote haiM ? so kahate haiM - ( sabalA ) senA sahita hote haiM, ( saaMteurA ) aMtaHpurase jo yukta hote haiM, ( saparisA ) parivAra sahita hote haiM, ( sapurohiyA maccaMDaDaNAyaga se NAvaimaM tiNIikusalA ) jinake zAMtikarma karAne vAle purohita amAtya, daMDanAyaka aura senApati sAma dAna Adi rUpa rAjanIti meM kuzala huA karate haiN| tathA( NANAmaNirayaNaviDalaghaNaghaNNa saMcaya nihisamiddhakosA ) nAnAmaNiyoM se, ratnoM se, vipula dhana dhAnya ke saMcaya se aura nidhiyoM se jina kA koza samRddha rahatA hai, tathA jo ( viulaM) vipula ( rajjasiriM ) rAjyazrI ko ( aNubhavittA) bhoga karake (vikkosatA ) dUsare vyaktiyoM ko rAtadina pIDita kiyA karanevAle tathA (baleNa mattA ) apane bala se garvita bane hue ( te vi) isa prakAra ke ve bhI mAMDalika Adi rAjA hoya che, te ur3e che-" sabalA " tethe| senAyukta hoya che, 66 sa aMteurA " w'a:yzell yra Eru 5, "aqftari ":ulkure yoi Tiu b, "agofem caMDaNAga seNA maMtiNIikusalA " bhebhanA zAMti urbha karAvanArA purohita amAtya daDanAyaka ane senApati sAma, dAma, Adi rUpa rAjanIti jANakAra hAya che. tathA NANAmaNirayaNavi ulaghaNaghaNNasaMcayanihisamiddhakosA " vividha maNiyA, ratne, vipula dhana-dhAnya AdinA sa`cayathI tathA niSiyAthI bhebhano jalano sahA samRddha rahe che tathA ? " viulaM " vidhusa " rajjasiriM " zalya lakSmIno " aNubhavittA " upaloga pure che, " vikkosaMtA " mIla boane zatadvivasa pIDanAza tathA "baleNa mattA " potAnA mAthI garviSTha manelA bhevA 46 " For Private And Personal Use Only
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a04 sU0 11. yugalikasvarUpanirUpaNam 445 atha yugalikAnAmapi tadeva darzayati-'bhujjo uttarakuru ' ityAdi mUlam-bhujo uttarakuru-devakuru-vaNavivara-pAyacAriNo naragaNA bhoguttamA bhogalakkhaNadharA bhogasassirIyA pasattha somapaDipuNNarUvadarisaNijA sujAyasavvaMgasuMdaraMgA ratuppalapattakaMtakaracaraNakomalatalA supaiTThiyakummacArucalaNA ANupubbasusaMhayaMgulayA upaNaya-taNu-taMba-niddha-nakhA saMThiyasusilidRgUDhagoMphA eNIkuruviMdavattAvahANupuThavajaMghA samugganimaggagUDhajANU gayasasaNasujAyasaMnibhorU varavAraNamattatullavikkama vilAsiyagaI varaturagasujAyagujjhadesA AiNNahayovvaniruvalevA pamuiyavaraturayasIhaairegabaTTiya kaDIgaMgAvattagadAhiNAvattataraMgabhaMguraravikiraNabahiyavikosAyaMta - pamha - gaMbhIraviyaDanAbhI sAhayasoNaMdamusaladappaNanigariyavarakaNagacharu sarisavaravairavaliyamajjhA ujjagasamasaMhiyajaccataNukasiNaniddha AdijalaDahasukumAla mauyaromarAI, jhasavihagasujAyapINakucchI jhasodarA pamha viyaDaNAbhI saMnayapAsA saMgayapAsA suMdarapAsAsujAyapAsAmitamAiya paNiraiyapAsAakaraMDuya kaNagaruyaga nimmalasujAyaniruvahayadehadhArI kaNagasilAtalapasatthasamatalauvaiyavitthiNNapihulavacchA juyasaNNibha - pINaraiya (abitattA kAmANaM ) kAmabhogoM meM atRpta bane rahakara hI ( maraNadhammaM. uvaNamaMti ) maraNadharma ko prApta karate haiM // suu09|| "te vi" te mAMDalis mAla ! 5 " avitattAkAmANaM " amalAgAyI matRpta sIna / " maraNa dhamma uvaNamaMti" mRtyu pAme cha / sU. 6 // For Private And Personal Use Only
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir da praznavyAkaraNasUtre pIvara paTTasaMThiya susiliTTha visiTThalaTThasuNiciya thaNathirasu viddhasaMdhIpurabaraphalihavaTTiya bhujA // sU0 10 // TIkA:--' bhujjo' bhUyaH punarapi ' uttarakurudeva kuruvagavivarapAyacAriNo ' uttarakuru - devakuru - vanavitrarapAdacAriNaH = uttarakurUNAM devakurUNAM ca kSetra vizeSANAM yAni vanavivarANi vanasthalI kaMndarAdisthAnAni tatra vAhanAbhAvAt pAdaiH = caraNaizcaranti ye te tathA, naragaNAH yugalikAH, 'bhoguttamA' bhogottamAH bhogapradhAnAH ' bhogalakkhaNadharA ' bhogalakSaNadharAH svastikAdi bhogasUcakalakSaNavantaH, ' bhogasassiriyA ' bhogasa zrIkA:= bhogazobhAzAlinaH ' pasatthasomma paDi puNNaruvadarisaNijjA' prazastasaumyapatipUrNa rUpadarzanIyAH prazastaM saumyam = atimanojJaM pratipUrNasupUrNa rUpam = AkRtiryeSAM te tathA 'sujAyAMgasuMdaraMgA' aba sUtrakAra " bhogabhUmiyoM ke jIvoM kI bhI yahI hAlata hotI haiM " yaha kahate haiM - ' bhujjo uttarakurudevakuru 0 ityAdi0 | TIkArtha :- ( uttarakurudeva kuruvaNavivarapAyacAriNo.) uttarakuru tathA devakuru ye bhogabhUmiyAM haiN| ina bhogabhUmiyoM meM vAhana savArI - ke abhAva se pairoM se hI vahAM kI vanasthaliyoM meM kandarA Adi sthAnoM meMbhramaNa kiyA karate haiM / ( naragaNA) ye yugalika manuSyagaNa ( bhoguttamA ) uttama bhogavAle hote haiN| (bhogalakkhaNadharA) svastika Adi jo bhogasUcaka cinha haiM unase ye viziSTa hote haiN| ataH ve (bhogasa ssi rIyA) bhogoM ko bhoganA isI meM ye apanI zobhA mAnate haiN| (pasasthasomma paDiNNavadarisaNijjA ) atimanojJa pUrNarUpa se ye darzanIya have sUtrakAra " bhAga bhUmiyAnA jIvAnI paNa e ja hAlata hoya che" te tAve che. " bhujjo uttarakurU devakuru" ityAhi. 66 " naragaNA TIartha - " uttarakurUdeva kuruvaNavivarapAyacAriNo" uttara puru tathA hevapuru, me bhAga bhUmiyA che. te bhAga bhUmiyAmAM vAhanane abhAve pagapALA ja musApharI thaI zake che. te pradezamAM rahetAM " " yugsi| bhoguttamA " uttama loga vilAsa sevanArA hoya che. " bhogalakkhaNadharA " svasti Adi ne loga sUcaka cihno hAya che temanAthI teo yukta hoya che. tethI teH bhAgasasirIyA " logoneo upaloga zvAsAM potAnI zolA mAne the. " pasattha somma paDipuNNaruva darisaNijjA " tethe atizaya manohara bhane sarvAMga suMdara hoya che. sujAyasavagasuMdaraMgA " temanA hareka zArIrika maga suMdara bhane 66 For Private And Personal Use Only
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU04 9 1, yugalikasvarUpanirUpaNam 457 sujAtasarvAGgasundarAGgAH = supuSTasundarA'vayavAH 'rattappalapattakaitakaracaraNakomalatalA' raktotpala patrakAntakaracaraNakomalatalAH = raktotpalasya patramiva kAntAni= mundarANi karacaraNAnAM komalAni talAni yeSAM te tathA raktakamaladalatulya sukomalasurakta hastapAdatalAH ' supaiTTiyakummacArucalaNA ' supatiSThitakUrmacArucaraNAH = supratiSThitau = zobhanAkRtiko kUrmavana-unnatasvena kacchapapIThavat cArU-sundarau caraNau yeSAM te tathA, tathA 'aNupubbasusaMhayaMguliyA' anupUrvasusaMhatAlikA anupUrva anukrameNa-gurulaghukrameNa susaMhatAH sumaGgaThitA ajhulyA hastapAdAGgulayo yeSAM te tathA gurulaghunyUnAdhikadoSarahitAlikAH 'uNNayataNutaMbaniddhanakhA ' unnatatanutAmrasnigdhanakhAH = tatra unnatAH = madhyonnatAH tanavaH pratalA stAmrAH tAmravarNAH snigdhAH sukomalAH kAnti yuktAzca nakhA yeSAM te tathA, 'saMThiyasusiliguDhagophA' saMsthita muzliSTagUDhagulphAH = saMsthitau= samyak saMsthAnavantau muzliSTau-puSTatvAt susaMhato ataeva gUDho alakSitau gulphau= ghuTike yeSAM te tathA 'eNIkuruviMdavattAvaTTANupuSvajaMghA ' eNI kurUvindavattA baDe sundara hote haiM / ( sujAyasavvaMgasuMdaraMgA ) inake pratyeka zArIrika avayava sundara evaM puSTa hote haiM / (rattuppalapattakaMtakara caraNakomalatalA) inake hAtha aura pairoM ke taliye raktakamala ke patte ke samAna lAla aura komala hote haiN| (supaiTThiyakummacAru varaNA) inake donoM caraNa zobhana AkRtivAle evaM kUrma kI pITha kI taraha unnata hone se bar3e suhAvane hote haiM (:aNupuzvasusaMhayaMguliyA ) hAtha aura pairoM kI aMguliyA inakI gurU laghu ke krama se susaMgaThita rahatI haiM, arthAt inake hAtha pairoM kI aMguliyAM guru, laghu-tathA nyUnAdhika doSa se rahita hotI haiN| ( uNNayataNutaMyaniddhanakhA ) nakha inhoM ke madhya meM unnata, patale aura tAmravarNa ke hote haiM / tathA komala aura kAnti sahita hote haiN| (saMThiyasusiliTThagUDhagoMphA ) inake donoM ghuTane musaMsthAna vAle, puSTa puSTa DAya che. " ratuppalapattakaMtakaracaraNakomalatalA" temanI yeNI tayA paganAM taLiyAM lAla kamala patra samAna lAla raMganAM ane kemaLa heAya che. "supaidriyakummacArucaraNA" tebhAnA mAne 5 // su2 ghATapAta, tathA AyamAnI bhI unnata hAvAthI ! zAmita rAya che. "aNupuvvasusaMhayaMguliyA" temanA hAthapaganI AMgaLIo susaMgaThita hoya che. eTale ke gustA laghutA Adi dethI 2khita DAya che, saMprabhA jAya " uNNayataNutaMbaniddhanakhA" tamanA nama madhyamA unnata, pAtA, tApa, ama ane antiyukta DAya che. " saMThiya susiliTThagUDhagoMphA " temanI mane dhUTa sabhA, puSTa bhane saData tathA For Private And Personal Use Only
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 448 praznavyAkaraNasne vRttAnupUrvajaGghAH tatra-eNI hariNI, tasyAzveha jaGghA grAkhA, te ica, tathA kuruvindaH tRNavizeSaH, 'vattA'-ayaM-dezIzabdaH strIliGgaH sUtrabalanakaM mUtraveSTanayantramityarthaH / tAkalA'' takalI.' iti bhASA prasiddhA, te iva vRttevarnule anupUrva AnupUryeNa-anukrameNa UrdhvAdhvasthUle jaghe yeSAM te tthaa| 'samugganisaggagDhajANa ' samudganimagnagaDhajAnavA samudgaH sapidhAnaHpiTakastadvat nimagnepuSTatvAdantaH saMlIne ata eva gUDhe alakSite jAnunI yeSAM te tathA supuSTatvAdanupalakSya jAnukA ityarthaH, 'gayasasaNa sujAyasaMnibhorU' gajazvasanasujAtasaMnibhoravaH-gajazvasanaM = hastizuNDAdaNDaH saH sujAta-susaMsthAnayuktaH tasyasaMnibhena sadRze UrugIjAparibhAgI yeSAM te tathA / 'gharavAraNamattatullanikamavilAsiyagaI ' varavAraNamattatulyavikramavilAsitagatayaH = gajendraH sa cAsau mattaH = hone se sahana tathA alakSita hote haiM / arthAt dikhalAI nahIM par3ate haiM ( eNIkuruviMdvattAvaTTANu puvvajaMghA ) inakI donoM jaMghAe~ hiraNI kI jaMghAoM ke samAna tathA kuruviMda tRNavizeSa ke samAna evaM vattA-takalI ke samAna vRtta-golarahotI haiM / aura kramazaH ve UpararasthUla rahatI haiN| ( samugganisaggagUDhajANU) inake donoM jAnu pidhAna-Dhakkana-mahita piTAre ke samAna puSTa hone ke kAraNa bhItara hI bhItara chupe hue hote haiM arthAt gahare hote haiM isIliye gUDha rahate haiN| (gaya-sasaNa-mujAyasaMnibhorU) susaMsthAnayukta hastizuNDAdaMDa ke samAna jinakI donoM urUsAthaleM hotI haiM, arthAt-jAnu ke upara kA bhAga jinakA susaMsthAna yukta hAthI ke zuNDAdaMDa ke samAna hotA hai (vara-vAraNa-matta-tulla-vikkamavilAsiya-gaI) madamatta gajendra ke sadRza jinakA vikrama-parAkrama aura lakSita ya cha, meTale napare 57tI nathI. " eNIkuruviMdavattAva NupuvvajaMghA" temanI mane paaye| 727||nii yAne dhAmA samAna tathA puruviha (tRNavizeSa) samAna ane takalI samAna goLa goLa hoya che, ane te upara ordi dhIme dhIme padhAre 151 yatI naya cha. " samugganisaggagUDhajANU' temanA bane jAnuo ThAMkaNAthI yukta paTArAnA jevAM puSTa hevAne kAraNe aMdarane ma 2 chupaaye|| 2 cha-maToai DAvAne 260 bhU8 29 cha. "gayamasaNa-sujAyasanibhorU" manA mane sAyaNA sughaTita stizuDa64 samAna heya che, eTale ke jAnunI uparane bhAga suvyavasthita hastisUMDha je hoya che. "vara vAraNa-matta-tulla-vikkama-vilAsiya-gaI " mahonmatta rendranAre jemanuM parAkrama heya che, ane tene anurUpa ja jemanI vilAsayukta gati For Private And Personal Use Only
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org " sudarzinI TIkA a. 4 sU0 10 yugalikasvarUpanirUpaNam 449 , madAnvitastena tulyaH sadRzI vikramaH = parAkramaH, tadvadeva vilAsitA = vilAsayuktA gatiryeSAM te tathA atra gajasya parAkrameNa gatyA ca sAdRzyaM pradarzitam, tathA ' varaturagasujAyagujjhadesA ' varaturagasujAtaguhyadezAH = varaturagasyeva prazastA'zvasyeva sujAtaH susaMsthitaH laghutvena gupta ityarthaH, guhyadezo yeSAM te tathA ' ANNahayontra nirulevA' AkIrNahayaiva = jAtimAnazva iva nirUpakepA:= malalepavivarjitAH 'pamuiyavara turayasIhaairegavaTTiyakaDI' pramuditaturaga siMhAtirekavartitakaTayaH = pramuditAH = prahRSTA varaturagAH = jAtyazvAH siMhAH = kesariNastebhyo'tirekeNa = Adhikyena vartitA = vartulA kaTiH = kaTipradezo yeSAM te tathA 'gaMgAvatagadAhiNAva taraMgabhaMguraravi kiraNavohiyA vikAsAta mhagaMbhIraviDanAbhI' gaGgA''vartakada kSi gAvarta taraGgabhaGga ra vikiraNavodhitavikozAmAnapadmagambhIravikaTanAbhayaH, tatra gaGgAvartakAH = gaGgA nadhA jalabhramaH, sa ca dakSiNAvartaH taraGgabhaGguraH taraGge hueH = vakra tadvat, tathA ravikiraNaiH = sUryakiraNaidhitaM vikAsitaM vikAsAvasthAM prApnuvat ityarthaH, ata eva - trikozAusI anurUpa hI jinakI vilAsayukta gati hotI hai, tathA (vara-turagasujA gujjhadesA) prazasta ghor3eke guhya bhAga ke samAna jinakA guhyabhAga laghu honeke kAraNa gupta rahatA hai| (AiNayogyaniruva ThevA) tathA jAtimAn azvakI taraha vaha guhyabhAga jinakA malake lepase vivarjita rahatA hai / (pamuiyavaraturayasIya airegavahiyakaDI) atyaMta harSa saMpanna jAtyazvakI tathA siMhakI kaTi se bhI adhika gola jinakI kaTi hotI hai, tathA (gaMgAva dAhiNAta taraMgabhaMgura ravikiraNa bohiyaviyosAyaMta pamhagaMbhIraviyanAbhI) dakSiNAvarta evaM tarahose bhaMgura gaMgA nadI ke jalabhrama - jalAvartta ke samAna, tathA -- sUrya kiraNoM se mukulita avasthA ko chor3akara vikAsAvasthA ko prApta hue padma ke samAna gaMbhIra aura vikA sundara jinakA hoya che, " varaturaga -- sujAyagujjhadesA " temaneo zuddha bhAga prazasta ghoDAnA gulAga samAna baghu hovAne arakhe gupta rahe che, "AiNNahayocca nirUvalevA " latavAna ghoDAnA gulAganI prema tebhano guhya loga pazu bhajana sepathI rahita hoya che. " pamuiyavara turayasIya airegavaTTiyakaDI atizaya he sapanna. jAtavAna gheADA tathA siMhanI kaTa karatAM paNa jemanI kiTa vadhAre goNa hoya che, tathA " gaMgAvattaga- dAhiNavitta taraMga-bhaMgura - ravikiraNa- bohiya viko sAyaM tapamhagaMbhIraviDanAbhI " dRkSiNunA pavanothI tathA taragodhI laMgura gaMgA nadInA jalabhrama-jaLa vamaLa samAna, tathA khIDAyelI avasthAnA tyAga karIne sUryanA kirAne kAraNe vikAsAvasthAne pAmela kamaLA samAna gabhIra >> Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only =
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir .. . praznavyAkaraNasye yamAnaM mukulAvasthAM vimuJcat yat padmaM tadvad gambhIrA vikaTA = sundarA ca nAbhi yeSAM te tathA, 'sAdhya soNaMda musaladappaNanigariyavarakaNagacharusarisavaravahara baliyamajjA' saMhRtasaunandamusaladarpaNanigaritavarakanakatsarusadRzavaravajra valitamadhyAH = tatra saMhRtaM = saMkocitaM saunandaM = trikASThikA 'tipAI ' itiprasiddha musalaM-prasiddha. dapaNaM = darpaNagaNDaH-darpaNadaNDaH nigaritavarakanakatsaruH nigaritaMsarvathA zodhitam , ataeva-varakanaka-jAtyasuvarNa tasya tsaruH = khaDgamuSTizcatyataiH sadRzo varavajravaccavalitaH = vakraH kRzazca madhyA-tanumadhyabhAgo yeSAM te tathA pratala kaTaya ityarthaH, 'ujjagasamasaMhiyajaccataNukasiNaNiddhaAdijjalaDaha mukumAlamauyaromarAI ' RjukasamasaMhitajAtyatanukRSNasnigdhA'deyalahaDa sukumAlamRdukaromarAjayaH = tatra RjukAH akuTilAH samAH samucita-pramAgAH saMhitA:-sughanAH jAtyatanavaH = svabhAvato'timUkSmAH kRSNAH = kRSNavarNAH snigdhAH cikaNa AdeyAH prazastAlaDahA:-sundarAH mukumAlAH kamalabatkomalAH mRdukAH= ati komalAH romarAjayaH romNAM zreNayo yeSAM te tathA,": jhasavihagasu. jAyapINakucchI ' jhapavihagamujAtapInakukSayaH = jhapavihagavat-matsyavat pakSivacca nAbhipradeza hotA hai / tathA-(sAhaya soNaMdamusaladappaNanigariyavarakaNaga charu sarisa varavahara baliyamajjhA) jinakA madhyabhAga saMkocita tipAI ke samAna, darpaNadaNDa ke samAna, evaM zodhita jAtyasvarNa kI khaGgamuSTi ke samAna, tathA uttama vajra ke samAna vakra aura kRza hotA hai| tathA ( ujaga-sama-saMhiya-jacca-taNu-kasiNa-Niddha-Adijja-laDaha-sukumAla-mauya-romarAI ) jinanI romarAji akuTila, samucitapramANopeta, ghanIbhUta, svabhAvataHatisUkSma, kAlI, cikanI, Adeya, sundara, kamala ke samAna komala aura atyaMta komala hotI hai / ( jhasavihagamujAyapINakucchI) tathA-jinakI kukSi-udara kA eka deza matsya kI aura pakSI bhane vi48-su42 bhanI nali pradeza rAya cha, tathA " sAhayasoNaMdamusala duppaNanigariyavarakaNagacharusarisavaravairabaliyamajjhA " mano madhya lA sacita tipAI samAna, darpaNa daMDa samAna, tAvelA suvarNanI talavAranI mUTha samAna, tathA uttama. 100 samAna 14 mane pAtI hAya . "ujjaga-samasaMhiya-jacca-taNu-kasiNa-Niddha-Adibja-laDaha-sukumAla-masya-romarAI " tathA jemanI remarAji akuTila, samapramANu, ghanIbhUta kudaratI rIte ja ati sUma, kALI, suMvALI, Adeya, suMdara, kamaLa samAna komaLa ane atyaMta kamaLa DAya che. "jhasavihagasujAyapINakucchI" tathA remanI mukSi (42ne me For Private And Personal Use Only
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 10 yugalikasvarUpanirUpaNam sujAtA=sundaraH pInaH puSTazca kukSiH-udaraikadezo yeSAM te tathA / tathA 'jhapoyarA' jhapodarAH-jhapasyodaravadudaraM yeSAM te tathA kRzodarA ityarthaH, pamhariyaDaNAbhI' padmavikaTanAbhayaH padmavat kamalakoSavat vikaTA-mundarA nAbhi yeSAM te tathA, 'saMnayapAsA' sannatapArthAH puSTatvAdadho namatpArzvabhAgAH 'saMgayapAsA' saGgatapArthAH mumilitapArzvabhAgAH, ataeva 'suMdarapAsA' sundarapArthAH 'sunAyapAsA' mujAtapArthAH = susaMsthitapAcIH 'miyamAzyapINaraiyapAsA' mitamAtrikapItaratidapArthA:-mitau-mAnopetau, mAtriko = mAtrAyuktau-parimANasaMpannau pInausupuSTau ratidau = ramaNIyau pArzvabhAgau yeSAM te tathA 'akaraMDuyakaNagaruyaganimmalasujAyaniruvahayadehadhArI ' akaraNDukanakarucakanimalasujAtanirupa - hatadehadhAriNaH = tatra akaraNDukaM = puSTatvAdanupalakSyapRSThapArthAdyasthikaM tathA kanakarucakanimalaM, kanakarucakaM suvarNAbharaNaM tadvat nirmala sujAtaM zobhanaM nirupahataM camnIrogaM dehaM zarIraM dhArayanti ye te tathA / tathA * kaNagasilAtalapasatthasama kI kukSi ke samAna sundara aura puSTa hotI hai| tathA (jhasoyarA) jinakA udara matsya ke udara ke samAna kRza hotA hai / tathA ( pamhaviyaDaNAbhI ) jinakI nAbhi kamala ke koSa kI taraha gaMbhIra hotI hai / tathA (saMnayapAsA ) puSTa hone ke kAraNa jinake donoM pArzvabhAga nIce kI ora jhuke rahate haiM isIliye (saMgayapAsA) jo parasparameM mile hue jaise pratIta hote haiM aura bar3e suhAvane lagate haiM tathA (sujAyapAsA) jinake donoM pozrva bhAgoMkA AkAra bhI baDA suhAvanA lagatA hai, tathA (miyamAiya pINaraiya pAsA ) ve donoM pArzvabhAga mAna aura pramANase yukta aura pIna puSTa hote haiM tathA ramaNI hote haiM / tathA(akaraMDa-kaNa-garuyaga-nimmala sujAya -niruvahaya-dehadhArI) puSTa hone ke kAraNa jinakI rIDhako aura pArzvabhAga kI asthiyAM dikhalAI nahIM detI haiM, tathA jo suvarNAbharaNa ke bhAga) matsya tathA pakSInI kukSi samAna suMdara ane puSTa hoya che. tathA " jhasoyarA" bhanu 62 matsyanA 12 samAna za ya che. tathA " pamhaviyaDaNAbhI" bhanI nAli mAnavI samIra hAya cha, naza! "sanayapAsA" puSTa DAvAne remanA manne pAya lA nIyanI mAme adA 2 cha, bhane tethI "saMgayapAsA" mApasabhA bhajI gayA haya mevA lAgecha tathA gha! su42 sAge cha. tathA " sujAyapAsA" temanAne lAmo 57maan| mA.2 54 gho| suda2 vA cha, tathA "miyamAiyapInarai-pAsA" te mana pardhabhAge pramANa ane mAnathI yukta-pramANasaranAM, ane pIna-puSTa ane 2maNIya ya che. " akaraMDu-kaNa garuyaga nimmala--sujAya--niruvaya- dehadhArI" zarIra puSTa hevAne kAraNe jemanI kareDa tathA pAsaLInAM hADakAM dekhAtAM nathI For Private And Personal Use Only
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 42 prANyAkaraNa sU tauvayavitthiSNa pihulavacchA 'kanakazilAtala - prazasta samatalopacita vistIrNa pRthulavakSasaH = kanakazilAtalaM = suvarNazilApaTTakamitra prazastaM samatalam - aviSamaM upacitaM - puSTaM - vistIrNa= vizAlaM tathA pRthule sthUlaM vakSaHkSaH sthalaM yeSAM te tathA 'jaya saMNibha pINaraiya- pIvara - pauTTa saMdviya-susiliTTha - visiddhalaTTha - muNiciya- paNa thira mubaMdha, saMdhI ' tatra ' juyasaMNima ' yugasannibhau - yugakASThatulyau 'pINa' pInau sthUlau 'raiya' ratidau= ramaNIyau pIvarau puSTau 'pauTTa' prakoSThau hastamaNibandhapradezatathA 'saMThiya' saMsthitAH = saMsthAnavizeSayuktAH 'susiliTTha' muzliSTAH sumilitAH 'visiTThalaTTha' viziSTalaSTA:= sumanoharAH 'suNiciya' sunicitAH = susaMgaThitAH ghanAH 'thira ' sthirA=suhAH subandhAH zobhanAvayavasannivezayuktAH sandhayaH = asthi sandhAnAni yeSAM te tathA 'puravaraphaliha-TTiyabhuyA puravaraparighavartita bhujAH=puravaraparivavat= nagaradvAra kapATarodhanakASThavad vartitau vartulau bhujau = vAhU yeSAM te tathA / etAdRzAste'pi kAmabhogairatRptA eva maraNadharmamupanamantItisambandhaH || sU0 10 // 4 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir samAna nirmala, sundara rogarahita zarIra ke dhArI hote haiM (kaNagasilAtalapasatthasamatala ucaiyavisthiNapihulavacchA ) tathA jinakA vakSasthala suvarNazilA ke paTTaka samAna prazasta evaM samatala vAlA hotA hai upacita-puSTa hotA hai, vistIrNa hotA hai tathA pRthula- thUla - moTAhotA hai (jayasaMNIbhapINa-raiyapIvara uDuThiyamusiliguvi sidvaladvasuNicighaNarabaMdha saMdhI) inakA maNibaMdha pradeza juA ke samAna sthUla, ramaNIya aura puSTa hotA hai| tathA inake hAr3oM kI saMdhiyAM saMsthAnavizeSa se yukta, paraspara acchI taraha milI huI, manohara, susaMgaThita, ghanIbhUta, sudRr3ha evaM acchI avayavoM kI racanA se yukta hotI hai / (puravara phalihavA ) inake donoM bAhu nagara ke dvAra ke uttama For Private And Personal Use Only - " jee sUvaNanA AbhUSaNA jevu' nima`La, suMdara ane nIrogI zarIra dharAve che, " kaNagasilAtalapa satya samatala uvaiyavitthiSNa pihulavacchA " tathA jemanI chAtInA bhAga suvarNa zilA jevA prazasta samatala, upacita-puSTa, vistINu vizANa tathA pRthula - moTo hoya che, "juyasa Nima-pINa - raiya- pIvara - uTTha- saThiya susiliTTha - visi - laTTha - suNiciya- ghaNathira - subaMdhasaMdhI " temanA malA dhUsarI nevA sthULa, ramaNIya ane puSTa hAya che. tathA temanAM asthiyAnA sAMdhA suvyavasthita parasparasa sArI rIte leDAyesa, manohara, susaMgaThita, ghanIlUta, sudRDha, mane avayavonI suMdara syanA vAjA hoya che " puravaraphalihavaTTiyabhuyA " tebhanI ane bhujA nagaranA daravAjAnA uttama bhAgaLa jevI gALAkAra hAya che, evA
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 11 yugalikasvarUpanirUpaNam punaste kIdRzAH ? ityAha-'bhuyagIsara' ityAdi / mUlam-bhuyagIsara-viula-bhoga-AyANa-phaliha-ucchRDhadI. habAhU-rattatalovaiya-mauya-maMsala-sujAya-lakkhaNapasattha-acchidajAlapANI pIvara-sujAya-komala-varaMgulI taMbataliNasuiruila niddhaNakhA nidvapANilehA caMdapANilehA sUrapANilehA saMkhapANilehA cakrapANilehA disA sovatthiyapANilehA ravi sasi-saMkha-varacakkadisA sovatthiya-vibhatta-suraiya--pANilehA varamahisavarAhasIha-sahalarisaha nAgavara-paDipuNNa-viula-khaMdhA cauraMgulappamANakaMbuvarasarisagIvA avaTiya-suvibhatta-citta samaMsuuvaciyamaMsala-pasattha-sadala-viula-haNuyA oyaciya silappavAlabiMbaphalasaMnibhA'dharoTA paMDDura-sasi-sakala-vimala saMkhagokhIra-pheNakuMdadagarayamuNAliyA ghavala-daMtaseDhI akhaMDa daMtA aphuDiyadaMtA aviraladaMtA suNiddhadaMtA sujAyadaMtA egadaMtaseDhiva aNegadaMtA huyavahAnaddhaMta-dhoyatattatavaNijjaratatalatAlujAhA garulAyaya ujjutuMganAsA avadAliyapuMDarIya NayaNA vikosiyadhavalapattalacchA ANAmiya - cAvaruila kiNhanbharAi-saMThiya-saMgayAyayaM-sujAya-bhUmagA--allINapamANajuttasavaNA sussavaNA pIyamaMsalakavoladesabhAgA aviruggaya bAlacaMdasaMThiyamahAnilADA uDuvai-paDipuNNa-sommavayaNA chattAgAruttamaMgadesA ghaNaniciya subaddhalakkhaNuNNaya-kUDAgAra nibhapiDiyamga-sirAhayavahaniddhaMta - dhoyatattatavINajjarattakesaMta. parighA (bhogala) ke samAna golarahote haiN| aise ye bhogabhUmike manuSya bhI kAmabhogoMse atRpta hokara hI maraNa dharmako prApta karate haiM |suu010|| te bhegabhUminAM leke paNa kAma bhegI avata rahIne ja mRtyu pAme che sUbA For Private And Personal Use Only
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre kesabhUmI sAmali-poMDaghaNa-niciyacchoDiya-miuvisaya pasasthasuhamalakkhaNasugaMdhisuMdarabhuyamoyagabhiMga-nIlakajjalapahiTTha bhamaragaNa-niddhaniuraMba-niciyakuMciya - payAhiNAvattamuddhasirayA sujAya-suvibhatta-saMgayaMgA-lakkhaNavaMjaNaguNovaveyA pasasthabattIsalakkhaNadharA haMsassarAkocassarA daMduhissarAsIhassarA mehassarA oghassarA sussarA sussaranigghosA bajarisaha nArAyasaMghayaNA samacauraMsasaMThANasaMThiyA ghAyaujjo viyaMgamaMgA pasatthachavI nirAyaMkA kaMkagahaNI kavAyapariNAmA sauNiposApiTuMtarorupariNayA paumuppala--sArasagaMdha-sAsasurabhivayaNA aNulomavAuvegA avadAyaniddhakosA viggahiyauNNAya kucchIamayarasaphalAhArI tigAuya samucchiyAtipaliovamaTTitiyA tiNNiya paliovamAiM paramAuM pAlaittA tevi uvaNamaMti maraNadhamma avittitA kAmANaM // sU0 11 // TIkAH-'bhuyagI-sara-viula-bhoga-AyANa-phaliha-ucchUDhadIvAhU' tatra'bhuyagIsara' bhujagezvaraH sarparAjastasya yo vipulo bhogaH mahAn kAyaH tadvat tathA ' AyANa ' Ana-AdIyata ityAdAnam AdeyaH-mundaro yaH 'phaliha' parighA-kapATarodhanakASThaM, sa ca 'ucchUTa' uttiptaH svasthAnAd vahini kAsitaH, tadvat 'dIha' dorSoM bAhU yeSAM te tathA bhujagatulyaparighAlyalambamAna phira ye bhogabhUmi ke jIva kaise hote haiM ? isI viSaya ko sUtrakAra punaHspaSTa karate haiM-'bhuyagIsara 0 ' ityAdi / TIkArthaH-- ( bhuyagIsara-viulabhoga-AyANa-phaliha-ucchUDhadIha . pAhU ) sarparAja ke vipula zarIra ke samAna tathA apane sthAna se bahAra kiye hue sundara parighA ke samAna, jinakI donoM bhujAyeM dIrgha-laMbI te gabhUminA ja kevA hoya che, tenuM sUtrakAra hajI vadhu spaSTIkaraNa 43 cha " bhuyagIsara " tyAhi. TI -'bhuyagIsara-viula-bhoga-AyANaphaliha-ucchUDhadIha-zAhU" hemanI ne bhujAo sarparAjanA vizALa zarIra jevI, tathA tenA sthAnethI bahAra kADhavAmAM For Private And Personal Use Only
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ----- - - sudarzinI TIkA a0 4 sU0 11 yugalikasvarUpanirUpaNam bhujAityarthaH, 'rattatalovaiyamauyamaMsalamujAyalakakhaNapasatthaacchiddajAlapANI' tatra- 'rattatala' raktatalau lohitakaratalau 'uvaiya' upacitau-puSTau 'mauya' mRduko-komalau ' masala ' mAMsalau adRSTa nADI jAlau 'sujAya ' mujAtIsuniSpannau 'lakkhaNapasattha' lakSaNa prazastau aneka zubhalakSaNaiH prakRSTau 'acchiddajAlAachidrajAlau = parasparaM militatvAt chidrarahitAGgulisamudAyavantau pANI = hastau yeSAM te tathA 'pIvarasujAyakomalavaraMguli ' pIvarasujAtakomalavarAgulayaH = mupuSTasundarakomalAigulivantaH ' taMtaliNasuiruilanidvaNakhA' tAmratalinazucirucirasnigdha nakhAH-tAmrAH = raktAH talinAH pratalAH zucayaH-nirmalAH rucirAH kAntimantaH snigdhAzca-cikkaNA nakhA yeSAM te tathA, 'nidvapANilehA' snigdhapANirekhAH = cikaNahastarekhAvantaH 'caMdapANilehA' candrapANirekhAH= candraH candrAkArA pANau rekhA yeSAM te tathA 'sarapANilehA' sarapANirekhAH= hotI haiM tathA-( rattatalova iyamauyamaMsalasujAyalakkhaNapasatya acchi hajAlapANI ) jinake donoM hAtha lohita taliyoM vAle, puSTa bhare huekopalanAse yukta, mAMsala-puSTaadRSTanADIjAlavAle, acche rUpa meM niSpanna hue, aneka zubhalakSagoM se prazasta evaM chidrarahita aMguliyoM vAle hote haiM tathA- (pIvarasujAyakomalavaraMgulI) inakI jo aMguliyAM hotI haiM ve supuSTa, sundara evaM komala hotI haiM ! (taMbataliNasuharuilanidanakhA) ina aMguliyoM ke jo nakha hote haiM ve tAmra varNavAle hote haiM talinapatale hote haiM, nirmala hote haiM, kAntimAna hote haiM tathA snigdha-cikane hote haiM / ( giddhapANilehA ) hAthoM meM jo rekhAe~ hotI haiM ve bhI cikanI hotI haiN| ( caMdapANilehA ) tathA inake hAthoM kI ye rekhAe~ kitanIkano candrAkAra hotI haiM ( sUrapANilehA ) kitanIka sUrya ke AkAra kI hotI paridhA (gaNe! ) samAna 4-airl DAya cha, tathA " rattatalovaiyamaugramaMsala sujAya-lakkhaNa-pasattha-acchida-jAlANI" manA manAtha dAsa thegI, puSTa, kamaLa. mAMsala-nase tathA kezavAhinIonI jALa na dekhI zakAya tevA sughaTita, aneka zubha lakSaNathI prazasta, ane chidra rahita AMgaLI vALA hAya cha, tathA " pIvara-sujAya-komala-karaMgulI" tamanA thanI maaNgjiye| supuSTa, suha2 bhane ma hAya che. "taMbataliNasuirUilaniddhanakho" mAMgajiyonI nama tAmavAya cha ' talina-yAtAya cha. ni DAya cha, supamane nti yukta DAya che. "NiddhapANileho" temana thamAre 2mArA jaya chata paNa snigdha, suvANI DAya che. "caMdapANilehA " temanA 652nI 4sI3 2mAmA:yandrA2, " sUrapANilehA" isI sUya 2, 32ii For Private And Personal Use Only
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra sUryAkArahastarekhAvantaH 'saMkhapANilehA' zalapANirekhAH zaGkhAkArahastarekhAvantaH * cakkapANilehA' cakrapANirekhAH cakrAkArahastarekhAvantaH 'disAsovasthiyapANilehA ' dikasvastikapANirekhAH dikasvastikaH dakSiNAvartasvastikaH-dakSiNAsvastikaH tadAkArA pANirekhA yeSAM te tathA 'ravisasisaMgvavaracakkadisA sovatthiyavibhattasuraiyapANilehA' ravizazizaGkhavaracakradikasvastikavibhaktasuracitapANirekhAH sUryacandrazaGkhacakradakSiNAvartasvastikalakSaNAH vibhaktAH spaSTAH suratidAH sukhadAH pANirekhAH hastarekhA yeSAM te tathA 'varamahisavarAhasIhasalarisahanAgavarapaDipuNNa-viula-khaMdhA ' varamahiSavarAhasiMhazAdalaRSabhanAgavarapratipUrNI pulaskandhAH = tatra varamahiSA:=puSTazarIramahiSAH varAhAH zUkarAH siMhAH = prasiddhAH zArdUlAH vyAvizeSAH RSabhAH valIvardAH nAgavarAH pradhAnahastinaH tepAmiva pratipUrNaH = pariNado vipulaH vizAlaH skandho yeSAM te tathA 'caraMgulappamANakaMbuvarasarisagIvA ' caturaGgulipramANakambuvarasadRzagrIvAH - catarAlipramANA kambubareNa-pradhAnazakhena sadRzI-tulyA ca grIkA-yeSAM te tathA, 'abaTiya suvibhahaiM, tathA ( saMkhapANilehA ) kitanika zaMva ke AkAra jaisA hotI haiM / (cakkAgile hA ) kitanIka aisI hotI haiM ki jinakA AkAra cakra ke jaisA hotA hai / tathA (disAsotthiyapANilehA ) kitanoka aimI hotI hai jo dakSiNAvarta svatika ke AkAra meM rahatI haiM / isa taraha inake hAthoM kI sUrya, caMdra, zaMkha, cakra tathA dakSiNAvartasvatika ke AkAra kI ye rekhAe~ spaSTa hotI haiM aura sukha denevAlI hotI haiM / tathA-(varamahisa varAha - sIhasalarisahanAgavarapaDipuNNaviulakhaMdhA ) inake jo skaMdha hote haiM ve puSTazarIravAle mahiSa, varAha, siMha, baila, pradhAna hAthI inake skaMdhoM ke samAna pariNaddha-puSTa aura vizAla hote hai| tathA ( cauraMgulappamANakaMdhuvarasarisagIvA) cAra aMgula pramANavAle uttama zaMkha ke samAna inakI grIvA hotI hai| (avadvisuvibhasacittasamaMsU ) tathA " saMkhapANilehA" bhaa4|2, " cakkapANilehA " 2ii 2241412. bhane " disAsotthiyapANilehA " sI kSiAta svastinA 2012nI rAya che. temanA hathinI ta yndr||2 mAhiremA spaSTa bhane sumaha Doya che. tathA " varamahisa-varAha-sIha-saphularisaha-nAgavara-paDipuNNa-viulakhaMdhA " temanA ! puSTa zarIra vALA pADA, varAha, siMha, baLada ane gajendranA audho jevAM puTa mane nizANa soya che. tathA " cauragulappamANakaMbuvarasarisagIvA" temanI zrIvA yAra sukha prabhA] l uttama zamavI soya che. " avadviya For Private And Personal Use Only
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudazinI TIkA 0 4 sU0 11 yugalikasvarUpanirUpaNam 457 , tacittasamaMtra' avasthitavika citraznakAH - avasthitAni samyaktayA yathAsthAnaM jAtAni suvibhaktAni zobhanA vibhAgena sthitAni citrANi zobhayA vismayajanakAni zmazrUNi yeSAM te tathA / 'ucaciyamaMsalapasatya saddUlaviulahaNuyA ' upacitamAMsalamazastAzArdUlavipulahanukAH = upacitaH puSTaH ataeva mAMsala : = mAMsayuktaH prazastaH tathA zAlasyeva vipulaTa hanuH = oSThA'dhobhAgo yeSAM te tathA 'osilavAla viphalasaMnibhAdharoDA oyaniya zilApravAlavimbaphalasanibhAdharoSThA = oviya' iti viziSTaparikarmitaM susaMskRtaM yacchilAvA= viduH tathA viphalaM ca tAbhyAM sannibhaH sadRzo rakto'dharISTho yeSAM te tathA 'paMDurasasisakala- vimalasaMkhagokhIra - pheNakuMdadagarayamuNAliyA - dhavaladaMtaseDhI ' pANDuraza zizakala vigalagokSIraphena kundada karajomRNAlikA dhavaladantAzreNayaH = tatrapANDuraM=vetaM yat zazizakalaM=candrakhaNDaM tathA vimalazaGkhaH pratItaH gokSIraM = godugdhaM phenaH = nadI jalAdiphenaH kundaM = zvetapuSpa vizeSaH dakarajaH = jalavinduH mRNAlikA = inakI dAdI ke jo bAla hote haiM ve acchI taraha se jahAM jinheM utpanna honA cAhiye yahAM utpanna hote haiM, acchI taraha vibhAgarUpa se sthita rahate haiM, aura apanI zobhA se vismayajanaka hote haiN| tathA ( ubaciyasatyamacihaNuyA) inake hoThoM ke nIce kA jo bhAga hotA hai yaha puSTa hotA hai, mAMsala hotA hai, prazasta-suhAvanA hotA hai aura siMha kI dAdI ke samAna vipula vistRta hotA hai| (oyaviyasilappavAlavicaphalasaMnibhagharoTTA ) tathA inake jo adharoSTa hote haiM ve acchI taraha parikarmita kiye hue mUMge ke samAna aura vimbaphala - kuMdaru ke samAna rakta hote haiM ( paMDurasasisakalavimala saMkhago khIra pheNa kuMdadagAramuliyAghavalanaseDo ) tathA inakA jo dAMtoM kI paMkti hotI hai vaha zubhra caMdramA ke khaMDa jaisI, nirmala zaMkha jaisI, gAya ke dUdha jaisI, 33 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir subhitacittasamaMsU tathA temanI dADhInA vALa jyAM jemane ugavu* joI e tyAM ja ugelA hoya che, sArI rIte vibhAjita hoya che, ane temanI zAbhA " utraciyamaMsala saddUlaviula haNuyA adbhuta hoya che, tathA temanA hADanI nIcenA bhAga puSTa, mAMsala, zebhitA, ane siMhanI dADhInA jeve vibhutavistRta hoya . AyaviyasilavAla phira se nibhAvaroTThA " temanA che. '. adhara DoDa sArI rIte taiyAra karela paravALA jevA tathA bimbaphaLa-kudarA jevAM sAjha De!ya che. paMDurasaddhi-kala-vimala-saMkha - gokhAra - phena kuMdabagarayamuNAliyA dhavaladaMtaseDhI " tebhanI ta yati zubhra caMdra bhAMDe levI, nirmANa zaMsa levI gAyanA dUdha jevI, nadI jaLa AdinAM phINa jevI, zveta puSpa jevI, jaLanAM pra 58 For Private And Personal Use Only d
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra ** www.kobatirth.org navyAkaraNasUtre " kamalanAlatantuzca tadvaddhavalA dantazreNI-dantapaktiryeSAM te tathA akhaMDadantAH = paripUrNadantAH ' aphuDiyatA' asphuTitadantAH anupahatadantAH aviraladantAH= acchidradantAH sudhanadantA ityarthaH ' sugiddhadaMtA ' susnigdhadantAH 'arukSadantavantaH sujAyadantA' sujAtadantAH = susaMsthitadantAH egadaMta se DibbaagadaMdA ' ekadantazreNiriva anekadantAH yeSAM dvAtriMzahasta api sulivAdekadantavaddRzyante ityarthaH / ' hubaha nitoya tattatavaNijjaraca taLatAlujIdA hutavaha nirmAtadhautatatatapanIyaraktatalatAlujihvA = dUtarahena = dahinA nirmAta = tApitaM dhautaM = vizodhitaM taptaM ca yatapanIyaM suvarNa tena tulyaM rakta rakta tAlu 3 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nadI jala Adi ke phena jaisI, zvetapuSpavizeSa jaisI, jala kI bindu jaisI, tathA mRNAlikA kamala nAla ke tantu jaisI dhavala hotI hai ( akhaMDatA ) tathA inake dAMta paripUrNa hote haiM - ( akuDivadaMnA) tathA ye asphuTita dAMtovAle hote haiM- ubar3a khAbar3a isake dAMta nahIM hote haiN| aura na TUTe phUTe hI hote haiM ( aviralatA ) tathA inake dAMta acchidra hote haiM - dUra 2 nahIM hote haiN| arthAt paraspara meM eka dUsare dAMta ke sAtha mile hue rahate haiM / tathA ( suddhinA ) ye dAMta inake rUkSA se vihIna hote haiM arthAt cikane hote haiM (sujAva denA) bahuta acchI tarahase ye saMsthita-maDoM meM gar3he hue rahate haiM (egadaMna seTivva agadaMnA) yadyapi ye dAMta inake battIsa hI hote haiM phira bhI paraspara meM suSTi hone ke kAraNa eka dAMta kI taraha hI dikhate haiM tathA (huyavahanitadhoyatattavaNija tatAujI ha) jinako tAlu evaM jilA bahni se pAye gaye 66 6 jinhu bhevA, tathA ubhajanAdAnA taMtU devI, dhavasa hoya che. " akhaMDatA " temanA dAMta paripUrNa hAya che. AchA ke vadhAre hAtA nathI akuDiyadatA " temanA dAMta asphuTita hAya che--pAlANa vALA hAtA nathI. ane tUTelA paNu hotA nathI. " aviralada'tA tathA te dAMta pAse pAse hAya che. dUra dUra hAtA nathI. eTale ke paraspara eka bIjA sAthe aDakIne " raDelA haiya che, tathA 66 suvANA hoya che. 'suNiddhatA " tebhanA meM hAMta ukSatAthI rahita geTave " sujAtA " te ghar3I sArI rIte peDhAMmAM raDelA hoya che. " egadaMta seTivva agadatA " ne temane matrIsa hAMta hoya che, chatAM pazu paraspara sevI rIte aDoaDa AvelA hoya che ke te eka dAMta hoya tevA dekhAya che. tathA varddhitoyatattataNijjarattatalatAlujohA " bhemanuM tAja bhane kala haiya che. tathA AgamAM tapAvela zuddha suvarNunA jevAM lAla sapATI vALA For Private And Personal Use Only
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU. 11 yugali kasvarUpanirUpaNam jihAM yeSAM te tathA 'garulAyaya ujjutaMganAsA' garuDAyataRjutuGganAsA garUDasyeva AyatAndIghA RjjI-saralA tuGgAsamunnatA nAsA yeSAM te tathA avadAliyapuMDarIya NayaNA' avadAlitapuNDarIkanayanAH vikasitasitakamalatulyanetrAH 'vikosiyadhavalapattalacchA' vikozitadhavalapatralAkSAH vikosite vikasite prasanne sadA pramuditattvAtteSAM, dhavale-zvete patrale-pakSmavatI ca akSINi netre yeSA te tthaa| ' ANAmiya cAvaruilakiNhabbharAisaMThiyasaMgayAyayasujAyabhUmagA' AnAmita cAparucirakRSNAbhramanisaMsthitasaGgatAyatasujAtabhuvaH = AnAmitau = vakrI kRtI cApau = dhanupI tadvatacare kRSNAbhrarAjisaMsthite kRSNamegharekhAsadRze saGgatesamucite Ayate-dIrce sujAte svabhAvataHsundarAkAre ca bhruvo yeSAM te tathA / 'allINapamANajuttasavaNA' AlInapramANayuktazravaNAH = Alonau stabdhau pramANayuktau samucitapamANo zravaNau kau~ yeSAM te tathA etAvadeva na kintu ' sussavaNA' suzravaNAH = zabdagrahaNazaktisampannapharNayuktAH, 'pINamaMsalakaboladesabhAgA' pIna zuddha tapta suvarNa ke samAnarakta talavAlI hotI hai| tathA ( garulAyaga ujjatuMganAsA) jinakI nAsikA garur3a kI nAsikA ke samAna dIrgha, sarala aura samunnata hotI hai| tathA ( avadAliyapuMDarIyaNayaNA ) jinake netra vikasita zubhra kamala ke samAna hote haiN| tathA-(vikosiyadhavalapattalacchA) jinakI donoM AMkhe vikasita dhavalavarNopeta, evaM pakSmavAlI hotI haiM / (ANAbhiyacAvaruilAkaNhAbharAi saMThiyasaMgayAyasujAyabhUnagA) tathA jinako bhohe vakrIkRta dhanuSya ke samAna rucira. kRSNavapaMkti ke jaisI atyaMtakAlo, saMgata-laMbI 2 evaM svabhAvataHAkAra meM sundara hotI haiM (allINayamAgajutasavaNA) tathA-jinake donoM kAna stabdha aura samucita pramANavAle hote haiM ( sussavaNA) tathA-zabdagrahaNa karane kI zaktise saMpanna hone ke kAraNa jinake donoM kAna sacce artha meM supravaNa " garulAyagaujjatuMganAsA" bhanI nAsi ||2nii yAMya pI eist, sasa bhane unnata jAya che. tathA " avahAliyapuDarIyaNayaNA" bhanAM nayana visita zveta 47 pA jAya cha, tathA " vikosiyadhavalapattalacchA " bhanI mana mAM visita, zvetA nI bhane 56bhAjI DAya che. "ANAmiya cAvarUDala kiNhanbharAisaThiyasaMgayA yaya sujAyabhUmagA" tathA tebhanI bhramarI ra dhanuSyanA jevI manahara, kALAM vAdaLanI paMkti samAna atyaMta kALI, aMgata-lAMbI bhane svabhAvi rItebhAvAma su42 hAya che. "allINapamANajattasavaNA" tathA manA mane pAna staNya mana pramANusa2nA DAya che. "sunsavaNA" zabda sAMbhaLavAnI zaktivALA hevAne kAraNe je kharA arthamAM suzravaNa che, For Private And Personal Use Only
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 1 praznavyAkaraNasUtre mAMsala kapoladezabhAgAH = pInau = pIvarI- mAMsalau= puSTau ca kapola dezabhAgau = kapolau yeSAM te tathA 'acirumaya- vAlacaMda saMTiyamahAnilADA ' acirogata bALacandrasaMsthitagahAlalATA = acirodgakaH=aSTadivasamAtroditaH = aSTamItithisa mbandhItyarthaH, ataeva bAlacandraH apUrNacandraH arddhavandra ityarthaH tatsaMsthitaM = tatsaMsthAnayuktaM tadAkArakaM mahat = vizAlam aSTAGgulamamArga lalATaM yeSAM se tathA arddhacandrAkAralalATA ityarthaH / uduvaipaDipuNNasommavayaNA' uDupa tipratipUrNasaumyavadanAH = pUrNacandra dAhAdakamukhAH chattAgAruttamaMgadesA * chatrAkArottamAGgadezAH = chatracattonatamastakAH 'ghaNaniciyasubaddhala khaNuSNakUDAgAranibhapiDiyaggasirA' ghananicitasubaddhalakSaNonnata kUTAkAranibharthiDikAgrazirasaH =ghanavat-lohamudgaravanicitaM = sambhRtaM subaddhaM = snAyubhiH lakSagonnataM = viziSTalakSa NayuktaM tathAkuTAkAranibhaM prAsAdazikharasadRzaM vartukatvAt piNDikena agraziraH = mastakAgrabhAgo yeSAM te tathA sundaralakSaNayukta pravizAla vartulastakAgrabhAgA haiM aise kAnoM se jo yukta hote haiN| nathA- poNama talakabola desa bhAgA) jinake donoM ko pIvara, aura mAMsala hote haiM (alisaMThiyamahAnilA ) tathA jinakA mahAlalATa amI ke ardhacandra ke samAna AkAra kA hotA hai arthAt ATha aMgula prabhAga AkAra vAlA hotA hai| (upaDi puNNa somavaNA) tathA jinakA mukha, pUrNacandra ke samAna AlhAdakAraka hotA hai| (chattAsaMgadesA) tathAmastaka chatra kI taraha vRtta-gola aura unnata hotA hai (vanicitradalakkhaNuNNayakUDAgAranibhapiMDiyaggasirA ) tathA mastaka kA agrabhAga lohamudgara kI taraha nicita- gAr3ha - marA huA tathA snAyuoM se acchI taraha jakar3A huA, tathA anekavidha viziSTa lakSaNoM se yukta tathA prasAda ke zikhara ke samAna unnata tathA piNDikA - piMDI ke jaisA-gola evA kAna vaDe je yukta hAya che. paNa salakabola sabhAgA " bhebhanA mane gAla pIvara, ane mAMsala hAya che. hAdA' tathA jemanAM vizALa lalATa AThamanA eTale ke ATha AMgaLa paheALA hoya che. uDuvaipa DipuNNasommavayaNA tathA jemanuM mukha pUrNacandranA jevu AhlAda kAraka hoya che, chattAgAruttamaMgadasA " tebhanuM bhAthu chatranA bheSu goja ane unnata hoya che. " ghaNanicaya subaddhala khaNuNNaya kUDA gAra piMDiyaggasirA" tathA temanAM bhastano atha lAga bhghLanA jevA nizcita-gADha-bharelA tathA snAyue vaDe sArI rIte badhAyelA; tathA aneka prakAranAM khAsa lakSaNAthI yukta tathA prAsAdanI Toca jevA unnata tathA pi'DInA 44 66 " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir aciruggayabAlacaMda saMThiyamahAni caMdranA jevA AkAranA hoya che " For Private And Personal Use Only "
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04sU0 11 yugalikasvarUpanirUpaNam ityarthaH, ' hutabahaniddhaMdhoyata tatavaNijjaratta kesa kesabhUmI ' hutabahanirmAta dhautataptata manoyarakta kezAnta kezabhUmayaH-tatra hunabahena-bahinA nirmAtaM-tApitam ataeva-dhauta-vizodhitaM taptaM ca yattapanIyaM-suvarga tadvad raktAH-raktavarNAH kezAntAH kezasapIpasthA kezabhUmIH mastakatvacA yeSAM te tathA taptasuvarNasahazaraktarNa zirastvak snpnnaaH| 'sApralipoDavaganiviyacchADiyamiuvisayapasatyasuhumalakvaNasugaMdhasuMdarabhuyamoyagabhiMganIlajhajjalapaTTi bhamaragaNaniddhaniuraMbaniciya kuMciyapayAhiNAvatta mudramudasirayA' zAlmalIpoMDaghananicitaghoTitamavizadaprazastasUkSmalakSaNasugandhasundarabhutamocakabhRGganIlakajjalaprahRSTabhramaragaNasnigdhanikurumbanicitakuzcitapradakSiNAvarttamUrdhazirojAH, tatra-'sAmali' zAlmali-vRkSavizestasya yat 'paoNrDa' phalaM tacca 'ghaNaniciya' ghaNanicitam = AbhyantarabhAgasaMbhRtatayA'ti kaThinaM tat ' choDiya' choTitaM-vidAritaM tadvat 'miDa' mRdavaH komalaH 'visaya vizadAH-suspaSTatAH 'pasatya' prazastAH zreSThAH 'suhuma' sUkSmAtalAH 'lakavaNa ' lakSaNAH-zubha lakSaNayuktAH sagandhayaH-surabhigandhaviziSTAH manoharAH 2 hotA hai| ( huyavahaniddhaMtadhoyatattatavaNijjarattasaMtakesabhUmI) tathA jinakI kezAntabhUbhi-mastaka kI tvacA-agni se tapAye hue zuddha tapta suvarNa jaisI raktavarNavAlI hotI hai ( sAmalipoMDyaNanicayacchoDiyamiuvisayAsatyasuhamalAvaNasugaMdhasuMdarabhuyamoyaNabhiMganaulakajjalapahibhamaragagani niuraMva niciyakuMciyapayAhigAvattanu isirayA) tathA jinake keza, zAlmalivRkSa ke-AM se bhItara se bhare hue tathA kaThina bane hue vidArita phala ke samAna mRdu hote haiM, zAlmalo vRkSa kA phala jaya paka jAtA hai to vaha kaThina ho jAtA hai, aura usakI bhItara kI bharI huI ruI bahuta adhika cikanI ho jAtI hai ! yaha bar3I narama aura cikanI rahatI hai / isaliye sUtrakAra ne usake sAtha bAloM ko upamita kiyA hai| vo gaNa gaNa DAya che. "huyavahaniddhaMtadhoyanattatavaNijjarattakesaMtakesabhUmi" tathA jemanI kezAntabhUti-mAthAnI tvacA-agnithI tapAvelA zuddha suvarNa jevA lAla pAnI DAya che. "sAmalipo'DaghaNanicayacchoDiyamiuvisayapasatthasuhamalakkhaNasugaMdhasuMdarabhubhoyagabhiMganIlakajjalapahiDabhamaragaNaniddhaniraMpaniciyakuciyapayAhiNAvattamuddhasirayA" tathA jemanA keza. zAlmali vRkSanA, (zImaLe ) aMdarathI kuMvATIthI bharelA tathA kaThaNa banela kApelAM phaLa samAna mRdu hoya che. zImaLAnAM phaLa jyAre pAke che tyAre kaThaNa thaI jAya che, ane tenI aMdara rahela rUMvATI ghaNI mulAyama thaI jAya che. te ghaNI narama ane suMvALI rahe che. tethI sUtrakAra te vATI sAthe kezanI sarakhAmaNI kare che. temanA keza vizada-suspaSTa, prazasta For Private And Personal Use Only
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtra tathA ' bhuyamoyaga ' bhujamocaka:-kRSNavarNo ratnavizeSaH bhiMga' bhRGgAH-cUrNitAGgAraH 'kolasA' iti bhAvA prasiddhaH, nIlaH nIlamaNiH, 'nIlama' iti prasiddhaH, kajjalam -aJjanaM 'pahiTThabhamaragaNa' prahRSTabhramaragaNa-pramudita bhramarasamUdRzya, ityetaiH sadRzAH snigdhAH kRSNakAntayaH 'niuraMva ' nikurambANi-samUharUpAH nicitAHsaMbaddhAH 'kuMciya' kuzcitAH kuTilAH 'payAhiNAvatta' pradakSiNAvarttAzcandakSiNAvartayuktA -- muddhasirayA ' mUrdhazirojA-mastakakezA yeSAM te tathA / ' mujAyasuvibhattasaMgayaMgA' mujAtamuvibhaktasaMgatAGgA : = suniSpanAsuspaSTasamucitazarIrAvayavAH, 'lakkhaNavaMjaNaguNovaveyA' lakSaNavyaJjanaguNopapetAH = lakSaNAni = svastikAdIni vyaJjanAni-marSAtalakAdIni guNAni-saubhAgyAdIni tairupetAH 'pasasthavattIsalakkhaNadharA' prazastadvAtriMzallakSaNadharA ? =prazastAni yAni dvAtriMzallakSaNani chatra kamalAdirUpANi yeSAM te tathA, dvAtriMzallakSaNAni yathAtathA unake keza vizada-suspaSTa, prazasta-zreSTha, sUkSma patale, zubhalakSaNoM se yukta, acchI gaMdhavAle aura manohara hote haiM / tathA inakA varNa kRSNavarNa nAmaka ratnavizeSa ke jaisA, bhuMga-cUrNita kolasA ke jaise, nIlanIlamaNi jaise, kajjala-aMjana ke jaise aura pramudita bhramaroM ke samUha jaise, kAle hote haiM / ye keza mastaka meM virale nahIM hote haiM-kintu samudAya rUpa meM saghana rahate haiN| eka dUsare se saMbaddha hote hai, kuTiladhuMgharAle hote haiM aura dakSiNAvarta vAle hote haiN| (sujAyaluvibhattasaMgayaMgA ) ina ke zArIrika avayava suniSpanna, suspaSTa evaM samucita saMnive. zavAle hote haiM (lakavaNavaMjaNaguNokveyA ) svastika Adi lakSaNoM se maSA, tilaka Adi vyaMjanoM se evaM saubhAgya Adi sadguNoM se ye yukta hote haiN| ( pasatyavattIsalapavaNadharA ) prazasta vattIma lakSaNoM ko ye zreSTha, sUma-pAtaLAM, zubhalakSaNa vALAM, suMdara gaMdhavALAM ane manahara hoya che. tathA temane raMga kRSNavarNa nAmanA ratna je. kolasAnI raja je, nIlamaNI jeva, kAjaLa che, ane pramudita bhramavRnda je kALo hoya che. te keza mastaka upara vikharAyelAM hatAM nathI paNa samudAya rUpe savana hoya che, eka bIjA sAthe maLelAM hoya che, guMcaLAM vALAM hoya che, ane dakSiNAvarta vALA (ree ta25 ) Doya che. "sujAyasuvibhattasaMgapaMgA " tebhana zarI2i / su71, suspaTa mane pramANusana soya . " lakkhaNavaMjaNaguNovaveyA " svasti mAhi sAthI, bhasa, tias mA vyanAthI bhane saueuSaya mA saguNethI tethe yukta DAya cha, " pasatthavattIsalakkhaNadharA " For Private And Personal Use Only
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 11 yulikasvarUpanirUpaNam "chatraM 1 tAmarasaM 2 dhanU 3 rathavaro4 dambholi 5 kUrmA 6 ' kuzAH 7 / vApI 8 svastika 9 toraNAni 10 ya saraH 11 paJcAnanaH 12 pAdapaH 13 // cakraM14 zaGkha 15 gajau 16 samudra 17 kalazau 18 prAsAda19 matsyau20 yavau21 yUpa22 stUpa23 kamaNDalU24 nyabanibhRt 25 saccAparo26 darpaNam 27 // 1 // ukSA28 patAkA29 kamalAbhiSeka30 muddAma 31 kekI 32 ghanapuSpamAjAm / / ____ haMsassarA' haMsasvarAH-hemavatsvarA:-snigdhatvAn 'koMcasparA' krauJcamvarA:kauzcapakSivatsvarAH-bhUkSmamRdutvAt , 'duMduhissarA' dundubhivatvarAH-gambhIratvAt dhAraNa karane vAle hote haiM / prazasta yattIsa lakSaNoM ke nAma hama prakAra haiM(1) chatra, (2) kamala, (3) dhanuSa, (4) uttamaratha, (5) dammoli-vajra, (6) kUrma-kacchapa, (7) kuza, (8) vApI, (9) svastika, (10) toraNa, (11) tAlAba. (12) paMcAnana-siMha, (13) pAdapa, (14) cakra, (15) zaMkha, (16) gaja, (17) mamudra, (18) prAsAda, (19) matsya, (27) yava, (21) yUpa-staMbha (22) stUpa, (23) kamaMDalu, (24) aranibhRt-pahAr3a-parvata, (25) sundara cAmara, (26) darpaNa, (27) ukSA-baila, (28) patAkA, (29) abhiSekayukta lakSmI (30) sutApa-sundaramAlA (31) kekI-mayUra aura (32) puSpa (haMsassarA) inakA svara snigdha hone se haMsa ke svara ke samAna hotA hai / ( koMcassarA ) sUkSma aura mRda hone ke kAraNa krauMcapakSI ke zreSTha batrIsa lakSaNe dhAraNa karanAra hoya che. zreSTha batrIsa lakSaNonAM nAma A pramANe che - (1) chatra (2) bharA (3) dhanuSa (4) uttabharaNa (5) mAsi-401 (6) meM y| (7) 25 za (8) pApI (6) svasti (10) tA26] (11) tAva (12) 5yAnanasiDa (13) pA65 (vRkSa) (14) 2.4 (15) 2 (16) 24 (17) samudra (18) AsA (16) matsya (20) yaSa (21) yU5-2tama (22) sta5 (23) 4 (24) sapanimata577 (25) suMdara yAma2 (26) 455 (27) SAl-An6 (28) ptaa| (28) maliSe yuta sabhI (30) suhAbhasa12 bhaa|| (39)ii bhaya2 (32) 55 ' haMsassarA" temne| 212 maha DApAthI sanA vo DAya cha, " ko cassarA" sUkSma bhane bhUna DAvAthI soya pakSInA s12 ko DAya che, "duduhissarA" lI2 pAthI minA Aqr 1, tAmarasaM-kamalam2 / 2 dambholi:-vanam5 / 3 paJcAnanaHsiMha 12 / 4 yUpaH stambha22 / 5 stUpaH=' coMtarA' iti bhASA prasiddhAH23 / 6 avanibhUtaparvataH25 / 7 ukSA bliivrdH28| 8 kamalAbhiSekA aviSekayuktA lakSmIH30 / 9 sudaam-maalaa31|| 10 kekI-mayUraH32 / For Private And Personal Use Only
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre ' sIhassarA , lihasvarAH-siMhavatsvarAH-avyAhatapavardhamAnatvAt , na tu kharavad , hInasvarAH, : meghassanA' meghasvazaH meghapatsvarAH-dUradezavyApitvAt 'oghassarA' oghasvarA.-, atruTitasvarAH, 'mussarA' susvarAH karNasukhajanakatvAt 'sussaraniyosA' mumbaranirghoSAH-musvara:-priyaH nirghoSA-zabdo yeSAM te tathA madhurabhASiNa ityarthaH, 'vajjarisahanArAyasaMghayaNA' vajra - RSabha-nArAcasaMhananAH, tatra nArAcam-ubhayato markaTabandhaH, RSabhaH tadupari veSTanapaTTaH, vajra kIlikA-ubhayasyApi bhedakamasthi // uktazca " risaho u hoi paTTo, vajja puNa kIliyA biyANAhi / ubho makaDadho nArAyaM taM piyANAhi // 1 // " iti, svara ke jaisA hotA hai| (duMduhissarA ) gaMbhira hone se duMdubhi ke svara jaisA hotA hai, (sIhassarA) avyAhatarUpa se pravardhamAna hone ke kAraNa siMha ke svara jaisA, ( mehamarA ) dUra 2 deza taka meM bhI vyAta hone ke koraNa meghakI dhvani jaisA hotA hai / (oghassarA) yaha svara bIca meM TUTanA nahIM hai, ( sussarA) tatha kAnoM ko sukhakArI hotA hai / tathA(sunsaranigdhosA) ve jo bhI zabda bolate haiM ve bhI bar3e priya hote haiM, arthAt ye madhurabhASI hote haiM (vajjarisahanArAyasaMbayaNA) inakA vajra RSabha nArAca saMhanana hotA hai aura (samaca uraMgasaMThANamaMThiyA ) samacaturastra saMsthAna hotA hai| jo saMhanana ubhayataH markaTabaMdhase, RSabha- usake upara veSTanapaTTa se evaM vajra-kIlIkA se yukta hotA hai usakA nAma vajaRSabhanArAca saMhanana hai| yahI bAta gAthA dvArA pradarzita kI gaI hai| vo DAya cha, " sIhassarA " mavirata pravadha bhAna pAne 10 siDanA sva2 revo, mara " mehassarA" 62 62 sudhA sAta pAyI bheghanA pani 2 sAre cha. " oghassarA" te 212 12ye tUTate! nathI mane " sumsarA" ana subhaha sA che. tathA ' sussaranigyosA" tasA hI mAse cha te 5 pa madhu2 rAya che me.Tave bhI mAsA hoya che " vajjarisaha pArAyasaMcayaNA" tebharnu 5ma narAya sanana Doya che bhane " samacau. raMsasaMThANa saMThiyA " sbhyo| sa sasthAna Doya che. sanana bhane 125 markaTa baMdhathI, aSabha-tenA upara lapaTAyelA paTTathI ane vajI kAlikAthI yukta DAya cha tetuM nAma vanaRSabhanArAcasaMhanana cha. me 4 vAta tha dvArA darzAvavAmAM AvI che For Private And Personal Use Only
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 11 yugalikasvarUpanirUpaNam 465 ____ evaM rUpaM saMhananam-asthiracanAvizeSo yeSAM te tathA / 'samacauraMsasaMThANa saMThiyA' samacaturastrasaMsthAnasaMsthitAH = tatra samAH = anyUnAdhikAH catasraH asrayaH caturdigvibhAgopalakSitAH zarIrAvayavA yatra tat , samacaturasratvaM ca paryaGkAsanopaviSTasya dakSiNaskandhAda vAmajAnuparyantaM, tathA vAmaskandhAda dakSiNa jAnuparyantaM samatvaM, tadeva saMsthAnaM = zarIraracanAvizeSaH, tena saMsthitA yuktA ste tathA 'chAya ujjoviyaMgaraMgA' chAyodyotitAGgopAGgAH - chAyayA = zarIra kAtyA udyotiAni dedIpyamAnAni apAGgAni yeSAM te tathA dedIpyamAnazarorAH, 'pagatyacchacI ' prazastachatrayA zundarAkRtayaH - nirAyaMkA' nirAtaGkAH = rogarahitAH 'kaMgahaNI' kaGkagrahaNAH zaGkasya pakSiviza yeva grahaNa-gudAzayo theyAM se tathA-nIrogaparcaskA 'koyapariNAmA' kapotapariNAmAH kapotatulyA jaise-"risaho u hoi Topa, yajaM puNa kIliyA viyANAhi / ubhaomabATabaMdho, nArAyaM taM vidhANAhi" // 1 // jisa saMsthAna meM caturdizAvibhAgopalakSita zArIrika avayava nyUnAdhikatArUpa doSa se varjita hote haiM-arthAt-paryAsana se upaviSTa puruSa ke dakSiNarakaMdha se lekara vAmajAnuparyata aura vAmaskaMdha se lekara dakSiNa jAnu paryana josamAnatA rUpa se zArIrika avayavoM kI racanA hai usakA nAsa samacaturastrasaMsthAna hai / (chAyaujjoviyaMgamaMgA) inake zArIrika avayava apane zarIra kI kAMtirUpa chAyA se sadA dedIpyamAna bane rahate haiM (pasatthacchavI) inakI AkRti bar3I manojJa sundara hotI hai| (nirAyaMkA ) inheM koI bhI roga nahIM hotA hai| (kaMkagahaNI ) inakA gudA. zaya-guhyapradeza pakSI ke mutyabhAga kI taraha leparahita malavAlA hotA hai| (kavAyapariNAmA ) inakA AhAra kabUtara ke AhAra ke paripAka jaisA "risaho u hoi paTTo vajjaM puNa kIliyA viyANAhi / ubhao makaDabaMdho, nArAyaM taM viyANAhi" // 1 // je vAvasthAmAM cAre dizAne anulakSIne zArIrika avayave nyUnatA athavA adhikatAnA doSathI rahita hoya che, eTale ke paryakAsane beThelA purUSanA jamaNe khabhAthI laIne DAbA DhIMcaNa sudhI ane DAbA khabhAthI laIne jamaNuM DhIMcaNa sudhI rAmAna rUpe zArIrika avayave nI je racanA hoya che tene samaytrssthaan ."chAya rajoniyaMgamaMgA" temanAM zarIrana maga tamanA zarIranI ti35 chAyAthI 26 -yamAna manI 27 cha " pasatyacchavI " temanI mAti ghI manojJa-suMdara hoya che. nirAyaMkA " tamane isa thata nathI. " kaMkagahaNI" temanI suhAzaya-guhyamA pakSInA zukhamAsanIsama rogaDita bhagavANe hoya che. " kavoyapariNAmA" tebhne| mADA2 4bhUtarAnA pra0 59 For Private And Personal Use Only
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 466 praznavyAkaraNasUtre ''hAraparipAkAH 'sauNiposA' zakuniposAH-zakuneriva-pakSiga iva posaH= apAnasthAnaM nirUpalepatayA yeSAM te tathA, nirUpalepagudAzayAH, 'piTuM taroruparigayA ' pRSThAnna rosArigatAH = pRSThaM = pRSThadezaH, antare = pRSThodarayorantarAle pAvityarthaH urU = jaGgha ca, ityete pariNatAH = sudRDhA yeSAM te tathA 'paumuppalasarisagaMdhasAsasurabhivayamA ' potpalasadRzagandhazvAsasurabhivadanAH-tatra - padmaM = kamalam utpalaM :- nIlakamalaM ca tatsadRzo gandho yasya sa tathAbhUto yaH zvAsaH tena murabhi sugandhayuktaM vadanaM-puravaM yeSAM te tathA 'aNulobhavAuvegA ' anulobhavAyuvegAH = anukUlazarIrodbhavavAyuvegavantaH ' abadAya niddhakesA ' abadAtasnigdhakezAH = abadAtAH kAntiyuktAH snigdhAH-cikkaNAH kezAH romANi yeSAM te tathA, 'viggahiyauNNayakucchI ' vaigrahikonnatakukSayaH / vaigrahiko-zarIrAnurUpau unnatau-puSTau kukSI-udaradezI yeSAM te tathA shriiraanu| papuSTodarAH 'amayarasaphalAhArI ' amRtarasaphAhAriNaH / amRtatulyarasa hotA hai / ( sauNiposA) pakSI kI taraha inakA apAnasthAna mala ke upalepa se rahita hotA hai / (piTuMtarorupariNayA ) inake pRSTa aura udara ke aMtarAla-pArzvabhAga evaM jaMghAe~ sudRr3ha hotI haiM, (paummuppalasarisargadhasAsasurabhivayaNA ) padma-kamala, utpala-nIla kamala, inake jaise gaMdhavAlA inakA zvAsa hotA hai / usa zvAsa se sugaMdha yukta inakA mukha hotA hai / ( aNulobhavAuvegA ) inakI zArIrika vAyu kA vega inake anukUla hI rahatA hai-pratikUla nhiiN| (avadAyaniddhakosA) inake keza-roma avadAta kAntiyukta evaM cikane hote haiM ( viggahiyauNNayakucchI ) inake peTa ke donoM Aju bAju ke bhAga zarIra ke anurUpa hI puSTa rahate haiM / ( amayarasaphalAhArI ) ye amRta ke jaise rasamA 2 va niSi hoya che. " sauNiposA" pakSInI ma temanI guptamA bhagathI bh27||yaa vinAno soya che. " piTuMtarorupariNayo" tamanI pAI bhane GERnI mano tathA pAsenA mA bhane ghAsa bharapUna hoya che. "pau. mmuppalasarisa gaMdhasAsa surabhivayaNA" 5-3bhA, mane 5- nImA vadhavAne temane zvAsa hoya che. te zvAsathI temanuM mukha sugaMdhayukta thAya che. cha. "aNulomavAuvegA" tamanA zarInA vAyuno temane manu / 29 che-pratiSa 2to nathI. " avadAyaniddhakosA" tebhn|| zama mahAta-nti suta bhane musAyama Doya che. " vigahiyauNNaya kucchI " temanA paTanI AY. mAnA na mA zarI2ne anu35 24 puSTa 2 . " amaya'saphalAhArI" For Private And Personal Use Only
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org - sudarzinI TIkA a0 4 sU0 11 yugalikasvarUpanirUpaNam 467 yuktAni yAni phalAni teSAmAhAriNaH, 'tigauya samucchiyA ' tri gavyUta samucchritAH = tri gavyUtiparimAgonnatazarIrAH, tipaliocamaDiyA ' tripalyopamasthitikA: = tripalyopamakAlasthitimantaH ' tinni ya pali omAI paramAuM pAlaittA ' trINi ca palyopamAni paramApi = paramAyuSyakAlaM pAlayitvA - upabhujya 'te vi' te'pi - uttarakurudeva kuru nivAsino yugalikA manuSyA api, ' kAmANaM atritittA ' kAmAnAmavitRptAH - avitRpta kAmabhogA eva ' uvaNamaMti maraNadhammaM ' maraNadharmamupanamanti iti pUrvavat // 0 11 // sAmprataM teSAM strIviSayepyAha - ' pamayA vi ' ityAdimUlam - pamayAviya tesiM huMti sommA sujAyasavvaMgasuMdarIo pahANamahilAguNehiM juttA aikaMta - visappamANa mauyasukumAla - kummasaMThiya* siliTThacalaNA ujjumauyapIvara susaMhataMgulIo abbhuSNAya / raiyataliNa-taMbasui-niddhanakhA romarahiyavahasaMTiya- ajahaNNa-pasatthalakkhaNa- akoppa vAle phaloM kA AhAra karate haiN| (tigAuyasamucchiyA ) tIna kozakA inakA zarIra hotA hai / ( tipalio mAI paramAuM pAlahattA ) tIna palya kI inakI utkRSTa Ayu hotI hai / isa prakAra kI sthiti se yukta bane hue ye uttara aura devakuru ke nivAso manuSya bhI tIna palya kI utkRSTa apanI Ayu kA bhoga karake bhI ( kAmANaM avitattA ) kAmasukhoM meM atRpta bane rahate haiM / arthAt-tIna palya kAlataka kAmasukhoMko bhogate rahate haiM phira bhI inakI kAmamukhoM ko bhogane kI lAlasA zAMta nahIM ho pAtI haiM / anta meM ( te vi) ve bhI kAma se atRpta hI maraNa dharmako prApta karate haiM / sU011 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir te amRta jevAM rasavALAM kaLAne AhAra kare che. " tigA upasamucchiyA " R gAvanuM temanuM zarIra hoya che. "tipaliomAI paramAuM pAlaittA " zu palyanuM temanuM utkRSTa AyuSya hAya che. A prakAranI sthiti vALA te uttara kuru ane devakuru nivAsI loko paNa traNa pakSanuM peAtAnuM AyuSya bhogavavA chatAM paNa kAprANAM avitattA " ama logothI atRpta rahe che. bheTale traNa palya kALa sudhI kAma bhegA bhogavyA chatAM paNa kAmabhoge bhAgavavAnI tebhanI sAsasA zAMta thA zahutI nathI. chevaTe " te vi " teo paNa kAmabhogAthI atRpta rahIne ja mRtyu pAme che. ! sU-11 // (( For Private And Personal Use Only y,
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir iTa praznavyAkaraNasUtre jaMghajuyalA suNimmiya suNigUDhajAnu maMsalapatattha-subaddhasaMdhI kayalI-khaMbhAirega-saMThiyanivvaNasukumAlabhauya-komala-a. virala-samasahiyasujAyavaTTapIvaraniraMtarorU adyAvayavIipaTTa saMThiyapasattha-visthiNNa pihala-soNISaNazyAmappamANadu. guNiya-visAla maMsala-subaddha-jahaNavara-dhAriNIo bajjavirAiyapasasthalakkhaNanirodarIo tivalivaliyataNunamiya majhiyAo ujjuya-samasaMhiya-jacca taNukasiNa nidvaAde. jjalaDahasukumAlamauya suvibhattomarAIo gaMgAvattagadAhiNAvattataraMga-bhaMguraravikiraNataruNavohiya vikosAyaMtapaumagaMbhIra vigaDanAbhIo aNunbhaDapasatthasujAya pINakucchIo sannayapAsAsaMgayapAsA suMdarapAsA sujAyapAsA miyamAiya paNiraiyapAsA akaraMDuyakaNagaruyaganimmalasujAya niruvahaya. gAyalaTrIo kaMcaNakalasappamANasamasaMhitalaTracUcuya Amelagajamala, juyalavaTTiyapaoharAo bhuyaMga-aNuputva -taNuya gopucchavaTTasamasaMhiya-namiya-AdejalaDahavAhAtaMbanahA maMsalaggahatthA komalapovaravaraMgulIyA // sU0 12 // TIkA-'tesiM' teSAm = uttarakurudevakurunivAsiyugalikAnAM 'pamayAviya' pramadA api ca-striyo'pi ' hoti' bhavanti / kIdRzyo bhavanti ? ityAha ___ atha sUtrakAra ina yugalikoM kI striyoM ke viSaya meM kathana karate haiM 'pamayA vi ya tesiM' ityaadi| TIkArtha-(tesiM) una uttarakurU nivAsI yugalikoM kI (pamayAviya) striyAM bhI (hoti) aisI hotI haiN| kaisI hotI haiM ? so kahate haiM-(sommA) ve sUtrA2 me yulinI zrImAna na. cha "pamayA vi ya teni" tyAhi. TI -"tesi" te uttara zuru gare hevA nivAsI yugavihInI "mayAviya" zrI 5 " hoti " mevA 1 .cha, takhI vI DIya cha ? to For Private And Personal Use Only
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 4 sU0 12 yugalinIsvarUpanirUpaNam -'sommA ' saumyAH = saumyavadanAH 'mujAyasavvaMgasuMdarIo' muAtasarvAGgasundaryaH-mujAtAni=suniSpannAni sarvANyaGgAni sundarANi yAsAM tAstathA 'pahANa mahilA guNehi juttA' pradhAnamahilAguNaiyuktAH hAvabhAvavilAsAdi strIguNairyuktAH ' atikaMtavisappamANamauya-sukumAlakummasaMThiyasiliTThacalaNA' atikAnta visarpamANamRdukasukumArakUrmasaMsthitA laSTacaraNAH atikAntau = atisundarauM visarpantau gamanakriyAyukto mRdukasukumArau atyantakomalau kUrmasaMsthitau unmatatvAt kacchapapRSThatulyasaMsthAnau tathA zliSTau saMmilitau caraNau yAsA tAstathA -- ujjumauyapIvarasusaMhayaMgulIo' RjumRdukapIvarasusaMhatAmulyaH-tatra-RjavaH-saralAH, mRdukAH komalAH, pIcarAH puSTAH susaMhatAH antara rahitAH aGgulyo yAsAM tAH tathA saralakomalapInasusaGgaThitapAdAGgulikAH ' abbhuNNayaraiyataliNataMbasuinidhanakhA' abhyugnataratidatalinatAmrazucisnigdhanakhAH = abhyunnatAH = madhyonnatA ratidAH= inakA mukha saumya hotA hai (sujAyasavvaMgasuMdarIo) inake samasta aMga suniSpanna aura sundara hote haiN| (pahANamahilAguNehiM saMjuttA ) hAya, bhAva vilAsa Adi pradhAna striyocita guNoM se yukta hotI haiM (atikatavisapamANamauyasukumAlakummasaMThiyasiliTThacalaNA) inake donoM caraNa atizaya suMdara hote haiM, mamana kriyA meM thakate nahIM haiM, mRduka suku mAra-atyaMta komala hote haiM, unnata hone ke kAraNa kacchapa kI pITha ke samAna AkAra vAle hote haiM evaM musaMmilita hote haiN| ( ujjumauyapIvarasusaMhayaMgulIo) ina cAraNoM kI aMguliyAM Rju-sarala, mRduka-komala, pIvara-puSTa aura susaMhata-antarahita hotI hai / (anbhuNNayaraiyataliNataMyasuiNiddhaNakhA ) ina aMguliyoM ke nakha madhyabhAga meM unnata, ratid4 cha / "sommA" tamanA bhuma saubhya khAya cha, " sujAyasavvaMga suMdarIo" tamana Avi ma suTita mane su42 saya cha. " pahANa mahilA guNehi saMjuttA" &5, sApa, vilAsa mA bhuNya bhubhya strIyAyita gugavANI DAya che. " atikatavisappamANamauyasukumAlakummasaMThiyasilicalaNA" tamanA baMne caraNa atizaya suMdara hoya che. cAlatA thAkatAM nathI. te atyaMta kamaLa hoya che, unnata hovAne kAraNe kAcabAnI pIDanA jevA AkAra vALA heya cha bhane susamisita DAya che. " ujjumauya pIvarasusaMhayagulIo" te yAnI AMgaLiye Aju-sarala, kamaLa, puSTa ane susaMhata-antarahita hoya che. " abbhuNNayaraiya taliNataMyasuiNiddhaNakhA" te HinalyAna! na5 bhadhya mAma unnata, ratid-bhanAza, talina-pAtaNA, tAmra-dAdA, zuci-2127 bhane snigdha For Private And Personal Use Only
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 470 praznavyAkaraNa sUtre manojJAH talinA:-pratalAH tAmrAH tAmravarNAH zucayaH svacchA snigdhAH cikkaNAH nakhA yAsAM taastthaa| 'romarahiyavadRsaMThiyaajahaNNapasatthalakaraNaakoppajaMghajuyalA , romarahitavRttasaMsthitaajaghanyaprazastalakSaNA'kopyajaGghAyugalAH = romararahita-nirlomakaM kRtasaMsthitaM vartulAkAram ajaghanyam-uttama prazastalakSaNaM saubhA. gyacihnayuktam , akopyaM sarvapriyaM ca jaGghAyugalaM yAsAM tAstathA, 'suNimmiyasuNimUhanANumaMsalapasatthasubaddhasaMdhI ' sunirmitasunigUDhajAnumAMsalapazastasubaddhasandhayaH tatra sunimitau-zobhanasaMsthAnaviziSTau munigUDhau = durlakSyau jAnunoHjAnudvayasya mAMsalau=puSTau prazastau sundarAkArau subadvau-muDhau sandhI-sandhAna sthAne yAsAM tAstathA 'kayalo-khaMbhAirega-saMThiya-nidhaNa-mukumAla-mauya komala avirala - samasaMhiyavaTTapIvaraniraMtazerU' kadalIstambhAtirekasaM.sthatanivraNasukumAra mRdukakomalA'piralasamasaMhitagRttapIvaranirantaroravaH = tatra kadalI stambhAdatirekeNa = atizayena zobhanA''rohA'varohasupezalasukomalatvAdiguNaprakarSarUpeNa saMsthitau-sundarasaMsthAnavantau nigau = nirupahatau sukumAramRdukakomalau-atyantamanojJa, talina-patale, tAmra-lAla. zuci-svaccha evaM snigdha-cikane hote haiN| (romarahivasaMThiya-ajahaNNapasatyalakkhaNa-akoppajaMghajuyalA) inakA jaMghA yugala rogarahita, vartulAkAra vAlA ajadhanya-uttama saubhAgyacihnoM se yukta evaM akoppasarvapriya hotA hai (sugimmiyapsuNigUDhajANu maMsalapasatthasubaddha saMdhI ) inakI donoM jAnu kI saMdhiyAM zobhana saMsthAna viziSTa, tathA sunigUDha hotI hai / puSTa aura suMdarAkAra se yukta hotI haiM / majabUta hotI haiM / ( kayalIgvabhAiregasaMThiyanivvaNa sukumAla mauya konala avirala samasaMhiyavaTTapIvaraniraMtaroru) inakI donoM jAnu kA uparitana bhAga kadalI ke staMbha se bhI adhika sundara saMsthAnavAlA hotA hai / nirRNa-ghAva Adi kI nizAnI se vihIna saMvA DAya che. " romarahiyavadRsaMThiya-ajahaNNa-pamattha-lakSaNa-akoppa-jaMghajayalA" bhanI bhanne dhaa| rAma 2hita, gajA2, ajaghanya- uttama, somAya bihIthI yuta mane akopa savapriya DAya cha, "suNimmiya-suNigUDha jANumaMsalapasattha subaddhasaMdhI" tabhanI annadhAsAnA sAnelA suDe, vyavasthita tathA sunigUDha hoya che. te jaMghAo puSTa ane suMdara AkAranI DAya cha bhane mAta DAya che. "kayalI khaMbhAi regasaMThiya-nivvaNa-sukumAlamauya-komala-avirala-samasaMhiyavaddapI varaniraMtaroru" bhanI manne pAyAnI prn| mA tIna stamathA 551 dhAre su42 mArane khAya cha, "nirvaNa" pApa mAhinI nizAnI binAnA ya che; matya ta ma ya , avilara For Private And Personal Use Only
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 4 12 yugalinIsvarUpanirUpaNam 47 kaumalA aviralau-parasaramilito samasaMhitau ucitapamANayuktau vRttau vartulau pIva. rau-pInau nirantarau-parasparasambaddhau arU jAnUparitanabhAgau yAsAM tAstathA 'aTThAvadhavIi-paTTa-saMThiyapasatya vitthiNNapiDulasoNI' aSTApadavIcipRSTha saMsthitaprazastavistIrNa thula moNya: aSTApadasya-jUnavizeSasya vIcaya iva vIcayA tara. jhAkRtirekhAH tAka yat paTTa-phalakaH, tadvat saMsthitA= tatsaMsthAnayuktA tadAkatikA prazastA vistIrNA pRthulA-vizAlA zroNi kaTibhAgA yAsAM tAstathA 'vayaNAyAmappamANaduguNiyavisAlamaMsalasubaddhajahaNavaradhAriNIo' vadanAyAmapramAgAdviguNitavizAlamAMtalasubadbhajaghanavaradhAriNyaH = vadanasya = muvasya yaH AmaH vistArastasya yat pramANaM tasmAdviguNitaM caturviMzatyagulamityarthaH, bizAlaM tathA mAMsalaM-puSTaM subaddhaM zaithilyavarjitaM jaghannavaraM barajaghanaM kaTyAH purobhAgaM dhArayanti yAstAstathA ' bajjavirAiyapasatthalacchaNanirodarIo' vatra hotA haiM / atyaMta komala hotA hai / avirala-paraspara milA huA honA hai| samasaMhita-ucitaprabhAga se yukta hotA hai / ghRta-vartula-gola hotA hai| pIvara-pIna-puSTa hotA hai / nirantara paraspara saMbaddha hotA hai| ( aTThAvayavIipaTTamaMThiyapasavisthiNNapihulamoNI ) inakA kaTibhAga tavizeSa kI vIciyoM ke samAna taraGgAkRti regvAoM se yukta phalaka ke jale AkAra vAlA hotA hai, prazasta hotA hai, vistIrNa hotA hai tathA pRthula vizAla hotA hai / ( vayaNAyAmapamANaduguNiyavimAlamaMsalasubaddha jahaNavaradhAriNIo ) inakI kaTikA purobhAga-jaghana pradeza-mukha ke vistAra ke.pramANa se dviguNita hotA hai-arthAt-caubIsa aMgulakA hotA hai, vizAla-pRthula, evaM mAMsala-puSTa hotA hai| subaddha-zaithilya vihIna- hotA hai / ( vajavirAiyapasatthalacchaNanirodario) inakA 52252 jAyeda hAya cha, samasaMhita-yogya pramANavANI-prabhAsaranI hAya cha, Aja hAya cha, pIvara-puSTa DAya cha, bhane ni2-12-52252 mA rAya che. " aTThAvayavIipa-saMThiya-pasattha vitthiNNa-pihulamoNI" temanI TibhAgAta vizeSanI vIdhinA samAna taraMgAkRti rekhAothI yukta phalakanA jevA AkAravALo hoya che, prazasta hoya che. vistIrNa hoya che tathA pRthuru-vizALa hoya che. "vayaNAyAmappamANaduguNiya visAlamaMmalasubaddhajaraNavaradhAriNIo" temanI koTino AgaLano bhAga jaghana pradeza-mukhane vistAra karatAM be gaNuM mApano hoya che, eTale ke vIsa AMgaLane hoya che. vizALa ane bhAMsada puSTa DAya cha, supara zaithikSya viDIna DAya cha, " vajjavirAiya pasasthalaNanirodarIyo" tamanA rn| mAga 400 vo su42, meTale hai For Private And Personal Use Only
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 572 praznavyAkaraNasUtre virAjitaprazastalakSaNaM nirodayaH =yajravad virAjitaM = madhyapatalaM prazastalakSaNaM zubhalakSaNaviziSTam ati pratalatyA nirgatamivodara yAsAM tAstathA kRzodarya ityaryaH tivalibaliyataNunamiyamajjhiyAo' trivalibalitatanunamitamadhyikAH = triva libhIH = udarastharekhAtrayarUpAmiH valita1: = valanayukta 2 = tanunamita4 = kizcidavanatAH4, madhyaM = madhyabhAgaH kaTipradezo yAsAM tAstathA -- ujjuyasama sahiya jaccataNukasiNanidvaAdejjalaDahasukumAlamauyasuvibhattaromarAIo' tatra 'ujjuya' RjukAni samasaMDiya' samAni-tulyAni saMhitAni = ghanAni 'jacca' jAtyAni-svAbhAvikAni 'taNu' tanUni-sUkSmANi 'kasiNa' kRSNAni 'niddha 'snigdhAni-asmANi 'Adejja ' AdeyAni-lAghanIyAni 'laDaha' iti sundArAgi 'sukumAlamauya' sakumAramRdukAni atyanta kopalAni ' suvibhatta' suvibhaktAni yathAsthAnazobhitAni ca yAni romANi teSAM rAjayaH = paJjayo yAsAM tAstathA -- gaMgAvattagadAhiNAvattataraMgabhaMgararavikiraNataruNavohita udarabhAga vaja ke jaimA sundara, arthAt-madhya meM patalA hotA hai / zubha lakSaNoM se viziSTa hotA hai / tathA atipatalA kRza-hone ke kAraNa anudara-nirgana udara jaisA hotA hai - arthAt ye kRzodarI hotI haiM / ( libalibaliyataNunaniyamajhiyAo ) ina kA madhyabhAga udarapradeza trivaliyoM se valita-yukta - hotA hai| aura tanunamita - kucha jhukA huA sA rahatA hai| ( ujjuyasamasaMhiya jaccataNu kasiNaniddhaAdejara hamakumAlamauyamuvibhattaromarAIo ) ina kI romarAji Rju-sarala, sama ekaso sahita ghanIbhUta, jAtya svAbhAvika, tanu-patalI, kRSNa-kAlI, nidra-snigdha, cikanI-rukSatArahita, AdeyalAghanIya, lajaha-sundara sukumAramRduka-atyaMta komala tathA suvibhakta. yathAsthAna zobhita hotI hai| (gaMgAvattaga-dAhiNAvatta-taraMga-bhaMzura-ravi. madhyamAM pAtaLe hoya che. ane zubha lakSaNavALa hoya che, tathA atizaya pAtaLe hovAthI anudara-peTa ja na hoya tevuM hoya che. eTale ke te strIo izArI DAya che. " tilivaliyataNunamiyamajjJiyAo" temanI madhyamAnaS2 pradeza (liyo pA hoya cha, bhane saDe juDeso 2 . " ujjuya samasaMhiya-jacca-taNu-kasiNa-niddha-Adejja-laDaha-sukumAla-mauya-suvibhattaromarAIo" tebhanI zabha *tu-sarasa, sama- me sarI, sahita-dhanIbhUta, jAtya-svAlAvira; tanu-pAtI, jI, supAtI, Adeya-vabhAguvA yogya, laDaha. saM2 subhA2, mRduka-mati ma ta suvimata-yathAsthAna zAmita DAya cha, ( gaMgAvattagadAhiNAvatta taraMgabhaMguraravikiraNataruNabohiya-akosAyaMtapaumagaM For Private And Personal Use Only
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU0 12. yugalinIsvarUpanirUpaNam 473 akosAyaMtapaumagaMbhIra vigaDanA bhIo' gaGgAvartakadakSiNAvartataraGgamaGgura - ravi - karaNataruNabodhitavikozAyamAnaemagambhIravikaTanAbhikAH, tatra gaGgAvartakaH gaGgAnadyAjalabhramaH, sa ca dakSiNAvartaH taraGgabhaGguraH- taraGgaiH bhaguraH vakrazca, tadvat , tathA ravikiraNaH sUryakiraNe bodhitaM vikAsitaM-vikAsAvasthAM prApnuvadityathaH, ataeva vikozAyamAnaM mukulAvasthAM vimuJcat yat padma tadvad gambhIrA vikTA-sundarA ca nAbhiyA~sA taastthaa| 'aNubbhaDapasatthasujAyapINakucchI' anugaTaprazahA jAtapInakukSyaH anudbhaTa udbhaTarahitau samo, prazastau sujAtau susaMsthitI pInau supuSTau kukSI-udarobhapabhAgau yAsAM tAstathA 'saMnayapAsA' saMnatapArthAH = puSTatvAdadhonamatpArzvabhAgAH, 'saMgayapAsA ' saGgatapArdhA:-sumilipArzvabhAgAH, ArA * muMdarapAsA' sundarapArthAH = manoharapArzvabhAgAH, 'sunAyapAsA ' sujAtapArthAH susaMsthitapArthA, 'miyamAiyapINaraiyapAsA' mitakiraNa taru gohiya akonAyatapaumagaMbhIravigaDanAbhIo) inakI nAbhi taraMgoM se cakra bane hue aise dakSiNAvartavAle gaMgAnadI ke jalabhramabhaMvara ke samAna hotI hai| tathA sUrya kI kiraNoM ke saMparka se apanI mukulina avasthA kA parityAga kara vikasita avasthA ko prApta hue pana ke samAna gaMbhIra hotI hai aura vikaTa bar3I sundara hotI hai| (aNubhaDapasatthasujAyapINakucchI ) inake udara ke donoM pArzvabhAga anudbhaTaanulvaNa-barAbara-eka se hote haiM / prazasta-suhAvane hote haiN| sujAtaacche saMsthAnavAle hote haiM / pIna-puSTa hote haiM / ( saMnayapAsA ) tathA puSTa hone ke kAraNa inake donoM tarapha ke ve pArzvabhAga nIce kI ora jhuke hue rahate haiM / ( saMgayapAsA ) ve donoM unake pArzvabhAga paraspara meM saMgata-mile rahate haiN| ataeva ve ( suMdarapAsA ) bar3e sundara hote haiN| tathA (sujAyapAsA ) acche saMsthAna se yukta kahe jAte haiN| (miyamA. bhIravigaDanAbhIo" temanI nAmi taraMgothI 14 mane kSiyAvata vANA gaMgA nadInA jalabrama-vamaLa jevI hoya che, ane sUryanA kiraNonA saMparkathI pitAnI bIDAyelI avasthA choDIne vikasita thayelAM kamaLanA jevI gaMbhIra bhane vikaTA atyata muMha2 saya che. "aNuvbhaDapa satthasujAyapANakucchI" temanA udaranI bAjunA bane bhAgo (kukSIo) eka sarakhA hoya che. prazasta, puSTa bhane su Aya che. " saMnayapAsA" te panne pukSI puSTa hApAne rANe nIyanI pANu asA 2 cha. " saMgayapAsA, temanI te manne kSI52252mA sAta- bhaNesI Doya cha, tethI te "sudarapAsA" agii su12 khAya che. tathA " sujAyapAsA" sughaTita rAya che. "miyamAiyapINapra. 60 For Private And Personal Use Only
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 474 praznavyAkaraNasUtre mAtrika pInaratidapArthAH-mitau-mAnopetau mAtriko parimANasampannau pInau-supuSTau ratidau -- ramaNIyau pavibhAgau yAsAM tAstathA 'araMDuyakaNagaruyagani mmala sujAyaniruvahayagAyalaTThI ' akaraNDukAnasarucakanimalasujAtanirupahata gAtrayaSTayaH tatra akaraMDukA = puSTatvAdanupalakSyapRSThapArthAdyasthikAH, tathA kanakarucakanirmalA = suvarNa samAnakAntimatIsujAtA nirupahatA = rogarahitA ca gAtrayaSTi ryAsAM tAstathA ' kaMvaNakalasappamANasamasaMhitalaThThacUcuya Amelaga jamala juyala baTTiyapaoharAo' kAzcanakalazapramANasamasaMhitalaSTaccakA''melaka yamalayugalavartitapayodharAH-tatra kAJcanakalazapramANo unnatatvena vartulatvena ca suvarNa ghaTAkarau samau-tulyau saMhitI-anipatitatvenA'zithilau laSTacUcakAmelakau-manoharakRSNastanamukhazikhare yamalau-sahotpannau yugalau-yugmau vartitau vartulau payodharaustanau yAsAM tAstathA 'suyaMgaaNupumataNuyagopucchacaTTasamasaMhiyanAmiya AdeiyapINaraiyapAsA ) isIliye unake ve donoM pArzvabhAga mita-mAna se yukta, mAtrika-pramANasaMpanna, pIna-supuSTa evaM ratida-ramaNIya lagate haiN| ( akaraMDayakaNagaruyaganimmalasujAyanisvahayagAyalaTThI) puSTa hone ke kAraNa unakI na to pIThakI haDDiyAM dikhatI hai aura na donoM pArzvabhAgoM kii| inakA zarIra suvarNa ke samAna kAntivAlA evaM rogarahita hotA hai| ( kaMcaNakalasapamANa samasaMhitalaThThacUcuya Amalaga jamalajuyalavaTTiya. payoharAo ) inake donoM stana unnata aura gola hone ke kAraNa suvarNanirmita ghaTa ke AkAra jaise hote haiM-kamatI baDhatI nahIM / saMhita azithila hote haiN| nIce kI ora jhuke hue nahIM rahate mAmhane uThe hue rahate haiM / inake donoM cUcuka manohara evaM atyaMta kAle mukhavAle hote haiN| ye sAtha 2 utpanna hote haiM / gola rahate haiM, ( bhuyaMga aNupuvvataNuyaraiyapAsA " te 4 / 20 temanI manne pukSI mitabhAtri sapramA, pIna-supuSTa bhane ratida-2bhAgIya sAge che. "aka DuyakaNagaruyaganimmala sujAya niruvahayagAyaladrI" te puSTa hovAne kAraNe temanI pIThanAM hADakAM dekhAtAM nathI ane chAtIne hADakAM paNa dekhAtAM nathI, temanA zarIra suvarNanI jevI kAMtivALAM ane nIrogI DAya che. " kaMcaNa kalasappamANasamasaMhitalacUcuyaAmelagajamalajuyalavaTTiya payoharAo' tamanA bhanne stana gaNa mane unnata sApAne rANe, sonAnA ghaDA jevA lAge che, ane stana barAbara sarakhA hoya che-nAnA meTA hotA nathI,, saMhita-azithisa DAya che. nIyanI mAnu nabhelA utAM nathI pAsa unnata hoya che. temanI ane DIMTIe mane hara ane atyaMta zyAma mukhavALI hoya che. te banne sAthe ja utpanna thAya che ane goLAkAranAM hoya che. For Private And Personal Use Only
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 12 yugalinIsvarUpanirUpaNam jalauDabAhA' bhujaGgAnupUrvatanuka gopucchavRttasamasaMhitananitAdeyalaDahavAhavA = bhujaGgavat = sarpavat AnupUrveNa tanuko = kramazaH kRzo tathA gopucchavad vRttau = vartulau samasahitau samatvayukto muguMThitau ca namitI=sudIrghalambamAnau Adeyau= lAghanIyau ' laDaha' iti sundarau vAhU-bhujau yAsAM tAstathA 'taMbanahA ' tAmranakhAH-raktavarNanakhasampannAH 'maMsalagnahatthA ' mAMsalAgrahastAH-mAMsalau-puSTau agrahastau-hastAgrabhAgau ' pocA' iti prasiddhau yAsAM tAstathA, tathA 'komala pIvaravaraMgulIyA ' komala povaravarAGgulikAH, te'pi maraNadharmamupanamantItivakSyamANena sambandhaH / / suu-12|| punastAH kIdRzyaH ? ityAha-niddhapANi lehA' ityAdi-- mUlam ---nidrapANilehA sasi-sUrasaMkhacakavara-sotthiya vibhatta - suraiya-pANilehA pINuNNaya kakkhavasthippaesa gopucchavaTTasamasaMhiyanAbhiya Adejjala uDavAhA ) inakI donoM bhujAe~ sarpa kI taraha kramazaH kRzahuI hotI hai| tathA gAya kI pUMcha kI taraha vartula hotI haiM / sama-ekasI tathA saMhita-saMgaThita hotI haiM / namitaghuTanoM taka laMbI rahatI haiN| Adeya-dekhane meM prazaMsanIya evaM bar3I suhA. vanI lagatI haiM / (taMdhanahA ) inakI aMguliyoM ke nakha lAla varNa vAle hote haiM / tathA ( maMgalaggahatyA ) inakA poMcA mAMsala-puSTa hotA hai / tathA ( komalapIvaravaraMgulIyA ) inakI hAthoM kI aMgaliyAM komala pIvara-puSTa evaM vara-uttama hotI haiN| aisI ye striyAM bhI kAmabhoga se atRpta hI bharaNadharbha ko prApta karatI haiM / aisA saMbaMdha Age ke vAkya se joDa lenA cAhiye / / sU012 // " bhuyaMga-aNupuvva-taluya gopucchavaTTa-samasaMhiya-nAmiya-Adejjala-uDavAhA " temanI bane bhujAo sarSanI jema kramazaHkRza thatI jAya che, te bhujAo AyanI pUchaDI 24 patu sama-4 sarI, tathA sahita-suti, dhu! sudhI ainii, mane pAya-prazasta, ane zAmitI lAgecha " taMghanahA" temanI bhAMjImonA nama sAsa ganA DAya cha, tathA " maMsalagahatthA" temanA poyA mAMsa -puSTa khAya cha, tathA 'komalapIvaravaraMguliyA" tamanA thanI AMgaLiye pAvara-puSTa ane uttama hoya che. evI te yugalika chIe paNa kAmagathI atRpta rahIne ja mRtyu pAme che e saMbaMdha AgaLanAM vA sAthe sabhaka savA. // sU0 12 // For Private And Personal Use Only
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 476 praznavyAkaraNasUtre paDipuNNagallakavola-cauraMgula-suppamANa-kaMburasarisa-gIvA maMsala --saMThiya -- pasasthahaNuyA dAlimapupphappagAsapIvarapalaMba koMciyavarAdharA suMdarotaruTTA dahidagaraya kuMdacaMdavAsaMti maula-achidda - vimaladasaNA ratuppalarattapaumapattasukumAla tAlujohA kaNavIra maulakuDila abbhuNNayaujjutuMganAsA sArayanavakamala- kumuya--kuvalayadala nigara--tarisa- lakSaNa pasattha-nimmala--kaMtanayaNA--AnAmiya-cAvaru kaNhanbharAisaMThiya--saMgayAyaya---sujAya--taNu--kaliNa---niddhabhUmagA allINa--pamANa - juttasavaNA sussavaNA paNimaTTa-gaMDalehA cauraMgula - visAla - samaniDAlA komuIrayaNiyara - vimala paDipuNNA sommavayaNA chattuNNayauttamaMgA avikala susi. Niddha dIha-sirayA chatta 2 jjhaya 2 juva3 thUbha 4 dAmANa 5 kamaMDalu 6 kalasa 7 vAvi 8 sosthiya 9 paDAga 10 java 11 maccha 12 kumbha 13 rahavara 14 mayara 15 aMka 16 thAla 17 aMkusa 18 aTThAvaya 19 supaiTha 20 amara 21 siriyAbhiseya 22 toraNa 23 meiNi 24 udadhivara 25 pavarabhavaNa 26 girivara 27 varAyaMsa 28 sulaliyagaya 29 vasabha 30 sIha 31 cAmara 32 pasattha battIsalakkhaNadharAo haMsasaricchagaIo koilamahurAgirAo kaMtA savvassa aNumayAo, vavagayavalI-paliya-vaMgadubaNa - vAhi debhigga-soyamukkAouccatteNaya narathovUNamUsiyAo siMgArAgAracAruvesA suMdarathaNajahaNavayaNakaracalaNaNayaNA lAvaNNarUvajovvaNaguNAva For Private And Personal Use Only
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 477 sudarzinI TIkA a0 4 sU0 13 yugalinIsvarUpanirUpaNam veyA, NaMdaNavaNavivaracAriNIo ovvaaccharAo uttarakurumANusaccharAo Acchera gayecchaNijAo tiNipali ovamAiM paramAuM pAlaittA tAo vi uvaNanaMti maraNadhamma atittA kAmANaM // suu013|| yIkA-'niddhapANilehA ' snigdhapANirekhAH = suspaSTahastarekhAH / sasisarasaMkhacakkavarasotthiyavibhattasuviraDyapANilehA ' zazi--sUrya-zaGkha-cakravara svastikavibhaktasuratidapANirekhAH = candrasUryazaGkhacakradakSiNAvartasvastikalakSaNAH vibhaktAH suspaSTAH ratidAH-sukhadAH pANirekhAH hastarekhA yAMsAM tAstathA / ' pINuNNayakakvavasthippadesapaDipuNNagalakabolA' pInonnatakakSavastipradezamatipUrNagalakapolAH = pInAvunnatau ca kakSau = bAhumUlau bastiH = nAbhyadhobhAga stathA pratipUrNI galakapolau yAsAM tAstathA ' cauraMgulamuppamANakaMbubara sarisagIvA' caturaMgulasupramANakambuvarasadRzagrIvAH = caturaMgulapramANA kamyuvara phira ve kaisI hotI haiM so kahate haiM-'niddhapANilehA' ityaadi| TIkArthaH-(niddhapANilehA ) inake donoM hAthoM kI rekhAeM snigdhasuspaSTa hotI haiN| (samisarasaMkhacakkavarasotthiyavibhattasuviraiyapANilehA) unake hAthoM meM zazi-caMdra ravi, zaMkha, cakra aura dakSiNAvarta svastika, ina AkAra kI rekhAe~ hotI haiM / aura ye saba rekhAe~ suspaSTa rahatI haiM, sukhada hotI haiN| (pINuNNayakakkhavatthippadesapaDi puNNagalakavolA) inakI donoM kakSAe~-bAhumUla-pIna-puSTa aura unnata hotA hai| vastI nAbhi kA adhobhAga bhI aiA hI hotI hai / tathA galA aura kapola ye donoM inake pratipUrNa-bhare hue rahate haiM / ( cauraMgulasappamANakaMbUvara te yugatira strIyAnuM vadhu vAna 42 cha-" niddhapANilehA" tyAhi. Asttha :-"nidvapANilehA" temanA manne khAyanI 2 sni5-suspaSTa DAya che. " sasisUrasaMkhacakkAraseAtthiyavibhattasuviraiyapANilehA" tebhanA khAyAmA caMdra,sUrya,zaMkha,caka,dakSiNAvarta svastika AdinA AkAranI rekhAo hoya che. te 5dhI 24Ame su2508 bhane sumaha DAya che. " pINuNNayakakkhavasthippadesapaDipuNNagalakavolA" temanI manne so puSTa mane unnata DAya che. bstinAbhinI nIcene bhAga paNa e ja hoya che, tathA temanuM gaLuM ane gAla pratipuu sa2 DAya che. " cauraMgulasuppamANakaMbarasarisagIvA " temanI zrIvA For Private And Personal Use Only
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir cha78 praznavyAkaraNasUtre sadRzI-pradhAnazaGkhatulyA ca grIvA yAsAM tAstathA ' maMsalasaMThiyapasatthahaNuyA' mAMsalasaMsthitapazastahanukAH = mAMsalA-puSTaH saMsthitaH = susaMsthAnayuktaH AmraphalAkAraH prazasta sundaro hanu:-oSThAdhobhAgo yAsAM tAstathA / 'dAlimapupphappagAsapIvarapalaMghakociya varAdharA - dADimapuSpamakAzapIvaramAlambavarAdharA-tatra-dADimapuSpapakAzaH = dADimapuSpasamapabho rakta ityarthaH, pIvaraH = puSTaH mAlambaH = IpallambamAnaH kuzcitaH = valitaH varaH = bhazasto'dharo yAsa tAstathA' muMdarottaruTThA' sundarottaroSThA-sandarauttaroSThauparitana oSTho yAsAM tAstathA ' dadhidagarayakuMdacaMdavAsaMtimaulaacchidavimaladasaNA / dadhidakarajaH kundacandra vAsantImukulAchidravimaladazanAH tatra-dadhidakarajaH = jalabinduH kundA puSpavizeSaH candraH pratItaH vAsantImukulA vAsantInAmaka puSpa kuDmalazca ityeteH sadRzAH zuklAH achidrAH aviralAH sumilitA dazanAH dantAH yAsAM tAstathA 'rattuppalarattapaumapattasukumAlatAlujIhA' raktotpalaraktapadmapatra mukumAratAlujihAH sarisagIvA ) inakI gardana cAra aMgula kI tathA pradhAna-uttama zaMkha ke jaisI hotI hai / ( maMsalasaMThiyapasasthahaNuyA ) inake oSTha kA adhobhAga rUpa dADhI mAlala-majabUta puSTa, saMsthita-Amra phala ke jaisI sundara AkAra vAlI aura prazasta-suhAvanI hotI hai| (dAlimapupphappagAsapIvara. palaMvakociyavarAdharA) inakA adharoSTha dADima-anAra ke puSya ke samAna lAla varNa vAlA hotA hai| pIvara-mAMsAdi se bharA huA hone ke kAraNa puSTa hotA hai| tathA prAlamba-kucha 2 lambAsA rahatA hai / kuzcitavalita evaM prazasta hotA hai / ( suMdarottaruTTA ) jinake Upara kA oSTha sundara hotA hai| ( dadhidagarayakuMdacaMdavAsaMtima ulaacchi ivimaladasaNA) inake nirmala dAla-dahI, jalabindu, kuMdapuSpa, candra, vAsantI puSpakI kalI, inake jaise zubhra hote haiM / virale nahIM hote haiM kintu aviralaparaspara meM mile hue rahate haiN| (rattuppalarattapaumapattasukumAlatAlujIhA) sA2 mainnI tathA uttama zamavI sAya che. " maMsala saMThiyapa satthahaNuyA" temanA hoThanA nIcenA bhAgarUpa dADhI mAMsala majabUta, saMsthita-AmraphaLanA sapA su2 mAravANI mane prazasta su2 DAya che. "dAligapuHpha pagAsapIvarapalaM bako ciyavarAdharA" bhne| acazaSTha dAumAnA isavI sAsa ganI, puSTa, tathA saheja laMbAyelo rahe che. te areSTha kuMcita vaLe ane uttama DAya che "suMdarottaruTTA" temne| 852 / 18 sudara DAya che. " dadhidagarayakuMdacaMdavAsatima ulaacchiddhavimaladasaNA " tamanA nimaitaDI , jaLabiMdu, kuMdapuSpa, candra ane vAsantI puSpanI kaLI, jevA sapheda hoya che. te dAMta chUTA chUTA hatAM nathI paNa parasparamAM maLIne AvelA hoya che. " rattuppalarattapaumapatta sukumAlatAlujIhA " tebharnu ta bhane sa sAla For Private And Personal Use Only
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a) 4 sU0 11 yugalinIsvarUpanirUpaNam tatra raktotpalaM = rakta kamalaM tadvat raktapadmapatravacca sukumAraMH tAlujihva yAsAM tAstathA, ' kaNavIramaulakuDila adhbhuNaya ujjutuMganAsA ' karavIramukulA' kuTilA'bhyunataRjutuGganAsAH = karavIramukulaM = karNikArakalikA tadvat aku. TilA-apanA abhyunnatA abhitaH unnatA RSI-saralA tuGgA madhyontratA ca nAsAnAsikA yAsAM tAstathA 'sArayanavakamalakumuyakuvalayadalanigarasarisalakkhaNapa satya nimmalakaMtanayaNA' zAradanavakamala kumudakuvalayadalanikarasadRzalakSaNapazastanirmalakAntanayanAH = zAradaM = zaratkAlikaM yat kamalaM = sUryavikAsipA, kumudaM candravikAsipamaM kuvalayadalaM-nIlakamalapatraM ca teSAM nikaraH-samUhaH tena sadRze lakSaNaprazaste-prazastalakSaNopete nirmale ujjvale kAnte=ganohare ca nayane yAsAM tAstathA ' AnAmiya cAvaruDla kiNhabbharAi saMThiya saMgayA yaya sujAyataNukasiNaniddhabhUmagA ' AnAmitacAparucirakRSNAbhrarAjisaMsthitasaMgatasujAtatanu kRSNasnigdhabhravaH-AnAmitaubakrIkRtau cApau = dhanuSI tadvat rucire kRSNA bhrarAjisaMsthite-kRSNogharekhAsadRze saMgate samucite Ayate dIrgha sujAte svabhAtAlu aura jihvA jinakA rakta kamala ke samAna, tathA raktapanapatra ke samAna sukumAra hotI hai / ( kaNavIramaulakuDila adhbhuNNayaujjutuMganAsA nAsikA karNikAra kanera-kI kalikA-kalI-ke samAna akuTila tathA abhyunata, RgvI-sarala, aura tuGga-madhya meM unnata hotI hai| ( sArayanavakamala kumuyakuvalayadalanigarasarisalakkhaNapasatthanimmalakatanayaNA / jinake donoM nayana zaradakAlasaMdhi sUryavikAsI kamala ke tathA candra vikAsI padma ke, kuvalaya dala ke, nIla kamala ke patrake samUha jaise hote haiM / prazasta lakSaNoM se yukta, nirmala-ujjvala, evaM kAnta-manohara hote haiN| (AnAmiyacAcaruhala kiNhAbharAisaMThiyasaMgayAyayasujAyataNukamiNanibhUmagA) jinakI donoM bhohe vakrIkRta dhanuSa 47 vI tathA ale patra vA subhA2 saya cha, "kaNavIrama ulakuDilaabbhu gNaya ujjutuMganAsA " tebhanI nAsira unI jI vI madhudisatayA unnata, RjvI-sa21 mata tu-madhyama acI DAya cha, "sArayanavakamalakumuyakuvalaya - dalanigara-sarisa - lakkhaNapasatya-nimmala- kaMtanayaNA" jemanAM bane nayana zaradaRtunA sUrya vikasita kamaLa tathA candra vikasita panI pAMkhaDIo jevAM tathA nIlakamalanA patrasamUha jevAM, prazasta lakSaNepaai, ni -Sarirqn, bhane manoDa hAya che. " AnAmiyacAvaruilakiNhabharAisaThiyasaMgayAyayasujAyataNukasiNa niddhabhUbhagA" bhannA ne- abh| vakIkRta dhanuSyanA jevI mahara, zyAma vAdaLonA samUha jevI, saMsthita, For Private And Personal Use Only
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 480 praznavyAkaraNasUtre vataH sundare tanU pratale kRSNe-kRSNavaNe snigdhe cikkaNe bhruvau yAsAM tAstathA / ' allINapamANajuttasavagA' AlInapramANayuktazravaNAH = AlInau-stabdhau pramANayuktau-samucitapramANau zravaNau kau~ yAsAM tAstathA etAvadeva na ? kintu " sussavaNA' muzravaNAH = zabdagrahaNazaktisampannayuktAH, 'pINamaTThagaMDalehA' pInamRSTa gaNDarekhA-pInA=puSTAdRSTA-mamRNA sukumArA gaNDa rekhA-kapola pAlI yAsAM tAstathA 'cauraMgulavisAlasamaniDAlA' caturaMgulavizAlasamalalATA = caturaMgulaM-caturaMgulapramANaM vizAlaM-vistIrNa samaM samatalaM lalATaM yAsAM tAstathA 'komuI rayaniyaravimalapaDipuNNasommavayaNA ' kaumudI rajanIkara vimalapatipUrNa saumyavadanA: kaumudI-kArtikI pUrNimA tasyA yo rajanIkaraH = candra tadvat vimalaM-nirmalaM pratipUrNa saumyaM subhagaM vadanaM yAsAM tAstathA kArtikIpUrNacandravadanAH, 'chattuNNayauttamaMgA' chatronnatottamAGgAH chatravatsamuchitamastakAH 'akavi lasumiNiddhadIhasiriyA / apilamusnigdhadIghazirojAH = akapilA = api kesamAna rucira, kRSNamegharAji ke samAna, saMsthita, saMgata-ucita AkArayukta, Ayata-dIgha, sujAta-svabhAvataH sundara, tanu-patalI, kRSNa-kRSNavarNopeta, aura snigdha-cikanI hotI haiN| (allINapamANajuttamavaNNA ) AlINa-stabdha evaM samucita pramANa se yukta inake donoM kAna hote haiM / ( sumsavaNA ) tathA ye donoM hI kAna zabdagrahaNa. karane kI zakti se yukta hote haiN| (pIgamaTTagaMDalehA ) inakI kapolapAlI pIna-puSTa aura mRSTa-sakumAra hotI hai / (cauraMgulavisAla samaniDAlA ) inakA vistIrNa lalATa cAra aMgula pramANavAlA hotA hai tathA sama-samatala hotA hai / ( komuIrayaniyara vimala paDipuNNa sommavaya gA) inakA mugva kArtikI pUrNimA ke caMdramaMDala ke samAna nirmala tathA pUrNa hotA hai / mubhaga hotA hai / ( chatuNNayauttamaMgA ) samucchita vistArita chatra ke samAna inakA mastaka unnata hotA hai ! (avila susiNiddhasAta-su31, mAyata-Hial, sunata-462tI rIte 25 suMdara, tanu-pAtI, // zanI mane snigdha-bhusAyama hAya che. "allINapamANajuttasavaNNA" tamanA manne na 25 mane sapramANa DAya cha. " sussavaNA" te bhanne AnanI zravaNazasti sarasa DAya che. "pINamaTUgaMDalehA" tamanA pAsa puSTa mane sumA2 DAya che. " cauragulavisAlasamaniDAlA" tabhanu viza sasATa yA2 mA paDA bhane samatasa khAya che. "komuI-raya-niyaravimala paDipuNNasommavayagA" tebharnu bhu5 AtI pUnamanA yandramA nima tayA pUrNa hAya che. "chattaNNayauttamaMgA" vistI chatra samAna unnata tabhanu masta DAya che. " akavilasusiNiddhadIhasirayA " temanAM mAthA 52nA For Private And Personal Use Only
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - sudazinI TIkA a. 4 sU0 13 yugalimIsvarUpanirUpaNam zAH kRSNA ityarthaH susnigdhAH sukomalAH dIrghAzca zirojAH kezA yAsA tAstathA 'chatta 1 jjhaya 2 jUva 3 thUma 4 dAmaNi 5 kamaMDalu 6 kalasa 7 vAvi 8 sotthiya 9 paDAga 10 jaya 11 maccha 12 kumma 13 rahavara 14 magara 15 aMka 16 thAla 17 aMkusa 18 aTThAvaya 19 mupaiTa 20 amara 21 siriyAbhiseya 22 toraNa 23 meiNi 24 udahivara 25 pavarabhavaNa 26 girivara 27 gharAyasa 28 sulaliyagaya 29 vasabha 30 sIha 31 cAmara 32 pasastha battIsalakravaNadharAo'chatra 1 dhvaja 2 yUpa3 stUpa 4 dAmanI5 kamaNDalu 6 kalaza7 vApI 8 svastika 9 patAkA 10 yava 11 matsya 12 kUrma 13 sthavara 14 makarA 15 'GkaH 16 sthAlA 17 azA 18 'STApada 19 supratiSThA 20 'mara 21 zrIkAbhiSeka 22 toraNa 23 medinyu 24 dadhivara 25 pravarabhavana 26 girivara 27 varAdarza 28 sulalitagaja 29 vRSabha 30 siMha 31 cAmara 32 prazasta dvAtriMzallakSaNadharAH, tatra-chatta' chatraM 1 'jjJaya ' dhvajaH 2 'jUva' yUpaH dArUstambhavizeSaH 3 'thUbha ' stUpaH= 'cautarA' iti bhASA prasiddhaH4, 'dAmiNi' dAmanI = rajju:-tadAkArarekhetyathaiH 5. kamaNDaluH - prasiddhaH 6, dIhasirayA) inake mastaka ke keza vilakula kAle hote haiM ! susnigdhasukomala evaM dIrgha-laMbe hote haiN| (chatta 1 jjhaya 2 jUva 3 thUma 4 dAmaNi 5 kamaMDalu 6 kalama 7 vAvi 8 sotthiya 9paDAga 10 jaba 11 maccha 12 kuMbha 13 rahavara 14 magara 15 aMka 16 thAla 17 aMkusa 18 aTThA. ghaya 19 mupaidu 20 amara 21 siriyAbhise ya 22 toraNa 23 meiNi 24 udahivara 25 pavarabhavaNa 26 giri vara 27 varAyaMsa 28 mulaliyagaya 29 vasabha 30 sIha 31 cAmara pasatya battIsalakkhaNadharAo) ye ina prazasta battIsa 32 lakSaNoM ko dhAraNa karatI haiM-chatra 1dhvajA 2, yUpa-staMbha 2, stUpa-cotarA 4, dAmanI-rassI 5, kamaNDalu pAsa tadana mi, suramA bhane khaini sya che. " chatta 1 saya 2 jUva 3 thUbha 4 dAmaNi 5 kamaDalu 6 kalasa 7 vAvi 8 sosthiya 9 paDAga 10 java 11 maccha 12 kuMbha 13 rahavara 14 magara 15 aMka 16 thAla 17 aMkusa 18 adrAvaya 19supaiThTha 20 amara 21 siriyAbhiseya22 toraNa 23 meiNi 24 udahivara 25pavarabhavaNa 26 girivara 27 varAyaMsa 28 sulaliyagaya 29 vasabha 30 sIha 31 cAmara 32 pasasthavattIsalakkhaNadharAo" te yugatira satanAma mA pramANe 32 (batrIsa) uttama lakSaNe dhAraNa kare che- (1) chatra (2) 4 (3) yU5-20 (4) 2tuu5-ymRtre| (5) hamanI. 29, (6) 44, (7) 4120 (8) pAyI (6) paritaH (10) patA For Private And Personal Use Only
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mhaakaal 'kalasa ' kalaza:= ghaTaH 7 'vAvi' vApI 8' sosthiya ' svastIkaH9 'paDAga' patAkA 10 'java' yavaH 11 'maccha ' matsyaH 12 'kumma' kUrma:-kacchapaH 13, rathavaraH-pradhAnarathaH 14 'magara' makaraH 15, aGkaH-ratnAkaracihnavizeSaH 16, 'thAla ' sthAla:=pAtravizeSaH 17 aGakuzaH 18 'aTTAvaya' aSTApadaMgRtaphalakaM 19 'supaTTa' supratiSThakaM-sthApanakaM pAtravizeSaH 20 amaraH- devavizeSaH 21 'siriyAbhiseya' zrIkAbhiSekaH 22 toraNaM 23 ' meiNi' medinI-pRthvI 24 udadhivaraH 25 ' pararabhavaNa' pravarabhavanaM 26 girivaraH 27 'varAyaMsa ' varAdarza: prazastadarpaNaH 28 mulaliyagaya ' mulalitagajaH 29 'vasama' vRSabhaH 30, sIha ' sihaH 31 cAmaraM 32 ca ityetAni prazastAni dvAtriMzaralakSaNAni teSAM dharA yAstAstathAH, 'haMsasaricchagaIo ' haMsamadRzagatayaH, ' koilamahuragirAo' kokilamadhuragiraH kokilamadhurasvarAH, 'kaMtA' kAntAH manojJAH, 'sadassa aNumayAo ' sarvasyA'numatAH - savajanamiyAH vavagayavalIpaliya6, kalaza 7, vApI 8, svastika 9, patAkA, 10, yava, 11, matsya 12, kUrma-kacchapa 13, rathavara-pradhAnaratha 14, makara 15, aMka-ratna ke AkAra jaisA cihna 16, sthAla-thAla 17, aMkuza 18, aSTApada-taphalaka 19, supratiSThaka-ToNA 20, amaradevavizeSa 21, abhiSeka karatI huI lakSmI 22, toraNa 23, medinI-pRthvI 24, udadhivara-samudra 25, uttamabhavana 26, uttamaparvata 27, sundara darpaNa 28, sulalitagaja 29, vRSabha-caila 30, siMha 31, aura cAmara 31 / (haMsasaricchagaI ) inakI gaticAla-ha~sa kI gati jaisI hotI hai| (koilamaharagirAo) unakI vANI-koyala kI vANI jaisI madhura hotI hai / (kaMtA) ye atyaMta manojJa hotI haiM / ( savvassa aNumayAo ) samasta janoM ko priya lagatI haiN| (11) yava (12) matsya, (13) ma-yo, (14) uttama. 25 (15) bhAra (16) -2(nanA 22 cihna (17) thANa (18) madhuza (18) maSTA54gd584, (20) supratiSTha-zin (21) abha2-vavizeSa (22) aniye 42tIsakSmI (23) to295 (24) mehinI-pRthvI, (25) dhiM12-samudra (26) uttama bhavana (27) uttama. 5'ta (28) su42 4595 (28) sudara 24 (30) vRSama (31) siMha ane (32) yAbha2. "haMsasaritagaI" temanI yAda sanI yAsa vA khaya cha, "koilamahuragirAo" temanI vA choyasanI pA ravI bhIhI DAya cha, " kaMtA" te satyAta bhanI 2 DAya cha, bhane " savvassa aNumayAo" saghA vahine priya lAge che. "vavagayavalo paliyavaMga For Private And Personal Use Only
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surarzinI TIkA a0 4 sU. 13 yugalinIsvarUpanirUpaNam vaMgaduvvaNavAhidobhaggasoyamukAo' vyapagatavalIpalita vyaGgadurvarNavyAdhidaurbhAgyazokamuktAH vyAgatA-aSTA valI = carmazithilatA tathA palitaM kezazuklatvaM vyaGga-aGgavikalatA durvaNaH-vairUpyaM vyAdhiH zarIravyathA, daurbhAgyaM vaidhavyaM zokaHkhedazca ermuktAH = ratidA yAstAstathA 'uccattaMga ya narathovUgamUsiyAo' uccatvena ca narastokenocchitA: uccatvena zarIroccatvena ca narebhyaH puruSebhyo stokonaM-kiJcinyUnaM yathAsyAttathA ucchUinAH uccAyAstAH tathA-purupapramANAt kizcidalpapramANonnatAH, 'siMgArA''gAracAruvesA' zRGgArA''gAracAruveSAH, zRGgArasya zrRGgArarasasya AgAramiva-gRhamiva cAruH sundaraH veSaH vastrAdivibhUSA yAsAM tAstathA 'muMdara thaNajahaNavayaNakaracalaNaNayaNA ' sundarastana. jaghanavadanakaracaraNanayanAH = sundarANi stana-jaghana-badana-kara-caraNa - nayanAni yAtAM tAstathA 'lAvaNNarUpajodhaNagopaveyA' lAvaNya rUpayauvanaguNopetA:lAvaNyaM = zarIrasaundaryavaiziSTayaM nikhilAvayavAtirekisvarUpazobhAvizeSaH rUpaM ( kvagavalIpaliyavaMgaduvyagavAhido bhagga soyamukkAo) inakI camaDI meM zithilatA kahIM nahIM AtI hai / vAloM meM saphedI nahIM AtI hai| inakA koI bhI aMga vikala nahIM hotA hai / virUpatA inameM bilakula nahIM hotI hai / vyAdhi kA inameM abhAva hotA hai / vaidhavya rUpa daurbhAgya se rahita hotI haiM / zoka aura kheda se varjita hotI haiM / (uccatteNa ya narazeyUNa. mUsiyAo ) UbAI meM ye manuSyoM se kucha hI kama hotI haiM / ( siMgArAgAracArUvesA ) zRMgArarasa ke ghara jaisA inakA sundara veSa-vastrAdi veSabhUSA hotA hai| (sundara thagajahaNavayaNakaracalaNaNayaNA) inake stana, jaghana, vadana, kara, caraNa, aura nayana sundara hote haiN| ( lAvaNNarUvajo. vvaNagugovaveyA ) inameM lAvaNya, rUpa, yauvana evaM guNa asAraNa hote haiN| dubbaNavAhidobhaggasoyamukkAo " temanI yAmasli ziwial ApatI nathI, vALa sapheda thatA nathI, temane kaI paNa aMge kheDa hetI nathI, temanAmAM virUpatA bilakula hotI nathI, vyAdhi temane paDatI nathI kAraNa ke teo nIrogI hoya che, teo vaidhavya rUpa durbhAgyathI rahita hoya che. ane us mane methI 2Dita ya che. " uccatteNa ya narathovUNa mUsiyAo" bhanudhyo 42di temanI yA thoDI DAya cha. " siMgArAgAracAruvesA" temanI veSabhUSA zrRMgAra 2sn|| 52 2vI khAya che. ' muMdarathaNajahaNavayaNakaracalaNaNayaNA" tamanA stana, pA, pahana, 42, nya , ane nayana hara hAya che. " lAvaNNarUvajovaNaguNovaveyA" temanAmA 155, 35, yopana bhane 21 For Private And Personal Use Only
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir baTara praznavyAkaraNasUtre = = nAsikA nayanAgrAkAraH yauvanaM taruNAvasthA, guNAH = audAryamAdhurya saukumAryAdayastairupetAH = yuktA yA svAstathA, 'gaMgavaNavivaracAriNI ovyaaccharAo' nandanavana vivaracAriNyavApsarasaH = nandanavanama dezasaJcaraNazIlA apsa - rasa iva, uttarakuru mANasacchAo ' uttarakurUmAnupApsarasaH = uttarakuruSu mAnuSa svarUpA apsarasaH 'accharagapecchaNijjAo' Azrarya prekSaNIyA: = adbhutarUpatvAdAzraryeNa prekSaNIyAH, tiSNi palio mAI paramAuM pAlahattA ' trINi palyopamAni paramAyuH pAlayitvA ' tA api - uttarakurudevakuruvanavivaranivAsI naragaNapramadA zArIrika viziSTa saundarya kA nAma lAvaNya hai| yaha lAvaNya samasta avayavoM ke saundarya se bhI pare svarUpa kI zobhA vizeSa rUpa hotA hai| nAsikA, nayana, Adi kI samucita jo AkAra racanA hai vaha rUpa hai / taruNa avasthA kA nAma yauvana hai| audArya, mAdhurya saukumArya Adi kA nAma guNa hai| (gaMdaNavaNavivaracAriNIogya accharAo uttarakurumANasaccharAo) naMdanavana meM vicaranevAlI apsarAoM ke samAna ye uttarakurU kI bhUmi meM manuSya rUpiNI apsarAe~ haiN| (accharagavecchaNijAo) adbhutarUpa zAlinI hone ke kAraNa ye Azcarya se dekhane yogya hotI haiM, arthAt - inako dekhane se manuSya ko bahuta adhika Azcarya hotA hai / kAraNa inakI rUpa saMpatti aisI adbhuta hotI hai jo manuSyoM meM aura jagaha nahIM pAI jAtI hai| (tiSNipalio mAI paramAuM pAlahattAtAo vi avitittA kAmANaM uvaNamaMti maraNadhammaM ) inakI utkRSTa sthiti tIna palya kI hotI hai| itane kAlataka ye devakuru uttarakuru asAdhAraNa hoya che. zAririka viziSTa saune lAvaNya kahe che. te lAvaNya samasta avayavAnA. sau uparAMta svarUpanI viziSTa zAbhArUpa hoya che. nAsikA, nayana AdinI suDALa AkAra vALI racanAne rUpa kahe che. taruNu avasthAne yauvana De che. udAratA, bhAdhurya, abhaNatA Adi guNa gAya cha, " NaMdaNavaNavivaracoriNI ovvaaccharAo uttarakurUmANasaccharAo " naMdana thanamAM vicaratI apsarAe jevI te uttarakunI bhUmimAM manuSyarUpiNI yAsarAyo che. " accharagapecchaNijAo " madbhuta sauMdaryavAjI hovAne araNe te strIo AzcayathI jovA jevI hAya che, eTale ke temane joI ne manuSyane atyata Azcaya thAya che kAraNa ke temanuM rUpa eTaluM badhu apUrva hAya che. ke te rUpa manuSyAmAM kAi paNa jagyAe jovA maLatuM nathI. " tiSNipali mAI' paramAu pAlaittA tAo vi avitittA kAmANaM utraNamaMti maraNadhamma " temanI utkRSTa sthiti traNa padmanI DhAya che. eTalA samaya sudhI te devaku For Private And Personal Use Only
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surazinI TokA a04 sU0 1.4 caturthamanto nirUpaNam api, 'avitittA kAmANaM' atRptA kAmAnAm kAmopabhogeSvatRptA eva 'uvaNamaMtimaraNadhammaM ' upanamanti maraNadharma-mriyanta ityarthaH / / sU013 // etAvatA'brahmAkhyacaturthAdharmadvArasya ' ye ca kurvanti' iti paJcamamantaranirUpitam / sAmprataM pUrvamanuktaM ' yathAkRtam / iti tRtIyamantara ' yatphalaM dadAti ' iti caturthamantAraM ca varNayannAha-'mehuNa' ityAdi mUlam-mehuNasannAsaM pagiddhAya mohabhariyA satthehi haNaMti ekamekaM visaya-visa-udIraehiM avare paradArehi hammaMti visuNiyA dhamanAsaM sayaNavippaNAsaM ca pAuNaMti parasta dArAo je aviryaa| mehuNasaNNA saMpagiddhAya mohabhariyA assAhatthI gavAya mahisA migAya mAriti ekkamekaM / maNuyagaNA bAnarA ya pakkhI ya virujhaMti mi. tANi khippaM bhavaMti sattu / samayadhamme gaNe ya bhiMdati pAradArI dhammaguNarayAya baMbhayArI khaNega ulloiMti critaao| jasamaMtA suvvayA ya pAvaMti ajasakittiM / rogattA vAhiyA vaTuMti royavAhI, duveya loe durArAhagA bhavaMti ihaloe ceva paraloe parassa dArAo je aviryaa| taheva kei parassa dAraM gavesamANA gahiyA ya hayAyabaddhAruddhA ya evaM jAvagacchaMti viula mohAbhibhUyasaNNA / mehuNa mUlA ya savvaMti tattha tattha vattapuvA saMgAmA jaNakkhayakarA nivAsinI striyAM kAmasukhoM ko bhogatI rahatI haiN| parantu phira bhI unase ye tRpta nahIM hotI haiN| isa taraha kAmabhogoM meM atRpta banakara hI ye anta meM mRtyu ko prApta ho jAtI haiM / / sU013 // nivAsinI lalanAo kAmaga bhegavyA kare che, chatAM paNa temanAthI teo tRmi anubhavati nathI. A pramANe kAmagathI atRpta rahIne ja teo mRtyu pAmecha. // sU. 13 // For Private And Personal Use Only
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 46 navyA kaNasUtre sIyAe dovaIeyakae, rUpiNIe paumAvaIe tArAe kaMcaNAe rattasubhaddAe ahinnivAe suvaNNaguliyAe kinnarIe ya surUva vijjumaIe rohiNIe ya, aNNe ya mAjhyA bahavo mahilAe suvvaMti aikaMtAsaMgAmA gAma dhammamUlA / abaMbhaseviNo ihaloe tAvanaTThA paraloe ya nahA mahayA mohatimiraMdhayAre ghore tasathAvarasuhuma bAyaresu pajattamapajattasAhAraNasarIrapatteya sarIresu ya aMDaya poyaya jarAuya rasaya saMseima saMmucchima ubbhijja uvavAiesu ya naraga tiriyadevamANUsasu jarAmaraNaroga sogabahulesu paliomasAgarotra mAI aNAdIyaM aNavadaggaM dahimadaM cAuraMta saMsArakaMtAraM aNupariyahaMAMta jIvA mahAmohavasa saMniviTThA // 14 TIkA- 'mehuNa saNNA saMpavidvAya ' maithunasaMjJAsampravRddhAzra - maithunA''saktAH ' mohabhariyA' mohanRtAH = ajJAnapUgaH, 'visayavisaudI ra ehiM vapayavipodIrakaiH = isa taraha yahAM taka sUtrakAra ne abrahma nAmake caturtha dvAra kA yaha pAMcavA antardvAri kahA, aba ve pUrva meM anukta " yathA kRnam " isa tRtIya antara ko aura " yatphalaM dadAti" isa caturtha antardvAra ko prarUpita karate haiM- 'mehuNe saNNA saMpagidvAya ' ityAdi0 / TIkArtha :- ( mehuNasaNNA saMpagiddhA ya) jo prANI maithuna saMjJA meM Asakti se yukta hote haiM arthAta maithuna meM atyaMta Asakta rahate haiM ve A rIte mahIM sudhI sUtrakAre brA nAmanA cAthA adhama dvAranuM pAMcamu' antardvAra varNavyuM, have jenuM varNana karavAnuM bAkI rAkhyu hatuM te " " yathA kRtam " nAmanA zrI antarddhAranuM tathA " yatphala' dadAti " te yathA mantadvarinuM iSANu re che - " mehuNasannA- saMpagiddhA tha " tyAhi -- TIDArtha ! -- " mehuNasaNNA saMpagiddhAya " ne vo maithunamA atyaMta zrAsasta rahe che tethe| "mohabhariyA " te maithunaya manA bhoDathI larapUra For Private And Personal Use Only
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a0 4 sU0 14 caturthamantadhAranirUpaNam zabdAdi viSayaviSayasya pravarta kaiH 'satthehiM ' zastraiH 'ekkamevaka' ekaikaM = pratyeka 'haNaMti' nnti| 'avare' apare kecit 'paradArehi' paradAraiH parastrImiH 'hammati' hanyante mAryante, 'paradArai-rityatra kartari tRtIyA / yadvA hetau tRtIyA-paradArAnimittIkRtya anyaibalavadbhiH pAradArikaihanyante / 'visuNiyA ' vizrutAH pAradArikatvena prasiddhAH santaH kecit 'dhagaNAsaM ' dhananAzaM = ' sayaNavippaNAsaM' svajanavipraNAza svajanaviyoga ' pAuNaMti ' prApnuvanti, ayaM bhAvaH rAjapuruSAstatrAgatya paradArikANAM dhanaM gRhNanti, paradArikaM baddhA daNDanArtha daNDasthAnaM nayanti ca / yadvA-paradAraprasAdanArtha svakIyaM pitrAdyupArjitaM dhanaM paradArebhyaH praya(mohabhariyA ) usa maithukarUpa karma ke mohase bhare hue hone ke kAraNa, adhavA-viveka se vikala bane rahane ke kAraNa (visayavisa udIraehisatthehiM eka mekkaM haNaMti ) zabdAdi viSayarUpa viSaya ke pravartaka zastroM se Apasa meM eka dUsare ko mAra DAlate haiM / ( avare ) kitaneka prANI (paradArehiM hammati ) parastriyoM dvArA mAra diye jAte haiN| athavA parastrI ko nimitta karake anya balazAlI pAradArika puruSoM dvArA maithunasaMjJA meM Asakta mativAle vyakti mAra diye jAte haiM / ( visuNiyA ) pAradArika parastrI-lampaTa rUpa se prasiddha hue kitaneka manuSya (dhaNaNAsaM) apane dhanake vinAza ko aura ( sayaNavipaNAsaM) AtmIyajanoM ke vinAzako ( pAuNaMti ) prApta karate haiN| tAtparya isakA yaha he kI parastrIlaMpaTa vyakti ke pAsa rAjapurUSa Akara usake dhana ko chIna lete haiN| aura bAMdhakara use daMDa dene ke nimitta kArAgAra meM le jAte haiN| athavA-parastrI ko prasanna karane ke liye pAradArika manuSya apane pitA Adi dvArA upAnita pAne 4 / 26, 25515 (434 hita manI pAne 42 'visayavisaudIraehiM satthehiM ekameka haNaMti " Avad viSaya35 viSana! prayA24 zastro 13 542 / ma2 sIna meM bhI ne bhArI nAme cha. " avare" yA do| "paradArehiM hammati" 52trI dvArA vAya che. athavA 52strIne 20 bIjA baLavAna parastrIgamana karanArA puruSe dvArA maithuna sevanamAM Asakta puruSAne bhArI nApAmA mAve che. " visuNiyA" 5226 58 gAtA 388 puruSo "dhaNaNAsaM" pAtAnA dhananA nAza bhane " sayaNa vippaNAsaM" mAtmIya banAnI nAza " pAuNaMti "nAta cha. tanA lAvA sa cha parastragAmI puruSanI pAsethI rAjapuruSo temanuM dhana japta kare che, ane tene bAMdhIne zikSA karavAne mATe kedakhAnAmAM laI jAya che. athavA parastrIne rIjha. vavA mATe parastrIgAmI puruSa pitAnA pitA Adi dvArA upArjita dhana te For Private And Personal Use Only
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir * orterres , chanti, tatra pratibandhakAn svajanAnapi pAradArikA nighnantIti / ke ityAhapararasadArAo je avizyA' parasya dArebhyo yesbiratAH = parastrI prasGgAzva viratAH parastrIsaGgaparAyaNAityarthaH / tathA mehuNasaSNAsaMpaviddhAya ' maithunasAsamma vRddhAva ' mohabhariyA ' mohabhRtAH = mohagrastAH ' arasAhatthogavAya ' azvAH Eftaar nicea 'fter ' mahiSAH ' migAya' mRgAca ' ekamekkaM ' ekaikaM - pratyekaM parasparamityarthaH ' mAre'ti' mArayanti / ' maNuyagaNA ' manujagaNA 'vA narAya ' vAnarAva ' pavakhoya' pakSiNazca ' vijayaMti ' virudhyate= erect vizeSaM - prApnuvanti / tathA maithuna sevanAt 'mittANi' mitrANi ' khippaM ' zimaM zIghraM 'sattU ' zatravo bhavanti, punazca 'samayadhammagaNeyabhidati ' samayadharmagaNAMca kiye hue dravya ko usake liye de dete haiM, aura jo isa viSaya meM unake liye koI AtmIya baMdhU pratibaMdhaka hotA hai use be mAra DAlate haiN| ( parassadArAo je avirayA ) yaha saba kukRtya ve hI vyakti karate haiN| jo para kI strIyoM ke sevana karane rUpa akRtya se virata nahIM hote haiN| tathA - isI taraha ( mehUNasagAsaMpagiddhA ya) maithunasaMjJA meM Asakta ( mohabhariyA ) maithunasaMjJA se vimohita mativAle ajJAnI prANI ( asmAhatthI gavA ya mahimA migA ya ) azva, hastI, gAya, mahiSa, mRga haiM ve bhI ( ekamekaM mAreMni) Apasa meM eka dUsare ko mAra DAlate haiN| isI taraha (manughagaNA) manuSyagaNa ( vAnarAya) baMdara evaM (pakkhIya) pakSI bhI ( viruti ) eka dUsare kA virodha karate haiM tathA (mittANivippaM bhavati sattU ) isI karma ke sevana se mitrajana bhI zIghra zatru bana jAte haiN| phira jo pAradArika parastrI meM Asakta hote haiM ve (samaya) For Private And Personal Use Only - strIne ApI che, ane tenA e paragamananA kRtyamAM je kAI saMbaMdhIo mADIsI 35 thAya che tebhane bhArI nAthe che. " parassadArAo je avizyA " je leka parastrIgamana rUpa mukRtyathI virakta thaI zakatA nathI te leAkA ja A : tyo pure che. tathA me 4 : abhAle " mehuNasaNNA saMpagiddhAya " maithuna saMjJAbhAM khAsata, "mAhabhariyA " maithuna sajJAbhAM vibhohita bhanavAjA ajJAnI ." assAhasthI gavA ya mahisA migA ya azva, hAthI, gAya, leMsa, bhRga, Adi prANIe paNa ekameka' mAreti " yAyasabhAM jhaDIne meDa jIlane bhArI nAce che. se rIte " maNuyagaNA " manuSyo, vAnarA ya " vAnaro, " pakkhI ya" mane pkssii| patha meDa jIlaneo vizedha pure che. " mitANitripaM bhavaMti sattU " e kamanA sevanathI mitro paNa jaldI temanA zatru khanI jAya che. vaLI paraNImAM Asakta lA 46 samaya " potAnA siddhAMtono, "C 66
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzimI TIkA a0 4 sU0 14 dhatumantaranirUpaNam bhindanti-samayAn = siddhAntAn dharmAn-zrutacAritralakSaNAna-gaNAna-samasAmA. cArijanasamUhAn vinAzayanti 'paradArI' paradAriNaH prstriisktaaH| tathA 'dhammaguNarayAya' 'dharmaguNaratAzca = sadAcAraparAyaNAH 'baMbhayArI ' brahmacAriNaH 'khaNeNa ' kSaNe naiva =alpakAlenaiva - bahu kAlarakSitAdapi 'caritAo' cAritrAt ' ullodvaMti' ulloTayanti-nipatanti / 'jasamanto' yazazvinaH 'munbayA ya sughratAzca = vrataparipAlakAH api ' ajasakitti' ayazaHkIrti 'pAti' prApnuvanti / 'rogatA' rogArtAkSayAdirogagrastAH 'bAhiyA' dhyApitA: kurAdipIDitAH 'royavAhI ' rogavyAdhIna 'baDuti ' vardhayanti tena 'duveyaloe durArAhagA bhavaMnti' dvayozca lokayodurArAdhakAH = AtmavirAdhakA apane siddhAntoM ko, (dhamme ) zrunacAritra rUpa dharmako, evaM (gaNe ya) samAna sAmAcArI vAle gaNa ko (bhidaMti ) naSTa kara DAlate haiM / tathA(dhammaguNarayA ya) jo dharmaguNa rata-sadAcAraparAyaNa (bhayArI ) brahmacArI hote haiM ve bhI (khaNe NaM ) kSaNa bhara meM (carittAo) bahanakAla ke surakSita apane caritra se isI eka durguNa ke vaza se ( ulloTati) nipatita ho jAte haiN| tathA (jasamaMto) jo yazasvI evaM (sunvayA ya) vratoM ke ArAdhaka hote haiM ve bhI isI kAraNa ( ajasa kitti) apakIrti ko (pAti) prApta karate haiM (parasta dArAo je avirayA) isa paradAra sevana se jo prANI avirata hote haiM ve (rogattA ) kSayAdi rogoM se prasta ho jAte haiM aura ( vAhiyA) kuSTha Adi vyAdhiyoM se pIr3ita hote rahate haiM, itanA hI nahIM phira Age ke liye ve rogoM ko aura vyAdhiyoM ko baDhA bhI lete haiM / isa taraha ( duve ya loe ihaloe paraloe ceva) " dhamme " zruta yA23 35 dhanI bhane "gaNe ya" samAna sAmAnyAzavANA samUhAnI " bhiti" nAza 3rI nAmecha. taya " dhammaguNarayA ya"rojI zamazu 2tasahAyA2 parAyA, " baMbhayArI " brahmayArI hAya cha, tayA pAya "khaNeNa" kSaNavAramA " carittAo" ein samayI surakSita rANesA potAnA yAtriyoM meM se huzupane macIna ne " ulloTati" praSTa Is taya cha tathA " jasamaMto"2 yazasvI bhane " suvyayA ya" tIna mA2.54 hAya cha, tazA 551 me Aye " ajasavitti" asata "pAti" prAsa 2 . "parassadArAo je avirayA " 522trI manamA / satata mAsa 2 cha te! "rogatA " pAhizana mA 53. bhane "vAhiyA" 54 mAhi vyAdhisa yI pIyA 42 meTalaM nAhI paNa bhaviSyamAM temanA te roga ane vyAdhio vadhatA jAya che. A rIte temA " duveya loe-paraloe ceva" bhanne sabhA mAmA bhane parasabhA For Private And Personal Use Only
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre bhavanti / kayoyolokayoH ityAha ihaloe cetra paraloe' ihaloke caiva-ihajanmani paraloke ca parajanmani / ke te? ityAha-'parassa dArAo je avirayA' parasya dArebhyo ye'viratAH parastrIparAyaNAH / 'taheba' tathaiva -- kei' kecit 'parassa dAraM gadhesamANA' parasya dArAn gaveSamANAH = parastriyamanveSayantaH, 'gahiyA ya ' gRhItAzca janaiH 'hayAya ' hatAzca tADitAH 'baddharudvA ya' baddharudAzva-rajjmAdibhitra dvAH santaH paJarAdau niruddhAca evaM ' jAva gacchanti ' yAvat-adhogati prApnuvanti / atra yAvatpadagrahaNena tRtIyAdhyayanasthitaH / gahiyAya baddhaddhA ya ' ityArabhya narae gacchaMti girabhirAme' ityetadantaH pAThotrabodhya iti bhUcitam / ke te ityAha-ye 'mohAbhibhUyataNNA' mohAbhibhUtasaMjJAH mohe ajJAnena kAmAndhatayA vA abhibhUtA-parIbhUtA naSTA saMjJA-sadasadvivekamajJA donoM lokoM meM-isa loka aura paraloka ( durArAhagA ) Atma virodhaka ( bhavaMti ) banate haiM / tathA ( taheva ) isI prakAra ( kei parassadAraM gavesamANA ) jo parastrI kI gaveSaNA karane meM rata rahate haiM ve yadi usa kArya ko karate samaya (gahiyA ya ) pakar3a liye jAte haiM to ( hayAya ) bahuta burI taraha tADina kiye jAte haiM / aura ) ( baddha rUddhA ya ) rassI Adi se bAMdhe jAkara paMjara Adi meM baMdha kara diye jAte haiN| (evaM) isa taraha (jAva ) yAvat yahAM yAvat zabda se tRtIya adhyayana meM kathita " gahiyA ya baddharuddhAya" isa pATha se lagAkara "narae gacchaMtiNirabhirAme ) yahAMtaka kA pATha liyA gayA hai| jisase yaha samajhAyA gayA hai ki anta meM aise jIvoMkI baDI durdazA hotI hai aura ve bhara kara naraka meM jAte haiN| kyoMki (viulamohAbhUyasaNNA) aise manuSyoM kA vipula ajJAna se athavA kaoNmAndhatA se mada sadviveka bilakUla naSTa hotA " durArAhagA' mAtmaviza54 " maveti " mana cha. " taheva" 2 prabhAga ' kei parassAdAra gavesamANA " 2 52vInI dIna 27 cha, temA 2 te Aya 42tI mate " gahiyA ya" 54315014 to " hayAya" pANI 1 rAma zate temane bhAvAmA sAve cha, bhane "varuddhAya" ho mAhiyA DIna 542 himAM pUrI dhAma mA cha. " eva" sArIta " jAva " yAvat-2 yAvat 154 paDe Not madhyayanamA 4 " gahiyoya baddharuddhAya" thI sana " narae gacchaMti girabhirAme" sudhiin| pATha sevAmA Avela che. temAM e samajAvavAmAM AvyuM che ke chevaTe te jIvonI dazA bUrI thA cha bhane te! bharIne 124mA taya cha, 1261 "viulamohA. bhUcamaNNA" evA manubene sadaviveka, ajJAnathI athavA kAmAMdhatA ne lIdhe bilakUla For Private And Personal Use Only
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 14 caturthamantarinirUpaNam yeSAMte tathA / tathA -- mehuNamUlA ya' maithUnamUlAzca strI hetA evetyarthaH 'tattha tattha' tatra tatra loke zAstre ca 'vattadhunyA ' vRttapUrvAH bhUtapUSoH 'janasvayakarA' jana kSayakarA-janasaMhArakArakAH-rAmarAvagAdInAM 'saMgAmA' saMghAmAH suvati' zrUyante / kasyAH kasyAH striyo-nimittaM saMgrAmA jAtAH ? ityAha_ 'sIpAe docaIe kae' sItAyAH draupadyAzca kRte-sItAdraupadonimittamityarthaH evaM ' ruppiNIe paumAvaI-tArAe kaMvaNAe rattasubhadAe ahinniyAe suvaNNaguliyAe kinnarIra ya surUvavijjumaIe rohiNIe ya' rukmiNyAH, padmAvatyAH, tArAyAH, kAJcanAyAH, rakta pradAyAH, atikAyAH suvarNaguTikAyAH, kinazci jAtA hai| tathA (mehuNamUlA ya tattha tattha vattAbA,jaganvayakarA saMgAmA sucaMti ) loka aura zAstra meM jitane bhI pahile rAma rAvaNa Adi ke janakSaya kAraka saMgrAma hue sune jAte hai ve saba maithunamUlaka hI hue haiM / ina saba loka aura zAstra prasiddha yatra tatra hue saMgrAmoM kA mUla kAraNa eka strI huI hai| ____ aba sUtrakAra isI bAta ko vizeSa sphuTa karate haiM kisa 2 strI ke nimitta saMgrAma hue haiM isa viSaka ko kahate haiM-'sIyAe' ityaadi| TIkArya:-( sIyAe, dovaIe ya kae ) sItA aura draupadI ke nimitta (rUpiNIe, paunAvaI, tArAra, kaMvagAe. rataubhaddA ahiniyAe suvaNNAliyAra, kinnae, surUva vijumaIe, rohiNIe ya ) sabhI ke nimita, padmAvatI ke nimitta, tArA ke nimitta, kAMcanA ke nimitta, rakta sanadrA ke ninita, murvA guTikA ke nimitta, kinnarA ke nimitta, nAza paaye| ya che. ta! " mehuNanelA ya tattha tattha vatta mulvA jagakkhayakarA saMgAmA sucaMti " / suTimA rAma 2017 mA pasyenabhANusonI kSaya karanArA je saMgrAme thayA che. tathA zAstromAM je saMgrAme varNavavAmAM Ave che te badhAnuM mULa kAraNa maithuna ja che. te badhA lekaprasiddha tathA zAsaprasiddha sthaLe sthaLe thayelA saMgrAmanuM mULa kAraNa keI ne koI strI ja hatI. have sUtrakAra e bAbatanuM vadhu spaSTikaraNa kare che kayI kayI ratrIone 442 sAma! thaya te matAva cha-" sIyAe" tyAla. :-" sIyAe, dovaIe ya kae " sItA mane pahIna raNe " ruppiNIe, paumAvaIe, tArAe, kaMcaNAe, rattasubhadAe, ahinni gara suvaNNaguliyAe,-kinnarIe, surUvAvajjumaIe, rohiNIe ya" 24Ana nimitta, padmAvatIne nimite, tArAmatIne nimitte. kAMcanAne nimitte, raktasamudrAne nimitta, ahanikAne nimitte, suvarNa guTIkAne nimate, kinnarIne nimitta, saudaryavatI For Private And Personal Use Only
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznaNyAkaraNasUtre surUpavizunmatyAH, rohiNyAca, tattatsthAnaprasiddhAyAH kRte saMgrAmA abhUvan / AsAM caritaM tu tatadgranthebhyo'baseyam / aNNe ya evamAiyA bahano mahilAkae' anye caiyanAdikAH = evaM prakArAH bahavaH-aneke mahilAkRte strInimittaM ' atikatA' atikrAntAH bhUtapUrvAH 'gAmadhammamUlA ' grAmadharmamUlA:= maithuna mUlakAH 'saMgAmA' saMgrAmA jAtA iti, 'muvaMti' zrUyante loke zAstre ca / te cAbrahmasevinaH ' ihaloe tApanahA' ihaloke tAvanaSTAH = parastrIgamanenA''smavirAdhakA jAtAH, 'paraloe ya naTThA' paraloke ca naSTAH asadgati prAptAH kena kena prakAreNa paraloko naSTAmavantItyAha-ito mRtvA 'mahayAmohatimiraMdhayAre' mahAmohatimirAndhakAre-mahAmoha eva timirAndhakAraH gADhAndhakAro yatra sa tathA tasmin ghore-bhayaGkare etAdRze narake gacchanti / tato niHsRtya 'tasathAvaramuhumavAyarasu' trasasthAvarasUkSmavAdareSu ' tathA 'pajatamayajattAsarUpa vidyunmatI ke nimitta aura rohiNI ke nimitta saMgrAma hue haiM ( aNNe ya evamAiyA bahavo) tathA isI taraha ke aura bhI aneka (ahakatA) bhUtapUrva saMgrAma ( mahilAkae ) isI maithuna sevana nimittaka hue (suvvaMti) loka aura zAstra meM sune gaye haiN| :( ayaMmaseviNo ihaloe tAvanaTThA paraloe ya naTThA ) ye abrahmasevIjana isaloka meM to naSTa hote hI hai, sAtha 2 meM paraloka meM bhI naSTa hote haiM, arthAt parastrI sevana se jIva isaloka meM AtmavirAdhaka hokara paraloka meM bhI asa. iti ko prApta karate haiN| jaba ve yahAM se marate haiM taba ( mahayA moha timiraMdhayAre ) mahAmoharUpa gADha aMdhakAra se AcchAdita hue (ghore) bhayaMkara naraka meM jAkara utpanna hote hai| vahAM se jaba ve nikalate he taba vidhu-bhatI nimitta, bhane DimAna nimitta sAmI yA tA, " aNNeyapavamAiyA bahavo" tathA te 52na! wlan 5] bhane "aikkaMtA" bhUta na sAmI " mahilAkae " me bhaithuna sevanane nimitta thayArnu " suvvaMti" soma tathA zAlomA sAlavAmAM Ave cha.. ____" abaMbhaseviNo ihaloe tAvanadA paraloe ya navo" te bhaithunsevI ke A lekamAM te nAza durdazA pAme ja che paNa pAkamAM paNa naSTa thAya che, eTale ke parasmasevanathI leke A lekamAM AtmavirAdhaka thaIne paralokamAM paNa durgati prApta kare che, jyAre teo ahIMthI maraNa pAme cha tyAre " mahayA mohatimira dhayAre" maDAmA 35 // 8 mAthI paaye| "pore" 1542 127ma ne Sya thAya che. tyAMcI najAne tamA For Private And Personal Use Only
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - sudarzinI TIkA a0 4 sU0 4 14 caturthamantadvAranirUpaNam sAhAraNasarIrapatteyasarIresu' paryAptA'paryAptakasAdhAraNazarIrasatyekazarIreSu ca janmamaraNaM kurvanti / tato'pi niHsRtya * aMDa ya poyaya jarAuya rasa yasaMseima samucchima ubhijja uvavAiemu ya ' tatra aNDajAH pakSi matsyAdayaH 'poyana' potanA hastyAdayaH 'jarAuya ' jarAyujA-manuSyAdayaH, 'rasa ya' rasajA:-vikRtaraseSu samutpannAH 'saMseima' saMsvedimA saMsvedAt jAtA yUkA matkuNAdayaH 'saMmucchima' saMmRcchimA:-saMmachina jAtAH dadarAdayaH 'ubhijja' udbhijjAH pRthivImudbhidha jAtA zalabhAdayaH 'uvacAiya' auSapAtikAH deva nArakAdayazca, ityeteSu ca 'naragatiriyadevamANusemu' narakatiryagdevamAnuzeSu kIdRzeSu ? ityAha-' jarAmaraNarogasogabahulesu ' jarAmaraNarogazokabahuleSu( tasathAvarasuhumAvAyaresu) prasa, sthAvara, sUkSma, bAdara ina kAryoM meM, tathA (pajattamapajjattasAhAraNapatte ya sarIresu ya) paryAptaka aparyAptaka, sAdhAraNa zarIra, pratyeka zarIra ina paryAyoM meM janma maraNa karate haiN| vahAM se bhI nikala kara ve (aMDa ya poyaya jarAuya rasa ya saMse hama samucchiyaubhijjauvavAiessu tha) aMDaja jIvoM meM-pakSI matsya AdikoM meM, potajajIvoM meM hastI AdikoM meM, jarAyuja meM-jarA se paidA hone vAle manuSya AdikoM meM, rasaja jIvoM meM-vikRta rasoMmeM utpanna hone vAle kRmi Adi jIvoMmeM, saMsvedimoMmeM pasIne se honevAle yukA, matkuNa Adi jIvoMmeM, saMmUchima janmavAle dardura ( meDhaka ) Adi jIvoM meM, udbhijja jovoM meM-pRthivi ko bhedakara utpanna hone vAle zalabha Adi jIvoM meM aupapAtika janma dhArI deva aura nArakiyoM meM utpanna hote haiN| tathA ve (jarAmaraNarogasoga. bahule u naragatiriyadevamANu sesu ) jarA, maraNa, roga, zoka bahula, naraka, " tasathAvarasuDumavAyaresu" asAya, sthaap24|y, sUkSmAya mane mAyomA tathA " pajjattamapajjattasAhAraNasarIrapatteyasarIresu ya " paryApta, aryAta, sAdhAraNa zarIra, pratyeka zarIra Adi paryAmAM janma maraNa anubhave che. tyAMthI 5 nIjIne te " aMDaya-poyaya-jarAuya-rasaya saMseima-samucchiyaunbhijja uvavAiesu ya " 50 yomai-pakSI bhalya bhI, pAtA chamAM hAthI AdimAM jarAyujamAM manuSya AdikamAM rasaja jIvamAM vita rasomA anna nA2 mi mAhi vomaisaMsvedimoM mAM-52sevAthA utpanna thanAra jU, mAMkaDa Adi mAM, saMmUrNima janmavALA deDakA Adi mAM, uddhijajachamAM pRthvIne bhedIne utpanna thanAra tIDa Adi mAM, sIpati va mane nAsImAmA utpanna yAya 2. tathA tethe "jarAmaraNarogasogabAlesu naragatiriyadevamANusesu" 12, bharA roga bhane visa For Private And Personal Use Only
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 494 praznadhyAkaraNasUtre cotpadyante, tatra -- palioSamasagarovamAI ' palyopasAgaropamAni = palyopama sAgaro ramakAlaM yAvat kecitparibhramanti ! ye tu 'aNAdiyaM ' anAdikaMAdivajitaM ' aNavadaggaM' anavadanam anantaM 'dIhamAddhaM ' dIrdhA'dhyAna-dIrgha mArga' cAuraMtasaMsArakaMtAraM ' caturantasaMsArakAntAra = devamanuSyanArakatiryaglakSagacaturgatikasaMsAramahAraNyaM, ' mahAmohavasasaMniviTThA jaNA ' mahAmohavazasaMniviSTAnanAH mahAmohavazaMgatA abrahma se vinA janAH 'aNupariyaTRtti ' anuparyaTanti anantakAlaparyantaMparibhramanti // mU0 14 // pUrvoktaM nigamayannAha-' eso so ' ityAdi mUlam-eso so avaMbhasla phalavivAgo ihaloio paraloio ya appasuho bahudukkho mahabbhao bahurayappagADho dAruNo kakaso asAo vAsasahassehiM muccai, naya aveda. ittA atthihumokkho tti| evamAsu nAyakulanaMdago mahapyA jiyo u vIravara nAma dhenA kahesi ya abNbhss-phlvivaagN| tiyaM ca deva aivaM manuSyoM meM janmate haiM / ina meM (paliovamalAgarovamAI) kitaneka jIva pasyopamapramANa kAlataka aura kitaneka sAgaropama pramANa kAla taka yUnate rahate haiN| aura kitaneka aise bhI hote hai jo ( mahAmohavasasaMniviTThA) mahAmoha ke vazavartI hokara (aNAdiyaM aNavadaggaM ) anAdi anaMta (dIhamaddhaM ) utsaNio avatarpiNIrUpa dIrgha mArga yukta ( cAuraMtasaMsAra tAraM ) deva-manuSya naraka evaM tiryazcatirUpa cAragativAle saMsAra kAMtAra meM anaMtakAlataka ( aNupariyati ),paribhramaNa karate rahate haiN| sU014 // zokamaya naraka, tiryaMca, deva ane manuSya nimAM janma pAme che, temAMnA " paliovamasAgarovamAI" sA4 7 pakSyA5ma prabhArI sudhI bhane keTalAka sAgarepama pramANe kALa sudhI te nimAM bhramaNa karyA kare che. ane 454 7 me pAya cha re " mahAmohavasasaMnividvA" bhAbhI ne mAdhAna 28 "aNAdiyaM aNavadaggaM " manAhi manata " dIhamaddhaM " sapizI ARsapI 35 vI bhAga yuta " cAuratasaMsArakaMtAra" dveSa, manuSya, na24 bhane tiya ya 22 yA2 gatimA saMsAra sitAramA manata sudhI " aNupariyaeti" parijhama yA re cha. // sU. 14 // For Private And Personal Use Only
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a04 sU0 15 adhyayanopasaMhAra : eyaM taM abaMbhapi cautthaM sadeva maNuyAsurassa logassa patthaNijja evaM cirapariciyamaNugayaM duraMtaM tibami ||suu015|| ||cutthN ahamnadAraM samattaM // TokA-' eso so' eSa saH pUrvoktaH 'abhassa phalavivAgo' abrahmagaH phalaripAkaH ' iha loio' aihalaukikaH-manuSyabhavApekSayA, " paraloio ya' pAralaukiyazca narakAdyapekSayA ' appanuho' alpamukhAH - kSaNamAtrasukhajanakatvAt 'bahudukyo' bahudukkha:-pracuraduHkha hetutvAt ' mahanbhayo' mahAmayaH-vadhavandhana janmamaraNAdibhayotpAdakasAt 'bahurayaNagADho' bahurajaH pragADhaH-karmadalikabahutvAm ' dArUgo' dArUNaH-caturgatisaMsArabhrAmakatvAt 'kakaso' karkazaH dazavidha aba isa pUrvokta abrahma viSaya kA upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM- 'eplo so' ityaadi| TIkArtha-(emoso) yaha pUrvokta (ababhassa) abrahma-kuzIra. sevana kA (phalavivAgo) phalarUpavipAka (ihaloiyaparaloio ya ) manuSya bhava kI apekSA tathA narakAdi gati kI apekSA ( appasuho) kSaNamAtra sukha kA janaka hone se alpagukharUpa hai tathA ( bahudukkho) pracura duHkha kA hetu hone se mahAduHkhaprada hai, (mahamao) bakSa, baMdhana, janma, maraNAdi ke bhaya kA utpAdaka hone se mahAbhaya svarUpa hai| ( bahurayappagADho) aise karma karane vAlo ko karmoM kI sthiti aura anubhAga bahuta adhika mAtrAmeM baMdhAtA hai isaliye vaha bahurajaHpragADharUpa hai| (dArUNA) caturgati rUpa saMsArameM aise jIvoM kA hI bhramaga hotA hai-ataH have A pUrvokta abrahma viSayane upasaMhAra karatA sUtrakAra kahe che- " eso so" tyAdi N:-" eso so" mA pUrvarita " ababhassa" mAjha puyAritra sevnn| " phalavivAgo" savidhA " ihaloiyaparaloio ya' bhanuSya laqril apekSA " appasuho" kSamAtra sumano 44 pAne 2) mA5su535 cha, tathA " bahudukkho" matyAta dumana hetu upAyI mahAmaha cha, " mahamao" vadha, dhana, sanma, bha291 6 saya Birs havAthI mahAlaya 2135 cha, " bahurayappagADho" me bhI 42nArane bhanI sthiti ane anubhAga bahu ja dhAre pramANamAM baMdhAya che tethI te bahu ja pragADha35 cha. " dAraNo' sevA yAne 1 yA2 gati 35 sasAramA bhrama 42 For Private And Personal Use Only
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra kSetravedanAjanakatvAt 'asAo' AtA asAtavedanIyaH-kotpAdakatvAt vAsasahassehi varSasahasraiH = anekapalyopamasAgaropamAdikAlorUpabhogena 'muccai ' mucyate / tadeva vyatirekamukhenAha-naya avedaittA' navA'vedayitvAupabhogaM vinA na 'yokkhoti ' mokSo'sti / ' evaM ' uktarItyA 'AhaMsu' UcuH= kathitavanta bhUtapUryAstIrthaGkaragaNadharAdayaH / tathA-tadanusAreNaiva 'nAyakulanaMdago' jJAtakulanandanaH---siddhArtha kulAnandakaraH ' mahappA' mahAtmA paramAtmarUpaH 'jigo' caturgatirUpa saMsArameM bhramaNa karavAnekA kAraNa honese yaha dArUga hai| (kakaso) daza prakAra ko kSetravedanA kA janaka hone se yaha phalavipAka karkaza hai| (asAo) asAtavedanIyarUpa hone se yaha asAta hai-arthAt asAtA vedanIya karma ke udapa se yaha utpanna hotA hai isaliye asAtAvedanIyakarma ke dvArA utpAdya hone ke kAraNa yaha svayaM asAtasvarUpa hai| athavA isa prakAra ke karma karane vAle jIva jo phalavipAka bhogate hai| usa samaya ve asAtAvedanIya karma kA baMdha karate hai,-kAraNa phalavipAka bhogate samaya unakI AtmA meM duHkha zoka-tApa Adi bhAva hote haiM ina bhAvoM se jIva asAtAvedanIya karma kA Asrava karatA hai / isa apekSA se asAtAvedanIya karma kA utpAdaka hone se yaha phalavipAka asAtarUpa mAnA gayA hai / (vAsasahassehi) yaha phalavipAka jIva palyo pamakAlataka bhogane se (muccai) chUTatA hai| (nayaavedahattA asthi hu moklo tti) isa phalavipAka kA upabhoga kiye vinA yaha nahIM chUTatA hai| paDe che, tethI cAra gativALA saMsAramAM bhramaNa karAvanAra hovAthI te dAruNa che. " kakaso" isa prA2nI kSetra vahanAnA nApAthI te saviyA - hIra cha. " asAo" masAta vahanIya 35 pAthI ta masAta-seTo hai asatAvedanIya karmanA udayathI te utpanna thAya che, tethI asAtA vedanIya karma dvArA utpAdya hevAne kAraNe te pote asAtasvarUpa che. athavA A prakAranAM kama karanArA che je phalavipAka bhegave che, te bhegavatI vakhate asAtAvedanIya kamane baMdha bAMdhe che, kAraNa ke phalavipAka bhegavatI vakhate temanA AtmAmAM duHkha zoka tApa Adi bhAva hoya che, te bhAvathI jIva asAtAvedanIya karmane Asrava kare che. A apekSAe asAtavedanIya karmane utpAdaka pAthI mA vi masAta35 bhAnyA cha. " vAmamahAsehiM " 2 // 33vi papama kALa sudhI acavA sAgaropama kALa sudhI bhagavyA pachI ja jIva "muccaDa " tenAthI bhuta thAya che. 'naya avedai tA asthi hu mokkho ti" bhAvipAna palA5 yA vinA te bhuta tha4 zata nathI. "evaM" For Private And Personal Use Only
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU0 15 adhyayanoupasaMhAraH jinaH vIravaranAmadheyaH-prakhyAtanAmA bhagavAn zrImahAvIro'pi ' ababhamsa' abrahmaNaH ' phalavivAga' phalaviSAkaM ' kahesiya' kathitavAMzca evaM taM' eta ttat-upadarzita svarUpam ' avaMbha ' abrahma-abrahmanAmakaM ' cautthaM' caturthamadharmadvAraM ' sadevaSaNuyAsurassa logassa' sadevamanujAsurasya lokasya 'patthaNijja' praarthniiym| evaM 'ciraparicithaM' ciraparicitam , anAdi kAlAdanubhUyamAnam * aNugayaM ' anugataM prANinAM pRSTatolagnaM, durantaM-duHkhAvasAnaM ca / 'ti bemi' iti bravImi, etad jambUsvAminaM prati sudharmasvAbhi vAkyam / / sU0 15 // iti zrIpraznavyAkaraNasya sudarzanyAkhyAyAM vyAkhyAyAM hiMsAdi pazcAstrabadvAreSu adattAdAnAkhyaM caturthamadharmadvAraM samAptam // 3 // (evaM ) isa prakAra kA kathana ( Ahesu) bhUtapUrva tIrthakara gaNadharAdika devoM kA hai| aura isI prakAra se abrahma ke phalavipAka unhI tIrthakaroM ke kahe anumAra (nAyakulanaMdaNo) siddhArthakulako AnaMda denevAle (mahappA jiNo u ) mahAtmA jinendra (vIravaranAmadhejjA) vIravaranezrI vardhamAnasvAmI ne bhI (ayaMbhassa) abrahma ke (phalavivAga) phalavipAka ko (kahesiya ) kahA hai ( eyaMta ) yaha vaha ( abhaM) abrahma nAma kA (catutthaM) caturtha adharmadvAra ( devamaNuyAsurasma logassa) deva manuSya aura asura loka ina saba ke yaha (patthaNijja) prArthanIya hai, arthAt isa abrahma kA ye devAdi sevana karate haiM / ( evaM ) isa prakAra yaha (cirapariciyaM ) jovoM ke pIche anAdikAla se lagA huA calA Ane ke kAraNa (aNugaya) anubhUyamAna hai aura (duraMtaM) isakA avasAna (anta)se duranta mA prA2- 41- " AIsu" bhUtapUrva tItha 42 gadharA vArnu cha. bhane te rIte manAhAnA saviyAnuM zthana te tItha 42rInA pramANe : "nAyakula. naMdaNo" siddhArthanA guNane mAna denA2 " mahApAjiNo u" mahAtmA jinendra " vIravaranAmadhejA" vA212 zrI 15 bhAna svAmI 555 " ababhansa" bhanajhanA " phalavivAgaM" lA " kahesiya" 49 che. " eyaMta" sAta baMbha" mapra nAmarnu "caratthaM " yAthu madhamA2 " devamaNuyArarasa logassa" 35. manuSya, Ane 25su2 te madhAne te " patvaNija " prArtha gAya , meTale pAhata mahAnu sevana 42 cha. " eva" 240d 1 . ciraparicaya " yAnI pA75 Aile HthI yAdayuM Ave che. tethI " aNugaya" manusUyapra063 For Private And Personal Use Only
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre hai nAnA prakAra ke duHkho kA dAtA hai| (tti bemi ) aisA he jaMbU ! maiM kahatA huuN| isa prakAra sudharmAsvAmIne jaMbUsvAmI ko isake viSaya meM samajhAyA hai / suu015|| // caturtha adharmadvAra samApta / / bhAna cha, bhane " duraMta " tenuM avasAna duta cha-nAnA // 2 // du: // 3 cha. "ttivemi" se hai ! 94 chu. 2mA bhUpAbhIne sudhabhavAnI sAnA viSe samanavyu cha. // sU. 15 // yo mAsava (a)vAra samAsa thayu. For Private And Personal Use Only
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir atha paJcamAdhyayanam / atha caturthAsravadvArasamAptyanantaraM paJcamamAsravadvAraM pArabhyate, asya pUrveNa sahAyamabhisaMbandhaH / anantarAdhyayane'brahmasvarUpaM proktaM, tacca parigrahe satyeva bhavatIti parigrahasvarUpaM nirUpyate-'jambU' ityAdi / mUlam-jaMbU ! etto pariggaho paMcamo u niyamA NANAmaNikaNagarayaNa mahariha parimala-suputtadAra-parijaNa-dAsIdAsabhayaga-pessa- haya-gaya-go--mahisa-uTTa-khara-aya-gavelaga-sIyAsagaDa-raha-jANa-jugga-saMdaNa-sayaNAsaNa-bAhaNa-kuviya-dhaNa-dhannapANabhoyaNAcchAyaNa-gaMdhamalla bhAyaNa-bhavaNavihiM ceva bahuvihiyaM bharahaM gaNagara-Niyama-janavaya-puravara-doNamuha-kheDa-kabbaDamaMDaba-saMbAha-paTTaNa-sahassaparimaMDiyaM thimiyamaNIyaM egacchattaM sasAgaraM bhuMjiUNa vasuhaM aparimiyameNaMtatahamaNugayamahicchasAranirayamUlo, lobhakalikasAyamahakkhaMdho, ciMtAsayaniciya viulasAlo, gAravapaviralliyaggaviDavo, niyaDitayA pattapallavadharo, pupphaphalaM jasta kAmabhogA AyAsavisUraNAkalahapakaMpiyaggasiharo naravaisaMpUjio, bahujaNassa hiyayadaio, imassa mokkhavaramuttimaggassa phalihabhUo carimaM ahammadAraM ||suu01|| pAMcavA AnavadvAra prAraMbhacaturtha AsravadvAra kI samApti ke bAda aba pAMcavA Asrava dvAra prAraMbha hotA hai / isakA pUrva Asrava dvAra ke sAtha isa prakAra se saMbaMdha hai-caturtha dvAra meM jo abrahma kA svarUpa kahA hai vaha abrahma, parigraha ke hone para hI hotA hai isaliye sUtrakAra isa dvAra meM parigraha kA svarUpa pAMcamA Asava-dvArane prAraMbha carthe Avasa dvAra pUruM karyA pachI have pAMcamA Asava dvAranuM varNana zarU thAya che. tene AgaLanA AsravAra sAthe A prakArane sabaMdha che cethA dvAramAM abrahmanuM ja svarUpa kahyuM che te abrahma, parigraha heya te ja thAya che tethI sUtrakAra A dvAramAM parigrahanA svarUpanuM nirUpaNa kare che For Private And Personal Use Only
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 500 praznavyAkaraNasce TokA--'jabU' ityAdi sudharmA svAmI pazcamAtradvArasvarUpaM jijJAsamAnaM jambUsvAminaM prati pAha'jaMbU ' he jambUH / etto' itazaturthAsravadvArAdanantaraM pariggaho' parigrahaHparigrahaNa parigRhyate mUrchArUpeNa mUcchApariggahovutto iti vacanAt dharmopakaraNaM vinetyartha iti yA parigrahaH = parigrahatanAma vakSyamAgavizeSaNAnurodhAt parigrahazabdo'tra parigrahataruparako draSTavyaH / ' paMcamo' paJcamaArayo 'NiyamA' niyamAtu-nizcayena bhavati, nAnyaHkazcanAtaH paraH AsravaH ! ayaM parigraha kathambhUtaH? ityAha-'NAmAmaNi' ityAdi / 'NANAmaNi-kaNaga-rayaNa-mahariha-parimalasaputtadAra-parijaNa-dAso-dAsa-bhayaga- pessa-haya-gaya-go-mahisa-uda-kharanirUpita karate haiM-'jaMbU etto' ityaadi| TIkArtha-zrI sudharmA svAmI pAMcaveM Asrava dvAra ke svarUpa ko jAnane kI icchacAle zrI jaMbUsvAmI se kahate haiM-(jaMbU ) he jambU! (etto) caturtha Asrava dvAra ke bAda (pariggaho paMcano Asako NiyamA) parigraha pAMcavAM Asrava dvAra niyama se hai| isake bAda aura koIAsrava dvAra nahIM hai yaha bAta "niyama" zabda se sUtrakAra ne pradarzita kI hai grahaNa karanA' athavA ' jo bhU buddhi se grahaNa kiyA jAve' vaha parigraha hai kyoM ki zAstra meM mUchAko parigraha kahA hai aisI isa parigraha zabda kI vyutpatti hai| isa vyutpatti ke anusAra yaha parigraha zabda yahA~ parigraha rUpa vRkSa ke artha vAlA jAnanA cAhiye kyoM ki ise spaSTa karane ke liye jo sUtrakAra vizeSaga isI sUtra meM kaha rahe haiM ve isI bAta kI puSTi karate haiN| (NANAmaNi-kaNaga-rayaNamahariya-parimala-saputtadAra-parijaNa-dAsI-dAsa-bhayaga-pessa-haya-go " jaMbU etto" tyAhi. pAMcamA AsavanuM svarUpa jANavAnI IcchAvALA jaMbusvAmIne zrI sudharmA svAmI 4 hai-" jaMbU" ! " etto" yAthA va bA2 54 " pariggaho paMcamo sAsavo NiyamA" niyama pramANe pAyabhu gAla dvAra pari. graha Ave che tyAra pachI bIjuM kaI paNa AsravadvAra nathI te bAbata "niyama " zapathI sUtrAre tAvesa cha. " mA 2" athavA re grahaNa karAya te parigraha che, evI A parigraha zabdanI vyutpatti che. te vyakti pramANe A pariha zabda ahIM parigraharUpa vRkSanA arthavALe, samajavAne che kAraNa ke te vAtane spaSTa karavAne mATe sUtrakAra je vizeSaNe. // sUtramA 4ii 26 // 2 te 42 pAtane Te yA cha. "NANAmaNikajaya-rayaNa-makriD-parimala-khaputtadAra-parijaNa-dAsI-dAsa-bhayaga-pessa-haya-go. For Private And Personal Use Only
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a.5 sU01 parigrahasvarUpanirUpaNamU ___502 aya-gavelaga-sIyAsagaDa-raha-jANa-jugga-saMdaNa-sayaNA-saNa-vAhaNa-kuviyadhaNa-dhanna-pANa-bhoyaNa-cchAyaNa-gaMdha-malla-bhAyaNa-bhavaNavihi' nAnAmaNikanaka-ratna-mahAI-parimala-saputradAra-parijana-dAsI-dAsa-bhRtaka-bhaiSya-hayagaja-go-mahiSo-STra-kharA-'ja-gavelaka - zivikA -zakaTa-ratha-yAna-yugyasyandana-zayanA''sana-vAhana-kupya-dhana-dhAnya-pAna-bhojanA-''cchAdana-gandhamAlya-bhAjana-bhavanavidhim / tatra- 'NANAmaNi ' nAnAmaNayaH-nAnA aneka prakArA ye maNayaH-candrakAntAdayaH, 'kaNaga' kanaka-suvarNa 'rayaNaM' ratnAni katanAdIni, ' mahariha parimala ' mahArha parimalAH - bahumUlyamugandhipadArthAH, tathA ' saputtadAra' saputradArA:-putrasahitAH striyaH, tathA 'pariNa' parijanaHparivAraH pautrAdirUpaH, 'dAsIdAsa' dAsIdAsaM dAsyo dAsyazca 'bhayaga' bhRtakA karmakarAH, ' pesa' praiSyAH-prayojaneSu preSaNIyAH, ' iya' hayAH-azvAH 'gaya ' gajAH 'go' gAvaH ' mahisa' mahiSAH 'uTTa ' uSTAH, 'khara' kharAH gardabhAH 'aya' ajAH 'gavelaga' gavevakAH meSAH, 'sIyA' zinikAH, 'sagaDa' zakaTAni ganvyaH, 'raha' sthAH 'jANa' yAnAni yAnapAtrANi 'jugga' yugyAni-goladeza prasiddha jampAnavizeSAH 'saMdaNa' syandanAH-rathavizeSAH, * sayaNAsaNa' zayanAsanAni-zayyA AsanAni ca ' vAhaNa' vAhanAni-' tAmanAma' iti dezI -mahisa-uTTha-khara-aya-gavelaga-sIyA-sagaDa-raha-jANa-jugga-saMdaNasayaNA-''saNa-vAhaNa-kuviya-dhaNa-dhaNNa-pANa-bhoyaNacchAyaNa-gaMdhasalla-bhAyaNa-bhavaNa-vihiM ) candra kAnta Adi vividha prakAra ke maNi, kanaka-suvarNa, karketanAdi ratna, bahumUlya parimala-sugaMdhita padArtha, putrasahita strojana, pautrAdirUpa parijana, dAsI dAsa, bhRtaka-karmakara, prayojana ke avasara para bhejane yogya preSya, haya-azva, gaja-hAthI, gAya, mahiSa, U~Ta, khara-gadhA, aja-bakarAbakarI, gavelaka-meSa-meMDhA, zivikApAlakhI, zakaTa-gAr3I, ratha, yAnapAtra, yugya-goladeza prasiddha jampAvizeSa spaMdana-ratha, zayyA, Asana, vAhana-tAmajAna, kupya-gRha ke upakaraNa maiisa-uTa-khara aya-gavelaga-sIyA-sagaDa-raha-jANa-jugA-saMdaNa-sayaNA- ''saNapAhaNa-kuviya-dhaNa-dhaNNa-pANa-bhoyaNa -cchAyaNa-gaMdha-malla-bhAyaNa-bhavaNa-vihiM " candrakAnta Adi vividha prakAranA maNi, kanaka-suvarNa kaketana Adi ratna, bahumUlya parimala-sugaMdhita padArtho, saputra strIjana, pautrAdirUpa parijana, dAsahaasii, mRta - 4 / 212, prayoganane bhATe bhosayAmA bhAvanA2 preSya (6) ya-ma, 1-hAthI, Aya, sa , 42-adheDai, 4-542 / marI, gavata dheTa, zima-pAsI, -gAI 25, yAnapAtra, yujya, sahana-25 For Private And Personal Use Only
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 502 praznavyAkaraNasUtre " , ' I 6 - , bhASA prasiddhAni, 'kuviya' kupyAni - gRhopakaraNAni AsandIpa lyaGkAdIni 'ghaNa' dhanAni - gaNimAdIni 'dhanna' dhAnyAni - zAlyAdIni, ' pANapAnAni dugdhAdIni, ' bhoSaNa bhojanAni - azanAdIni , AcchAyaga AcchAdanAni vastraka svalAdIni, 'gaMdha' gandhA - koSThapuTAdi sugandhidravyavizeSAH, 'malla' mAlyAni = puSpadIni 'gaMdha' gandhAH koSThapuTAdi sugandhidravyavizeSAH, 'malla' mAlyAni= puSpAdIni, 'bhAyaNa' bhAjanAni - sthalI kaTorAdIni, 'bhavaNa' bhavanAni - prAsAdagRhAdIni, eteSAM dvandvaH, teSAM yo 'vihni' vidhiH-vidhAnam - upArjanAdi lakSaNaM, taM ' ceva ' eva=api eva zabdo'pparthakaH, tamapi 'bahuvihiyaM' bahuvidhikam - anekamakAram ' bhuMjiUNa bhuktavAn upabhujya ityagreNa saMbandhaH, tathA bharadaM ' bharataM = bharatakSetraM ca bhuktatA = kIdRzaM bharatakSetra mityAha ? nagara ' ityAdi / ' naganagara nigamajaNa vaya puravaradogamukheDa kanDama vasaMvAhaNa paTTaNasahassaparimaMDiyaM naga-nagara-nigama janapada - puravara-droNamukha kheTa-karbaTamaDamba -saMvAha-patana sahasraparimaNDitam, tatra - ' Naga nagAH parvatAH ' gagara ' nagarANi karavarjitapurANi, 'nigama nigamAH vaNignivAsasthAnAni, 'jaNavaya' janapadAH = dezAH ' pura vara' puravarANi= nagarazreSThAni rAjadhAnyAdIni, 'doNamuha' kurasI palaMga Adi, gaNimAdika dhana, zAlyAdika dhAnya, dugdhAdirUpa pAna, bhojana, vastra, kambala Adi AcchAdana, koSThapuTa Adi sugaMdhita dravyavizeSa, puSpa, sthAlI kaTorA Adi bhAjana, prAsAda gRha Adi bhavana, ina saba padArthoM ko upArjana Adi karane rUpa (bahuvihiyaM caiva ) aneka pranAra kI vidhi ko bhI ( bhuMjiUNa ) bhoga karake, tathA ( naganagara - nigamajaNavaya puravara - doNamuha - kheDa - kabbaDa - maDaMba-saMvAha-paTTaNasahassa parimaMDiyaM ) naga - - parvata, nagara- aSTAdaza prakAra ke kara se rahita pura, vaNijanoM ke nivAsa sthAnarUpa nigama, janapada-deza rAjadhAnI Adi - } , For Private And Personal Use Only naga zayyA, Asana, bAhuna, muSya-rasI pakSa yahi gharanuM rAtha rathI, sonA bhora Adi dhana, thANA Adi dhAnya, dUdha Adi peya dravyo, lonna, vastra, kAmaLa Adi ADhavAnAM sAdhanA, puTa Adi sugaMdhita dravyeA, puSpa, thALI vATakA AdivAsaNA, prAsAda gRha ane bhavana, e saghaLA padArthonuM upArjana 42vA35 " bahuvihiyaM ceva " ne are teno " bhuMjiUNa " upaloga durIne, tathA naganagara nigama jaNavaya puravara doNamuha - kheDa- kabbaDa maDaMbasaMvAha - paTTaNa - sahassa- parimaMDiyaM " naga--pata, nagara aDhAra prakAranA karathI rahita zahera, vepArIonA nivAsasthAnarUpa nigama, janapada "deza, rAjadhAnI ""
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a05 sU01 parimahasvarUpanirUpaNam droNamukhAni jalapatha-sthalapathagamyAH puravizeSAH, 'kheDa' kheDAni-dhUlIprAkAra yuktAni, ' kabbaDa' kaTAni-kutsitanagarANi 'maDaMba' maDambAni-dUra dUra vasati yuktAH pradezAH, 'saMbAi ' saMvAhAH yatra kRSakA dhAnyAdikamAnIya sthApayanti te 'paTTaNa' pattanAni-jalasthala pathAnyatarapathayuktAni nivAsasthalAni, eteSAM dvandvaH, eSAM yatsahasraM tena maNDitaM-zobhitaM yattattAdRzaM, tathA 'thimiyameya. NIyaM' stimitamedinIkaM stimitA = svacakraparacakrabhayavarjitA, medinI-bhUmi yasmin tattAdRzam , tathA 'egacchattaM ' ekacchatram-ekarAjakamityarthaH, cakravartipadamApteH prAka mANDalikatve etAdRzaM bharatakSetraM paribhujyetyarthaH, tathA 'sasAgaraM ' sAgarasahitAm ' vasuhaM' vasudhAM-samagrAM pRthvI ca cakravartipadaprAptyanantaraM bhuktvA, etadbhoge'pItyarthaH, 'aparimiyamaNaMtataNDamaNugayamahicchasAranizreSThanagara, jalapatha, sthalapatha ina donoM se gamya sthAna rUpa puravizeSa dhUlI prAkAra se yukta kheDa, kutsitanagararUpa karbaTa, dUra dUra vasati se yukta pradezarUpa maDaMba, saMvAha-jahAM para kRSakajana dhAnyAdi lAkara rakhate haiM aise pradeza, jala patha tathA sthalapatha ina donoM me kisI eka patha se yukta pattana, ina saba kI hajAroM kI saMkhyA se maMDita, tathA (ghimiyameyaNIyaM ) svacakra aura paracakra ke bhaya se varjita bhUmi se yukta tathA (egacchattaM ) eka rAjA vAle, cakravati pada kI prApti ke pahile mANDalikapanemeM naganagarAdi sahita (bharaha ) bharatakSetra ko bhoga karake, tathA (sasAgaraM vasuhaM bhuMji UNa ) cakravati pada kI prApti ke anantara samudrasahita samasta pRthvIno SaTakhaMDa maMDita bharatakSetra ko bhI bhoga karake ( aparimiyamaNaMtatAhamaNugayamahisAranirayamUlo) aparimita-pramANa Adi zreSTha nagara, jaLamArge tathA jamInamArge praveza karI zakAya evuM zahera dhULanA killA vALuM kheDa, kutsita nagara rUpa kaMTa jenI AsapAsa ghaNe dUra sudhI gAme na hoya evuM marDaba, saMbAha-jyAM kheDUte dhAnyAdi lAvIne rAkhe evA pradeze, jaLamArga tathA sthaLamArga e bannemAMthI eka mArga vALuM pattana, so pAnI rAnI sabhyAthI yukta, tathA "thimiya meyaNIya" svaya bhane 5225 mayathA 2Dita mUbhivA tathA " egacchattaM " me 2017, yati pada prApta karyA pahelAM mAMDalika rAjA tarIke parva tathA nagara sahita "ma" bhAratakSetra 52 sattA movIna, tathA " sasAgaraM vasuhaM bhujiUNa" yati 54 prApta karyA pachI samudra sahita AkhI pRthvIne-cha khaMDa vALA bharata kSetrane 5 nAgavAne " apari-miyamaNaMta-taNha-maNugaya-mahisAra-nirayamUlo" apari For Private And Personal Use Only
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - 504 praznavyAkaraNasUtre rayamUlo' aparimitAnantatRSNAnugatamahecchAsAranirayamUlaH, aparimitApramANarahitA yA'nantatRSNA tayA'nugatA yA mahecchA = aprAptArthAbhilASarUpA tasyAH sAraH sthirAMzarUpo yo nirayo durgatiH sa evaM mUlaM yasya parigrahataro yaH saH tathoktaH, punaH kIdRzaH parigrahatarurityAha- lobhakalikasAyamahakakhaMdho' lobhakalikaSAyamahAskandhaH-lobhaH, kali: yuddham , kaSAyaH - krodhamAnamAyArUpazca mahAn skandho yasya saH, yadyapi kaSAya grahaNenaiva lobho gatArthaH, tathApi tasya prAdhAnya khyApanArtha pRthagupAdAnam / tathA 'ciMtAsayaniciya viulasAlo' cintAzatanicitavipulazAlA-cintAzatAni nicitAni-ekatrIkRtAnyeva vipulAH-vizAlAH zAlA:-zAkhA yasya saH 'cintAzatarUpavipulazAkhAsamanvitaH / tathA-'gArava paviralliyagga viDayo' gauravapaviralliyAgraviTapaH - 'gArava' gauravANi= RddhirasasasAtarUpANyeva 'paviralliya' vistAravantaH, ayaM dezIzabdaH ' aggaviDava ' agra viTapA: zAkhAmadhyabhAgAgrAgi yasya saH, tathA 'niyaDitayA patta pallavadharo' nikRtitvakapatrapallavadharaH-nikRtiH-mAyA, saiva ' tayApattapallava' rahita-aisI anaMtatRSNA se anugata aprApta artha kI abhilASa rUpa mahecchA kA sAra-sthirAMzarUpa jo niraya-durgati hai vaha durgati hI jisa parigraharUpa taru kA mUla hai ( lobhakalikasAyamahakvaMdho) tathA jisake mahAn skaMdha, lobha-lAlaca, kali-yuddha evaM krodha, mAna, mAyA, kaSAya ye haiM / yadyapi kaSAya ke grahaNa se lobha kA grahaNa ho jAtA hai phira bhI usakA jo yahAM pRthak rUpa se grahaNa kiyA gayA hai usakA tAtparya usako pradhAnatA dikhalAne kA hai| tathA (ciMtAsayaniciyavirala sAlo) jisakI vizAla zAkhAe~ ekatrIbhUta sekar3o cintae~ haiN| tathA (gAravapaviralliyaragaviDavo) Rddhi rasasAtarUpa gaurava hI jisake vistAra yukta agraviTaya haizAkhAke madhyabhAga evaM agrabhAga haiN| (niyaDitayApattapallabadharo) nikRtimita-pramANa rahita tRSNAthI aprApya vastu prApta karavAnI abhilASA rUpa mahecchAne sAra-sthirAMzarUpa je durgati che te durgati ja te parigraharUpI vRkSanuM, bhUNa cha, "lobhakalikasAyamahakkhaMdho" soma,-sAsaya, si-yuddha ane hodha, mAna, mAyA, kaSAya Adi te vRkSanA mahAna ska che. jo ke kaSAyamAM lebhane. samAveza thaI jAya che chatAM paNa tene ahIM alaga rIte grahaNa karavAmAM mAveza cha tenA stutenI pradhAnatA matAvAnI tathA " ciMtAsaya niciya viula sAlo" se metrita yitAsa tenI zApAmA che tathA " gArava paviralliyamAviDavo" Rdvirasa sAta35 gaurava 4 tenA vistAra yuta 25aviTa5 chazAmAnA bhadhya lA bhane malA che. " niyaDitayApattapallavadharo" niti-- For Private And Personal Use Only
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 505 sudarzinI TIkA 20 5 sU0 1 parigrahastharUpanirUpaNam svapatrapallAH , tepAM dharaH--dhArakaH / tathA 'jassa' yasya parigrahatarIH ' kAmabhogA' kAmAbhogA eva 'puSphalaM' puNaphalAni / tathA- AyAsavimaraNAphalahapakaMpiyaggasiharo , AyAsavimaraNAkalahaprakampitAgrazikhara:-AyAsaH= zarIrazramaH, visaraNA-mAnasI pIDA, kalahaH vacanabhaNDanam. eta eva prakampitamanazikharam-agrabhAgo yasya saH, tathA 'naravaisaMpUjio' narapatisaMpUjitaHbhUpatiparisevitaH, tathA - bahujaNassa hiyayadaio' bahujanasya hRdayadayitaHanekajanavallabhaH ityarthaH, tathA-ayaM parigraha taruH- imassa ' asya-pratyakSasya 'mokkhavaramunimaggassa ' mokSavara muktimArgasya-mokSasya bara:-zreSTho yo muktirUpo niloM bhatArUgo mAga:-upAyastasya ' phalihabhUo' agalAbhUta -mokSasyAvarodhakakASThabhUto itane, ityevaM svarUpaM 'caramaM ahammadvAraM ' caramamadharmadvAram antimamadharmadvAmam / etatkathanena yAdRzeti prathamamantaradvAramuktam / / mU0 1 // mAyAcArI hI jisakI chAla hai, patra haiM aura pallava haiM / (jassa puSphaphalaMkAma bhogA) kAmabhoga hI jisake puSpa aura phala haiN| (AyAsavisUraNAkalahapakaMpiyaggasiharI ) AyAsa zArIrika zrama vibhUraNA-mAnasika pIDA, aura kalaha,ye hI jisa ke prakaMpita agrabhAga haiM (naravaisaMpUjio) tathA yaha parigraharUpa vRkSa bhUpatiyoM dvArA parisevita hai, aura ( bahujaNassahiyayadaio) aneka janoM ko atyaMta pyArA hai, ( imassa mokkhavara muttimaggassa phalihabhUo) tathA yaha parigraharUpa vRkSa mokSa ke zreSTha muktirUpa-nirlobhatArUpa-mArga kA agalA rUpa hai / (carimaM ahammadAra) aisA yaha pAMcavAM antima adharmadvAra hai| ___ bhAvArtha-parigraha nAna mamatvabhAva kA hai| isakI dUsarI saMjJA mUrchA bhI hai / isa mU rUpa sRSNA kA anta nahIM hai| parigraha ke bhAyAyArI tenI chora pAna mane pasava cha. " jassa puSphaphalaM kAmabhogA" malA 1 tena dhu05 ane 501 . " AyAsa visUraNAkalahapakaMpiyagga siharo " saayaas-shaa||24shrm, visU2-bhAnasi pI bhane 41, ko 1 tenA anyamAna samAnI che. " naravai saMpUjio" tathA mA pari 35 vRkSarnu napo sevana 42 che. ane "bahujaNassa hiyayadaio" te mane Ane matyAta priya lAge cha, " imasma mokkhavara muttiggassa phalihabhUo" tatha! ! pirigraha rUpa vRkSa ekSanA zreSTha maktirUpa- nibhatArUpa mAnA ADe AMgajiiyaa cha. "carima ahammadAra " me 2 // pAyA gayA dvAra .. bhAvArtha-mamatva bhAvane parigraha kahe che. tenuM nAma mUccha paNa che. A mUrchArUpa tRSNane pAra ja hotuM nathI. parigrahanA paMjAmAM phasAyela jIva For Private And Personal Use Only
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 506 praznavyAkaraNasUtre phaMde meM pha~sA huA prANI apanI anaMta tRSNAoM kI pUrti karane meM hI lagA rahanA hai / usakI koI bhI tRSNA zAMta nahIM hotI haiM / yadi kadAcit koI tRSNo zAMta bhI ho jAye to dUsarI tRSNA usake samakSa mu~ha phAr3akara A jAtI hai, aura usakI pUrti karane meM yaha laga jAte hai / isa taraha karate 2 yaha prANI unakI pUrti karane meM Asakti se baMdha hotA jAtA hai aura apanA viveka kho baiThatA hai| viveka kA kho baiThanA parigraha hai| yahAM para sUtrakAra ne isa parigraharUpa paMcama Asrava dvAra kA varNana vRkSa ke rUpaka se kiyA hai| parigrahI jIva choTI, bar3I, jar3a, cetana, bAhya thA Antarika cAhe jo vastu ho, aura kadAcit na bhI ho to bhI usameM baMdha jAtA hai| nAnA prakAra ke maNi Adi padArthoM ko bharatakhaMDa kI pUrNa vibhUti ko bhoga karake bhI parigrahI jIva kI tRSNA anavarata azAMta hI rahatI hai| isa vRkSa kI jar3a, skaMdha, vizAla zAkhAe~, agraviTapa, chAla. patra, pallava, puppa, phala, Adi kyA 2 haiM yaha saba viSaya hI isa sUtra meM vivecita kiyA gayA hai| isa taraha ke kathana se sUtrakAra ne parigraha kA yAdRza nAmakA jo prathama antara hai usakA varNana kiyA hai, kyoM ki isa dvAra meM svarUpa kA kathana hotA hai, vaha yahAM para acchI taraha se dikhalA diyA gayA hai |suu0 1 // pitAnI anaMta tRNAo pUrI karavAmAM ja maMDyA rahe che. tenI koI paNa tRSNA zAMta paDatI nathI. jo ke tRSNA zAMta paDI te tenI jagyAe bIjI tRSNa moTuM phADIne taiyAra thaI jAya che, ane te saMtoSavAne te jIva pravRtta thAya che. Ama karatAM karatAM tenI pUrti karavAmAM AsaktithI baMdhAI jAya che ane pitAnI viveka buddhi gumAvI de che. vivekane I nAkhave te parigraha che. ahIM sUtrakAre parigraha nAmanA pAMcamA Asava dvAranuM varNana parigrahane vRkSanuM rUpaka daIne karyuM che. parigrahI jIva, nAnI, mATI, jaDa, cetana, bAhya ke AMtarika game te prakAranI cIjamAM Asakta banI jAya che. vividha prakAranA maNi Adi padArthone tathA bharatakhaMDanI saMpUrNa saMmRddhine upaga karIne paNa parigrahI jIvanI tRSNA satata azAMta ja rahe che. A parigraharUpa vRkSanAM bhUga, 43, qian A ll, maviTa5, 7sa, pAna, 1865; pu05, 30 vagere zuM zuM che, te badhAnuM vivecana A sUtramAM karavAmAM AvyuM che. A pramANenA kathana vaDe sUtrakAre parigrahanA yAdaza (kevA prakAranuM) nAmanA pahelAM aMtardhAranuM varNana karyuM che, kAraNa ke A kAramAM svarUpanuM kathana thAya che. te svarUpanuM varNana ahIM suMdara rIte karavAmAM AvyuM che. su-1 / For Private And Personal Use Only
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 509 sudarzinI TIkA a0 5 sU0 2 parigrahasya triMzannAmanirUpaNam adhunA yannAmeti dvitithamantaradvAramAha mUlam-tassa nAmANi goNANi haMti tIsaM, taM jahApariggaho 1, saMcayo 2, cayo 3, uvacayo 4, nihANaM 5, saMbhAro 6, saMkaro 7 evaM AyAro 8, piMDo 9. davvasAro 10, tahA mahicchA 11, paDibaMdho 12, lohappA 13, mahaTTI 14, uvagaraNaM 15, saMrakSaNAya 16, bhAro 17, saMpAyupAyako 18, kalikaraMDI 19, pavittharo 20, aNattho 21, saMthavo 22 aguttI 23, AyAso24, aviogo 25, amuttI 26, taNhA 27, aNatthago 28, asatthI 29. asaMtose 30, ttiviya, tassa eyANi evamAdI nAmadhejANi huMtitIsaM // sU0 2 // TIkA-'tasya ya ' ityAdi 'tassa ' tasya-parigraha nAmaka pazcamAdharmadvArasya ca ' nAmANi ' nAmAni 'imAni-anupadaM vakSyamANAni 'goNANi' gauNAni-guNaniSpannAni ' huti' bhavanti, kiyatsaMkhyakAni bhavanti ? ityAha- tIsaM' triMzatsaMkhyakAnIti, 'taMjahA' tadyathA-' pariggaho' parigrahaH - parigRhyate iti parigrahaH--hiraNya suvarNa dhanadhAnyAdiH, 1 'saMcayo' saMcayaH-dhanadhAnyAdi rAzInAM samUhI karaNam 2 'cayo' cayaH-ekaikamitikRtvA''dAnam 3, "uvacayo' upacayaH-ekaikamitikRtvA''dattAnAM dhanadhAnyAdinAM rAzikaraNam 4, 'nihANaM ' nidhAnaM bhumyAdau aba " yannAma " isa dvitIya antAra ko sUtrakAra kahate hai'tassa nAmANi' ityaadi| TIkArtha-(tassa ) isa parigraha ke ( goNANi nAmANi tIsaM huMti) guNa niSpanna tIsa nAma haiN| (taMjahA) ve isa prakAra haiM-(parigaho 1, saMcayo 2, cayo 3, uvacayo 4, nihANaM 5, saMbhAro 6, saMkaro 7, evaM ve " yannAma" se. ollot mantarinuM suutr||2 vana 42 cha" tassa nAmANi " tyAdi sAtha-" tassa" ! pariyaDanA " goNANi nAmANi tIsa hu~ti " guNAnusAra trAsa nAmI che. "taM jahA" te trIsa nAbhA mA pramANe cha.-" pari. gaho 1 saMcayo 2 cayo 3 uvacayo 4 nihANaM 5 saMbhAro 6saMkaro 7 evaMAyAro 8 For Private And Personal Use Only
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 508 praznavyAkaraNasUtra nidhAnarUpeNa sthApanam5, 'saMbhAro' saMbhAraH-saMbhriyate saMbharaNa vA saMbhAra:-koSThAdau bharaNamityarthaH 6, 'saMkaro' saMkaraH-saMkIryate sapiNDayate iti, saGkaH-suvarNa rajatAdIna vahmau paridravya pAzakAdiyAraNam 7, ' evaM AyAro' evamAcAraHAyAroM 8, piMDo 9, davasAro 10, tahA mahicchA 11, paDibaMdho 12, lohappA 13, mahaTTI 14, uvagaraNa 15, saMrakkhaNA ya 16, bhAro 17, saMpAyupAyako, 18, kalikaraMDI 19, pavittharo 20, aNattho 21, saMthavo 22, aguttI 23, AyAso 24, aviogo 25, amuttI 26, taNhA 27, aNatthago 28, AsatthI 29, asaMtose 30, ti viya, tassa eyANi evamAI nAmadhejjANi huMti tIsaM ) hiraNya, suvarNa, dhana, dhAnya Adi, padArtha grahaNa kiye jAte haiM isaliye ye parigraha haiM ataH isakA prathama nAma parigraha hai 1 / dhana dhAnya AdikI rAziyAM isameM ekatrita kI jAtI hai ataH isa apekSA isakA dUsarA nAma saMcaya hai 2 / parIgrahI jIva eka eka karake vastuoM kA saMgraha yA grahaNa karatA hai, isa apekSA isakA tIsarA nAma caya hai 3 / upacaya zabda kA artha vRddhi hai, krama krama karake kamAye gaye dhana dhAnya Adi padArtho kA isa upacaya meM vardhana hotA hai isaliye isakA cauthA nAma upacaya hai 4 / jamIna Adi meM dhanAdidravya ko parigrahi jIva gAr3a diyA karate haiM, tAki caura Adi se usakI rakSA hotI rahe, isaliye isakA pAMcavA nAma nidhAna hai 5, koSTha Adi meM jo vaddhita dhAnya Adi padArtha bharakara rakha diye jAte haiM, piMDo 9 vvasAro 10 tahA-mahicchA 11 paDibaMdho 12 lohappA 13 mahaTTI 14 uvagaraNaM 15 saMrakkhaNAya 16 bhAro 17 saMpAyupAyako18 kalikaraMDI 19 pavittharo 20 aNattho 21 saMthavo 22 amuttI 23 AyAso 24 aviogo 25 amuttI 26 taNhA 27 aNatthago 28 AsatthI 29 asaMtose 30 ti vi ya tassa eyANi evamAI nAmadhejjANi hUMti tIsaM ' (1) Di29ya, suvarNa, dhana, dhAnya Adi padArtho grahaNa karavAmAM Ave che tethI te parigraha che techI tenuM nAma "parigraha che (2) dhana dhAnya AdinA DhagalA temAM ekatra karAtA pAthI tenuM bhI nAma 'sayaya' cha. (3) pariyaDI va me me vastu. ene saMgraha kare che athavA tene grahaNa kare che, tethI tenuM trIjuM nAma "caya che. (4) upacaya zabdane artha vRddhi thAya che. keme kame kamAyela dhana dhAnya Athi padArthanuM A upacayamAM vardhana thAya che, tethI tenuM cothuM nAma "upacaya" (5) cera AdithI rakSaNa karavA mATe dhana Adi dravyane parigrahI leke dATI de che. tethI tenuM pAMcamuM nAma "nidhAna" che. (6) keDI AdimAM vadhela For Private And Personal Use Only
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 2 parigrahasya trijannAmanirUpaNam 509 evam-yathA dhanaprAptirbhavedevam , AcAraH-AcaraNam 8, ' piMDo' piNDaH dhanadhAnyAdInAM samudAyaH 9, 'dabbasaro' dravyasAra:-dravyAgAmeva sarvotkRSTapadArthasvena parijJAnam 10, 'tahA' tathA 'mahicchA' mahecchA-aparimitavAJchA 11, 'paDibaMdho ' prativandhaH-AsaktikArakaH 12, * lohapyA' lobhAtmA-lobhaataH isakA nAma saMbhAra hai / parigrahI jIva dhAnya Adi padArthoM ko koSTha Adi meM bharakara rakha detA hai-tAki AvazyakatA par3ane para ve kAma meM lAye jA sake-isaliye isakA chaThA nAma saMbhAra hai 6 / parigrahI jIva suvarNa Adi dravyake adhika ho jAne para unakA agni meM galavAkara pAzA karavA letA hai, isaliye isakA sAtavAM nAma saMkara hai / dhana kamAne kI lAlasA se parigrahI jIva aisA AcaraNa karatAhai ki jisasedhana kA lAbha adhikamAtrA meM hotArahe,isaliye isakA AThavA nAma evamAcAra hai 8 / piNDa isakA nAma isaliye hai ki isa meM dhana dhAnyAdi padArthA kA samudAya piNDarUpa se ghara meM rahA karatA hai 9 / parigrahI jIva dhanAdi padArtho ko hI sarvottama mAnatA hai isaliye inakA nauvAM nAma dravyasAra hai 10 / parigrahI jIva kI icchAe~ AkAza kI taraha anaMta huA karatI haiM isaliye isa kA nAma mahecchA hai 11 / maNuSyoM meM isa parigraha se hI para ke dravyoM meM Asakti jagatI hai isalie isakA nAma pratibaMdha hai 12 / parigrahI jIva meM lobha kI mAtrA bahuta adhika hotI dhAnya Adi padArtha bharIne rAkhI mUkAya che, techI tenuM nAma "saMbhAra che. parigrahI java dhAnyAdi padArthone koThI AdimAM bharI rAkhe che ke jethI jarUra paDe tyAre tene upayoga karI zakAya, tethI tenuM chaThuM nAma "saMbhAra " che (7) parigrahI jIva suvarNa Adi dravya vadhI jAya che tyAre tene agnimAM gaLAvIne tenA pAzA paDAvI le che, tethI tenuM sAtamuM nAma "saMkara " che. (8) dhana kamAvAnI lAlasAthI parigrahI jIva evuM AcaraNa kare che ke je AcaraNathI dhana prApti vadhu pramANamAM thatI rahe, tethI tenuM AThamuM nAma eqbhaayaa2 . (8) tenu napabhu nAma 'piMDa' me 42 cha / parivahI 01 dhana dhAnyAdi padArthone ja piMDarUpe gharamAM rAkhyA kare che. (10) parigrahI jIva dhanAdi padArthone ja sarvottama mAne che, tethI tenuM dasamuM nAma dravyasAra" che. (11) parigrahI jIvenI IcchAo AkAzanI jema anaMta hoya che, tethI tenuM nAma "mahecchA" che. (12) A parigrahane kAraNe ja 52 dravyamA bhAsAne mAsahita pahA thAya che. tethI tenu nAma 'pratibaMdha' che. (13) parigrahI jIvamAM lebhanI mAtrA ghaNuM ja vadhAre hoya che, tethI te For Private And Personal Use Only
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre svabhAvaH 13, 'mahaTTI' mahAtiH, mahAtaHkAraNatvAt 14, ' uvakaraNaM ' upakaraNa sAmagrI 15, "saMrakSaNaya' saMrakSaNA ca-zarIrAdInAM saMrakSaNamityarthaH 16, 'bhAro' bhAraH-aSTa karmabhArakAraNam 17, 'saMpAyupAyago' saMpAtopAyaka:-saMpAtAnAdurgatau prasthitAnAm upAyako mArgabhUtaH18, 'kalikaraMDo' kalikaraNDa:-kalInAM= kalahAnAM karaNDa ivapAtravizeSa iva kalikaraNDaH 19, 'pavittharo' pravistaraHdhanadhAnyAdivistAraH 20, 'aNatyo ' anarthaH-anarthakAraNatvAt 21, 'saMthavo' hai, isaliye yaha parigraha lobhAtmA lobha svabhAva hai 13 / isa parigraha se jIva ko bar3I se bar3I ArtiyoM kA sAmanA karanA par3atA hai ataH una ArtiyoM kA karaNa hAne se yaha parigraha mahArtirUpa hai 14 / isa parigraha ke prabhAva se hI vividha prakAra kI sAmagrI jIva ekatrita karatA hai ataH isakA nAma upakaraNa hai 15 / parigrahI jIva apanezarIra Adi padArthoM kI rakSA karane meM vizeSa sAvadhAna rahatA hai / isaliye isakA nAma saMrakSaNa hai 16 / parigrahI jIva ke pariNAmoM kI saMklezatA ke kAraNa aSTavidha karmoM kA baMdha bahuta tIvra hotA hai isaliye isakA nAma bhAra hai 17 / parigrahI jIva kA patana durgati meM hotA hai ataH durgati meM patana hone kA yaha mArgabhUta hai isaliye isakA nAma saMpAtopAyaka hai 18 / parigrahI jIva ke aneka zatru utpanna ho jAte hai hara eka ke sAtha kalaha Adi hone lagate haiM isaliye yaha parigraha kalahoM kA eka prakAra kA karaNDapiTArA hai-isaliye isakA nAma kalahakaraNDa hai 19 / parigrahI jIva apane dhana dhAnya Adi padArtho kA vistAra karane parigraha lebhAA lebha svabhAva che. (14) A parigrahane lIdhe ane moTAmAM moTI Aphatane sAmane kare paDe che, tethI e Arti (Aphato) nuM kAraNa hevAthI te parigraha mahAtirUpa che (15) te parigrahanA prabhAvathI ja vividha prakAranI sAbhazrI 5 trita 42 cha, tethI tenu nAma' upakaraNa ' cha. (16) pariyaDI jIva pitAnA zarIra Adi padArthonA rakSaNa mATe vadhAre sAvaceta rahe che, tathI tenu nAma 'saMrakSaNa' che. (17) pariyaDI panI vRttimAnI mthittane kAraNe aSTavidha karmone baMdha ghaNe ja tIvra hoya che, tethI tenuM nAma 'bhAra' che. pariDI 4 dutimA 5 cha. tibhA patana 4211AnA 2335 hAvAne 12 tenuM nAma 'saMpAtopAyaka' cha. (18) pariyaDI apanA aneka zatruo pedA thAya che. darekanI sAthe tene kalaha Adi thayA kare che. te kAraNe ne parigraha kalahonA eka prakAranA karaMDiyA jevo hovAthI tenuM nAma 'kalahakaraNDa' cha. (20) pariyaDa 71 potAnA dhana dhAnya hi padArthAnA For Private And Personal Use Only
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 2 parigrahasya triMzannAmanirUpaNam saMstavaH paricayaH-paricayakAraNatvAt 22, 'aguttI' aguptiH tRSNAyA agopanam 23, 'AyAbho' AyAsaH =duHkham , AyAmahetutvAtparigraho' pyAyAsaHuktaH 24, 'aviogo' aviyogaH-dhanAdaraparityAgaH25 'amuttI' amuktiH anilebhitA 26, 'tahA ' tRSNA-dhanAderAkAGkSA 27, 'aNatthago' anarthakaHanarthakAraNatvAt 28, 'AsatthI' AsaktiH-mUrchA, tatkAraNatvAt 29, meM lagA rahatA hai isaliye isakA nAma pravistara hai 20 / parigraha aneka anarthoM kA kAraNa rahatA hai isaliye isakA nAma anartha hai 21 / parigrahI jIvako aneka jIvoM ke sAtha saMstavaparicaya rahatA hai| isaliye paricaya kA kAraNa hone se isakA nAma saMstava hai 22 / isameM tRSNA kA gopana nahIM hotA hai-ataH isakA nAma agupti hai 23 / parigraha kI jvAlA meM jalate hue jIva ko bahuta adhika AyAsoM duHkhoM ko bhoganA par3atA hai isaliye unakA hetu hone se parigraha kA nAma bhI AyAsa hai 24 / parigrahI jIva meM lobha kI adhika se adhika mAtrA hone ke kAraNa vaha dhanAdika kA parityAga dAna Adi satkRtyoM meM bhI nahIM kara sakatA hai isaliye isakA nAma aviyoga hai 25 / isa parigrahI jIva meM nirlobhatA nahIM hotI hai isaliye isakA nAma amukti hai 26 / dhanAdika ke Agamana-Aya kI AkAMkSA parigrahI jIva ke sadAkAla rahatI hai isa liye isakA nAma tRSNA hai 27 / parigraha aneka anarthoM kA kAraNa hai isaliye isakA nAma anarthaka hai 28 / mUrchA kA kAraNa hone se isakA vistAra 421AmA vAgya! 2 cha, chethI tenu nAma 'pravistAra' che. (21) paria mane mArthAnu 29 bhane che, tethI tenu nAma 'anartha' cha. (22) pariyaDI panI mane apanI sAthe ' saMstava' pazyiya yato 27 cha, tathA pazyiyanu 4 / 29 DAvAthI tenuM nAma 'saMstava ' cha. (23) te tRSNAnuM gopana thatuM nathI, tathA tenuM nAma ' agupti' che. (24) pariyaDanI //Hi ormal jIne ghaNuM vadhAre AyAso- dara bhegavavA paDe che. tethI te AyAsanA 4 / 26435 pAthI pazyituM nAma 59] " AyAsa" che. (25) pariyaDI jImAM lebhanI mAtrA vadhAremAM vadhAre hovAne kAraNe teo dAna Adi satkRtyAmA dhananI parityAga 42 zatA nathI. tethItenuM nAma 'aviyoga' che. (26) te pariyaDI mA nimitA hAtI nathI, tethI tenuM nAma 'amukti' che. (27) dhanAdi padArtho meLavavAnI AkAMkSA parigrahI jIvane sadAkALa rahe che, tathA tenu nAma tRSNA ' cha. (28) pazyi bhane manAne bhATe 4 / 2435 DAya cha, tethI tenu nAma 'anarthaka ' che. (28) bhU- 'mAsati' nu // 25 For Private And Personal Use Only
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 512 praznadhyAkaraNasUtre ' asaMtosetti vi ya ' asaMtoSaH 30, ityapi ca 'tassa' tasya-parigrahasya 'eyANi ' etAni 'evamAdi' evamAdIni-uktapakArANi ' nAmadhejjANi' nAmadheyAni nAmAni - huMti , bhavanti ' tIsaM ' triMzat / parigrahatya parigrahAyasaMtoSAntAni triMzannAmadheyAni bhavantItyarthaH / anena -- yannAmetI' dvitIyamantaradvAramuktam / / 02 / / atha yathA ye parigrahaM kurvanti tAnAha-taM capuNe' ityAdi mUlam--ta ca puNa pariggahaM mamAyaMti lobhaghatthA bhavaNavara vimANavAligo pariggaha ruIyI pariggahe vivihakaraNabuddhI devanikAyA ya asurabhuyagasuvannavijjujalaNa-dIva-udahi disi-pavaNa-thaNiya-aNapanniyapaNapanniya isiyAiya bhUyavAiya kaMdiya mahAkadiya kuhaNDa pataMga devA pisAya-bhUya-jakkharakkhara-kiMnara kiMpurisa-mahoragagaMdhavyAya tiriyvaasii| paMcanAma Asakti hai 29 / parigrahI jIva ko jIvanabhara sukhaprada saMtoSa nahIM hotA hai ataH asaMtoSakA hetu hone se isakA nAma bhI asaMtoSa. hai 30 / isa prakAra isa parigraha ke ye pUrvokta prakAra se tIsa nAma haiN| isa taraha isa sUtra dvArA sUtrakAra ne "yanAma" yaha dvitIya antaradvAra kahA hai| bhAvArtha---parigraha nAmake paMcama Asrava dvAra ke kitane nAma guNa niSpanna ho sakate haiM yaha bAta sUtrakAra ne isa sUtra dvArA pradarzita kI hai| parigraha se lekara asaMtoSa paryanta jo ye tIsa nAma prakaTa kiye haiM ve kahIM to kAraNa meM kArya ke upacAra se aura kahIM kArya meM 2 kAraNa ke upacAra se banAye gaye haiM, aisA jAnanA cAhiye // mU0 2 // DApAyI tenu nAma ' Asakti' cha. (30) 5rIbaDI ne vanabhara sumana satiSa thate! nathI, tethI asatAnA 12135 hAvAthI tenu nAma 'asaMtoSa' che. A pramANe parigrahanA pUrvokta trIsa nAma che. A rIte A sUtradvArA sUtrAre 'yannAma' nAmanA bhI manta2 dvA2nu thana yu cha. bhAvArtha-parigraha nAmanA pAMcamA Asava dvArA guNa pramANe keTalAM nAma hoI zake che te bAbata sUtrakAre A sUtramAM darzAvI che. parigrahathI laIne asaMtoSa sudhInA je trIsa nAme pragaTa karyA che temAnAM keTalAka kAraNamAM kAryanA upacArathI ane keTalAMka kAryamAM kAraNanA upacArathI banAvavAmAM Asa cha, mema samanvAnu cha / suu-1|| For Private And Personal Use Only
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05sU0 3 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam 513 vihA joisiyA ya devA bahassai caMdasUra sakasaNiccharA rAhudhUmakeu buhA ya aMgArakA ya tattatavaNijjakaNagavaNNA jeyagahA joisiyammi cAraM caraMti, keUya gairaiyA aTrAvIsati vihA ya nakkhatta devagaNA NANAsaMThANasaMThiyAo ya tAragAo, ThiyalessAcAriNo ya avissaammNddlgii| uparicarA-uDDalogavAsI duvihA vemANiyA ya devA sohammIsANa-saNaMkumAra-mAhida-baMbhalogalaMtaka-mahAsukkasahassAraANayapANaya ANaccuyA kappavaravimANavAsiNosuragaNA / gevejjA aNuttarA ya duvihA kappAtIyA vimANavAptI mahiDDiyA uttamA suravarA evaM cete ciubihAtaparisA vi devA mmaayti| bhavaNa vAhaNajANavimANasayaNAsaNANi ya NANAvihavasthabhUSaNANi ya pavarapaharaNANi ya NANAmaNi paMcavaNNadivvaM ya bhASaNavihiM nANAvihakAmarUvaveuviba accharagagasaMghAe dIvasamudde disAo vidisAo ceiANi ya vaNasaMDe pabae gAmanagarANi ya ArAmujANakANaNANi ya kUbasaratalAyavAvidIhi ya devakulasabhappavAvasahimAiyAiM kittaNANi ca pagimihattA parimgahaM viulavvasAraM devA vi saiMdagA na tittiM na tuDhei uvalabbhaMti, acaMta viullobhaabhibhuuysnnaa| vAsahara ikkhugAravaTTapavvayakuMDalaruyagavaramANusuttarakAlodahilavaNasaliladahapatiratikaraaMjaNakaseladahimuha ovAyuppAyakaMcaNakavicittajamakavarasiharikUDavAsI ||suu03|| TIkA-'taM ca puNa pariggaI' taM ca punaH parigrahaM punaH ' zabdo'tra For Private And Personal Use Only
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre vAkyAlajhAre, uparyuktaM trivadvidhaM parigraI samAyati' mamAyante=parigrahamamatvaM kurvanti, mamayaM kurvantItyAha - lobhavatyA ' lobhagrastAH, ke ke ca te ? ityAha-'bhavaNavaravimANamAsigo' mAnavaravimAnavAsinaH' bhavana' ityatra ' vAsinaH' ityasya sambandhAd bhavanavAsinaH bhavanapatayaH, ata Arabhya yAvad varavimAnavAsinaH anuzaravimAnavAsinaH, bhavanapativAnavyantara - jyotiSkavaimAnikAzcaturvidhA api devA ityarthaH, kIdRzAste ? ityAha-'pariggaharuI ' ___ aba sUtrakAra jisa prakAra se jo jIva isa parigraha ko karate haiM unakA kathana karate haiM-' taM ca puNa' ityaadi| TIkArtha- (taMca puNa pariggahaM lobhaghasthA maprAyati ) isa uparyukta tIsa prakAra ke nAma vAle parigraha meM lobha se grasta hue jIva mamatva karate haiM / ve jIva kauna 2 se haiM ? sUtrakAra aba isa bAta ko pradarzita karate haiM-(bhavaNavaravimANavAmiNo ) bhavanavAsI deva, vAnavyantaradeva, jyotiSkadeva aura vaimAnika deva ye cAroM prakAra ke deva parigraha meM mamatva karate haiM-arthAt-parigraha prApta karake bhI inheM saMtoSa nahIM hotA hai| (bhavaNavaravimANavAsiNo) yahAM para isa pada se bhavanavAsI aura gharavimAnavAsI aisA zAbdabodha hotA hai / bhavanavAsI zabda se asurakumAra Adi deva tathA varavimAnavAsI zabda se anuttaravimAnavAsI deva abhihita hue haiN| isa taraha devoM ke ina do nikAyoM kA varNanakathana-Ane se inake bIca ke thAnavyantara aura jyotiSka ina do have sUtrakAra e pragaTa kare che ke kayA jIva kaI rIte parigraha kare -"taM ca puNa" tyAdi. TIya-"taca puNa parigAha lobhaghatthA mamAti" 52 4 bIsa nAma vALA parigrahamAM lebhane vaza thayela che mamatva kare che. te che kayA kayA hai? ve suutr||2 te zava cha. "bhavaNavaravibhANavAmiNo" bhavanavAsI deva, vAnara deva, jayotiSka deva, ane vamAnika deva, e cAre prakAranA deva parigrahamAM mamatva kare che-eTale ke parigrahamAM prApta karavA chatAM paNa tamane satoSa yatA nathI. " bhavaNavaravimANavAsiNo ma mA 54thI ma. navAsI ane uttama vimAnavAsI e artha samajAya che. bhavanavAsI' zabdathI asurakumAra deva Adi tathA "uttamavimAnavAsI" zabdathI anuttara vimAnavAsI deva grahaNa thAya che. A pramANe denA te be nikAyanuM (prakAranuM ) varNana AvavAthI temanI vaccenA vAnavyantara ane jatiSka e be nikA (jAte) For Private And Personal Use Only
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA 0 5 sU0 3 yathA ye parigrahaM kurvanti tanirUpaNam 515 parigraharucayaH-parigrahe ruciH-AsaktiryeSAM te tathoktAH, tathA 'pariggaho' parigrahe-parigrahaviSaye / vivihakaraNabuddho ' vividhakaraNabuddhayaH-vividhAni karaNAni kriyAH buddhizca yeSAM te tathoktAH, parigrahopArjanamataya ityarthaH, etAdRzA indrasahitA devAHparigrahaM parigRhya na tRpti, na tuSTimupalabhante, ityatreNa sambandhaH, tatra 'devanikAyA ya devanikAyAzca vakSyamANA tA neva bhavanapatyAdIn nAmanirdezapurassara mAha- 'asura' asurA: asurakumArAH 'bhuyaga' bhunagA nAgakumArAH 'suvanna' muparNAH-muparNakumArAH, 'vijju' vidhutaH-vidyutkumArAH 'jalaNa' jvalanA:agnikumArAH 'dIva ' dvIpA:-dIpakumArAH 'udahi' udadhikumArAH 'disi' dizAkumArAH 'pavaNa' pavanAH vAyukumArAH 'thaNiya' stanitakumArAH, ete bhavanapatayaH ?, tathA-' pani ya 'anapani kAH 'aprajJaptikAH 'paNapani ya' paNapagnikAH (paJcajJaptikA ) ' isivAi ya ' RSivAdikAH 'bhUyayAiya' bhUtavAdikAH ' kaMdi ya ' kranditAH 'mahAkaMdiya' mahAkranditAH 'kuhaMDa' kuSmANDAH ' pataMgadeva ' pataMgadevAH, ete'STau vyantaranikAyadevAH 2, asurAdhArabhya pataGgadevaparyantAnAmitaretarayogadvandvaH / tathA ' pisAya' pizAcAH 'bhUya ' bhUtAH 'jakva' yakSAH ' rakkhasa ' rAkSasAH ' kiMnara ' kinnarAH 'kiMpurisa' kimpuruSAH nikAyoM kA bodha svayaM ho jAtA hai / isaliye yahAM cAroM prakAra ke deva gRhIta hue haiM / kyoM ki ye deva ( pariggaheM viviha karaNavudrI) parigraha ke viSaya meM inakI vividha prakAra kI kriyAe~ hotI haiM, tathA usame inakI buddhi bhI sadA saceSTa rahatI hai / arthAt parigraha ke upArjana karane meM inakI mati khUba nipuNa hotI hai| isa taraha indrasahita ye cAroM prakAra ke devanikAya parigraha ko prApta karake bhI usameM tRti se vihUne hI bane rahate haiM / ( devanikAyA ya-asura-bhuyaga-suvana-vijju-jalaNa -dIva udahi-disi-pavaNa-thaNiya-aNapanniya-paNapanniya-isivAiyabhUyavAiya-kaMdiya-mahAkaMdiya-kuhaNDa-payaMga-devA pisaaybhuuy-jkkhne bodha Apo Apa thaI jAya che. te kAraNe ahIM cAre prakAranA deve aDa are the, 125 te he| " pariMga haruI" paribhA thi-mAsahita qaa hAya cha, bhane "parigahe vivihakaraNa buddhI" pariinA viSayamA tabhanI vividha prakAranI kriyAo thAya che, ane temAM temanI buddhi paNa sadA saceSTa rahe che. eTale te parigrahane prApta karavAmAM temanI buddhi ghaNuM ja nipuNa hoya che. A rIte Indra sahita te cAre prakAranA devanikAya parigrahane prApta karIne 5 tenAthI atRsa 27 cha. " devanikAyA ya-asura-bhuyaga-suvanna-vijju-jalaNadIvaudahi-disi-pavaNa-thaNiya-aNapanniya-paNapanniya-isivAiya-bhUyavAiya-kaMdiya For Private And Personal Use Only
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra 'mahoraga' mahoragAH 'gaMdhavyA' gandharvAzca, eteSAM dvandvaH / ete'STau vyantarabhedAH ete hi tiriyavAsI' tiryagvAsinaH-manuSyalokavAsinaH, tathA 'paMcavihA' paJcavidhAcandrasUrya-graha-nakSatra-tArArUpAH, 'joisiyAya' jyotipikAca devAH, se ke ? ityAha-'bahassaicaMda rasukkasaNiccharA', bRhaspaticandrasUrazukrazanaizvarAH, tathA 'rAhudhUmakeubuhA ya' rAhudhUmaketubudhAzca tathA-'aMgArakA ya'aGgArakazca 'magalanA mako gRhavizeSa ' kIdRzaH ? eSaH ? ityAha-' tattata vaNijjakaNagavaNNA' taptatarakkhasa-kiMnara-kiMpurisa-mahoraga-gaMdhavvA ya tiriyavAsI) aba sUtrakAra una devanikAyoM ko nAmanirdeza pUrvaka prakaTa karate haiM, unameM ve saba se pahile bhavanapatiyoM ke bhedoM ke nAmoM ko kahate haiM-asurakumAra, nAgakumAra, suparNakumAra, vidyutkumAra, jvalana -agnikumAra, dvIpakumAra, udadhikumAra, dizAkumAra, vAyukumAra aura stanitakumAra ye daza prakArake bhavanapati haiN| tathA aprajJaptika, paJcaprajJaptika, RSivAdika, bhUtavAdi kraMdita, mahAkraMdita kUSmAMDa, pataMgadeva, AThaprakAra ke ye vyantara nikAya ke deva hai| tathA pizAca, bhUta, yakSa, rAkSasa, kinnara, kiMpuruSa, mahoraga, gaMdharva ye ATha vyantara devoM ke bheda haiM / ye vyantaradevatiryaglAka-manuSyaloka vAsI haiN| tathA- (paMcavihA joisiyAya devA vahassai caMda rasukkasaniccharA) candra, sUrya, graha, nakSatra evaM tArA ye pAMca prakAra ke jyotiSika deva haiM / ina meM jo graha jAtI ke deva haiM unake ye bRhaspati caMdra, sUrya, zukra, zanaizcara tathA.( rAhudhUmakeu buhA ya aMgAragA ya ) rAhu, dhUma,ketu, budha mahAkaMdiya-kuhaNDa-payaMga-devA pisAyabhUya-jakkha-rakhaMsa-kinara-kiMpurisa-mahoraga gaMdhavvAya tiriyavAsI " ve sUtrA2 te deva niyone nAma nirdeza sahita pragaTa kare che. temanAmAMthI sauthI pahelA bhavanapatinA bhedonAM nAmo batAve che-subhA2, nAmA2, supa bhA2, vidhutmA2. 45sana manamA2, dvIpakumAra udadhikumAra, dizAkumAra vAyukumAra ane svanitakumAra, e dasa prakAranA bhavanapati che. tathA aprajJaptika, paMcaprajJaptika, RSivAdika, bhUtavAdika, kaMdita, mahAkaMdita, kuSmAMDa, ane pataMgadeva, e ATha prakAranA vyantara nikAya he| cha. tathA pizAya, bhUta, yakSa, rAkSasa, ni2, ThipuruSa, mhaa22|| bhane Adha, me mA 0yanta2va tiyA -manuSyato pAsI cha. tayA " paMcavihAjoisiyAya devA vahassai caMda sUra sukkasaniccharA" yandra, sUrya, baDa, nakSatra ane tArA e pAMca prakAranA jyotirSika deve che, temAM praha jAtinA je deve cha temanA 25ti yadra, sUrya, zu, zani tathA "rAhudhumakeu-buhA ya bhaMgA For Private And Personal Use Only
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA 205 sU03 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam 517 " panIya kanakavarNa: = taptaM yattapanIyakanaka = tapanIyasuvarNa tasya varNa va varNoyasya sa - tathoktaH - agnau paritApanena suvarNasya yAdRzo vargoM bhavati, tAdRza varNa yukta ityarthaH, ArSatvAtsUtre bahuvacanam / tathA ebhya itare ' je gahA ' ye grahAH sampatikAla - prasiddhA nepacyuharSalAdaya:, ' joisamma ' jyAtiSi - jyotizcakre 'cAraM caraMti' - paribhrAmyanti, te grahAH, tathA 'keu ya' ketavazva-jyotiSka vizeSA ye jagataH zubhAzubhanimittamavalamthyodayaM prApnuvati 'puMchaDiyAtArA' 'coTIvAlA tArA' ityAdi nAmnA bhASAmasiddhAH kIdRzA ete ? ityAha ' gairaiyA ' gatiratikA:gamanazIlA ekarAzito'nyarAzau gamanasvabhAvAH / ete candrasUryagrahAtrividhAjyotiSkadevA uktAH / tathA ' aTThAvIsavihAya ' aSTAviMzatividhAca 'nakkhattadevagaNA ' nakSatradevagaNA, kIdRzAH 1 ityAha - tathA 'nANAsaMThANasaMThiyAoya' aura aMgAraka - maMgala ye bheda haiM / yahaaMgAraka (tattatavaNijjakaNagavaNNA) taptatapanIya - tapAye hue suvarNa ke varNa ke jaisA varNa vAlA hai| arthAtagni meM tapAne se suvarNa kA jaisA raMga hotA hai vaisA hI isakA raMga hai| tathA (je ya gahA jo hasiyammi cAraM caraMti ) inase atirikta jo isa samaya meM prasiddha nepacyula harSala Adi graha haiM ki jo jyotizcakra meM paribhramaNa karate haiM ve graha tathA - ( keU ya ) ketu graha jo jagata ke zubha azubha nimitta ko lekara udita hotA hai aura jise " pUMchaDiyAtArA " coTIvAlA tArA" ityAdi nAma se loga kahA karate haiM ye saba hI ( gairaiyA) gamanazIla hai - eka rAzi se anyarAzi para gamana karane ke svabhAvavAle haiN| ye ukta ( tivihA ) tIna prakAra ke caMdra, sUrya, graharUpa jyotiSI deva tathA ( aTThAvIsaha vihA) aTThAIsa prakAra ke ( nakkhatta devagaNA ) nakSatra ( NANAsaMThANasaMThiyAo) nAnA 66 " ragAya rAhu, dhUmaketu, budha ane aMgAraka-maMgaLa e prakAza che. te agA24 - maMgaNa " tattatavaNijjakaNagavaNNA " tapAvelA suvarNanA raMga jevA vaNuvaanno he tathA " je ya gahA joisiyammi cAra carati" te sivAyanA DAsanA samayamAM prasiddha nepacyuna, harSala Adi graheA ke je jayAtizcakramAM paribhramaNa 5re che te shrhe| tathA " keUya " tutho ? bhagatanA zubha azula nibhitta darzAvavAne uge che ane jene pUchaDiyA tArAne nAme oLakhe che, e badhA ja gaharaiyA " gamanazIla che-se rAzibhAMthI anya rAzibhAM gaMbhana ukhAnA svabhAvavAjA che. te uparokta " tivihA " nazu prahAranA yandra, sUrya mane graharUpa caiAtithI deva, tathA asar 'aDacAvIsa prakAranA 66 nakkhata nakSatra, " NANAsaM ThANasaMThiyAo " vividha prAranA sasthAnAmAM 66 devagaNA " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 518 praznavyAkaraNasUtra nAnAsaMsthAnasaMsthitAzca 'tArAo' tArakAH, kathaM bhUtAstArakAH ? ityAi'ThiyalessA ' sthitalezyAH-sthitAH sthirAH lezyAH-dIptayaH yAsAM tAH, nakSatratArakANAmekasthAnasthitimatvAt , yadvA - manuSyakSetrAn bahivyavasthitatvAta sthitalezyAvatvaM tApAm , 'cAriNo ya' cArizca ya-saMcaraNAzIlAcandramUryagrahAca, 'avisaMtamaMDalagaI' avizrAntamaNDalagataya:-avizrAntA-vizrAmavajitA maNDalena-cakravAlena gati yeSAM te tathA satataparibhramaNazolAH santItyarthaH, ete prakAra ke saMsthAna se saMsthita aise tArAgaNa ki jinakI (ThiyalessA) leNyA-dApti-sthira hai| ye nakSatra aura tArAgaNa eka sthAna meM sthita haiM, athavA manuSyaloka se bAhara ye avasthita haiM-gati rahita haiM-isaliye yahAM inheM sthira dopti vAlA kahA gayA hai / tathA (cAriNIya avi. ssAmamaMulagaI ) saMcaraNazIla caMdra, sUrya, graha ye saba satata paribhramaNa zIla haiN| tAtparya isakA yaha hai ki ye pAMca prakAra ke jyotiSI deSa mAnuSottara nAmaka parvata rUpa jo manuSya loka hai usa manuSyaloka meM sadA bhramaNa kIyA karate haiN| unakA bhramaNa meruparvata ke cAroM aura hotA hai| meru ke samatalabhUbhAga se sAtasau nanve yojana nI U~cAI para jyotizcakra kSetra kA AraMbha hotA hai| jo vahAM se U~cAi meM eka sau daza yojana parimANa hai aura tirachA asaMkhyAta dvIpa samudra parimANa hai| usa meM daza yojana ko U~cAI para arthAt ukta samatala se ATha sau yojana kI U~cAI para sUrya ke vimAna hai, vahAM se assI yojana kI U~cAI para arthAt samatala se ATha so assI yojana kI U~cAI para 28 // ThiyalessA " sthi2 tevANai tA cha, te nakSatrI ane taaraagaNa eka ja sthAne rahelA che, athavA teo manuSyalakanI bahAra AvelA che-gatirahita che te kAraNe ahIM temane sthira dIpti (teja) vALA matAnyA cha tathA "cAriNo ya avissAmamaMDalagaI" saya294zIsa yaMdra sUrya, graha e badhA satata paribhramaNazIla che. tenuM tAtparya e che ke e pAMca prakAranA tiSadiva mAnuSettara nAmanA parvatarUpa je manuSyaleka che, te manuSyalekamAM sadA paribhramaNa karyA kare che. temanuM bhramaNa meru parvatanI cAre tarapha thAya che. merune samatala bhUbhAgathI sAta navuM jananI UMcAI para . tikSakanA kSetrane AraMbha thAya che. je tyAMthI UMcAImAM eka dasa jana parimANa che ane tirakasa UMcAI asaMkhyAta dvIpa samudra parimANa che. temAM dasa jananI UMcAIe eTale ke uparokta samatala bhUmithI ATha jananI UMcAI para sUryanAM vimAna che, tyAMthI eMsI jananI UMcAI para athavA samatalathI AThaze. eMsI ejananI UMcAI para candranA vimAna che tyAMthI For Private And Personal Use Only
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA bha05 sU03 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam 519 caMdra ke vimAna haiM / vahAM se bIsa yojana para kI uMcAI taka meM arthAt samatala se navau yojana kI u~cAI taka meM graha, nakSatra aura tAre haiN| caMdra ke upara bosa yojana kI U~cAI meM pahile cAra yojana kI UMcAI para nakSatra haiM, isake bAda cAra cAra yojana kI U~cAI para budhagraha, budhagraha se tIna yojana kI UMcAI para zukra, zukra se tIna yojana U~ce guru, guru se tIna yojana Uce maMgala aura maMgala se tIna yojana U~ce zanaizcara haiM / isa prakAra yaha candra ke Upara kA bIsa yojana kA kSetra nakSatra AdikoM dvArA ghirA huA rahatA hai| isa taraha isase hameM yaha bAta jAnane meM derI nahIM lagatI hai ki manuSya kSetra meM jo kAla kA-muhUrta-ahorAtra-pakSa, mAsa Adi kA jitanA bhI vyavahAra hotA hai vaha sabaisa jyotizcakra kI cAla se hI hotA hai| yaha jyotizcakra kI cAla usa DhAIdvIparUpa manuSyakSetra meM avizrAnta rUpa se hI hotI rahatI hai / manuSya kSetra ke bAhara ke jyotiruka vimAnasthira haiM / ye vahAM svabhAvataH idhara udhara bhramaNa nahIM karate / isI kAraNa se unakI lezyA aura unakA prakAza bhI eka rUpa-sthira hai| arthAt vahAM rAhu Adi kI chAyA par3ane se jyotiSkoM kA svAbhAvika pItavarNa jyoM kA tyoM banA rahatA hai| aura udaya astana hone ke kAraNa vasa jananI UMcAI para eTale ke samatalathI navase jananI UMcAI sudhImAM graha, nakSatro ane tArA che. candrathI uparanI vIsa jananI UMcAImAM pahelAM cAra ejananI UMcAI para nakSatra che, tyAra bAda cAra jananI UMcAI para budha nAmane graha che. budha grahathI traNa jananI UMcAI para zuka che. zukathI traNa jana UMce guru che. guruthI traNa yojana UMce maMgaLa che, maMgaLathI traNa jana UMce zani che. A pramANe candranI uparanuM vIsa jananuM kSetra nakSatra Adi dvArA gherAyeluM rahe che. A rIte ApaNane e vAta samajatA vAra lAge tema nathI ke manuSyakSetramAM je kALane muhUrta, divasa rAta, 5khavADiyAM, mAsa Adine-je vyavahAra thAya che te saghaLo A tizcakanI cAlathI ja thAya che. te tizrakanI cAla A aDhIdvIparUpa manuvya kSetramAM avirata cAlyA kare che. manuSya kSetranI bahAranAM tiSka vimAna sthira che. teo tyAM svabhAvika rIte ja Ama tema bhramaNa karatAM nathI. e ja kAraNe temanI leDyA ane temane prakAza paNa sthira che. eTale ke tyAM rAhu AdinI chAyA paDavAthI jatiSkane sAdhAraNa pILA raMga ene ave rahe che. ane udaya asta na thavAne kAraNe temane prakArA paNa eka sarakhe For Private And Personal Use Only
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 520 praznavyAkaraNasUtre paJcavidhA jyotiSika devAH 3 / atha vaimAnikAnAha-' uvaricarA' uparicarAHtiryaglokasyoparivartinaH, : uDulogavASiNo' UrdhvalokavAsinaH 'vemANiyA ya devA' vamAnikAzca devA ' duvihA' dvividhAH dviprakArAH, kalpopapanna kalpAtIta bhedAt / tatra-kalpopapanA dvAdazadhA, tAnAha- sohammI-sANa-saNaMkumAra-mAhiMdabaMbhaloga-laMtaga-mahAsaka-sahassAra-Agaya-pANaya-AraNa-ccuyA' saudharmezAna sanatkumAramAhendrabrahmalokalAntakamahAzukra-sahasrArAnataprANatAraNAcyutAH, ete ' kappavaravimANavAsiNo ' kalpavaravimAnavAsinaH-kalpopapannAH, 'suragaNA' suragaNAH / atha kalpAtItAnAha-'gevejjA' graiveyakAH ' aNuttarA' anuttarA unakA prakAza bhI ekasA sthira hI rahatA hai| isa prakAra yaha pAMca prakAra ke jyotiSika devoM ke viSaya meM bhAvArtha rUpa se yat kiJcit kathana kiyA haiM / aba sUtrakAra vaimAnika devoM ke viSaya meM kahate haiM-( uvaricirA ur3alogavAsI vaimANiyA devA duvihA) tiryagloka haiM / ye vaimAnika ke kAra jo aloka hai usameM ye deva rahate haiM / inakA nAma vaimAnika deva kalpopapanna aura kalpAtIta ke bheda se do prakAra ke hote haiN| inameM kalpopapanna bAraha prakAra ke haiM, ve ye haiM-(sohammI-sANa-saNaMkumAramAhida-bhaloga-laMtaga-mahAplukka- sahassAra-ANaya-pANaya-AraNa-s cuyA ) saudharma, IzAna, sanatkumAra, mAhendra, brahmaloka, lAntaka, mahAzukra, sahasrAra, Anata, prANata, AraNa aura acyuta / ina (kappavaravivimANavAsiNo suragaNA ) kalpavaravimAnoM meM rahanevAle:suragaNa kalpApapanna kahalAte haiN| (gevejjA aNuttarA ya duvihA kappAtIyA vimANa ja sthira rahe che. A pramANe pAMca prakAranA tiSika devane viSe bhAvArtha rUpe thoDuM kathana karavAmAM AvyuM che, have sUtrakAra vaimAnika deva viSe kahe che" uvaricarA uDDalogavAsI bemANiyAdevA duvihA" tiyAnI 352 2 . leka che temAM te de rahe che, ane temane vaimAnika kahe che. te vaimAnika denA be bheda che-kapAtIta ane kalpapapanna temAMnA kapapanna nIce pramANe bAra prAranA -" sohammI-sANa-saNaMkumAra-mAhiMda-baMbhaloga-laMtaga-mahAsuka-sahassAra -ANaya-pAraNa-AraNa'ccuyA" saudhamaH, zAna, sanabhA2, bhADendra, pramA and, mAMzu, sakhAra, mAnata, prANuta, 20255 azyuta. " kampavaravimANavAsiNo suragaNA" 43512 vimAnAmA 2senA2 suragAne 48popapanna 4 . "gevejjA aNuttarA ya duvihA kalpAtIyA vimANavAsI mahaDriDhayA uttamA For Private And Personal Use Only
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a05 sU03 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam 521 ceti 'duvihA' dvividhAH 'kaNAtIyA ' kalAtItAH 'vimANavAsI' vimAnavAsInaH-anutaravimAnamAsinaH 'mahaDDiyA' mahAdikAH 'uttamA' uttamAHzreSThAH mukharAH sarvadeveSu pradhAnAH, ' evaM ca' ityuktAkAreNa 'caubvihA' caturvidhAH-bhavanapatiyAnavyantarajyotiSkavaimAnikarUyA, 'sararisAvi' sapari pado'pi-na kevalame te kintu eSAM pariSado'pItyarthaH, devAH / mamAyati' mamAyante mamatvaM kurvanti / kasmin viSaye mamatvaM kurvantIti tAnyAha-'bhavaNavAhaNajANavimANasayaNAnagANi ya ' bhavanabAhanayAnavimAnazayanAsanAni ca, tathA 'nAgAvita vatyabhUta gAgi ya' nAnAvidhAstrabhUSaNAni ca 'pArapaharaNANi ya' vAsImahar3iyA uttamA suravarA evaM cete caucihA saparisA vi devA mamAyaMni ) kalpAnIta ke do bheda hai (2) graiveyaka vimAnavAsI aura (2) anuttara vimAnavAsI inameM jo pAMca anuttara vimAnAM meM-vijaya, vaijayanta, aparAjita aura sarvArtha siddha inameM rahane vAle deva haiM ve mahardika kahalAte haiM aura saba devoM meM uttama-zreSTha-evaM pradhAna mAne jAte haiN| kalpopapanna devoM meM svAmisevaka bhAva hotA hai / kalpAtIta meM nhiiN| ye to sabhI indravat hone se ahamindra kahalAte haiN| manuSyaloka meM kisI nimitta para kalpopapanna deva hI Ate haiM-kalpAtIta nahIM / isa prakAra bhavanapati, vAnavyantara, jyotiSka aura vaimAnikarUpa cAroM prakAra ke deva apanI 2 pariSadAsahita ina bhavana Adi padArthoM meM mamatva karate haiN| sUtrakAra aba inhI manatva ke viSayabhUta padArthoM ko kahate haiM - ( bhavaNa-vAhaNa-jANavimANa-sayaNAsaNANi) bhavana, vAhana, yAna, vimAna, zayana, Asana tathA- (nAgAvihavasthabhUsaNaNi ya) suravarA evaM caubyihA saparisA vi devA mamayaMti" 465AtAtanA me se che. (1) aveya vimAnavAsI mane (2) manuttara vibhAnavAsI. tamanai viya, vaijyanta, jyanta. aparAjita ane savArtha siddha e pAMca anuttara vimAnamAM rahenAra je deve che temane mahaddhika kahe che, te deva badhA devamAM zreSTha gaNAya che. manuSyamAM koI paNa nimitte kalpapapa devo ja Ave che, kalpAtIta AvatA nathI. A rIte bhavanapati, vanavyatara, tiSka ane vaimAnika, e cAra prakAranA devo pita potAnI pariSada sAthe te bhavana Adi padArthomAM mamatva rAkhe che. sUtrakAra have te mahatvanA viSaya rUpa padArtho darzAve che- " bhavaNa-vAiNa-jANa -vimANa-sayaNA-saNANi " apana, pAuna, yAna, vimAna, zayana, Asana, tatha! " nANAvihavatthabhUsaNANi ya" vividha patro, bhuupye| pra0 66 For Private And Personal Use Only
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 522 praznavyAkaraNasUtre pravarapraharaNAni caH-pavarANi-zreSThAni yAni praharaNAni-AyudhAni tAni ca, tathA'nANAmaNipaMcavaSNadivvaM ca bhAyaNavihiM ' nAnAmaNipaJcavarNadivyaM ca bhAjanavidhim-nAnAmaNInAM-candrakAntamuryakAntAdimaNInAM ye paJcavarNA stai divyaM zreSTha vividhabhAjanasamUham , tathA-' nANAvihakAmarUbaveubdhiya accharagaNasaMdhAe ya" nAnAvidhakAmarUpavikurvitApsarogaNasaMdhAtAMzca - nAnAvidhAni- anekaprakArANi yAni kAmarUpANi svecchArUpANi tAni vikurvitAni yeste tathAbhUtA ye'psarogaNAsteSAM saMdhAtAstAna-apsaraH samUhAnityarthaH, tathA 'dIvasamudde' dvIpasamudrAn, 'disAo vidisAo' dizAvidizAH 'ceiyANi' caityAnivRkSAn kalpatarurUpAn ' vanasaMDe - vanapaNDAni-anekavidhavRkSasamUhAn 'pancate ' parvatAn 'gAmanagarANi ya' grAmanagarANi ca, tathA 'ArAmujjANakANagANi ya' ArAmodhAnakAnanAni ca--ArAmAH-upavanAni, udyAnAni-puSpapradhAnavanAni,kAnanAni araNyAni,eteSAmitaretarayogadvandvaH, tathA - ' kUvasaratalAgavAvidIhiya devakulasabhApavAvasahimAiyAI' kUpasarastar3AgavApIdIpikAdevakulasabhAprapA nAnAvidha vastra, AbhUSaNa, (pabarapaharaNANi ya ) zreSTha Ayudha, ( nAnAmaNi paMcavaNNadivvaM ya) candrakAnta, sUryakAnta Adi nAnAmaNiyoM ke paMcavarNavAle zreSTha bhAjana , tathA (nANAvihakAmarUvaveubbiyaaccharaga saMghAe ya ) nAnA prakAra ke svechAnusAra jinhoM ne rUpoM ko banAyA hai aisI apsarAoM kA samUha (dIvasa mudde ) dvIpa, samudra (disAovidisAo) dizA, vidizA, (cejhyANi ) kalpavRkSarUpa caityakSa, (vanasaMDe ) aneka vidha vRkSasamuha ( pavvae) parvata ( gAmanagarANi ya ) grAma, nagara, ( ArAmRjjANakANaNANi ya ) ArAma-upavana, udyAna-puSpapradhAnabana, kAnana-araNya, ( kUvasaratalAgavAvIdIdiyadevakulasabhappavAvasahi" pavarapaharaNANi ya" zreSTha mAyudho, " nAnAmaNi paMcavaNNadivya ya" yandrAnta, sUyanta mAhi vividha maNiyonA pAya qgari Lal, tatha! "nANAviha kAmarUva-veubdhiya-accharagaNasaMghAe ya" bhane 24AnusAra vividha 35o dhArA 4aa cha mevI 250-352 mono samUha, "dIvasa mudde " al5, samudra disAo vidisAo" hi vidizAmA, " ceiyANi" 4851135 caityavRkSa, "vanasaMDe " mane vidha vRkSa samUha, " pabvae " 'to, " gAmanagarANi ya" me| nagarI, "ArAmujANakANaNANi ya" mArAma sthAnoM-34vana, dhAna, pu.5, pradhAna pana, Anana-25255, " kUvasaratalAgavAvIdIhiyadevakulasabhApavAvasahi mAiyAI" pA, savi2, tAyo,-1yuta mAzaya, pApa, dI For Private And Personal Use Only
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir darzinI TokA a05 sU3 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam basatyAdikAni, tatra-kUpaH-prasiddhaH, saraH-prasiddham , taDAgaH-sapadmA'gAdhajalAzayaH, vApI - AyatajalAzayavizeSaH - dIpikA-catuSkoNajalAzayarUpA'devakulAni ' devagRhAH-sabhApasiddhA, prayAH-pAnIyazAlAH, vasatayaH sAmAnyagRhANi, etAnyAdau yeSAM tAni tathoktAni, 'bahukAI' bahukAni bahUni ' kittaNAni ca ' kIrtanAni ca " ayaM devo divyadevaRddhi sampannaH" ityevaM prazaMsA vAkyAni ca parigrahatvena mamAyante / tatazca prakRtaM pariggahaM' parigraha, koza parigraham ? ' viuladabbasAraM' vipuladravyasAraM vipulAni dravyANyeva sAro yasmistaM tathoktaM, ' parigihittA' parigRhya saiMdagA' sendrakAH-indrasahitAH 'devA vi ' devA api 'na titti' na vRpti naivecchAvinivRttiM 'na tuhi~' na tuSTim nApi santoSam 'uvalabhaMti ' upalabhante prApnuvanti, AkAkSAyA nirAvAdhatvAt / ayaM bhAvaH-devA hi maharddhayo vAJchitArthalAbhe samarthA dIrghAyuSazva bhavanti parantu te'pi parigrahaviSaye na saMtoSaM prApnuvanti itareSAM punaH kA kathA ? // mAiyAI ) kUvAM sara, taDAga-paga sahita agAdha jalAzaya, vApI, dIdhikA-catuSkoNavAlI bAvaDI, devakula-devagRha, sabhA, prapA-pyAU, vasati-sAmAnyaghara, ityAdi aura bhI bahuta sI vastue haiM jinameM ina devoM kA mamatva hotA hai| tathA (bahuyAI kittaNANi ya) aneka vidha kIrtanoM meM "yaha deva divya Rddhi saMpanna hai" ityAdi rUpa prazaMsA vAkyoM meM inakA parigraharUpa se mamatva hotA hai| (viuladavasAraMpariMggaraM parigaNhittA saiMdagA devA vina titti na tuhiM accata viulalobhAbhibhUyasannA uvalabhaMti ) isa prakAra vipula sAra vAle parigraha ko grahaNa karake indrasahita deva bhI icchAvinivRttirUpa tRpti ko tathA saMtoSa rUpa tuSTi ko AkAMkSA kI nirAbAdhatA ke kAraNa prApta nahIM kara pAte haiM / tAtparya isakA yaha hai ki mahardika deva yadyapi icchita artha ke lAbha karane meM samartha yAbhU vADI, vasa-vaDa, sabhA, prA-hupA, vasati-sAmAnya ghara, vagere vastuomAM tathA e sivAyanI bIjI paNa aneka vastuomAM deve mama: tva rAmecha. tathA "bahuyAI kittaNANi ya" mane prAranI prazasAmA " // deva divya ddhi vALA che" ItyAdirUpa prazaMsAnA zabdomAM temanuM parigraharUpe bhamatya ya che. " viulabbasAraM pariggahaM pagiNhittA saiMdagA devA vi na tittiM na turdvi accaMtavi ulalobhAbhibhUyasannA uvalabhaMti " A pramANe vidhuta sAravALA parigrahane grahaNa karavA chatAM paNa Indra sahita deve paNa IcchAmAMthI nivRtti rUpa tRptine tathA saMtava rUpa tuSTine AkAMkSAnI aparimitatAne kAraNe prApta karI zakatA nathI. kahevAnuM tAtparya e che ke mahaddhika ke je ke Icchita vastu prApta karavAne samartha tathA lAMbA AyuSya vALA hoya che te paNa teo For Private And Personal Use Only
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mshbsu purvoktA devAH kathambhUtA ? ityAha - ' accataviulalobhAbhibhUyasaNNA' atyantavipulalobhAbhibhUtasaMjJAH -- atyantaH-atizayaH viSulo yo lobhastena abhibhUtA saMjJA saMjJAna mano yeSAM te tathoktAH saMgrahaikazIlA ityarthaH, ke te devAH ? ityAha-vAsaharaikkhugAra vaTTa pabdhayakuMDala-rucaga paramANusottara-kAlo. dadhi lavaNa-salila-dahapati-ratikara aMjaNaka-sela-dahimuha-vapAtuppAya-kaMcaNaka-cittavicitta--jamaka-varasiharakUDabAsI , varSadhareSukAravRttaparvatakuNDala rucaka varamAnuSottarakAlodadhilavaNasalilahadapatiratikarAJjanakazailadadhimukhAvapAtotpAta - kAzcanaka - citravicitra - yamakavarazikharakUTavAsinaH tatra - varSadharAH-himavadAdi parvatAH, iSukArAH dhAtakIkhaNDapuSkaravaradvopAdhayoH pUrvAparAIyo maryAdAkAriNo dakSiNottarAyatAH parvatavizeSAH, vRttaparvatAH zabdApAti vikaTApAtigandhApAtimAlyavannAmakA vartulavaiDhayaparvatAH, kuNDalA:- jambUdvIpAdeevaM dIrghAyuSka hote haiM, parantu ve bhI parigraha ke viSaya meM saMtoSa se rahita hI rahate haiN| ataHjaba ina devoM kI yaha dazA hai to phira anya devoM kI bAta hI kyA kahI jA sakatI hai| ye saba deva atyaMta bahuta SaDe lobha se abhibhUta-yukta saMjJA-manovRtti vAle hote haiM, arthAtsaMgrahazIla hote haiM / (vAsaharaikkhugAra vaha paJcayakuMDalarUyagavaramANusutarakAlodahIlavaNasaliladahapatiratikara aMjaNakaseladahimuha ovA yuppAyakaMcaNakavicittajalakavarasiharikUDavAsI) tathA himavat Adi gharSadharoM meM, iSukAro meM ghAtakIkhaMDa tathA Adhe puSkarabaradvIpa ke pUrvArdha aura pazcimA rUpa do bhAgoM kI maryAdAkArI tathA dakSiNottara taka laMbe aise parvatoM meM, vRttaparvato meM zabdApAti, vikaTApAti, gandhApAti tathA mAlyavAna ina nAmake vartula vaitADhaya parvatoM meM, kuMDaloM meM gyAraha jambU parigrahanA viSayamAM sateSa rahita ja rahe che. te jyAre e devanI evI hAlata che te bIjA devenI te vAta ja zI karavI ! e badhA de atyaMta somI vRttinA DAya cha, mero tasA saghazAta jAya che. "vAsaharaikkhugAravaTTa-pabvaya-kuMDala-ruyagavara-mANusuttara-kAlodahi- lavaNasalila- dAhapati ratikara-aMjaNakaseladahimuhaovAyuppAyakaMcaNakavicitta jamakavarasihari kUDavAsI" tathA himavata Adi varSadharamAM ISukAmAM, ghAtakI baMDa tathA ardhA puSkavaravara dvIpanA pUrvArdha ane pazcimArtharUpa be bhAgonI maryAdA darzAvatA tathA dakSiNathI uttara sudhI lAMbA evA parvamAM, vRtaparvatemAM-zabdApAti, vikaTApAti, gaMdhApati, tathA mAlyavAna e nAmanA vartula vaitADhaca parvatamAM kuMDamAM-agiyAra jaMbudvIpathI kuMDalA nAmanA dvIpanI aMdara Avela kaMDalA For Private And Personal Use Only
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU03 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam 535 kAdazakuNDalanAmakadvIpAntarvartinaH kuNDalAkArAH parvatAH, rucakavarAH jambudvIpAt trayodaza rucaka vara nAmaka dvopAntargata maNDalAkArAH parvatAH, mAnuzottarAH manuSyakSetrasImAkAraNomaNDalAkAriparvatAH, kAlodadhiH-dvitIyaH samudraH, lavaNaHlavaNasamudraH, salilAH salilAni santyAsu salilA, gaGgAdimahAnadyaH, hradapatayaHnadapradhAnAH padmamahApadmAdi mahAhadAH, ratikarAH nandIzvaranAmakASTamadvIpacakravAla vidizcatuSTayavyavasthitAH sahasrayojanocchritAH dazazatagavyUtabhUmigatamUlabhAgAH, sarvatra samAzcatvAro jhallarI saMsthAnavantaH parvatAH, aJjanaka zailAH aJjanaparvatAH= nandIzvaracakravAlamadhyabhAgavatino dik catuSTayasaMsthitA amanaratnamayAzcatvAraH parvatAH, sarve kRSNavarNAH santi / tathA-dadhimukhAH aJjanakacatuSTaya pArzvavarti puSkariNISoDazamadhyabhAgavartinaH SoDazazvetaparvatAH, tathA-avapAtotpAtA: dvIpa se ve kuMDalanAmaka dvIpa ke anlavartI kuNDalAkAravAle parvatoM meM, rucakavaraparvatoM meM-jaMbUdvIpa se terahavAM rUcakavara nAmakA jodvIpa hai usake antargata maMDalAkAra parvatoM meM, mAnuSottara parvatoM meMmanuSya kSetra kI sImA karane vAle maMDalAkAra parvatoM meM, kAloddhi nAmake dvItIyasamudra meM, lavaNasamudra, meM gaMgA Adi mahAnadiyoM meM, nadapradhAnoM meM padma, mahApadma Adi mahA hUdoM meM, ratikaroM meM-jo naMdIzvara nAma ke AThaveM dvIpa kI cAra vidizAoM meM sthita haiM eka hajAra yojana uce hai tathA eka hajAra kozataka jinakA mUlabhAga pRthvI meM hai-adRzya hai, aura jo sarvatra sama haiM aise jhallarI ke AkAravAle cAra parvatoM meM, aMjanaka giriyoM meM naMdIzvara dvIpa ke madhyabhAga meM rahe hue, cAra parvatoM meM ki jo aMjana ratnamaya hone se kAle haiM aura cAroM dizAoM meM sthita haiM dadhimUkhoM meM-cAroM aMjanagiriyoM ke pAsameM rahI huI solaha pusskrikAra parvatamAM, rucakavara parvatamAM-jaMbudvIpathI tame je rucakavara nAmane dvIpa che tenI aMdara maMDalakara parvatamAM, mAnanuttara parvatamAM, manuSya kSetranI sImA karanArA mAMDalAkAra parvatamAM, kAledadhi nAmanA bIjA samudramAM, lavaNa samudramAM, gaMgA Adi mahA nadImAM nada pradhAnamAM-pA mahApadma Adi mahA hadamAM, ratikaramAM-nadIzvara nAmanA AThamAM dvIpanI cAra vidizaomAM rahela, eka hajAra jana UMcA tathA eka hajAra koza sudhIne jene mULabhAga pRthvImAM che-adazya che, ane je sarvatra samAna che, evA jhAlaranA AkAranA cAra parvatamAM, aMjanagirimAM-naMdIzvara dvIpanA madhya bhAgamAM Avela cAra parvatemAM ke je aMjana ratnamaya hovAthI kALA che. ane cAre dizAomAM ubhelA che, dadhimukhamAM-cAre aMjanagirinI pAse Avela For Private And Personal Use Only
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 526 praznavyAkaraNasUtre avapatanti vaimAnikA devA yeSu te'vapAtAH, yatrAvapatya vaimAnikA devA manuSyakSetreSu samAgacchanti, utpatanti yebhyaste utpAtAH, yebhya utpatya bhavanapatayo manuSyakSetre samAgacchanti, avapAtAzvotpAtAdheti dvandvaH, tigicchakUTAdayaH parvatA ityarthaH, tathA-kAzcanakAH uttarakurumadhye devakurumadhye ca pratyekaM pazcAnAM mahAidAdInAM pratyekamubhayoH pArzvayoH dazadaza kAJcanakaparvatAH santi, iti sarva saMkalanayA dvizatasaMkhyakAH kAJcanakaparvatA bhavanti / tadA-citravicitrau-niSadha nAmaka varSadhara samIpavartinau zotodAbhidhAnamahAnadyubhayataTavartinau citravicitrakU. TAbhidhAnaparvatI, yamakabaraunIlabadvarSadhara pratyArAnnau zotAbhidhAnamahAnadhubhayataTavartinau yamakavaranAmako parvato, zivariNaH samudramadhyavartino gostUbhAdiparvatAH,kUTAH candanavanakUTAdayaH, eteSAM dvandvaH, epu vastuM zIlaM yeSAM te tathoktAH, devAH parigrahe tRptiM na labhante / / muu03|| NiyoM ke madhyabhAga meM jo solaha solaha zveta parvata haiM unameM, abapAtaparvatoM meM-jahA~ utara kara vaimAnika deva manuSya kSetra meM Ate haiM una sthAnoM meM (ye sthAna tigicchakUTa Adi nAma vAle parvata kahalAte haiM ) kAMvanaparvatoM meM-ye parvata uttarakuru tathA devakuru ke bIca meM hara eka pAMca mahAidoM ke pratyeka ke donoM konoM para daza daza haiN| isa taraha se ye donoM dosau ko saMkhyA meM haiM una parvatoM meM, citravicitra kUTa nAma ke parvatoM meM-ye donoM parvata niSadha nAmake varSadhara ke samIpa meM haiM, tathA zItodA nAmakI mahAnadI ke dAnoM taTa para vartamAna nIla varSadhara ke pAsa rahe hue tathA zItA mahA nadI ke donoM taTa paravartamAna aise yamaH kavara nAma ke parvatoM meM, zikharI-samudramadhyavartI gostRbha Adi parvatoM meM, soLa puSkaraNinAM madhya bhAgamAM je seLa soLa veta parvata che temAM, ava pAta parvatemAM-jyAM utarIne vaimAnika deve manuSya kSetramAM Ave che e sthA. ne mAM, utpAta parvatamAM-jyAM utarIne bhavanapati manuSyakSetramAM Ave che te sthAne mAM (te sthAne ticchikUTa Adi nAmanA parvate kahevAya che) kAMcanaka parvatema-te parvate uttarakuru tathA devakunI vacamAM dareka pAMca mahAhamAMnA pratyenA bane khUNA para daza daza che, ane e rIte te bane basanI saMkhyAmAM che, te parvatamAM, citravicitrakUTa nAmanA parvamAM-e ane parvate niSadha nAmanA varSadharanI pAse che, tathA zItadA nAmanI moTI nadInA baMne kinArA para AvelA che, nIla varSadharanI pAse Avela tathA zItA mahAnadInA kinArA para Avela yamakavara nAmanA parvamAM zikharI-samudranI vaccenA gestaMbha Adi For Private And Personal Use Only
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinITIkA bha0 5 sU. 3 yathA ye parigrahaM kurvanti tannirUpaNam 527 tathA candanavanakUTa AdikoM meM inake vasane kA svabhAva hotA hai / aise ye cAroM prakAra ke deva parigraha meM tRpti dhAraNa nahIM karate haiM / bhAvArtha-bhavanavAsI, vyantara, jyotiSI evaM kalpavAsI, isa prakAra se ye donoM ke mUla cAra bheda haiM inameM bhavanapati devoM ke asurakumAra Adi daza bheda, vyantaranikAya ke-pizAca, bhUta Adi solaha bheda, jyotiSka nikAya ke sUrya, candra Adi pAMcabheda, tathA kalpavAsiyoM ke kalpopapanna aura kalpAtIta aise do bheda haiN| saudharma IzAna Adi bAraha kalpoM meM rahane vAle kalpopapanna, aura navagraiveyaka tathA paMca anuttara vimAnoM meM rahane vAle kalpAtIta haiN| manuSyakSetra meM rahane vAle jyotiSI deva bhramaNazIla haiM tathA manuSyakSetra se bAhira ke jyotiSI deva avasthita haiM / ina saba devoM ke bhavana, vAhana Adi viziSTa prakAra kA parigraha rahatA hai / usake rahane para bhI inakI bhAvanA phira adhika parigraha kI ora saMgrahazIla rahatI hai / ina saba devoM kA himavana Adi parvatoM meM rahane kA hotA hai / saba prakAra kI inheM sukhasAmagrI prApta rahatI hai phira bhI inakI vAJchA parigraha kI ora se tRpta nahIM hotI hai / saMtoSavRtti inake citta meM nahIM jagatI hai / / sU0 3 // parvatamAM candanavanakUTa AdimAM vasavAne jemane svabhAva che e cAre prakAranA de paNa parigrahathI tRpta thatAM nathI. bhAvArtha--bhavanavAsI, vantara, jotiSI ane kalpavAsI, e rIte devanA mULa cAra bheda che. temAM bhavanapati denA asurakumAra Adi daza bheda , vyantara devanA pizAca, bhUta Adi seLa bheda, tiSI denA sUrya, candra Adi pAMca bheda, tathA kalpavAsIonA ka9papanna, ane kalpAtIta evA be bheda. saudharma, izAna Adi bAra kalpamAM rahenAra kalpapapanna, ane navayaka tathA pAMca anuttara vimAnamAM rahenAra kalpAtIta de che. manuSya kSetramAM rahenArA tiSIdeva bramaNazIla che tathA manuSya kSetranI bahAranA tiSI devo sthira che. e badhA devene bhavana, vAhana Adi viziSTa prakArane parigraha rahe che. te badhI vastuo hovA chatAM paNa temanI vRtti adhika parigrahane mATe saMgrahazIla rahyA kare che, te badhA devonuM nivAsasthAna himavAna Adi parvate che. temane badhA prakAranI sukhasAmagrIo maLe che chatAM paNa parigraha mATenI temanI vAsanA tRma thatI nathI. temanA cittamAM saMtoSa vRtti jAgatI nathI sU. 3 For Private And Personal Use Only
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 538 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only praznavyAkaraNasUtre atha manuSyaparigrahaM varNayati - ' vakkhAra' ityAdi mUlam - vakkhAra akammabhUmIsu suvibhattabhAgadesAsu kammabhUmIsu / jetriya narA cAuraMtacakkavahI vAsudeza baladevA maMDaliyA issarA talavarA seNAvaI inbhA seTThiyA raDiyA purohiyA kumArA daMDaNAyagA gaNaNAyagA mADaMbiyA satthavAhA koDuMbiyA amaccA ee aNNe ya evamAdI pariggahaM saMciNaMti - anaMtamasaraNaM duraMtaM adhutramaNiccaM asAsayaM pAvakammanemaM avakiriyatvaM viNAsamUlaM vahabaMdha parikilesa bahulamaNaMtasaMkilesa karaNaM / te taM dhaNakaNagarayaniciyapaMDiyA ce lobhaghatthA saMsAraM ativaryati savvadukkhasaMnilavaNa | pariggahasseva ya aTTAe sippasayaM sikkhae bahujaNa kalAo yAvattarisuniuNAo lehAdiyAo sauNaruAsANAo gaNiyappahANAo causaTThi mahi lAguNe raijaNaNe sippasevaM asimasi kisivANijjaM vavahAraM atthasatthaM isusatthaM ccharuppAyaM vivihAo ya jogajuMjaNAo | anne ya evamAiesu bahukAraNasaesu jAvajIvaM naDijae saMciti maMdabuddhI pariggahAseva ya aTTAe kareMti pANANavahakaraNaM, aliyaniyaDi sAisaMpaoge paradavvaabhijjhaM saparadAra-gamaNA sevaNAe AyAsavisUraNaM kalahabhaMDaNaverANi ya avamANavimANaNAo / icchamahicchapivAsasatata tisiyA tahagehilobhaghatthA antANa aniggahiyA kareMti kohamANamAyAlobhe akittaNijje / pariggahe cave
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a05 sU0 4 manuvyaparigrahanirUpaNam 529 huti, niyamA sallA daMDA ya gAravA ya kasAyA ya sannA ya kAmaguNaaNgAya iMdiyalesAo, sayaNasaMpaogA sacitAvittamI sagAI davvAI aNaMtagAI icchaMti paridhettuM sadevamaNuyAsuramma loe / lobhapariggaho jiNavarehiM bhaNio, natthi eriso pAso paDibaMdho asthi savve jIvANaM savvalo // sU0 4 // TIkA - ' vakkhAra akammabhUmIsu' vakSaskArAkarmabhUmiSu vakSaskArAH = citrakUdAdayo vijayavibhAgakAriNazra, akarmabhUmayaH = haimavatikA bhogbhUmayazca tAsu tatho tAsu ye vartante tathA 'suvibhatabhAgadesAsu' suvibhaktabhAga dezAsu suvibhaktA bhAgadezA janapadA yAsu tAstathoktAsu 'kammabhUmisu karmabhUmIsu -- kRSyAdi karmasthAnabhUteSu bhAratAdiSu ' je vi ya' ye'pi ca narAH 'cAuraMtacakavaTTI' cA turantacakravartino vAsudevAH baladevAH' maMDaliyA ' mANDalikA: ' issarA' IzvarAH 'talavarA: ' talavarAH, ' seNAvaI' senApatayaH, 'inbhA ' ibhyA: ' seTThI 'zreSThinaH 1 pra0 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir aba sUtrakAra manuSya ke parigraha kA varNana karate haiM - ' vakkhAra ityAdi ( vakhAra ammabhUmIsu) vijaya vibhAgakArI citrakUTa Adi vakSaskAroM meM, akarmabhUmiyoM meM hemabatika Adi yugalika dharmavAle kSetroM meM, tathA (suvibhattabhAgadesAsu kammabhUmIsu) suvibhakta bhAga dezavAlI karma bhUmiyoM meM kRpyAdi karma ke sthAnabhUta bharata Adi kSetroM meM (jeviya narA cAuraMta cakkavaTTI vAsudevAbaladevA maMDaliyA issarA talavarA seNAvaIinbhA seTThiyA raTTiyA purohiyAkumArA daMDaNAyagA gaNanAyagA mAMDaviyA satthavAhA ko biyA amaccA ee aNNeya evamAdI pariMga saMciti ) jo bhI manuSya haiM, cAturantacakravatIM haiM, have sUtrakAra manuSyeAnA parigrahanuM varNana kare che-- '" vijaya vibhAgakArI citrakUTa Adi vakSaskArAmAM, aka bhUmiyAmAM humatika Adi yugalika dharmavALAM kSetramAM, tathA " suvibhattabhAgadesAsu kammabhUmIsu " suvilata lAga hezavANI umabhUmiyomAMkhetI Adi urmanA sthAna35 bharata Adi kSetrobhAM " jeviya narA cAuraMtacakavaDI vAsudevA baladevA maMDaliyA issarA talavarA seNAvaI ibbhA se TTiyA raDiyA purohiyA kumArA iMDaNAyagA gaNaNAyagA mAMDaviyA satthavAhA ko DubiyA amaccAe e aNNe ya evamAdI pariggahaM saMciNaMti " ne manuSyo che, yAturanta yavarti che. 66 vakkhAra " ityAhi "L vakkhAra - akamma bhUmIsu " 67 For Private And Personal Use Only 1
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 530 praznavyAkaraNasUtre 'rahiyA ' rASTriyAH 'purohiyA ' purohitAH ' kumArA' kumArAH daMDaNAyagA' daNDanAyakAH ' gaNanAyagA' gaNanAyakAH 'mADaMviyA' mADambikAH 'satthavAhA' sArthavAhAH ' kuDaMbiyA' kauTumbikAH, 'amaccA' amAtyAH, 'ee' ete cAturantacakravAghamAtyAntAH tathA ' anne ya evamAI ' anye ca evamAdayaH pUrvotebhyaH itare ca tatsadRzA ye narAH 'pariggaraM' pariyAI 'saMciNaMti' saMcinvanti -parigrahasya saMcayaM kurvantItyarthaH kIdRzaM parigraham ? ityAha- aNaMtaM ' anantamaparimANatvAt , 'asaraNaM' azaraNa-rakSaNAsamarthatvAt , 'duraMta' duranta paryavasAnadAruNam ' adhuvaM' adhruvaM-vinazvaram , 'aniccaM' anityam =asthiram , ' asAsayaM ' azAzvata-pratikSaNaM vizaraNazIlam , ' pAvakammaNemaM ' pApakarmanemaMvAsudeva haiM, baladeva haiM, mANDalika haiM, Izvara haiM, talavara haiM, senApati haiM, ibhya haiM, zreSThI haiM, rASTriya haiM, purohita haiM, kumAra haiM, daMDanAyaka haiM, gaNanAyaka haiM, mADampika haiM, sArthavAha haiM, kauTumbika haiM, amAtya haiM, tathA inase bhinna jo aura bhI inhIM jaise manuSya haiM ve saba parigraha kA saMcaya karate haiN| aba sUtrakAra vizeSagoM dvArA parigraha meM vizeSatA prakaTa karate haiM ve kahate haiM ki yaha pariyaha ( aNataM ) aparimita hone se anaMta hai| ( asaraNaM ) rakSA karane meM asamartha hone se azaraNarUpa hai| (duraMtaM ) anta meM isakA vipAka jIvoM ko bahuta hI bhayaMkara rUpa meM bhoganA par3atA hai-isaliye durantavipAka vAlA hone ke kAraNa yaha duranta hai / ( adhuvaM) vinazvara svabhAva vAlA hone ke kAraNa yaha adhruva hai| ( aNiccaM) asthira hone se yaha anitya hai / ( asAsayaM ) pratikSaNa khirane kA sva. vAsudeva che, baLadeva che, mAMDalika che, Izvara che, talavara che, tenA pati che, Ibhya che, zreSThI cha, rASTriya cha, purohita cha, bhAra cha, nAya , nAya cha, mADambika che, sArthavAha che, kauTumbika che, amAtya che, tathA te sivAyanA bIjA paNa temanA jevA je leke che te badhA parigrahane saMcaya kare che. have sUtrakAra vizeSaNa dvArA parigrahamAM vizeSatA pragaTa karavAne mATe ra cha8-241 pariyaDa "aNaMta " me DAvAthI mata cha. "asaraNaM" 26 // 42vAne 25samaya pAthI 2122435 cha, " duraMta " vAna tanA vipAka (phaLa) bahu ja bhayaMkara rIte bhegavavuM paDe che tethI duranta vipAkapaa pAne 20 te duranta che. " adhuvaM' nA1ta 25mApana DopAthI te adhUpa cha, " aNicca " masthira pAthI te anitya cha, " asAsayaM" pratikSaNa hAthamAMthI kharI paDavAnA svabhAvavALa hovAthI te AzAzvata che, For Private And Personal Use Only
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 4 manuSyaparigrahanirUpaNam pApakarmaNAM vinaSTajJAnAvaraNoyAdikarmaNAM mUlamityarthaH, tathA 'akiriyavvaM ' abakaritavyam , tyAjyam , 'viNAsamUlam ' vinAzamUlam-jJAnAdiguNanAzakArakam , ' vahabaMdhaparikilesabahulaM ' vadhayandhapariklezabahulambadho-hiMsanaM, bandhobandhanam , tajjanitA pariklezAstApAH bahulAH pracurA yasmistaM tathoktam , tathA -'aNaMtasaMkilesakAraNaM' anantasaMklezakAraNam-anantA ye saMklezA duHkhAniteSAM kAraNam / etAdRzaM parigrahaM cakravAdayastadbhinnAzca narAH saMcinvanti / tepUrvoktAH 'lobhavatthA ' lobhagrastAH taM dhaNakaNaga rayaNanicayaM ' taM dhana kanaka ratnanicayaM - paMDiyAceca ' piNDayantazcaiva saMsAraM-caturgatilakSaNam , 'ativayaMti' bhAva vAlA hone ke kAraNa yaha azAzvata hai / (pAvakammanema ) jJAnAvaraNIya Adi karmoM kA kAraNa mUla hone se yaha pApakarma kA nemabhUta hai| ( avakiriyavvaM ) mumukSuoM ko chor3ane yogya hone ke kAraNa yaha avakaritavyaM-tyAjya hai / ( viNAsamUlaM) jJAnAdiguNoM ke nAza kA hetu hone se yaha vinAzamUla hai / ( vahabaMdhaparikilesabahulaM ) isake bhItara vadha-hiMsA, baMdha-baMdhana, aura parikleza-saMtApa ye saba bahuta adhika rUpa meM hue haiN| (aNaMtakilesakAraNaM) isIliye yaha jovoM ko anaMtasaMkleza kAraNa hotA hai| aise isa parigraha ko cakravartI jana Adi tathA inase bhina jo aura manuSya haiM ve saMcita karate rahate haiN| kyoM ki ye samasta hI jana ( lobhaghatthA ) lobharUpa kaSAya se grasita hote haiM / (taM ghaNakaNagarayaNanicayaM ) isI kAraNa usa dhana, kanaka evaM ratna ke nicaya ko ( paMDiyAceva ) saMgraha karane meM hI lagA rahA karate haiM / isI kAraNa . " pAvakammanemaM" jJAnA12jIya mA ina bhUNa 7 / 29 vAthI te 554AnA nimitta 35 cha, " avakiriyavvaM " bhubhukSAne te ch|3| yoya hopAthI te " avakaritavyaM " tyArya cha, "viNAsamUlaM " jJAna gunn|| nAza ne bhATe 762935 DApAyI te vinAzabhU cha. " vahabaMdhaparikilesakAraNaM " tenI aMdara vadhahiMsA, baMdha-baMdhana, ane parikaleza-saMtApa. e badhuM vadhAre prabhAbhA 271 cha. " lobhaghatthA " te 2Ne te 7vAne manAta sveshsaMtApanuM kAraNa bane che. evA te parigrahane cakavarti Adi tathA te sivAyanA bIjA je mANasa hoya che, teo saMcaya karatA rahe che, kAraNa ke te sapA ! "taM dhaNakaNagarayaNanicayaM " te 20 te| dhana, na, bhane ratnanA sabhUlanA "pAMDiyAceva " saMbaDa 42vAmA 1 sIna 27 cha.. For Private And Personal Use Only
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 532 praznavyAkaraNasUtrai ativrajanti-prApnuvantItyarthaH,kIdRzaM saMsAram ? ityAha--'savvadukkhasanilayaNaM' sarvaduHkhasaMnilayanam sarvaduHkhAnAM saMnilayanam AzrayabhUtam / tathA-' pariggahassa ya aTThAe' parigrahasya ca arthAya-parigrahaM lakSikRtyetyarthaH,, 'bahujaNo' bahujanaH janasamudAyaH 'sippasaya ' zilpazata-AcAryopadezagamyamanekavidhaM zilpaM 'si kkhate ' zikSate / tathA 'suniuNahao ' sunipuNAH-zikSArthinAM sunaipuNyAdhAyakAH ' lehAiyAo ' lekhAdikAH-lekha Adau yAsAM tAstathoktAH, 'sauNaruyAvasANAo' zakunarutAvasAnAH zakunAnAM pakSiNAM rutaM jalpitamavasAne'nte yAsAM tAstathoktAH, 'gaNiyappahANAo' gaNitapradhAnA=gANetaM pradhAnaM yAsu tAstathoktAH, 'bAvattari' dvisaptati 'kalAoya' kalAzca zikSate / tathA-' ratijaNaNe' ratijananAn ratirAgaM janayanti ye te ratijananAstAMstathoktAna 'causarTi ca mahilA guNe' catuH paSThiM ca mahilAguNAn vAtsyAyana proktAn nRtyagItAdIn , tathA 'sippaseva' zilpasevAM-zilpena sevA tAM tathoktAm , yena zilpena rAjasevA parigrahI jIva (savvadukkhasaMnilayaNaM ) samasta duHkhoM ke AzrayabhUta isa (saMsAraM ) caturgatirUpa saMsAra meM (ativayaMti) bhaTakate rahate haiN| tathA (pariggahassaya aTThAe bahujaNo sippasayaM sikkhae ) isa parigraha ke nimitta ko lekara hI bahuta se loga kalAcArya ke upadeza se prApta hone vAle aneka zilpoM ko sIkhate haiM tathA (suniuNAo lehAuyAo sau. NaruyAvasAyAo gaNiyappahAgAo bAvattarikalAo ) apane meM acchI taraha se nipuNatA baDhAne vAlI lekhakalA se lekara zakunaruta paryaya 72bahattara kalAoM ko jine kimeM gaNitapradhAna hotA hai sIkhate haiM tathA (raijaNaNe causadi ca mahilAguNe ) rAgajanaka nRtya, gIta Adi strIyoM se saMbaMdha rakhane vAlI causaTha kalAoM ko ki jinake pradarzaka vAtsyAyana RSi 422 pariyaDI 01 " sabbadukkhasaMnilayaNaM " samasta mAnA pAyAbhUta mA " saMsAra" yA2 gati sasA2mA " ativayaMti " 24 // 42 cha, tathA " pariggahassaya aTThAe bahu jaNo sippasayaM sikkhae' pariaDane nimitta ghaNA loke kalAcAryanA upadezathI prApta thatI aneka kaLAo zIkhe che, tathA "suniuNAo lohAiyAo sa UNaruyovasAyAo gaNiyappahANAo bAvattarikalAo" pitAnI nipuNatA sArI rIte vadhAranArI lekhana kaLAthI laIne zakunaruta sudhInI 7ra tera kalAo ke jemAM gaNita mukhya hoya che. te badhI kaLAo zIkhe che, tathA "raijaNaNe causadiya mahilAguNe' 2 // 11 nRtya, ild mA sImA sAthe siMbaMdha rAkhanArI cesaTha kalAo zIkhe che. e kalAonA madarzaka vAsyAyana RSi utA. tathA " sippaseva" mevI zi65 vidyaar| zIme cha rene prabhAva For Private And Personal Use Only
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir supazinITIkA a05 sU0 4 manuSyaparigrahanirUpaNam 533 'vasaro labhyate tat zilpaM zilpasevA' ityucyate, tathA * asimasikisivANijja' asimaSIkRSivANijyam asiHkhagAbhyAsaH, masiH masikRtyamakSaralekhanAdi, kRSiH karSaNam , 'vANijja' vANijyamvaNikkarma, eteSAM samAhAradvandvaH, tat ' vavahAraM ' vyavahAraM vyavahArazAstram , tathA atthasatthaM ' arthazAstram , arthoMpAyapratipAdakaM kauTilyabAhaspatyAdhazAstram , 'isusatthaM' iSuzAstram-dhanurveda 'ccharuppagayaM ' tsarupragata-khaGgamuSTigrahaNopAyaM, tathA 'vivihAo' vividhAH 'jogajuMjaNAo ya' yogayojanAca-vazIkaraNAdiprayogAMzca zikSate / tathA hue haiM sIkhate haiN| tathA (sippasevaM ) aisI zilpa vidyA ko sIkhate haiM ki jisake bala para unheM rAjA kI sevA karane kA avasara prApta ho jAtA hai| tathA asi, maSI, kRSi evaM vANijyavyApAra, ( vavahAraM ) vyavahAra zAstra ina karmoM ko sIkhate haiN| talavAra vagairaha astra zastrAdi se AjIvikA calAnA isakA nAma asikarma hai| lekhana Adi karake jIvana nirvAha karanA isakA nAma maSIkarma hai / khetI kisAnI karake jIvikA calAnA isakA nAma kRSikarma hai| vyApAra dhaMdA karanA isakA nAma vANijya karma hai / jisase loka vyavahAra calatA hai vaha vyavahArazAstra hai| parigrahI jIva ( atthasatthaM ) arthazAstra kA bhI adhyayana karate haiN| isa artha zAstra ke praNetA kauTilya, bRhaspati Adi hue haiM / isake adhyayana se vyApArika kSetra meM vyApAriyoM ko paisekI Ayake sAdhana kaise2 kyAra hote haiM isa saba viSaya kA bodha ho jAtA hai| isI parigraha kI mamatA se jIva ( isusatthaM ) dhanarveda ko (charuppagaya) talavAra Adi ke calAne kI kalA ko tathA (vivihAo jogajuMjaNAo) vazIkaraNa Adi temane rAjAnI sevA karavAnI taka maLe tathA asi, maNI, kRSi ane vANijya vyApA2, "vavahAra " vyava7.2 zAna vagaire azI cha. tapA2 mA astra zastrAdithI nirvAha calAve tenuM nAma asikama che, lekhana Adi karIne jIvana nirvAha calAve tenuM nAma makarma che. khetI karIne nirvAha calAva tenuM nAma kRSikarma che. vyApAra rojagAra kare tenuM nAma vANijya karma che. jenAthI lokavyavahAra cAle che te vyahArazAstra che. padigrahI jIva " atthasatthaM " mazAnuM 55 adhyayana 43 cha. te athAnA praNetA kauTilya, bRhaspati Adi thayA che. tene abhyAsa karavAthI vyApAranA kSetramAM paisA kamAvavAnA sAdhane kevAM kevAM hoya che, ane kayAM kyAM hoya che. e badhI bAbata vepArIone jANavA maLe che. e ja parigrahanI mamatAthI jIva " isusatyaM " dhanu , " charuppagaya" talavAra mAhi 152vAnI xvl, tathA For Private And Personal Use Only
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 6 www.kobatirth.org ? praznavyAkaraNasUtre 1 mukAraNasaemu ' anyesa evamAdikeSu bahuSu 4 " ; anne emAie kAraNaza teSu = zilpAdibhinneSu parigrahopAdAnazateSu ' jAvajIvaM' yAvajjIvaM naDijjae ' nimajjate = nimaranI bhavati / tathA ' saMciti maMdabuddhI ' saMcinvanti mandabuddhayaH parigraham / tathA ' parigrahasseva ya aTThA kareMti' parigrahasyaiva ca arthA kurvanti, 'pANANavahakaraNaM ' mANAnAM vadhakaram = parigrahaM kartuM prANinAM vadhaM kurvantItyarthaH tathA--' aliyaniya DisAisa paoge' alIkanikRtisAti saMprayogAn adhikam -asatyam nikRtiH- madhuravacanAdibhirAzvAsya vaJcanam sAtisaMprayogaH - viguNadravyeSu dravyAntaraM saMyojya prazastaguNabhramotpAdanam eteSAM indraH, tAMstathoktAna, paradavya abhinaM paradravyAbhidhyAm-paradravyeSu paradhaneSu anekavidha prayogoM ko bhI ( sikkhae ) sIkhate haiM / ( annesu ya evamAsu ) tathA isI taraha ke aura bhI ina zilpAdikoM se bhinna aneka ( bahukAraNaery) parigraha ke saikar3oM kAraNoM meM parigraha ko arjana karane kI lAlasAvAlA prANI ( jAvajIvaM ) jIvana paryaMta (naDilae) magna hotA rahatA hai / (saMciNaMti maMdabuddhI ) isaliye isa kathana se yahI niSkarSa nikalatA hai ki jo maMdabuddhi hote haiM ve hI utkaTa parigraha kA saMcaya karate haiM | tathA ( pariggahasseva ya aTThAe pANANavahakaraNaM kareMti) parigraha ke nimitta hI prANI prANiyoM ke prANoM ko vadha karate haiM tathA (aliniyasi - sAha saMpaoge ) isa parigraha ko lakSya karake hI ve (aliyaM) asatya bhASaNa karate haiM (niyaDi) madhura 2 bhASaNoM se dUsaroM ko vizvAsa dilAkara phira unheM Thagate haiM, ( sAisaMpaoge ) ochI kImata kI meM bahumUlya vAlI vastu ko milAkara use adhika mUlyavAlI banAdiyA vastu Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir "" Fi " vivihAo jogajujaNAo " vazIra Adi ne vidha prayogo paNa zIkhe 'annesu ya evamAiesa' " tathA te kaLAe sivAyanA e ja prakAranA khIjA aneka kAraNa sasu " parigrahAnA seMkaDA kAraNeAmAM parigrahane prApta karabaanii sAlasA vAjA va " jAvajIvaM " bhAju lavana " naDijae " bIna rahe che. " saMciti maMdabuddhI " tethI A kathanathI e ja phalita thAya che tathA ke je leAkA maMda"ddhivALA hAya che te ja utkaTa parigrahanA sacaya kare che. 66 46 pariaDune nimitte tathA pariggahasseva ya aTThA pANANavahakaraNaM kareM ti" prANI athavA prANIonA prANAnA vadha kare che, tathA " aliya - niyaDi-sAi saMpaoge" yA parigrahune lakSya purIne 4 tethe " aliyaM " asatya moho che, " niyaDi " bhIhAM bhIThAM vayanothI jIlamAM potAnA atyevizvAsa mA. vIne pANathI tene uge che. " sAipaoge " mochI zrImatanI vastunuM lAre kImatanI vastu sAthe mizraNa karIne tene vadhAre bhAva upajAve che, paradavva (6 For Private And Personal Use Only
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvarzinI TIkA ma0 5 sU0 4 manuSyaparigrahanirUpaNam 'abhijjhA' abhidhyA-AsaktistAM tathoktAm , tathA ' saparadAragamaNAsevaNAe' svadAragamanasebanAyAm ' AyAsavimaraNaM ' AyAsakhedaM, svadAragamane AyAsaMzArIraM mAnasaM ca zramam , paradArAsevane khedam=paradArApAptau manaH khedaM ca kuvantItyarthaH, tathA ' kalahabhaMDaNaverANi ya' kalahabhaNDanavairANi ca tatra-kalahovAcikaM yuddham , bhaNDanam-paradoSodghATanaM gAlIpradAnaM vA. vairaM citte'marSA'nubandhaH, tathA ' avamANavimANaNAo' apamAnavimAnane, apamAna-vinayadhvaMsaH, vimAnanA tiraskaraNam , etAni sarvANi parigrahasyaivArthAya kurvanti / tathA ' icchamahicchappivAsasakayatisiyA' icchAmahecchApipAsAsatatatRpitAH, tatra icchA-abhilASamAtram , mahecchA-mahAbhilApazcakravartyAdipadAnAM pipAsA-viSayasukhapAnecchA, tAbhyaH tRSitA iva tRSitAH tathA 'taNhAgehilobhavatthA' tRSNAgRddhilobhagrastAH, tRSNA aprAptadvavyasya lAbhecchA' gRddhiH prAptadravyAsaktiH, lobhaH cittavimohanam , taikarate haiM / (paradavyaabhijjhaM) dusaroM ke dravya meM Asakti bhAva karate haiN| (saparadAragamagA sevaNAe AyAsa visaraNaM ) apanI strI ke sevana meM zArIrika evaM mAnasika parizrama karate haiM, parastrI ke aprApti meM manakheda kiyA karate haiN| tathA (kalahabhaMDaNaverANiya) kalaha-vAcika yuddha, bhaMDana -asabhya zabdoM kA prayoga-gAlI denA Adi, vaira-citta meM krodha karanA tathA (avamANavimANaNAo) dUsaroM kA apamAna karanA, tiraskAra karanA ye saba bAteM isa eka parigraha ke nimitta hI pApiyoM dvArA kI jAtI haiN| tathA (IcchamahicchappivAsasayayatisiyA ) parigrahI jIva icchAoM se, bar3I 2 abhilASAoM se, evaM viSaya sukhapAna kI kAmanAoMse sadA tRSita vyakti kI taraha tRSita hI bane rahate haiN| tathA (taNhAgehiM lobhaghasthA) tRSNA-aprApta-dravya ko prApta karane kI bhAvanA, gRddhi-prAptadravya meM abhijhaM " mIna dravyamA mAsati rAmecha. "saparadAragamaNAsevaNAe AyAsavisUraNaM" potAnA strIna sevakAnazarIR mane mAnasi parizrama are cha, gene 52vInI mAsithI bhanamA maha anubhava cha. tathA "kalaha bhaMDaNaverANiya" saha-pAyuddha, mn-||nne mAnisalya zahonA parAga vaira-manamA 5 42vo * tathA " avamANavimANaNAo" [Ina apamAna, tiraskAra vagere badhI bAbate eka parigrahane kAraNe ja leko dvArA karAya che, tathA " icchamahicchappivAsasayatisiyA" pariyaDI 01 4AyothI, bhArI meTI abhilASAothI, ane viSaya sukhapAnanI kAmanAothI sadA jhUSita mANasnii ra tRSita 1 2hyA 3re cha. tathA "taNhAgehi lobhavatthA" tR||--maprApta dravyane prApta karavAnI bhAvanA, gRddhi-prApta dravyamAM vadhAre paDatI asakti ane For Private And Personal Use Only
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 536 www.kobatirth.org praznavyAkaraNasUtre " stAH=vyAptAH, tathA ' attANa aNiggahiyA' AtmanA'nigRhItAH = avazIkRtAsmAnaH ' kareMti' kurvanti / kiM kurvanti ? ityAha- ' kohamANamAyAlo me ' / krodhamAnamAyAlobhAna, kIdRzAn ? 'akittaNijje' akIrtaniyAn- avAcyAn / tathA ' pariggahe ceva ' parigrahe eva ' huMti bhavanti, 'niyamA niyamAtnizvayataH kAni kAni bhavanti ? tyAha 'sallA' zalyAni = mAyAnidAnamithyAdarzanarUpANi trINi, ' daNDAya daNDAva - duSpraNihitamanovAkkAyarUpAH, ' gAravAya ' gauravANi ca RddhirasasAtarUpANi ca ' kasAya saNNA ya ' kaSAya saMjJAtha, kaSAyAH = pratitAH, saMjJAH = AhAra maithunabhayaparigrahAdayaH, tathA - ' kAmaguNaahagA ya' kAmaguNAzravAzca kAmaguNAH zabdAdayasta eva AzravAH - AzravadvArANi iMdiya ' indriyANi = asaMvRttAni indriyANi 'lesAo' lezyA: = aprazastA , 6 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " adhika Asakti, lobha-lAlaca, ina saba se ghire rahate haiM ( attANA aNiggahiyA ) ina kI AtmA inake vaza meM nahIM ho pAtI hai| aura isa taraha ye parigraha kI mamatA meM pha~sakara (kohamANamAyAlo bhe) krodha, mAna mAyA aura lobha jaisI kaSAyoM ko ki jo (akintaNijje ) zabdoM se makaTa nahIM kI jA sakatI haiM ( kareMti) karate rahate haiM / (pariggahe va huti niyamA sallA, daMDA ya gAra vA ya kasAya saNNA ya kAmaguNaaNhagA ya iMdiya sAo sayagasaMpaogA sacittAcittamI sagAI davvAiM anaMtagAI paridhetuM icchati isa parigraha meM hI niyama se mAyA, mithyAdarzana aura nidAna, ye tIna zalya rahate haiM / mana, vacana aura kAya kI duSTatArUpa vyApAra rahatA hai / Rddhi rama sAtarUpa gaurava rahatA hai| anaMtAbaMdhI Adi kaSAyeM, AhAra, bhaya, maithuna, aura parigraha ye cAra saMjJAaiM, 1 bola, me madhAthI gherAyela rahe che. " attANa aNiggahiyA " tebhanuM bhana tebhanA aNUbhAM hotuM nathI, mane yA rIte paribhraDunI bhamatAmA isAdhane " koimANa mAyAlo " odha, bhAna, mAyA bhane bola bhevA uSAyo ne "akittaNijje " zo dvArA pragaTarI zAtA nathI. " kareM ti " tebhanuM sevana ure che. " paribhAva huti niyamA salA, daMDAya gAravA ya kasAya vaNNAya kAmaguNaaNDa. gAya iMdiyalesAo sayaNasaMpaogA sacittAcittamIsagAI davvAI aNaMtagAI parighetuM icchati A parigrahamAM ja niyamathI ja mAyA, mithyAdarzana ane nidAna, e traNa zakya rahe che. mana, vacana ane kAyanI duSTatArUpa pravRtti rahe che. Rddhi rasa sAtarUpa gaurava rahe che. anaMtAnubaMdhI AdikaSAyA, AhAra laya, maithuna ane parigraha e cAra sa'jJAo, zabdAdi viSayarUpa Asrava, For Private And Personal Use Only
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA ma0 5 sU0 4 manuSyaparigrahanirUpaNam lezyAzca bhavanti / tathA - ' sayaNasaMpaogA ' vajanasaMpayogAH svajanaiH putradA. rAdibhiH saha saMprayogaH-saMyogAzca bhavanti / te cakravartyAdayaH 'aNaMtagAI' anantakAni paryavasAnarahitAni ' sacittAcittamIsagAI' sacittAcittamizrakANi =taca sacittAni sajIvAni-putrAdIni acittAni-ajIvAni hiraNyasuvarNaratnAdIni, mizrakANi-sacittAcittarUpANi hiraNyasuvarNAdyAbharaNasahitAni putrakalatrAzabdAdi viSayarUpa Atrava, indriyoM kI anargala pravRttiyAM, kRSNa, nIla Adi aprazasta lejhyAe~ rahatI haiM / arthAt parigraha pApa ke sadbhAva meM hI niyamataH mAyAdi zalyoM kA sadbhAva jovoM meM pAyA jAtA hai| mana vacana Adi yogoM kI pravRtti isI ke hone para azubha rUpa meM rahatI haiN| gauravoM kA astitva tathA kaSAyoM kI sattA evaM AhAra Adi cAra prakAra kI saMjJAoM kA sadbhAva isa eka parigraha kI maujUdagI meM hI jIvoM meM pAye jAte haiM / iMdriyoM kI svacchaMda pravatti evaM kRSNa Adi azubha lezyAoM kA saMbaMdha isI parigraha se jIvoM meM pAyA jAtA hai / tathA svajana Adi ke sAtha kA saMbaMdha bhI isI parigraha ke Upara nirbhara hai| cakravartI Adi sabhI manuSya yahI cAhate haiM ki hamAre pAsa anaMta sacitta, acitta aura mizra parigraharUpa dravya banA rahe / putra Adi sacitta parigraha, hiraNya, suvarNa, ratna Adi acitta parigraha, evaM hiraNya, suvarNa, ratna Adi ke AbharaNa sahita putrAdi mizra parigraha hai| tAtparya isakA yahI hai ki cakrayartI se lekara choTe se choTo prANo yahI cAhatA rahatA hai ki IndranI anargala pravRtti, tathA kRSNa, nIla Adi aprazasta leyAo rahe che. eTale ke parigraha pApanI hAjarImAM niyamathI mAyAdi zalyane sad. bhAva mAM Ave che. te hoya te mane vacana Adi genI pravRtti azubha rUpe rahe che. gIranuM astitva tathA kaSAyanI sattA, tathA AhAra Adi cAra prakAranI saMjJAo Adine sadbhAva eka parigrahanI hAjarI hoya te ja jIvamAM jovA maLe che. IndriyanI svacchedI pravRtti ane kRSNa Adi azabha lezyAonuM astitva A parigrahane kAraNe ja mAM hoya che. tathA svajana Adi sAthe saMbaMdha paNa A parigraha para AdhAra rAkhe che. cakravarti Adi saghaLA leke e ja cAhe che ke amArI pAse anaMta sacitta, acitta ane mizra parigraharUpa dravya kAyama rahe. putra Adi sacitta parigraha che. hiraNya, suvarNa ratna Adi acitta parigraha che. ane suvarNa, ratna AdinA AbhUSaNe sahita putrAdi, te mizra parigraha che. tenuM tAtparya e che ke cakra For Private And Personal Use Only
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ashbgn doni, 'davyAI' dravyANi 'paridhettuM' parigrahItum icchanti / 'sadevamaNuyAmurammi loge' sadevamanujAsure loke 'lobhapariggaho' lobhaparigrahaH lobhAtparigraho lobharUpo vA parigrahI bhavati, jiNavarehiM ' jinavarai 'bhaNio' bhaNitaH proktaH 'natyi' nAsti 'eriso ' IdRzaH parigrahasadRzo'nyaH kazcidapi 'pAso' pAzaH bandhanam , 'paDibaMdho' prativandhaH-pratirodhaH / ayaM parigrahaH 'savvaloe' sarvaloke triSu lokeSu ' saba jIvANaM ' sarvajIvAnAm sarvaprANinAm 'atthi' 'asti vidyate / sUkSmajIvAnAmapi parigrahasaMjJA bhavatIti sarvazabdagrahaNam // 2.4 // jo bhI parigraharUpavastu jitanI bhI mAtrA meM hamAre pAsa hai vaha jyoM ki tyo banI rahe-naSTa na ho, aura utanI mAtrA se bhI phira adhika mAtrA meM vRddhiMgata hItI rahe to acchI bAta hai ( sadevamanuyAlurammi loge) devaloka meM, manuSyaloka meM, tathA asura loka meM ( lobhapariggaho) lobha parigraha-lobha se parigraha athavA lobharUpa parigraha-hotA hai| (jigavarehiM bhagio) aisA jinendra devoMne kahA hai / (natthi erisopAso -paDibaMdho sancaloe savvajIvANaM asthi) isa parigraha ke jaisA dUsarA aura koI bhI pAsa-baMdhana, tathA pratibaMdha-pratirodha-AtmakalyANa rodhaka padArtha nahIM hai| yaha parigraha tInoM lokoM meM samasta jIvoM ke hai| praznasUkSma jIvoM ke yaha parigraha kisa rUpa meM hai ? uttara-yaha parigraha unameM parigraha saMjJA rUpa meM hai| isI bAta ko kahane ke liye sUtra meM 'sarva' zabda kA grahaNa kiyA hai| vartithI laIne nAnAmAM nAne jIva e ja cAhe che ke je kaI parigraharUpa jeTalA pramANamAM amArI pAse che te temane tema rahe-nAza na pAme, ane cha te 42tA 5 mA pdhaare| tht| 27 ta sA3. "sadevamanuyA surammiloge" hepaTamai, manuSyasobhA tathA masurakhomai " lobha pariggaho" soma pariza-solathI paribha athavA soma35 pariyaDa DAya cha "jiNavarehi bhaNio" me jinendra vA 49 che." natthi eriso pAso paDibaMdho savvaloe savvajIvANaM atthi" mA paribaha re bhI 55 madhana nathI, tathA pratirodhaka-AtmakalyANa redhaka padArtha nathI. A parigraha traNe lokamAM saghaLA jIvone hoya che. prazna-sUma mAM A parigraha kevI rIte che? uttara-A parigraha temanAmAM parigraha saMjJArUpe che. e vAta darzAvavAne bhATe sUtramA 'sarva' zahanI prayogA ye cha. For Private And Personal Use Only
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 4 manuSyaparigrahanirUpaNam __ bhAvArtha-aDhAI dvIpa ke bhItara hI manuSyoM kA nivAsa hai, ataH sabhI manuSya cAhe ve cakravartI AdI viziSTa vyakti bhI kyoM na ho isa parigraha saMcaya kI tRSNA se rahita nahIM haiM / sabhI apanI ra yogyatA aura pada ke anusAra isake saMcaya meM lage rahate haiN| koI bhI jIva isa ghAta kA vicAra nahIM karatA ki isa parigraha ke saMcaya kA aMtima pariNAma kaisA hotA hai / jIva jItane bhI kaSToM ko bhogatA hai vaha isa parigraha ke saMcaya nimitta hI bhogatA hai, kyoM ki yaha parigraha svayaM anaMtaklezoM kA ghara hai / isa parigraha ko lobhakaSAya ke Aveza meM hI jIva saMcita kIyA karate haiM / yaha mahAn se mahAn anarthoM kI jar3a kahI gaI hai| puruSa saMbaMdhI 72 bahattara kalAe~ tathA strI saMbaMdhI 64 causaTha 'kalAoM ko prANI isI parigraha ke nimitta sIkhatA hai| asi, maSI, kRSi, Adi karma isI ke liye manuSyoM ko karane par3ate haiN| eka rASTra dUsare rASTra ko isI kI lAlasA se baddha hokara haDapanA cAhatA hai| manuSyoM meM dAnavatA kA rUpa isI kI kRpA se AtA hai| AdamIyatako bhulAnevAlI yahI eka cIja hai| mAyA mithyA Adi zalpoM kA ghara yahI eka parigraha hai / isakI jvAlA meM jhalatA huA mANo sadA heya aura upAdeya ke vivekase vihIna banA rahatA hai / mana vacana aura kAya - bhAvArtha--aDhI dvIpanI aMdara ja mANasane vasavATa che, saghaLA manuSya bhale cakravati Adi viziSTa vyakti hoya te paNa teo parigraha saMcayanI tRSNA vinAnA hatA nathI. badhA pita pitAnI yogyatA ane pada pramANe tenA saMyama, prayatnazIla rahe che. koI paNa jIva e vAtano vicAra karatuM nathI ke A parigrahanA saMcayanuM AkharI pariNAma kevuM hoya che. jIva jeTalAM kakko bhegave che te A parigrahanA saMcayane mATe ja bhegave che, kAraNa ke A pari. graha pite ja anaMta kalezanuM dhAma che. A parigrahane lebha (kaSAya) nA AvegamAMja jIva saMcaya karyA kare che. te moTAmAM moTA anarthonuM mULa gaNAya che. puruSa saMbaMdhI 72 beterakalAo tathA strI viSayaka 64saTha kalAo mANaso A parihane nimitteja zIkhe che. asI, maNI, kRSi Adi karmo paNa tene mATe lokone karavA paDe che. tenI lAlasAe ja eka rASTra bIjA rASTrane gaLI javA mAge che. manuSyamAM dAnavatA te parigrahane kAraNe ja Ave che, mAnavatAne bhulAvanArI te eka cIja che. te parigraha ja mAyA mithyA Adi zanuM dhAma che. tenI javALAmAM phasAyela che sadA heya ane upAdeyane vivekathI rahita banI jAya che. A parigrahane kAraNe ja mana, vacana ane kAyAnI kuTila For Private And Personal Use Only
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 540 praznavyAkaraNasUtra 'ye yathA kurvantIti dvAra muktam' atha parigraho yAdRzaM phalaM dadAti taducyate'paralogammi' ityAdi___ mUlam-paralogammi ya nahA tamapaviTThA mahayAmohamohiya maI tamosaMdhayora tasathAvara suhumabAyaresu pajattamapajjattaga evaM jAva pariya{ti jIvA lobhavanasaMnividyA / eso so pariggahassa phalavivAgo ihaloio paraloio appasuho bahudukkho kI kuTila pravRtti isI parIgraha ke prabhAva se jIvana ko tahasa nahasa karatI rahatI hai| kaSAyoM kI utkaTatA isIke kAraNa jIvana meM utaratI hai / AhAra Adi saMjJAe~ isI ke prabhAva se jIvana ke pIche par3I rahatI haiM / gArava aura indrikoM kI svacchaMda pravRtti kA kAraNa isI parigraha kI kAmanA hai| karmoM kA adhikarUpa meM Asrava aura kRSNAdi azubhalezyAoM kA saMbaMdha isI parigraha ke bala para hotA hai / saMsArakA koI bhI proNI yaha nahIM jAnatA hai ki mere pAsa jitanA bhI parigraha hai usakA viyoga ho| bhale hI munijana isakI kAmanA na kareMphira bhI pratyeka sacetana vyakti sacitta Adi parIgraha kI poTa se baMdhA hI rahatA hai| samastaloka meM isa parigraha kA alpAdhikarUpa meM sAmrAjya chAyA huA hai| yahI AtmakalyANa kA nirodhaka hai| isIliye zrAvaka jana isakA pramANa aura munijanamakala saMyamI jIva-isakA sarvathA parihAra kara dete haiM / / suu04|| pravRtti jIvanane barabAda kare che. tene ja kAraNe jIvanamAM kaSAyanI utkaTatA utare che. tenA ja prabhAvathI AhAra Adi saMjJAo jIvanamAM pIche pakaDyA kare che. gArava (abhimAna) ane IndrinI svacchaMdI pravRttinuM kAraNa A parigrahanI kAmanA ja che. A parigrahane kAraNeja karmone adhika pramANamAM Asava ane kRSNadi azubha lezyAone saMbaMdha thAya che. saMsAramAM kaI paNa jIva e nathI cAhate ke tenI pAse jeTale parigraha hoya tene viga thAya. kadAca munijana tenI kAmanA na kare, te paNa pratyeka sacetana vyakti sacitta Adi parigrahanA saMcayathI baMdhAyela rahe che. sama lekamAM A pari. prahanuM thaDA ke vadhu pramANamAM sAmrAjya jAmeluM che. te ja AtmakalyANanuM nirodhaka che. tethI zrAvakoe tenI maryAdA bAMdhavI joIe ane munijaneesakala saMyamI jIve-tene taddana tyAga kare joIe . . 4 For Private And Personal Use Only
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 5 sU05 parigraho yatphalaM dadAtitanirUpaNam 551 mahamao bahurayappagADho dAruNo kakaso, asAo vAsasahassehiM muccai, na ya avedaittA asthi hu mokkhotti evamAhaMsu nAyakulanaMdaNo mahappA jiNo vIravaranAmadhejo kaheli ya pariggahassa phlvivaagN| eso so pariggaho paMcamo niyamA nANAmaNikaNagarayaNamahariha0 jIva imassa mokkhavaramuttimaggassa phalihabhUo // sU0 5 // // carimaM ahammadAraM samattaM // 'TIkA-' paralogammi' ityAdi jIvAHyANinaH lobhavasasaMniviTThA' lobhavazasaMniviSTAH lobhavazena parigrahe saMniviSTAH abhiniviSTAH lobhavazaparigrahagrahilAH 'paralogammi' paraloke janmontaraviSaye cakArAt ihaloke ca ' naTThA' naSTAH-vinaSTAH sugatinAzAt satpathabhraMzAca, tathA ' tamaM ' tamaH ajJAnAndhakAraM paviTThA' praviSTA 'mahayA mohamohi pUrva meM 'ye yathA kurvanti ' yaha dvAra kahA aba sUtrakAra parigraha jisa prakAra kA phala detA hai isa viSaya ko kahate haiM- paralogammi ya' ityAdi / TIkArtha- (lobhavasasaMniviTThA jIvA ) lobha ke vaza se parigraha ke vazavatIM bane hue jIva ( paralogammi ya naTThA) apane parabhava ko bhI naSTa kara DAlate haiM / arthAt unakA yaha loka to naSTa ho hI jAtA hai, sAtha meM parabhava bhI unakA bIgar3a jAtA hai / kyoM ki aise jIvoM ko sugati kI prApti nahIM hotI hai, tathA isabhava meM ve satpatha se vihIna bane rahate haiN| tathA (tamapaviTThA ) ajJAnarUpa aMdhakAra meM praviSTa hokara ___ 20201 " ye yathA kurvanti " te bhAtAra 1 yuM ve sUtrA2 pariyaDa OM 30 // mApe che, te pAye the-" paralogammiya" tyAha. TI -" lobhavasasaMnividvA jAvA " kholane adhIna. 542 parivahana tAme. thaye / " paralogammi ya naTThA" pAtAnA 52sapane 5 naSTa 42 nAkhe che, eTale ke temane A leka barabAda thAya che ja, paNa sAthe sAthe temane parabhava paNa bagaDe che kAraNa ke evA ane sugati prApta thatI nathI, mane 24 sabhA t| sanmAthI 2 5 2. tathA " tamapaviTThA " masAna For Private And Personal Use Only
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre yamaI' mahAmohamohitamatayaH-mahAmohena-prakRSTodayacAritramohanIyena mohitA matiryeSAM te tathoktAH, 'tamosaMdhayAre' tamisrAndhakAre, tamisrA rajanI tadvad yo'ndhakAro AjJAnAndhakArastasmin 'tasa thAvarasuhumabAyaresu' sasthAvarasUkSmabAdareSu tayA ' pajjattamapajjattaga evaM jAva' paryAptAparyAptaka evaM yAvat atrayAvacchabdAdidaM saMgrAhyam-paryAptAparyAptakasAdhAraNapratyekazarIreSu tathA-aNDaja potaja -rasaja-jarAyuja-saMsvedajodbhijopapAtikeSu nArakatiryagadevamanuSyeSu yathAsambhavaM jarAmaraNarogabahuleSu palyopamasAgaropamANi yAvat AnAdikamanavadagraM dIrghamadhvAnaM cAturantasaMsArakAntAraM 'pariyaTuMti' paryaTanti / ' eso so' epa saH (mayAmohamohiyamaI ) unako mati prakRSTa cAritra mohanIya karma ke udaya se mohita banI rahatI hai| isase ve na to ekadezarUpa cAritra aMgIkAra kara sakate haiM aura na sakalarUpa cAritra hI / ataH aise prANI (tamosaMdhayAre ) rAtri ke gADha aMdhakAra jaise ajJAnAndhakAra meM hI par3e rahate haiM / (tasathAvara muhumayAyaresu ) aura prasa, sthAvara, sUkSma, bAdara inameM tathA ( pajjattamapajjattaga) paryAptaka aparyAptaka ( evaMjAva) isI prakAra yAvat zabda se sAdhAraNa pratyeka zarIra ina jIvoM meM tathA aMDaja, potaja, rasaja, jarAyuja, saMsvedaja, udbhijja jIvoM meM evaM aupapAtika deva aura nArakiyoM meM (pariyati ) janma maraNa karate haiN| sparzana, rasanA, ghANa, cakSu aura karNa ye pAMca indriyAM jina jIvoM meM hotI haiM ve basa haiN| basa nAmakarma ke udaya se yaha paryAya jIvoM ko prApta hotI hai| sirpha eka sparzana indriya jina jIvoM meM hotI hai ve 3pI 42mA praveza parIne " mahayA mohamohiya maI " temanI mati praSTa cAritra mahanIya karmanA udayathI mehita thayelI rahe che. tethI teo aMzataH cAritra aMgIkAra karI zakatA nathI ane sakalarUpa (saMpUrNa) cAritra paNa abhI12 rI zata nathI. tethI sevA vo " tamosadhayAre" rAtrinA gADha ma542 23 // 2||jnyaanaa-52maa 54yA 26 cha, " tasathAvarasuhamavAyaresu" bhane trasa, sthA12. sUkSma, are mAmA, tathA "pajjattamapajjattA " paryA, aparyA, "evaM jAva' ke pramANe yAvat 2074thI saath|29 pratyezarIra yoma'; tathA 254, paat|, 204, sayubha, sahana, aEiare wvAmA bhane yo55tiH 32 mane nArImAmA "pariyati" parizrama karyA kare che. janma maraNa karyA kare che. je jIvene sparzana, rasanA, vraNa, cakSu ane karNa e pAMca Indriye heya che temane basa kahe che sa nAma karmanA For Private And Personal Use Only
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU05 parigraho yatphalaM dadAti tanirUpaNam 543 sthAvara haiM / sthAvara nAma karma ke udaya se hi yaha paryAya jIvoM ko prApta hotI haiM / dvIndriya se lekara paMcendriyataka ke jIva hI trasa mAne gaye haiM / sUkSma nAma karma ke udaya se jIva sUkSma hotA hai| sUkSma aura bAdara ye do bheda ekendriya jIvoM ke hote haiN| bAdara nAmakarma ke udaya se jIva bAdara paryAyavAlA hotA hai| bAdara nAmakarma ke udaya se jIvoM ko aise zarIra kI prApti hotI hai ki jo zarIra carma cakSuoM kA viSayabhUta tA hai| isake viparIta sUkSma nAma karma hotA hai| jina jIvoM kI apanI yogya paryAptiyAM pUrNa ho gaI hotI haiM ve paryAptaka jIva haiN| tathA jinakI ye paryAptiyAM pUrNa jaba taka nahIM hotI haiM ve aparyAtaka jIva haiN| jina anaMta jIvoM kA eka hI sAdhAraNa zarIra hotA hai ve sAdhAraNa jIva haiM aura jina jIvoM kA bhinna 2 zarIra hotA hai ve ve pratyeka jIva haiM / sAdhAraNa nAmakarmake udayase jIva sAdhAraNa aura pratyeka nAmakarmake udaya se jIva pratyeka zarIra hotA hai| aMDese jo jIva utpanna hote haiM ve aMDaja kahalAte haiN| jaise mayUra, kabUtara, Adi jIva jo kisI prakAra ke AvaraNa seveSTi na hokara hI paidA hote haiM ve ponaja haiM jaise hAthI zazaka, nevalA, cUhA zera vagairaha jIva | Asava ariSTa tathA vigaDe hue AcAra, murabbA udayathI jIvAne te paryAya ( ceAni ) prApta thAya che. je jIvAne phakta eka spana Indriya ja hoya che, temane sthAvara kahe che. sthAvara nAma karmanA udayathI ja te paryAya jIveAne prApta thAya che. dvIndriyathI laI ne pacendriya sudhInA jIvAne ja trasa ' mAnavAmAM Ave che. sUkSma nAma karmanA udayathI jIva sukSma thAya che. sUkSma ane pAdara e be bheda ekendriya jIveAnA hoya che. mAdara nAmakarmanA udayathI jIva khadara paryAyavALA thAya che. khAdara nAma kamanA udayathI jIvAne evA zarIranI prApti thAya che ke te zarIro ca cakSue vaDe joI zakAya che. tenAthI ulTu sUkSma nAmakama che je jIvAnI yAgya paryAsiyA pUrI thaI gai hoya che te jIvA paryApaka kahevAya che tathA temanI te pamiye jyAMsudhI pUrI thatI nathI tyAMsudhI teo aparyAptaka jIvA che. je anaMta jIvAnuM ekaja sAdhAraNa zarIra hoya che, te sAdhAraNa jIvA che, ane je jIvAnAM bhinna bhinna zarIra hAya che, te pratyeka jIva kahevAya che. sAdhAraNa nAma karmanA udayathI jIva sAdhAraNa zarIra thAya che ane pratyeka nAmakarmInA udmayathI jIva pratyeka zarIra thAya che. IMDAMmAMthI utpanna thatA jIvAne aMDaja kahe che, jevAM ke mera kabUtara Adi jIva je jIve kAI paNa prakAranA AvaraNathI DhaMkAyA vinA ja janme che-eTale ke baccAM rUpe janme che. temane pAta ja kahe che, jemake hAthI, sasatuM, nojiyA, udhara, siMha vagere lave. Asava, ariSTo, magaresAM C For Private And Personal Use Only
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir -- - - praznavyAkaraNasUtre AdimeM jo jIva phula na Adi utpanna hote rahate haiM ve rasaja jIva haiN| jo jIva jarAyuse veSTita hokara utpanna hote haiM ve jarAyuja haiM jaise manuSya baMdara odi jIva / jarAyu eka prakArakA jAla jaisA AcaraNa hotA hai, jo rakta aura mAMsa se bharA rahatA hai| isa meM paidA hone vAlA baccA lipaTA rahatA hai| jarAyuja, aMDaja aura potaja ina jIvoM ke garbha janma hotA hai| jo jIva pasIne se utpanna hote haiM ve saMsvedaja haiM jaise jU Adi jIvAjo jamInako phor3akara utpanna hote haiM ve udbhijjajIva haiM / jaise zalabha (pataMgI yA tIDa) Adi jov| deva aura nArakI ye upapAta janmase utpanna hote haiN| isa kathanase liyaMcagati, manuSya gati,devagati aura naraka gatiina cAro gatiyoM ke jIvoMkA grahaNa ho jAtA hai| ina gatiyoM ke jIvoM meM yathAsaMbhava jarA, maraNa aura roga kI bahulatA rahatI hai| ina gatiyoM meM jIva palyopamapramANa evaM sAgaropama pramANa kAla taka paribhramaNa kiyA karate haiN| paribhramaNakA nAma hI saMsAra hai| yaha saMsAra kAntAra (aTavI) anAdi anaMtasvabhAvavAlA hai| utsarpiNI avasarpiNIrUpakAla hI isameM bar3e lambe cauDe mArga haiN| tathA yaha caturgatirUpa hai| aise isa saMsArarUpa gahana vana meM yaha jova parigraha ke upArjana janita pApase palyopama tathA athANAM murabbA AdimAM je phUga Adi utpanna thAya che te ja jI kahe, vAya che. je ja jarAyuthI vIMTaLAIne pedA thAya che temane jarAyuja kahe che. jemake manuSya vAMdara Adi che. jarAya eka prakAranuM jALa jevuM AvaraNa hoya che, je rakta ane mAMsathI bharelA rahe che, temAM janmanArU bAlaka viTaLAI rahe che. jarAyuja, ane pitaja jIvane janma garbhamAM thAya che, je cha parasevAthI pedA thAya che temane saMvedaja kahe che, jemake ja Adi che. je ja jamInane khedIne utpanna thAya che temane udvija jIve kahe che jema ke tIDa Adi jI. deva ane nArakI e baMne upapAta janmathI utpanna thAya che. A kathanathI tiryaMcagati, manuSyagati devagati, ane narakagati e cAre gatinA cha grahaNa thaI jAya che, te gatinA jIvomAM yathA saMbhava jarA roga ane maraNanI adhikatA rahe che, te gatimAM jIva papama pramANa ane sAgaropama pramANa kALa sudhI paribhramaNa karyA kare che. paribhramaNa eTale ja saMsAra, te saMsArakAntAra anAdi anaMta svabhAvavALe che. utsarpiNI asapiNIrUpa kALa ja jemAM ghaNA lAMbA pahoLA mArgo che. tathA te cAragatirUpa che. evA A saMsAra rUpa gahana vanamAM A jIva pari. grahane kAraNe upArjita pApathI popama tathA sAgaropama pramANa kALa sudhI For Private And Personal Use Only
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a0 5 sU0 5 parigraho yatphalaM dadAti tannirUpaNam 515 'parigsahassa ' parigrahasya phalavivAgo' phalavipAkaH ihaloio' ihalaukikA, manuSyabhavApekSayA, 'paraloio' pAralaukikA, narakatiryaggatyAdyapekSayA 'appasuho' alpasukhaH-alpaMsukhaM yasmin sa tathoktaH, 'bahudukkho' bahuduHkhaH-bahUni duHkhAni yasmin sa tathoktaH, 'mahabbhao' mahAbhayaH 'bahurayappagADho' bahurajaH pragADhA bahurajaH -prabhUtakarma pragADhaM-durbho yasmin sa tathoktaH, dAruNo= raudraH, 'kakaso' karkazaH kaThinaH, 'aAyo' azAtaH-azAtavedanIyarUpaH asti, eSa parigrahaH 'vAsasahassehi' varSasahasraH = anekapalyopamasAgaropamakAlairupabhogena 'muccai ' mucyate / 'na aveyaittA atthihu mokyotti ' na ave dayitvA 'sti khalu mokSaH parigrahaphalamanupabhujya nAsti mokSaH 'tti evamAsu' sAgaropama pramANakAlataka ghUmanA rahatA hai| ( eso so pariggahassaphalavivAgo) parigraha kA yaha phalavipAka ( ihaloio) manuSyabhava kI apekSA tathA (paraloio) paraloka-naraka-tiryaMca gati kI apekSA (appasuho) alpasukha vAlA tathA (bahudaHkho) bahu duHkhavAlA hai| ( mahamao) mahAbhayaMkara hai / (bahurayappagADho) isameM jo prabhUta karmarUpa raja kA baMdha hotA hai vaha pragADha-bar3I muzkila se dUra kiyA jAya, aise hotA hai| tathA ( dArUNo ) yaha phalarUpa vipAka dArUNa-bhayAnaka (kakaso) karkaza-kaTina evaM(asAo azAta azAta vedanIyarUpa hotA hai| (vAsasa. hassehiM)isI parigraha rUpa pApa kA phala aneka palyopama evaM mAgaropama pramANa kAlataka bhogane se (muccai) chUTatA hai| (aveittA) vinA isakA phala bhoge una jIvoM ko (na asthi mokkho ) mokSa kI prApti nahIM hotI manyA 42 cha. " eso so pariggahassa phalavivAgo" ! ! 5savi. pA4 " ihaloio" manuSya apanI akSA tathA :" paraloio" 54 nati bhane tiya yAtinI apekSA " appasuho" bha65suma pANe! tathA "bahudukkho" padhAre duHbhavANa cha, " mahanbho " mA maya'42 cha, " bahurayappagADho" tebhA 2 vidhura bha35 204ne| madha DAya che te ultd-moDa! bhuvI nivA! 44ya tevA-DAya cha, tathA " dAruNo" te 5135 qius hA3-maya'42 " kakkaso" 441-6na, bhane " asAo" zata-zata vahanIya35 chAya che. " vAsasahasse hiM " te pariba 35 5|prnu 3 // mane pakSye:5ma bhane saa||2||5m prabhAe sudhA sAgapAyI "muccai" tamAthI TI za 2. " aveyaittA " tenu 30 lAya. vina vAne "na atthI mokkho" bhAkSanA prAti yatI nathA. "ti evamAsu" te pratuM 4thana For Private And Personal Use Only
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre ityevamUcustIrthakakaragaNadharAdayaH, tathAH' kahesiya' kathitavAMzca nAyakulanaMdaNo' jJAkakulanandanaH 'mahappA' mahAtmA 'jiNo' jinaH 'vIravaranAmadhejo' vIravaranAmadheyaH / 'pariggahassa' parigrahasya ' phalavivAgaM' phalavipAkam / ' eso so parigaho paMcamo' eSa saH pUrvoktaprakAraH parigrahaH paJcamaH 'niyamA' niyamAd vijJeyaH, kathaMbhUto vijJeyaH ? ityAha- nANAmaNikaNagarayaNamahariha0' nAnAmaNikanakaratnamahAI 0. 'jAva ' yAvat , atra yAvacchandAdadhyayanaprAraMbhapAThaH, 'hiyayadahao' ityantaM yAvatsaMgrAhyaH, 'imassa' asya pratyakSIbhUtasya ' mokkhavaramuttima. ggassa' mokSavaramuktimArgasya 'phalihabhUo' parighabhUto'rgalAsadRzo'sti // 1 // // caramam adharmadvAraM samAptam // hai| (ti evamAsu ) aisA isa prakAra kA kathana tIrthakara evaM gaNadharAdika devoM kA hai| tathA unhIM ke kathanAnusAra ( nAyakulanaMdaNo) jJAtakulanaMdana ( mahappA ) mahApuruSa (jiNo vIra vara nAmadhejjo ) prabhu jinendra devane bhI ( pariggahassa ) parigraha kA ( phalavivAgaM ) aisA hI phalarUpa vipAka ( kahesiya ) kahA hai / ( eso mo) isa taraha yaha (parigahapaMcamo ) paMcama parigraha (niyamA ) niyama se (nANAmaNikaNaga rayaNamahariha0 jAva) nAnAmaNi kanaka ratna AdirUpa hai| yahAM para yAvat zabda se isa dvAra ko prAraMbha karate samaya jo pATha 'hiyayadaio' taka isa parigraharUpa vRkSa ke viSaya meM kahA hai vaha saba gRhIta kiyA gayA hai| yaha parigraha (imassa mokkhavaramuttimaggassa) isa mokSa kA jo nilobhatArUpa zreSTha mArga hai usakA (phalihabhUo) argalA rUpa hai / suu05|| ||prigrh nAmakA yaha antimadvAra samApta huaa| tAya / bhane 452 mA vArnu cha. tayA temanA 4thana pramANe 1 "nAyakulanaMdaNo " jJAta nahana "mahappA " mahApuruSa, "jINo-vIravaranAmadhejjo" prabhu minendra deva pANu " pariggahassa' priyaaune| " phalavivAgaM" meyo 15 3vA " kehasiya" DA che. "eso so " mA zata te " pariggaho paMcamo" pAyI parizra mAsa " niyamA" niyamayI "nANAmaNikaNagarayaNa mahariha0 jAva". vividha maNa, 44, 2tna mA 35 cha. mI yAvat zathI bAranA prA2 le " hiyayadaio" sudhInAre 5|priy735 vRkSanA viSayamAM kahevAmAM Avela che te A pATha grahaNa karAyela che. A parigraha " imassa moskhavaramuttimaggassa" bhAkSare nimitA zreSTha bhAga cha. tenA "phaliha bhUo" mAniyA samAna che // 1-5 // - parigraha nAmanuM A chevaTanuM dvAra saMpUrNa thayuM ! For Private And Personal Use Only
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 5 adhyayanopasaMhAraH che. uktAsravapaJcaka nigamanAya gAthApaJcakamAha ' eehiM ' ityAdimUlam-eehiM paMcahiM AsavehiM rayamAciNittu aNusamayaM / cauvihagai parataM, aNupariyati saMsAraM // 1 // savvagaI pakkhaMde, kAhiti aNaMtage akayapuNNA / jeya na suNaMti dhammaM, soUNa ya je pamAyaMti // 2 // aNusiTuMpi bahuvihaM, micchaddiTTI ya je narA abuddhiiyaa| baddhanikAiyakammA, sugaMti dhammaM na ya kareMti // 3 // kiM sakkA kAuMje, jaM necchai osahaM muhA pAuM / jiNavayaNaM guNamahuraM, vireyaNaM savvadukkhANaM // 4 // paMceva ya ujjhiUNaM, paMceva ya rakkhiUNa bhaavennN| kammarayavippamukkA, siddhivaramaNuttaraM jaMti ||5||suu06|| // iya paMca AlavadArA samattA // chAyA-etaiH paJcabhirAsrava raja AcityAnusamayam / caturvidhAtiparyantamanuparyaTanti saMsAram // 1 // sarvagatipaskandAt , kariSyanti anantakAn akRtapuNyAH / ye ca na zrRNvanti dharma, zrutvA ca ye pramAdyanti // 2 // anuziSTamapi bahuvidhaM, mithyAdRSTikA ye ca narA abuddhikaaH| baddhanikAcitakarmANaH, zrRNvanti dharma na ca kurvanti // 3 // kiM zaktAH kattuM ye, yannecchanti auSadhaM mudhA pAtum / jinavacanaM guNamadhuraM, virecanaM sarvaduHkhAnam me 4 // paJcaiva ca ujjhitvA, pazcaiva ca rakSitvA bhAvena / kamerajo viSamuktAH, siddhivarAmanuttarAM yAnti // 5 // TokA-etaiH = anantaropavarNitasvarUpaiH paJcabhiH = pazcasaMkhyakairAsravaiH= prANAtipAtadirUpaiH 'rayaM ' rajA jJAnAvaraNIyAdi karmamalam , Atmano malinakArakatvAt 'aNusamayaM ' anusamayaM = pratikSaNam 'AciNittu' Acitya aba sUtrakAra ukta ina pAMca AsravoM ke viSaya meM pAMca gAthAoM dvArA saMkSiptarUpa se upasaMhAra karate hue apane vicAra pradarzita karateM have sUtrakAra uparokta pAMca Asa viSe pAMca gAthAo dvArA saMkSipta For Private And Personal Use Only
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 548 praznavyAkaraNasUtre AtmapradezaiH sahopacitya 'cauvihagaI paraMta' caturvidhagatiparyantam , caturvidhA= catuHpakArA gatiH-narakAdirUpA paryanto vibhAgo yasya sa taM tathoktaM saMsAram 'aNupariyamRti ' anuparyaTanti-paribhramanti // 1 // ye ca prANinodharma nazrRNvanti, tathA ye ca zrutvApi pramAdyanti-pramAdaM kurvanti te ubhaye'pi ' akrayapuNNA' akRtapuNyA:-yANAtipAtAdipApaparAyaNatvAt hInapuNyA 'anaMtae anantakAn asantAn 'sabagaipakkhaMde ' sarvagatipaskandAn= narakanigodAdi caturgatibhramaNAni 'kAhiti' kariSyanti // 2 // __ ye ca mithyAnTikAHabuddhikAH vivekabuddhivikalAH baddhanikAcitakarmANaH haiM- 'eehiM , ityaadi| (eehiM ) ina hiMsA AdirUpa ( paMcahiM )pAMca ( AsavehiM ) AsavoM ke AcaraNa karane se jIva ( aNusamayaM ) pratikSaNa (rayaM AciNittu) jJAnAvaraNIya Adi karmamala kA baMda karake-AtmapradezoM ke sAtha eka kSetrAvagAharUpa saMbaMdha karake ( ca uvihagaiperaMtaM ) narakAdirUpa cAra prakArakI gativAle (saMsAraM ) saMsAra meM (aNupariyati ) paribhramaNa kiyA karate haiM // 1 / / (je ya na sugaMti dhammaM ) jo prANI zrutacAritrarUpa dharma kA zravaNa nahIM karate hai tathA (soUga ya je pamAyaMti ) jo sunakara ke bhI pramAda patita hote rahate haiM, ye donoM ( akayapuNNA ) prANAtipAta AdikoM meM parAyaNa rahane ke kAraNa hIna puNyavAle haiM / (anaMtae savva. gaIpakkhaMde kAhiMti ) ataH anaMtarUpa meM narakanigoda Adi cArogatiyoM meM paribhramaNa karate raheMge // 2 // ( je narA nicchAdiTThI abuddhIyA manuupasA mIne potAnA viyAre zAre cha-" e e hiM" tyA ___" eehi " DiMsA di 35 " paMcahiM " te pAya "Asavehi " mAnavAne maay2||thii / "aNusamayaM " pratye: kSaNe " rayaM AciNittu " jnyaanaavaraNIya Adi karmamalane baMdha bAMdhIne-Atma pradezanI sAthe eka kSetrAvagAharUpa sama'5 40 " cauvihagaiperaM" na246 35 yA2 gati vA "saMsAraM" sasAramA " aNupariyaTuMti" paribhrama 4aa 42 che // 1 // ___jeya na suNaMti dhamma " 2 0 zrutayAritra35 marnu apae 42di nathI, tathA " soUNa ya je pamAyati " Airlna pare pramAmA melA 2 cha, te manne " akayapuNNA" prAtipAta mAhimA bIna 22pAne 122 punyahIna DAya cha, "anaMtae savvagaI pakkhaMdekAhiMti " tethI mananta3the n2kanida Adi cAre gatimAM paribhramaNa karyA karaze. rA For Private And Personal Use Only
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 205 sU0 5 adhyayanopasaMhAraH baddha = svAtmapradezeSu saMzleSitaM, nikAcitaM dRr3hattaraM baddham - upazamanAdikaraNAnAmaviSayIkRtaM karma yaiste tathoktAH, narAH guruNA bahuvidham anekamakAram vividhahetudRSTAntapUrvakam anuziSTamapi = upadiSTamapidha meM zrutacAritralakSaNaM zrRNvanti kintu na ca kurvanti na ca samAcaranti // 3 // 542 " je ' ye manuSyAH sarvaduHkhAnAM = janmajarAmaraNAdirUpANAM 'virevaNaM 'virecanaM=koSThazuddhirUpavirecanabhivavirecanaM nivArakaM ' guNamahuraM ' guNamadhuraM guNaiH= AtmavikAsiguNairmadhuraM miSTam, ettAdRzaM 'jiNavayaNaM 'jinavacanaM vacanaM - jinavacanarUpam ' AsahaM ' auSadhaM 'muhA ' mudhA = upakArabuddhyA ' jaM ' yat ' necchai' necchanti =napinti te ' kiM kAuM ' kiM karttuM 'sakA ' zaktA: =samarthA bhavanti yAdRSTi hote haiM viveka buddhi se vihIna hote haiM tathA (baddhanikAiyakammA) nicita karmoM kA baMdha kie hue hote haiM, aise manuSya bahuvihaM (aNudipi) guruoM dvArA vividhahetu tathA dRSTAnta Adise bahuta prakAra se sAmajhAye gaye bhI zruta cAritrarUpa (maM) dharmako (sugaMti) suna to lete haiN| parantu (naya kareMti) use apane AcaraNa meM nahIM lAte haiM ||3|| rogI hokara bhI jo roga nivAraNArtha auSadhi kA pAna nahIM karate haiM to jaise ve apane roga ko dUra karane meM samartha nahIM ho sakate haiM isI taraha ( ye ) jo saMsArI prANI (savva dukkhANa vireyaNaM (jarA, maraNa Adi samasta duHkhoM ko jar3amUla se ukhADa dene vAle tathA (guNamadura) AtmavikAsI gugo se mIThe aise (jigavaNaM ) jinendra prabhu ke vacana rUpa (osaha ) auSadha ko (muhA) upakAra buddhi se ( pAuM necchai ) nahIM pAte haiM ve ( ki kAuMsaka ) kucha bhI karane ke liye samartha nahIM ho sakate haiM / For Private And Personal Use Only << " je narA micchAdiTTI abuddhIyA " ke manuSyo mithyAdRSTi bAjA hoya che, vivekumuddhi vinAnA hoya che tathA " baddhanikAiyakammA " nizAyita armAnA aMdha vANA hoya che, mevA manuSyo " bahuvihaM aNudiTThapi " gurubho dvArA vividha hetu tathA dRSTAMto Adi dvArA bahuja samajAvavAmAM Ave che chatAM zrutathAstri35 " dhammaM " dharmanu " suNaMti " zravaNu to mere che, pazu naya kareMti " pazu tene potAnA sAthamA utaratA nathI // 3 // jema rAgI mANasa roganA nivAraNa mATe auSadhi na pIve te tene roga dUra karavAne zaktimAna thatA nathI, e ja pramANe "ce " je saMsArI " savvadukkhANavireyaNaM " 4rA, bharaNa Adi sagaNAM hune nikSUNa DaranAra tathA " guNamahara" AtmaviasI guNothI madhura meSAM " jiNavayaNaM " kinendra bhagavAnanAM pathana35 " osahaM " auSadhane "muhA " 752 yuddhithI " pAumacchara " Apta IztA nathI, to "ki kAuMsakA " paravAne samartha
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre api tu naiva kimapi / ye auSadhaM na pivanti te roganivAraNe kathamapi samarthA na bhavantIti bhAvaH / sUtre ' necchai ' ityatraikavacanamArSatvAt // 4 // bhAvena antaHkaraNenaH pazcaiva ca prANAtipAtAyAvadvArANi 'ujhiUNaM' ujjhitvA-tyaktvA tathA paJcaiva ca prANAtipAtAdiviramaNalakSaNAni saMvaradvArANi 'ravivaUNa' rakSitvA-pAlayitvA kamarajoviSamuktAH santaH siddhivarAM-siddhInAM madhye varA zreSThA sakalakarmakSayalabhyA bhAvasiddhistAM tathoktAm , ataeva anuttarAM sarvottamA 'jaMti' yAnti-apunarAvRttiM siddhigati gacchantItyarthaH // 5 // iti zrIvizvavikhyAta-jagavallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalitalalitakalApAlApaka-pravizuddhagadhagadyanaikagranthanirmApaka-bAdimAnamardaka-zrIsAhUchatrapatikolhApura rAjapadatta-'jainazAstrAcArya' padabhUSita-kolhApurarAjaguru-bAlabahmacAri -jainAcArya-jainadharmadivAkarapUjyazrI-ghAsIlAla - prativiracitAyAM dazamAGgasya zrI praznavyAkaraNamUtrasya sudarzanyAkhyAyAM vyAkhyAyAM hiMsAdipaJcAsatradvArarUpaH prathamo vibhAgaH samAptaH // 1 // virecana auSadhi jisa prakAra koSTha kI zuddhi kara detI hai usI prakAra prabhu ke vacanarUpaHauSadha bhI koSTarUpa AtmA kI zuddhi vidhAyaka hotI haiM, isaliye inheM virecaka carNa ke jaisA kahA hai // 4 ||jii bhavya jIva (bhAveNaM paMcava ujjhiUNa) bhAvapUrvaka ina pUrvokta prANAtipAta Adi pAMca Asrava dvAroM ko chor3a karake aura (paMceva rakkhiUNa) prANAtipAtodiviramaNarUpa pAMca saMvaradvAroM pAla karake (kammarayavippamukA) karmarUpa raja se sarvathA rahita ho jAte haiM, ve ( anuttara siddhavara jati) apunarAvRttirUpa sarvottama bhAvasiddhi sidrigati-ko prApta karate haiM // 2 // ||ye pAMca Asava- 'adharma' dvAra samApta hue / || praznavyAraNa mUtra kA prathama vibhAga samApta / / thaI zakatA nathI jema virecana auSadhi koThe sApha karI nAkhe che tema prabhunAM vacanarUpI auSadha paNa Atma rUpI koThAnI zuddhi karanAra che, tethI tene virecana yUSa samAna 4 ch||4|| 2 saya 4o " bhAveNaM paMceva ujjhiUNaM" mA 54 te hita prAzAtipAta mAhi pAMya mAsa vAzane choDIne, " paMceva rakhiUNa " prAtipAtAla virbhe|35 pAya savArInuM pAsana zane " kammarayaviSpamukkA" 35 204thI tadana 2Dita ya che. tem| " anuttara siddhivara'jati " jyAMthI A saMsAramAM pAchA AvavuM paDatuM nathI evuM sarvottama bhAvasiddhisiddhigati-mekSa-prApta kare che, pA che pAMca AavadvAra samApta che che prakSavyAkaraNa sUtrane pahele vibhAga samApta For Private And Personal Use Only
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir -dvitIyo bhAga:-- atra prathamabhAge pazcAsravA varNitAH, dvittIyabhAge tu tatpratipakSabhUtAn paJca saMvarAna bhidhitsuH| zrIsudharmAsvAmI teSu prathamamahiMsAlakSaNasaMvaradvAraM vivRNvan ziSyamAmantryedamAha-'jambU ' ityAdimUlam jaMbU ! etto saMvaradArAiM paMca vocchAmi ANupuvvIe / jaha bhaNiyANi bhagaMvayA, savvadukkhavimokkhaNaTTAe // 1 // paDhama hoi ahiMsA 1, bitiyaM saccavayaNaM iti paNNattaM / dattamaNunnAya3 saMvaro ya baMbhacera5 mapariggahattaM5 ca // 2 // tattha paDhamaM ahiMsA, tasathAvarasabbabhUyakhemakarI / tIse sabhAvaNAe kicivocchaM guNudesaM // 3 // tANi uimANi suvvaya ! mahavvayAI logahiyasavvayAI suyasAgaradesiyAiM tavasaMjamamahavvayAiM sIlaguNavatvayAI saccajjakavvayAiM naragatiriyamaNuyadevagaivivajagAI samva. jaNasAsaNagAI kammarayavidAragAiM bhavaplabaviNAsagAI duhasayIvamoyagAI suhasayapavvattagAiM kApurisaduruttarAI sappurisanise viyAiM nivvANagamaNamaggasaggappaNAyagAI saMvaradArAiM paMca kahiyANi bhagavayA // sU0 1 // dvitIya vibhAga prAraMbhaprathama vibhAga meM pAMca AsravoM kA varNana kiyA gayA hai| aba isa dvitIya vibhAga meM ina pAMca AsravoM ke pratipakSabhUta pAMca saMvaroM ko kahane kI kAmanAvAle zrI sudharmAsvAmI saba se pahile unameM se ahiMsAlakSaNa saMvaradvAra kA vivecana karane ke nimitta jabUsvAmI ko miinbhaagpahelA vibhAgamAM pAMca AvonuM varNana karAyuM che. have A bIjA vibhAgamAM te pAMca AsravothI virUddhanA pAMca saMvaro viSe varNana karavAnI cchiAvALA zrI sudharmAsvAmI sauthI pahelAM teomAMnA ahiMsAlakSaNa varadvAranuM For Private And Personal Use Only
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 552 TIkA - jaMbU' ityAdi -- he jambUH / - itaH paradvArANi paJca vakSyAmi AnupUrvyA yathA bhaNitAni bhagavatA sarvaduHkhavimokSaNArthAya // 1 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir C ari refsA, dvitIyaM satyavacanamiti majJatam / danujJAtasaMvaratha, brahmacaryaparigrahatvaM ca // 2 // tatra prathamamahiMsA sasthAvara sarvabhUtakSemakarI / tasyA sabhAvanAyAH, kiJcid vakSyAmi guNoddezam || 3 || iti chAyA / tatra he jambUH / itaH AsravadvArakathanAnantaraM ' ANupuccIe' AnupUrvyAanukrameNa paJca saMradArAI ' saMvaradvArANi, saMtriyate = nirudhyate karma kAraNaM prANAtipAtAdikaM yenAtmapariNAmena sa saMvarastasya dvArANi upAyabhUtAni = ahiMsAdIni 'boccchAmi' vakSyAmi kathayiSyAmi / nAhaM svayuddhayA vakSyAmi kintu bhagavatA mahAvIreNa sarvaprANinAM samyadukkhavimokkhagaDAe sarvaduHkha + praznavyAkaraNasUtre = For Private And Personal Use Only , saMbodhana karake prathamasUtra kahate haiM - 'jaMbU ' ityAdi0 / TIkArtha - (jaMbU ) he jaMbU ! (etto ) AnavadvAra kahane ke bAda maiM aba ( ANupuccIe) anukrama se ( paMca saMvaradArAI ) pAMca saMvAdAroM ko ( vocchAmi ) kahUMgA / jisa AtmapariNAma se karmoM ke Astrava ke kAraNabhUta prANAtipAtAdika pariNAma roka diye jAte haiM usakA nAma saMbara hai| usake upAyabhUta dvAra ahiMsAdika pariNAma haiN| inhIM pariNAmoM kA nAma saMvara dvAra hai / maiM ina saMvaradvAroM kA kathana apanI buddhi ke anusAra nahIM karU~gA - kintu ( bhagavayA ) bhagavAn mahAvIra ne (savvadukkha vimokkhaNaTTAe) samasta prANiyoM ke duHkho ko dUra karane ke vivecana karavAne mATe jakhUsvAmIne sameSIne paheluM sUtra kahe che 'jaMbU " " chatyAdi 16 (1 'jaMbU " De 45 ! " etto" bhAstravadvAra viSe varSAna " pachI have hu "ANuputrIe " anukrame paMca saMvaradArAI " pAMyasa vara dvArA "vocchAmi " kahIza. je AtmapariNAmathI karmonA AsravanA kAraNabhUta prANAtipAtAki pariNAmane rokavAmAM Ave che tenuM nAma saMvara che. tenA ahiMsA vagere piraNAma che. e ja piraNAmeAne saMvaradvAra saMvaradvAronuM varSAna bhArI muddhi prabhA urIza nahIM - yAzu "bhagavayA mahAvIre " saba dukkhavimokkhaNaTTAe " samasta prANImonAM huo dUra ukhAne upAyarUpa dvArA kahe che. huM te " bhagavAna
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra "" sudarzinI TIkAa0 1 sU0 1 paJcamasaMvaradvAranAmAni 553 vimokSaNArthAya ' jaha' yathA yadrapANi bhaNitAni tathaiva vakSyAmi // 1 // paMca saMvara dvArANi vakSyAmIti pratijJAya tannAmAnyAha - ' paDhamaM hoi ahiMsA' ityAdi / paJcavara dvAreSu' paDhamaM prathamamahiMsA saMvaradvAraM bhavati, dvitIyaM satyavacananAmakaM, tRtIyaM dattAnujJAtagrahaNalakSaNaM, caturtha brahmacaryaM ca punaH paJcamamaparigrahatvaM saMvaradvAram ||2|| paJca saMvaradvAranAmAnyuktAni saMprati prathamamahiMsAsaMvaradvAraM varNayitumAha - ' tattha paDhamaM ahiMsA' ityAdi 4 , tattha tatra saMvarapaJcakamadhye prathamaM saMvaradvAramahiMsA bhavati, sAhi 'tasathAvarasanbhUya khemakarI sasthAvara sarvabhUtakSebhakarI sasthAvarAdi sarva liye (jaha ) jisa rUpa se inakA ( bhANiyANI ) prarUpaNa kiyA hai usI taraha se maiM inakA prarUpaNa - varNana karUMgA // 1 // aba ve pAMca saMvara dvAra kauna 2 se haiM ? sUtrakAra unakA kramazaH nAmanirdeza karane ke liye kahate haiM-' paDhamaM hoi ahiMsA' ityAdi / una pAMca saMvara dvAroM meM se ( par3hamaM ) saba se pahilA saMvara dvAra (ahiMsA hoi ) ahiMsA hai | ( bitiyaM ) dUsarA saMvara dvAra ( saccavaNaM) satyavacana hai ( dattamaNunnAya ) tIsarA saMvara dvAra dantAnujJAtagrahaNa hai| cauthA saMvara dvAra ( baMbhaceraM) brahmacarya hai / aura pAMcavA saMvara dvAra ( apariggahattaM ) aparigrahatva hai || 2 || isa prakAra pAMca saMvara dvAroM ke nAma kaha kara aba sUtrakAra sarvaprathama ahiMsA rUpa saMvara dvAra ko varNana karane ke viye tIsarI gAthA kahate haiM - ( tattha ) ina pAMca saMvara dvAroM ke bIca meM ( paDhamaM ) pahilA saMvaradvAra ( ahiMsA) ahiMsA bhATe " jaha" ne zate tenuM " bhANiyANi " prarUpaNa karyuM che. eja rIte huM tenuM prayAzu-vArjuna urIza. // 1 // have te pAMca sa'varadvAra kayAM kayAM che? tenA anukrame nAma nirdeza ukhAne bhATe sUtraara uDe che - " paDhamaM hoi ahiMsA " ityAdi te pAMtha saMpadvArobhAM " " paDhamaM " sauthI pahetu saMvaradvAra " ahiMsA l'," fafazi " ullog 2192l? "gaggoj " satya vacana 'dattamaNunnAya " trIbhuM savaradvAra hattAnugraha che, thothu savaradvAra " baMbhacera " brahmayarya che, ane pAMyabhu savaradvAra " aparigata " asthitva che // 2 // A pramANe pAMca saMvaradvArAnAM nAma kahIne have sUtrakAra sauthI pahelAM savaradvAra ahiMsAnuM varNana karavAne mATe trIjI gAthA kahe che. tattha e bhAMnya sa'varadvArAbhAM "paDhamaM " pahelu saMvaradvAra " ahiMsA" ahiMsA che. CC " pra0 70 www.kobatirth.org " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir %3 praznavyAkaraNasUtre jIvAnAM kushlkaarinnii| 'tIse' tasyA ahiMsAyAH 'sabhAvaNAe ' sabhAbanAyA: bhAvanApaJcakasahitAyAH 'kiMci' kiMcit 'guNuddesa' guNoddezaM-guNAnAM paricayaM he jambUH / ahaM tvAM prati 'vocchaM' vakSye kathayiSyAmi // 3 // pUrvoktamevArtha vizadayannAha- tANi u imANi' ityAdi-' muvyaya ' he muvrata ! =zobhanavratazAlin ! jambUH ! pAni saMvarazabdenoktAni tANi u' tAni tu imAni vakSyamANAni santi / tAni kIdRzAni ? ityAha-' mahanvayAI ' mahAvattAni-karaNatrayayogatrayeNa yAvajjIvaM sarvaviSayanivRttyA'NuvratApekSayA vA mahAnti bRhanti yAni vratAni sAvadhavira tilakSaNAni tAni tathoktAni, punaH ' logahiyasabbayAI , lokahitasavratAni-lokebhyaH paijIvanikAyarUpebhyo hai (tasa thAvarabhUyakhemakarI) yaha ahiMsAtrasa aura sthAvara Adi samasta jIvoM kI kuzala kAriNI hai| ( sa bhAvaNAe tIse ) maiM usa pAMca bhAvanAoM sahita ahiMsA ke ( kiMci ) kucha (guNuddesaM ) guNoM kA paricaya he jaMbU ! tumako (vocchaM) kahU~gA // 3 // isI pUrvokta arthako sUtrakAra aba vizadarUpameM samajhAte haiM-(muccaya !) he zobhanavratazAlin jaLU ! jo saMvara zabda se kahe gaye haiM (tANiuimANi ) ve isa prakAra se haiM--(mahavvayAI) ye mahAvratarUpa haiM-ina saMvararUpa mahAvratoM meM hiMsA Adi pAMcoM pApa kRta, kArita, anumodanA tathA mana, vacana aura kAya se yAvajjIva-jIvanaparyaMta-chor3a diye jAte haiM, isaliye ye bar3e vrata kahalAte haiM / athayA aNuvratI kI apekSA ye ahiMsA satya Adi saMcararUpa vrata mahAvrata kahalAte haiM, arthAt ina " tasathAvarabhUyakhemakarI" te mADisA sa, sthA12 kore samasta vArnu 48yA 42nArI cha.:" sabhAvaNAe tIse" bhU! te pAya lAvanA saDita mADiMsAna! " kiM ci" sA " guNudesaM" guNonI pazyiya hu tamane "vocchaM" hI // 3 // e ja pUrvokta arthane have sUtrakAra laMbANa pUrvaka samajAve che"suvvy !" he suMdara pratadhArI bhU ! 2 svre| DAmA mAyA cha " tANi u imANi " te 20 4Are -" mahavyayAyaM " te maDAvata35 cha-te saMvararUpa mahAvratamAM hiMsA Adi pAMce pApa mana, vacana ane kAyAthI karavAnuM, karAvavAnuM ane tene anumodavAnuM jIvanaparyata choDI devAmAM Ave che. te kAraNe te mahAvrato kahevAya che. athavA aNuvratanI apekSAe ahiMsA, satya Adi saMvararUpa vratane mahAvate kahevAmAM Ave che, eTale ke te mahA For Private And Personal Use Only
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org " sudarzinI TIkA a0 1 sU0 1 paJcasaMvaradvAralakSaNanirUpaNam 555 , hitAni hitakarANi yAni sadavratAni= zreSThatAni tAni tathoktAni tathA-su'yasAgaradesiyAI ' zratasAgaradezitAni zrutaM = kalpavyavahArAdirUpaM tadeva gaMbhIrastvAdiguNaiH sAgaraH zrutasAgarastatra dezitAni moktAni yAni tAni tathoktAna, tathA - ' taba saMjamavayAI ' tapaH saMyamatratAni tapaH - anazanAdi, pUrvakarmanirjaraNaphalam, saMyamaH pRthivyAdi saMrakSaNalakSaNo'bhinavakarmAgrahaNaphalaH, tadrUpANi yAni mahAvratoM meM sarva sAmadya yogoM kA tyAga jIvana paryaMta kara diyA jAtA hai| isIliye ye saMvara dvAra (loga hiyasavvayAI ) lokahita sabata haiMlokahita ke liye sadvrata - zreSTha vrata hai arthAt sakAya, pRthivIkAya, . apakAya tejaskAya, vAyukAya, vanaspati kAya, ina chaha nikAya rUpa loka kA inase hita satA hai, isaliye ye sadvrata haiM arthAt ina saMvaradvAroM meM pravRtta huA sAdhu sadA chaha kAya ke jIvoM kI rakSA karane meM tatpara rahatA hai, aisI vaha koI bhI pravRtti nahIM karatA hai ki jisase chaha kAya ke jIvoM kI virAdhanA ho| ye saMvara dvAra ( suyasAgaradesiyA ) zrutasAgara dezita haiM- gaMbhIratvAdi guNoM se sAgara jaise kalpavyavahArAdizruta meM ye kathita hue haiM / tathA ye saMvara dvAra ( tavasaMjama mahavyavAI ) tapaH saMyama mahAvrata rUpa haiM - anazana Adi jo bAraha prakAra kI tapasyAe~ haiM unakA nAma tapa hai / ye tapa pUrvasaMcita karmoM kI nirjarA karAte haiM arthAta - inakA yahI phala hai ki inake AcaraNa se pUrvasaMcita karmoM kI nirjarA hotI hai / pRthivyAdi chaha kAya ke jIvoM kI rakSA karanA isakA vratAmAM jIvana paryaMta sarve sAvadyayogonA tyAga karavAmAM Ave che. tethI te savaradvAra " logahiyasabbayAI lAkahita sadbhuta che--lehitane mATe sata zreSTha vrata che, goTo } nasAya pRthivIAya, mayUDAya; tenhAya, vAyukAya, ane vanaspatikAya e cha nikAyarUpa lokanu tenAthI hita sadhAya che, tethI te sata che. eTale ke e savaradvArAmAM pravRtta thayela sAdhu sadA prakAyanA jIvonI rakSA karavAne tatpara rahe che, jethI chakAyanA jIvonI virAdhanA thAya vIya pravRtti te urato nathA te saMvaradvAra " suyasAgaradesiyAi ' zrutasAgara dezita che gabhiratA Adi guNAthI 'kalpavyavahAradizrutamAM 'temane sAgara jevAM kahela che. tathA te sa`varadvAra " tava saMjamamahatvayAI tayaH sayama mahAvratarUpa che anazana Adi Ara prakAranI je tapasyAo che tene tapa kahe che. te tapa pUrva saMcita karmonI nirjarA karAve che, eTale ke tenu eja phaLa maLe che ke te AcaravAthI pUrvasaMcita kamonI nirjarA thAya che. pRthivIkAya Adi kAyanA jIvAnu` rakSaNa karavuM tene sayama kahe che, temAM "" 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre vratAni tAni tathoktAni, tathA- 'sIlaguNavaravbayAI ' zIlaguNavaravratAni= zIla-cittasamAdhiH guNAH vinayAdayaH tairvarANi zreSThAni yAni vratAni tAni tathoktAni- ' saJcajjavanvayaI' satyArjavanatAni, tatra-satyam mRSAvAdarjanam , Arjavam mAyAvarjanam , tapANi yAni vratAni tAni tathoktAni, tathA'naragatiriyamaNuthadevagativivajjagAI' narakatiryaGmanunadevagativivarja kAni narakatiryaGmanunadevAbhidhAzcatasrogatIvivarjayanti mokSagatipApakatvena yAni tAni tathoktAni, tathA- 'sayanigasAsagagAI' sarvajinazAsanakAni=sarvaninaH ziSyante -upadizyante yAgi tAni tathoktAni, tathA-'kammarayaviyAragAI' karmarajoninAma saMyama hai, isameM pravRtta sAdhu ke navIna karmoM kA Agamana rUka jAtA hai arthAt na dhona karmoM ke Asrava kA nirodha honA yahi isa saMyama nA phala hai| isaliye ye saMvaradvAra tapasaMyama rUpa mahAvrata haiM / tathA ye saMvaradvAra-(sIlaguNavarabbayAI ) zIla guNavara vratarUpahaiM-citta kI samAdhi kA nAma zIla hai, vinaya Adi kA nAmaguNa hai / inase zreSTha jobata haiM tadUpaye saMvara dvAra haiM ! (saccajakavyAyAI) satya-mRSAvAdakA parityAga, Arjava-mAyA kAtyAga, ina rUpa jo vrata haiM tadapa ye saMvaradvAra haiM / (naragatiriyamaNuyadevAivivajagAi ) inakI ArAdhanA se ArAdhaka jIva ko mokSagati kIprApti hotI hai isaliye ye saMvara dvAra naraka, tiryazca, manupya aura deva, ina cAroM gatiyoM se apane ArAdhaka jIva ko dUra kara dete haiM isaliye ye naraka tiryak manuja devagati vivarjaka haiM / ( savvaji NasAsaNaggaiM) ina saMvaradvAroM kA upadeza abhItaka jitane bhI jina ho pravRtta thayela sAdhune navAM karmonuM Agamana aTakI jAya che. eTale ke navAM karmonA asavane nirodha thavo e ja A saMyamanuM phaLa che, tethI te saMvara dvAra ta5 sayabha35 bhArata cha. tathA te savA2-" sIlaguNavaravvayAI" zIlaguNavaravrata rUpa che-zIla eTale cittanI samAdhi, vinaya Adi guNe kahepaay cha, tamanA paDe zreSre prata che te 42nA ne sa12vAra che. " saca javabvayAI" satya-bhUSAcAhI parityAga, mA-bhAyAnA tyAga me jAnA 2 vrato te te pradhAna te savAra cha. " naragatiriyamaNuyadevAivivajjagAI" temanI ArAdhanAthI mArAdha apane mokSagati se thAya cha tethI te te saMvaradvAra pitAnI ArAdhanA karanAra jIvone naraka, tiryaMca, manuSya ane deva e zAre gatimAM jatA roke che, tethI teo naraka, tiryaca. manudhya ane devagatinA vivaka che. For Private And Personal Use Only
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 1 paJcasaMvaradvAralakSaNanirUpaNam 557 dArakANi-karma-jJAnAvaraNAdyaSTaprakAraka, tadeva jIvasya guNThanena mAlinyApAdakatvena ranA dhUliH, tad vidArayanti=nivArayanti yAni tAni tathoktAni, tayA-bhAsayavigAsagAI' bhAzatavinAzakAni = bhavazatAni = janmazatAni vinAzayanti yAni tAni tathoktAni, bhavaparamparAvicchedakAnItyarthaH, ata eva 'duisayavimoyagAI' duHkhazatavimocakAni-duHkhazatAni vimocayanti yAni tAni tathoktAni, tathA - ' muhasayapavattagAI' sukhazatavartakAni-mukhazatAni pravartayanti yAni tAti tathoktAni, tathA-' kApurisaduruttarAI' kApuruSa cuke haiM una sabane dIyA hai| (kammarayavidAragAI) ye saMvaradvAra karmaraja ke vidAraka haiM-jJAnAvaraNa Adi ATha prakAra kI karmarUpa dhUli ko ye uDAnenaSTa karane vAle haiM / jJAnAvaraNa Adi karmoM ko dhUli kI upamA isaliye dI hai ki dhUli jisa prakAra malinatA Adi karatI hai usI prakAra ye karbha bhI jIva meM vyavahAra naya kI apekSA se malinatA karate haiM, arthAt jJAnAdika guNoM kA AvaraNa Adi kara dene se jIva meM ajJAna Adi vibhAva bhAvoM ke vardhaka hote haiN| ( bhavasayaviNAsagAI ) ye saMvaradvAra bhavazatavinAzaka haiM-arthAt-inakI ArAdhanA karane me ArA. dhaka, jIvoM ke jo inakI ArAdhanA ke vinA saikaDoM bhava-janma-hone vAle the ve saba naSTa ho jAte haiM / ( dukkhasayavimoyagAI ) bhavaparaMparA inake prabhAva se vicchinna ho jAtI hai, isIliye inheM duHkhazata vimocaka kahA hai| (suha sayapavattagoI ) jaba saikar3oM duHkha inakI "savva jiNasAsaNaggaI" 4 sudhImA resA binadhatha6 yAM te mayAM te 12vAronI apaheza mAnya che " kammarayavidAragAi" te saMvaradvAra kamarajane nAza karanAra che-jJAnAvaraNa Adi ATha prakAranAM karmapI, rajano nAza kare che. jJAnavaraNa Adi karmone dhULa-rajanI upamA devAnuM kAraNa e che ke dhULa jema malinatA Adi kare che tema e karmo paNa jIvamA vyavahAra nayanI apekSAe malinatA kare che, eTale ke jJAnAdika Adi guNonuM AvaraNa karI nAkhavAthI jIvamAM ajJAna Adi ulaTA bhAvonAM vardhaka thAya che. " bhavasayaviNAsagAI" te sNv26|2 ma1zata vinAza che-2 temanI ArAdhanA karavAthI ArAdhaka jIvonA temanI ArAdhanA karyA vinA je seMkaDo bha1 thAnA satA te 55! naTa 54 laya che " dukkhasayavimoyagAi'' temanA prabhAvathI bhavonI paraMparA chedAI jAya che, te kAraNe temane dukha zata vime24 vyA . " suhasayapavattagAI" ne temanI bhA2.5nAthI se| For Private And Personal Use Only
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre duruttarANi- kApuruSaiH- kAtaraiH duHkhena uttIryante yAni tAni tathoktAni= kApuruSaiH pratipa-tumazakyAnotyarthaH, tathA- 'sappurisaniseviyAi ' satpuruSainiSevitAni-AzritAni, tayA-'nibANagamaNamaggasagdhapaNAyagAI' nirvANagamanamArgasvargapraNAyakAni=nirvANa=mokSastasya gamane mArga iva mArgA yAni tAni nirvANagamanamArgANi, tathA svarge prakarSeNa nayanti jIvAn yAni tAni svargapra. NAyakAni, ubhayoH karmadhArayastAni tathoktAni, paJcasaMvaradvArANi 'bhagavayA' bhagavatA mahAvIreNa 'u' tu-nizcayena 'kahiyANi' kathitAni-poktAni, ata imAnyavazyaM zraddheyAnIti bhAvaH / / muu01|| iti prathamasaMbaradvAra prastAvanA / ArAdhanA se vinaSTa ho jAte haiM to yaha bAta bhI nizcita ho jAtI hai ki ye saikar3oM surakhoM ke pravartaka hote haiN| jaba inakA itanA viziSTa prabhAva hai to phira kyA hai haraeka prAgI inakI ArAdhanA karane lagegA. isake liye sUtrakAra kahate haiM ki ye saMvaradvAra (kApurisaduruttarAI ) kA puruSa duruttara haiM-jo kAyarapuruSa haiM-unake dvArA to dhAraNa karane ke liye azakya haiM / parantu ( sappurisaniseviyAI ) satpuruSoM se ye sevita-Acarita hote haiM, arthAt jo satpuruSa haiM-antarAtmA jIva hai-ve hI unheM dhAraNa karate haiN| adhika kyA kahA jAya ye saMvaradvAra (nivvANagamaNamagga-saggappayANagAI ) mokSa ke gamana meM mArgarUpa hai, agara jIva meM itanI yogyatA nahIM hoM to svarga meM prayANa karAne vAlA jarUra hotA hai / isa prakAra ke (yepaMca saMvaradArAI kahiyANi) pAMca maMvara dvAra bhagavAna mahAvIra ne kahe haiN| isaliye pratyeka bhavya jIva ko inheM apanI zraddhA kA viSaya avazya banAnA caahiye| / 01 / / duHkha naSTa thaI jAya che te e vAta paNa nakkI thaI jAya che ke te seMkaDe sukhanA pravartaka thAya che. jyAre temane ATale badhe vadhAre prabhAva che te dareka prANI tenI ArAdhanA karavA mAMDaze. tethI sUtrakAra batAve che te te saMva2vaar " kA purisaduruttarAI" puruSaharuttara cha-2 Aya2 53So cha-maDi. sAtmA 71 cha, tamanA dvArA ta dhA21 2vAne mATe ma4ya che. 545 " sampurisaniseviyAI 51 stpu3|| 1 tetuM sevana-mA-ya25 42rAya che. 15 zu / te 12vAra " nivvANagamaNamagga saggappayANagAI" bhAkSazamananA bhAga rUpa che, je jIvamAM eTalI gyatA hoya te te tene mATe avazya svaga" prAti 4211naa| ni: che, mo mAranA "paMca saMvaradArAI kahiyANi "pAMya saMvaradvAra bhagavAna mahAvIre kahela che. te dareka bhavyajIve temane avazya pitAnI zraddhAne viSaya banAvavo joIe. sU1 ! For Private And Personal Use Only
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA bha.1 sU02 prathamasaMvaradvAranirUpaNam _ 559 atha prathamasaMvaranirUpaNAyAha-'tattha paDhama' ityAdi-- mUlam-tattha paDhamaM ahiMsA jA sA sadeva maNuyA surasta logassa bhavai dovo tANaM saraNaM gaI paiTTA, nivvANaM 1, nivvuI 2, samAhI3, saMtI4, kittI5,kaMtI6, raiya7, viraiya8, suyaMga9, tittI10, dayA11, vimuttI12, khaMtI13, sammattArAhaNA14, mahaMtI15, bohI16, buddhI 17, dhitIya18, samiddhI19, riddhI20, viddhI21, ThiI 22, puTTI23, naMdA 24, bhaddA 25, visuddhI 26, laddhI 27, visiTudiTThI28, kallANaM.29, maMgalaM30, pamAo 31, vibhUI32, rakkhA 33, siddhavAso34, aNAsavo 35, kevalINaThANaM 36, sivaM 37, samiI38, sIla 39, saMjamo40,tti ya, sIlagharo 41, saMvaroya42, guttI43, vavasAo 44, ussao45, janno46, AyataNaM47, jaMtaNa 48,mappamAo49, assAo50, vIsAso51, abhao52. sabasta53, vi amaghAo, cokkha 54, pavitto 55, suI 56. pUyA 57, vimala58, pabhAsA 59, ya, nimmala 60 trtti| evamAdINi niyaguNanimmiyAI pajjavanAmANi hoti ahiMsAe, bhagavaIe // sU0 2 // TIkA-' tattha ' ityAdi 'tattha' tatrateSu paJcasu saMvaradvAreSu madhye 'paDhama' prathamam Adyam 'ahiMsA' ahiMsAlakSaNaM saMvaradvAraM bhavati / ahiMsA kIdRzI ? ityAha-jA sA' yA sA suprasiddhA-ahiMsA ' sadevamaNuyAsurassa logassa' sadevamanujAsurasya isa prakAra yaha prathama saMvara dvAra kI prastAvanA hai| aba sUtrakAra A pramANe A prathama saMvaradvAranI prastAvanA che. have sUtrakAra prathama For Private And Personal Use Only
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir --- --- - -- - - 560 praznavyAkaraNasUtre lokasya 'dIvo' dvIpo bhavati, ayaM bhAvaH-saMyogaviyogacintAsantAnavitAna taraGgAyamANamohamahAvartapata kaSAyazcApadakathitamadhyamAnagAtrANAmatrANAnAM prANAnAmiyamahiMsA''zvAsasthAnarUpo dvIpo bhavati, tathA-'tANaM' trANam , ApaTyo rakSaNAttrANasvarUpA'sti / tathA- saraNa' zaraNam-vividavipadavyAkulAnAmAzrayaprathama saMvara dvAra ke nirUpaNa ke liye sUtra kahate haiM-'tattha paDhamaM' ityaadi| TIkArtha-(tattha) una pAMca saMvaradvAroM meM se ( paDhamaM ahiMsA) pahilA saMvaradvAra ahiMsA hai| (jA sA sadevamaNuyAmurassa logassa. dIvo bhavai ) yaha suprasiddha ahiMsA devaloka, manuSyaloka aura asuraloka ke liye eka dvIpa jaisI hai / isakA tAtparya yaha hai ki saMyoga aura viyoga kI santAnaparaMparArUpa taraGgo se yaha mohamahAvartarUpa gata ki jisameM samasta saMsArI jIva sarvathA magna ho rahe haiM, vyApta ho rahA hai usameM par3e hue ina saMsArI jIvoM ko kaSAyarUpa zvApada-hiMsaka jAnavara rAtadina duHkhita karate rahate haiM aura unake zarIra ko mathate rahate haiN| vahAM unakI rakSA karane vAlA koI nahIM hai / isa taraha azaraNabhUta hue ina prANIyoM kI rakSA karane vAlI yaha eka ahiMsA hI hai| ataH yaha ahiMsA unake liye AzvAsana ke sthAnarUpa eka dvIpa ke jaisI hai| tathA ( tANaM ) jIvoM kI yaha Apatti vipatti se rakSA karatI hai isaliye yaha trANarUpa hai / tathA ( saraNaM ) aneka vipadAoM se ghire hue jIvoM s12|2i ni354ne bhATe sUtra 4 cha-" tattha paDhamaM" tyAdi ___ -"tattha" te pAMca savArImAthI paDhama ahiMsA " para s12|2 yaDiMsA che. "jA sA sadevamaNuyAsurassa logassa dIvo bhavai " te suprasiddha ahiMsA vileka, manuSyaloka, ane asuralekane mATe eka dvIpa jevI che. tene bhAvArtha e che ke saMga ane viyAgarUpa saMtAna paraMparA rUpa meja vaDe A moha mahAvartarUpa khAI ke jemAM sarve saMsArI jIve saMpUrNa rIte magna thaI gayelA che, DUbI gayA che, te saMsArI jIvone kaSAyarUpa zvApada hiMsaka paza nizadina duHkhI kare che ane temanAM zarIrane vAvyA kare che tyAM temanuM rakSaNa karanAra keI nathI. A rIte nirAdhAra evAM te prANIonI rakSA karanAra A eka ahiMsA ja che tethI A ahiMsA temane mATe Azraya rathAnarUpa me dvIpa samAna che. tathA " tANaM" te vArnu mApatti-vipatti sAme rakSaNa 42. tethI ta 35 cha. tathA " saraNaM " mane vipothI dhezayetA vAne For Private And Personal Use Only
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU02 prathamasaMgharadvAranirUpaNam sthAnam , ' gaI' gatiH gamyate-mokSArthibhirAzrIyate iti gatiH= prApyasthAnaM tathA-' paiTTA' pratiSThA pratiSThante-Asate yasyAM sarve guNAH sA prtisstthaa-srvgunnaanaamaadhaarsvruupaa| sAmpratamahiMsAyAH guNaniSpannAni SaSTinAmAnyAha 'nivANaM' ityAdi-nivyANaM ' niNi mokSaH, tadvetutvAt 1, 'nivvuI 'nivRtiH svAsthyam-karmavyAdhivarjitatvAt 2, ' samAhI ' samAdhiH samatA, samabhAvahetutvAt 3, 'saMtI' zAntiH drohavarjitatvAt 4, 'kittI' kIrtiH yazaH taddhetutvAt 5, ko yaha eka uttama Azraya sthAna rUpa hai / tathA ( gaI ) jo mokSa ke abhilAzI jIva haiM ve isakA Azraya karate haiM isaliye unakI apekSA yaha gatirUpa hai / tathA ( paiTThA ) saMsAra meM jitane bhI sadguNa haiM una sagha kI pratiSThA-AdhArabhUta yahI eka ahiMsA hai, isake abhAva meM anya vidyamAna sadguNoM kI pratiSThA-kImata-nahIM hotI hai| aba sUtrakAra isa ahiMsA bhagavatI ke guNa-nidhpanna sATha nAmoM ko kahate haiN| unameM pahilA nAma (nivvANaM) nirvANa-mokSa hai / kyoM ki yaha usakI hetubhUna hotI hai 1 / dUsarA nAma isakA (nivuI ) nivRtti hai, nivRtti zabda kA artha svAsthya hai- karmoM ke AtyaMtika abhAva hone se hI jIvoM ko prApta hotA hai 2 / ahiMsA kA tIsarA nAma (samAhI) samAdhi hai, samAdhi kA artha samatA hai, yaha ahiMsA samabhAva kI kAraNa hotI hai isaliye kAraNa meM kArya ke upacAra se ise svayaM samAdhirUpa kaha diyA hai 3 / ahiMsA kA cauthA nAma ( saMti) zAnti hai, kyoM ki jahAM droha bhATate mAzrayasthAna35 cha. tathA " gaI " bhAkSanA maliSI re jIve che teo tene Azraya le che, tethI temanI apekSAe te gatirUpa che, tathA " paiTrA" saMsAramA TasA sazuzu cha ta mayAnA sAdhA2 35 21 se ahiMsA ja che, tenA abhAve bIjAM vidyamAna saddaguNonI kaI pratiSThA-kiMmata thatI nathI. have sUtrakAra A ahiMsA bhagavatIna guNa pratipAdita sATha nAme matAve. tebhA pa nAma " nivvANaM" ni -mokSa cha. 4 / 25 te tenA 4 // 2435 ya che. (1) tenu bhAnu nAma " nivvuI " na che, niyati zabdano artha svAthya thAya che-karmone atyaMta abhAva hovAthI te jIvene thAya che. (2) maDisAnuM trInnu nAma " samAhI " samAdhi cha, samAdhinA matha samatA che, A ahisA samabhAvanuM kAraNa hoya che tethI kAraNamAM kAryanA upacArathI tene 21ya samAdhi35 4uvAbhA mAveza che. (3) maGisArnu yo nAma "saMtI" zAnti che, kAraNa ke jyAM drohane abhAva hoya che tyAMja zAMta hoya che. ahipr0 71 For Private And Personal Use Only
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre - 'kaMtI' kAntiH prasannatA taddhetutvAt 6, 'raI ya' ratiH=AnandastajjanakatvAt 7, 'viraI ya' viratiH virAgaH sAvadyakarmavarjitatvAt , ' suyaMga' zrutAGgA zrutaMzrutajJAnAGgaM kAraNaM yasyAH sA tathoktA, uktamapi-" paDhamaM nANaM tao dayA" iti 9, 'tittI' tRptiH saMtoSaH sarvaprANisaMtoSajanakatvAt 10, dayAmANirakSA. upamardanavarjitasyAt 11, 'vimuttI' vimuktiH- virucyante prANinaH sakalavadhakA abhAva hotA hai vahIM zAMti hotI hai, ahiMsA meM droha kA leza bhI nahIM hotA hai, isaliye ise zAMti zabda se vyavahRta kiyA gayA hai 4 / (kittI ) yazakI hetubhUta hone se isakA pAMcavAM nAma kIti hai| ahiMsaka jIva kI kIrti kA sarvatra vistAra hotA hai yaha bAta suprasiddha hI hai 5 / (kaMtI) prasannatA kI hetubhUta hone se isakA nAma kAnti bhI hai 6 / (raI ya ) Ananda kI utpAdaka hone se isakA nAma rati hai 7 / (viraI ya) sAvadyakarmoM se varjita hone ke kAraNa isakA nAma virati bhI hai 8 / (suyaMga ) isa ahiMsA kA kAraNa zrutajJAna hotA hai isaliye isakA nAma zrunAGga hai / kyoMki aisA kahA hai ki pahile jJAna hotA hai bAda meM dayA 9 / (tittI) samarata prANiyoM ke liye yaha saMtoSajanaka hotI hai isaliye isakA nAma tRpti hai 10 / isa ahiMsA meM prANiyoM kI rakSA hotI hai isaliye prANiyoM ke prANoM ke upamardana kRtya se rahita hone ke kAraNa yaha (dayA) dayArUpa hai 11 / isake prabhAva se prANI samasta prakAra ke vadha evaM baMdhanoM se chUTa jAtA hai sAmAM drohanuM nAma mAtra paNa hotuM nathI tethI tene zAnti zabdathI varNavela che. (4) "kittI' yarAnA 12 35 pAthI tenuM pAyabhu nAma prIti cha. mADiMsa nAti sarvatra sAya che te pAta suprasiddha che. (5) " kaMtI " prasannatA 4129535 pAthI tenu nAma anti paY . (6) "raIya" na 42nAra pAthI tenAma 2ti cha. (7) "viraIya" sAvadha bhauthI 2Dita vAthI tenu nAma virati pApa cha. (8) "suyaMga" mA DisAne 42) zratajJAna thAya che, tethI tenu nAma thatAMga che, kAraNa ke pahelA jJAna thAya che, ane tyAra pachI dayA evuM lAme che. (6) "tittI" samasta prANImAne bhATe te saMtoSa nahAya che tethI tenuM nAma tRpti che. (10) A ahiMsAthI prANIonI rakSA thAya che, tethI prANImAna prAnusA2nA tyathI te 2khita pAthI te " dayA" yA35 che. (11) tenA prabhAvathI prANIo samasta prakAranA vadha ane baMdhanamAMthI mukta thAya che, tethI sakaLa vadhabaMdhanethI prANIone mukata karAvanAra hovAthI For Private And Personal Use Only
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org ww suzinI TIkA a0 1 sU0 2 prathama sa~varadvAranirUpaNam 563 , " bandhanebhyo yayA sA tathoktA, -sakalavadha vandhanavimocakatvAt 12, ' tI ' zAntiH = krodhAdinigrahakArakatvAt 13, 'sammattArAhaNA' samyaktvArAdhanA= samyaktraM samyagbodharUpamArAdhyate yayA sA tathoktA, jinazAsanArAdhanakAraNatvAda 14, ' maI mahatI sarvadharmAnuSThAnazreSThatvAt 15, 'bohI' bodhi:- sarvajJI - dharmamAptirUpatvAta 16, 'buddhI' buddhi:, paraduHkhAvabodhakatvAt 17, 'dhiI ' dhRtiH, mriyamANajIvasyAbhayapradAyakatvAt yadvA - dhRtizcittadAryam, ahiMsayA citte dADhasya samutpadyamAnatvAt 18, 'samiddhI' samRddhi, AnandajanakatvAt isaliye prANIyoM kI sakala vadha bandhanoM se vimoMca kA hone ke kAraNa isakA nAma ( vimuktI) vimuktI hai 12 / yaha samasta krodhAdi kaSAyoM kI nigraha kArikA hai isaliye isakA nAma ( khaMtI ) kSAnti hai 13 | samyak bodharUpa samyaktva isake hone para hI ArAdhita hotA hai, arthAt yaha jinazAsana kI kAraNa hotI hai isaliye isakA nAma ( sammattArAhaNA ) samyaktvArAdhanA hai 14 | dharmake samasta anuSThAnoM meM yaha zreSTha hai isaliye isakA nAma ( mahatI ) mahatI hai 15 / sarvajJapratipAdita dharmakI prAptirUpa hone se isakA nAma ( bohI ) bodhi hai 16 / paraduHkhoM kI avabodhikA hone se, arthAt parakIya duHkhoM ko batalAne vAlI hone se isakA nAma ( buddhI) vRddhi hai 17 / marate hue jIvoM ko isake prabhAva se abhaya kI prApti hotI hai isaliye isakA nAma (dhiI ) dhRti hai / athavA dhRti zabda kA artha citta kI dRDhatA hai, so ahiMsA se citta meM dRr3hatA utpanna hotI hai yaha bAta nirvivAda hai 18 / Ananda Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir "" tenu nAma vimuttI " vibhukti che, (12) te samasta aghAdi upAyono nigraha karanArI che, tathI tenuM nAma khaMtI " kSAnti che. (13) sabhyayodha rUpa samyakatva te vidyamAna heAya te ja ArAdhAya che, eTale ke te jinazA " sammata rAhaNA sananI ArAdhanAnAM kAraNarUpa hoya che tethI tenuM nAma samyakavArAdhanA che. (14) dharmanA samasta anuSThAnAmAM te zreSTha che tethI tenuM 64 For Private And Personal Use Only d' 66 nAma mahatI " bhaDatI che (15) sarvajJa pratipAdita dharmanI prasikSya hovAthI tenuM nAma vahI " aghi che. (16) paradu:monI bhavamodhi hovAthI bheTale ke pArakAnAM duHkhA khatAvanArI hovAthI tenu nAma "buddhI" buddhi che (17) bharatAM lavone tenA alAvadhI alayanI Apti thAya che, tethI tenu nAma "dhiI" dhRti che. athavA dhRti zabdanA artha cittanI dRDhatA che. te ahiMsAthI cittamAM raDhatA utpanna thAya che te vAta nirvivAda che. (18) AnaMdanI janaka hovAthI
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 564 praznavyAkaraNasUtre 19, riddhI' RddhiH, lakSmIhetutvAt 20, 'viddhI' vRddhiH, tIrthaGkarAdipuNyaprakRtipuJjasaMpAdakatvAt 21, 'ThiI sthitiH-sAdyaparyavasitamokSasthitisampAdakatyAt 22, 'puTTI' puSTiH-puNyapuSTikArakatvAt 23, 'naMdA' nandA-nandayati AnandayatIti nandA, svargApavargasukhaprApakatvAt 24, 'bhaddA' bhadrA bhandate-kalyANaM karotIti bhadrA 25, 'visuddhI ' vizuddhiH-pApamalavizodhakatvAt 26, 'laddhI' labdhiH kevalajJAnakevaladarzanAdi labdhahetutvAt 27, 'visidiTThI' viziSTadRSTiH pradhAnadarzanamatamityarthaH, uktaM cakI janaka hone se isakA nAma ( samiddhI) samRddhi hai 19. / lakSmI kI hetubhUta hone se isakA nAma (riddhI) Rddhi hai 20 / isake prabhAva se tIrthakara Adi puNya prakRtiyoM kA jIvoM ko bandha hotA hai isaliye isakA nAma ( vidvi) vRddhi hai 21 / isake AcaraNa karane se mokSa meM prApta hue jIvoM kI sthiti Adi ananta hotI hai isaliye isakA nAma (ThiI) sthiti hai 22 / puNya kI puSTi kA kAraNa hone se isakA nAma (puTThI ) puSTi hai 23 / svarga aura mokSake sukha jIvoM ko isakI kRpA se prApta hote haiM ataH ve una sukhoM kI prApti se vahAM Ananda karate haiM isaliye isakA nAma ( naMdA) nandA hai 24 / yaha jIvoM kA kalyANa karAtI hai isaliye isakA nAma (bhaddA) hai 25 / pApamala kA isase vizodhana hotA hai isaliye isakA nAma (visuddhI) vizuddhI hai 26 / kevalajJAna, kevaladarzana, Adi labdhiyAM isake hI prabhAva se hotI haiM, isaliye isakA nAma (laddhI ) labdhi hai 27 / (visidiMDI) ahiMsA tenu nAma " samiddhI" samRddhi che. (16) sakSmInA 412535 vAyI tenu nAma "riddhI" Rddhi che. (20) tenA pramAthI tAya 42 mAhi puSyaprakRtiyonI vone 55 thAya che tethI tenu nAma " viddhI ' (21) tenai mAya2. NathI mekSa prApta karela jIvonI sthiti Adi anaMta thAya che, tethI tenuM nAma " ThiI " sthiti che (22) puzyanI puTinu te // 295 pAthI tenu nAma "puTThI" puSTi cha. (23) tenI pAthI yAne 21 // mane bhAkSanAM suno prApta thAya che, tethI te sukhanI prAptithI teo tyAM AnaMda kare che. te kAraNe tenu nAma " naMdA " che (24) te 7vAnu 48yA 42ve che. tethI tenu nAma " bhaddA" mA . (25) 55bhanI tenAthI vizuddhi thAya cha, tathA tenu nAma "visuddhI" vizuddhi cha. (26) avajJAna, mA sandhimA tenA pramAthI 1 yone pAsa thAya cha, tethI tenu nAma "laddhI " sandhi cha. (27) " visiddha diTThI" ahiMsA pradhAna zadegna cha tethI tenu nAma For Private And Personal Use Only
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 2 prathamasaMvaradvAranirUpaNam " kiM tayA paThitayA, padakauTayA palAlabhUtayA / __ yatra yat na jJAtaM, parasya pIDA na karttavyA " // 1 // iti // padakoTimittAnekazAstrAdhyayanaiHkim ? yatra dayA na vartate / dayAvarjitAni sakalAnyapi zAstrANi palAlabhUtAnItyarthaH 28, 'kallANaM ' kalyANam , kalyaM mokSastatpApakatvAt 29, maMgalam duritopazamanakArakatvAt 30, 'pamoo' pramodA harSajanakatvAt 31, -- vibhUI vibhUtiH-sakalasaMpattihetutvAt 32, 'rakkhA' rakSA jIvarakSaNasvabhAvAt 33, 'siddhAvAso' siddhAvAsaH sAdyaparya ho pradhAna darzana hai isaliye isakA nAma viziSTa dRSTi hai 28 / kahA bhI hai "kiM tayA paThitayA, padakoTayA palAla bhUtayA / yatra yat na jJAtaM, parasya pIDA na karttatyA // 1 // " pada koTi parimita aneka zAstroM ke adhyayana se kyA lAbha ho sakatA hai jaba ki jIva ko itanA hI jJAna na ho pAve ki para prANI ko pIr3A nahIM karanA cAhiye // 1 // dayopadeza vihIna zAstra palAla jaise niHsAra hai 28 / mokSa-pradAna karAne vAlI hone se isakA nAma (kallANaM) kalyANa hai 29 / pApoM kA-isase upazamana hotA hai isaliye yaha ( maMgalaM ) maMgalarUpa hai 30 / harSa kI janaka hone se yaha (pamAo) pramAdarUpa hai 31 / sakala saMpattiyoM kI hetubhUta hone se isakA nAma (vibhuI) vibhuti hai 32 / (sakkhA) jIvoM viziSTa dRSTi che. 55 cha "kiM tayA paThitayA, padakoTayA palAlabhUtayA / yatra yat na jJAtaM, parasya pIDA na kartavyA // 1 // kaTi pade vALAM aneka zAstrono abhyAsa karavA chatAM paNa je jIvane eTaluM paNa jJAna na prApta thAya ke bIjA prANIone pIDavA joIe nahIM. te tenAM adhyayanathI zuM lAbha ? 1 che dayAnA upadeza vinAnAM zAstro pahAla jevAM nisAra che. (28) mokSa bhAta zavanAra DApAyI tenu nAma " kallANaM" zyAera che. (28) tenA 43 pApAnI kSaya yAya che tathA te " maMgalaM" bhana35 cha. (30) panI na hAvAthI te "pamoo" pramA35 che. (31) s4|| sapattimAna 12935 DopAthI tenuM nAma " vibhUI" vibhUti cha. (32) " rakkhA" yonI rakSA karavAne tene svabhAva hovAthI tenuM nAma rakSA che. (33) tenI ArAdhanA For Private And Personal Use Only
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 566 praznavyAkaraNasUtre " ? vasitamokSagatinivAsahetutvAt 34, 'aNAsavo ' anAzravaH - karmAgamananirodhaka - tvAt 35, 'kevalaNaM ThANaM 'kevalinAM sthAnam - teSAmAzrayabhUtatvAt, ahiMsakasyaikevalajJAnaM samutpadyate ityarthaH 36, sivaM zivam upadravavarjitatvAt 37, ' samiI' samitiH- samyakpravRttiH, tadUpatvAt 38, 'sIla' zIlaM samAdhiH, taddhetutvAt 39, 'saMjamoti ya saMyamati ca saMyamaH - hiMsA nivRttistaddhetutvAt 40, 'sIlagharo' zolagRham - zIlaM - sadAcArI, yadvA brahmAcarya, tasya gRhaM = kI rakSA karane kA hI isakA svabhAva hai isaliye isakA nAma rakSA hai 33 / isakI ArAdhanA karate2 hI jIva siddhoM ke AvAsa meM siddhigati nAmaka sthAna vizeSa meM nivAsa karane laga jAtA hai isaliye isakA nAma (siddhAvAso) siddhAvAsa hai 24 / ( aNAsavo) karmoM ke Agamana dvAra kI yaha nirodhikA hai isaliye isakA nAma anAsrava hai 35 / ( kevalINa ThANaM) kevalajJAnI - isakA Azraya karate haiM isaliye isakA nAma kevala sthAna hai| arthAt jo ahiMsaka hotA hai use hI kevala jJAna utpanna hotA haiM 36 / ahiMsaka jIva ko kahA se bhI kisI bhI prakAra ke upadrava prApta nahIM ho sakate haiM isaliye upadravavarjita hone se isakA nAma (sIva ) ziva hai 37 / samyak pravRtti kA nAma samiti hai. yaha ahiMsA samitirUpa hotI haiM isaliye isakA nAma ( ( samiI ) samiti hai 38 | zIla-samAdhi kA yaha kAraNa hotI hai isaliye isakA nAma (sIla) zIla hai 39 / ( saMjamo ttiya) saMyama - hiMsA kI nivRtti honArUpa saMyama kI yaha sAdhaka hai isaliye isakA nAma saMyama hai / 40 / zIla-sadAcAra athavA brahmacarya kI yaha sthAna hai isaliye isakA nAma Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 66 aNA karatAM karatAM ja jIva siddhonA AvAsamAM siddhigati nAmanA sthAnamAM nivAsa karavA lAge che tethI tenuM nAma siddhAvAso" siddhAvAsa che. (34) savo " bhenA Agamana dvAranI te nizedha che, tethI tenuM nAma anAsava che. ( 34 ) " kevalINa ThANaM " ThevaNajJAnI teno Azraya che tethA tenuM nAma devaNI. sthAna che eTale ke je ahiMsaka hoya che tene ja kevaLajJAna prApta thAya che. (36) ahiMsaka jIvane kAI paNa sthaLethI kAi paNa prakAranA upadrava thaI zatA nathI. tethI upadrava rahita hovAthI tenuM nAma "siva " ziva che. (37) samyak pravRttine samiti kahe che. A ahiMsA samitirUpa hoya che tethI tene " samiI " samiti se che. (38) zIsa - samAdhinA te araNya hoya tethI tenuM nAma sIla " zIla che. ( 35 ) " saMjamottiya " sayabha-hiMsAthI nivRtta thavA rUpa sacamanI te sAdhaka che, tethI tenuM nAma sayama che. (40) zIla sadAcAra athavA brahmacaryanuM te sthAna che tethI tenuM nAma " sIlagharo " 66 (6 For Private And Personal Use Only
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 1 sU0 3prathamasaMvaradvAranirUpaNam sthAnam 41, 'saMvaro ya' saMvarazca-karmAgamakAraNasaMvaraNAt 42, 'guttI' guptiH jIvasyAzubhapravRttinirodhakatvAt 44, 'vavasAo ' vyavasAya:-bi-viziSTo'vasAyA-adhyavasAyaH AtmapariNAmaH 44, ussaoya ' ucyachyazca-dravyabhAvo. pratihetutvAt 45, 'jaSNo' yajJaH-svargAdisadgatidAyakalAt 46, 'AyataNaM' Ayatanam-guNAnAmAzrayaH 47, 'jayaNaM' yatnaH-niravadyAnuSThAnatvAt 48, 'appamAo' apramAdaH-pramAdarjanam 49, 'assAo ' AzvAsaH-paratRptihetu(sIlagharo) zIlagRha hai 41 / kamoMke Agamana bhUta kAraNoM kA vaha nirodha kara detI hai isaliye isakA kAma (saMvaro)saMbara hai 42 / isake AcaraNa karane se jIvoM kI azubha pravRtti ruka jAtI hai isaliye isakA nAma (gutti) gupti hai 43 / yaha AtmA kA viziSTa prakAra kA eka pariNAma hai isaliye isakA nAma ( vavamAo) vyavasAya vi-avasAya adhyavasAya hai 44 / yaha dravya aura bhAva ina donoM kI unnati karAne vAlI hotI hai isaliye isakA nAma (usmao ya) ucchaya hai 49 / svarga AdiH sadati kI prApti jIvoM ko isake sevana karane se hotI hai isaliye isakA nAma (jaNNo ) yajJa hai 46 / sabhI sadguNoM kA yahI eka AzrayasthAnabhUta hai isaliye isakA nAma (AyataNaM) Ayatana hai 47 / yaha niravadya anuSThAnarUpa hai isaliye isakA nAma (jayaNaM) yatna hai 48 / isa pramAda asAvadhAnatAkA parityAga ho jAtAhai isaliye isakA nAma(appamAo)a. zilaMgraha che. (41) karmanA Agamana rUpa kAraNone te nirodha karI nAkhe che. tethI tenuM nAma " saMvaro" sa12 che. (42) tene mAyavAthI vAnI zubha pravRtti -A2zii naya cha tathA tenuM nAma " gutti " gupti che. (43) te sAmAna viziSTa prArarnu se pariNAma cha, tethI tenu nAma " vavasAo" vyavasAyavi. bhavasAya-adhyavasAya che. (44) te dravya bhane bhAva, se pannenI unnati 42naa| cha tethI tenu nAma " upsaoya " ucchya che. (45) tenA sevanayI yone 210 mA sAtinI prAti 85 , tethI tenu nAma " jaNNo" yajJa che. (46) saghaLA sadaguNenuM teja eka AzrayasthAna che, tethI tenuM nAma " AyataNaM' bhAyatana cha (47) te nizvadhA anuSThAna35 che tethI tenu nAma "jayaNaM" yatna che. (48) temA pramAha-asAvadhAnatAnA parityAga 25 taya che, tethI tenu nAma " appamAo" prabhAha che. (48) 52 prANImAne te tRsin| 4 / 29135 saya cha, tathA tenu nAma " asAo" 2mAvAsa cha. (50) For Private And Personal Use Only
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 568 praznavyAkaraNasUtre svAt 50, 'vIsAo' vizvAsaHmANinAM pratItijanakatvAt , yadvA-prANiprANasyAviruddhasamAcaraNalakSaNaH 51, abhao' abhayA-nirbhayahetutvAt 50, 'sabassavi. amAdhAo' sarvasyApi sakalapANigaNasya amAghAtaH-mA lakSmIH, sA ca dvedhAdhanalakSmIH prANalakSmIzca, tasyA ghAto hananaM mAghAto, na mAghAtaH amAghAta:amAriH svapadadvArA prANinAM prANavANakaraNAt 54, 'cokkha' cokSA pavitrAdapi pavitrA-karmamalApahArakatvAt 54, pavittA' pavitrA AtmanairmahelatutvAt 55, pramAda hai 49 / para prANiyoM ko yaha tRpti kA kAraNa hotIhai isaliye isakAnAma ( assAo) AzvAsa hai 50 / prANiyoM meM yaha pratIti utpanna karA detI hai isaliye isakA nAma (vIsAo) vizvAsa hai| athavA prANiyoM ke prANoM ke viruddha AcaraNa isameM nahIM hotA hai isaliye bhI isakA nAma vizvAsa hai 51 / prANiyo ko yaha bhayarahita bano denI hai| isaliye nirbhaya kI hetu hone se isakA nAma abhaya hai 52 / dUsare jIvoM kI mA-dhana-lakSmI aura prANarUpalakSmI kA isameM ghAta nahIM hotA hai isa liye isakA nAma ( amAghAya) amAghAta hai| mA zabda kA artha lakSmI hotA hai-dhana rUpa lakSmI aura prAgarUpa lakSmI ke bheda se yaha lakSmI do prakAra kI hotI hai / ahiMsA se ina donoM kA saMrakSaNa hotA hai yaha ghAta pratyakSa hai isaliye isakA nAma amAghAta hai 53 / yaha ahiMsA pavitra vastuoM se bhI hai atipavitra hai isaliye isakA nAma (cokkhA) cokSA hai 54 / isase AtmA ke Upara jamA huA anAdikAla kA maila-vibhAva pariNati dUra ho jAtI hai| ataHAtmA nirmala-apane svarUpa meM magna-ho prANImAmA te pratAti utpanna 42 che, tethI tenu nAma "vIsAo" vizvAsa che. athavA prANIonAM prANonAM virUddhanuM AcaraNa temAM thatuM nathI, tethI paNa tenu nAma vizvAsa cha. (51) prAsAne te laya 2Dita 3re : . tathA niyatAne mATe kAraNabhUta hevAthI tenuM nAma "ema" che. (52) bIjAM jenI mA-dhana-lakSmI ane prANarUpa lakSmIne temAM ghAta thatuM nathI, tethI tenuM nAma " amAghAya" amAghAta cha. 'mA' zanno martha sabhI thAya cha-cana35 lakSmI ane prANarUpa lakSamI, e rIte tenA be prakAra paDe che. ahiMsAne e baMnenuM sarakSaNa thAya che te vAta pratyakSa che. (53) te ahiMsA pavitra vastuo 42i 5 padhAre pavitra cha, tathA tenu nAma " cokkhA " cokSA cha. (54) tenAthI AtmA upara jAmelo anAdikALane mela-vibhAva pariNati-dUra thaI jAya che, tethI AtmA pitAnAM nirmaLa svarUpamAM magna thaI jAya che. te kAraNe For Private And Personal Use Only
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a01 sU0 2 prathama saMvaradvAra nirUpaNam 569 1 " f 1 suI' zuciH =bhAvasaucahetutvAt 26, '' pUjA=bhAvacinA- prANyupamardanarahitatvAt 57' 'vimala' cimaTA - midhyAtvAvityAdimalavarjitatvAta, 58, prabhAsA ya' prabhAsA ca - prakAzarUpA kevalajJAnajyotIrUpatvAt, sarvaprANinAM sukhaprakAzatvAcca 59, 'nimmalatarA nirmalatarA - sakalakarma malavarjitasvAt 60, 'tti evamAdINi' ityevamAdIni 'niyaguNanimmiyAI' nijaguNanirmitAni= guNalakSitAni paJjavanAmAthi paryAganAmAni tattattaddharmAzritAbhidhAnAni, huti' bhavanti ' ahiMsAe bhagavaIe ' ahiMsAyA bhagavatyAH // 02 // jAtI hai isaliye isa AtmAkI nirmalatA kA kAraNa hone se isa ahiMsA kA nAma (pA) pavitra hai 551 Ava zucitA kA kAraNa hone se isakA nAma (suI) zuci hai 6 | isa ahiMsA meM prANiyoM ke prANoM kA upamardana nahIM hotA hai ataH yaha bhAvapUjArUpa hone se isakA nAma (pUyA ) pUjAbhAvapUjA // 57 isakI jo ArAdhanA karate haiM ve mizrAtva avirati AdimoM se varjita ho jAte haiM isaliye isakA nAma (vimala ) vimalA hai 58 / yaha ahiMsA kevalajJAnarUpa jyoti svarUpa hone se ( pabhAsA ya ) eka prakAzarUpA hai| isaliye isakA nAma prabhAsa hai 59 / isakI prAdurbhUta hote hI AtmA se sakala karmoM kA abhAva ho jAtA hai ataH isakAnAma ( nimmalatarA ) nirmalatarA hai 60 / ( evamAdoNi niguNanimivAI pajjavanAnANi hoti ahiMsAe bhagavaIe) isa prakAra isa ahiMsA bhagavatI ke ye sATha nAma guNAnusAra haiN| ye nAma isa ahiMsA bhagavatI ke paryAyavAcI tattaddharma kI apekSA ko lekara zabda haiM | sU0 2 // 66 AtmAnI nirmaLatA mATe kAraNabhUta hovAthI te ahiMsAnu' nAma 66 pavittA " pavitratA che. (5) lAva zucitAnA ara35 hovAthI tenu " suI " zuci che. (pa6) A ahiMsAmAM prANIonA prANAnuM upamana thatuM nathI tethI te bhAvapUjArUpa hovAthI tenuM nAma pUyA " pUla lAvapUna che. (57) ne tenI ArAdhanA kare che te mithyAtva, avirati Addhi maLethI rahita thai jAya che, tethI tenuM nAma " vimala " trimalA che. (58) yA ahiMsA ThevaNa jJAna rUpa vyetisvarUpa hAvAthI prabhAsAya eka prakAzarUpa che, tethI tenu nAma prabhAsa hai, (5) tena prAdurbhAva thatAM AtmAmAthI dhIre dhIre saghaNA kAMnA abhAva thai jAya che, tethI tenu nAma nimmatarA " nirmalatarA che. (10) 'evamAdINi niyaguNanimmayAI pajjavatAmaNi hoti ahiMsAe bhagavaIe A pramANe A ahiMsA bhagavatInA guNa pramANe sAr3a nAma che. te nAme A ahiMsA bhagavatInA paryAyavAcI-te te dhanI apekSAe zabda che !sUra " 16 50 72 For Private And Personal Use Only dd
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 570 praznabyAkaraNasUtre saMmati ahiMsAmAhAtmyamAha mUlam-esA bhagavaI ahiMsA, jA sA bhIyANaM piva saraNaM pakkhaNiM piva gayaNaM, tisiyANaM piva salilaM, khuhiyANaM piva asaNaM, samuddamajheva poSavahaNaM, cauppayANaM ca AsamapayaM, duhaTriyANaM ca osahibalaM, aDavImajjhe ca satthagamaNaM, etto visiTratariyA ahiMsA jA sA puDhavIjala agaNi mAruyavaNassai - bIya -- hariya -- jalacara--- thalacara-khahayara tasa-thAvara-savvabhUyakhemakarI // sU0 3 // _TIkA-'esA bhagavaI ' ityAdieSA-jinazAsanaprasiddhA-ahiMsA bhagavatI yA sA 'bhoyANaM piva saraNaM' bhItAnAmiva zaraNam=bhaya bhItAnAM prANinAM trANAtha gRhamivAsti, 'pakavINaMpica gayaNaM ' pakSiNAmitra gaganam-pakSiNAM gaganamiva, yathA pakSiNAM gamane gaganamAdhAro bhavati, tathaiva srvdhrmaannaamiymhiNsaa''dhaarH| 'tisiyANaM piba salilam= __ aba sUtrakAra isa ahiMsA ke mAhAtmya ko pradarzita karate hai'esA bhagavaI' ityaadi| TIkArtha-( esA ) jinazAsana meM prasiddha yaha ( ahiMsA bhagavaI ) ahiMsA bhagavatI (jA sA ) jo vaha ahiMsA (bhIyANaM piva saraNaM ) bhayabhIta hue prANiyoM kI rakSA karane ke liye ghara jaisI hai| (pakkhINaM piva gagaNaM ) tathA jisa prakAra pakSiyoM ko gamana karane meM AdhArabhUta AkAza hotA hai usI taraha samasta dharmoM kI AdhArabhUta yaha ahiMsA hI hai| (tisiyANa piva salilaM ) jisa prakAra tRSita vyaktiyoM kI 6 sUtrA2 mA marisAnu mAnya zAMva cha-" esA bhagavaI " tyA. "esA" MAAsanamA prasiddha te" ahiMsA bhagavaI " bhaDiMsA mAtI, "jA sA" "bhiyANaM piMva saNaM" bhayabhIta ganera prANI mAnI 22 // 42. vA mATe 52 samAna cha, "pakkhINaM piva gagaNaM " tathA bha pakSIzAna gamana karavAmAM AkAza AdhArabhUta thAya che, e ja pramANe samasta dharmone bhATe mAdhArabhUta 2 mahisAsa cha, " ti siyANaM piva salilaM" ma tara. For Private And Personal Use Only
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 3 ahiMsAmAhAtmyanirUpaNam 172 , tRSitAmiva salilam = jalam, prANarakSakatvAt, 'khuhiyANaM piva asaNaM' kSudhitAnAmivAzanam = kSudhArtaprANinAM kRte'zanaM bhojanamitra, annagrANAH iti vacanAt / tathA - ' samuhamajhe va pohaNaM samRdramadhye iva potavahanam - yathA samudramadhye nauH prANinAM trANAya bhavati, tathaiva saMsArasamudramadhye iyamahiMsA prANinAM trANAya potAyate iti bhAvaH / tathA - 'cauppayANaM ca AsamapayaM ' catuSpadAnAM ca Azramapadam - yathA catuSpadaprANinAM kRte goSThaM vizrAmasthAnaM tathaivAhaMsApi sarvaprANinAM 66 prANarakSA kA sAdhanabhUta jala hotA hai usI prakAra yaha ahiMsA bhI prANiyoM ke prANoM kI rakSA kA eka sAdhana hai / (khuhiyANaM piva asaNaM) anna hI prANa hai" isa ukti ke anusAra jisa prakAra bhUkha se pIDita hue prANiyoM ke liye bhojana eka mAtra AdhArabhUta hotA hai usI prakAra yaha ahiMsA bhI jIvoM kI rakSA karane kA eka sarvottama sAdhana hai / ( samuddamajjheva popavahaNaM ) samudra ke bIja meM naukA jisa prakAra prANiyoM kI rakSA karane vAlI hotI hai usI prakAra saMsAra samudra ke bIca meM patita hue prANiyoM kI rakSA karane ke liye yaha ahiMsAM hI eka sarvottama draDha naukA jaisI hai| (cauppayANaM ca AsamapayaM ) catuSpada - jAnavaroM ke liye jisa prakAra vizrAmasthala goSTha hotA hai usI prakAra yaha bhagavatI ahiMsA bhI sarvaprANiyoM ke liye sarvottama vizrAmasthala hai / (duhaTThiyANaM ca osahibalaM ) rogagrasta vyaktiyoM ko jisa prakAra oSadhi kA sahArA hotA hai usI prakAra karmarogagrasta bhavya jIvoM ke syAonI prANarakSA mATe pANI sAdhanarUpa ane che, e ja pramANe A ahiMsA pazu prAzuyAnA Azu mathAvavAnu me sAdhana che. " khuhiyANaM pica asaNaM " " anna ja prANa che " te kathana pramANe jema kSudhAthI pIDAtA prANIe mATe bhojana ja eka mAtra AdhAra hoya che e ja pramANe A ahiMsA paNu lavAnu' rakSA khAnu sarvottama sAdhana he " samuddamajjeva poya vahaNaM " samudranI vacce jema naukA prANIonu rakSaNa kare che tema sa sAra sAgaramAM DUbelA prANIonI rakSA karavAne mATe A ahiMsA ja majabUta naukA jevI che. " caupayANaM ca samapayaM " atuSpaha-lanavarone bhATe bhagoSTha (vADe) vizrAmasthAna hoya che e ja pramANe A bhagavatI ahiMsA paNa samasta AzIkhAne bhATe sarvottama vizrAmasthAna che. " duhaTTiyANaM va osahi balaM " rANIne jema auSidhanA sahArA hoya che tema ka rogagrasta bhavya vAne For Private And Personal Use Only
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaNasUtra vizrAmasthAnam / tathA- duhahiyANaM ca osahivalaM' duHkhasthitAnAM ca oSadhighalam-rogagrastAnAM prANinAM kRte thathauSadham tathaiva karmarogagrastAnAM kRte'hiMsauSadham , tathA- aDavImajjhe ca satyagamaNaM' aTavImadhye iva sArthagamanam-yathA-aTavImadhye sArthena saha gamanaM sukhakaraM bhavati, tathaiva mokSamArgapasthitAnAmahiMsA kima dhikam ? 'etto' itaH ebhyaH pUrvaktibhyo'pi ahiMsA -- visiTTatariyA' viziSTatarikAviziSTatarA / 'jA sA' yA sAhiMsA 'puDhavI-jala-agaNi-mAruya-vaNassaibIya-hariya-jalacara-thalacara-vahayara-tasa-thAvara-savyabhUya-khemakarI' pRthivIjalAgni maarut-vnspti-boj-hrit-jlcr-sthlvr-khevr.trs-sthaayrsrvbhuutkssemkrii| pRthivyAdiSaTkAyajIvAnAM kalyANakArI varIvati dayAbhagavatI ||muu-4|| ahiMsA hI eka parama auSadhIrUpa hai / ( aDavomajjhe vasatthagamaNaM) jaMgala ke bIca meM jisa prakAra sArtha-samudAya ke sAtha calanA mukhapada hotA hai usI prakAra mokSamArga meM prasthita hue manuSya ko yaha ahiMsA hai arthAt-sArtha kA kAma detI hai / aura adhika kyA kaheM- ( etto) isa pUrvokta upamAnoM se bhI (visitariyA ) ahiMsA viziSTatara hai| kyoM kI (jA sA ahiMsA) yaha jo ahiMsA hai vaha ( puDhadhI jalaagaNi-mAruya-vaNassai-bIya-hariya-jalacara-thalacara khahayara tasa-thAvara savvabhUyakhemakarI) pRthivI, jala, agni, vAyu, vanaspati, dhIja, harita, jalacara, thalacara, khecara, basa aura sthAvara ina saba bhUtoM kI-pRthivyAdi chaha kAya ke jIvoM kI-kalyANakarI-rakSA karane vAlI hai| bhAvArtha-isa ahiMsA bhagavatI ke samakSa saMsAra ke sabhI viziSTa jar3a padArtha tuccha hai / kyoM ki unase jIvoM kI yathArtharUpa meM rakSA nahIM bhATa mahiMsA 1 me bhArI goSa535 cha. " aDavImajhe vasatya gamaNa 12 jaMgalanI vacce sArtha-samudAyanI sAthe javAnuM sukhakArI hoya che te ja pramANe mekSa mArge prayANa karatA manuSyone mATe ahiMsA sAthenI garaja sAre che, padhAre zu ! ' etto" pUrva prathita mAne 42i paNa "visidratariyA" mahiMsA madhita2 cha 1291 "jA sA ahiMsA" 22 maDisA cha te " puDhavIjalaagaNi-mAruya-vaNassai-bIya -hariya-jalayara- khayara - tasa - thAvara savvabhUya- khemakarI' pRthivI, rasa, masi. vAyu. vanaspati, mIna, harita, jalacara, thalacara, khacara, trasa, ane sthAvara te badhA bhUtanI pRthivyAdi che kAyanAM chAnI kalyANakArI-rakSA karanArI che. bhAvArtha-A bhagavatI ahiMsAnI AgaLa saMsAranA saghaLA viziSTa jaDa padArtho tuccha che kAraNa ke temanAthI yathArtha rIte chAnI rakSA thatI nathI je For Private And Personal Use Only
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1sU0 4 ahiMsAdhArakapuruSasvarUpanirUpaNam atha ye mahApuruSairiyamahisopalabdhA sevitA ca tAnAha- esA bhagavaI' ityAdi mUlam - esA bhagavaI ahiMsA jA sA aparimiya nANa dasaNadharohiMsIlaguNa-viNaya-tava-saMjama nAyagehiM titthakarehiM savvajagajIvavacchallehiM tilogamahiehiM jiNacaMdehiM suTTha diTTA, ohi jiNehiM viNNAyA, ujjumaIhiM vidiTThA viulamaIhiM viditA, puThavadharehiM adhIyA, veuvIhiM pai. NNA, AbhiNibohiyanANIhiM suyanAANIhi maNapajjavanANIhiM kevalaNANIhi AmosahipattehiM khelosahipattehiM vipposahipattehiM jallosahipattehiM sabbosahipattehiM bIyabuddhiehiM kohabuddhIhiM payANusArIhi saMbhiNNasopahiM suyadharehiM maNabaliehi bayabaliehi kAyabaliehiM nANabaliehiM daMsaNabaliehi carittAliehiM khIrAsavehi mahuAsabehi sappiyAsavehiM akhINa mahANasiehi cAraNehiM vijjAharehiM cautthabhattiehiM chaTTabhattiehiM dasamabhattiehiM evaM duvAlasacaudasasolasa--addhamAsa-mAsa--domAsa timAta-caumAsa. paMcamAsa chammAsabhattiehi ukkhittacaraehiM evaM nikkhitta caraehi aMtacaraehi paMtacaraehiM lUhacaraehi samudANihotI hai| yadi yathArtharUpa meM jIvoM kI rakSA karane vAlI-abhayapradAna karane vAlI yadi koI sarvottama vastu hai to vaha eka ahiMsA hI hai ||suu03|| aba sUtrakAra jina mahA puruSoM ne isa bhagavatI ahiMsA kI prApti yathArtha rIte jenI rakSA karanArI-abhayapradAna karanArI kaI paNa sarvottama vastu hoya te te eka mAtra ahiMsA ja che. je sU-3 ! have sUtrakAra je mahApuruSee A bhagavatI ahiMsAnI prApti tathA sevA For Private And Personal Use Only
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 574 praznavyAkaraNastre caraehi aNNagilAiehiM moNacaraehi saMsaTrakappiehiM tajjAyasaMsaTTakappiehiM uvanihiehi suddhesaNiehi saMkhAdattiehiM diTulAbhiehiM adiThThalAbhiehiM AyaMbiliehiM puTulAbhiehiM AyaMbiliehiM purimaDDiehiM ekAsaNiehiM niviiehi bhinnapiMDavAiehiM parimiyapiMDavAiehiM aMtahArehi paMtAhArehiM arasAhArehiM virasAhArehilUhAhArehiM tucchAhArehiM aMtajIvihiM paMtajIviehi lahajovihiM uvasaMtajIviehiM pasaMtajIvihiM vivittajIvihiM akhIramahasappiehiM amajjamasAsiehi paDimaTThAiehiM ThANukaDiehi vIrAsaNiehi sajiehiM DaMDAyaiehiM lagaMDasAIhi egapasiehiM AyAvaehi avAuDaehiM aNi?yaehiM akaMDuyaehi dhuyakesamaMsulomanahehi savvagAyapaDikammavippamukkehi samaNucinnA, suyadharavidiyatthakAyavuddhiNo dhIramaibuddhiNo ya je te AsIvisauggateyakappA nicchayavavasAya pajattakayamaiyA NiccaM sajjhAyajjhANA aNubaddhadhammajjhANapaMcamahavvayagha. rittajuttA, samiyA samiIsu, samiyapAvA,chaviha jagavacchalA, niccamappamattA, eehiM annehi ya jA sA aNupAliyA bhagavaI // sU0 4 // TIkA-' esA bhagavaI ' ityAdi 'esA bhayavaI ahiMsA' eSA bhagavatI ahiMsA-eSA pUrvoktA bhagavatI pUjanIyA sarvajJaprarUpitA'hiMsaiva samyagahiMsA'sti, na tu sarvajJe tarakalpitA / 'jA' kI hai, tathA sevA kI hai una mahApuruSoM ko prakaTa karate haiM-'esA bhagabaI' ityaadi| TIkArtha- esA bhagavaI ahiMsA) yaha kti bhagavati ahiMsA sarvajJa dvArA prarUpita ahiMsA-hI sacI ahiMsAhai, sarvajJa se bhinna itara 41 cha te mahApuruSAnA nAma prATa 42 che-" esA bhagavaI " tyAdi sAtha-"esA bhagavaI ahiMsA" mA pUrvAta satI aDisa-sajJa dvaa2|| prarUpita ahiMsA ja sAcI ahiMsA che, sarvajJa sivAyanA bIjA chamastha For Private And Personal Use Only
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinaTIkA a0 1 sU0 4 arhisAdhAraka puruSasvarUpanirUpaNam 575 yA = jinasiddhAntoktA ahiMsA 'sA' sA' aparimiyanANadaMsaNadharehiM ' aparimitajJAnadarzanadhArakaiH 'sIlaguNaviNayatavasaMjamanAyagehiM " zIlaguNavinayatapaH saMyamanAyakaiH, zIlaM cittasamAdhAnaM tadevaguNastaM tathA vinayatapaH saMyamAMzca svasya pareSAM ca nayanti mApayanti ye te taistathokteH ' titthaMkarehi' tIrthaGkaraiH = caturvidhasaMghanAyakaiH 'satrajagajIvavacchale hiM ' sarvajagajjIvavatsalai:-sakalaprANikAruNyopetaiH = yogakSemakArikatvAt, ' tiloga mahiehiM ' trilokamahitaiH = trilo kapUjitaiH = tIrthaMkara nAmakarmaNo jagatpUjanIyatvAt, 'jigacaMderhi ' jinacandraiH= jinAnAM sAmAnya jinAnAM madhye candrA iva taiH kAruNikanizAkarairityarthaH, 'muTudivA' suSThu dRSTA - kevalAlokaiH kAraNataH svarUpataH kAryatazca samyaga vinizcitA, chadmastha prANiyoM dvArA kathita ahiMsA saccI ahiMsA nahIM hai- isa taraha ( jA ) jina siddhAntokta jo ahiMsA hai (sA) vaha (aparimithanANadaMsaNadharehiM ) aparimita - anaMta - jJAna aura darzana ke dhAraNa karane vAle (sIlaguNaviyatavasaMjamanAyagehi ) zIla rUpaguNa vinaya evaM tapa, inakA svayaM AcaraNa karane vAle aura parako AcaraNa karAne vAle (titthaMkarehi) tIrthakara - caturvidha saMgha kA netRtva karanevAle (savyajagajIvavacchale hi) samasta jagata ke jIvoM ke prativAtsalyabhAva rakhane vAle aura (tiloga mahiehi ) tIrthaMkara nAmakarma jagatpUjya hone ke kAraNa tInoM lokoM dvArA pUje jAne vAle, aise ( jiNacaMde hi ) jina caMdrone sAmAnya jinoM kI bIca meM caMdramA ke tulya tIrthakara mahAprabhuoM ne yaha ahiMsA bhagavanI ko pUrvokta prakAra se ( suTThadiThThA ) apane kevalAloka se kAraNa svarUpa ko, evaM kArya kI apekSA ko lekara acchI 66 22 jIvo dvArA kathita ahiMsA sAcI ahiMsA nathI. A rIte jA nina siddhAMto ne ahiMsA che " sA " te " aparimiyanANadaMsaNadharehi " ayrimita-anaMta-jJAna ane darzananA dhAraka sIlaguNaviNayatva saMjanA yagehiM zIlarUpaNu, vinaya ane tapanuM jAte AcaraNa karanArA ane khIjAne tenuM AcaraNa karAvanArA titthakarehiM " tIrtha 42-turvidha saMdha netRtva 52nArA " savvajagajIvavacchale hiM " bhagatanA samasta vo pratye vAtsavyabhAva rAmanArA bhane " tilogamahiehiM " tIrtha 12 nAbhausa gatyUlya hovAne age (C bou dvArA punnanArA, mevA " jiNacaM dehiM "bhinaya droNe - sAmAnya ninonI aMdara caMdramA samAna tIrthakara mahAprabhuee A bhagavatI ahiMsAne pUrvakti zete " suThu diTThA " potAnA ThevalAsothI aNu svaiye, mane aryAMnI apekSAe sArI rIte dekhI che-nizcita karI che. temaNe tenA khAdya ane abhya For Private And Personal Use Only
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tatra gurUpadezaH, karmakSayopazamAdi bAhayAbhyantaraM kAraNamasyAH pramattabhogAtprANavyaparopagalakSaNahiMsApatipakSarUpaM svarUpam , svargApavargamAptitilakSaNaM ca kAryam , iti / tathA-'ohijiNehiM' adhijina-viziSTAvadhijJAnibhiH 'viNNAyA ' vijJAtA= bhedaprabhedaividitA, tathA ' ujjumaIhiMvi' Rjumatibhirapi-mananaM matiH-saMvedanamityarthaH, RjvI sAmAnyagrAhiNI matibuddhiyeSAM te RjumatayA ardhatRtIyAigula. nyUnamanuSyakSetravati saMjJi pazcendriyamanodravyapratyakSIkaraNahetumanaHparyAyajJAnabhedavantastairapi, divA' dRSTA, tathA-' viulamaIhiM ' vipulamatibhiH paryAyazatopetA cintanIya ghaTAdivastuvizeSagrAhiNI mati buddhi yeSAM te vipulamatayastaiH viditA= taraha dekhI hai-nizcita kI hai| unhoM ne isake bAhya aura Abhyantara kAraNa gurupadeza, karmakSayopazama Adi kahe haiN| isakA svarUpapramattayoga se jo prANavyaparopagarUpa hiMsA kA svarUpa hai usase viparIta svarUpa prakaTa kiyA hai / tathA svarga aura apavarga kI prApti honA isakA kArya kahA hai| ( ohijiNehi vigAyA ) viziSTa avadhi jJAniyoM dvArA yaha ahiMsA bhagavatI bheda prabhedoM sahita vidita huI hai| tathA ( ujnumaIhiM vidiTThA ) Rjupati manaH paryaya jJAniyoM dvArA yaha pratyakSa rUpa meM dekhI gaI hai| jo viSaya ko sAmAnyarUpa se jAnatA hai vaha RjumatimanaH paryaya hai / yahAM para aisI AzaMkA nahIM karanA cAhiye ki " jaba Rjumati sAmAnyagrAhI hai taba to yaha darzana hI huA use jJAna kyoM kahA kyoM ki yaha sAmAnyagAhI hai" isakA tAtparya itanA hI hai ki vaha vizeSoko jAnatA hai para vipulamati jitane vizeSoM ko nahIM jaantaa| ardhatRtIyaaigula nyUna-arthAt DhAI aMgula kama manuSya kSetra meM rahe ntara kAraNa gurUpadeza, karmakSapazama Adi batAvela che. tenuM svarUpa-prayatta gathI je prANa haranAra hiMsAnuM svarUpa che tenA karatAM ulaTuM svarUpa pragaTa karela che. tathA svarga ane apavarganI prApti thavI te tenuM kArya kahela che. "ohijiNehi viNNAyA" viziSTa madhijJAnIyA dvArA bhagavatI mAsA maha, prameha sAta sabharavAbhA mAvasa cha. tathA " ujjumaIhi vidivA " *tumati manaH payajJAnIyA bArA te patyakSa 3 sevAmA sAveta che. je viSayane sAmAnya rIte jANe che te bAjumati manaH paryAya che. ahIM evI zaMkA na karavI joIe ke "je jajumati sAmAnyagrAhI che te te " darzana" ja gaNAya. tene jJAna kema kahyuM? kAraNa ke te sAmAnyagrAhI che" tene bhAvArtha eTale ja che ke te vizeSone jANe che paNa vipulamati jeTalA vizeSAne to nathI. " adhatRtIyaaGgulanyUna" meTa se maDhI mAMga For Private And Personal Use Only
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 4 ahiMsAgaptamahApuruSanirUpaNam 577 vizeSato dRSTA, ete ubhaye'pi manaH paryayajJAninaH / tathA - 'puyadharehiM / pUrvadharaiH-uptAdAgrAyaNIyavIryAdi caturdaza pUrvadharaiH( adhIyA adhItA zrutanivaddhA paThitA, tathA -- ve uThavI hiM' vaikurvikaiH caikiyalabdhidhAribhiH, 'paiNyA' pratIrNA= nistIrNA-AjanmaparipAlitetyarthaH, tathA-' AbhiNibohiyanANI hiM' AbhinibodhikajJAnibhiH, abhi=arthAbhimukhaH-aviparyayarUpatvAt , ni-niyato'saMzayarUpatvAt , bodhaH =saMvedanam abhinivodhaH, sa eva Abhinivodhikam , jJAyate'neneni jJAnam , AbhiniyodhikaM ca tajjJAnam-AbhiniyodhikajJAnam-indriya noindriya nimitto bodha ityarthaH, so'sti yeSAM taistathoktaiH, matijJAnavadbhirityarthaH, huesaMjJI paMcendriya jIvoM ke manodravyoM ko yaha Rjumati sAkSAt jAnatA hai / yaha jJAna kA manAparpayaeka bheda hai / ( viulamahiM vidiyA) manaH paryaya jJAnakA dusarA bhedavipulamati hai / isa vipulamati manaH paryayajJAnavAlA padArthI ko Rjumati kI apekSA vizuddhatara Adi rUpa se jAnatA hai / kyoM ki yaha mati paryAyazatopeta hotI hai, tathA cintanIya ghaTAdi vastuoM meM sUkSmatara Adi rUpa se vartamAnadhamoM ko jAnatI hai| una aise vipulamati mana paryaya jJAniyoM dvArA yaha bhagavatI ahiMsA Rjumati kI apekSA adhika aura vizeSarUpa se vidita-jJAtadRSTa huI hai / tathA (puyadharehiM adhIyA) utya dapUrva, amAyaNIpUrva, vIryapravAda Adi caturdazapUrva ke dhArI mahAtmAoM ne-zrutajJAniyoM nezruta meM nibaddha huI isa ahiMsA bhagavatI ko paDhA hai| ( veuvvIhiveiNNA) vaikripalabdhi dhAro munijanoM ne ise Ajanma pAlA hai| ( AbhiNiyohiyAgohi,mudhanANIhi ma gAjavanANIhiM kevalanANIhiM ) ochA manuSyakSetramAM rahela saMsI pacendriya jInAM manodrane te trAjImati sAkSAta to che. manaH payajJAnanA 2 me se che. " viulamaIhiM vidiA" mana:paryava jJAnano bIjo bheda vipulamati che A vipulamati manaH paryAya jJAnavALA padArthone jumatinA karatA vadhAre vizuddha rUpe jANe che. kAraNa ke matiparyAya te pita hoya che, tathA kalpanIya ghaTAdi varatuomAM sUphamatara Adi rUpe vartamAna dharmone jANe che. evA te vipulamati mana:paryajJAnIo dvArA A bhagavatI ahiMsA RjumatinA karatAM adhika ane vizeSa rUpe vidita -jJAta-4 17 tathA puyadharehiM adhIyA" 56; 2mazrAyaNIpUrNa, vIryapravAda Adi cauda pUrvanA dhAraka mahAtmAoe-zrutajJAnIoe-zratamAM thAyera A lAtI maDi sArnu adhyayana yu cha, "veuvvIhiM veiNNA" vaiyArI bhuminAye tenuM mA pAsana . ' AbhiNibohiyanANIhiM suyanANI hiM, maNapajjavanANIhiM kevalanANIhiM "ndriya ana nA. pra. 73 For Private And Personal Use Only
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tathA-' suyanANIhiM ' zrutajJAnibhiH zrutam-AcArAGgAdi, tadvedibhirityarthaH, tathA-' maNapajjavanANIhiM ' manaHparyavajJAnibhiH-manaso manyamAnamanodravyANAM paryavaH paricchedo manaH-paryavaH, sa eva jJAnam , manaHparyavajJAnam , tadasti yeSAM te tathoktAstaiH, nathA-' kevalanANIhi ' kevalajJAnibhiH kevalamekamasahAyamanantaM paripUrNa yad jJAnaM tatkevalajJAnaM, tadasyAsti yeSAM te tathoktAH, tathA-' AmosahipattehiM ' AmauMpadhiprAptaH,-AmazaH zarIrasaMsparzaH, sa evauSadhiH-sarvarogApahAritvAt-tapazcaraNaprabhAdo labdhivizeSastA prAptA ye te tathoktAstaiH, tathA'khelosahipattehiM ' leSNopadhimAptaH- leSmA eva oSadhirbhavati yatra labdhauM sA indriya aura no indriya inale utpanna jo jJAna hotA hai usakA nAma Abhiniyodhaka jJAna hai| 'abhi' aura 'ni' ye do upasarga yaha prakaTa karate haiM ki yaha jJAna sanmukha rakhe hue niyamita kSetravartI padArtha ko hI jAna sakatA hai| isa Abhiniyodhika jJAniyoM dvArA matijJAnadhAriyoM dvArA, tathA AcArAMga Adi zruta ke jAnane vAloM dvArA, tathA manaH paryavajJAniyoM dvArA,-manavAle-saMjJi prANI-kisI bhI vastu kA cintavana manase karate haiM / citavana ke samaya cintanIya vastu ke bheda ke anusAra citavanakArya meM pravRttamana bhinna 2 AkRtiyoM ko dhAraNa karatA rahatA hai ve AkRtiyAM hI mana kI paryAye haiM, aura una mAnasika AkRtiyoM ko sAkSAra jAnane vAlA jJAna bhanAparyava jJAna haiM, isa manaH paryava jJAna ko dhAraNa karane vAle munijanoM dvArA, tathA kevala jJAniyoM dvArA-asahAya, eka, ananta, paripUrNa yaha kevala zabda kA artha hai, aisA jo jJAna hotA haiM vaha kevala jJAna hai, yaha jJAna jisa AtmA meM hotA hai usakA nAma kevalajJAni hai aise kevala jJAni AtmAoM dvArA ndriya 43 Gura thayeTara jJAna cha tenuM nAma zAminimAya jJAna cha "abhi" bhane " ni ('memane 75sa se pragaTa 42 che te jJAna sanbhu rAmesa niyamita kSetravatI padArthane ja jANI zake che. te abhinidhika jJAnIo dvArA, matijJAnadhArIo dvArA tathA AcArAMga Adi sUtronA jANakAra dvArA tathA mana paryaya jJAnIo dvArA-manavALa-saMjJI prANI--koI paNa vastunuM mana vaDe citavana kare che. cittavanane vakhate jenuM cittavana karavAmAM Ave che te vastunA bheda pramANe cintanakAryamAM pravRtta thayela mana judI judI AkRtine dhAraNa karatuM rahe che te AkRti ja mananI paryA che. ane te mAnasika AkRtine pratyakSa jANanAra jJAna mana:paryava jJAna che, te manaH paryaya jJAnane dhAraNa karanAra munio dvArA, tathA kevaLajJAnIo dvArA-asahAya, eka. anant, paripUrNate " vara" zahanA arthA cha, merezAna cha tene paNa. For Private And Personal Use Only
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir darzinI TIkA ma0 1 2) 4 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNam *leSmauSadhistA prAptA adhigatA ye te saistathoktaiH, tathA ' jallosahipattehiM ' jallauSadhiSAptaiH. jalla:= zarIrasamudbhavazcamalaH sa evauSadhistAM prAptA ye taistathoktaH, tathA 'vipposahipattehi ' vigruDopadhiprAptaiH, vigrupaH mukhavindavaH, ta eva oSadhiviDopadhistAM prAptAstaistathoktaiH, tathA- savyosahipattehiM sarvam karNavadananAsikAnayanajihAsamudbhavaM malaM tadeva oSadhistAmprAptAstaistathoktaiH, tathA-'bIyabuddhiehiM ' bIjabuddhikaH, bIjamiva vividhArthAdhigamarUpamahAtarujananAd buddhiryeSI te bIjabuddhayastaistathoktaiH, ayaM bhAvaH-utpAdavyayadhauvyayuktaM sadityAdivadarthapradhAna padamarthapadaM, tenaikenApi vIjabhUtenAdhigatena ye'nyaM prabhUtamapyarthamanusaranti te bIjabuddhaya- ucyante, tathA -- kohabuddhiehi ' koSThabuddhikaiH-koSThaprakSiptadhAnyamiva yeSAM mUtrArthI muciramapi tiSThataste koSTha buddhayastaistathoktaH, "payANusArIhi' padAnusAribhiH padena sUtrAvayavena ekenopalabdhena tadanukUlA ne padazatAnyanusaranti ye te padAnusAriNastaistathoktaiH, tathA 'saMbhinnasoehiM / saMbhinnazrotobhiHsaMbhinnAni samAnArthagrAhINi zrotAMsi indriyANi yeSAM te saMbhinnazrotasastaistathoktaiH, 'ye ekatareNApIndriyeNa sarvendriya:gamyAn viSayAn avagacchanti te saMbhi(samaNucinnA ) sevita huI hai, aisA saMbandha Age se jor3a lenA cAhiye / tathA (Amosahipattehi, khelosahipattehiM, jallosahipattehiM, vipposahipattehiM, sabyosahipattehiM, bIyabuddhiehiM, kobuddhiehiM, payANusArI hiM, saMbhinnasoehiM ) AmazauSadhilabdhi jinheM prApta ho cukI hai, leSmauSadhi labdhi jinheM prApta ho cukI hai, jalloSadhi labdhi jinheM prApta ho cukI haiM, vipruDoSadhi labdhi jinheM prApta ho cukI hai, sarvoSadhi labdhi jinheM prApta ho cukI hai, tathA bIjavuddhi labdhi-bIja samAna vuddhi vAlI labdhi jinheM prApta ho cukI hai, koSTha buddhilabdhi jinheM prApta ho cukI hai, padAnusArI labdhi jinheM prApta ho cukI hai, saMbhinnazrotasa labdhi jinheM prApta ho cukI hai, unake dvArA sevita huI hai, tathA jJAnI cha. mevA avazAnI sAmAgo dvArA " samaNucinnA" sevAyehI chavosamadha bhAgAta pAya sAye DI sevAnI cha. tathA " Amosahipattehi, khelosahipattehiM, jallosahipattehi, vipposahipattehi, savvosahipattehi, bIyabuddhiehiM, kodabuddhiehi, payANusArIhi, saMbhinnasoehi" gAbhazI padhisandhi jemane prApta thaI gaI che. jallauSadhilabdhi jemane prApta thaI gaI che, vipro. vadhilabdhi jemane prApta thaI gaI che, tathA bIjabhUddhi labdhi-bIjanA samAna buddhivALI labdhi jemane prApta thaI gaI che. kenDabuddhi labdhi jemane prApta thaI gaI che. padAnusArI labdhi jemane prApta thaI gaI che, saMbhinnazrotasa labdhi jemane prApta thaI cukI che, teo vaDe (ahiMsA sevAyela che. tathA For Private And Personal Use Only
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 580 praznavyAkaraNasUtre nazrotasa ucyante, tathA- suyadharehi zrutadharaiH-AcArAGgAditradhArakaiH, tathA'maNavaliehiM ' manovaliMkaH-dRDha manaskaiH nAnAvidhaparIpahopasargasaMpAte'pi yepAM mano dharmAtkiJciAmAtramapi na calati tairityarthaH, * vayavalie hiM' vacovalikaH= vAgbalayuktaH durvAdisApidArthanirAkaraNasamarthavAgovalopetairityarthaH, 'kAyabaliehi ' kAyavaliH parIyahopaptargasahana samarthakAyabalayuktarityarthaH 'nANavalihiM ' jJAnabalikaiH-jJAnena matyAdinA balinastaistathoktaiH-dRDhajJAnayuktarityarthaH, 'daMsaNabaliehi darzanavalikA-darzanaM-ni zaGkitAditattvazraddhAnarUpaM, tena balavantastaistayoktaiH, 'carittavaliehiM ' cAritrabalika, cAritraM-sTakAyasaMyamaH, tadrUpaM yadvalam , tadvadbhirityarthaH, tathA 'khIrAsave hiM' zrIrAtrauH kSIrAkhavalabdhidharaiH, yeSAM vacanamAkarNyamAnaM manaH zarIrasukhotpAdanAya prabhavati te kSIrAbavA ucyante, tathA 'mahuAsavehiM madhvAtrauH zarkarAdyapekSayApi madhuraM dravyaM madhu zahada' iti bhASAprasiddhaM, diva vacanam Asravanti=Nissarayanti ye te madhyAvAstaistathoktaiH, tathA 'sappi. AsavehiM' sarpirAsravaiH marpiH atyantasurabhiyuktaM snehayukAM ca ghRAmiva vacanamAtra vanti-nissArayanti ye sapirAnavAstaistathoktaH, tathA akkhINamahANasiehi' akSINamahAnasikaH-mahAnasam annapAkasthAnaM, tadAzritatvAdannamapi mahAnasamucyate akSINaM mahAnasaM yeSAM te akSINamahAnasikAstaintathoktaiH, yeSAmasAdhAraNAntarAyakSayo. pazamAdalpamAtramapi pAtrapatitamannaM gautamAdInAmitra lakSasaMkhya kebhyo'pi doyamAnaM ( suyadharehiM ) jo AcarAMga Adi zruta ke dhAraka haiM unake dvArA sevita huI hai tathA ( bhaNayaliehiM, kyayaliehiM, kAyayaliehiM ) jo manabala se yukta haiM, vAgbala se yukta haiM, kAyabala se yukta haiM unake dvArA sevita huI hai / tathA ( nAgabaliehiM, dasaNabaliehiM carittavaliehiM ) matyAdika jJAna se jo baliSTha haiM, darzanabalika haiM. cAritravalika hai unake dvArA sevita huI hai, tathA (khIrAsavehiM, mahuAsavehiM, sappiyAsavehi, a. khINamahANasiehiM ) kSIrAstravalabdhidhArI haiM, madhyAnavalabdhidhArI haiM akSINamahAnasa RddhidhArI haiM, unake dvArA sevita huI haiM, tathA ( cAra"suyadharehiM " mAyA mAda sUtranA yA pA24 cha temanA dAsa te sevA. ye cha, tathA " maNabaliehi, bayabaliehi, kAyabaliehi" bhanomA che, vAmbaLa vALI che, ane kAyALavALA che temanA dvArA te sevAyela che, tathA " nANabaliehiM, daMSaNabaliehi, caritabaliehiM " bhatyAhi zAna masiSTha che, je darzanakaLayukta tathA cAritrabaLayukta che temanA vaDe te sevAyela che, tathA "khorAsahi, mahuAsavehi, sapiyAsavehi, akhINamahANasiehi " kSIrAkha labdhidhArI, madhyAgnavalabdhidhArI, sarpirAsTavalabdhidhArI. akSaNamahAna Rddhidhaarii dvArA sevAyasa cha, tathA " cAraNehiM vijjAharehiM" yasaddhi dhArI For Private And Personal Use Only
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzanaTIkA a05 sU0 4 ahiMsAprApta mahApuruSanirUpaNam 581 svayamevAmukta na kSIyate te akSINamahAnasA ucyante / tathA 'cAraNehiM' cAraNai:= caraNaM - gamanaM tadvidyate yeSAM te cAraNAH caraNamihaviziSTamAkAzagamanAgamanaMgRhyate, te dvividhAH vidyAcAraNAH jaGghAcAraNAzca tatra - vidyAbalena samuptannAkAza gamanAgamanalabdhimanto vidyaacaarnnaaH| iyaM labdhirnirantarapaSThapaSThatapazcaraNa karturjAyate / tathA ye munayacAritratapovizeSaprabhAveNa jayopari hastasthApanamAtreNa gaganagamanAgamanalabdhisaMpannA bhavanti te jaGghAcAraNA ucyante / iyaM labdhirnirantarASTramASTamatapaJcaraNakarturjAyate / tatra - vidyAcAraNA jambUdvIpASekSayA'STamaM nandIzvaranAmadvIpaM jaGghAcAraNAtha trayodazaM rucakavaradvIpaM gantuM samarthA: / vidyAcAraNAH prathamo - prAtena mAnuSottaraM parvataM gacchanti dvitIyenotpAtena nandIzvaram, pratinivartamAna ekenaivotpAtena svasthAnamAgacchanti / tathA meruM gacchantaH prathamenotpAtena nandanavanaM gacchanti, dvitIyenotpAtena paNDakavanam, tataH pratinivartamAnA ekenotpAtena svasthAnamA gacchanti / jaGavAcAraNA hi ekenoplAtena jambUdvIpApekSayA trayodazaMrucakaradvIpaM gacchanti / pratinivartamAnA ekenotpAdena nandIzvara mAyAnti dvitI yena svasthAnam | yadi punarmeruzikharaM jigamipavastadA prathamenotpAtena paNDakatranamadhirohanti / pratinivarttamAnAca ekenotpAtena nandanavanamAgacchanti, dvitIyena svasthAnam / tathA ' vijjAharehiM ' vidyAdharaiH, rohiNImajJaptyAdividyAdhArakaiH= tathA ' cautthabhattiehiM ' caturthabhaktikaiH = ekopavAsakArakaiH, ' chadvabhattiehiM ' SaSThabhaktikaiH, upavAsadvayakAra ke', 'aTTamabhattiehiM ' aSTamabhaktike:-upavAsatrayakAraka:, tathA - ' dasamabhattiehiM dazamabhaktikaiH = upavAsacatuSTayakArakai:, ' evaM NehivijjAharehiM ) cAraNaRdvidhArI haiM, rohiNIprajapta Adi vidyA ke dhArI haiM unake dvArA sevita huI hai| tathA (utthabhattiehi, chaTTabhattiehi, aTThamabhattiehiMdasamabhattiehiM evaM duvAlasa- caudasa- solasa-addhamAsa mAsa - domAsa-timAsa - caumAsa - paMcamAsa - chammAsa bhattiehiM ) caturthabhaktika - jo eka upavAsa karane vAle haiM, SaSThibhaktika- do upavAsa ke karane vAle haiM, aTTama bhaktika- tIna upavAsa karane vAle haiM, dasabhaktika- cAra upavAsa rAhiNIprajJapti Adi vidyAnA dhAraka dvArA je sevAyela che, tathA cautthabhattiehi, chaTTabhattaehiM aTThamabhattiehi, dasamabhattipahiM evaM dubAlasa- caudasa - solasa - addhamAsa-mAsa - domAsa - timAsa - caumAsa - paMcamAsa - chammAsa bhariehiM " thaturthalaDita ne meDa upavAsa DaranAra che, SaNDatile me upavAsa 2nAra che, aThThamabhaktika-traNa upavAsa karanArA, dasamabhaktika-cAra upavAsa karanArA, eja prabhA dvAdRza-pAMtha upavAsa, yaturdaza-cha upavAsa, SoDaza-sAta upavAsa, bhane 66 For Private And Personal Use Only
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 582 praznavyAkaraNasUtre duvAlasa-caudasa-solasa-addhamAsa-mAsa-domAsa-timAsa- caumAsa - paMcamAsa chammAsabhattiehi' evaM dvAdazacaturdaza SoDazAImAsa mAsadvimAsatrimAsacaturmAsapazcamAsaSaNmAsabhaktikaiH= dvAdazAdi SaNmAsAntabhaktatapazcaraNayuktaiH, tathA-'ukkhittacaraehiM' utkSiptacarakaiH utkSiptaM gRhasthena svaprayojanAya pAkapAtrAdudhRtamanyapAtrAsthApitamevAnnAdikaM caranti abhigrahavizeSAttadveSaNAya gacchantIti-utkSi carakAstaiH dAyakena pUrvamevapAkabhAjanAduddhRtasya gaveSakairityarthaH, tathA 'nikkhIttacaraehiM ' nikSiptacarakaiH-nikSiptaM gRhasthena svArtha pAkapAtrAduddhRtyAnyapAtre sthApitamannAdikaM caranti-tathAvidhAbhigrahavazAttadveSaNAya gacchantoti nikSipta carakAstaiH pAkapAtroddhRtAnyapAtrasthApitAhAragrahaNAbhigrahavadbhirityarthaH / tathA'aMtacaraehi ' antacarakaiH antaM nIrasaM takramizritaM paryuSitaM ca vallacaNakAdyannaMcaranti gaveSayanti, ye te tathA taistathoktaiH antAhAragrahaNAbhigrahavadbhirityarthaH / tathA-' paMtacaraehi ' prAntacarakaiH prAnta-purANakulatthAlacaNakAdyannaM caranti= gaveSayanti ye te tathA taistathoktaH bAntAhAragrahaNAbhigrahavadbhirityarthaH / tathA'lUhacaraehi' rUkSacarakaiH= rUkSabhojanagrahaNAbhigrahavadbhiH, tathA-' samudANacaraehi' samudAnacarakaiH uccAvacakuleSu sAmAnyarUpeNa bhikSAgrahaNazIlaiH, tathA-'aNNagilAiehiM ' annaglAyakaiH-annena abhi yaha vizeSAt paryupitAnnabhojanena gvAyakAlAnimApanna kRza ityarthastaiH / tathA-' moNacaraehi' maunacarakaiH maunaMmaunavrataM tena caranti the te maunavratakAH, tathAvidhAbhigrahavazAd bhikSAvizuddhipraznAke karane vAle haiM, isI taraha dvAdaza-pAMtha upavAsa, caturdaza-chaha upa vAsa, SoDaza-sAta upavAsa, evaM arddhamAsa, mAsa, dvimAsa, trimAsa, caturmAsa,paJcamAsa, SaNmAsabhaktika-cha mahIne ke upavAsa karanevAle haiM unake dvArA yaha sevita huI hai, tathA (ukvittacaraehiM, evaM nikkhicaraehiM, aMtacara e haiM, paMtacaraehiM, lUhacaraehiM, samudANicaraehiM, aNNagilAiehiM, moNacarapahiM) ukSiptacaraka haiM, nikSiptacaraka, aMtacaraka haiM, prAnta caraka haiM, rUkSacaraka haiM, samudAnacaraka haiM, annaglAyaka haiM, maunacaraka haiM, A bhAsa, bhAsa, me bhAsa, e mAsa, yA2 bhAsa, pAya mAsa, mane SaNmAsabhaktika-7 bhAsanA 6vAsa 42nArA dvArA te sevAya cha. tathA 'ukkhittacaraehiM, evaM nikkhitacaraehiM, aMtacaraehiM, patagharapahi, lUhacarapaIi, samudAyacaraehi, aNNagilAehiM, moNavaraehi " re sitaya24 che, nikSiptaya24 cha, je aMtacaraka che, ne prAntacaraka che, je rUlcaraka che, je samudAnacaraka che, je manasAya cha, ke bhaunaya24 cha. te sAnA dvArA te sevAye cha. tathA "saMsa For Private And Personal Use Only
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU0 4 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNam 583 tiriktaM maunamAsthAya saMcaraNazIlAH, tathA-' saMsaTTakappiehiM ' saMsRSTakalpikaiH'saMmRSTena hastena bhAjanena ca dIyamAnamannAdi grAhya' mityevarUpaH kalpa AcAro yeSAM te saMmuSTakalpikAstaistathoktaiH, tathA- tajjAyasaMsaTThakappiehiM ' tajjAtasaMsR. ghaTakalpikaiH yatprakAraM deyadravyaM tajAtena-tatprakAreNa dravyeNa saMsRSTe istabhAjane tAbhyAM dIyamAnaM grAhyamityevarUpAkalA samAcAro yeSAM te tajjAtasaMsRSTakalpikAstaistathoktaiH, tayA ' uvanihiyaehiM ' upanihitakaiH-upanihita dAyakena svayaM bhoktuM samIpe sthApitam , tena caranti ye te upanihitakAstaistathoktaiH tathA 'suddhesaNiehiM ' zuDhepaNikaiH-zaGkAdidoSaparihArataH piNDagrahaNaM zuddhaSaNA, tadvantaH zuDheSa NikAstaistathoktaH, tathA' saMkhAdattiehi ' saMkhyAdattikai saMkhyApradhAnAbhiH pazcaSAdipariNAmavatIbhiH dattibhiH sakRdbhaktAdipAtrapAtalakSaNAbhizcaranti ye te saMkhyAdattikAstaistathoktaH, tathA 'diTThalAbhiehi dRSTilAbhikaiH=STasya dRSTigocarIbhUtasyaivAnnapAnAdeH lAbho yeSAM te dRSTilAbhikAstaistathoktaiH, tathA'adiTThalAbhiehi / adRSTalAbhikaiH adRSTasyApi pAkagRhamadhyAnnirgatasya karNAt zrutasya bhaktAderadRSTAdvA pUrvamanupalabdhAd dAyakAd lAbho yeSAmasti te'dRSTalAbhikAstaistathoktaiH, tathA ' puTThalAbhiehi pRSTalAbhikaiH pRSTasya he sAdhA ! kiM te dIyate ityAdi rUpeNa praznaviSayI kRtasya yo bhikSApAptirUpI lAbhastadAgrahagrahilaiH, tathA-'Ayaviliehi' AcAmAmlikaiH AcAmAmlacatayuktaiH, tathA'purimaDriehi ' pUrvAdvikaiH pAraNAyAmapi pUrvArdvadine'zanapAnAdi patyAkhyAnazIlaiH, tathA-' ekkAsaNiehiM ' ekAzanikaiH, pAraNAyAmapi ekAzanavratadhAribhiH, unake dvArA sevita hai| tathA ( saMsahakappiehiM, tajjAyasaMsadvakappiehiM, uvanihiehiM, uddhesaNaNiehiM, saMkhAdattiehi, diTThalAbhiehiM, adiTThalAbhiehiM, puTulAbhiehiM, AyaMbiliehiM, purimaDiehiM ) saMsRSTakalpika haiM, tajjAtasaMmRSTakalpika haiM, upanihitaka haiM, zuddhaSaNika haiM, saMkhyAdattika haiM, dRSTilAbhika haiM, adRSTilAbhika haiM, pRSTa lAbhika haiM, AcAmAmlavratayukta haiM, pUrvArdIka haiM, unake dvArA yaha ahiMsA pAlI gaI hai| tathA (ekkAsaNiehi, niviiehiM, bhinnapiMDavAiehiM, parimiyapiMDavAiehiMTukathiehiM, najAyasaMsaTTha kappiehiM, uvanihiehiM, suddhesaNaNiehiM, saMkhAdattiehi didulAbhiehiM, aviTThalAbheehiM, puTThAlAbhiehi, AyaMbiliehiM purimaTTiehiM " sa sinTa kalpika che tajajAta saMsaSTa kalpika che, upanihitaka che, zuddhaSaNika saMkhyAttika che dRSTilAbhika che, adRSTalAbhika che, pRSTatA-bhika che, AcAmAmsa bata yukta che. pUrvAddhika che, temanA dvArA A ahiMsA pALavAmAM Ave che tathA " ekAsaNiehiM, niviiehiM, bhinnapiMDavAiehiM, parimiyapiMDavAiehiM, aMtAhArehi, HEEEEEEELLE For Private And Personal Use Only
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tathA-' nidhiiehi ' nirvikRtiko vikRtibhyo ghRtAdi padArthebhyo nirgatA ye te nivRtikAstaistathoktaiH-vikRtipratyAkhyAnazIlairityarthaH, tathA 'bhiNNapiMDavAiehiM ' bhinnapiNDapAtikaiH-bhinnasya-truTitasya piNDasya sakta kAdirUpasya moda. kasya svato bhinnAt piNDAt yaH pAtaH-pAtre patanaM yeSAM te bhinnapiNDapAtikAstaistathoktaiH, tathA parimiyapiMDavAiehiM ' parimitapiMDapAtikaiH-parimito dravyAdiH piNDapAto bhaktAdilAbho yeSAmasti, te parimitapiMDapAtikAstaistathoktaH, tathA-'aMtAhArehiM ' antAhAH antaM nIrasaM takramizritapayuSitaM ca balla caNakAdhanamAharanti ye te taiH, tathA-'paMtAhArehiM / prAntAhAraiH pAnta-purAtana kulasyavallacagakAdyannam Aharanti ye te taiH, tathA-' arasAhArehi ' arasAhArI =araso rasavarjita AhAro yeSAM te'rasAhArAstaistathoktaiH-himAdi saMskAra varjitAhAragrahaNavadbhiH, tathA-' virasAhArehiM / virasAhAraiH-virasaM-vigatarasaM purANadhAnyaudanAdi AharantIti virasAhArAstaiH, 'lUhAhArehiM ' rUkSAhAraH-rUkSaM ghRtAdivarjitamAharantIti rUkSAhArAstaistathoktaiH, tathA ' tucchAhArehiM ' tucchAhA tucchaM-badarIcUrNAdikaM kulattha kodrabAdikaM ca AhAranti ye te tucchAhArAstaiH, tathA-' aMtajIdohiM' antajIvibhiH-antena jIvanti ye te'ntajIvinastaiH, 'paMtajIvihiM ' prAntajIvibhiH * lahajIvihiM ' rUkSajIvibhIH ' tucchajIvihiM ' tucchajIvibhiH, tathA ' uvasaMttajIvihiM ' upazAntajIvibhiH-azanAdInAM prAptAvaaMtAhArehiM, paMtAhArehiM, arasAhArehi, virasAhArehi, lUhAhArehiM. tucchAhArehiM, aMtajIvihiM, paMtajIvihi, lUhajIvihi, tucchajIvihiM, uvasaMtajIvihiM, pasaMtajIvihi, vivittajIvihiM, akhIramahusappiehiM, amajjamaMsAsiehiM) ekAzanika haiM, vikRtipratyAkhyAnazIla haiM bhinnapiMDapAtika haiM, parimitapiMDapAtika haiM, antAhAra vAle haiM, prAntAhAra vAle haiM, arasAhAra vAle haiM, virasAhAra vAle haiM, rUkSa AhAra karane vAle haiM, tucchA hAra vAle he, aMtajIvo haiM, prAntajIvI haiM, rUkSajIvI haiM, tuccha jIvI haiM, upazAnta jIvI haiM. prazAnta jIvI haiM, vivikta jIvI haiM, akSaura madhusapaMtAhArehiM. arasAhArehiM, risAhArehi, lUhAhArehiM, tucchAhArehi, aMtajIvihi, paMtajIvihi, lUhajIvihi, tuccha jIvihi, uvasaMta jIvihi, paptatthajIvihiM vivittajIvihiM, abIramahusa ppiAha, amajja maMsAsiehi // 2 zani cha, vikati pratyAkhyAnazIla che, bhinnapiMDa pAtika che, parimitapiMDa pAtika che, antahAra vALA che, prAntAhAra vALA che, arasAhAravALA che, virasAhAra vALA che, rUkSa AhAra karanArA che, tuccha AhAra karavA vALA che, antajIvI che, prAntajIvI cha, 310vI , tura70vI cha, upazAntI che, prazAnta cha, vivita For Private And Personal Use Only
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org " sudarzinI TIkA a01 sU04 ahiMsAprApta mahApuruSanirUpaNam 585 prAptau ca satyApanyA jIvanti ye te upazAntajIvinastaistathoktaiH vahivRtyAvadanacakSurUpAdInAmamlAnatyamupazAnta tathA saMtajIvidhi prazAntajIvibhiH - antarvRtyA krodhAdInAmupazamanaM prazAntatvam / tathA--' vivittajIvihiM' viviktanIvibhiH=viviktai pavarjitairannAdibhirjIvanti ye te viviktajIvinastastathoktaH, tathA-' avIramahusa piehiM ' akSIramadhusarpiSkai -kSaH kIraM = dugdhaM, madhuzarkarAdimadhuransa, sarpiH ghRtam, etAni na santi azanatayA yeSAM te'kSIramadhusafreestaistathoktaH, tathA-' ajjamaMsA siehi ' amadyamAMsAzikaiH madyamAMsaM ca yehA nAtIti bhAvaH mAMsAhArava ne kainathA- 'ThANAipUrti sthAnAtigaH=sthAnaM= kAyotsargAdikamatizayena gacchanti = prApnuvanti ye te sthAnAtigAH kAyotsargakAriNastaiH 'paDimaTTAiehiM pratimAsthAyikaiH - pratimayA = ekarAtrikyAdikayA kAyotsargavizeSeNaiva tiSThantItyevaM zIlA ye te pratimAsthAyinastaistathokte:, tathA 'ThANuzara' sthAna uskuTukaiH = sthAnamukuTukaM yeSAM te sthAnotkaTukAstaistathoktaiH, tathA-' vIrAmaNiehiM ' vIrAsa nikaiH = siMhAsanopaviSTasya vinyastapA dasya apanItasiMhAsanasyeva yadavasthAnaM tad vIrAsanaM, tadasti yeSAM te vIrAsanikAstai:, tathA-' Nesa jjhiehi ' naiSadhikaiH, niSadyA- samaputatayA'vasthAnaM tayA caranti ye te naipakistaistathoktaiH tathA DaMDA ehi ' daNDAyattikai daNDA iva bhUnyastatayA AyataM zarIraM daNDAyataM tadasti yeSAM te daNDAyatikAstaistathoktaiH, daNDAsanakAribhirityarthaH tathA ' lagaMDa sAiehiM ' lagaNDazAyakaiH = lagaNDaM vakra kASThaM, tadvat mastakasya pArnInAM ' eDDI' iti lokamasiddhAnAM ca bhuvilaganena fire haiM, mAMsAzika (madyamAMsAdika kA sevana nahI karanevAle) haiM. unhoMne unakA sevana kiyA hai tathA jo (ThANAiehi, paDimaTTAiehi, Thargasoft vIrAsaNiehi, jesajjiehiM DaMDAIehi. lagaNDa sAIehi, egapAsagerhi, AyAvaehi, appAvaDehi aNibhaehi, aMkuDDayaehi, ghuyake samaMsalomana hehiM, sancagAyapaDikamma vippakkehiM samaNucinnA) sthAnAniga haiM, pratimAsthApika hai, sthAnotkuTika haiM, vIrAsanika haiM, naiSadhika haiM, daNDAtika haiM, lagaNDazAyika haiM, ekapArzvaka haiM; AtApaka haiM; aprAvRta " , , , Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only 1 jIvI che, akSIra madhu sarpaSTa che . amadyamAMsAzika che, temaNe tenuM sevana karyuM che tathA ne 'ThANAipa, paDimaTThAiehi, ThANukaDiehi, vIrAsa NihiM, sajjiehi, gaNalAI egapAlagehiM AyAvahiM, appAvaDehi, ahimapahiM aMkar3aroft, ke samasalomanahiM, sADikammaviSya mukkehiM samazucinnA " sthAnAtija che, pratibhAsthAyi che, sthAnAtpuTiGa che, vIrAsaniGa che, naiSadhi che, che, DAyati che, saguDazAyi che, bheu pArzva che, gatAya he saprAvRtta pra 74
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre pRSTasya cAlaganena ye zerate te lagaNDazAyinastaiH, tathA-' egapAsigehiM ' ekapAvikaH-eka eva pArtho bhUmau zayanAvasthAyAM yeSAM te ekapAzcikA:- ekapArzvazAyinastaiH, tathA ' AyAvaehiM ' AtApakai Atapanti ye te AtApakAH-zItoSNAdyAtApanAkAriNastaiH, tathA-' avAuDaehiM ' apAvRtaiH hemante prAvaraNarahitairityarthaH, ' aNDiyaehiM ' aniSThIvakaiH mumba leSmaNAmapariSThApakairityarthaH, tathA 'akaMDuyaehiM ' akaNDUyaka gAtrakaNDUyanAkArakairityayaH, tathA-'dhuyakesamaMsU. lomanahehiM / dhRtakezazmazrulomanaH-dhUtAH saMskArApekSayAtyaktAH kezAH *ma. zrUNi=' dADhI' iti prasiddhAni-lomAni-romANi nakhAH yaiste tathoktAstaiH, saMskAravarjitakeza mathuromanakhadhAribhirityarthaH, tathA-' savvagAyapaDikammavippamu. kehi ' sarvagAtrapratikarmavipramuktaiH sarvagAtrANAM yatpatikarma saMskAragtena vimuktA. staiH sarvavidhagAtrasaMskAravarjitaiH, AbhiniyodhikajJAninamArabhya sarvagAtrapratikarmavipramuktairanekamahAparuSairiyamahiMsA bhagavatI, 'samaNuviNNA' smnuciirnnaa=aasevitaa| haiM, aniSThIvaka haiM,akaNDUyaka haiM, dhUta kezazmazrunakhavAle (saMskArarahita keza zmazrunakharomavAlene) haiM, tathA sarvapAtrapratikarma vimukta hai aise ina Abhi niyAdhika jJAniyoM se lekara sarvagAtrapratikarma vimukta taka ke aneka mahApuruSa ke yaha Ahe.sA bhagavatI Asevita huiihai|aamiissdhi Adi kA artha isa kArahai-tapazcaraNa ke prabhAva se munijanI ko aisI labdhiutpanna ho jAtI hai kijisase unake zarIra kA sparza hI samasta rogoM kA apahAraka ho jAtA hai / isa labdhi ke dhArI jo munijana hote haiM ve AmauSadhi prApta kahe jAte haiN| isI taraha tapazcaraNa se zloproSadhilabdhi prApta hotI hai| isI labdhiI meM munijanoM kA zleSmA hI (kapha auSadhi kA kAma karatA hai| jalla nAma zarIra se utpanna hue maila kA hai| jinakA maila hI auSadhi che, aniSThIvaka che, aka DUyaka che, takezazmazra nakhavALA che, tathA sarvagAtra pratikarma vimukta che, evA te Abhinibedhika jJAnIothI zarU karIne sarvagAtra pratikarma vibhakta sudhInA aneka mahApuruSe dvArA bhagavatI ahiMsAnuM sevana thayuM che. " amazoSadhi" poren| artha nIya pramANe cha * tapasyAnA prabhAvathI munijanene evI labdhi prApta thAya che ke jenA prabhAvathI teonA zarIrane sparza ja samasta rogone nAza kare che A sandhi 2 ani saya cha tebhane " amazaiSadhi prApta " muni upAya che. se pramANa tapazcaryAnA prabhAvathI 'leSmauSadhilabdhi' prApta thAya che. mA labdhithI munijanAnuM zleSmA ja auSadhinuM kAma kare che. zarIramAMthI utpanna thayela melane "nA" kahe che, jemane mela ja auSadhinI garaja sAre cheteo For Private And Personal Use Only
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 40 1 0 4 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNam 587 kA kAma detA hai ve jalloSadhi prApta munivara haiN| mukha se nirgata thUka kI choTI 2 binduoM kA nAma viguMDa haiM / tapasyA ke prabhAva se ye mukha kI bindue~ jinakI rogoM ko naSTa karadetI haiM ve munijana vi DoSadhi prApta kahe jAte haiM / munijanoM kI viziSTa tapasyA ke anuSThAna se karNa, vadana, nAptikA, jihvA aura nayana ina saba indriyoM kA maila auSadhi kA kAma detA hai| isa labdhi kA nAma sayauM Sadhi labdhi hai / yaha labdhi jina munijanoM ko prApta hotI hai unakA nAma sauMSadhi labdhi prApta hai| jisa prakAra bIja se vizAla kAya taru utpanna ho jAtA hai usI taraha jisa eka pada vAlI buddhi se vividha arthoM kA bodha munijanoM ko ho jAtA hai / isakA nAma bIjabuddhi hai| yaha buddhi bhI viziSTa tapasyA ke prabhAva se jJAnAvaraNIya karma ke viziSTa kSayopazama se munijana prApta karate haiM / tAtparya isakA isa prakAra hai ki jaise mAnoM isa labdhi ke dhArI munijana ko " utpAda vyaya dhrauvyayuktaM sat" ( tattvArtha sUtra 29 vAM sUtra ) isa sUtra kA bodha ho gayA, aise pada arthapada kahalAte haiM, bIjabhUta isa eka hI arthapada ke avagata hone para ve apanI buddhi ke prabhAva se anya aura bhI vizeSa artha kA bodha kara liyA karate haiN| jisa "jallauSadhi prApta" munivare kahevAya che. moDhAmAMthI nIkaLatA dhUkanAM nAnAM nAnAM miyAne vidyuDa' 4 cha. tapasyAnA prabhAvathA mana bhuganA re minduma zegAnA nA 42 // nAme cha tevA munizrIne 'viThuDauSadhi prApta ' kahe che. munijananI viziSTa tapasyAnA AcaraNathI, kAna, mukha, nAka, jIbha ane Akhe e badhI Indriyene mela auSadhi jevuM kAma Ape che. A sAdhane" sauSadhilabdhi " 4 cha. ma sa munizrIne prApta thAya cha temanuM nAma "sarvoSadhilabdhiprApta" che. jema bIjamAMthI vizALakAya vRkSa utpanna thAya che, e ja prakAre je eka pada vALI buddhithI munijanone vividha mthen| mAgha thAya te, tenuM nAma 'bIjabuddhi' che. te bhuddhi ra viziSTa tapasyAnA prabhAvathI jJAnAvaraNIya karmanA viziSTa pazamathI munijane prApta 42 cha tenu tA5ya me che 3- me sandhita pA24 munivarane " utpAdaH vyayadhrauvyayuktaM sat " "tattvArthasUtra 28 bhusUtra" 21 sUtrI mAya tharDa gaye, evA padane yathAra kahe che, bIjabhUta A eka ja arthapadane bodha thatAM teo potAnI buddhinA prabhAvathI vaLI bIjA vizeSa arthane paNa baMdha karI lIdhA kare che. jema keSTha-jeThImAM nAkheluM anAja lAMbA samaya sudhI For Private And Personal Use Only
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre prakAra koSTha-koThI meM prakSipta anAja bahuta samayataka murakSita rahA karatA hai usI prakAra prApta isa labdhi ke prabhAva se avagata sUtra aura artha ye donoM bahuta samaya taka munijanoM ko dhAraNArUpa meM sthira rahate haiM-ve unheM vismRta nahIM hote| yaha buddhi jina munijanoM ko prApta ho jAtI hai ve koSThavuddhi ke dhArI munijana haiN| sUtrAvayava rUpa eka hI pada ke upalabdha hone para jo saikar3oM padoM kA anusaraNa kara lete haiM ve muni jana padAnusArI labdhi ke dhArI kahe jAte haiM / jisa labdhi se eka hI kisI indriya se munijana sarvendriyagamya viSayoM ko jAna lete haiM usa labdhi kA nAma saMbhinnanotas hai / yaha labdhi jina munijanoM ko prApta hotI hai ve munijana saMbhinnazrotA haiM / AcAroga Adi sUtroM ke pAThI jo munijana hote haiM ve zrutadhara kahe jAte haiM / aneka prakAra ke parISaha aura upasargoM ke Ane para bhI jina munijanoM kA mana dharma se thor3A sA bhI vicalita nahIM hotA hai unakA nAma manobalika hai / jo muni jana apanI vANI ke dvArA durvAdiyoM dvArA prarUpina mithyAprarUpaNAoM ko dhvasta karane meM samartha banate haiM una muniyoM ko vacobalika kahA jAtA hai| jo munijana kaThina se kaThina parISaha aura upasargo ko sahana karanemeM zakti zAlI hote haiM ve kAyayalika haiM / matyAdi jJAna se jinakA surakSita rahe che tema prApta thayelI A labdhinA prabhAvathI avagatasUtra ane artha te bane ghaNA samaya sudhI munijanene dhAraNa rUpe sthira rahe che-temane te bhUlatuM nathI. A buddhi je munijanene prApta thAya che teo koSTabuddhinA dhAraka yunivare che. sUtranA avayavarUpa eka ja pada upalabdha thatAM jeo seMkaDo padanuM anusaraNa karI le che, tevA munijanene padAnusArIlabdhinA dhAraka kahevAya che. je labdhinA prabhAvathI kaI eka ja indriya vaDe nijana sarvendriyagamya viSayane jANI le che te labdhinuM nAma mitrota che. A labdhi je manijanene prApta thAya che te munijana saMmitratA kahevAya che, AcArAMga Adi sUtronuM paThana karanArA je munijana hoya che temane butapara kahe che. aneka prakAranA parISaha ane upasargo naDavA chatAM paNa je nijanenuM mana dharmamAMthI talabhAra paNa vicalita thatuM nathI temane manovRDhija kahe je munijane durvAdIo dvArA prarUpita mithyA prarUpaNanuM khaMDana karavAne samartha thAya che te munivarene voSThira kahe che. je munijane AkarAmAM AkarA parISaha ane upasargone sahana karavAne zaktimAna hoya che teo For Private And Personal Use Only
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 4 ahiMsA zaptamahApuruSarUipaNam .. 586 Atmabala car3hAbar3A hotA hai ve jJAnabalika haiM / niHzaMkita Adi apane aMgoM se yukta jinakA tattvazraddhAnarUpa darzana hotA hai aura isa darzana se jinakI AtmA baliSTha banI rahatI hai ve darzanavalika haiN| SaTUkAya ke jIvoM kA saMrakSaNa karanA isakA nAma saMyama haiM, isa saMyamarUpacAritra ke bala se jinakI AtmA balazAlI hotI hai ve cAritravalika haiN| jinake mukha se nikalA huA vacana sunate hI mana aura zarIra ko sukhotpAdaka hotA hai ve kSIrAsravalabdhi ke dhArI munijana haiN| misarI Adi miSTa dravya se bhI adhika miSTa-madhu zahada hotA hai, zahada jasA mIThA jo vacana nikAlate haiM bolate haiM ve madhvAnava labdhi ke dhArI munijana kahalAte haiN| sarpirAsravalabdhi ke prabhAva se munijanoM kA vacana atyaMtasurabhiyukta evaM snehayukta ghRta ke jaisA bolane para sunane vAloM ko lagatA hai| mahAnasa zabda kA artha bhojana banAne kA sthAna hai, usake Azrita hone se bhojana ko bhI mahAnasa kahate haiM ! jinamunijanoM ko yaha akSINamahAnasa nAmakI labdhi utpanna ho jAtI hai unake asAdhAraNa, antarAya ke kSayopazama se alpamAtra bhI pAtrapatita anna gautamAdika RSiyoM kI taraha eka lAkha vyaktiyoM ko de dene para bhI jaba taka vaha syayaM na khAleve kAyabalika upAya cha bhatyA jJAnathI renu sAtma571 vRddhi pAnyu DAya cha temane jJAnavahi kahe che, nizakti Adi aMge vaDe yukta jemanuM tattvazraddhAnarUpa darzana hoya che ane e darzanathI jemane AtmA baLavAna banelA hoya che tevA munivarone navasi kahe che. chakAyanA jIvonuM rakSaNa karavuM te saMyama kahevAya che te saMyamarUpa cAritranA baLathI jemane AtmA baLavAna hoya che temane vAritragaTa kahe che jemanA mukhamAMthI nIkaLela vacana sAMbhaLatAM ja mana ane zarIrane sukha thAya che temane kSAtraveTiva dhArI muni kahevAya che. sAkara vagere miSTa dravya karatAM paNa vadhAre miSTa madha hoya che madha jevAM mIThAM vacana je bele che tevA munijanene vAsrAjhArigha dhAraka kahevAya che. sapirAstravelabdhinA prabhAvathI munijananAM vacana atyaMta surabhivaa tathA sni5 dhAna 24 zrotAnAne vAle cha mahAnasa zahanI atha bhojana banAvavAnuM sthAna che, tenuM Azrita hovAthI bhejanane paNa mahAnasa kahe che. je munijanone A bakSInAmanA nAmanI labdhi utpanna thAya che temanA asAdhAraNa antarAyanA kSapazamathI saheja paNa pAtramAM paDeluM anna gautamAdi RSiyonI jema eka lAkha vyaktione ApI devA chatAM paNa jyAM sudhI teo pote khAI letA nathI tyAM sudhI pUrUM thatuM nathI. tene bhAvArtha For Private And Personal Use Only
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tabataka samApta nahIM hotA hai / tAtparya isakA yaha hai ki isa labdhi dhArI munijanoM ke pAtra meM diyA thor3A bhI ana lAkhoM munijana bhI usase AhAra kara le meM parantu vaha tabataka samApta nahIM hotA hai ki jabataka vaha labdhi dhArI use svayaM nahIM khA letA hai / isI prakAra isake dAtA ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhiye / yaha labdhi gautamAdi RSijanoM ko thI / cAraNalabdhi kA yaha matalaba hai ki jisa labdhi ke prabhAva se AkAza meM munijanoM kA AnA jAnA hotA hai| caraNa-gamana-yaha gamana jinake hotA hai unakA nAma cAraNa hai / isa labdhi ke dhArI munijana do prakAra ke hote haiM-(1) vidyAcAraNa (2) jaMghAcaraNa / jinheM vidyA ke bala se yaha AkAza meM gamanAgamanarUpalabdhi utpanna hotI hai ve vidyAcAraNa munijana hai / yaha labdhi una munirAjoM ko utpanna hotI hai jo nirantara SaSTha SaSTha kI tapazcaryA karate rahate haiN| tathA jo muni cAritrarUpa tapavizeSa ke prabhAva se aisI labdhi saMpanna bana jAte haiM ki ve jaMghA ke Upara hAtha rakhate hI AkAza meM ur3a jAte haiM, isI labdhi kA nAma jaMghA cAraNa hai / yaha labdhi una munirAjoM ko prApta hotI haiM jo nirantara aSTama aSTama kI tapasyA karate haiN| inameM jo vidyAcAraNa munijana hote haiM ve isake bala para jaMbUdvIpa kI apekSA se AThavAM e che ke A labdhidhArI munivaronAM pAtramAM paDela anna, temAMthI lAkho munijane AhAra le te paNa jyAM sudhI te labdhidhArI muni pote ja te khAI jatA nathI tyAM sudhI te samApta thatuM nathI. A pramANe tenA dAtAne viSe paNa samajI levuM A labdhi gItamAdi RSijanene prApta thayela hatI. " caraNalabdhi" mevA prA2nI sandhi chenA pramAthI munijanA mA. zamA ma12 412 rI che, caraNa-mana-ta gamana- te bharnu DAya cha bhane cAraNa 43 cha. ma sadhArI me 42nA munina cha (1) vidyAcaraNa (2) jaMghAcaraNa bhane vidhAnA pramAthI 24zamA AmanAgamata35 labdhi prApta thAya che teo "vidyAcAraNa" munijana kahevAya che. A labdhi niraMtara chaTha, chaThanI tapasyA karanAra munijanene prApta thAya che. tathA je muniye cAritrarUpa tapa vizeSanA prabhAvathI evI labdhiyukta thaI jAya che ke teo jaMghA para hAtha mUkatA ja AkAzamAM uDI jAya che, e labdhinuM nAma naMdhAcaarnn cha. ni2012 253ma.. 25manI t59|| 42 // 2 muninAne ! dhi prApta thAya che temAM je vidyAcAraNa munijana che teo tene prabhAvathI jabUdvIpanI apekSAe AThame je naMdIzvara nAmane dviIpa che tyAM sudhI jaI For Private And Personal Use Only
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a01 sU04 ahiMsApAptamahApuruSanirUpaNam jo naMdIzvara nAma kI dvIpa hai vahAM taka A jA sakate haiM / tathA jojaMghAcAraNa munijana haiM ve terahavAM dvIpa jo rucakavara dvIpa haiM vahAM taka A jA sakate haiM / vidyAcaraNa prathama uDAna meM mAnuSottara parvata taka cale jAte haiM, aura dUsarI uDAna meM naMdIzvara dvIpa taka, phira ve jaba vahAM se hote haiM to eka hI uDAna meM apane sthAna para vApisa AjAte haiN| tathA meru para jAte hue ve prathama utpAta se naMdanavana taka jAte haiM aura dvitIya utpAta se paNDaka vanataka jAte haiM, phira ve jaba vahAM se vApisa hote haiM to eka hI utpAta meM apane sthAna para A jAte haiN| jaMghAcAraNa jo munijana hote haiM veM jaMbUdvIpa kI apekSA eka hI uDAna meM terahaveM rucakavara dvIpa meM pahu~ca jAte haiM, aura vahAM se vApisa hote.samaya eka hI uDAna meM naMdIzvaradvIpa meM A jAte haiM / aura dUsarI uDAna meM apane sthAna para A pahuMcate haiN| yadi ve sumeruparvata para jAne ke abhilASI hote haiM taya prathama utpAtameM paMDakavana meM jAte haiM / phira vApisa hote samaya eka hI utpAta se naMdanavana meM aura dvitIya utpAtameM apane sthAna para A jAte haiN| rohiNI prajJapti Adi vidyAoM ke jo dhAraNa karane vAle hote haiM ve vidyAdhAraka haiM / eka upavAsa kA nAma caturthabhakta, do upavAsa kA nAma SaSThabhakta, tIna upavAsakA nAma aSTabhakta, cAra upavAsa kA nAma dshAvI zake che, tathA je baMdhAraNa munijane che teo terame cakavara nAmane dvIpa che tyAM sudhI jaI Ave zake che. vidyAcAraNa pahelAM uDDayanamAM mAnattara parvata sudhI cAlyA jAya che, bIjA uDDanamAM naMdIzvara hapa sudhI jAya che. pachI jyAre teo tyAMthI pAchA phare che tyAre eka ja uDDayanamAM potAnA sthAne AvI jAya kare tathA meru jatAM teo pahelA uThyanamAM naMdanavana sudhI jAya che. ane bIjA udyane paDaka vana sudhI jAya che. pachI jyAre teo tyAMthI pAchA Ave che. tyAre eka ja uyanamAM potAnA sthAne AvI jAya che. jaMghA. caraNa munijana jaMbudvIpanI apekSAe eka ja udghanamAM teramAM rucakavara dvIpamAM pahoMcI jAya che, ane tyAMthI pAchA pharatA eka ja uyane teo - naMdIzvara dvIpamAM AvI jAya che. ane bIjAM uyane pitAne sthAne pahoMcI jAya che. jo teo sumeru parvata para javAnI IcchA kare te pahelAM utpAtathI paMDaka vanamAM jAya che, pachI pAchA pharatI vakhate eka ja Utpate naMdana vanamAM ane bIjo utpAte pitAnAM sthAnamAM AvI jAya che. rohiNI prApti Adi vidhAo dhAraNa karanArane vivAdAra kahe che. eka upavAsane caturthabhakta, be upavAsane SaSThabhakta, traNa usavAsane aSTamabhakta, cAra upavAsane dazamabhakta, - For Private And Personal Use Only
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 592 praznavyAkaraNasUtre mabhakta, pAMca upavAsa kA nAma dvAdazabhakta, chaha upavAsa kA nAma caturdaza bhakta, sAta upavAsa kA nAma SoDazabhakta, hai / ina upavAsoM ko jo munijana karate haiM ve caturtha bhaktika Adi munijana haiN| isI taraha jo ardhamAsa Adike upavAsoM ko karate haiM ve ardhamAsa Adi bhakti haiN| jo munijana isa prakAra kA abhigraha vizeSa dhAraNa kara lete haiM ki hama usI AhAra ko leveMge ki jo AhAra gRhastha ne apane prayojana ke liye pAkapAtra se uThAkara dusare pAtra meM nahIM rakhA hogaa| isa prakAra kA abhigraha baddha hokara jo AhAra kI gaveSaNA karane ke liye apane sthAna se bahirgamana karate haiM ve utkSipta caraka munirAja haiN| tathA jo isa prakAra kA abhigraha karake AhAra lene ke liye apane sthAna se jAte haiM ki meM vahI AhAra grahaNa karU~gA jo gRhastha ne apane liye pAka pAtra se nikAla kara dUsare pAtra meM rakhA hogaa| isa prakAra ke abhigraha ko dhAraNa kara jo AhAra kI gaveSaNA karane ke liye apane sthAna se bAhara bhramaNa karate haiM ve nizcitacaraka hai / tathA jo munijana antanIrasa, tachAchamizrita aura paryuSita (bAsI) valla, caNaka-canA odi pAMca upavAsane dvAdazabhakta, cha upavAsane caturda zabhakta, sAta upavAsane poDaSabhakta, kahe che. e upavAse karanAra je munijanA che te caturbhUktika Adi munijanA kahevAya che. e ja pramANe je amAsa Adi samayanA upavAse kare che temane dhamAsama Adi kahe che. je munijana evA prakAranA abhigraha dhAraNa kare che ke ame evA ja AhAra laIzuM ke je gRhasthepAtAnA upayegane mATe rAMdhavAnA vAsaNamAMthI laI ne bIjA pAtramAM nahI* rAkhyA hoya. A pramANe abhigraha bAMdhIne je AhAranI zeAdhamAM peAtAne sthAnethI bahAra nIkaLe che temane kSArada munirAja kahe che. tathA je munirAja evA prakAranA abhigraha dhAraNa karIne peAtAne sthAnethI AhAra levA nIkaLe che ke " huM evA ja AhAra vaherIza ke je gRhasthe rAMdhavAnAM pAtra mAMthI peAtAnA upayoga mATe khIjA pAtramAM kADhI rAkhyA hAya. A prakAranA abhigraha karIne je AhAranI zeAdha karavAne mATe peAtAne sthAnethI mahAra nIuNe che te suninna nikSiptacaraka hevAya che tathA ne munirAna antanIrasa, chAzamizrita bhane paryuSita-vAsI vala, thAu-yA Adi bhADAra sevAnA alizraDa dhAraNa urIne tenI zodha ure che tethe antacaraka che. tathA " For Private And Personal Use Only
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU05 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNam 593 AhAra lene kA abhigraha dhAraNa kara usakI gaveSaNA karate haiM ve antavaraka haiM / tathA prAntacaraka ve munirAja haiM jo purAne vala, caNaka evaM kulI Adi ana ko lene kA abhigraha baddha hokara gocarI karate haiN| tathA jo rUkSa bhojana hI maiM lUMgA, isa prakAra kI pratikSA dhAraNa karate haiN| jo U~ce nIce kuloM meM sAmAnya rUpa se bhikSA grahaNa karane ke svabhAvavAle hote haiM ve samudAnacaraka haiM annalAyaka - annase, arthAt afra fazeSa ke kAraNa vAsI anna khAne se glAna arthAt kRzadupale jo hai ve avaglAyaka haiN| bhikSA vizuddhi ke sivAya jo maunavratako dhAraNa kara AhAra ke liye jAte haiM ve maunacaraka sAdhu haiN| tathA jinakA aisA kalpa hotA hai ki jo AhAra hameM saMsRSTa-bhare hue hAtha aura bhAjana - pAtra se diyA jAvegA bahI maiM lUMgA ve saMsRSTa kalpika haiN| tathA - tajjJAnasaMsRSTa kalpika ve munijana haiM jo isaprakAra kA niyama lete haiM ki jisa prakAra kA dravya dene yogya hai vaha usI prakAra ke dravya se saMsRSTa hasta bhAjana se diyA jAvegA to hI legeM / jo isa prakAra kA niyama dhAraNa karate haiM ki dAtA ne jisa AhAra ko apane Apa apane pAsa khAne ke liye rakhA hogA vahI hama legeN| isa prakAra ke abhigraha vAle prAntava munirAja temane kahe che ke jee jUnAM vAla, caNA, kaLathI Aphri anna levAne abhigraha karIne gocarI kare che. tathA je evI pratijJA dhAraNa re cheDe hu' 3kSa (yu) lokna 4 zitebhane rUkSacaraka uDe che. eka sarakhI rIte UMcA tathA nIcA kuLamAM bhikSA grahaNa karavAnA svabhAvavALA che tethe samudAnacaraka che. annalAyaka - mAsa alizrahane bho vAsI bhanna khAvAthI glAna eTale ke kuza-duHkhA paDI gayelAM heAya temane annaglAyaka kahe che. bhikSA vizuddhinA sivAya, je sAdhu maunavrata dhAraNa karIne AhArane mATe jAya che temane maunara kahe che. tathA jemanA evA nizcaya-dhAraNA hoya che " ne AhAra abhane saMsRSTa-laresA hAtha tathA bhAjana pAtramAMthI mahezavAze te ardhazu" mevA bhuniyAne saMsRSTakalpika De che. tathA je munijane evA prakAranA niyama kare che ke vaheArAvavAnuM je dravya hoya te eja prakAranA dravyathI bharela pAtramAMthI vaheArAvavAmAM Avaze teA ja laiza, te bhuninAne tajjAtasaMsRSTakalpika De che. ne bhunino mev| niyama dhAraNa kare che ke dAtAe peAte ja pAtAne khAvA mATe je AhAra peAtAnI pAse rAjyo hoya te ? huM sAza mA amaranA aliyaDa dhArI bhuniyo| upani pra0 75 For Private And Personal Use Only
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre upanihitaka haiN| zaMkA Adi doSoM ke parihAra se zuddha AhAra kA grahaNa karanA isakA nAma zuDheSaNA hai| isa zuDheSaNA se jo saMpanna hote haiM ve zudvaiSaNika haiN| arthAt zaMkA Adi doSoM se rahita zuddha AhAra ko grahaNa karane kA jinakA abhigraha hotA hai ve zudvaiSaNika haiN| saMkhyApradhAnavAlI dattiyoM se jo gocarI ke liye jAte haiM arthAt dAtA ke hAtha se dete samaya sAdhu ke pAtra meM bhaktAna Adi kA jo eka bAra avicchinnarUpa se giranA use datti kahate haiM, isa prakAra kI pA~ca cha AdidattiyoM ke lene kA abhigraha jinheM hotA hai ve saMkhyAdattika haiN| jina sAdhuoM ko aisA niyama hotA hai ki hama usI AhAra ko leMge jo hamAre dRSTi gocara hogaa| isa prakAra ke niyamavAle sAdhu dRSTilAbhika kahe jAte haiM / tathA adRSTalAbhika ve sAdhujana haiM jo pAkagRha ke bhItara se nikale hue aise bhojana ko ki jo dRSTi meM to AyA nahIM hai kevala kAna se hI usakA nAma suna liyA hai use lene kA niyama dhAraNa karate haiN| athavA-pUrva meM anupalabdha dAtA se hI maiM bhikSA lUgA' isa prakAra kA jo niyamavizeSa rakhate haiM ve adRSTalAbhika muni haiN| 'hesAdho! maiM Apa ke liye kyA , arthAt Apake liye kipta vastu kI isa samaya cAhanA hai ' isa prakAra dAtA ke dvArA praznaviSayIkRta vastu hirA kahevAya che. zuSaNa eTale zaMkA Adi de irahita zuddha AhAra grahaNa kare te A zuSaNayukta munijane vaNika kahe che eTale ke zaMkA Adi dethI rahita zuddha AhAra grahaNa karavAne jemane abhigraha che teo zuddhaSaNika che, saMkhyA pradhAnavALI dariyethI je gecarIne mATe jAya che eTale ke dAtAne hAthathI ApatI vakhate sAdhunA pAtramAM bhaktapAna AdinuM dhArAvaLI tUTayA vinA eka vakhatamAM jeTaluM pravAhI reDAya tene datti kahe che, A prakAranI pAMca, cha Adi datti levAne jemane abhigraha heya che temane saMsthAtti kahe che. je sAdhuone e niyama hoya che ke je AhAra amArI najare paDaze te ja AhAra ame laIzuM, evA niyama // sAdhugAne dRSThilAbhika 4 cha. tathA aSThilAbhika bhunizana tebhane kahe che ke jeo rasoDAmAMthI bahArakADhavAmAM Avela evuM bhojana svIkAre che ke je najare paDayuM hotuM nathI paNa tenuM nAma ja kaNe paDyuM hoya che. athavA "agAu jenI pAsethI dAna grahaNa na karyuM hoya evA dAtA pAsethI ja dAna grahaNa 42" mevA bhanine adRSTalAbhika 49 cha. " bhuni ! hu~ mApane bhATa zu AY " meTale " mA5 matyAre zI 12tu sevA bhAga cho" mA For Private And Personal Use Only
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU04 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNam 555 ko lene kA jinake abhigraha hotA hai ve pRSTalAbhika muni haiM jo AcAmAlavrata (AyaMbila ) se yukta hote haiM ve AcAmlika muni haiM / pAraNA ke divasa bhI jo pUrvArddha ke samaya khAne pIne kA tyAga kara dete haiM ve purimaDUpUrvArddhaka muni haiM / tathA jo pAraNA ke dina bhI ekAzanavrata ke dhArI hote haiM ve ekAzanika haiM / jo ghRta Adi padArtharUpa vikRtiyoM se vihIna hI bhojana lete haiM ve nirvikRtika muni haiM / 'pAtra meM girane pahile jo bhikSA kI vastu saktukAdi rUpa modaka Adi piNDa arpita karate samaya bIca meM hI phUTakara pAtra meM par3egI use hI maiM lUMgA' isa prakAra jo niyama dhAraNa karate haiM ve bhinnapiMDapAtika muni haiM / ' itanI hI vastu - bhakSyapadArtha khAne yogya hama bhojana meM khAveMge ' aisA niyama jina sAdhuoM ke hotA hai ve parimitapiMDapAtika muni haiN| nIrasa, taka (chAcha)mizrita aura paryuSita valla caNaka Adi anna kA jo AhAra karate haiM ve antAhArI muni haiM / purAnIM kuladhI, balla, canA Adi anna kA jo AhAra karate haiM ve prAntAhArI muni haiM / jo rasavarjita AhAra lete haiMarthAt jo muni hiMga Adi ke badhAra se varjita AhAra ko lene ke niyamavAle hote haiM ve arasAhArI haiN| jinameM rasa nahIM hotA aise pramANe dAtA dvArA praznaviSayIkRta vastu levAne jemane abhigraha hoya che temane prathrusrAmitra muni kahe che. je muni AcAmAlavata yukta heAya che temane AcAmAlika suni uDe che. pAraNAne divase pAzu ne pUrvAddha madhyAhna pahelAM bhASAyIvAno tyAga ure che tebhane parimanu-pUrvArddhaka bhuni uhe che. tathA ne pAraNAne divase paNa ekAsana vrata dhArI hoya che temane jJAAniSTha kahe che. je ghI Adi padArtharUpa vikRtiyAthI rahita bheAjana le che temane nivRitti suni kahe che " pAtramAM paDayA pahelAM je bhikSAnI vastu-mastu kAdirUpa medaka AdipiMDa arpaNa karatI vakhate vacceja bhAMgI jaI ne pAtramAM paDaze tene ja huM laIza A prakArane niyama dhAraNa karanAra munine khriviMdAtijJamuni he che. "ArasI vastu jAdya padArtha -hu lobhanamA AAzi " evA niyama dhAraNa 42nAra bhuninAne parimitapiMDapAtika uDe che. nIrasa, chaashmizrita, ane paSita vAsI vAla, caNA Adi annane AhAra karanAra munijanAne antAhArI kahe che. jUnI kaLathI, vAla caNA Adi annanA AhAra karanAra munione prAntAdAtta kahe che. je rasahita AhAra le che eTale ke je muni hiMga AdinA vaghArathI rahita AhAra levAnA niyamavALA hoya che " For Private And Personal Use Only
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra purAne dhAnya odana Adi anna se niSpanna hue AhAra ko lenekA jinakA niyama hotA hai ve viralAhArI muni haiM / vRtAdi ke saMbaMdha se varjita hue rUkhe lUkhe AhAra ko lene kA jinakA niyama hotA hai ve skSAhArI muni haiM / badarI phala bora ke pise hue cUrNa Adi kA, tathA kulathI kodrava Adi se bane hue AhAra kA jo sevana karate haiM ve tucchAhAro muni haiN| isI taraha anta AhAra se jo jIte haiM ve antajIvI, prAnta AhAra se jo jIte haiM ve prAntajIvI, rUkSAhAra se jo jIte haiM ve rUkSajIvI, tucchAhAra se jo jIte haiM ve tucchajIvI muni hai| azana Adi kI prApti hone para athavA nahIM hone para jinakI bAhirI ceTA meM-mukha meM cakSurAdi indriyoM meM mlAnatA nahIM AtI hai ve upazAntajIvI muni haiN| tathA antaraMga meM jina sAdhuoM ke AhAra Adi kI aprApti meM krodhAdi kaSAyoM kA upazamana rahatA hai ve prazAntajIvI bhuni haiM / dopavarjita annAdi ke khAne se ho jo apanA jIvana nirvAha karate hai ye viviktajIvI muni hai / kSIra-dugdha,madhu-zarkarA Adimadhuradravya aura sarpi-dhRta,inapadArthokA jo AhAra nahIM karate haiM ve akSIramadhusarpiSka muni haiM / madya aura mAMsa kA AhAra nahIM karane amadyamAMsAzika muni kahalAte hai |jo atizayarUpa temane rasAhAra kahe che. jemAM rasa hotuM nathI evA jUnA dhAnya, cekhA Adi annamAMthI taiyAra thayela AhAra levAnA niyamavALA munione varasANA kahe che. ghI vinAne lukhe AhAra levAne jemane niyama che temane kANA muni kahe che. bera Adi phaLonuM cUrNa AditadhA kaLathI kedarA vageremAMthI banelA AhAranuM je sevana kare che temane tujhalhArI kahe che, e ja pramANe anta AhArathI je jIve che tabhane antajIvI, prAnta mADAthI 27 cha bhane prAntajIvI, 3kSa maahiirathI je jIve che temane dakSanIcI ane tuccha AhArathI je jIve che temane tucchakIvI muni kahe che. bhejana Adi prApta thAya ke na thAya chatAM paNa jemanI mukhamudrAmAM, cakSurAdi IndrimAM plAnatA dekhAtI nathI temane 35shaantjiivii bhuni 4 cha. tathA manta2 mA ? sAdhuyAne AIShinI maprA(Avi dhAdi pAyArnu upazamana 2 cha tes| prazAntajIvI bhumi cha, doSA 2Dita bhannAhi mAna paataa| na nivaDa sAye cha tebhane viviktajIvI bhuni 4 cha. kSI2-65, madhu-sA42 mAhi madhura dravya tathA sarpi ta e padArthone je AhAra nathI karatA temane kSIramapularjika muni kahe che. madya ane mAMsane je AhAra karatA nathI temane samAnatAzi muni For Private And Personal Use Only
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU04 ahiMsAprApta mahApuruSanirUpaNam 597 kotsarga Adi tapazcaraNa karate haiM ve sthAnAtiga muni haiN| eka rAtrikI Adi pratimAvAraNa kara kAryotsarga vizeSarUpa meM hI rahate haiM ve pratimAsthAyI muni haiN| jinakA sthAna utkuTuka hotA hai, arthAt jo utkuTa Asana se baiThate haiM ve sthAnotkuTuka haiN| siMhAsana para baiThe hue vyakti kA ki jisake donoM paira nIce Tike hue hoM jaba ve siMhAsana nIce se haTA liyA jAtA hai to vaha usa samaya usI sthiti meM - arthAt- apanI pUrva kI sthiti meM hI rahe to usa Asana kA nAma vIrAsana hai| isa Asana ko jo Acarita karate haiM ve vIrAsanika muni haiN| jisa Asana meM donoM puta samAnarUpa se jame rahate hai usa Asana kA nAma free hai| isa niSayA se jo baiThate haiM ve naipadhika hai| daMDa kI taraha jinakA zarIra bhUmipara Ayata - laMbA- jisa Asana meM rahatA hai - usakA nAma daMDAyata Asana hai / isa Asana ko jo Acarita karate haiM ve daNDAyatika haiM / arthAt-jisa meM jamIna para daMDa kI taraha laMbA hokara soyA jAtA hai usa Asana ko jo muni karate haiM ve daNDAyatika muni kahalAte hai| jisa Asana meM donoM pairoM kI er3I aura mastaka kA pRSThabhAga jamIna para lagA rahatA hai, tathA pITha kA bhAga jamIna se uThA kahe che. je atizaya pramANamAM kAryotsarga Adi tapazcaraNa kare che. temane sthAnAtiga muni che ? me zatrinI Adi pratibhA dhArAzu ne ayo. tsanA vizeSarUpamAM rahe che temane pratimAsthAcI muni kahe che. jemanuM sthAna utkuTu' hoya che, goTase hai ? utTuGa Asane mese che tebhane sthAnorakuTuka suni kahe che. siMhAsana para beThela vyakti ke jenA banne paga nIce TekavelA hAya, tenI nIcethI siMhAsana khaseDI levAmAM Ave chatAM paNa te jo potAnI eja sthitimAM eTale ke potAnI agAunI sthitimAM rahe te te Asanane vIrAsana kahe che. A AsananuM sevana karanAra munine vIsaniSTha kahe che, je AsanamAM ane puta samAna rIte dRDha rahe che te AsananuM nAtha niSadyA che. A niSadyAthI je bese che tene naiva kahe che daMDanI jema jemanuM zarIra jamIna para Ayata-lakhAyela sthitimAM je AsanamAM rahe che te Asanane daMDAyata Asana De che. yA Asana uranArane daNDAyatika bhuni uhe che. bheTale ke jemAM jamIna para daMDanI jema lAMkhA thaI ne sUi javAya che, te Asana je mumina kare che temane GAyatindra muni kahe che je AsanamAM anne paganI eDI tathA mastakaneA pAchaLanA bhAga jamIna para lAgI rahe che tathA pIThanA For Private And Personal Use Only
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tathA-' suyadharaviditatthakAyabuddhiNo' bhUtadharaviditArthakAyabuddhayaH zrutadharAHzrutajJAninastaitridito jJAto'rthakaH yaH tattvajJAnarAziH zrutasamUho yayA sA zrutadharaviditArthakAyA, tAdRzI buddhiyeSAM te tathoktAH, tathA- dhIramaibuddhiNo rahatA hai-usa Asana ko lagaDAsana kahate haiN| isa Asana se jo muni zayana karate haiM ve lagaMDazAyI muni haiM / sote samaya jo eka hI karayaTa se sote haiM-karavaTa nahIM badalate hai-aise muni eka pAzcika haiN| jo sAdhujana, zIta, uSNa Adi kI AtApanA lete haiM ve AtApa muni haiN| hemanta Rtu meM jo prAvaraNa se rahita hote haiM ve aprAvRta muni haiN| jo muni apane mukha ke leSmA ke apariSThApaka hote haiM ve aniSThIvakamuni haiM / jo muni zarIra meM khujalI calane para bhI use nahIM khujAte haiM ve muni akaNDUyaka hai / tathA jo apane kezoM kA mUcha dADhI Adi ke bAloM kA-tathA nakhoM kA saMskAra nahIM karate haiM-jaise haiM vaisA hI unheM rakhe rahate haiM aise muni dhRtakezazmazrulomanakhavAle kahalAte haiM yaha jina kalpika muniyoMkA tathA jo muni apane samasta zarIra kA saMskAra nahIM karate haiM ve muni sarva, gAtrapratikarmavimukta haiM / tathA ( suyadharavidiyatthakAyabuddhiNo ) zrutajJAniyoM dvArA tattvajJAnarAzirUpa zrutasamUha jisake prabhAva se vidita hotA hai aisA jinhoM kI buddhi hai tathA (dhIramahabuddhiNo) avagrahAdirUpamati bhAga jamInathI addhara rahe che, te Asanane laguDAsana kahe che. te Asane je muni zayana kare che temane DhAMkarAcI muni kahe kahe che. sUtI vakhate je me 54the zayana re che-54432vatA nathI-tevA bhuniya! ekapArzvika 49. pAya che. 2 munijanA zIta, sabhI mAhinI mAtApanA se che temane aatoja muni kahe che, hemanta tumAM je prAvaraNathI rahita hoya che. temane aprAvRtta bhuni cha. re muni potAnA bhupanA dobhAnA apariDAyaka hoya che temane niH8Iva kahe che je muni zarIramAM khujalI zaLa AvavA chatAM paNa tene khajavALatA nathI temane awdUca muni kahe che. je muni potAnA kezanA-mUMcha, dADhI AdinA vALanA tathA nakhanA saMskAra (chedana) karatA nathI, jevA hoya tevA ja tene rahevA de che, evA munione dhRtakezazmazrulomanakhA hai. tathA muni potAnA masta zarIrana 242 42 // nathI te bhuniyAne sarvagotrapratikarmavimukta tathA " suyadhara vidiyasthakAyabuddhiNo" zrutajJAnI va tatvajJAnarAzi zrutasabhUnA prasAthA vihita pAya che sevA bhanI bhuddhi tathA " dhIramaibuddhiNo" bhanI For Private And Personal Use Only
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 1 sU0 4 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNamU ya' dhIramatibuddhayazva-dhIrA-sthirAmatiH avagrahAdikA, buddhiH zrotpattikyAyeSAM te tathoktAH, tathA 'je te 'the te, 'AsIvisauggateyakappA' AzIviSo. gratejaH kalpAH AzIviSAH sAste ca te ugratejasaH ghoraviSadharAzca AzIvipogratejasastattalyAH ye te AzIvipogratejaH kalpAH / tathA 'nicchayavavasAyapa-jja ttakayamaIyA ' nizcayavyavasAyaparyAptakRtamatayA nizcayaH vastunirNayo, vyavasAyAudyamaH puruSakAraiti yAvat tadviSaye paryAptA-paripUrNA kRtA-vihitA matirbuddhiyaste tathoktAH sakalavastunirNAyakA ityarthaH tathA-' Nicca sajjhAyajjJANA' nityaM svAdhyAyadhyAnAH-nityaM-sarvadA svAdhyAyo-vAcanAdikam , dhyAnaM durdhyAnatazcittaniroddharUpaM yeSAM tathoktAH, ataeva ' aNuvaddhadhammajjhANA' anubaddhadharmadhyAnA:anubaddha-dhArApravAhanyAyena nirantaraM dhRtaM dharmadhyAnam-AjJAvicayApAyavicayavipAkavicayasaMsthAnavicayarUpaM yaiste, tathA-'paMcamahabbayacarittajuttA' pazcamahAvratacAritrayuktAH paJcamahAvratAni-ANAtipAtAdiviramaNalakSaNAni tadrUpaM yaccAritraM tena evaM autpattikI Adi buddhi jinakI dhIra-sthira hai, tathA (je te AsI visauggateyakappA ) jo sarpa ke samAna ugrateja vAle hai, (nicchuyavava. sAyapajjattakayamaiyA ) nithayavastunirNaya karane meM evaM udyama-puruSArtha karanemeM jinhoMne apanI buddhi ko paripUrNa banA liyA hai, arthAt jo acchI taraha se samasta vastuoM kA nirNaya karane vAle haiM tathA (niccaM sajjhAyajjhANA ) jo nitya hI vAcanAdirUpa svAdhyAya meM evaM ArcaraudrarUpa durdhyAna se citta nirodharUpa dhyAna meM magna rahate haiM, isIliye (aNubaddhadhammajjhANA) dhArA pravAha nyAya se jinakA nirantara AjJAvicaya, apAyavicaya, saMsthAnavicaya rUpa dharmadhyAna hotA rahatA hai, tathA ( paMcamahanvaya carittajuttA ) jo prANAtipAtAdi viramaNarUpa paMcamahAvratoM se apAhi35 mati mane mautpattisI mA muddhi dhIra-sthi2 che, tathA "je te AsI visauggateyakappA" sapanA samAna 3 tevan cha, "nicchaya yavasAya pajjattakayamaiyA" nizcayavastu nirNaya 42vAmA bhane dhama-52SArtha karavAmAM jemaNe pitAnI buddhine paripUrNa banAvI lIdhI che, eTale ke je sArI samasta vastumAno niSNu ya 42 // 2 cha, tathA "niccaM samAyajjhANA" re nityAyanA3i5 svAdhyAyamA bhane mAtraudra35 dunibhAyI vittanirodha35 jJAnamA dIna 27 cha, tethI " aNubaddhadhammajjANA" dhArA pravAha nyAyathI jemanuM nirantara ajJAvicaya, apAya vicaya, saMsthAna viyarUpa dharma dhyAna 2yA 42 cha, tathA "paMcamahanvayacarittajuttA" ke pratipAtAla 12 For Private And Personal Use Only
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 600 praznavyAkaraNasUtre yuktA yete tathA-'samiyAsamiIsu ' samitAH samitipu-IryAdipaJcasamitibhiryuktA ityarthaH, tathA-' samiyapAvA ' zamitapApAH zamitaM-zAntaM pApaM ANAtipAtAdirUpaM yeSAM te tathoktAH, tathA 'chabihajagavacchalA' SaDvidhajagadvatsalAH SaD jIvanikAyahitA ityarthaH, tathA-yete ' NiccamappamattA' nityamapramattAH sarvadA pramAdarahitAH santi, 'eehiya' etaizca pUrvoktaguNaviziSTaiH, tathA-' aNNehi ya' anyaizca anukUlalakSaNaiguNavadbhiryA sA-jagatmasiddhA epA bhagavatI ahiMsA 'aNupAliza' anupAlitA- vAGmanaHkAyayogairArAdhitetyarthaH // sU-4 / / yukta bane hue haiM, tathA ( samiisusamiyA ( jo IryA Adi pAMca samitiyoM se yukta haiM aura isI kAraNa se ( samiipAvA ) jinhoM ke prANAtipAdirUpa pAra zAMta ho cuke haiM, tathA ( chavviha jagavacchalA) jo sadA chahakAya ke jIvoM kI rakSA karane meM vatsala bhAvavAle hote haiM tathA (NiJcamappamattA) jo pAMca pramAdoM se nitya rahita hote haiM (eehiM) aise ina pUrvokta guNoM se viziSTa mahAtmAjanoM dvArA tathA ( aNNehiya ) isa prakAra ke lakSaNoM se yukta anya guNavAloM dvArA ( jA sA bhagavaI ) yaha jagatprasiddha bhagavatI ahiMsA ( aNupAliyA ) mana, vacana, aura kAya, ina tIna yogoM kI ekAgratA se acchI taraha ArAdhita kI gaI hai| ___ bhAvArtha-ahiMsA tatva ko yadyapi pratyeka siddhAntakAroMne apane 2 siddhAntAnusAra apanAyA hai| parantu isa tatva kA bAhirI svarUpa vivecana karate ho ve raha gaye haiM / antaraMga svarUpa vivecana unakI dRSTi bhae35 pAya mAnatoyI yuta thayecha, t5|| " samii susamiyA "2 yA sAla pAMya samitiyothI yuta cha bhane se 04 424thI. " samiipAvA" bhanA prAtipAtA3i5 5 / 5 zAnta 24 gayAM che, tathA " chavvihajagavajchala! "sahA 74aayn| vAnI 2kSA 42vAmA patsasa bhAva paNA hAya cha, tathA" NiccamappamattA" 2 sahI pAya pramAhothI 2hita DAya cha "eehi" sevA se pUrvota guNethI yuddhata bhaDAmA 2 // tathA " aNNehiya " ! 542nA guNethI yu: manya guNuyAno vA " jA sA bhagavaI " 240 24||vidhyaat satI mADisa! " anupAliyA" mana, vayana, ane. Aya, ye yogenI ekAgratAthI sArI rIte ArAdhavAmAM AvI che. bhAvArtha--ahiMsA tatvane che ke dareka siddhAntakAe pita pitAnA siddhAntAnusAra apanAvela che, paNa A tatvane bAhya svarUpanuM ja vivecana temaNe karyuM che. antaraMga svarUpa vivecana temanI najare na paDyuM. tenuM pari. For Private And Personal Use Only
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 1 sU0 4 ahiMsAprAptamahApuruSanirUpaNam 601 meM nahIM aayaa| isakA kAraNa kevala yahI duA ki unako antaraMga dRSTi isa mahanIya tA taka gaharAI ke sAtha nahIM pahuMca paaii| isake vAsta. vi antaraMga svarUpa kA vivecana yadi hameM kahIM milatA hai to vaha eka bItarAga paraMparA meM hI milatA hai| inakA kAraNa yahA~ yaha huA ki jina tIrthakara ga gadhara AdikoM ne isa tatva kA vivecana kiyA ve bahuta hI bar3I sUkSmadRSTivAle the| jJAna ke pUrNa vikAsa se ve itane adhika vijJAnI pana cuke the ki pratyeka padArtha apanI samasta avasthAoM ke sAtha unake usa viziSTa zAna meM darpaNa meM pratibimba ko taraha praSTa rUpa se prativimbina jhalamallA rahalA thaa| ata: isa prakAra ke jJAna se unhoMne ahiMsA bhAvanI ke vAstavika svarUpa kA darzana kiyA hai tabhI jAkara unhoMne apane siddhAnto meM isakA sUkSmAtisUkSma vivecana kiyA hai| yaha vivekA chanathoM se nahIM ho skaa| yahI bAta sUtrakArane apane isa sUtra dvArA pradarzita kI hai ve kahate haiM ki isa ahiMsA bhAbhavanI ke darzana una mahApuruSoMne kiye hai ki jo aparimita kevala jJAna aura darzana ke adhipati the| zIla, vinaya, tapa aura saMyama se jinhoMne apanI AtmA ko milakula 'sauTaMcI ke ' sone jaisA banA liyA thaa| jinake pAsa rAga dveSa jaise vizAla yodhA pachAr3a khAkara sarvathA vinaSTa ho cuke NAma kevaLa e ja AvyuM ke temanI antaraMga daSTi A mahAna tatvamAM uMDANathI pravezI nathI. tenA vAstavika ataraMga svarUpanuM vivecana ApaNane vItarAga paraMparA sivAya anya sidhdhAtemAM raLatuM nathI. tenuM kAraNa e che ke je tIrthakara, gaNadhara Adie A tattvanuM vivecana karyuM che teo bahu ja dIrghadRSTivALA hatA. jJAnanA pUrNa vikAsathI teo eTalA badhA vijJAnI banI gayA hatA ke pratyeka padArtha tenI samasta avasthAo sahita temanA e viziSTa jJAnathI jemAdarpaNamAM pratibiMba dekhAya tema spaSTarUpe dekhAtA hatA, tethI e prakAranAM jJAnathI temaNe bhagavatI ahiMsAnA vAstavika svarUpanuM darzana karyuM hatuM, tethI ja teoe pitAnA siddhAntamAM tenuM sUphamamAM sakSama vivecana karyuM che. A vivecana chagha vaDe thaI zakayuM nahIM e ja vAta sUtrakAre pitAnA A sUtra dvArA pradarzita karI che. teo kahe che ke A bhagavatI ahiMsAnAM darzana te mahApuruSoe karyA che ke jeo ananta jJAna ane darzananA adhipati hatA, jemaNe zIla, vinaya, tapa ane saMyama dvArA pitAnA AtmAne "se TacanA" senA je vizuddha banAvyuM hatuM. jemanI pAse rAgadveSarUpI samartha yadrA bha bhegA thaIne taddana naSTa thayA hatA. traNeka jemanI pra076 For Private And Personal Use Only
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 602 - praznavyAkaraNasUtre atha ye-ahiMsArUpamathamasaMgaradvAra pAlayitumudyatAsteSAM yadvidheyaM tadAha mUlam-imaMca puDhavI-daga-agaNi-mAruSa-tarugaNa-tasathAvarasavvabhUyasaMjayadayaTTayAe suddhaM uMchaM gayesiyavyaM akayamakAriyamaNAhuyamaNudiThaM akIyakaDaM navakoDihiM parisuddhaM dasahiM yado. sehiM vipamukkaM uggama uppAyaNesaNAsuddhavavagayacuya caiyacattadehaM ca phAsuyaM ca na nisijaka hApayoyaNakkhAsu ovaNiyaM na tigicchAmaMtamUlabhesajjakajaheuM na lakavaNuppAya sumiNajoi. sanimitta kahakuhakappauttaM na viDaMbhagAe na virakkhaNAe na vi sAsaNAe na viDaMbhaNarakkhaNasAsaNAe bhikkhaMgavesiyavvaM, na vi vaMdaNAe na vimANaNAe na vipUyaNAe na vivaMdaNamANa NapUyaNAe bhikkhaM gavesiyatvaM, na vihIlagAe na viniMdaNAe the| tIna loka jinakI caraNa sevA kara apane Apako dhanya mAnatA thaa| unhIM ke AdezAnusAra unakI ziSyapraziSya paraMparA meM hue manaH paryaya aura avidhijJAnadhAriyoM ne isa ahiMsA bhagavatI ko bheda prabhedoM se jAnA, aura use vizeSarUpa se dekhA / pUrvadharoM ne ise zrutanibaddha kiyaa| vaikriyalabdhidhAriyoM ne isa bhagavatI kA Ajanma pAlana kiyA / evaM Abhinibodhika jJAniyoM se lekara sarvagAtrapratikarma vimuktAdi aneka mahApuruSoM ne isa ahiMsA bhagavatI ko apanI 2 zakti ke anusAra bahutahI acchI taraha se pAlA hai // sU04 sevA karIne potAnI jAtane dhanya mAnatA hatA. emanA ja Adeza pramANe temanI ziSya-praziSya paraMparA thaI gayela manaH paryAya ane avadhijJAnIoe A bhagavatI ahiMsAne bheda-prabhede sahita jANI ane tenuM vizeSarUpe darzana karyuM. kriya labdhidhArIoe A bhagavatInuM jIvanaparyata pAlana karyuM. ane Abhinibe dhika jJAnIothI laIne sarvagAtra pratikarma vimuktA Adi aneka mahApurUSoe A bhagavatI ahiMsAnuM pita pitAnI zakti pramANe ghaNI ja sArI zate pAsana thuche. // sU. 4 // For Private And Personal Use Only
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 5 ahiMsApAlakakartavyanirUpaNam na vi garihaNAe navi holaNAniMdaNA garihaNAe bhikkhaM gavesiyavvaM, na vi bhesaNAe na vi tajjaNAe na vi tAlaNAe na vi bhesaNatajjaNatAlaNAe bhikkhaM gavesiyavaM, na vi gAraveNaM na vi kuhaNAe na vi vaNImagayAe na vi gAravakuhaNavaNImagayAe bhikkhaM gavesiyatvaM, na vi mittayAe na vi patthaNAe na vi sevaNAe na vi.mittayapatthaNasevaNAe bhikkhaM gavesiyavvaM, aNNAe agaDDie aduTTe adINeavimaNe akaluNe AvisAI aparitaMtajogI jayaNaghaDaNakaraNacariyavinaya guNajogasaMpautte bhikkhU bhikkhesaNAe Nirae / imaM ca NaM savvajagajIvarakkhaNadayaTTaNAe pAvayaNaM bhagavayA sukahiyaM attahiyaM peccA bhaviyaM AgamesibhadaM suddhaM neyAuyaM akuDilaM aNuttaraM svvdukkhpaavaannviusmnnN||5|| TIkA-'imaM ca puDhavI' ityAdi 'puDhanIdagaagaNimAruyatarugaNatasathAvarasavvabhUyasaMjamadayadvayAe / pRthvIdakAgnimArutatarugaNatrasasthAvara sarvabhUtasaMyamadayArtha, tatra-pRthivI-prasiddhA, daka= pAnIyam , agniH, mAruto-cAyuH, tarugaNaH vanaspatisamUhaH, prasAH-dvIndriyAdayaH, sthAvarAH pRthivyAdipaJcakam , eteSAM sarvabhUtAnAM sarvamANinAM saMyamo rakSaNaM ___ jo isa ahiMsArUpaprathamasaMvaradvAra ko pAlana karane ke liye udyata haiM unheM kyA karanA cAhiye so kahate haiM-'imaM ca ' ityAdi ! TIkA-(puDhavI-daga-agaNi-mAruya-tarugaga-tasa-thAvara-savvabhUya saMjabha dayaTThAe ) pRthivI, daka-jala, agni, vAyu, vanaspati samUha, dvIndriyAdika pAMca sthAvara, ina saba prANiyoM kI rakSA nimitta dayArUpa jeo A ahiMsArUpa prathama saMvaradvAranuM pAlana karavAne mATe taiyAra thayA che tamo zu 42 te --- " imaca" dhyA sAtha-(puDhavI, dA, agaNi, mAruya, tarugaNa ,tasa,thAvara,samabhUya,saMjamadayaTTAe) pRthivI, 64, , ni, vAyu, vanaspati samU, dvandriyAhi trasa, pRthivyAdika pAMca thAvara, e badhA prANIonI rakSA nimitta dayArUpa prajanane For Private And Personal Use Only
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tinimicA yA dakAyA tasyA artha ayojana tasmai, ' imaM ca ' idaM ca-vakSyamANa 'suddhaM ' zuddha nirdoSaM 'ucha' uJcha-stokaM stokaM grahaNarUpamazanAdikaM ' gavesayavyaM ' gaveSitavyam , yathA-lUtAnakSetrAtkagAdAnaM tathaiva sAdhunA'pi gRhasthArtha niSpAditamannAdikastokaM stokaM gaveSaNIyamiti bhAvaH kIdRzam-ucchaM gaveSitavyam ? ityAha-'akayaM ' akRtaM sAdhu nimitta maniSpAditam , 'akAriyaM' akAritam-anyadvArA na kAritam , tathA-'agAhUyaM ' anAhatam-gRhasthena sAdhoranimantraNapUrvakaM dIyamAnam , ' aNuddiTuM' anuddiSTam audde zikSAdi dopavarjitam , tathA-'akIyakaDaM' akrItakRta-sAdhUnAM kRte mUlyenAniSpAditam / etadeva varNayannAha-'navakoDohiM ' nakoTibhiH, na hanti 1, na ghAtayati 2, ghnantaM prayojana ke liye ( imaM ca ) isa vakSyamANa (suddhaM uMchaM gavesiyavvaM) zuddha-nirdoSa, AhAra Adi ko uMcha thor3e 2 rUpa meM gaveSagA karanA cAhiye, arthAt jisa prakAra kATe gaye kheta se kagoM kA AdAna kiyA jAtA hai usI prakAra sAdhu ko gRhastha ne apane liye banAye hue bhojana Adi meM se thor3I thor3I mAtrA meM usake yahAM se AhAra Adi lenA caahiye| AhArAdi ( akayaM ) sAdhu ke nimitta usane nahIM banAyA ho aura (akAriyaM) na dUsaroM se usane banavAyA ho (amAhuyaM ) bulAkara-arthAt-nimaMtraNa karake jo na diyA jAya, (aNuTThi) auddezika Adi doSoM se jo jita ho, tathA (aphIyakaDaM ) sAdhuoM ke nimitta mUlya dekara jo nahIM kharIdA gayA ho tathA (nava koDihiMparisuddhaM ) navakoTiyoM se arthAt nau prakAra se jo parizudra ho, arthAt jisa AhAra meM sAdhu ke nimita jIvoM ko hiMmA nahIM huI ho, na bhATa (imaM ca ) isavakSyamANa, (suddhaM uMcha gavesiyavvaM ) zuddha, niSi mADa2 AdinI zeDA thoDA pramANamAM gaveSaNA karavI joIe, eTale ke jema vaNAyela khetararamAMthI kaNenuM AdAna karAya che, e ja pramANe sAdhue, gRhastha dvArA pitAne mATe banAvAyela bhejana AdimAMthI thoDAM thoDAM pramANamAM AhAra mAha sevanadhya. tethe te 26 ( akayaM) sAdhune mATe manAya i na nahI, mane (akAriyaM) ulonnI pAse manAvarAcyA DAvA me nahI. ( aNAyaM) mAsAvIne meTa te nimatrIne re na apAya, (aNuvidra) mohazimahiSAthI re hita DAya, tathA (akIyanaDaM ) sAdhune bhATa bhUkSya mApAne te bharI hAyasana ya, t| ( navakoDihi parisuddhaM ) noTIsa vaDe-nava prakAre je parizuddha hoya, eTale ke teNe sAdhune nimitte bIjA pAse hiMsA For Private And Personal Use Only
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkAa0 1 0 5 ahiMsApAlakakarttavyanirUpaNam 605 nAnujAnAti 3, na pacati 4, na pAcayati 5, pacantaM nAnunAnAti 6, na krINAti 7, na krApayati 7, krINantaM nAnujAnAti 9, ityetA navakoTayaH, AbhiH 'parisuddhaM ' parizuddhaM, tathA-'dasahiM ya dosehiM' dazabhizca doSaiH-zaGkitAdidazadoSaiH 'vippamukkaM' viSamuktam, 'uggamauppAyaNesaNAsuddhaM' udgamotpAdanaSaNAzuddhaM-AdhAkarmAdayaH poDaSa udgamadoSAH, dhAcyAdayazca poDaza utpAdanAdoSAH, tadrUpAyA eSaNA=gaveSaNA, tayA zuddham , tathA--' vagayacuyacaiyacattadehaM ca' vyapagatacyutatyAjitatyaktadehaM ca-tatra vyapagatAH svayaM pRthagbhUtA AgantukA piyI likAdayaH, cyutAH mRtAH svataH paratovA dAtavyabastvAzritAH usane sAdhu ke nimitta dUsaroM se hiMsA karAI ho 2, aura na sAdhu ke nimitta hiMmA karane vAle kI anumodanA kI gaI ho 3 / tathA sAdhu ke nimitta jo svayaM na pakAyA ho ?, dUsaroM se nahIM pakavAyA gayA ho 2 aura na jisameM pakAne vAle kI anumodanA kI gaI ho 3, tathA sAdhu ke nimitta jo paisA dekara na kharIdA gayA ho 1, na dUsaroM se kharIdavAyA gayA ho 2 aura na jisameM kharIdane vAle kI anumodanA kI gaI ho 3 / isa prakAra kI ina nava koTiyo se vizuddha AhAra Adi kI gaveSaNA sAdhu ko karanI cAhiye / (dasahiya dosehiM vippabhukaM ) jo AhAra zaMkina Adi daza doSoM se pari varjita ho (uggama upAyaNemaNAsuddhaM) udgama, utpAdanarUpa eSaNA-gaveSaNA se zuddha ho-AdhAkarma Adi solaha udgamadoSa haiM, dhAtrI Adi solaha utsadanA doSoM haiN| ina battIsa doSoM se jo rahita ho tathA (vavagayacuyacaiyacattadehaM ) ( vyapagata ) jisa karAvI na hoya, ke Adhune nimitte hiMsA karavAnI anudanA thaI na hoya, tathA sAdhune nimitte je teNe jAte banAvyuM na hoya, bIjA pAse banAvarAvyuM na hoya, ke jene pakavavAnI anumodanA apAI na hoya tathA sAdhune nimitte je paisA ApIne kharIda karyuM na hoya, ke bIjA pAse kharIda karAvAyuM na hoya, ke kharIdanArane kharIdavAnI anumodanA karAI na hoya, e rIte navA 4Are vizuddha mA.2 mAhinI sAdhu gaveSa941 2vI . ( dasahiya dosehi vippamukaM) 2 24172 zati mAha isa hoSAthI 2Dita DAya, (upagamau pAyaNe saNA. suddha) dama, utpaahn||35 meSa gaveSaNAthI zuddha DAya,-mAthAbha mAha se ume doSa che, dhAtrI Adi soLa utpAdano deza che e batrIsa thI je rahita hAya, tathA (vavagayacuyacaiyacattadeha) (vyAta) mADAmAthI hI mAli 94 te 21 26 // jaya, tathA (cuya) / 215 cava gayA For Private And Personal Use Only
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 606 praznavyAkaraNasUtra pRthivIkAyikAdayaH 'caiya' tyAjitAH dAtavyapadArthAt dAyakena bhRtyAdi dvArA pRthakkAritAH, athavA 'cattA' svayameva dAyakena tyaktAH pRthakRtA dehAH= jIvazarIrANi yasmAdAhArAtat tathoktam , ataeva 'phAsuyaM ca ' prAsukaM cavyapagatajIvaM ca, etAdRzam-AhAramazanAdikaM gapeSitavyam / tathA kIdRzaM bhaikSaM na gaveSitavyam ? ityAha-'na nisinjakahApayoyaNakkhAsu ovaNIyaM' na niSadya kathApayojanAkhyAzrutopanItaM, tatra-niSadya Asane upavizya yat kathAprayojanadharmakayAnimittam AkhyA zrutam AkhyAna prativadvazAstraM, tena tathAvidhakathAkaraNena, yat upanItam-dharmakathAkarne dAyakena dAtumAnItamazanAdikaM, tanna gaveSitavyamityagreNa sambandhaH / tathA-' na tigicchAmanamUlabhemajjakajjaherDa' na cikitsAmantramUlabhaiSajya kArya hetu = cikitsA-roganivAraNalakSaNA, mantrA AhAra se pipIlikAdika jIva svayaM alaga ho gae hoM tathA (cuya) jIva svayaM caca gaye hoM athavA agnyAdi ke saMyoga se cavagaye hoM, ( cazya ) dAtA ne bhRtyAdi dvArA pRthaka karA diye hoM, ( catta ) svayaM dAnA ne pRthak kara diye hoM, (phAsuyaM ca) prAtuka aisA azana Adi munijanoM ko kalpya hai aura aise hI AhAra kI unheM gaveSaNA karanI cAhiye / tathA jo aisA na ho usakI unheM gaveSaNA nahIM karanI cAhiye, isI viSayako aba sUtrakAra " na nilijja" ityAdi pado dvArA prakaTa karate haiM, ve kahate haiM ki (na nisijaka kahApoyaNakvAsu ovaNIyaM) Asana para baiTha kara dharma kathA sunAte samaya yadi koI dAtA una munijana ke pAsa dene ke liye azanAdi deya dravya lAyA ho to vaha una munijanoM ko kalpatA nahIM lenA hai / tathA-(na tigicchAmaMtamUlabhesajakajaheu) jisa bhakSya kI prApti meM muni ko cikitsA-roganivAraNa ke nimitta hAya athavA ani mAhinA sayogathI nAza pAbhyA hAya, ( caiya) hAtAne nodi dvA21 2 421vyA khAya, (catta) hAtAte tebhane 2masa yo DAya, ( phAsuyaMca ) prAsuka va mA.2 mA manisAne 48 cha bhane sevA ja AhAranI temaNe gaSaNA karavI joIe, tathA je AhAra evo na hoya tenI gaveSaNa temaNe karavI joIe nahIM. e ja viSayane have sUtrakAra " misinja" tyAhi ho / pragaTa 43 cha. terI yAre che (na nisijjakahAyaoyaNakakhAsuovaNIyaM ) bhAsane mesIna 4aa sAvatA mate ne ke dAtA te munine ApavAne mATe azanAdi devadravya lAvyuM hoya te te ninAne 565tA nathI, tathA (natigicchAmaMta mUla bhesajjakajaheu) 2 AhAranI prApti mATe munine cikitsA-ga nivAraNa mATe IlAja, maMtra For Private And Personal Use Only
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a01 sU0 5 ahiMsApAlakakartavyanirUpaNam 607 bhUtAdinigrahalakSaNaH, mUlam vRkSavallyAdInAM, bhaiSajyaM dravyasaMyogarUpam , etaccatuSTayarUpaM kAryameva hetu yatra tattatho bhaikSaM na gaveSitavyamityagraMNa sambandhaH / tathA-'na lakavaNuppAyamumiNa joisa nimittakahakuhakappauttaM' na lakSaNotpAta svama jyotiSa nimitta kathAkuhaka prayakta-tatra-lakSaNaM-strIpuruSAdi lakSaNaM, utpAtAH =bhukampAdizAstrANi, svamaH-svamazAstram , jyotiSa nakSatrAdi zubhAzubhasUcaka zAstram nimittaM bhUtabhaviSyadAdi sUcakaM zAstram , kathA-kAmakathA sUcakaM zAstram, kuhakaM-pareSAM vismayotpAdakaprayogaH, ebhiH prayogairvismitena dAyakena prayukta ilAja, maMtra-bhUtAdi graha ke nigraha nimitta upAyabhUta maMtra kA prayoga, mUla-vanauSadhi, evaM bhaiSajya-aneka auSadhi mizrita davA, aisI bhikSA munijanoM ko kalpya nahIM hotI hai / tathA na lakkhaNuppAyasumiNajoisaninittakahakuhakappauttaM ) jisa bhikSA kI prApti muni ko lakSaNoM ke strI puruSa Adi ke cihnAdikoM ke-dikhAne kA pradarzana karanA par3e, bhUkaMpa Adi ke zAstra kA kathana karanA par3e, svapnazAstra kA, jotiSazAstra kA, nimitta zAstra kA, kAma kathA sUcaka zAstra kA, tathA dUsaroM ke liye AzcaryotpAdaka prayogoM kA sahArA lenA par3e, aisI bhikSA munijana ke liye kalpya nahIM hai / tAtparya isakA yaha hai ki dAtA ko unake hasta Adi kI rekhAo se prasanna karake, bhUkaMpa Adi kA zubhAzubhaphala kathana karake, kAma varddhaka kathAoM ko kaha karake, sapna zAstra kA prarUpaNa karake, jyotiSazAstra meM apanI vidvattA kA pradarzana karake tathA AzcaryakArI prayogoM ko dikhA karake yaha kahanA ki maiM yahuta bhUtAdigrahanA nigrahane mATe upAyabhUta maMtrane praga, mULa-vanauSadhi, ane bhiSajya-aneka auSadhi mizrita davA, Adi batAvavuM paDe evo AhAra muri nAne 48 nahI tathA (nalakkhaNuppAya sumiNajoisanimitta kaha kuhakappau ) je bhikSAnI prApti mATe munine strI-puruSa AdinA cihnAdikane batAvavAnuM pradarzana karavuM paDe. bhUkaMpa AdinA zAstronuM kathana karavuM paDe, svama zAstra, tiSazAstra, nimitta zAstra, kAmakathA sUcaka zAstra, tathA bIjAne mATe AzcaryotpAdaka pra vagerenI madada levI paDe evI bhikSA munijanane kalpa nahIM tenuM tAtparya e che ke dAtAne temanA hasta Adini rekhAo vaDe khuza karIne, bhUkaMpa AdinuM zubhAzubha phaLa kahIne, kAmavardhana kathAo kahIne, svapna zAsanuM prarUpaNa karIne, jyotiSazAstramAM pitAnI vidvatA batAvIne, tathA AzcaryakAraka praNe batAvIne pite bahu ja mahAna vidvAna che evI chApa For Private And Personal Use Only
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 608 praznavyAkaraNasUtre bhaikSaM na gaveSitavyam / tathA-' na vi DaMbhaNAe' nApi dambhanayA-mAyAprayogeNa bhaikSaM gavepitavyam , evaM ' navi rakkhaNAe' nApi rakSaNayA=dAyakavasturakSaNena, 'na vi sAsaNAe' nApi zAsanayA zikSaNena tava putrapautrAdika zikSayiSyAmIti kathanena samudAyenAha-'na viDaMbhagaraktakhaNasAsagAe' nApi dambhanavar3A bhArI vidvAna hUM ata: mujhe yaha acchI taraha acchI bhikSA degA, isa prakAra ke upAyoM kA jisa bhikSA kI prApti meM sahArA lenA paDe vaha bhikSA muni ko kalpya nahIM kahIM gaI hai, arthAt isa prakAra kI kriyA se muni ko bhikSA lene kA prayatna nahIM karanA cAhiye / tathA (na viDaMbhaNAe ) mAyAcArI kA sahArA lekara bhI bhikSA vRtti muni ko nahIM karanI cAhiye, arthAt jisa bhikSA kI gaveSaNA karane meM mAyA kA prayoga karanA par3e aisI bhikSA bhI munijana ko kalpya nahIM hai / ( navi rakSaNAe, na vi sAsaNAe, na viDaMbhaNa rakavaNasAsaNAe bhikhaM yavesiyacaM ) isI taraha jisa bhikSA kI gavepaNA karane meM-prApti karane meM-dAyaka ko vastu ke saMrakSaga kA bhAra apane Upara AyA ho, arthAt-dAtA yada kahe ki " mahArAja! Apa isa vastu ko dekhe rahanA maiM abhI Akara Apako bhikSA detA hUM-isa prakAra dAtA apanI vastu ke saMrakSaNa karane kA bhAra muni ko sauMpatA ho aura pIche Akara bhikSA detA ho to vaha bhikSA muni ko kalpya nahIM hai / isI taraha jIsa bhikSA kI prApti meM muni ko yaha bhAva jage ki " maiM isa dAtA ke putra pautra pADIne dAtA pAsethI sArA pramANamAM sArI bhikSAnI AzA rAkhavI, vagere upAyane je bhikSAmAM sahAre levuM paDe tevI bhikSA sAdhuone kalpa nahIM. eTale ke e prakAranA upAyathI sAdhuoe bhikSA levAnA prayatna karavA ma nahI. tathA (naviumaNAe) bhAyAnyAzanI ma na pA bhuniye bhikSAvRtti karavI joIe nahIM. eTale ke je bhikSAnI prApti mATe mAyAne prayoga 423 vI bhikSA muni nAna 48 nahI. (na virakkhaNAe, na visAsaNAe, na vibhaNa rakkhaNa sAsaNAe bhikkhaM gavesiyavvaM) se pramANa je bhikSAnI prAptimAM, dAtAnI vastunA saMrakSaNane bhAre pitAnA para Avyo hoya, eTale ke dAtA ema kahe ke "mahArAja ! Apa A vastunuM dhyAna rAkhaje huM Apane bhikSA Apu chuM" A rIte dAtA pitAnI vastunA saMrakSaNanI javAbadArI munine sepe ane pachI AvIne bhikSA arpaNa kare te te bhikSA muninekape nahIM. e ja pramANe je bhikSAnI prAptimAM muninA manamAM evo bhAva jAge ke " huM A dAtAnA putra, pautra Adine bhaNAvIza te mane For Private And Personal Use Only
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzanI TIkA bha0 1 sU0 5 ahiMsApAlakakartavyanirUpaNam rakSaNazAsanena ' bhittakha' bhaikSaM 'gavesiyavaM' gaveSitavyam / tathA-'na vi vaMdaNAe' nApi vandanayA-nApi prazaMsayA "digvyApino bhavadguNAH pUrvazrutAH, paramayabhavAnasmAbhiHpratyakSIkRtaH' ityevaM rUpayA, vandanazabdo'tra prazaMsAvAcakA, 'na vi mANaNayA' nApi mAnanayA AsanAdi pradAnena ' na vipUyaNAe ' nApi pUjanayA-dAyakAya kiMcidvastupradAnarUpayA etadeva samudAyenAha-na vi vaMdaNamANaNapUyaNAe ' nApi vandanamAnanapUjanayA 'bhittakhaM gavesiyatvaM ' bhaikSagaveSitaAdi ko par3hA daMgA to mujhe isake yahAM se bhikSA milatI rahegI" aise vicAra se jo bhikSA prApta ho to vaha bhikSA bhI muni ko nahIM lenI cAhiye / isI taraha jisa bhikSA ko prApti meM yugapat daMbhana, rakSaNa aura zAsana inakA prayoga karanA par3atA ho usa taraha se bhI muni ko nikSA kI gaveSA nahIM karanI cAhiye / tathA ( na vi vaMdaNAe, na vimANaNAe, na vi pUyaNAe, na vi vaMdaNamANaNapUpaNAe, na vi hIlaNAe, na vi niMdaNAe, na vi garihagAe, navi holagA niMdaNA garihaNAe bhikkhaM gavesiyavaM) jisa bhikSA kI gaveSagA karane meM sAdhu ko dAtA kI "Apa kI guNarAji digantataka phailI hui hai- ApakI prazaMsA maiM ne pahile se hI suna rakhI hai parantu sAkSAtkAra Apa kA Aja hI huA hai| isa prakAra se vaMdanA-prazaMsA karanI paDe aisI bhikSA sAdhu ko kalpya nahIM haiN| yahAM vaMdana zabda prazaMsArthaka hai / jisa bhikSA kI prApti meM dAtA ko Asana Adi kA pradAna pUrvaka sanmAna karake arthAt AsanAdi pradAna dvArA dAtA ko prasanna karake bhikSA kI prApti karanI paDe-aisI bhikSA bhI sAdhu ko leno ucita nahIM hai| isI taraha dAtA tene tyAMthI bhikSA maLyA karaze," evA vicArathI je bhikSA prApathAya te bhikSA paNa sAdhune kalpanahIM vaLI je bhikSAnI prAptimAM yugapata, daMbha, rakSaNa ane zAsanane praga 42va 5 se mAranI bhikSAnI prAti bhanina 46 nahI tathA (na vi vaMdaNAe, na vimANaNAe, na vi pUyaNAe, na vadaNamANaNapUNayANae, na vi hIlaNAe na vi nidaNAe, na vi garihaNAe, na vi hilaNA niMdaNA garihaNAe bhikkhaM gavesiyavaM)2 bhikSAnI prAti bhATe sAdhuna hAtAnI " mApanI guziganta sudhI vyApela che, meM ApanI prazaMsA pahelethI ja sAMbhaLI hatI paNa Apane sAkSAtkAra te Aje ja tha" e rIte vaMdaNA-prazaMsA karavI paDe evI bhikSA sAdhune kape nahIM. ahIM vaMdana zabda prazaMsAnA arthamAM vaparAya che. AsanAdi ApIne dAtAnuM sanmAna karavuM paDe athavA te rIte temane prasanna karavA paDe te prakAranI bhikSA paNa sAdhune kape nahIM. vaLI dAtAne potAnI taraphathI pra077 For Private And Personal Use Only
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 610 praznavyAkaraNasUtre vyam / tathA-' navi hIlagAe ' nApi hIlanayA = " vaM jAtyA nIco'si kathaM yA bhikSAdIyate" ityAdi dAyaka jAtyudghATanarUpAcamAnanayA 'navi niMdaNAe nApi nindanayA = " tvaM kRpaNo'si, vanIpako'si " iti dAyakadoSodghATanayA, nava garihaNAe ' nApi garhaNayA = janasamakSa dAyakanindayA, samudAyenAha - 'na vi holaganiMSaNa garihaNAe ' nApi holananindanagarhagayA 'bhika ko apanI aura se kucha vastu dekara usase bhikSA kI cAhanA rakha bhikSA kI gaveSaNA karane kA tarIkA ucita nahIM hai / arthAt isa tarIke se bhikSA kI cAhanA karanA yogya nahIM hai| isI taraha yugapat - eka hI dAtA ke prati vandana, mAnana aura pUjana kA prayoga kara ke sAdhu ko bhikSA kI gaveSaNA karanA yogya nahI hai / tathA dAtA kI jAtikA udghATanarUpa avamAnanA karake ki " tuma to jAti meM nIca ho bhikSA kaise doge " isa prakAra se kahakara ke use bhikSA dene ke liye : Rju karanA aura phira bhikSA ki gaveSaNA nimitta usake yahAM jAnA yaha bhI sAdhu kA bhikSA prApti kA tarIkA sAdhu samAcArI ke yogya nahIM hai / isI taraha tuma kRpaNa ho vanIpaka ho" isa prakAra se dAtA ke doSoM ko udghATana karanA aura phira use bhikSA dene ke liye Rju karanA yaha bhI sAdhu ke liye bhikSA kI gavehaNA karane kA tarIkA kalpya nahIM hai| janatA ke samakSa dAyakakI nindA karake, tathA eka hI sAtha eka hI ( dAtA dAyaka ke prati hIlanA, nindanA tathA garhaNA karake bhikSA kI gaveSaNA " (6 koI vastu ApIne tenI pAsethI bhikSA meLavavAnI AzA rAkhIne bhikSAnI gaveSaNA karavI te yukti paNa sAdhune mATe megya nathI. eTale ke A yuktithI bhikSA meLavavAnI IcchA rAkhavI te cegya nathI. vaLI yugapat-eka ja dAtA prati vandana, mAnana, pUjana, AdinA prayoga karIne bhikSAnI gaveSaNA karavI te sAdhune mATe ucita nathI. tathA dAtAnI jAtinA ullekharUpa tiraskAra karIne El. d. tu tA nIca che, bhikSA kevI rIte daIza" A rIte kahIne tene bhikSA arpaNa karavAne mATe Rju karavA ane pachI bhikSAnI prApti mATe tene tyAM javu, e bhikSA prAptinA upAya sArA AcAra vALA sAdhune mATe ucita nathI. e ja pramANe " tame kaMjusa che. vanIpaka che " e rIte dAtAnA doSA jAhera karIne pachI tene bhikSA devA mATe Rju karavA e upAya paNa sAdhune bhikSAprApti mATe kalpatA nathI, leAkeAnI samakSa dAtAnI nindA karIne tathA eka sAthe dAtAnI hilanA (tiraskAra ) nindA, tathA gaNA karIne bhikSAnI gaveSaNA ravI te sAdhune bhAde ucita nathI. sena prabhAga ( na vi bhesaNAe, 88 wr For Private And Personal Use Only "
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 1 sU0 5 ahiMsApAlakakarttavyanirUpaNam 611 6 6 gavesiyanvaM ' bhaikSaM gavepitavyam / tathA ' navi bhesaNAe ' nApi bhISaNayA = dAyakabhayotpAdanayA, ' na vi tajjaNAe ' nApi tarjanayA - " jJAsyasi re duSTa ! ityAdi tiraskArarUpayA 'na vitAlagAe' nApi tADanayA = vapeTAdidAnarUpayA, samudAyenocyate na vi bhesaNatajjaNatA lagAe nApi bhISaNatarjana tADanayA bhaikSaM gaveSitavyam / tathA 'navi gAraveNaM' nApi gauraveNa ' ahaM kSatriyo'smItyAdyabhimAnena ' na vi kuhaNAe ' nApi kuhanayA krodhena, navava NimagayAe' nApi vanIpakatayA - yAcakaracyA, samudAyenAha - 'na vigArava - kuhaNavaNimagayAe' nApi gauravakodhavanIpakatayA bhaikSaM gaveSitavyam / tathA'navi mittayAe' nApi mitratayA=dAyakena saha maitrI bhAvotpAdanena, 'na vipasthaNAe nApi prArthanayA, "yUyaM dAyakAH, yAcakarakSakAH vayaM yAcakAH, karanA sAdhu ko yogya nahIM hai / isI taraha ( na vi bhesaNAe, navitajaNAe, na vi tAlaNAe, na vi bhesaNa-tajaNa-tAlagAe bhikkhaM gavesiyAM) dAyaka ( dAtA) ko bhaya kA utpAdana karake, duSTa maiM tujhe batalAU~gA " isa prakAra dAtA kA tiraskAra karake, dAyaka (dAtA) ko mArapITa karake, tathA eka hI sAtha eka hI dAyaka (dAtA ) ke sAtha bhISaNA, tarjanA aura tADanA karake bhikSA kI gaveSaNA nahIM karanI cAhiye / tathA - ( na vi gAraveNaM na vi kuhaNAe, na vi vaNImagayAe navi gAravahaNavagImagavAe bhikkhaM gavesivvaM ) " maiM kSatriya , 64 " ityAdi abhimAna rUpa gaurava se, krodha se, evaM yAcaka vRtti se, tathA eka hI sAtha gaurava krodha evaM yAcaka vRtti se bhI bhikSA kI gaveSaNA nahIM karanI cAhiye / ( na vi mittayAe na vi patthaNAe na vi sevaNAe na vi mittaya- patthaNa- sevaNAe bhikkhaM gavesiyanvaM ) tathA (6 na vi tajjaNAe, na vi tAlaNAe, na vi bhesaNa - tajjaNa-tAlaNAe bhikkhaM gavesiyabva N " hAtAne laya matApIne "re huSTa hu~ tane matAcI dRzi " me rIte dAtAnA tiraskAra karIne, dAtAne mAra mArIne tathA eka sAthe dAtA pratye bhISaNA tarjanA ane tADanA karIne bhikSAnI gaveSaNA karavI jAie nahIM tathA na vigAraveNaM, na vi kuhaNAe, na vi vaNImagayAe na vi gAravakuNaaftaare bhikkhaM gavesiyavva " " huM kSatrIya chuM " gauravathI, krodhathI, ane yAcaka vRttithI tathA eka sAthe gaurava, krodha ane yAcaka vRttithI paNa bhikSAnI gaveSaNA karavI joie nahI. na vi mittayAe, na vipatthaNAe, na vi sevaNAe, na vi mittaya- patthaNa- sevaNAe bhikkha gave. siyavva " tathA hAtAnI sAthai mitratA irIne, "Aya hAtA ho, yAthamenA Ade abhimAnarUpa (L For Private And Personal Use Only
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 612 praznavyAkaraNasUtre dIyatAmasmabhya " nityAdirUpayA, 'navi sevaNayA' nApi sevanayA-nApi sevAvRttyA, samudAyenAha- na vi mittayapatyaNa sevaNAra ' nApi mitratA prArthanA sevanayA bhaikSa gaveSitavyam / tahi kathaM gaveSitavyam ? ityAha-' aNNAe' ajJAttaH dhaniko'yaM prajitaH' iti dAyakajanairajJAtaH, ' agar3ie ' agRddhAH= AhArAdiSu gRddhabhAvavarjitaH, 'aduDhe' adviSTaH-AhAreSudAyakeSu vA dveSabhAvavarjitaH, 'adINe' adonA-dInatAvarjitaH, 'avimaNe' 'avimanAH alAbhAdiprayuktamAnasikavikArarahitaH, 'akaluNe' akaruNaH svaduHkhApadarzakaH 'avisAI' aviSAdI dAyaka-dAtA ke sAtha mitratA karake, " Apa dAtA haiM-yAcakoM ke saMrakSaka haiM, hama yAcaka haiM ata:Apa hameM bhikSA dIjiye " aisI dAtA se prArthanA karake. tathA dAtA kI sevA vRtti karake bhikSA kI gaveSaNA nahIM karanI cAhiye / isI taraha ina tInoM bAtoM ko eka sAtha kisI dAtA ke sAtha prayukta karake bhikSA kI gaveSaNA sAdhu ko nahIM karanI cAhiye / kintu (aNNAe agaDIe aduDhe adINe avimaNe akaluNe avisAI aparitaMtajogI-jayaNa-ghaDaNa-karaNacariMya vinaya guNajoga saMpautte bhikkhU bhikkhesaNAe girae ) ajJAta-dAyaka (dAtA) janoM se " yaha sAdhu dhanika the aura dhanika avasthA se dIkSita hue haiN| isa rUpa se ajJAta banakara agRddha-AhAra Adi meM gRddhabhAva se varjita hokara, adviSTa-AhAra athavA dAtA meM dveSabhAva se vihIna hokara, adIna-dInatA ke bhAva se rahita hokara, avimanA-bhikSA ke nahIM milane para mAnasika vikAra se saMrakSaka che, ame yAcaka chIe, te Apa amane bhikSA Ape " evI dAtAne prArthanA karIne tathA dAtAnI sevAvRtti karIne bhikSA prApta karavI joIe nahI. e ja rIte e traNe bAbatene dAtA pAse eka sAthe prayoga karIne sAdhue mikSAnI gaveSa! 42vI nema nAhI. 54 " aNNAe agaiiDhae aduDhe adINe avimaNe akaluNe avisAI aparitaMkajogI jayaNaghaDaNakaraNacariyavinayaguNa jogasaMpautte bhikkhu-bhikkhesaNAe Nirae" ajJAta-"-AL sAdhu pani tai aTale ke dhanika sthitimAMthI dIkSita thayela che" e viSe dAtAothI ajJAta 2DIne. agRddha-mA.2 mAhimA gRddha lAyI 2Dita manAne, adviSTa- 22 mathavA hAtA pratye dveSa bhAva 2hita ne, adIna-hInatAnA mAthI 2Dita thane, avimanA-mikSA na bha! chata 555 mAnasi vijayI 2hita 14ne akaraNa-35 544 prAre pAtAnA bhane 4 55 rIte prazada naDI zana, For Private And Personal Use Only
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org , sudarzinI TIkAa0 1 sU0 5 ahiMsApAlakakarttavya nirUpaNam 613 aparitaMta } " ; 'bhikSAlAbho bhaviSyAti na ve ' tyAdi viSAdarahitaH, tathA jogI' aparitAntayogI = alAbhAdiSu tantanAdAdi zabdavarjitaH, tathA-' jayaNaghaDaNa karaNaca riyariNayaguNajogasaMpatte yatanaghaTana karaNacaritavinayaguNayoga - saMprayuktaH, tatra yatanaM prApteSu saMyamayogeSu udyamaH, ghaTanam = aprAptasaMyamayogamApticeSTanam etad dvayaM kurute yaH sa yatanaghaTanakaraNaH, tathA - 'caritavinayaH sevito yena sa caritavinayaH, tathA-guNayogena - samAdhiguNayogena saMprayukto yaH sa-guNayogasaMprayuktAH eteSAM karmadhArayaH, etAdRzo ' bhikkhu ' bhikSuH sAdhuH bhikkhesaNAnirae bhikSaiSaNAnirataH = bhikSAgaveSaNAyAM nirato bhavediti sambandhaH, evambhUtena bhikSuNA bhaikSaM gaveSitavyamiti bhAvaH / athopasaMharannAha - ' imaM ca ' ityAdi - ' imaM ca NaM savvajagajIvarakakhaNadayaTTayAe pAvayaNaM' idaM ca khalu 'pAvayaNaM pravacanaM ' savvajagajIvarakkhaNadayadvayAe sarve ye jagajjIvAH SaDjIvanikAyAH, teSAM rakSaNarUpA yA dayA-anukampA tadartha - sarvajagajjIvarakSaNadayArtham ' bhagavayA ' bhagavatA mahAvIreNa 'sukahiyaM ' sukathitaM nyAyAvAdhitatvAt, rahita hokara, akaruNa - apane duHkha ko kisI ke pAsa kisI bhI rUpa meM prakaTa nahIM karake, aviSAdI - "bhikSA kA lAbha mujhe hogA yA nahIM hogA " isa prakAra ke viSAda bhAva ko chor3a karake aparitaMta jogIbhikSAvRtti nahIM milane para tanatanAne kI vRtti kA parityAga karake, tathA - yatanaghaTanakaraNa prApta saMyama meM udyamazIla tathA aprApta: saMyama kI prApti karane meM nirantara ceSTAzIla, aisA sAdhu ki jo carita vinaya-vinaya se yukta vanA huA hai, tathA guNayogasaMprayukta-samAdhiguNa ke yoga se jo yukta ho rahA hai aisA hokara bhikSu-muni bhikSaiSaNA meMbhikSA kI gapeSaNA karane meM nirata hove / (imaM ca NaM pAvayaNaM ) yaha pravacana ( savajagajjIvarakkha gadayahAe ) SaDU nikAyarUpa jagata ke jIvoM kI rakSaNarUpa dayA ke nimitta ( bhagavayA sukahiyaM ) bhagavAn 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 66 aviSAdI - " bhane likSAno sAla bhagaze meM nahIM bhaje " se prahAranA viSAha lAvane choDIne, aparitaMtajogI- likSA nahIM bhajatA tanatanAva nI vRttino pari tyAga karIne, tathA yatanaghaTanakaraNa-Apta saMyamamA udyamazIna tathA prApta sayamanI prApti karavAmAM nirantara prayatnazIla, evA sAdhu ke je trinaya vinayadhI yukta thayekSa che, tathA guNayogasaMprayukta sabhAdhi gugunA yogayI me cegathI je yukta thayela che, evA thaI ne bhikSu "muni bhikSAnI gaveSaNA karavAne prayatnazIla thAya. " imaMca NaM pAvayaNaM " mA pravathana " savvajagajjIva rakkhaNadayaDhAe jagatanA kAyanA jIvonI rakSArUpa yAne nimitte " bhagavayA sukahiya' " For Private And Personal Use Only
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 664 praznavyAkaraNasUtre 'attahiyaM ' Atmahitam-AtmanAM jIvAnAM hita-hitakAraNAt , 'peccAbhAviyaM' pretyabhAvika-pretya = janmAntare bhavati-zubhaphalatayA pariNamatItyevaM zIlam , tathA-' Agamesi bhaI' AgamiSyad bhadram-bhAvikalyANajanakam 'suddhaM ' zuddhaM-nidopam ' neyAuyaM' naiyAyika-nyAyayuktam ' akuDilaM' akuTilam RjumokSaprApakatvAt , ' aNuttaraM ' anuttaram-sarvapradhAnatvAt , tathA-'sabadukvapAvANa' sarvaduHkhapApAnAM -- viusamaNaM / byupazanam upazamakArakamidaM pravacanamidaM pravacanamiti pUrveNa sambandhaH // muu05|| mahAvIra ne kahA hai-isa kathana meM kisI bhI taraha se yukti aura zAstra se bAdhA nahIM AtI hai / ( attahiyaM ) yaha jIvoM kA hitakAraka hai aura ( pecAbhAviyaM ) parabhava meM zubha phalarUpa se yaha pariNamatA hai| isIliye (AgamesibhaI ) bhaviSyakAla meM yaha kalyANajanaka hai| ( mudhdhaM ) bhagavAna dvArA pratipAdita hone ke kAraNa isameM kisI bhI taraha se koI pUrvAparavirodharUpa doSa nahIM AtA hai-isaliye zuddhanirdoSa hai, tathA (neyAuyaM ) nyAyayukta hai / ( akuDilaM ) isakI ArA. dhanA karane se jIva mokSa ko prApta kara lete haiM isaliye yaha akuTilaRju hai / ( aNuttaraM ) samasta siddhAntoM meM isakI pradhAnatA hone se yaha anuttara hai / tathA ( savvadukkhapAvANaviusamaNaM ) samasta duHkhoM kA aura pApoM kA yaha upazamakAraka hai| bhAvArtha-sUtrakAra isa sUtra dvArA yaha prakaTa kara rahe haiM ki jo ahiMsArUpa saMvaradvAra ko pAlana karane ke liye udyata haiM unakA yaha bhagavAna mahAvIre kahela che-A kathanamAM koI paNa prakAre-yukti ane zAstrathI pAMdhI mAvata nathI. " attahiya" te 73nu titA cha bhane "peccA bhAviyaM " 52mamA zubha 3135 te pazizubhe che. tethI " AgamesibhaI " bhaviSyamA te kalyANajanaka che. "zuddha bhagavAna dvArA pratipAdita hovAthI temAM kaI paNa prakAre kaI pUrvApara virodharUpa doSa AvatuM nathI tethI zuddha-nirdoSa che, tathA " neyAuya' nyAyayuta cha. " akuDilaM " tenI ArAdhanA 42vAthI 71 bhAkSane prApta 42 che te // 26 te akuTila- che, ( aNuttara) samasta siddhAntomAte bhujya bAthI te aNuttara-sarvottama che. tayA " savvadukkhapAvANa viusamaNaM " samattAno tathA pApAtuM te 75zamana 42nA2 . bhAvArtha -sUtrakAra A sUtra dvArA e pragaTa kare che ke jeo ahiMsA rUpa saMvaradvAranuM pAlana karavA tatpara che, temanuM e kartavya che ke chakAyanA For Private And Personal Use Only
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 5 ahiMsApAlakakartavyanirUpaNam 515 kartavya hai ki chahakAya ke jIvoM kI rakSA kreN| kyoM ki yaha loka inhIM jIvoM se bharA huA hai ataH apanI pratyeka pravRtti saMyamita rakhane se chahakAya ke jIvoM kI rakSA hotI hai| munijana isa ahiMsA mahAvata ke pAlaka hote haiM ataH unake liye prabhu kA Adeza hai ki ve aise uccha AhAra Adi kI gaveSaNA karane meM nirata raheM ki jo zuddha ho, akRta, akArita, ananumodita, anAhUta, anuddiSTha, akrItakRta, kayakoTivizuddha, zaMkitAdidoSavarjita, AdhAkarmAdi doSoM se vihIna evaM jIvajantu rahita ho / aisA hI AhArAdi unheM unakI sAmAcArI ke anusAra kalpita kahA gayA hai| isase viparIta unake ahiMsAmahAvrata ke pratikUla kahA gayA hai| isaliye unheM upAzraya meM dAtA dvArA dene ke liye lAye gaye AhAra ko kabhI nahIM lenA caahiye| cikitsA Adi karake jisabhikSA kI prApti ho vaha bhI unheM varjanIya kahI gaI hai| kAraNa munijana siMhavRtti ke dhAraka hote haiM aura ayAcakavRtti vAle hote haiM, isa prakAra ke vyavahAra se prApta bhikSA meM siMhatti kA saMrakSaNa nahIM hotA hai / bhikSA kI gaveSaNA meM daMbha kA AcaraNa nahIM honA cAhiye, dAyaka (dAtA) kI vastu ke rakSaNa kA prazna nahIM honA cAhiye aura na koI esI bAta hI honA cAhiye ki jisase muni ke jInI rakSA kare. kAraNa ke A loka e ja jIvathI bharela che, tethI pitAnI dareka pravRtti saMyamita rAkhavAthI chakAyanA jInI rakSA thAya che. munijana A ahiMsA mahAvratanA pAlaka hoya che, tethI temane mATe bhagavAnane Adeza che ke teo evA kaccha AhAra AdinI gaveSaNa kare ke je zuddha hoya, akRta, akArita, anamedita, anAhata, anudiSTa, akItakRta, navakeTi vizuddha zakita Adi deSa rahita, AdhAkamodi dethI rahita ane jIvajatu rahita hoya. e AhAra ja temanI samAcArI anusAra temane mATe kape te kahela che. tenAthI ulaTo AhAra ahiMsA mahAvratane pratikULa gaNu che. tethI temaNe upAzrayamAM dAtA dvArA aparaNa karavA mATe levAyela AhAra kadI levuM joIe nahIM. cikitsA Adi karIne je bhikSAnI prApti thAya te paNa temane mATe tyAjya gaNela che, kAraNa ke munijana siMhavRttinA dhAraka hoya che tathA ayAcaka vRtti vALA hoya che. A rIte meLavela AhAramAM siMhavRtti tathA ayAcakavRttinuM saMrakSaNa thatuM nathI bhikSAnI gaSaNAmAM daMbhanuM AcaraNa thavuM joIe nahIM, dAtAnI vastunA rakSaNane prazna Ubhe the joIe nahIM ke keI vAta na banavI joIe ke jethI muninA AcAravicAramAM anDara paDe. For Private And Personal Use Only
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 616 navyAkaraNasUtre AcAra vicAra meM antara par3atA ho / maiM tumhAre putra ko paDhA dUMgA, Apa ke guNa digantataka vyApaka ho rahe haiM Apa bar3e dAnI haiM, maiM ne Apa ko Aja hI dekhA hai vaise to ApakI kIrti kaI bAra suna cukA hUM, bAteM aisI haiM jo muni kI AtmA ko hIna banAtI haiM use apane kartavya se girAtA haiM / ina saba bAtoM se jo AtmA kA patana hotA hai| vaha sabase bar3I hiMsA hai| isIliye muni ko isa prakAra ke vyavahAra se prApta hone vAlI bhikSA kI gaveSaNA karane kA niSedha kiyA gayA hai| tathA dAtA ke prati muni ko aisA bhI vyavahAra nahIM karanA cAhiye ki jisase usakI AtmA meM kleza bhAva jage, jaise- 'tUM kRpaNa hai, banIpakayAcaka hai tUM kyA bhikSA degA, nIca vyakti jo hote haiM ve bhikSA nahIM dete haiM" ityAdi apamAna janaka zabdoM meM eka to bhASA samiti nahIM palatI hai, tathA aise vyaktiyoM meM jisa kisI prakAra se bhikSA dene kA joza jAgatA hai jo usa bhikSA meM zuddhi kA bAdhaka hotA hai, bhikSA dete samaya jisa AtmA meM saMkleza jage vaha bhikSA munijanoM ko agrAhya kahI gaI hai| jisa prakAra phUla ko bAdhA na pahu~cAkara usase bhramara rasa pI letA hai usI prakAra dAtA ko kisI bhI prakAra kA saMklezana na "L 6. huM tamArA putrane bhaNAvIza. ApanA guNe diganta sudhI phelAyela che, Apa moTA dAtA che, ApanI kIrti te me ghaNIvAra sAMbhaLI che paNa Apane jovAno lAbha to Aja ja maLyA " A badhI vAte evI che ke je muninA AtmAne hIna manAve che. tene potAnI pharaja cUkAve che. A badhI vAtAthI AtmAnuM je patana thAya che te sauthI mATI hiMsA che, te kAraNe evA prakAranA vyavahAranI prApta thatI bhikSA grahaNa karavAnA munine mATe niSedha che tathA munie dAtA pratye evA vyavahAra paNa na karavA joIe ke jethI tenA zyAtmAbhAM useza thAya, hA. ta. tuM kRpaNu che, vanIpaka yAcaka che, tuM zu bhikSA ApI zakavAnA che, je nIca vyakti hAya che te bhikSA detI nathI." ItyAdi apamAna janaka zabdomAM eka tA bhASA samitinuM pAlana thatuM nathI, tathA evI vyaktiomAM game te rIte bhikSA ApavAnA jIssA pedA thAya che, je te bhikSAnI zuddhimAM Adhaka thAya che. bhikSA detI vakhate dAtAnA AtmAne kaleza thatA hoya te evI bhikSA munijanAne mATe agrAhya (na svikAravAne yAgya ) darzAvela che. jema phUlane nukazAna pAMcADyA vinA bhamarA temAMthI rasapAna kare che tema dAtAne koi paNa prakAranA kaleza pahoMcADayA vinA temanI For Private And Personal Use Only
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir %3DMRIma sudarzinI TIkA a01 sU06 bhAvanAsvarUpanirUpaNam ahiMsAyAH pazca bhAvanA bhavantIti tAH pratipAdayan prathamAmIryAsamitirUpAM bhAvanAmAha-'tassa imA' ityAdi mUlam-tashA imA paMca bhAvaNAo paDhamassa vayassa huMti, pANAivAyaveramANaM parirakSaNaTTayAe / paDhama-ThANa-gamaNa guNajogajuMjaNajugaMtara-nivaiyAe diTTIe iriyatvaM kIDapayaMgatasathAvaradayAvaraNa niccaM pupphaphalatayapavAlakaMdamUladagamaTTiyavIyahariya parivajaNae sambha, evaM khu samve pANA Na hIliyabvA na nadiyavA na garahiyavvA na hiMsiyavvA na chiMdiyAtrA na bhiMdiyavyA na bahezalA na yaM dukkhaM ca kiMcilabbhA pAvaDaM je evaM irizAsamiyajogeNa bhAvio bhavai aMtarappA asavalamasaMkiliTunivvaNacarittabhAvaNAe ahiMsae saMjae susAhU // suu06|| pahU~cAkara usase munijana mAtrA meM bhikSA lete haiN| isI taraha aura bhI kauna 2 sI pravRtiyAM bhikSA kI gaveSaNA karane meM bAdhaka hotI haiM-ve saba isa sUtra meM pradarzita kI gaI haiM, / muni ko bhikSA kI gaveSaNA karate samaya ajJAta, agRddha, adriSTa, adIna, avimana, akaruNa, aviSAdI aura aparitAMnayogI Adi sthiti vAlA rahanA caahiye| tabhI jAkara pUrNarUpa se ahiMsA mahAvatarUpa saMvaradvArapalatA hai |||suu 0 5 // pAsethI munijana parimita pramANamAM bhikSA grahaNa kare che e ja prakAre bIjI kaI kaI pravRtti bhikSAnI gaveSaNa karavAmAM bAdhaka thAya che te badhuM A sUtramAM batAvyuM che, bhikSAnI gaveSaNa karatI vakhate munie ajJAta, bhagRddha, viSTa, madIna, bhavibhana, 542, bhaviSAdI, ane. 205ritatiyA Adi sthiti vALA rahevuM joIe. tyAre ja pUrNa rIte ahiMsA mahAvratarUpa saMvaradvAranuM pAlana thAya che. je sUpa che pra0 78 For Private And Personal Use Only
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 618 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre TIkA--' tassa ' ityAdi / ( tassa ' tasya prasiddhasya ' paDhamasta vayassa' prathamasya vratasya = ahiMsA vratasya 'imA paMca ' imAH paJca ' bhAvaNAo ' bhAvanAH=bhAvyate vAsyate AtmA yAbhistAH IryAsamityAdayaH 'haMti bhavanti / kimartha paJca bhAvanA bhavantI ? - tyAha 'pANAivAya veramaNaparirakkhaNaTTayAe ' mANAtipAta viramaNa parirakSa NArthAya = prANAtipAtaviramaNalakSaNasya prathamamahAvratasya parirakSaNArthAya / tatra ina vratoM ko sthira rakhane ke liye pratyena vrata kI pAMca 2 bhAvanAe~ haiM so aba sUtrakAra ahiMsAvrata kI jo pAMca bhAvanAe~ hotI haiM unameM saba se pahilI IrSyA samitirUpa pahilI bhAvanA ko prakaTa karate haiM' tassa imA' ityAdi0 / TIkArtha - ( tassa) usa prasiddha ( paDhamassa vayassa) prathamavrata kI (imA paMca bhAvaNAo hUMti ) ye IryAsamiti Adi pAMca bhAvanAe~ hotI hai| kyoM ki ina bhAvanAoM se ( pANAivAya veramaNaparikakhaNDAe) prANAtipAtaviramaNa rUpa jo ahiMsA vrata hai usakI acchI taraha rakSA hotI hai / tAtparya kahane kA yaha haiM ki atyanta sAvadhAnI ke sAtha vizeSa 2 prakAra kI anukUla paTTattiyoM kA sevana na kiyA jAya to svIkAra karane mAtra se hI vrata AtmAko apane rUpa nahIM banA sakate haiM, arthAt ve AtmA meM cirasthAyI nahIM raha sakate haiM, nirdoSarUpa se sAvadhAnI ke sAtha unakA pAlana nahIM ho sakatA hai ve yathArtharUpa meM AtmA meM nahIM utara sakate / grahaNa kiye hue vrata jIvana ko yathArtharUpa se apane rUpa meM raMga sake- apanI aTala chApa AtmA para jamA sakeM isaliye pratyeka vrata ke For Private And Personal Use Only 64 e pAMca natAne sthira rAkhavA mATe pratyeka vratanI pAMca pAMca bhAvanA che. have sUtrakAra ahiMsAtratanI je pAMca bhAvanA che temAMnI sauthI pahelI ya samiti yahi sA yAMga bhAvanA pragaTa ure che" tarasa imA " ityAdi "" tarasa te prasiddha "paDhamassa vayassa" prathama vratanI "imA paca bhAvaNAhuti " samiti Ahi yA pAMtha lAvanAo hoya che. azazu te bhAvanAo thI " pANA ivAya veramaNaparirakkhaNaDoe " AzutiyAta viramadhupa prANAtipAta viramaNarUpa je ahiMsAvrata che tenI sArI rIte rakSA thAya che. kahevAnA bhAva e che ke atyaMta sAvadhAnIthI khAsa khAsa prakAranI anukULa pravRttiyAnuM sevana na karAya te svIkAra karavA mAtrathI ja vrata AtmAmAM cirasthAyI rahI zakatuM nathI nirdoSa rIte sAvadhAnIthI tenu pAlana thaI zakatuM nathI. te yathArtha rUpe AtmAmAM utarI zakatAM nathI. grahaNa karAyela tratA jIvanane yathArtha rIte potAnA raMge raMgI zakI-peAtAnI aTala chApa AtmA para jamAvI zake-AtmAmAM uMDANuthI pravezI zake, te mATe pratyeka vratane anukULa
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 1 sU. 6 bhAvanAsvarUpanirUpaNam 'paDhamaM ' prathamam IyaryAsamiti bhAvanAmAha- ThANagamaNaguNajogajuMjaNajugaMtaranivaiyAe ' sthAnagamanaguNayogayojanaghugAntara-nipAtikayA- ThANa' sthAnam = upavezanamityarthaH, 'gamaNa' gamanaM-calanam , tatra guNA sasthAvaropaghAtavarjanarUpaH, tasya yogaH sambandha staM yojayati karoti yA sA sthAnagamanaguNayogayo. janA, tathA yugAntare-yugapramANabhUbhAge nipatati yA sA yugAntaranipAtikA, anukUla par3anevAlI thoDI bahuta pravRttiyAM sthUla dRSTi se vizeSa rUpa meM ginAI gaI haiM / jo bhAvanA ke nAma se prasiddha haiN| yadi ina bhAvanAoM ke anusAra barAbara bartAva kiyA jAya to gRhIta vrata uttama auSadhi ke samAna prayatnazIla ke liye suMdara pariNAma kAraka siddha hote haiN| yahI bAta " parirakSaNaDhAe " isa pada dvArA yahA~ dhvanita kI gaI hai| ina pAMca bhAvanAoM meM jo (paDhama ) pahilI IryAsamiti nAmakI jo bhAvanA hai vaha isa prakAra hai ( ThANagamaNaguNa joganuMjaNajuMgaMtara nivaiyAe ) sva para ko kleza na ho isa prakAra yatna pUrvaka gamana karanA isakA nAma IyaryAsamiti hai| isI kA vizeSa khulAzA sUtrakAra isapada dvArA kara rahe haiM-sthAna-baiThanA aura gamana-calanA inameM jisake dvArA isa prakAra ko pravRtti honI cAhiye ki jisase basa aura sthAvara jIvoMkA upacAtaka na ho, isa guNarUpa saMbaMdha ko jo jor3ane ne vAlI ho tathA jisase yugapramANa bhUmibhAga kA avalokana ho rahA ho, arthAt calate 2 sAdhu apane Age kI yugapramANa bhUmi kA AvanArI gheDI ghaNI pravRtti sthala dRSTithI vizeSa rUpe gaNAvavAmAM Avela che, je bhAvanAne nAme prasiddha che. je te bhAvanAo pramANe barAbara vartana karAya te grahaNa karAyela vata prayatnazIla vyaktine mATe uttama auSadhi samAna Aya sA54 siddha thAya che. 2. 21 pAta " parirakkhaNadAe" 54 dvArA mahI zavivAbhA mApI cha. me pAya lAvanAmAmA " paDhama" 5DI IryAsamiti nAmanI bhAvanA cha te 2 pramANe che " ThANagamaNajogajujaNajugaMtaranivai. jANa" pitAne ke parane kaleza na thAya te pramANe jatana pUrvaka gamana karavuM tenuM nAma samiti che. tenuM vadhAre spaSTIkaraNa sUtrakAra A pada dvArA kare che-sthAna-besavuM ane gamana-cAlavAnI kriyAmAM temanA dvArA e rItanI pravRtti thavI joIe ke jethI trasa ane sthAvara jInI hatyA na thAya, A guNa rUpa saMbadhane je joDanArI hoya tathA jethI yuga pramANa bhUmibhAganuM avalekana thatuM hoya eTale ke cAlatI vakhate potAnI AgaLathI yuga pramANa bhUminuM For Private And Personal Use Only
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 320 praznavyAkaraNasUtre anayoH karmadhArayaH, tayA, 'dihIe' dRSTayA, 'jIDapayaMgatasathAvaradayAvareNa' kITapataMgatrasasthAvaradayApareNa, tatra-kITA: kSudrajantayo nIlA 'laTa ' zaGkhAdayaH, pataGgAH masiddhAH, ityAdayaH, basasthAnarAzca kendriyAH, teSu dayAparastena, tathA'puSphaphalatayapavAlakaMdamUladagamaSTiyavIyahariyaparivajjieNa' puSpaphalatvakU-pavAlakandamUladakamRttikAbIjaharitaparivarjitena-tatra-puSpaM phalaM ca prasiddham , tvakpuSpaphalAdInAM tvacA, prathAlA patrAhuraH, kandaH, mUraNAdikA, mUlam = mUlakaM 'dagaM' dakaM jalam , mRttikA, bIjam , haritaH haritakAyaH, ete parivarjitA yena sa tena, muninA 'niccaM ' nityaM ' sammaM ' samyak yatanApUrvakam , IriyavvaM ' IritavyaM-mArge gantavyam / evaM-khu' evaM amunA prakAreNa pravartanena khalu tasya muneH 'savve ' sarve pANAH 'prANAH prANinaH, na hIliyacA na hIlayitavyAH jisase acchI taraha avalokana kara cala rahA ho aisI (diThThIe) dRSTi se (kIDapayaMgatasathAvaradayAvareNa pupphaphalazayapavAlakaMdamUladagamahiyavIyahariyaparivajaNae NiccaM sammaM IriyavvaM ) laTa zaMkha Adi kSudra janturUpa kIToM ke Upara tathA pataMgoM Adi jAnavaroM ke Upara, evaM ekendriya sthAvara jIvoM ke Upara dayA rakhane meM tatpara bane hue, tathA puSpa, phala' tvak-chAla, pravAla,-kopala-patrAkura, pUraNa Adi kaMda mUla dakasacitta jala, mRttikA-macittamiTTI, bIja aura haritakAya, ina saba sacittapadArthoM ko apane aura para ke upayoga meM lAne kA jIvanaparyaMta parityAga kara bukane vAle aise munijanoM ko dekha 2 kara sadA yatanA pUrvaka mArga meM gamana karanA caahiye| ( evaM su) isa taraha yatanApUrvaka dRSTi se dekha dekha kara calane vAle yunijana ke (savvepANA) samasta pANI (Na hIlighavvA ) avajJA ke viSayabhUna nahIM banate haiM / ( na nidi thI sArI rIte Aqdi: parIne sAdhu yAsatA khAya vA " didue " dRSTithI "kIDapayagatasathAvaradayAvareNa pupphaphalatayapabAlakaMdamUladgamaTTiyavIyahariyaparivajjaNaeNiJca samma IriyavvaM'' saTa mAha kSudra santu35 zrIDA 052 tathA pataMgiyAM Adi jatuo upara, ane ekendriya sthAvara jenI upara dayA rAkhavAne tatpara banela, tathA puSpa, phaLa, tva-chAla, pravAla-kepaLa-patrakura, sUraNa Adi kaMdamULa, A badhA saceta padArthone pitAnA ke bIjAnA upagamAM levAno AjIvana parityAga karI nAkhyo hoya evA munijanene bhazA ne yatanA pU: 2stA 52 yAtaj . " evaM khu" mA zate yatanApU na012 13 nene yAtanA2 muniranana " sabve pANA" For Private And Personal Use Only
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a01 sU06 bhAvanAsvarUpanirUpaNam nAvajJAtavyA bhavanti, muniH prANi mANasaMrakSaNaparatvAtAnnAvajJA viSayIkarotIti bhAvaH, evamagre'pi sarvatra vAkyaracanA kAyau / 'na nidiyacyA ' na ninditavyA bhavanti-parapIDAvarjanaparatvAt , ' na garahiyavyA' na garhitavyAH bhavanti-- lokasamakSaM doSodghATanapUrvakaM gardA viSayabhUtA na bhavantItyarthaH, tathA-'na hiMsiyayA' na hiMsitavyAH-pAdAkramaNAdinA na hantavyAH, bhavanti, evaM 'na chidi. yavyA' na chettavyAH vaGgAdinA, 'na bhidiyamAna bhegaSyAH - kuntAdinA, 'na vaheyavyA' na vyathanIyAH pIDotpAdanAdinA bhavanti / tathA - 'na bhaya dukkhaM ca labbhA pAveuM' na bhayaM dukhaM ca labhyAH pApayitum , duHkhaM bhayaM ca pApayituM yogyA na bhavantIti bhAvaH / evam anena prakAreNa 'iriyA samiijogeNa ' IryAsamitiyogena ' bhAvio' bhAvino-cAsito bhavati 'aMtarappA' antarAtmA =jIvaH, sAvitAtmA-bhavatItyarthaH, kIdRzo bhavati ? ityAha-'asavalamasaMkilihanivvaNacarittabhAvaNAe' azavalAsaMkliSTa niNacAritrabhAvanayAH, azavalA= yabvA) niMdA ke viSayabhUtanahIM banate haiN| (na garahimacyA ) logoM ke samakSa dopodghATana pUrvaka gardA ke viSayabhUna nahIM banate haiN| (na hiliyabdhA) pAdAdi dvArA Akramika hokara hiMsA ke viSayabhUta nahIM banate haiM, (na chidiyavA ) chedana karane ke viSayabhUta nahIM banate hai, ( na bhidiyavvA ) bhedana karane ke viSayabhUya nahIM banate haiN| ( na-vaheyanyA) pIDo tpAdanAdi dvArA vyathA kaSTa pahU~cAne ke yogya nahIM banate haiN| (na bhayaM dukkhaM ca kiMci lammA pAveu) aura na kisI bhI taraha se bhaya aura duHkha ko pAsa karAne ke yogya banate haiN| ( evaM ) isa prakAra (IriyAsamiyajogeNa ) IryA samiti ke yoga se (bhAvibho aMtarappA) vAsita huA antarAlamA-jIva-bhAvitAtmA kahalAtA hai aura yaha( asavalamasaMkiliTThanivvaNa caritta bhAvazAe ) azavala-malinatA rahita samasta on "Na hIlayavvA' majJAna viSAbhUta janatA nathI " na nidiyatvA' nihAnA viSayabhUta mAnanA nathI, " na garahiyavA" sonI samakSa hoSoddhATana gahanA vipabhUta manatA nathI. "na hisiyakhvA" pAhata mita ne sAna! viSayabhUta manatA nathI, " na chidiyavA" chana 42vAnA viSayabhUta n| nadhI, "na bhidiyavvA " mena 12vAna viSayAmata manatA nathI, "na vaheyavyA" pIst GpA mAvi vyathA pAyAvAne yojya manatA nathI. "na bhayaM dukkhaM ca kicilabbhA pAveu" bhane 4 555 asAre laya bhane prApta pAne yogya janatA nathI. -- evaM" mA sAre "IriyAsamiyajogeNa" dhyAsamitinA yogathI "bhAvio aMtarappA" yAta mAtmA-01-mAvitAtmA apAya cha bhane te "asabalamasaMkilinivaNacarita. For Private And Personal Use Only
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir darara praznavyAkaraNasUtre mAlinyarahitA, asaMkliSTA-vizuddhadhamAnamanaHpariNAmayuktA, nivraNA=akSatA yA cAritrabhAvanA tayA hetubhUtayA 'ahiMsae' ahiMsakaH - sabhAvanAyA ahiMsAyAH paripAlakatvAt , 'saMjae' saMyataH samyagjIvarakSAyatanodhatatvAt , 'musAhU' musAdhuH mokSasAdhako munirbhavati / / mU0 6 // tathA vizaddhayamAna manaHpariNAma se yukta aisI hetubhUta akhaMDa cAritra bhAvanA ke prabhAva se (ahiMsae) ahiMsaka hotA haiM, arthAt bhAvanAsahita ahiMsA kA paripAlaka hone ke kAraNa vaha hiMsAvRtti se rahita hotA hai |tthaa ( saMjae ) acchI taraha se jIva rakSA kI yatanA meM udyata hone ke kAraNa saMjata hotA hai / aura ( susAhU ) aisA hone ke kAraNa hI vaha sAdhu-saccA sAdhu-mokSa sAdhaka muni-hotA hai| ___ bhAvArtha--ima sUtra dvArA sUtrakAra ne ahiMsAvata kI rakSA aura sthirato ke nimitta pAMca bhAvanAoM meM se IrthA samiti nAmakI prathama bhAvanA kahI hai,| isa bhAvanA meM unhoM ne vaha prakaTa kiyA hai ki ahiMsAvata kA ArAdhaka prANI yadi bhAvanA kA nimitta nahIM milatA hai to usa vrata kA gaharAI ke sAtha paripAlana nahIM ho sakatA hai| ahiMsA Adi vratoM ke raMga meM AtmA ko raMga denevAlI ye bhAvanAe hI haiM / isaliye sacce artha meM ahiMsaka banane ke liye muni ko sabase pahile IyA~ samiti kA pAlana karanA cAhiye / isa samiti ke pAlana karane se bhAvaNAe " azaghala-sinata! 2Dita tathA vizuddha manaH pariNAmayI .yuta sevA tubhUta makSata-yAritramApanAnA prabhAvI ' ahiMsae" masi thAya cha, eTale ke bhAvanApUrvaka ahiMsAnA paripAlaka hovAthI te hiMsAvRttithI rahita bhane cha. tathA " saMjae " sArI te 01 2kSAnI yatanAmai 52 pAne 42 sayata thAya che. mane " susAhU " mevA thAne 120 te susAdhu-sAyo sAdhu-bhIma sAtha muni-thAya che. bhAvArtha---A sUtra dvArA sUtrakAre ahiMsA vatanI rakSA ane sthiratAne mATe je pAMca bhAvanA che temAMnI IryAsamiti nAmanI pahelI: bhAvanA batAvI che. A bhAvanAmAM temaNe e pragaTa karyuM che ke ahiMsA vratanA ArAdhaka prANane je bhAvanAnuM nimitta na maLe te te vratanu sUphama rIte pAlana thaI zakatuM nathI. ahiMsA Adi vratonA raMgamAM AtmAne raMgI denArI A bhAvanAo ja che. tethI sAcA artha mAM ahiMsaka banavAne mATe munie sauthI pahelAM IsamitinuM pAlana karavuM joIe. A samitinuM pAlana karavAthI trasa For Private And Personal Use Only
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU07 bhAvanAsvarUpanirUpaNam dvitIyA~ manobhAvanAmAha mUlam - bIyaM ca maNeNa pAvaeNa pAvagaM AhammiyaM dAruNaM nisaMsaM vahabaMdhaparikilesa bahulaM jarAmaraNaparikilesasaMki lihUM, na kayAtri maNeNa pAvaeNaM pAvagaM kiMci vijhAyavvaM evaM maNasamiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA asabalamasaMkilihanivvaNacarita bhAvaNAe ahisaesajae susAhU ||suu07|| TIkA--' vIyaM ca ' ityAdi / 'bIyaM ca ' dvitIyAM ca punarbhAvanA manaH samitirughAmAha - ' pAvaNaM ' For Private And Personal Use Only 623 trasa sa aura sthAvara jIvoM kI rakSA hotI rahatI hai| uThane baiThane meM gamana karane meM sAdhu ' jIvoM kI virAdhanA na ho' isa bAta kI vizeSa sAbadhAnI rakhatA | yugapramANa bhUmikA avalokana karatA huA Age 2 ke mArga meM bar3hatA rahatA hai / isa taraha usake dvArA na koI prANI hIlAyatathya hotA hai na ninditavya hotA hai na garhitavya hotA hai, aura na hiMsitavya hotA hai| na chezavya hotA hai, na vyathitavya hotA hai aura na duHkha ko prApta karAne ke yogya hI hotA hai / isa prakAra Iyasamiti ke yoga se bhAvitAtmA banA huA munijana apane ahiMsAvata ko nirdoSa rIti se pAlana karatA huA saccA ahiMsaka bana jAtA hai| tathA isa prakAra kI pravRttizAlI hone ke kAraNa vaha susAdhu-mokSa ko sAdhana karane vAlA muni isa artha ko caritArtha karatA hai | sU06 // " aba sUtrakAra isavrata kI dUsarI bhAvanA jo manogupti hai use prakaTa ane sthAvara javAnuM rakSaNa thAya che. uDavA besavAmAM tathA gamana karavAmAM vadhAre jIvAnI virAdhanA na thAya ' tenuM muni vadhAre dhyAna rAkhe che. yuga pramANa bhUminuM avalokana karatA karatA sAdhu mArge AgaLa vadhe che. Ama thavAthI tenA dvArA kAI prANI hIlayitavya, ninditavya, gahitavya, ane hi'si tavya thatu nathI. tenuM chedana thatu nathI ke tene vyathA paheAMcatI nathI, tathA duHkhane pAmatuM nathI. A rIte iyasamitinA cAgathI bhAvitAtmA banela munijana peAtAnA ahiM'savratanuM nirdoSa rIte pAlana karatA karatA sAcA ahiMsaka thai jAya che. tathA A rIte prayatnazIla hovAne kAraNe te susAdhu-meAkSane sAdhanAza bhuni, me arthane yaritArtha hare che // sU--6 // have sUtrakAra A vratanI maneti nAmanI khIjI bhAvanA che tenuM spa
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 624 sndh pApakena azubhena 'maNasA' manasA 'pAyagaM' pApakam =azubhaM bhavati, 'ahammiyaM ' adhArmikaM durgatijanakatvAt , dAruNaM--viSamam , tIvraduHkhajanakatvAt , 'nisaMsa' nRzaMsam AtmahitaghAtakatvAt , tathA-' bahabaMdhaparikilesabahulaM' vadhabandhapariklezabahulam , tatra-vadho-mAraNam , bandhaH-nigaDAdibandhaH, tajjanitaH pariklezaH paritApastena bahulaM vyApta-saMbhRtam , pratisamayamasahya saMtApajanakatvAt , tathA - ' maraNabhayArakilesasaMkiliSTuM ' maraNabhayapariklezasaMkliTram-maraNa-prANaviyogastasya yad bhayaM tajjanito yaH pariklezaH-paramasantApastena saMkliSTaM saMvyAptam, narakanigodAdhanantaduHkhajanakatvAt, etAdRza-vizeSaNaviziSTaM karate haiM-'bIyaM ca' ityAdi / TIkArtha-(dhIyaM ) dusarI manogupti nAmakI bhAvanA isa prakAra se hai (pAvaeNa maNeNa ) azubha mana se azubha hotA hai-arthAt-azubhamana se jIva pApa kA upArjana karatA hai| yaha pApa ( ahamniyaM ) durgati kA janaka hone se adharma rUpa hai| (dAruNaM ) tIvra duHkhoM kA utpadaka hone se dAruNa-viSama arthAt-kaSTakAraka hotA hai / tathA (nisaMsa) isameM AtmA ke hitakA ghAta hotA hai isaliye nRzaMsa hai| (vahabaMdhaparikilenavahulaM ) vadha, baMdhana aura inase utpanna parikleza-paritApase yaha sadA bharA rahatA hai / arthAt prati samaya yaha amAtya saMtApa kA janaka hotA hai| (maraNabhayaparikilesasaMkiliTuM) maraga ke bhaya se janita parama saMtApa se yaha vyAta rahA karatA hai| arthAM-pApa se jIva naraka nigoda Adi ke anaMta duHkhoM ko bhogA karatA hai| isaliye yaha TI425 42 cha-" bIyaM ca" tyAdi - "bIya' bhI manAti nAmanI lAnA mAnI cha-"pAvaeNa maNeNa " mazuma bhanathI mazuma thAya cha-me mazuma bhanathI 01 pAparnu apArI 42 cha / 55 " ahambhiyaM" hutina na vAthI 25535 cha. " dAruNaM" tIna mArnu pa64 pAthI 624-vi5ma. Ta hai 44424 hAya che. tathA "nisaMsaM" temA mAtmAnA hitano dhAta yAya cha tethIte nazasa cha. " vahabaMdhaparikile sabahulaM" 15, dhana bhane temanA ho . bhavela parikaleza-paritApathI te sadA bharela rahe che, eTale ke pratisamaya te masahA satA5 pahA 42nA2 DAya . " maraNabhayaparikilesasaMkiliTa" maraNanA bhayathI utpanna thayela parama saMtApathI te vyApta rahyA kare che. eTale ke pApathI jIva naraka nigeTa AdinA anaMta duHkhane bhegavyA kare che. te For Private And Personal Use Only
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU07 bhAvanAsvarUpanirUpaNam pApaM-pApena manasA bhavati, ataeva-tat ' kayAvi' kadApi kasminnapi kAle 'kiMci vi ' kiMcidapi-svalpamapi 'pAvagaM' pApakam azubhaM na 'jhAyavvaM ' dhyAtavyaM na cintanIyamityarthaH / evam amunA prakAreNa * aMtarappA' antarAtmA jIvaH 'maNasabhihajogeNaM' manaH samitiyogena bhAvito bhavati / bhAvitAtmA kIdRzo bhapati ? ityAha -- azavalasaMkliSTanivraNacAritrabhAvanayA hetubhUtayA ahiMsakaHsaMyataH susAdhurbhavati / eSAmartho dvitIyabhAvanA vyAkhyAyAM draSTavyaH // 7 // pApa naraka nigoda Adi durgatiyoM ke anaMta duHkhoM kA janaka hone se unase sadA bharA rahatA hai aisA kahA gayA hai / isa prakAra ke vizeSaNoM se viziSTa pApa yaha jIva pApayukta mana se karatA hai| aisA samajha kara ( kayAvi kiMci vi) kisI bhI kAla meM kucha bhI thor3A sA bhI (pAvaeNaM maNeNaM ) pApakArI mana se (pAvagaM ) pApa-azubha (na jhAyavvaM) nahIM vicaranA caahiye| ( evaM maNasamiijogeNa aMtarappA bhAvio bhavai ) isa prakAra se aMtarAtmA-jIva manaHsamiti ke yoga se bhAvita hotA hai / ( asabalamasaMkiliTThanivvaNacarittabhAvaNAe ahiMmae saMjaesusAhU ) yaha bhAvita AtmA malinatA se rahita tathA vizuddhayamAna manaHpariNAma se yukta aisI hetubhUta cAritra bhAvanA ke prabhAva se ahiMsaka hotA hai| aura saMyata hotA hai / aura aisA hone ke kAraNa hI vaha saccA sAdhu-mokSa sAdhaka muni-kahalAtA hai / bhAvArtha-mana ko azubha dhyAna se bacAkara zubha dhyAna meM lagAnA kAraNe te pApa naraka vigeda Adi durgatinA anaMta duHkhonuM janaka hovAthI tenAthI sadA bharela rahe che ema kahevAmAM AvyuM che. A prakAranA vizeSapothii yukta 5.5 mA 71 pApayukta bhanathI 73 cha. se samalane " kayAvi kici vi" 55 je saDA paNa "pAvaeNaM maNeNa" 55 bhanathI " pAvagaM" 5|5-25shun " na jhAyavya" viyA2 me nahI " evaM maNasamiijogeNa aMtarappA bhAvio bhavai" -40 are bhatarAtmA-75 manaH sabhiH tinA yogathI mAvita thAya che. " asabalamasaMkiliTunivvaNacaritabhAvaNAe ahiMsae saMjae susAhU" te mAvita mAmA bhAsinatAthI 2Dita tathA vizuddha manA pariNAmathI yukta evI hetubhUta cAritra bhAvanAnA prabhAvathI ahiMsaka thAya che ane saMyata bane che. ane evuM thavAthI ja te sAce sAdhu-mekSa sAdhaka muni kahevAya che. bhAvArtha-manane azubha dhyAnathI bacAvIne zubha dhyAnamAM lagADavuM tene pra 79 For Private And Personal Use Only
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tRtIyAM vacanasamitirUpAM bhAvanAmAha-'taiyaM ca ' ityAdi / mUlam-taiyaM ca-caIe pAviyAsAe pAvarga ahammiyaM dAruNaM nisaMsaM vahabaMdhaparikilesabahulaM jarAmaraNaparikilesasaMkilihaM na kayAvi vaIe pAviyAe pAvarga kici vi bhAsiyavvaM, evaM vaisamiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA asabalamasaM. kilinivvaNacarittabhAvaNAe ahiMsao saMjao susaah||8|| manogupti hai| zubha dhyAna meM lagAne kA upadeza isa liye diyA jAtA hai athavA mana ko zubha dhyAna meM isaliye lagAyA jAtA hai ki mana svayaM azubha banane na pAve / azubha dhyAna ke saMparka saMbaMdha se mana azubha vana jAtA hai| aura azubha mana se pApa kA hI upArjana hotA hai / pApa se jIvoM ko nAnA prakAra ke kaSToM ko bhoganA par3atA hai| kyoM ki pApa svayaM eka adharma hai| adharma hone se hI vaha AtmA ke hita kA ghAtaka banatA hai| aura isI kAraNa se jIvoM ko nAnA prakAra ke duHkhoM ko detA hai| isa prakAra vicAra kara jo munijana apane mana ko azubha dhyAna meM kisI bhI samaya nahIM lagatA hai usase bacatA rahatA hai aisA vaha muni usa manaH samiti se bhASita banakara apane ahiMsA vrata ko nirdoSa rUpa se pAlana karatA huA Adarza ahiMsaka bana jAtA hai / aura isa prakAra kI pravRtti karane ke raMga meM raMgA huA vahasacce artha meM sAdhupada ko sArthaka karatA hai // sU07 // managupti kahe che zubha dhyAnamAM lagADavAne upadeza e mATe apAya che. athavA manane zubha dhyAnamAM te kAraNe lagADAya che ke mana pite ja azubha banavA pAme nahIM azubha dhyAnanA saMparkathI mana azubha banI jAya che, ane azubha manathI pApanuM ja upArjana thAya che. pApathI jene vividha prakAranAM kaLe bhegavavAM paDe che. kAraNa ke pApa pate ja eka adharma che. adharma hevAthI ja te AtmAnA hitanuM ghAtaka bane che, ene eja kAraNathI jIvene vividha prakAranAM duHkha de che. A pramANe vicAra karIne je munijana pitAnA manane kadI paNa azubha dhyAnamAM lagADatA nathI, tenAthI bacatA rahe che, evA te muni te mana samitithI bhAvita banIne pitAmAM ahiMsAvatanuM nirdoSa pAlana karIne ahiMsaka banI jAya che, ane te rItanI pravRtti karavAnA raMge raMgAyela te muni sAcA arthamAM sAdhunA padane sArthaka kare che su, 7. For Private And Personal Use Only
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 1 sU04 bhAvagasvarUpanirUpaNam TIkA-' taiyaM ca ' ityaadi| ' taiyaM ca ' tRtIyAM ca bhAvanAM vacanasamitirUpAmAha-vaIe pAviyAe' vAcA pApikyA sAvadyabhASaNarUpayetyarthaH pApakamAdhArmikaM dAruNaM nRzaMsaM vadha. ___ aba sUtrakAra isa ahiMsAvata kI tIsarI vacana samitirUpa bhAvanA kA pratipAdana karane ke liye mUtra kahate haiM-' taiyaM ca ' ityAdi / ____TIkArtha-(taiyaM) vacanasamiti rUpa tRtIya bhAvanA isa prakAra se hai(pAviyAe vaIe) sAvadyabhASaNarUpa vANI se (pAvagaM) jIva pApa kA baMdha karatA hai| yaha pApa (ahammiyaM dArUNaM nisaMsaMvaha baMdhaparikilesabahulaM jarAmaraNaparikilesasaMkililu bhavai) adharmarUpa hai kyoM ki isase jIvo ko durgati kI prApti hotI haiM tathA isase tIbaduHkhoM ko jIva bhogate haiM isaliye yaha dArUNa-viSama hai / AtmAke hitakA isase ghAta hotA hai isaliye yaha nRzaMsa hai| badha, baMdhana aura inase janya parikleza-paritApa se yaha pApa sadA bharA rahatA hai / jarA aura maraNa ke bhaya se janita saMtApa se yaha sadA vyApta rahatA hai| aisA vicAra kara jo muni (na kayAvi vaIe pAviyAe kiMcivi pAvagaMbhAsiyavaM) isa pApa vANI ko sAvadyabhASaNarUpa vacana ko-kisI bhI samaya thor3A sA bhI nahIM bolate hai ve isa vacanasamiti ke yoga se bhAvitAtmA bana jAte haiN| ( evaM vaya have sutrakAra A ahiMsAvatanI vacana samiti nAmanI trIjI bhAvanAnuM pratipAdana 42vAne bhATe sUtra -" taiya' ca" tyAdi ___tE-" taiya" kyanasamiti35 zrI lAvanA 24! pramANe cha" pAviyAe vaIe" sA bhA5535 pANIthI " pAvagaM" 71 pApana! 55 mAMdhe che. te 55 " ahammiya dAruNaM nisaMsaM vabaMdhaparikilesabahulaM jarAmaraNa parikilesasaMkiliTuM bhavai " ma 35 cha tenAthI yAne tinI prAti thAya che. tathA tenAthI jIva tIvra duHkhe bhegave che tethI te dAruNa-viSama che. tenAthI AtmAnA hitane ghAta thAya che tethI te nRzaMsa che. vadha, baMdhana ane tenA vaDe utpanna thayela parikaleza-paritApathI te pApa sadA bharela rahe che. jarA ane maraNanA bhayathI janita saMtApa vaDe te sadA vyApta rahe che. e viyA parIne muni " na kayAvi vaIe pAviyAe kiMcivi pAvagaM bhAsiyava" A pApavANIne sAvadha bhASaNarUpa vacanane-koI paNa kALe DuM paNa belatA HthI, te 2 payanasamitinA yogI sAvitAtmA manI naya che. " evaM For Private And Personal Use Only
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 228 praznavyAkaraNasUtre bandhaparikleza bahulaM jarAmaraNaparikleza saMkliSTaM bhavati, ataeva na kadApi vAcA pApakyA pApakaM kiMcidapi bhAvitavyam / evaM vAksamitiyogena bhAvito bhavati antarAtmA / bhAvitAtmA kIdRzo bhavati ? ityAha - azavalA saMkliSTa - nirvaNacaritrabhAvanayA hetubhUtayA - ahiMsakaH saMyataH susAdhurbhavati / eSAmartho dvitIyabhAvanAvyAkhyAyAM draSTavyaH / / sU0 8 // samijogeNa bhAvioaMtarappA asabalamasaMki liTThanivvaNacaritabhAvaNAe ahiMsao saMjao susAha bhavai ) isa prakAra vacana samiti ke yoga se bhAvitAtmA banA huA aMtarAtmA - jIva-azabala, asaMkliSTa evaM nirvraNa niraticAra cAritra kI bhAvanA se ahiMsaka aura saMyatavana jAtA hai / aura sacce rUpa meM sAdhu-mokSa ko sAdhana karane vAle - isa nAma ko caritArtha kara letA hai / bhAvArtha - sAvadya bhASaNa nahIM karanA isakA nAma vacana samiti hai| sAvadha bhASaNa karane se pApa kA baMdha hotA hai ! pApa adharma hone se vividha prakAra ke duHkhoM kA dAtA hotA hai| vadha baMdhana Adi vividhakaSTa jIva ko isI ke udaya se bhogane paDate haiN| isalie sAdhu kA kartavya hai ki vaha kabhI bhI kahIM para bhI kiJcit rUpa meM bhI asatya bhASaNa nahIM kreN| aisA vicAra kara jo muni isa pApavANI se nivRtta ho jAte haiM ve hI apane ahiMsAvata ko nirdoSa rUpa meM pAlate haiN| isa prakAra apane ahiMsA ko pAlana karane vAle sAdhu hI sacce sAdhu-mokSako sAdhana karane vAle kahalAte haiM // sU08 // vayasamiijogeNa bhAvio aMtarapA asabalamasaMkilinitraNacarita bhAvaNAe ahiMsao saMjao susAhU bhavaI " A prakAre vacana samitinA ceAgathI bhavi-- tAtmA anela atarAtmA-jIva-azakhala, asaMkilaSTa ane nitraNacAritranI bhAvanAthI ahiMsaka ane sayata anI jAya che, ane sAcA arthamAM sAdhumAkSane sAdhanArA-e nAmane caritArtha karI le che. bhAvA --sAvadyabhASaNa na karavuM tenuM nAma vacana samiti che. sAvadya bhASaNa karavAthI pApanA 'dha baMdhAya che. pApa adhama hovAthI vividha prakAranA duHkhanuM janaka che. tenA udayathI vadha baMdhana Adi vividha puSTa jIvane bhAgavavAM paDe che. tethI sAdhunuM kartavya che ke te kadI paNa, kAMya paNa, gheADA pramANamAM paNa asatya bhASaNa na kare. evA vicAra karIne je mane A pApavANIthI nivRtta thaI jAya che te ja potAnA ahiMsAvratanuM nirdoSa rIte pAlana kare che. A pramANe potAnA ahi'sAvratanuM pAlana karanAra sAdhu ja sAnthA sAdhu-mokSane sAdhana aranAra sAdhu-uDevAya ho // sU. 8 // For Private And Personal Use Only
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 9 bhAvanAsvarUpanirUpaNam 129 caturthImepaNA bhAvanAmAha-' cautthaM ' ityAdi / mUlam cautthaM AhAraesaNAe suddhaM uMchaM gavesiyavbaM. aNNAe akahie AsiTe adINe akaluNe avisAI aparitaMtajogI jayaNaghaDaNakaraNacariyavinayaguNajogasaMpautte bhikkhU bhikkhesaNAe jutte samudANeUNa bhikkhAyariyaM uMchaM ghettUNaM Agae gurujaNasta pAsaM gamaNAgamaNAI yArapaDikamaNapaDikaMte AloyaNa dAyaNaM ca dAUNa gurujaNassa gurusaMdissa vA jahovaesaM niraiyAraM ca appamatte puNaravi aNesaNAe payate paDikkamittA pasaMte / AsINasuha nisapaNe muhattamettaM ca jhANasuhajoganANasajjhAyagoviyamaNe dhammamaNe avimaNe suhamaNe aviggahamaNe samAhiyamaNe saddhAsaMveganijjaramaNe pavayaNavacchallabhAviyamaNe uTheUNa ya pahale tuTejaharAiNiyaM nimaMtaittA ya sAhave bhAvao ya viipaNe gurujaNeNaM ubaviTe saMpamAjiUNa sasIsaM kAyaM tahA karayalaM amucchie agiddhe agarahie aNajhovavaNNe aNAile alluddhe aNattaTThie asurasuraM acavacavaM aduyamavilaMviyamaparisADiyaM AloyabhAyaNe jayamappamatteNa vagayasaM. jogamaNigAlaM vigayadhUmaM akkhovaMjaNavaNANulevaNabhUyasaMjamajAyAmAyAnimittaM saMjamabhAravahaNaTTayAe bhujejjA pANadhAraNaTTayAe saMjaeNaM samiyaM / evamAhArasamii jogeNa bhAvio aMtarappA asabalamasaMkilinivvaNacarittabhAvaNAe ahiMsae saMjae susAhU // suu09|| For Private And Personal Use Only
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 630 praznavyAkaraNasUtre TIkA -'cautthaM ' caturthI bhAvanAmepaNArUpAmAha - ' AhAraesaNAe / AhAraiSaNayA ' suddhaM ' zuddha-nirdoSa 'uMcha' uJchaMbhekSaM gavesiyavvaM ' gaveSita vyam / yathA-lUnAnnakSetrAtkaNAdAnaM, tathaiva sAdhunApi gRhasthArthaM niSpAditamannaM stokaM stokaM eveSaNIyamiti bhAvaH / kIdRzaH sana gaveSayet ? ityAha-'aNNAe' ajJAtaH-'dhaniko'yaM pravajitaH' ityAdirUpeNa dAyakairajJAtaH, ' akahie' akathitaH= dhaniko'haM prabajitaH ' ityAdyaprakaTitaH, 'asi?' aziSTAH= ugravaM. zIyo'yaM bhogavaMzIyo'ya' miti dAyakAyApatibodhitaH, tathA-'ahINe' adInaH aba sUtrakAra cauthI eSaNA samitirUpa bhAvanA ko kahate haiM - 'cautthaM ' ityaadi| TIkArtha-(AhAra esaNAe suddhaM uMcha gavesiyavvaM ) sAdhu AhArae. SaNA se zuddha-nirdoSa ucha-dhoDA thoDA lene rUpa bhikSA kI gaveSaNA kre| tAtparya isakA yaha hai ki jaise-lUne gaye kSetra se kaNoM kA AdAna hotA hai usI taraha sAdhu ko bhI gRhastha ke liye niSpAdita anna kI stoka 2 alpa 2 rUpa meM gaveSaNA karanI cAhiye / jayava ha bhikSA kI gaveSaNA kare taba use (aNNAe ) ajJAta honA cAhiye-dAtA use yoM na samajheki yaha dhanika hokara pravajita huA hai, ityAdirUpa se dAtA se unheM aparicita rahanA caahiye| ( akahie ) akathita honA cAhiye-meM dhanika thA garIba nahI thA phira bhI dIkSita huAI isa prakAra kA apanA paricaya use dAtA ko nahIM denA cAhiye / (asiDe) aziSTa rahanA cAhiye-yaha sAdhu ugravaMzIya hai, bhogavaMzIya hai, isa rUpa se dAtA ke ve sUtrA2 me 59 / samiti nAmanI yAzrI mAna satAye che "ca uttha' yAls --" AhAraesaNAe suddha uMchaM gaMvesiyavva" sAdhu mAreSazAyI za-nirdoSa 34 thoDI thoDI mAtrAmAM bhikSAnI gaveSaNa kare. teno bhAvArtha e che ke jema laNavela khetaramAMthI kaNanuM AdAna thAya che, e ja rIte sAdhue paNa gRhasthane mATe taiyAra karela agni cheDI DI mAtrAmAM gaSaNA 42vI nase. nyAre te lakSAnI gye| 42 tyAre to "aNNAe" ajJAta rahevuM joIe. dAtAne te vAtanI khabara na paDavI joIe ke te dhanika sthitimAMthI dIkSita thayela che. A prakAre teNe dAtAthI aparicita rahevuM ma. " akahie " mathita 22 naye-"hu pani ho / na hate chatAM paNa meM dIkSA lIdhela che" e prakArane pitAne pazciya teNe hAtAne hevana nahI " atiTre" aziSTa 23 na. " - sApa ugravaMzIya che, bhegavaMzIya che," te prakAre dAtA AgaLa teNe pragaTa thavuM For Private And Personal Use Only
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a0 1 sU09 bhAvanAsvarUpanirUpaNam =dInatAvarjitaH / akaluNe' AruNaH vyagRttirahitaH, 'avisAI ' aviSAdI 'bhikSAlAbho bhaviSyati na ve 'tyAdi viSAdavanitaH, tathA-' aparitaMtajogI' aparitAntayogI-alAbhAdiSu tantanAAdi zabdavarjitaH, tathA-'jayaNaghaDaNa karaNa cariya vinayaguNajogasaMpautte ' yatana ghaTanakaraNacaritavinayaguNayogasaMprayuktaH, tatra yatanaM-prApteSu saMyamayogeSu udyamaH, ghaTanaM aprApti saMjana-yogamApticeSTanam , etadvayaM kurute yaH sa yatanaghaTanakaraNaH, tathA-caritaH sevito vinayo yena sa caritavinayaH, tathA guNayogena=samAdhiguNayogena saMprayukto yaH saH-guNayoga saMprayuktaH, eteSAM karmadhArayaH, etAdRzo - bhikkhU ' bhikSuH-sAdhuH 'bhikkhesaNAe' prati use prakaTita nahIM honA cAhiye / (adINe ) adIna honA cAhiye dInatA ke bhAva se rahita rahanA cAhiye apane vyavahAra se dAtA ke prati use dInatA kA bhAva prakaTa nahIM karanA cAhiye / ( akaluNe ) akaruNa-ochIvRtti se rahita honA caahiye| umakI vRtti aisI na ho ki jisa se vaha dAtA ke dRSTi meM ochI pratIta ho / ( avisAI) viSAda se use rahita honA cAhiye-bhikSA kA lAbha hogA yA nahIM hogA isa prakAra kA viSAda use nahIM karanA cAhiye / (apa. ritaMtajoMgI) aparitAMtayogI-alAbha Adi kI avasthA meM use tanatanATa nahIM karanA cAhiye / ( jayaNa-raDaNa-karaNa-cariya vinayaguNajogasaMpautte ) prApta saMyamayoga meM udyama karanA isakA nAma yatana hai isa yatana ko tathA aprApta saMyamayoga ko prApti meM ceSThA karanA isakA nAma ghaTana hai, isa baTana ko jo karane vAlA hai vaha yatana ghaTana karaNa hai tathA vinayaguNa ko pahile se jisane Acarita kiyA hai evaM samAdhinaye nAhI. " adINe " mahIna 23 no-hInatAnA mAthI 2Dita 227 joIe-pitAnA vyavahArathI dAtA AgaLa teNe dInatAno bhAva pragaTa kare naye nAhI. " akalaNe" 542|75-chii vRttikI 2Dita ya za., tenI vRtti mevI nAvAne hAtAnI dRSTi sAchI eya, "avisAI" teNe viSAda rahita rahevuM joIe. bhikSAlAbha maLaze ke nahIM evo viSAda taNe 423 madhye nAhI. " aparitaMtajogI" paratatayogI-masAla mAhi avasthAmA pae tarI tanatanATa na vo naye. " jayaNa, ghaDaNa-karaNa-cariya -vinayajogasaMpa utte" Ata sayama yogamA yama 423 // tene 'yatana' De cha. yA yatanane tathA aprAsa sayama yoganI pratinI zeSTA 42vI tene dhaTana49 che. ghaTanane re 42nAra che te yatanaghaTanakaraNa cha. tathA vinayaguNane pahelethI ja jemaNe Acaryo che tathA samAdhiguNanA rogathI je yukta banela For Private And Personal Use Only
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prazravyAkaraNasUtra bhikSeSaNAyAM 'jutte' yuktaH saMlagnaH ' samudANe Uga' sAdAnIya bhikSArthamanekagRheSu bhramityA 'bhikkhAcariyaM uMcha' bhikSAcaryAmucchAm-alpAlpagrahaNarUpAM bhikSAM. 'ghettUNa' gRhItvA gurujanasya 'pAsa' pAca-samIpaM Agae ' samAgataH gamaNAgamaNAiyArapaDikamaNapaDikkaMte / gamanAgamanAticArapatikramaNapratikranta := gamanAgamanAticArANAM pratikramaNena IpithikIprAyazcittena pratikrAntaH-nivartitapApaH, ' gurujaNassa' gurujanasya ' ' gurusaMdiTThassa' gurusandiSTasya-guruNA ni. rdiSTasya ratnAdhikasyAnyamunerantike vA 'jahovaesa ' yathopadezam-upadezAnatikrameNa * nirajhyAraM ' niraticAraM ca ' AloyaNA dAyaNaM ca dAUNa' AlocanA dAnaM ca dattvA yathA yathA sikSA gRhItA tathA tathA sarva samAlocya * appamatte' apramattaH-pramAdavarjitaH 'puNaravi' punarapi cAgAmikAle 'aNesaNAe' anevaguNa ke yoga se jo yukta banA huA hai vaha vinayaguNa saMprayukta kahalAtA hai aisA (bhikkhU ) sAdhu (bhikkhesaNAe jutte ) bhiSaNA meM saMlagna hokara vaha ( samudANeUNa ) bhikSArtha aneka gharoM meM ghUmeM, aura vahAM se (bhikkhAyariyaM uMchaM) alpa alpa rUpa meM bhikSA (ghettaNa) grahaNa karake phira vaha (gurujaNassa pAsa Agae ) apane gurujana ke pAsa meM Ave / (gamaNogamaNAiyArapaDikkamaNapaDikate AloyaNa dAyaNaMca dAUNa ): aura vaha gamanAgamana ke aticAroM ke pratikramaNa se IryApathikI prAyazcitta se pratikrAnna bane isa taraha nivartitapApa hokara vaha (gurujaNassa ) gurujana ke (vA) athavA (gurusaMdiTTamsa ) guru se saMdiSTa anya ratna trayAdhika muni ke (jahovaesa) upadeza ke anusAra jahAM 2 se bhikSA usane lI hai usa usa prakAra se sabakI (nirahayAraM) niraticAra. AlocanA kare AlocanA karake (appamatte) pramAda varjita, banA huA tathA che te vinayague) saprayuTata' upAya che. meva! " bhikkhu " sAdhu " bhikkhe saNAe jutte" likSAnI meSAmA ' samudANeUNa" likSAne bhATe bhane ghare ire, mane tyAMthI " bhikkhAyariya " a5 85 mAtrAmA nizA 'ghettaNa aDa) 4Ina te " gurujaNassa pAsa Agae" potAnA zurunAnI pAMse bhAve, " gamaNAgamaNAiyArapaDikkamaNapaDikaMtaAkoyaNavAyaNaM ya dAUNa" bhane te gamanAgamananA aticArene pratikamaNa vaDe IryApathikI prAyazcittathI pratikAnta thAya ane se zata pAnI nivRtta thana te "gurujaNassa " zurunane "vA" athavA "gurusaMdigussa" zurukA niTi anya 2natrayadhArI bhuninI "jahovaesaM" upadeza pramANe jyAM jyAMthI teNe bhikSA meLavI hoya te te prakAre te saunI "niraiyAra " niratiyAra mAloyanA 42. mAsoyanA dharIne " appamatte" For Private And Personal Use Only
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - -- sudarzinI TIkA a0 1 sU09 bhAvanagasvarUpanirUpaNam NAyAm udgamAdidoSarUpAyAm , "payae' prayataH prayatnavAna-tadgatadoSaparihAre udyamavAnityarthaH, 'paDikkamittA' pratikranya-kAyotsarga kRtvA 'pasaMte ' prazAntaH AhAre'nAturaH tathA-' AsINa muhanisaNNe' AsInasunipaNNaH, tatra-AsInaH= upaviSTaH, sukhaniSaSNaH gamanAgamanajanitaparizramamavedayan sukhapUrvakaM sthitaH, punaH kIdRzaH ? 'muhuttamettaM ca ' muhUrtamAtraM ca, ' jhANasubhajoganANasajjhAyagoviyamaNe' dhyAnazubhayoga jJAnasvAdhyAyagopitamanAH, tatra dhyAna-dharmadhyAnAdilakSaNam , zubhayogaH saMyamavyApAraH, jJAnam bhagavadupadiSTamokSahetuniravadyasAdhuvRttiparicintanam , tathA-svAdhyAyaH-mUlamUtrapariguNanam , etairgoMpitaM = viSayAntaragamanena niruddha mano yena saH, ataeva 'dhammamaNe ' dharmamanAH zrutacAritralakSaNadharmayuktAH, tathA' avimaNe ' avimanAH arasavirasAdilAme'pi viSAdabhitacittaH, tathA ' muha(puNaravi aNesagAe payae) AgAmI kAla meM udgamAdi doSa rUpa aneSaNA meM pracatnazIla banA huA-arthAta-eSaNAgata doSoM ke parihAra meM sadA sAvadhAna banA huA vaha muni (paDijhamittA) kAyotsarga karake ( pasaMte ) prazAnta bane-AhAra meM Atura na bane (AsINasuhanisaNe) baiTha jAve aura bhikSA ke nimitta gamanAgamana meM hone vAle parizrama kA kucha bhI khyAla na kare pratyuna sukhapUrvaka-acchI taraha se preN| (muhattametaM ca jhAgalu bhajoganANasajjhAya goviyapaNe ) ugamaya vaha eka muhUrtataka dharmavyAnAdirUpa dhyAna se, zubhayoga se, bhagavAna ke dvArA kathita mokSa kI hetubhUta niravadya sAdhuvRti ke vicAra se, tathA mUlasUtra ke pariguNana se viSayAntara meM jAte hue apane mana ko roke aura zrutacAritrarUpa dharma se yukta apane mana ko rkhe| isa taraha (dhammanagge) dharma mArga cAlA tathA (avimaNe ) avimana-arama virasa Adi AhAra prabhA 2Dita mane tathA " puNaravi aNesaNAe payara" bhaviSya mA deSarUpa aneSaNamAM prayatnazIla banIne-eTale ke eNugata denA tyAgamAM sAvadhAna manAne te bhani " paDikamittA" ayosarIne "pasaMde" prazAnta mane-mAhArane mATa mAtura na bhane. " AsINasuhanisaNNe" mesI laya bhane bhikSAne nimitte gamanAgamanamAM thatAM parizramane saheja paNa vicAra na kare pratyuta supa 4-52012 rIte mese "muhattamettaM ca jhANa sumajoganarmANasamAya. goviyamaNe" te samaye te me bhuta sudhA madhyAnAhi35 dhyAnathI, zubha gathI, bhagavAna dvArA kathita sekSanI hetubhUta niravagha sAdhu vRttinA vicArathI, tathA mULasUtranA pariguNananI bahAranA viSayamAM potAnA manane jatA romana potAnA bhanane tayAritra35 dharmamA pazave. 2 rIte "dhammamage" dharma manavANA tathA " avimaNe" vimana-marasa, nIrasa mAhimA prAtimA pra80 For Private And Personal Use Only
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre maNe' mukhamanAH saMyamAnuraktacittaH, nathA-'aviggahamaNe' avigrahamanAH-saMkliSTamanobhAvavarjitacittaH, tathA-' samAhiyamaNe' samAhitamanAH samAhitaM rAgadveSarAhityena Atmani samyagupanotaM mano yena saH, upazAntacitta ityarthaH, tathA'saddhAsaMveganijjaramaNe ! zcaddhAsaMveganirjarAmanA, tatra-zraddhA jinamatAbhiruciH, saMvegaH=mokSAbhilApaH, nirjarA karmakSapaNaM ca manasi yasya saH, tatvArthazraddhAnAnmokSarucistato nirjarA, tadvAnityarthaH, tathA-' patrayaNavacchalubhAviyamaNe' pravacanavAtsalyabhAvitamanAH pravacanAnurAgaraJjitacittaH, 'uTheUNa ya' utthA ya ca 'pahaDhe' mahapTaH-atizayAmuditaH, ataeva-' tuDhe ' tuSTaH 'jahArAiNiyaM' yathArAlika yathAparyAyaM laghu paryAyAnusAreNa ' sAhave ' sAdhUna samAnasamAcArikAn munIn 'bhAvao' bhASataH-antaHkaraNena natUparyuSa ritayA -- nimaMtaittA ya ' nimantrya= AhAragrahaNArtha saMprArthya anantaraM ' gurujaNeNaM ' gurujanena 'viiNNe ya' vitIrNeca= ke lAbha meM bhI viSAda se vihIna citta vAlA, (suhamaNe ) sukhapanasaMyama meM anurakta citta vAlA, tathA ( aviggahamaNe ) saMkliSTa manobhAva se vajitaH hAyavAlA, aura ( samAhiyamaNe ) rAgadveSa se rahita hone ke kAraNa upazAnta manavAlA tathA (saddhA saMveganijjaramaNe) addhAtatvArtha-zraddhAna, saMvega-mokSa meM ruci aura nirjarAkarmakSapaNa inameM mana rakhanevAlA, (pavayaNabacchallabhAvidyamaNe) pravacanAnurAga se jisakA citta anuraMjita banA huA hai aisA vaha sAdhU ( uTheUNa ya) apane sthAna se uThakara ( pahaDhe ) atizaya pramudita evaM (tuDhi) saMtuSTa hotA huA ( jahAgaiNiyaM sAhave ) yathAparyAya-baDe choTe ke kramAnusAra sAdhuoM se bhAvapUrvaka (nimaMtahattA ya) AhAra grahaNa karane ke liye prArthanA kre| isake bAda (gurujaNeNaM viNaNe ya ) gurujanoM bar3o kA 55 viSA6 2Dita thil, "suhamaNe " sugamana-sayamamA anu24|| citta qtNA, tathA " aviggahamANe " samiTa manAlA 2Dita (yavANA, mane " samAhiyamaNe ' rAgadveSa 2Dita bAne sIdhe 5Alnta manapANI, tathA "saddhA saMveganijjaramaNe " zraddhA-tatvA bhI zraddhA, savega-bhokSanI ruci bhane ni| bhakSapamA mana rAmanAra "pavayaNavacchallabhAviyamaNe" prayayanAnurAzInu vitta manuti manyu cha mevA te sAdhu UTheUNaya' potAnA sthAnathI hIne " pahaSTe" atizaya mAna hita bhane " tudi" saMtuSTa thane "jahArAiNiyaM. sAhave', yathA paryAya-nAnA bhATAnA ubha pramANe sAdhumAne bhAvapUrva " nimaMtaittAya" mA.2 79] 72vAne mATe vinAti 42 tyA2 mA "gurujaNeNaM viiNNeya" zurumanI 4 mAyesa mAhAra " tame losana ro" mevI mAjJA For Private And Personal Use Only
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a0 1 sU09 bhAvanAsvarUpanirUpaNam datte sati 'bhuGava tvamazanAdika ' mityanujJAte vA sati, 'upaviTe' ucitAsane upaviSTaH san 'sasIsaM kAyaM ' sazIrSa kAyaM-sapUrNa zarIraM, tathA='karayalaM' karatalaM ca ' saMpamajjiUga ' saMgamAjya 'anucchie' amUchitaH AhAraviSaye mUchArahitaH ' agidhe ' agRddhaH-amAptarase'pyAsArahitaH, ' agaDhie ' agrathitaH rasAnugatAkAGkSArUpatantujAlairanAvaddhaH, tathA-' agarahie ' agarhitaH AhAravipayai akRtAhAragarhaH, akRtadAhagaIzthetyarthaH, tathA-'aNajhopavaNye ' anadhyupapannaH= rasaviSaye lolupatAvarjitaH, tathA-' aNAile' amAvilA aAlupaH 'aluddhe' alubdho-lobharahitaH, tathA ' Atahie' anAtmAthikA-nakevalamAtmasvarthIparamArthakArItyarthaH, asurasuraM' muramurazabdarahitam , ' acavacavam ' capar3a capar3a diyA huA AhAra " tuma bhojana karo" isa prakAra AjJA milane para vaha sAdhu ( uvaviThe ) ucita Asana para baiTha kara (sasIsaM kAyaM karayalaM sapajjiUNa) mastaka se lekara apane samasta zarIra ko aura karatala ko acchI taraha pramArjita kare / pramArjita karake (amucchie ) AhAra ke viSaya meM amUchi banA huA vaha sAdhu ( agiddhe ) aprApta rasa meM AkAMkSA se rahita, tathA (agaDhie ) rasAnugata AkAMkSA rUpa tantujAla se, anAbaddha tathA (agarahie)-AhAra ke viSaya meM athavA dAtA ke viSaya meM nahIM karane se rahita aura (agajhopavaNNe) rasa ke viSaya meM lolupatA se vihIna bana kara AhAra kreN| usa samaya vaha (aNAile ) anAvila-akalue aura ( aluddhe) alubdha-lobharahita hokara (aNatahie ) anAtmArthika-kevala AtmasvArthI na banatA huA AhAra karate samaya vaha ( asurAsura) sura sura bhAta te sAdhu " utravidve" yogya mAsana 52 mesIne "sasIsaM kAryakarayalaM sapamajjiUNa" zi2thI ne potAnA AmA zarIrane tathA jAna sArI zate prabhAjita 4Ine " amucchie " m||2naa viSayamA mabhUti nAna te sAdhu " agiddha" KAta 2sanI 2ixikSAyI 2hita tathA "agaDhie " 2sAnugata 24kSA35. tantuthI bhAnAmA-bhuta tathA " Arahie " mADI2nA viSayamA hAtAnA viSayamA gaI 42vAnI jiyAthI 2hita tathA " aNajjhovavaNNe" 2sanI matamA duyatA 2Dita manIne mA.2 423 naye. te samaye te " aNAile " manAvisa-4deza 2Dita ane" aluDhe " madugdhasolarahita / "aNadie" manAtmArthi-PAbhasvArthI na mane thaa|2 42tI mate te " asurasura" "sura su2|| za na re "acavacavaM" For Private And Personal Use Only
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 636 vyAkaraNasUtre * zabdarahitam ' addu ' adbhutam - nAtizIghram ' avilaMbiyaM ' avilambitam = nAtigandam 'aparipADiyaM' aparizATitam - parizATanavarjitam, bindvApAtayajityarthaH, tathA - ' AloyabhAyaNe ' AlokabhAjane = prakAzayuktapAtre ' jayaM ' yataM = yatanApUrvakam ' appamatteNa ' apramattena - sAvadhAnena 'vavagayasaMjogaM' vyapagata saMyogam = saMyojanAdo parahitam adhikalavaNAdiyuktavastuno'la 1 lavaNAdiyuktavastuni saMmelanaMsaMyogastadrahitamityarthaH, ' ajiMgAlam ' anaGgAram aGgAradeopavarjitaM rAgarahitamityarthaH, tathA - 'vigayadhUmaM ' vigatadhUmaM dhUmadoSavarjitaM dveparahitamityarthaH, taduktam'rAgeNa saiMgAlaM doseNa sadhUmagaM viyAgAdi' iti, tathA-'akkhovaMjaNavaNANulevaNabhUrya' akSopAJjanavraNAnulepanabhUtam-tatra akSasya =zakaTadhuraH, upAJjanam - - [-tailAbhyaJjanam tathA - 'vaNANulevaNa' vraNAnulepanaM trasya= sphoTakasya anulepana padhalepanam tayorbhUtaM = sadRzaM yattat, tathA saMjamajAyAmAyAnimittaM saMyayAtrA mAtrA nimittaM 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zabda na kare (acavacalaM ) capaDa capaDa zabda na kare / (anuyaM ) na bahuta jaldI jaldI (avizeSiyaM ) na bahuta dhIrAtathA (aparisADiyaM) khAte samaya AhAra ke sIdha ko jamIna para nahIM girAtA huA (AloyabhAvaNe) prakAzayukta pAtra meM (jayaM) ghatanA pUrvaka ( appamatteNaM ) bar3I sAvadhAnI ke sAtha ( vavamaya saMjoga ) saMyojanAdi doSarahita- arthAtadhika lavaNa Adi se yukta vastu ko alpa lavaNa Adi se yukta vastu ke sAtha na milAkara (aNigAlaM ca ) aMgAra doSa rahita AhArasAmagrI meM rAga rahita tathA (vijayadhUmaM ) dhUma doSarahita - devarahita (akkhovaMjagavaNANu levaNabhUyaM ) jisa prakAra zakara kI dhurA meM taila kA lagAnA bhAravahana ke nimitta hI kiyA jAtA hai aura dUsare kisI prayojana ke liye nahIM kiyA jAtA hai tathA vraNa- ghAva para marahamapaTTI Adi kA (6 13 capaDa paDe zabda na ure. " adduyaM " vadhAre aDapathI jAya nahIM, 'avilaMbiya' " vadhAre dhIbhethI mAya nahIM tathA " aparisADiyaM " jAtI vamate mahAranA pahArthane bhIna para par3avA dIghA vinA " AloyabhAyaNe " prAza vAjA yAtrabhAM " jayaM " yatanA pUrva " appamattenaM" ghar3I sAvadhAnIthI " bayagayasaMjogaM " sayonnAhi doSa rahita bheTa meM padhAre bhIThA Adi bAjI vastune thoDA bhIThA yAhi vANI vastu sAthai traryA vinA " aNigAlaM ca" agAra hoSa rahita bhADAra sAmagrImA rAma rahita tathA " vigayadhUmaM " dhUbha doSa rahita dveSa rahita " akkhovaMjaNapaNANulevaNabhUyaM " prema gADAnI gharIbhAM telanuM siMcana bhAravahanane mATe ja karAya che. paNa bIjA koI kAraNe karAtu For Private And Personal Use Only
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 9 bhAvanAsvarUpanirUpaNam saMyamayAtrA-saMyamaparipAlanaM saiva mAtrA-AlambanaM tannimittaM taddhetoH saMyamayAjAnirvAhArthamevetyartha, tathA-' saMjamabhAravahaNaTTayAe' saMyamabhAravahanArthatayA saMyamabhAravahanArtham , tathA-' pANadhAraNaTThayAe ' prANadhAraNArthatayA prANadhAraNArtha ca 'saMjae NaM' saMyataH khalu -- samiyaM ' samyak-yatanApUrvaka samikaM vA-samabhAvena, 'muMjejjA' bhuJjIta / yathA akSasyopAJjanaM bhAravahanArthameva vidhIyate, nAnyaprayojanArtham , yathA ca vraNAnulepanaM tannityarthameva vidhIyate, tathaiva-saMyamayAtrAni hArtha-saMyamabhAravahanArtha prANadhAraNArtha ca sAdhurbhunIta, na tu zarIrabalavRddhayartha rUpalAvaNyavRddhathai cetyAzayaH / evam-amunA prakAreNa AhArasamitiyogena bhAvito bhavati antraatmaa| bhAvitAtmA kIdRzo bhavati ? ityAha-azavalAsaMkliSTanivraNacaritrabhAvanayA hetubhUtayA ahiMsakaHsaMvataHsusAdhurbhavati / eSAM padAnAmartho dvitIyabhAvanAyAM vyAkhyAtastato'vagantavyaH // sU0 9 // prayoga usakI nivRtti ke liye kiyA jAtA hai usI taraha ( saMjamajAyAmAyA nimittaM ) saMyamayAtrA ke nirvAha ke liye ( saMjamabhAra vahaNa. dvAe ) saMyama rUpa bhAra ko Dhone ke liye aura (pANadhAraNaThyAe ) prANa dhAraNa ke liye (saMjaeNaM ) saMyata-muni (samiya) yatanA pUrvaka samabhAva se (bhujejjA) AhAra kre| kintu zArIrika balavRddhi ke liye tathA rUpalAvaNya kI vRddhi ke liye nahIM kre| (evamAhArasamiijogeNa bhAvioaMtarappA asabalamasaMkili nivvaNacaritta bhAvaNAe ahiMsae saMjae susAhU) isa prakAra kA AhAra samiti ke yoga se aMtarAtmA bhAvita ho jAtA hai| bhAvita huA vaha antarAtmA azabala, asaMkliSTa evaM nivraNa (niraticAra)caritra kI bhAvanA ke kAraNa ahiMsaka aura saMyata bana jAtA hai, aura sacce rUpa meM sAdhu-mokSa ko sAdhana karane vAle isa nAma ko caritArtha kara letA hai| nathI se prabhANe " saMjamajAyAmAyAnimittaM " sayabhayAtrAnA nivADane bhATa " saMjamabhAravahaNaDhAe " sayabha34I mAranu pAuna 42vAne bhATe mane "prANadhAraNaTAe " prANadhArAne bhATe " saMjaeNaM" sata-muni "samiya" yatanA pU'4 samamAthI "bhujejjA" mAhA2 42. paNa zArI24 pam dhAravAne bhATe tathA 35sA19yanI vRddhine mATe na 42. " evamAArasamaijogeNa bhAveNa aMtarappA asabalamasaMkiliTTanibyANacarittabhAvaNAe ahiMsae saMjae susAha " A rIte AhAra samitinA cegathI aMtarAtmA bhAvita thaye jAya che. bhAvita thayela te attarAtmA alabela, asaliSTa ane nirvANa cAritranI bhAvanAne kAraNe ahiMsaka tathA saMyata banI jAya che, ane sAcA arthamAM sAdhu mokSane sAdhana karanArane nAmane caritArtha kare che. For Private And Personal Use Only
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir -- - - praznavyAkaraNasUtre ___ bhAvArtha-isa sUtra dvArA sUtrakAra ne eSaNA samiti nAma kI caturtha bhAvanA kA spaSTIkaraNa kiyA hai| isameM vastu kA gaveSaNa, usakA grahaNa tathA upayoga, ita tIna bAtoM kA vicAra kiyA jAtA hai / uMcha AhAra kI gaveSaNA karate samaya sAdhu ko ajJAta, akathita Adi rUpa meM raha kara hI vicaranA cAhiye / AhAra prApta hogA yA nahIM hogA' isa prakAra ke saMdehayukta vicAra se use viSAda bhAvasaMpanna nahIM honA cAhiye / apane chArA gRhIta saMyama kI jisa prakAra rakSA ho aisA hI prayatna usako karate rahanA cAhiye tathA jo saMyama bhAva prApta nahIM huA hai usakI prApti meM usakA sanata udyogI rahanA cAhiye / bhikSA kA lAbha na hone para usake citta meM glAni kA bhAva nahIM jaganA cAhiye / aura na krodhAdi ke Aveza meM Akara tanatanATa karanA caahiye| bhikSA prApti ke nimitta use aneka gRhasthoM ke ghara para jAnA anivArya hai| vahAM se vaha alparUpa meM pratyeka ghara se bhikSA le| jaba dekhe kI bhikSA kI pUrti ho gaI hai to vaha vApisa upAzraya meM Ave aura guru ke samakSa prApta bhikSA ko rakhakara gamanAgamanajanya aticAroM kI pratikramaNa karake zuddhi kare / phira guru ke pAsa athavA gurunirdiSTa anya aura ratnAdhika muni ke samIpa jisa 2 prakAra se usane gocarI bhAvArtha-A sUtra dvArA sUtrakAre miti nAmanI sAthe cothI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa karyuM che. temAM vastunA gapaNa, tenuM grahaNa, tathA upa ga, e traNa vAtane vicAra karAyo che. uMcha AhAranI gaveSaNa karatI vakhate sAdhue ajJAta, akathita, Adi rUpamAM rahIne ja vicaravuM joIe. AhAra prApta thaze ke nahIM thAya" evA saMdigdha vicArathI teNe viSAda kara joIe. nahI. pite grahaNa karela saMyamanI je prakAre rakSA thAya e ja prayatna teNe karatA rahevuM joIe tathA je saMyama bhAva prApta thayuM nathI tenI prApti mATe prayatnazIla rahevuM joIe, bhikSA prApta na thatA tenA manamAM glAnine bhAva utpanna tha joIe nahIM. ane krodhAdinA AvezamAM AvIne tanatanATa kare joIe nahIM bhikSA prAptine mATe aneka gRhasthane ghera javuM te tene mATe anivArya gaNAya che. tyAMthI pratyeka gharethI te thoDI thoDI bhikSA grahaNa kare. jyAre bhikSAnI prApti pUrNa thaI gayelI lAge tyAre te upAzrayamAM AvIne gurunI samakSa prApta thayela bhikSAne mUkIne gamanAgamana janya aticArenI pratikramaNa karIne zuddhi kare. pachI gurunI pAse athavA gurunirdiSTa bIjA koi triratnadhArI sAdhunI pAse teNe je je prakAre gocarI prApta karI For Private And Personal Use Only
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 1 sU09 bhAvanAsvarUpanirUpaNam bhikSA prApta kI hai usakI AlocanA kreN| isa taraha pramAda varjita ghanakara vaha AgAmI kAla meM isa bAtakI vizeSa sAvadhAnI rakhe kI jisase udgamAdi doSoM kA AhAra meM parihAra (nivAraNa) hotA rhe| kAyotsargakarake vaha AhAra meM anAtura banakara zAMti-sukhapUrvaka baiTha jaave| aura jabataka AhAra karane kA samaya na Ave isake pahile apane mana ko dhyAna, zubhayoga, jJAna, aura svAdhyAya meM lgaave| kisI bhI prakAra kA saMkliSTa bhAva apane mana meM na Ane deve / yAda meM jaba AhAra kA samaya A jAve taba uThakara yathAparyAya arthAt baDe choToM ke krama se samasta sAdhUjanoM ko yoga kI avakratApUrvaka AhAra ke liye AmaMtrita kare ! gurujana jaba bhojana karane kI AjJA pradAna kareM taba apane sazIrSa zarIra AdikA pramArjana kara, amUcchita Adi bhAva saMpanna banakara yatanApUrvaka Agamokta vidhi ke anusAra AhAra kreN| AhAra karate samaya isa bAta kA vaha dhyAna rakhe ki yaha AhAra meM zarIra meM balavRddhi ke nimitta athavA kAMti Adi baDhAne ke nimitta nahIM kara rahA hUM kintu saMyamayAtrA ke nirvAha ke nimitta saMyamabhAra vahana karane ke nimitta, aura prANadhAraNa ke nimitta hI kara rahA hai| isa prakAra AhArasamiti ke yoga se yaha jIva vAsita ho jAtA hai-to vaha apane gRhIta vrata ke ahiMsA aticAra Adi donoM se rakSita karatA huA saccA ahiMsaka saMyata hoya tenI AcanA kare. A rIte pramAda rahita banIne te bhaviSyamAM te vAtanI vadhAre kALajI rAkhe ke jethI udramAdi dene AhAramAM tyAga thato rahe. kayetsarga karIne AhAra mATe Atura banyA vinA te zAMtithI besI jAya. ane AhAra karavAno samaya na thAya tyAM sudhI potAnA manane dhyAna, zubhayoga, jJAna ane svAdhyAyamAM lIna kare, kaI paNa prakArane saMkilaSTabhAva pitAnA manamAM thavA de nahIM. pachI jyAre AhAra karavAno samaya thAya tyAre uThIne paryAya pramANe eTale ke moTA-nAnAnA kamamAM samasta sAdhuone vinaya pUrvaka AhArane mATe AmaMtra, gurujana jyAre bhojana levAnI AjJA Ape tyAre pitAnA zira zarIra AdinuM pramArjana karIne, amUcita Adi bhAvayukta banIne yatanA pUrvaka A kta vidhi pramANe AhAra kare AhAra karatI vakhate teNe te vAtanuM dhyAna rAkhavuM ke huM A AhAra zarIramAM baLa vadhAravA mATe ke rUpa vadhAravA mATe karatA nathI paNa saMyamayAtrAnA nirvAha mATe saMyamabhAra vahevAne mATe, ane prANadhAraNane mATe ja karuM chuM. A pramANe AhAra samitinA cagathI te jIva vAsita thaI jAya che te te pite For Private And Personal Use Only
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUdha atha paJcamI nikSepabhAvanAmAha- paMcamaM ' ityAhamalama-paMcamaM pIDhaphalaga sejjA saMthAragavatthapattakaMbaladaMDagarayaharaNa colapaTTagamuhapattigapAyapuMchaNAddhi, eyapi saMjamassa ubavUhaNaTTayAe vAyAtavadaMsamasagasIyaparirakkhaNaTThayAe uvagaraNaM rAgadosarahiyaM parihariyavvaM, saMjaeNaM niccaM paDilehaNa papphoDaNApamajjaNAe aho ya rAo ya appamatteNa hoi sayayaM nikkhiyavvaM ca gihiyavvaM ca bhAyaNa bhaMDovahi uvagaraNaM / evaM AyaNabhaMDaNikkhevaNAsamiijogeNa bhAvio bhavai aMtarapyA asabalamasaMkiliTThanivvaNacaritta bhAvaNAe ahiMsae saMjae susAhU // sU0 10 // TakA-paMcamaM' ityAdi__'paMcamaM ' paJcamImAdAnanikSepasamittirUpAM bhAvanAmAha - pIDhaphalagasejjA saMthAragavatthapattakaMbaladaMDagarayaharaNacolapaTTagamuhapottiyapAyapuMchaNAI ' pIThaphalakazayyAsaMstArakavastrapAtrakambaladaNDa karajoharaNacolapaTTakamukhapotikApAdapoJchanAdi, tatra-pIThaM-kASThamayaM 'pATa ' iti prasiddhamAsanam- ' phalakaH= 'bAjoTa' pana jAtA hai / aura susAdhu nAmako saphala karatA hai| // suu01|| aba sUtrakAra pAMcavI jo nikSepabhAvanA hai use prakaTa karane ke liye sUtra kahate haiM-'paMcamaM ' ityaadi| TIkArtha-(paMcama) pAMcavIM bhAvanA AdAna nikSepasamitirUpa hai vaha isa prakAra hai (piiddhphlgjjaasNthaargvtthpttkNbldNddgryhrnncolgrahaNa karela ahiMsAvatanuM aticAra Adi dethI rakSaNa karate thaka sAce ahiMsaka saMta banI jAya che ane susAdhu nAmane saphaLa kare chesUlA have sUtrakAra pAMcamI je nikSepa bhAvanA che tenuM varNana karavAne mATe De -" paMcamaM " tyA Ast-" paMcamaM " pAMyI mApanA AdAnanikSepasamiti nAmanI che te bhA prabhArI che-pIDha phalaga sejjAsaMthAragavasthapattakavala daMDagarayaharaNacolapaTTagamuhapattiga For Private And Personal Use Only
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a01 sU010 bhAvanAsvarUpanirUpaNam iti prasiddhaH, zayyA zarIrapramANalakSaNA, saMstArakA sArddhahastadvayapramANaAsanavizeSaH, vastraM, pAtraM, kambalazca prasiddhAH, daNDakArogibhivRddhaizca gamanAgamAnartha rakSitA yaSTiA, rajoharaNaM, colapaTTakaH, tathA-mukhapotikA-sadoramukhavastrikA, pAdapoJchanaM-pramANikA, etAnyAdau yasya tat , ityAdikam , 'uvagaraNaM' upakaraNa sAdhorasti / ' eyaMpi' ADAravadetadapi pIThaphalakAdikaM ' saMjamassa,' saMyamasya-saptadazavidhasya ' ubabUyaNaTTayAe ' upabRMhaNArtham-poSaNArtham bhavati / ataH 'vAyAtavadaMsamasagasIyaparirakSaNaTThayAe ' vAtAtapadaMzamazakazItaparirakSaNArtha 'saMjaeNaM ' saMyatena muninA ' rAgadosarahiyaM ' rAgadveSarahitaM yathA syAttathedam upakaraNaM 'parihariya' paridhartavyam dhAraNIyamityarthaH / tathA 'niccaM' nityaM teSAM yathAyogyaM 'paDileNA paphoDaNApamajjaNAe' pratilekhanA pasphoTanAmamArjanAsutatra-pratilekhanA-ubhayakAlaM pratyupekSaNA, praskoTanA=yatanayA vidhUnanam ,mamArjanA padRganuhapattigapAyapuMchaNAi) pITha-pATa, phalaka-bAjoTa-zayyA zarIrapramANavichaunA, saMstAraka-aDhAIhAcapramANaAsanavizeSa, vastra, pAtra, kambala, daNDa-rogI athavA vRddha sAdhuoM dvArA apane pAsa gamanAgamanArtha rakkhI huI lakar3I, rajo haraNa, colapaTTaka, mukhapotikA-sadorakamukhavastrikA aura pAdaproJchana-pramArjikA ityAdi upakaraNa sAdhu ke haiN| ( eyaMpisaMjamassa ucahaNaTTayAe ) AhAra kI taraha ye bhI sataraha prakAra ke saMyama kA poSaNa ke liye haiN| isaliye inakA (vAyAtavadaMsamasaga sIyaparirakkhaNaTTayAe saMjaeNaM rAgadosarahiyaM parihariyavvaM ) vAta-(pavana) Atapa-dhUpa, daMza, mazaka evaM zIta se rakSita hone ke liye muni ko rAgadveSarahita hokara dhAraNa karanA cAhiye / tathA (nicca ) nitya hI (paDilehaNA paphoDaNA pamajjaNAe) ina upakaraNoM meM se bhAjana bhANDa pAyapuMchaNAi" pITha-pATa, phalaka-mAne, shyyaa-AN2|| prabhAzurnu pAtha28 saMstAraka-mar3hI thana! mAparnu sAsanavizeSa, patra, pAtra, 458, daNDa-rogI athavA vRddha sAdhuo dvArA pitAnI pAse AvavA javA (TekA mATe) rAkhelI all, 2024, yAsa547, mukhapottikA 2saDita patti, bhane pAhI-chana. prabhAAi tyAhi sAdhunA 7542 / che. 'eyapi saMjamassa uvavRhaNadvayAe " AhAranI jema e paNa sattara prakAranA saMyamanA piSaNa mATe che. tethI temane " vAyAtavadaMsamasagasIyaparirakkhaNadvAe saMjaeNaM rAgadosarahiya parihariyavva" vAta-pavana, Atapa, taDake , daMza, mazaka ane zItathI rakSaNa pAmavAne mATe munie rAgadveSa rahita thaIne temane dhAraNa karavA joIe. tathA "niza" hamezA " paDilehaNApamajjagAe" ko 8542 mAthI lar eis mane upadhinI prati. pra0 81 For Private And Personal Use Only
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 642 praznavyAkaraNasUtre rajoharaNAdibhiH saMmArjanA, tAmu kRtAsu-pratilekhanAdikaraNAnantaramityartha' aho ya rAo ya ' ahazca rotrau ca ' bhAyaNamaMDovahiuvagaraNa ' bhAjanabhANDo. padhyupakaraNaM-tatra-bhAjana-pAtram, bhANDam-undakam , upadhiHvastram , etattritayarUpaM yadupakaraNaM tat , ' appamatteNaM ' apramattena satA 'sayayaM' satataM-nirantaraM 'nikkhivvaM ' nikSeptavyaM-sthApanIyaM 'gihiyavvaM ' grahItavyaM ca ' hoi' bhavati evamAdAnabhANDanikSepaNAsamitiyogena bhAvito bhavati antarAtmA-jIvaH / bhAvitA'ntaratmA kIdRzo bhavati ? ityAha-azavalAsaMkliSTanivraNacAritra bhAvanayA hetu. bhUtayA ahiMsakaH saMyataH susAdhurbhavati, eteSAmarthaH pUrvamuktaH, tata evAvagantavyAm1. aura upadhi kI pratilekhanA prasphoTanA pramArjanA kara lene para-pratilekhanA donoM samaya pratyupekSaNA prasphoTanA, pramArjanA-rajoharaNAdi se puMjanA karake (ahoya rAo ya) dina meM aura rAtri meM (bhAyaNa bhaMDovahIUvagaraNaM ) bhAjana-pAtra, bhANDa undaka, aura updhi-vstr| ina upakaraNoM ko jamIna para rakhanA paDatA hai, uThAnA paDatA hai| so aisI sthiti meM sAdhu kA yaha kartavya hai ki vaha ina sabako dharate uThAte (sayayaM ) nirantara (appamatteNaM ) apramatta rahe / (nikkhiyatvaM gihiyavvaM hoi) ina upakaraNoM ko jaba bhUmi para dhare taba usakI pramArjanA kare phira dhare, uThAve taba una upakaraNoM kI pramArjanA karake utthaave| isa taraha karane se jIvoM kI virAdhanA nahIM ho sakatI hai| yahI sAdhu kI apramatta avasthA hai| (eva) isa taraha ( AyANa bhaMDanikkhavaNAsamiijogeNa ) AdAna bhANDanikSepaNAsamiti ke yoga se (aMtarappA ) jIva lekhanA prasphoTanA pramArjanA karI lIdhA pachI-pratilekhana-bane samaya pratyupesyaa, prITanA-yatana mAya27, pramArjanA-2012 mAhithI 5 vagere 4aa pachI " ahoya rAoya" hivase tathA rAtra "bhAyaNa bhaMDovahiuvagaraNaM " lAlana-pAtra, bhANDa-64 mane upadhi-120, 542 ne bhIna 652 rAkhavA paDe che, tathA upADavA paDe che. te evI paristhitimAM sAdhunuM e tavya cha ta se adhAne detA, bhUtA " sayaya" niraMtara " appama NaM" sabhAsI 29 nikkhiyavya gihiyavva hoi" se 6542NAne nyAre bhAna para mUke tyAre tenI prArthanA kare ane pharIthI tyAMthI uThAve tyAre te upakaraNanI pramArjanA karIne uThAve, A pramANe karavAthI jIvenI virAdhanA thaI zatI nathI. me 4 sAdhunI apramatta avasthA cha. "evamA zata "AyANAbhaMDa nikkhevaNAsamiijogeNa " mAhAna is ni:59! samitinA yogathI " aM. For Private And Personal Use Only
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 1 sU0 11 adhyayanopasaMhAraH samprataM sUtrakAraH prathamasaMvaradvAramupasaMharannAha-' evaM ' ityAdi mUlam-evamiNaM saMvaradAraM samma saMvariyaM hoi, suppaNihiyaM, imehiM paMcahiM vi kAraNehi maNavayaNakAyaparirakkhiehi, NiccaM AmaraNaMtaM ca esa jogo Neyambo dhiimayA maimayA aNAsavo akaluso acchiddo aparisAiM asaMkiliho suddho savvajiNamaNuNNAo / evaM paDhamaM saMvvaradAraM phAsiyaM pAliyaM sohiyaM tIriyaM kiTTiyaM ArAhiyaM ANAe aNupAliyaM bhavai / evaM NAyamuNiNA bhagavayA paNnaviyaM parUviyaM pasiddhaM siddhaM siddhavarasAsaNamiNaM AviyaM sudesiyaM pasatthaM paDhamaM saMvaradAraM samattaM tti bemi // suu-11|| TIkA-' evamiNaM' ityAdi 'evamiNaM ' evam--uktakrameNa idam-ahiMsAlakSaNaM 'saMvaradAraM' saMvaradvAram = saMvarasya anAzravasya dvAram upAyaH ' samma' samyak 'saMvariyaM' saMvRtam-saMse(bhAvio bhavai) vAvita banA huA vaha jIva hetubhUta azabala, asaMkliSTa, nivraNa (niraticAra ) cArItra kI bhAvanA se ahiMsaka saMyata bana jAtA hai| aura saccerUpa meM apane sAdhupada ko sArthaka kara letA hai| nirjantu bhUmi para upakaraNoM kA dharanA aura uThAnA isakA nAma AdAnabhANDanikSepaNA samiti hai| isa samiti ke yoga se AtmA-muni apane ahiMsA mahAvrata kI rakSA aura sthiratA karatA rahatA hai // // sU0 10 // aba sUtrakAra prathama saMvara dvAra kA upasaMhAra karate hue kahate haiMtarappA" 75 " bhAvio bhavai " sAkti manI orya che. sAvita manera ta jIva hetubhUta azabala, asaMkilag, nitraNa cAritranI bhAvanAthI ahiMsaka saMyata banI jAya che. ane sAcA arthamAM pitAnA sAdhu padane sArthaka kare che. bhUmi para upakaraNane mUkavA tathA upADavA tenuM nAma AdAna bhAMDa nikSetra paNa samiti che. A samitinAyegathI AtmA muni-pitAnA ahiMsA mahAvratanI rakSA tathA sthiratA karatA rahe che ke sU-10 che ve sUtrA prathama sa12vArA upasAra 42i -"evamiNa" tyAta For Private And Personal Use Only
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre pitaM sat 'supaNihiyaM ' mumaNihitaM surakSitaM ' hoi' bhavati / ' maNabayaNakAyaparirakkhiehi manovacanakAyaparirakSitaiH-yogatrayaparirakSitaiH 'imehiM paMcahi vi kAraNehiM' ebhiH paJcabhirapi kAraNaiH pUrvoktAbhiH paJcabhirbhAvanAbhiH 'Nicca' nityam 'AmaraNataM ' AmaraNAnta-maraNaparyantaM ca ' esajogo' eSa yoga ahiMsAlakSagasaMvararUpavyApAraH - dhiimayA' dhRtimatA-svasthacittena ' maimayA' matimatA heyopAdeyamedhAyuktena -- neyacco' netavyaH boDhavyAparipAlanoya ityarthaH / kITa zo'yaM yogaH ? ityAha-ayaM yogaH- aNAsavo' anAzravaH-nRtanakarmAgamanarahitatvAt 'akaluso' akalupaH azubhAdhyavasAyarahitatvAt , 'acchido' acchidraHchinnapApasrotatvAt , aparissAI ' aparisrAvI vindurUpeNApi karmajalapravezarahi'evamiNa' ityAdi TIkArtha | ( evamiNa saMvaradAraM sammaM saMvariyaM supaNihiyaM hoi) ukta kramase yaha ahiMsArUpa prathama saMvaradvAra sevita kiye jAne para surakSita ho jAtA hai| (maNavayaNakAyaparirakkhiehiM ) isaliye mana vacana aura kAya ina tInoM yogoM se acchI taraha surakSita kiye gaye (imehiM paMcahiM vi kAraNehiM) ina pUrvokta pAMca bhAvanArUpa kAraNoM se (niccaM ) nitya (AmaraNaMtaM ) maraNaparyaMta-jIvana bhara taka (esa jogo) isa ahiMsArUpa saMvaradvAra kA (dhiimayA) svasthacitta se yukta evaM (maGmayA) heyopAdeya kI buddhi se saMpanna hokara muni ko (neyanyo) paripAlana karanA cAhiye / kyoM ki yaha ahiMsArUpa saMvara yoga (aNAsavo) nUtana karmAganana ko rokane kA kAraNa hone se anAvarUpa hai / (akaluso) azubha adhyavasAya se rahita hone ke kAraNa akaluSa rUpa hai| (acchi do ) isase pApakA srota naSTa ho jAtA hai isa kAraNa se yaha TI-"evamiNaM saMvaradAra samma saMvariya supaNihiya hoi' l pramAnA kamathI A ahiMsArUpa prathama saMvaradvAranuM sevana karavAthI te surakSita thaI jAya cha "maNavayaNakAyaparirakkhiehi" tethI mana, kyana bhane ya tro yogAthI sArI surakSita rAya " imehi paMcahi vikAraNehi" ye pUrita pAMya bhAvanA35 AzAthI "niccaM " / " AmaraNataM " bha25 ta-mAna, "esajogo" mA mADiMsA35 saparavAna " dhiimayA" svastha cittathI mane " maimayA " yo pAyinI muddhithI yuddhata ne muniye "neyavyo" pariyAsana 42 . // 25 mA DiMsA35 sapazyoga " aNAsavo navA bhagamanane 2|4vaane 12 bhUta vAthI ne manAzrava 35 cha. " akaluso" mazula madhyavasAyathI 2Dita DAvAne pAraNe manuSa35 che. "acchiddo' tenAthI pApanA pravAha nA pAme che te // o te machidra35 cha. " aparissAI " For Private And Personal Use Only
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU011 adhyayanopasaMhAraH tatvAt , ' asaMkiliTTho' asaMkliSTaH-asamAdhibhAvavarjitatvAt ' suddho' zuddhaHkarmamalavarjitatvAt ' savvajiNamaNuNNAo' sarvajinAnujJAtaH-sakalaprANihitakArakatvAt sarveSAmahaMtAmanumatazcAsti / evam-uktaprakAreNa 'pahamaM saMvaradvAraM ' prathamaM saMvaradvAraM, , phAsiyaM spRSTaM kAyena, ' pAliyaM' pAlitaM satatamupayogena sevitam , ' sohiyaM ' zodhitam-aticAravarjanena, 'tIriyaM ' tIrita-tIraM prApitaM pUrNarUpeNa sevitam , 'kiTTiyaM' kIrtitam anyeSAmupadiSTam , tathA 'ArAhiya' ArAdhita-trikaraNatriyogaiH samyagAcaritam , ' ANAe ' AjayA-sarvajJavacanena, 'aNupAliyaM ' anupAlitaM ca bhavati / evam uktarUpaM saMvaradvAraM kena kathitam ? acchidrarUpa hai / ( aparissAI ) eka vindu mAtra bhI karmarUpa jala kA isa meM praveza nahIM ho sakatA hai ataH usase rahita hone ke kAraNa yaha aparisrAvI hai / (asaMkiliTTho) asamAdhirUpa bhAva se yaha varjita hotA hai isaliye asaMkliSTa hai| tathA (suddho) karmamala se sarvathA vihIna hone ke kAraNa yaha zuddha hai| isIliye yaha (savvajiNamaNuNNoo) samasta arhata bhagavaMtoM ko anumata-mAnya huA hai kyoM ki isIse sakala prANiyoM kA hita huA hai| (evaM paDhamaM saMvaradAraM ) ukta prakAra se prathama saMvaradvAra ko (phAsiyaM) jo apane kAya se sparza karate haiM (pAliyaM) nirantara dhyAna pUrvaka isakA sevana karate haiM (sohiyaM ) aticAroM se ise rahita banAte haiM (tIriyaM ) pUrNarUpa se ise apane jIvana meM utArate haiM (kiTiyaM ) dUsaroM ko ise dhAraNa karane kA upadeza dete haiM tathA (ArAhiyaM) tIna karaNa tIna yogoM se jo ise acchI taraha Acarita karate haiM (ANAeaNupAliyaM bhavai ) sarvajJa ke vacana eka bindu jeTalA paNa karNarUpI jaLane temAM praveza thaI zakato nathI, tethI tanAthI 2hita jApAna 4 / 26 te 55ritrAvI cha, "asaMkilicho" asamAdhi35 mAthI te 2Dita rAya cha tethI te masaTi che. tathA " suddho" bhAbhAthI savathA 2Dita DAvAne ANe te zuddha che. tethI te " savvajaNamaNupraNAo" samasta mata mAnAne mAnya thayera che, // 27 hai tanAthI sapA prAsAnu hita thayu che. " evaM paDhamaM saMvaradAraM " x Are prathama savArane"phosiya" ne potAnA zarIrathI 25 42 cha "pAliya', nirantara dhyAnapUra tenuM pAlana 43 che "sohiyaM" atiyAzathI tene 2Dita manA cha " tIriyaM" pU zata nene pAtAnA vanamA tAre cha, "kihiya" bhane te paannyaan| paDheza mA cha, tathA " ArAhiyaM " aY // 261 tra yogothI 2 tene sArI rIte mAyare che "ANAe aNupAliyaM bhavai " sapanA For Private And Personal Use Only
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre ityAha-'gAyamuNiNA' jJAtamuninA-prasiddhakSatriyavaMzodbhavena muninA bhagavatA mahAvIreNa 'paNNaviyaM ' prajApitam-ziSyebhyaH sAmAnyatayA kathitam , 'parUviyaM marUpitaM bhedAnubheda padarzanapUrvakaM kathitam , 'pasiddhaM ' prasiddham-prakhyAtam , siddhaM -pramANapratiSThitam , 'siddhavarasAsaNaM' siddhavarazAsanam-siddhAnAM-niSThitArthAnAM varazAsana-pradhAnAjJAnArUpam , ' iNaM' idam ' AghaviyaM' AkhyAtaM sarvato bhAvena kathitam , 'sudesiyaM' sudezitam=sadevamanujAsurAyAM pariSadi muSTrapadiSTaM 'pasatthaM ke anusAra hI pAlate haiM / ( evaM ) isa prakAra ukta rUpa yaha saMvara dvAra (NAyamuNiNA) prasiddha kSatriya vaMza meM utpanna hue muni (bhagavayA) bhagavAna mahAvIra ne (paNNaviyaM) prajJApita kiyA hai-ziSyoM ke liye sAmAnyarUpa se kahA hai| (parUviyaM) prarUpita kiyA hai-bhedAnubheda pradarzana pUrvaka kathita kiyA hai| isaliye yaha (pasiddha) prasiddha hai-AcA ryAdikI paraMparA se isakA pAlana karanA isIrUpa meM calA A rahA hai| sathA (siddha) siddha hai-isameM kisI bhI pramANa se bAdhA nahIM AtI hai ataH pramANapratiSThita hai| tathA (siddhavarasosaNamiNaM ) jo siddha ho cuke haiM-kRtakRtya bana cuke haiM-unakA yaha vara zAzana rUpa hai so isI ko (AviyaM ) prabhu mahAvIra ne kahA hai| aura (sudesiyaM) isakA upadeza unhoM ne deva, manuja evaM asuroM sahita pariSadA meM acchI taraha diyA hai / (pasatthaM ) yaha prathama saMvara dvAra samasta prANiyoM kA hitakAraka hone se maMgalamaya hai| (paDhamaM saMvaradAraM samattaM ) isa taraha kA kyana pramANe pANe cha, "evaM" mA pramANe pramANanA 2135 te sa'1262 "NAyamuNiNA'' prasiddha kSatriya zamA utpanna thayesa muni "bhagavayA" lagavAna mahAvIre " paNNaviyaM " jJApita 42 cha-ziSyAne mATe sAmAnya 35 4yuM che " parUviyaM " 53pita 426 cha-mahAnule matApIne 47 che. tethI te "pasiddhaM " prasiddha cha-mAyAyAhinI 5252 // 221 zate tenu Asana 42vAnuM yAyu mAve cha me siddha " siddha thaye the-temAM 5 pramANuthI bAdhA (muzkelI) AvatI nathI tethI te pramANapratiSThita che. tathA " siddhavarasAsaNamiNaM " re siddha 45 gayAM che, kRtakRtya manI gayo cha-tebharnu te zreSTha zAsana 35 che 4 / 245 3 te " AghaviyaM " maDAvIra prabhu 43 che. "sudesiya" teno paheza tebho heva, bhAna5 bhane asure| sahitanI pariSahomA sArI rIte sApekSa cha. " pasattha " . prathama pavAra samasta prAgl. mAna bhATe hitasAdhaDapAthI bhAgamaya che. " paDhama saMvaradAraM samattaM " / For Private And Personal Use Only
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a05 sU0 4 adhyayanopasaMhAraH 'prasastaM' prazasta-sarvaprANihitakaratvAnmagulamayam, paDhama saMvaradAraM' prathamasaMvaradvAra 'samatta 'samAptam, 'ttibemi' iti bravImi-asyArthaHpUrvamuktaH // sU0 11 // // iti prathamaM saMvaradvAraM samAptam // // iti zrI vizvavikhyAta-jagavallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalitalalitakalApAlApaka-pravizuddhagadyapadyanaikagranthanirmApaka- vAdimAnamardakazrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta . ' jainazAstrAcArya' padabhUSitakolhApurarAjaguru-bAlabrahmacAri-jainAcArya- jainadharmadivAkarapUjyazrI ghAsIlAlabativiracitA zrI praznavyAkaraNasUtrasudarzanyA khyAyAM vyAkhyAyAM saMvarAtmAke dvItIye-bhAge'hiMsAnAmakaM prathamaM saMvaradvAraM samAptam // 1 // yaha prathama saMvara dvAra samApta huA! (tti bemi) he jNbuu| jaisA meM ne bhagavAna mahAvIra ke mukha se ise sunA hai vaisA hI yaha maiMne tuma se kahA hai-apanI kalpanA se isameM kucha bhI nahIM kahA hai| ___ bhAvArtha-prathama saMvaradvAra kA upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM ki isa saMvaradvAra ko pratyeka munijana ke liye acchI taraha upayoga pUrvaka pAMcabhAvanAoM sahita yAvajIva pAlana karanA cAhiye / isake pAlana karane meM yadi koI parISaha aura upasarga Ave to unheM dhairyapUrvaka sahalenA cAhiye, kyoM ki yaha saMvara dvAra navIna karmoM ke Asrava ko rokatA haiN| isake pAlana karane se azubha adhyavasAya utpanna nahIM hone pAte haiN| pApoM kA srota isake prabhAva se baMdha ho jAtA hai| yaha prA2nu prathama sp26||2 sapU yu. "ttibemi" ! re meM bhagavAna mahAvIranA mukhethI sAMbhaLyuM che evuM ja te meM tamane kahyuM che- mArI kalpanAthI temAM meM kaMI paNa kahyuM nathI. bhAvArtha-prathama saMvaradvArane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che ke A saMvaradvAranuM pratyeka munie sArI rIte upayoga pUrvaka pAMca bhAvanAo sahita jIvanaparyata pAlana karavuM joIe. tenuM pAlana karatAM je koI parISaha tathA upasarga naDe te vairyathI tene sahana karI levA joIe, kAraNa ke A saMvaradvAra navIna kane Asrava thato reke che. tenuM pAlana karavAthI azubha adhyavasAya utpanna thavA pAmato nathI. tenA prabhAvathI pApanA pravAhathI baMdha thaI jAya che For Private And Personal Use Only
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 648 aparisrAvI Adi vizeSaNoM vAlA hai| arhata bhagavaMtoM ne ise apane jIvana meM utAra kara hI samasta jIvoM ko ise dhAraNa-sevana karane kA Adeza diyA hai / bhagavAna mahAvIra ne bhI aisI ho isa prathama saMvaradvAra kI prazaMsA kI hai| aura tIrthakara paraMparA ke anusAra hI unhoM ne ise pAlana karane Adi kA Adeza diyA hai| tathA isakA devamanuSAdi sahita pariSadA meM upadeza diyA hai, ataH yaha pramANapratiSTita hai| aura maMgalamaya hai / sU0 11 // // isa prakAra yaha prathama saMvaradvAra samApta huaa| te aparissAvI Adi vizeSaNa vALuM che. ahaMta bhagavAne tene potAnA jIvanamAM utArIne ja samasta jIvane tene dhAraNa karavAne tenuM sevana karavAne Adeza Ape che bhagavAna mahAvIre paNa A prathama sarakAranI evI ja prazaMsA karI che ane tIrthaMkara paraMparA anusAra ja temaNe tenuM pAlana karavA Adine adeza dadhe che tathA tene deva, manuSyAdi sahitanI pariSadamAM upadeza Ape che, tethI te pramANabhUta che ane maMgaLamaya che ke sU-11 A rIte A prathama saMvaradvAra samApta thAya che. For Private And Personal Use Only
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // satyavacanaM nAma dvitIyaM saMvaradvAram // gataM prANAtipAtaviramaNaM, sammati satyavacanaM bhArabhyate / asya pUrvAdhyayanena sahAyaM saMmbandhaH-pUrva pANAtipAtaviratirabhihitA, sA tu alIkavacanaviratyaiva saMbhavati, ityenena saMyandhenAyAtaM satyavacanAkhyaM dvitIyamadhyayanaM prArabhyate, tasyedamAdimaM sUtram-'jaMbU etto vitiyaM ca ' ityAdi____ mUlam-jaMbU ! etto viiyaM ca saccavayaNaM suddhaM suiyaM sivaM sujAyaM subhAsiyaM sukahiyaM subvayaM sudiDhe supaiDiyaM supaiTTiyajasaM susaMjamiyavayaNaduiyaM suravaranaravasabhapavara-balavaga suvihiya-jaNa-bahumayaM paramasAhudhammacaraNatavaniyama-pariggahiya sugai-pahadesagaM ca loguttamaM ca vayamiNaM vijAharagagaNagamaNavijANasAhagaM samgamaggasiddhipahadesagaM avitahaM taM saccaM uccuyaM akuDilaM bhUyatthaM asthao visuddhaM ujjoyagaM pabhAsagaM bhavai, savvabhAvANa-jIvaloge avisaMvAijahatthamahuraM paccakkhaM satyavacana nAmaka dvitIya saMvaradvAra prAraMbha--- prANAtipAtaviramaNa nAma kA saMvaradvAra kahA jo cukA hai| aba satyavacana nAmakA dvitIya saMvaradvAra prAraMbha hotA hai| isakA pUrva adhyayana ke mAtha saMbaMdha isa prakAra se hai-japataka alIkavacanoM se jIva kI virati nahIM hogI-tabataka prANAtipAta kA viramaNa saMbhava nahIM ho sakatA / isI saMbaMdha ko lekara sUtrakAra ne isa dvitIya satyavacana nAmaka adhyayana ko prAraMbha karate haiN| isakA yaha prathamasUtra hai satya vacana nAmanuM bIjA saMvaradvArane prAraMbha prANAtipAta viramaNa nAmanuM pahelA saMvaradvAranuM varNana pUrNa thayuM. have satyavacana nAmanA bIjA saMvaradvAranA varNananI zarUAta thAya che. tene A prakAre AgaLanA adhyayana sAthe saMbaMdha che. jyAM sudhI asatya vacanothI jIvanI virati thatI nathI tyAM sudhI prANAtipAtanuM viramaNa saMbhavI zakatuM nathI. e saMbaMdhane darzAvIne sUtrakAre A dvitIya satyavacana nAmanA adhyayanane dhAna 42 cha. tenuM paDe sUtra mA prabhArI cha-"jaMbU! etto biiyaca". For Private And Personal Use Only
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 650 praznavyAkaraNasUtre devayaM ca jaMtaM accherakAragaM avasthetaresu bahuesu mANusANaM sacceNaM mahAsamuddamajjhe vi ciTThati, na nimajati mUDhANiyA vi poyA sacceNa ya udagasaMbhamaMmi vi na vuDDaMti, na ya maraMti yAhaM ca te lanbhaMti, sacceNa ya agaNi saMbhamaMmi vina Dajhati ujjugA maNussA / sacceNa ya tattatellataulohasIsakAI chivvaMti, dhareMti na DajhaMti mnnussaa| pavvayakaDagAhiM muccaMte na ya maraMti sacceNa ya pariggahiyA asipaMjaragayA samarAo vi NiiMti aNahAya saccavAI, vahabaMdhAbhiogaveraghorehiM pamuccaMti ya, amittamamjhAhiM niiMti aNahAya saJcavAI / sA devANi ya devayAo kareMti saccavayaNe rayANaM ||suu01|| TIkA-'jaMbU' ityAdi sudharmA svAmI jaMbU svAminaM pratyAha-he jambUH ! ' etto' itaH-prathamasaMvaradvArAnantaram - viiyaM ca ' dvitIyaM khalu saMvaradvAraM 'saccavayaNaM ' satyavacanam sayo-munibhyo guNebhyaH padArthemyo vA hitam-upakArakaM satyam , uktaMca'jaMbU ! etto biiyaM ca' ityaadi| TIkArtha-zrI sudharmA svAmI jaMbUsvAmI se kahate haiM (jaMbU!) he jaMbU ! ( eso) isa prathamasaMvaradvAra ke bAda yaha (piiyaM ca ) dUsarA saMvara dvAra satya nAmakA hai so maiM ise kahatA hUM, tuma suno-(sacca vayaNaM) " sadbhyo hitaM " satyaM arthAt sat kA munijana kA athavA guNoM kA yA padArthoM kA jo vacana hita-upakAraka hotA hai vaha satya vacana hai| kahA bhI hai___ -zrI sudharbhAvAmI. bhU svAbhAna cha "jaMbU !" bhU ! "etto" mA 5sA sa1262 5chI " biiyaca" bhAga satya nAmarnu sapa2vAra cha tetuM huM vana 43 chu te tame saiel. " saJcavayaNa " " sadbhyo hita," : satya eTale ke sata nuM munijananuM athavA guNonuM athavA padArthonuM je vacana hita-upakAraka hoya che. te satyavacana gaNAya che kahyuM paNa che For Private And Personal Use Only
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 1 satyasvarUpanirUpaNam 651. " sacce hiyaM sayAmiha saMto mugau guNA payasthA vA " chAyA - satyaM hitaM satAmiha, santo munayo guNAH padArthA vA " iti satsu tiSThatIti vA, satyam, satyaM ca tadvacanaM ca satyavacanam, paramANatrANaparAyaNaM hitakaraM sukhAvahamanudvegajanakaM sudhAvatsvAdIyaM vacanaM satyavacanamityarthaH / kIdRzaM satyavacanam ? tadAha- 'muddhaM ' zuddhaM - nirdoSatvAt, ' suciyaM ' zucikaM pavitratvAt, ' sivaM ' zivaM = mokSajanakasvAm, ' sujAyaM ' sujAtaM - zubhavivakSayA samutpannatvAt, 'subhAsiyaM' subhASitam " sacce hiyaM sayAmiha, saMto muNau guNA payatthA vA " / saMtoM kA hita jisase hotA hai vaha satya muni hote haiM yA guNa athavA padArtha hote haiM / satya kI dUsarI vyutpatti isa prakAra se bhI hai (6 satsu tiSThatIti satyaM satyaM ca tadvacanaM ca satyavacanaM " jo vacana sajjana puruSoM meM rahatA hai vaha satyavacana hai / yaha satyavacana para ke prANoM ke prANa karane meM parAyaNa hotA hai, saba ke hitakArI hotA hai, sukhadAyaka hotA hai, udvegajanaka nahIM hotA hai, aura sudhA ke jaise svAdIya- atyaMta madhura hotA hai / ( suddhaM ) satyavacana meM kisI bhI prakAra kA doSa nahIM hotA hai ataH nirdoSa hone se yaha zuddha hai (suiyaM) isameM kisI bhI prakAra kI apavitratA nahIM hotI hai ataH yaha pavitra hone se zucika hai / (sivaM ) isa vacana se jIvoM ko mokSa kI prApti hotI hai isaliye mokSajanaka hone se yaha zivarUpa hai| ( sujAyaM ) hArdika zubha bhAvanA se prerita hokara hI aisA vacana bolA jAtA hai " " saccaM hi yaM sayAmiha, saMto mugau guNA payatthA vA satanuM hita jenAthI thAya che te satya che, muni athavA guNu athavA padArtha me aAranAM satya che. satyanI jIla vyutpatti yA pramANe pazu che " sarasu tiSThatIti satyaM satyaM ca tadvacaM ca satyavacanaM " samana puruSomAM ne vayana rahe che te satyavacana che. te satyavacana anyanAM prANeAnuM rakSaNa karavAne samatha hAya che, badhAne mATe hitakArI hoya che, sukhadAyaka hoya che, udvegajanaka hAtuM nathI, amRta netuM atizaya bhIThu hoya che. " suddha N " satyavayanabhAM / paNa prakArane doSa hAtA nathI, tethI nirdoSa heAvAthI te zuddha che. " 'suiya' temAM koipaNa prakAranI apavitratA hotI nathI tethI te pavitra hovAthI zucika che. " siva " te vayanathI lavone mokSanI prApti thAya che, tethI bhokSana hovAthI te ziva35 che. " sujAya " DA zula bhAvanAthI prerAIne me vacana khelAya che, tethI zubha bhAvanAmAMthI udbhavela hAvAthI te sujAta che. For Private And Personal Use Only d
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 652 praznavyAkaraNasUtre pramodajakatvAt , tathA ' mukahiya' sukathitam-votarAgapratipAditatvAt , 'suvvayaM' suvrataM-sarvatratapradhAnatvAtU , tathA-'sudiTuM sudRSTam-atIndriyArthadarzibhirapavargAdihetutayA dRSTatvAt , ' supaidviyaM ' mumatiSThitam-samastapramANairupapAditatvAt , 'mupaiTThiyajasaM' mumatiSThitayazaH-supratiSThitaM yazo yasya tat, lokatrayaprasiddhatvAt , tathA- 'musaMjamiyavayaNavuiyaM ' musaMyamitavacanoditaM-musaMyamita-samyagUniyantritaM yadvacanaM tenoditaM kathitam , nirdoSavacanaiH kathitamityarthaH, tathA ' muravara naravasabhapavarabalavagasuvihiya jaNabahumayaM ' ' suravaranarakRSabhapravaravalavatsuvihitajanabahumatam -- muravarANAm -- indrAdInAM, naraSabhANAM = cakravA . ataH zubha vivakSA se samutpanna hone ke kAraNa yaha mujAta hai| (subhA. siyaM) yaha pramoda kA janaka hotA hai isaliye yaha subhASita haiM (muphahiyaM) isakA pratipAdana vItarAga AtmAoM ne kiyA hai isaliye yaha sukathita hai (suvvayaM) sarvavratoM meM isakI pradhAnatA mAnI gaI hai isaliye yaha suvratarUpa hai| (sudiDhe ) atIndriya arthoM ko jAnane vAle sarvajJa prabhuoM ne ise apavarga (mokSa) Adi ke hetu rUpa se dekhA hai isaliye yaha sudRSTa hai| (supaiDiya) samasta pramANo dvArA upapAdita hone se yaha supratiSTita haiN| (supaiTThiyajasa ) tInoM lokoM meM isa vacana kA yaza suprasiddha hai isaliye yaha supratiSThina yazavAlA hai / (susaMjamiyavayaNaghuiyaM ) ise satyavacana ko ve hI manuSya bola sakate haiM ki jinakA vacana susaMyamita hotA hai acchI taraha se niyaMtrita hotA hai| (suravaranaravasabhapavarabalavagasuvihiyajaNabahumayaM) yaha vacana indrAdika uttama devoM ko, " subhAsiya" te abhI utpanna 42nAI pAthI subhASita cha. " sukahiya" vItarAga AtmAoe tenuM pratipAdana karyuM che, tethI te sukathita che. "suvyaya" sa toma te bhuthya manAyuM che tethI te subata che. " sudiTTha" atIndriya arthone jANanAra sarvajJa prabhue te apavarga AdinA heturUpathI mayuM che, tethI te sudRSTa che. "supaiTiya" samasta prabhA dvArA tenuM prati. pAina thaye jApAthI te pramANabhUta-supratiSThita cha. "supaidviyajasa" tro lokamAM A vacanane yaza suprasiddha che tethI te supratiSThita yazavALuM che. " susaMjamiyavayaNabuiya" 24satya yayana se bhAse modI za cha bhanAM cayana susayamita khAya che-sArI te niyatrita DAya che. " suravara naravasabhapavaravalavagasuvihiyajaNabahumayaM " yanandra mAhi uttama devAne For Private And Personal Use Only
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a 2 sU0 1 satyasvarUpanirUpaNam , 6 donAM, pravarabalavatAm - vAsudevamativAsudevAdi yoddhapuruSANAM, tathA-suvihitajanAnAM mahApuruSANAM ca bahumataM samataM yattat, tathA-' paramasAhudhammacaraNaM' paramasAdhudharmacaraNam = paramasAdhUnAM = utkRSTakriyAvata munInAM dharmacaraNaM dharmAnuSThAnaM yattat, tathA - 'tabaniyamapariggahiyaM tapo niyamaparigRhItam - tapo niyamAbhyAM parigRhItam aGgIkRtaM yattattathA taponiyamau hi satyavAdinAmeva bhavato netareSAm, tathA - ' sugaipatha desagaM ' sugatipathadezakaM = sugateH panthAH sugatipathaH, tasya dezakam, prajJApakam, ca=punaH ' iNaM ' idaM ' loguttamaM ' lokottamaM - lokeSu = loka - trayeSu uttamaM= zreSTham ' vayaM ' vratam asti / tathA idaM satyavacanaM 'vijjAharagagagamaNa vijjANa' vidyAdharagaganagamanavidyAnAM vidyAdharANAM yA gaganagamanavidyAstAsAM ' sAhagaM sAdhakaM - satyavAdinAmeva vidyAH sidhyantItyAzayaH, tathA - ' sagamagasiddhipadesagaM ' svargamArgasiddhipathadezakaM = svargamAgi siddhipathayordezakaM= nirdezakaM yattattathA, tathA-' avita ' avitathaM = mithyAbhAvarahitaM yat taM tat cakravartI Adi zreSTa puruSoM ko, baladeva, prativAsudeva Adi subhaTayoddhAoM ko aura mahApuruSarUpa suvihitajanoM ko bahumAnya huA hai| ( para sAdhammacaraNatavaniyamapariggahiyasugai pahadesagaM ca iNaM logatamaM ca vayaM ) utkRSTa kriyA zAlI munijanoM kA yaha dharmAcaraNa-dharmAnuSThAna hai| tathA tapa aura niyamoM se ye parigRhIta hotA hai arthAttapa aura niyama satyavAdI ke hI hote hai / itara jIvoM ke nhiiN| sugati ke patra kA yaha prajJApaka-nirdezaka hotA hai| aura tInoM lokoM meM yaha satyavacana zreSTha vrata haiN| tathA yaha satyavacana (vijjAharagagaNa-gamaNavijJANasAhagaM) vidyAdharoM kI gagana meM gamana karane vAlI jo vidyAe~ haiM unakA sAdhaka hai / ( saggamaggasiddhipahadesarga) svarga ke mArga kA aura siddhi ke patha kA pradarzaka hai| (avita ) avitatha - mithyAbhAva For Private And Personal Use Only 653 66 cakravartI Adi zreSTha puruSAne vAsudeva, prativAsudeva Adi subhaTone ane mahApuruSa suvihita janAne bahu ja mAnya che. parasAhudhammacaraNatava niyamaparigahiyasugaipadesagaM ca irNa loguttamaM ca vayaM " zreNDa DiyAzANI bhunimnAnu te dharmAcaraNa-dharmAnuSThAna che. tathA tapa ane niyamethI teo parigRhIta thAya che eTale ke tapa ane niyama satyavAdIe mATe ja zakaya hoya che anyane mATe nahIM. sugatinA mArganuM te prajJApaka-nirdezaka hoya che, ane traNe lekamAM A satya vacana zreSTha vrata che. tathA A satyavacana " vijjAhAragagaNagamaNa vijjA sAhagaM" vidyAdharonI AazamAM gamana dukhAnI ke vidyaao| the, tebhanuM sAdha che. " sabhAmaggasiddhipahadesagaM " svanA mArganuM pradazaka che.
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org duSTa praznavyAkaraNasUtre 4 , 1 , 3 -- saccaM ' satyam=satyavacananAmakaM dvitIyaM saMvaradvAram / punaH kIdRzam ? ityAha' ujjuyaM ' Rjukam - saralabhAvapravartakatvAt tathA 'akuDilaM ' akuTilaM-kuTilabhAvavarjitatvAt tathA-' bhUyatthaM ' bhUtArtham = vAstavikam, tathA 'asthao ' arthataH - paramArthataH vizuddham, tathA jIvaloke 'savvabhAvANaM sarvabhAvAnAM - jIvAdisakalapadArthAnAm ' ujjoyagaM ' udyotakaM prakAzakam ataeva 'pamAsagaM ' prabhASakaM pratipAdakaM bhavati, puna: ' avisaMvAda ' avisaMvAdi aviruddhavAdi, tathA 'jahatyamahuraM ' yathArthamadhuram, yathArthamiti kRtvA madhuraM yathArthamadhuraM vAstavikamadhuramityarthaH, tathA 'paccakkhaM devayaM ca ' pratyakSaM daivataM ca satyaM pratyakSa deva ityarthaH / etAdRze 'jaM yat satyam ' taM tat ' accherakAragaM ' AzraryakArakaM bhavati, 1 ; Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 88 se rahita hai | ( taM sacca) aisA satyavacana nAmakA dvitIya saMvaradvAra (ujju) sarala bhAva kA pravartaka hone se Rjuka haiN| tathA (akuDilaM ) isameM bhAvoM kI kuTilatA nahIM hotI hai isaliye kuTila bhAvoM se varjita hone ke kAraNa yaha akuTila hai (bhUyatthaM ) yathArtha artha kA isake dvArA pratipAdana hotA hai isaliye yaha bhUtArtha hai / (atyao visuddha ) paramArtha dRSTi se yaha vizuddha hai isaliye yaha arthato vizuddha hai| tathA - ( savvabhAvANaM ujjoya gaM ) jIvaloka meM yaha samasta jIvAdipadArthoM kA prakAzaka hai isaliye yaha (pabhAsagaM bhava) unakA pratipAdaka (prabhAvaka) bhI hai / yaha satyavacana (avisaMvAha) aviruddha rUpase apane svarUpako kahane vAlA hai isaliye (jahatthamahuraM) vAstavokarUpa meM madhura hai| aura ( pacakakhaM devayaM ca ) pratyakSa deva hai - sAkSAt deva jaisA hai (jaMtaM) jo yaha satyavacana 5 88 avitahaM " avitatha-bhithyAlAvadhI rahita che. " taM saccaM " Avu satya nAmanuM jIntu saMvaradvAra " ujjuyaM " sarasa bhAvanu avarta hovArthI RluGa che. tathA akuDilaM " temAM bhAvAnI kuTilatA haiAtI nathI tethI kuTila bhAvAthI rahita hovAne bharaNe te kuTila che. " bhUyattha " yathArtha arthanu tenA dvArA pratipAhana thAya che tethI te lUtArtha che, " atthao visuddha " paramArtha dRSTithI te vizuddha che. tethI te arthatovizuddha " che. tathA " savvabhAvANaM ujjoyagaM " lavaseo'bhAM te samasta lavAhi pArthonuM te aAza che tethI te " pabhAsagaM bhavai" tebhanuM pratiyAha pazu che, mA 66 CL For Private And Personal Use Only satyavacana avisaMvAi avirUddharUpe potAnA svarUpane kahenArUM che. tethI dha jahatyamahura " vAstavi rIte madhura che, ane " pacvakkhadevayaM ca " pratyakSa deva che-sAkSAt heva luMche " jaM ta" mA bhe satyavacana che te " accherakAragaM avatthaM "
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir % 3D sudarzinI TIkA a0 2 sU0 1 satyasvarUpanirUpaNam 'mANussANaM ' manuSyANAM kutra ? 'bahuesu' bahukeSu-anekeSu ' avatthaMtaresu' avasthAntareSu = avasthAvizeSeSu / tadevAzcaryakAritvamAha-'sacceNaM' satyena ' mahAsamuddamajjhe vi' mahAsamudramadhye'pi 'ciTThati ' tiSThanti, na nimajjanti=na Danti, ' mUDhANiyA vi' mUDhAnIkA api-mUDhAH niyatadiggamanaM prati mUDhatA prAptA-anIkA:-nAvikAH yeSAM te tathoktAH api 'poyA' potA = nAvaH 'sacceNa ya ' satyena ca 'udagasaMbhamammi' vi ' udakasaMbhrame'pi-A. varte'pi ' na buDDuti ' va aDanti, tathA-tatrasthA janA api ' naya maraMti' na ca mriyante, ' thAhaM ' stAgya-talaM ca te 'lambhaMti' labhante / tathA-'sacceNa ya satyena ca 'agaNisaMmamammi vi agnisaMbhrame'pi mAlAmAlAsaMkule'pyanale 'ujjugA' RjukAH satyavAdino ' maNussA ' manuSyA 'na DajhaMti' na dahyante na dagdhA bhavanti / tathA-' maNussA' satyavAdino manuSyAH 'sacceNa ya' hai vaha (accherakAragaM avatyaMtaresu bahuesu mANusANaM) aneka avasthAoM meM manuSyoM ke liye Azcarya paidA karane vAlA hai, jaise-(sacceNaM mahAsamuddamajhe vi ciTThati na nimajjati muDhA NiyAvipoyA) jinanaukAoM ke nAvika jana jaba niyata dizAoM meM jAne ke jJAna se vikala ho jAte haiM taba unakI ve naukAe~ mahAsamudra ke bIca meM bhI isa satya ke bala para hI taira jAtI haiM DUbatI nahIM hai| (sacceNa ya udagasaMbhamaMmi vi na ghuDaMti na ya maraMti, thAhaM ca te lambhaMti ) satya ke prabhAva se, jala kI bhamara meM phaMse hue bhI manuSya na DUbate haiM aura na marate haiM pratyuta unheM vahAM bhI thAha mila jAtI hai| (sacceNa ya agaNi saMbhamaMmi vi na DajhaMti ujjugA maNussA) satya kA hI aisA prabhAva hai ki jisase jvAlAoM se dhadhakatI huI agni meM bhI Rjuka satyavAdo-manuSya jalatA taresu bahue mANusANaM " bhane avasthAmA bhanuSyAne bhATe yAzcaya pahA 42nAra cha, ma "sacceNaM mahAsamuhamajjhe vi ciTrati na nimajjati mUDhA NiyAvi poyA" ke nausAnA nApi nyAre niyata zAma pAnA jJAnathI rahita thAya che tyAre temanI te naukAe mahAsamudranI vacce paNa A satyanA prabhAvI matI / ma cha. " sacceNa ya udagasaMbhama mi vina buDati na ya marati, thAhaM ca te lambhAMti" satyanA prabhAvI pANa!qbhama sAye manuSya paNa DUbatAM nathI ke maratAM nathI. eTale ke tyAM paNa tene rakSaNa maLI taya che. " sacceNa ya agaNisaMbhamaMmi vi na DajhaMti ujjugA maNussA " satyanA ja e prabhAva che ke javALAo vaDe prajvalita agnimAM nAjuka-satyavAdI For Private And Personal Use Only
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre satyena ca ' tattatellataulohasIsagAI' :taptatailatrapulauhazozakAni, tailaM prasiddham apuraGgam , lauham ayaM, zIzakaM prasiddham , taptAni-utkalittAni yAni tailaapulauhazIzakAni tAni tathoktAni chivaMti ' spRzanti, 'dhareti' dhArayanti haste kintu tena ' na DajhaMti ' na dahyante / tathA- 'sacceNa pariggahiyA' satyena parigRhitA manuSyAH, : pavyayakaDa gAhiM' parvatakaTa kebhyaH parvatapadezebhyaH 'muccaMte' mucyante pAtyante, tathApi ' na ya maraMti' na ca mriyante / tathA- saccAI' satyavAdinaH 'asipaMjaragayA vi' asipaJjaragatA api-caturdikSu khaGgahastazatrupuruSapariveSTitA api sarvataH khagaSu patatsvapItyarthaH; 'aNahAya ya ' anadhA evaakSatazarIrAeva 'samarAo ' samarAta , 'NiyaMti' niryaanti-nirgcchnti| tathA 'saccavAI ' satyavAdinaH puruSAH 'vahabaMdhAbhibhogaveraghoyehi vadhabandhAbhiyoga nahIM hai| (sacceNa ya maNummA tattanellataulohasIsagAI) satya se manuSya tapta ubalate hue taila ko, pivale hue roge ko, lAla hue lohe ko gale hue zIze ko (chi ti) chU lete haiM, arthAt-zItala karatA hai(dhareMti) unheM hAthameM le letA hai, parantu (na DajhaMti ) ye unase jalate nahIM haiN| (pavyayakaDa. gAhiM muccate na ya maraMti sacceNaM pariggahiyA ) satyavAdI manuSya ko yadi parvata ke Upara se bhI nIce dhakela diyA jAve to bhI vaha satya ke prabhAva se maratA nahIM hai-sarvathA paca jAtA hai| isI taraha jo (saccabAI ) satyavAdI manuSya hote haiM ve (asipaMjaragayA) cAroM ora se yuddha meM talavAroM ko liye hue apane zatruoM dvArA dhera bhI liye jAveM to bhI ve ( aNahAya ) akSata zarIra hI (NiiMti ) cAhe kitanI hI salavAroM ke bAra una para par3a rahe hoM, aura ve usa yuddhabhUmi meM surakSita nikala Ate haiN| aura (vahabaMdhAbhiogaveraghorehiM pamucaMti ya ) bhAsa paNatI nathI. " sacceNa ya maNussA tattatelataulohasIsagAI" satyathI mANasa ukaLatA telane, lAlacoLa leDhAne ane ogALela sIsAne paNa sparza 43 za cha. "dhareti" bhane DAyamA so cha 55 " na Dajhati" te tenAthI hAtA nathI. "pavvayakaDagAhiM muccaMte na ya marati sacceNa pariggahiyA" satyavAdI manuSyane je parvatanA uparathI nIce dhakelI devAmAM Ave te paNa satyanA prabhAvathI marate nathI-tene vALa paNa vAMko thaI zakatuM nathI. mA zata " saccavAI " satyavAhI mnussy| DAya cha " asipaMjaragayA" yuddhamA comerathI hAthamAM talavAra dhAraNa karela zatrae vaDe gherAI jAya te paNa '. aNahAya" makSata 2013 14 Niti" me tarakSI tasavAnA // tenA para paDavA chatAM paNa te raNamedAnamAMthI surakSita bahAra Ave che. ane te For Private And Personal Use Only
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinITIkA a0 2 sU0 1 satyasvarUpanirUpaNam vairaghau raiH- vadho dhAtaH bandhA-nigar3Adi bandhaH, 'abhiogo' abhiyoga:-aparAdhAropaH, vairaghoraH ghorazatrutA; eteSAmitaretarayogadvandvaH, ebhyaH 'pamuccaMti' pramucyante, ca= punaH 'amittamajjhAhiM' amitramadhyAt-zatrumadhyAt= aNahA ya' anaghAzca-akSatazarIrAzca, 'niiMti' niryAnti-nirgacchanti / uktamapi " satyenAgnirbhavecchIto'gAdhAmbudhirapi sthalam / nAsizchinatti satyena satyAnna dazate phaNI // iti| tathA 'devayAoya' devatAzca 'saccavayaNe rayANaM' satyalacane ratAnAM= satyavAdinAM maNuSyANAM 'sAdevyANi' sAdivyAni-sAMnidhyAni kareMti' kurvnti| vadha-dhAta, baMdha nigar3a (veDI)AdibaMdhana abhiyoga aparAdhAropa, evaM ghora zatrutA. inase bhI baca jAte haiN| (amittamajhAhiNiiMti aNahA ya saccavAI ) yadi kadAcit ye zatruoM ke bIca meM A bhI jAveM to bhI zatru unakA kucha bhI vigADa nahIM kara pAte haiM-unake bIca se ve anaakSata zarIra hI nikala Ate haiN| kahA bhI hai "satyenAgnirbhavecchIto'gAdhAmbudhirapi sthlm| nAsichinatti satyena, satyAnna dazate phnnii||" satyavAdI puruSoM ke samakSa agni zItala ho jAtI hai, agAdhasamudra bhI sthala jaisA ho jAtA hai, talavAra kI dhAra bhotharI ho jAtI hai aura phaNI-sarpa use Dasa nahIM pAtA hai| ___ adhika kyA kahA jAya (saccavayaNe rayANaM) jo satyavacana meM rata hote haiM una satyavAdI manuSyoM kA (devayAo ya) devatA (sAdi"vaha baMdhAbhiogaveraghorehiM pamuMcaMti ya" 15-dhAta, madha-ni1 mA madhana, abhiga-aparAdhArepa, ane ghera zatrutA e badhAthI paNa bacI jAya che " abhittamajjhAhiNiiti aNahAya saJcavAI " hAya te zatrumAnI 1-ye yAtrI jAya te paNa zatru tene kAMI IjA karI zakatA nathI-temanI vaccethI te akSata zarIre ja bahAra nIkaLI jAya che. kahyuM paNa che- __" satyenAgnirbhavecchIto'gAdhAmbudhirapi sthalam / nAsicchinatti satyena satyAnna dazate phnnii||" satyavAdI puruSe pAse agni zItaLa thaI jAya che, agAdha samudra paNa sthaLa samAna thaI jAya che, talavAranI dhAra bUThI thaI jAya che ane sarve tene DaMsa daI zakatuM nathI. vadhu zuI " sacavayaNe rayANaM " satya kyAnabhA sIna 2 cha te satyavAhI manuSyAnu "devayAoya" devatA " sAdivvANi kareMti " sAMnidhya pra83 For Private And Personal Use Only
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 658 praznavyAkaraNasUtre satyavAdinAM vacanamananyathAkata devAstatsAnnidhau tiSThantIti bhAvaH / uktamapipriyaM satyaM vAkyaM harati hRdayaM kasya na jane / giraM satyAM lokaH matipadamimAmarthayati ca // surA satyAd vAkyAd dadati muditAH kAmitaphalam / ataH satvAd vAkyAd vratamabhimattaM nAsti bhuvane / / 1 // " iti / / suu01|| vvANi kareMti) sAnnidhya karate hai, arthAt satyavAdI ke vacanoM ko ananyathA-satya karane ke liye deva unake nikaTa rahate haiN| kahA bhI hai "priyaM satyaM vAkyaM harati hRdayaM kasya na jane, giraM satyAM lokaH pratipadamimAmarthayati ca / surAsatyA vAkyAd dadati muditAHkAmitaphalam , ataHsatyAd vAkyAd bratamabhimataM nAsti bhuvane // 1 // priya satya vacana kima sahRdaya vyakti ke hRdaya ko haraNa nahIM kara letA hai| arthAt sabake hRdaya ko haraNa kara letA hai| loka hara eka samaya hara eka bAta meM isa satya vacana ke hI abhilASI hote haiN| satyavacana se devatA bhI prasanna rahate haiM, aura ve satyavAdI ke icchita manoratha kI pUrti karate rahate haiN| isaliye satyavacana ke samAna abhimatavrata loka meM aura koI nahIM hai| bhAvArtha--sUtrakAra ne isa dvitIya saMvara dvAra meM satyavacana rUpa mahAvrata ke svarUpa kA kathana kiyA hai| kyoM ki prathama saMgharadvAra ke sAtha seve che, eTale ke satyavAdInA vacanene ananyathA-sAcA pADavAne mATe devo temanI pAse rahe che. kahyuM paNa che- " priyaM satyaM vAkyaM harati hRdayaM kasya na jane, giraM satyAlokaH pratipadamimAmarthayati ca / surAH satyAda vAkyAd dadati muditAH kAmitaphalam , ataH satyAd vAkyAd vratamabhimataM nAsti bhuvane // 1 // " priya satyavacana kaI sahadathI vyaktinuM mana haratuM nathI ! eTale ke saunAM manane harI le che. joke dareka vakhate dareka vAtamAM A satya vacananA ja abhilASI hoya che. satya vacanathI devatA paNa prasanna rahe che ane teo satyavAdInAM Icchita manorathe pUrA kare che. te kAraNe satya vacana jevuM zreSTha vacana jagatamAM bIjuM kaMI paNa nathI. bhAvArtha-sUtrakAre A bIjA saMvaradvAramAM satya vacana nAmanA mahAtra tanA svarUpanuM varNana karyuM che. kAraNa ke prathama saMvaradvAra sAthe tene ghADa For Private And Personal Use Only
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a02 sU1 satyasvarUpanirUpaNam 652 isakA dhaniSTa saMbaMdha hai aura vaha isa prakAra se hai ki jaba taka jIva alIka (asatya) vacanoM se nivRtta nahIM hotA tabataka vaha prANAtipAta viramaNa rUpa prathamasaMvaradvAra kA ArAdhaka nahIM bana sakatA hai| yaha satyavacana zuddha, zucika, ziva, sujAta Adi aneka vizeSaNoM se saMpanna hotA hai| satyavAdI kI sarvatra pratiSThA hotI hai / indrAdika devoM ko, tathA cakra. vartI Adi zreSTha puruSoM ko satyavacana bahumAnya hote haiM / samasta vidyA. oM kI siddhi inhIM satyavacanoM se hotI hai| svarga, mokSa kI siddhi ke yaha patha pradarzaka hotA haiN| satya hokara bhI jo apriya hote haiM ve vacana satyavAdi ko volane yogya nahIM hote haiN| kintu priya satyavacana hI satyavAdI bolA karate haiM / satyavAdiyoM ke samakSa saMsAra kI samasta zaktiyAM natamastaka ho jAyA karatI haiM arthAtu-zira jukAtA hai| manasA vAcA karmaNA jo isa satya kI ArAdhanA meM lIna hote haiM ve isa bhava meM to sukhI hote hI haiM parantu parabhava meM bhI unheM sukhoM kI prApti hotI haiM / tapa niyama se saba satyavacana se hI zobhita aura phalaprada hote haiN| pariNAmoM meM jinake jitanI adhika saralatA hogI Una ke vacanoM meM utanI adhika satyatA hogI / satyavAdiyoM ke devatA taka sevaka hote haiM / satya meM sAvadyabhASaNa kA sarvathA parityAga hI jAtA hai| ina vacanoM saMbaMdha che. te A prakAre che. jyAM sudhI jIva asatya vacanothI mukta thata nathI tyAM sudhI te prANAtipAta viramaNarUpa prathama saMvaradvArane ArAdhaka banI zakato nathI. A satya vacana zuddha, zucika, ziva, sujAta Adi aneka vizepaNathI yukta hoya che. satyavAdInI haMmeza pratiSThA thAya che. IndrAdika devane tathA cakavatI Adi zreSTha puruSone satyAcana bahu mAnane ceAgya lAge che. e satya vacanathI ja saghaLI vidyAo siddha thAya che. svarga, mokSanI prAptimAM te mArgadarzaka hoya che. satya hovA chatAM paNa apriya lAge tevAM vacane satyavAdIoe bolavAM joIe nahIM, paNa satyavAdI priya satya vacana ja bese che. satyavAdIo AgaLa saMsAranI samasta zaktio mAthuM namAve che. mana, vacana ane kAyAthI je A satyanI ArAdhanAmAM lIna rahe che teo A bhavamAM te sukhI thAya che paNa parabhavamAM paNa temane sukhanI prApti thAya che. tapa niyama e sau satya vacanathI ja le che ane phaLadAyI nivaDe che. pari NAmAM jemanI jeTalI vadhAre saraLatA haze teTalI temanAM vacamAM vadhAre satyatA haze. devatA paNa satyavAdIonI sevA kare che. satyamAM sAvadha bhASaNane sarvathA parityAga thaI jAya che. A vacanethI jIvane sauthI maTe AdhyAtmika For Private And Personal Use Only
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre mUlam ---taM saccaM bhagavaM titthayarasubhAsiyaM dasavihaM codasapuvvIhiM pAhuDatthaviiyaM, maharisINa ya samayappainnaM, deviMdanariMdabhAsiyatthaM vemANiyasAhiyaM, mahatthaM, maMtosahi vijAsAhaNatthaM, cAraNagaNasamaNasiddhavijaM, maNuyagaNANaM vaMdaNijjaM, amaragaNANaM aJcaNijjaM, asuragaNANaM pUNijaM, aNegapAkhaMDipariggahiyaM, jaM taM logammi sArabhUyaM, gaMbhIrayaraM mahAsamudAo, thirayaragaM merupavvayAo, somayaragaM caMdamaM. DalAo, dittayaraM sUramaMDalAo, vimalayaraM sarayanahayalAo, surabhiyaraM gaMdhamAyaNAo, je vi ya logammi aparisesA maMtajogA javA ya vijA ya jaMbhagA ya atthANi ya satthANi ya sikkhAo AgamA ya savvAiM vitAI sacce pitttthiyaaiN||2|| ___TIkA-'taM ' ityAdi 'taM' tat-pUrvokta mahAmahimAnvita bhagavaM' bhagavat-pUjyaM 'sacca ' satyaMsatyanAmakaM dvitIya mahAvrataM ' titthayarasubhAsiyaM ' tIrthakarasubhASitaM ' dasavihaM ' se jIva ko saba se bar3A AdhyAtmika dRSTi se yaha lAbha hotA hai ki usake navIna karmo kA Agamana rUka jAtA hai aura saMcita karmoM kI nirjarA hone lagatI hai| isIliye vItarAgaprabhu ne inheM upAdeya kahA hai aura mahAvrata kI koTi meM rakhA hai / sU0 1 / / / 'taM saccaM bhagavaM' ityaadi| . TIkArtha-(taM saccaM titthayarasubhAsiyaM ) pUrvokta mahimA se sama. nvita vaha satya nAmakA dvitIyamahAvrata tIrthakara prabhu ke dvArA kahA gayA daSTie lAbha e thAya che ke tenuM navA karmanuM Agamana aTakI jAya che, ane sUcita karmonI nirjarA thavA mAMDe che. te kAraNe vItarAga prabhue temane upadeya tarIke batAvyAM che ane mahAvratanI kaTimAM mUkyAM che te sUi 1 . " ta saba bhagava" tyAhi-- . -"ta saJca bhagavaM titthayarasubhAsiya" pUrvota mADimAthI yuta te satya nAma manu mahAnata tI 42 prmu2|| 14 apAye che. te " dasaviha" 60 For Private And Personal Use Only
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarziI TIkA a0 2 sU0 2 satyasvarUpanirUpaNam dazavidhaM sthAnAGgasya dazamasthAne proktam / tathAhi "jagazya 1 sammaya 2 ThavaNA 3, nAma 4 rUve 5 paDucca sacce 6 y| vavahAra 7 bhAva 8 joge 9 dasame ovammasacce ya 10 // chAyA-janapada 1 saMmata 2 sthApanA 3 nAma 4 rUpaM 5 pratItyasatyaM 6 ca / vyavahAra 7 bhAva 8 yogaH 9 dazamamaupamyasatyaM ca 10 // iti|| tatra-janapadasatyam-yathA baGgadeze gauriti 'gAbhI' zabdena vyapadizyate // 1 // saMmatasatyam-saMmataM ca tatsatyaM ca-saMmatasatyam = lokasaMmatyA prasiddhaM, tathAhi-kumudakughalayotpalatAmarasAnAM samAne'pi paGkasaMbhave sarvasammatamaravindameva paGkajam / / 2 / / sthApanAsatyam- yathA-eka saMkhyAyAH purato vindudvayasthApanena hai| yaha (dasavihaM ) daza prakAra hotA hai, isake ye daza prakAra sthAnAMma ke dazama sthAna meM isa prakAra kahe haiM janapadasatya 1, saMmatasatya 2, sthApanAsatya 3, nAmasatya 4, rUpasatya 5, pratItyasatya 6, vyavahArasatya 7, bhAvasatya 8, yogasatya 9, aura upamAsatya 10 // tattaddezavAsI manuSyoM ke vyavahAra meM jo zabda rUDha ho rahA hai vaha janapadasatya hai jaise vaMgAla meM gAya ko " gAbhI" kahate haiN| ataH " gAbhI' yaha zabda janapadasatya hai 1 / bahuta manuSyoM ko samati se jo zabda sAdhAraNa meM rUr3ha ho use sammatilatya kahate haiM, jaise kumuda, kuvalaya, utpala tathA tAmarasa inameM paMka saMbhAvatA kI samAnatA hone para bhI sarvasammati se aravinda ko hI paMkaja mAnanA, arthAt kuvalaya, utpala Adi saba hI paMkaja haiM phira bhI paMkaja zabda aravinda meM hI rUr3ha huA hai| isaliye aravinda ko hI paMkaja mAnanA yaha sammata. prakAranuM che. tenA te daza prakAra sthAnAMganAM dazamAM sthAnamAM A pramANe kahela che. (1) na54 satya (2) saMmata satya (3) sthApanA satya (4) nAmasatya (5) 35satya (6) pratAtya satya (7) vyavahAra satya (8) mAvasatya (6) yo satya bhane (10) upabhAsatya. (1) dezavAsI manuSyanA vyavahAramAM je zabda rUDha thaI gayA hoya te dezavAsI mATe janapada satya che. jemake gAyane baMgALAmAM "gAzI " kahe cha tethI " gAbhI" za6 1054 satya cha. (2) padhAre bhAsonI saMbhatithI je za da sAdhAraNa rIte rUDha thAya te saMmati satya kahevAya che. jemake kumuda kuvalaya, utpala, tathA tAmarasa teomAM paMka saMbhavatAnI samAnatA hovA chatAM paNa araviMdane ja paMkaja mAnavuM, eTale ke kuvalaya, utpala, Adi badhAM paMkaja che chatAM paNa paMkaja zabda araviMdamAM ja rUDha thayela che. te kAraNe araviMdane ja For Private And Personal Use Only
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre zatam , vindutrayasthApanena sahasraM bhavati / / 3 // iti sthApanAsatyam / / nAmasatyam yathA-kulamabarddhayannapi kulabaddhana ityAdi // 4 // rUpasatyam-yathA--sAdhurUpadhAraNena sAdhuriti / / 5 // pratItyasatyam-yathA madhyamAM pratItya Azritya anAmikA isvA, kaniSThikAmAzritya tu dIrghA / iti pratItyasatyam / / 6 // vyavahArasatyahaiM 2 // bhinna vastumeM bhinna vastuke Aropa karanevAle vacanako sthApanA satya kahate haiM, jaise eka ke Age do binduoM kI sthApanA karake use 100 kahanA, tathA vindubaya kI sthApanA karake use eka hajAra kahanA3 / dUsarI koI apekSAna rakhakara kevala vyavahAra ke liye kisI kA saMjJAkarma karanA isakA nAma nAmasatya hai-jaise kisI lar3ake ko kulavardhana rkhlenaa| kula vardhana kA tAtparya hotA hai-kula ko baDhAne vAlA, parantu vyavahAra calAne ke liye jo saMjJAkama kiyA jAtA hai-nAma rakhA jAtA hai-usameM isakI apekSA sApekSa nahIM huA karatI hai, isI kA nAma nAmasasya hai 4 / pudgala ke rUpAdika aneka guNoM meM se rUpa kI pradhAnatA ko lekara jo vacana kahA jAtA hai use rUpa satya kahate haiM-jaise ke zoMko kAlA kahanA, athavA rUpa svarUpa dhAraNa ko mukhyatA ko lekara jo vacana kahA jAtA hai vaha bhI rUpasatya hai- jaise-sAdhu ke svarUpa ko dhAraNa karane vAle vyakti ko sAdhu kahanA 5 / kiso vivakSita padArtha kI apekSA se dUsare padArtha ke svarUpa kA kathana karanA ise pratItyasatya yA ApekSikasatya paMkaja mAnavuM te saMmata satya che. (3) bhinna vastumAM bhinna vastune Aropa karanAra vacanane sthApanA satya kahe che. jemake ekanI sAme be binduonI sthA panA karIne tene se (100) kahevA tathA traNa binduonI sthApanA karIne hajAra (1000) kahevAM. (4) bIjI koI paNa apekSA rAkhyA vinA phakta vyavahArane mATe ja koIne koI saMjJA ApavI tene nAma satya kahe che. jemake kuLane vadhAre nahIM chatAM paNa koInuM nAma kuLavardhana rAkhavuM. kuLavardhanane artha thAya che kuLane vadhAranAra, paNa vyavahAra calAvavAne mATe je nAma rAkhavAmAM Ave che temAM koI apekSA sApekSa thatI nathI, tenuM ja nAma nAma satya che. (5) yugalanAM rUpAdika aneka guNemAMthI rUpanI pradhAnatAne lIdhe je vacana kahevAya tene rUpasatya kahe che, jemake vALane kALAM kahevAM, athavA rUpa-ravarUpa dhAraNanI mukhyatAne laIne je vacana kahevAmAM Ave che te paNa rUpasatya che. jema ke sAdhunAM svarUpane dhAraNa karanAra vyaktine sAdhu kahevAM te rUpasatya che. (6),koI vivakSita padArthanI apekSAe bIjA padArthanA svarUpanuM kathana karavuM tene pratItya satya athavA ApekSika mRtya kahe che. jema ke vacalI AMgaLInA karatAM For Private And Personal Use Only
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudaziMnI TIkA a02 sU0 2 satyasvarUpanirUpaNam satyam - yathA girigatatRNAderdahane'pi ghaTagata - jalasya galane'pi girirdayate ghaTo galatIti vyavahAro bhavati // 7 // bhAvasatyam-yasmin vastuni yasya dharmasyAdhikyam , tadapekSayA satyam-bhAvasatyam , yathA vyavahAra-paJcavarNasaMbhave'pi vakaH zuklaH zuko harita ityaadi||8|| yogasatyam-yogena vastusaMyogena satyaM-yogasatyam yathA-chatrayogAcchatrI daNDayogAd daNDIti // 9 // aupamyasatyam-upamA satyam-yathA-candravanmukham , samudravattaDAga ityAdi // 10 // iti / tathA 'coda. kahate haiM jaise madhyamA kI apekSA anAmikA aMgulI ko istrakahanA aura phaniSThikA aMgulI kI apekSA dIrgha kahanA 6 / naigama Adi nayoM kI pradhAnatA se jo vacana bolA jAtA hai use vyavahAra satya kahate haiM, jaise parvata ke Upara kI ghAsa Adi ke jalane para aisA kahanA ki parvatajala rahA hai, ghaTase jala ke nikalane para aisA kahanA ki ghar3AM gala rahA hai, yaha saba vyavahAra satya hai, kyoM ki vyavahAra meM aise vacanoM ko satya mAnA gayA, hai 7 / jisa vastu meM jisa dharma kI adhikatA ho usako lekara jo vacana kahA jAya vaha bhAvasatya hai, jaise pAMcoM varNo kI saMbhavatA hone para bhI bagale ko zukla kahanA, tote ko harA khnaa| vastu ke saMyoga se jo vacana bolA jAtA hai vaha yogasatya hai, jaise chattA ke saMbaMdha se puruSa ko chatrI kahanA, daNDa ke saMbaMdha se daNDI kahanA 9 / dUsare prasiddha sadRza padArtha ko upamA kahate haiM, isake Azraya se jo vacana bolA jAtA hai vaha upabhAsatya hai, jaise candra ke samAna mukha, samudra ke samAna taDAga hotA hai, aisA vacana khnaa| (codasa pubbIhiM anAmikA AMgaLIne nAnI kahevI ane TacalI AMgaLInI apekSAe tene mATI kahevI. (7) naigama Adi nAnI pradhAnatAthI je vacana bolavAmAM Ave che te vacanane vyavahAra satya kahe che. jema ke parvata uparanAM ghAsa Adine Aga lAge te parvata saLagI rahyo che tema kahevuM, ghaDAmAMthI pANI TapakatuM hoya te ghaDe Tapake che tema kahevuM, e badhAM vyavahAra satya udAharaNa che, kAraNa ke vyavahAramAM evAM vacanone satya mAnavAmAM Ave che. (8) je vastumAM je dharmanI vizeSatA hoya tene laIne je vacana kahevAya te bhAva satya che jema ke pAMce varNonI saMbhavitatA hovA chatAM paNa bagalAne sapheda kahevA, pipaTane lIlA kahevA te bhAva satya che. (9) vastunA saMyogathI je vacana bolAya che te cagasatya che jemake chatrInA saMbaMdhathI puruSane chatrI kahevuM, daMDanA saMbaMdhathI daMDI kahevuM 10) bIjA prasiddha sadaza padArthane upamA kahe che, tene Azraya laIne je vacana bolAya che te upama satya che. jema ke candramAnA samAna mukha, samudranAyu tA ya cha, sevA payana 4aa te upabhA satya che " cohasa For Private And Personal Use Only
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 664 praznavyAkaraNasUtre sohi' caturdazapUrvibhiH / pAhuDatyaviiyaM' prAbhRtArthaviditam-pUrvagatAMzavizeSAbhidheyatayA satyavAdapUrvanAmnA jJAtam , tathA-' maharisINaM yaM' maharSIgAM ca 'samayapaiNNaM ' samapradattaM samayena-siddhAntena pradatta-vitIrNa, maharSibhiH siddhAntarUpatayA gRhInamityarthaH, tathA 'deviMdanariMdabhAsiyatthaM' devanarendrabhASitArtham devAnAm-indrAdInAM narendrANAM cakravartiprabhRtInAM bhASitaH pratibhApito'rthaH prayojana yasya tat , tathA-'vemANiyasAhiye' vaimAnikasAdhitaM vaimAnika vemAnikadevaiH sAdhita-sAdhanAviSayIkRtaM, sevitamityarthaH, tathA-' mahatthaM ' mahArthas-mahAn arthaH prayojanaM yasya tat , tathA ' maMtosahivijJAsAhaNatthaM ' mantrauSadhividhAsAdhanArtham= mantrIpadhividhAna sAdhanamA prayojanaM yasya tat , tena vinA nasiddhayabhAvAt , tathA-' cAraNamaNasamaNasiddhajji ' cAraNagaNazramagasiddhavidyam=cAraNagaNAnAM= pAhaDatyadhiiye ) isa satya ko caturdaza pUrvadhAriyoM ne prAbhUtArtha rUpa se vidita kiyA hai arthAt pUrvagata aMzavizeSa kI abhidheyatA se satyavAdapUrva isa nAma se jAnA hai, (maharisINa ya samayapahANaM ) harSiyoM ne ise siddhAntarUpa se svIkAra kiyA hai, (devanariMdabhAsiyatyaM ) indrAdikoM ke liye tathA cakravartI Adi ( rAjAoM ) ke liye isakA prayojana upAdeyarUpa se kahA gayA hai. (vemANiya sAhiyaM) vaimAnika devoM ne isa satya ko apanI sAdhanA kA viSayabhUta banAyA hai arthAt isakA sevana kiyA hai (mahatthaM) yaha mahAn artha-prayojana vAlA hai ( maMtosahivijjApAhaNatvaM ) mantraauSadhi aivaM vidyAoM kA sAdhana isakA prayojana hai kyoM ki satya ke vinAmaMtrAdi siddha nahIM hote hai, (cAraNagaNasamaNasiddhavijja ) isI ke prabhAva se isI cAraNagaNoM ko AkAzagA pubbIhiM pAhuDasthaviiyaM " 24 // satyane yo pUdhAzamA AtAtha3 vihita karyuM che eTale ke pUrvagata aMzavizeSanI abhidheyatAthI satyavAda pUrva e nAmathI tathu cha. " maharisINaM ya samayapaiNNaM " bhaDapiyoge tene siddhAMta3the 2vAyu cha " devanariMda bhAsiyatthaM " ndrAhiyona tathA yastA mati narendrone bhATa tenuM prayozana upAya3the vAyu cha, " vemANiyasAhiya " vaimAnika dee A satyane pitAnI sAdhanAne viSaya banAvyuM che eTale ke tenu sevana thuche, " mahatthaM " te mahAna ma-prayonA cha. " maMto sahivijJAsAhaNatthaM " te matra-mauSadhi bhane vidyAsAnu sAdhana tenuM prayogana cha 4 / 24 hai satya vinA bhatrAhi siddha yatai nathI, "cAraNagaNasamaNasiddha vijja" tenA pramAthI yA21 gaNAne mAzAminI vidyAnI tathA zramaNAne For Private And Personal Use Only
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir gefilterer o2 sU0 2 satyasvarUpanirUpaNam 665 , ' , vidyAcAraNAdInAM zramaNAnAM ca siddhavidyA-AkAzagAminI vaikriyAdi rUpA ca yasmAttattathoktam, tathA-' maNuyagaNANaM ' manujagaNAnAM ' vaMdaNijjaM ' vandanIyaM = stavanIyam tathA-' amaragaNANaM' amaragaNAnAM devAnAm ' accaNijjaM ' arcanIyam = satkArayogyam, tathA-' amuragaNANaM ca ' asuragaNAnAM ca 'pUyaNIyaM ' pUjanIyaM = prazaMsanIyam, tathA 'aNegapAkhaMDipariggahiyaM anekapAkhaNDi - parigRhItam = anekadharmAnuyAyIbhirapi svIkRtaM 'jaM ' yatsatyaM ' taM ' tat ' lokammi' loke ' sArabhUyaM ' sArabhUtaM = sArabhUtaM = sarvapradhAnatvAt punastatsatyaM kIhazam ? ityAha-' gaMbhIrayaraM mahAmuddAo' gaMbhIrataraM mahAsamudrAt, akSobhyatvAt, tathA-' thirayaragaM merupadhvayAo' sthiratarakaM meruparvatAt = nizcalasyAt, tathA-'sompayaragaM caMda maMDalAo' saumyatarakaM candramaNDalAt saMtApazamanahetutvAt, tathA - 'dityaraM suramaMDalAo ' dIptataraM sUramaNDalAtU yathAvadvastu prakAzakatvAt, minI vidyA kI tathA zramaNoM ko vaikriyAdirUpa vidyAoM- labdhiyoM kI siddhi hotI hai / (gANaM baMdaNijjaM ) manuSyoM ke liye yaha sala vaMdanIya hai, ( amaragaNANaM accaNijjaM ) amaragaNoM ke liye yaha arcanIya hai, tathA (asuragaNANaM pUryANijjaM ) asuragaNoM ke liye yaha pUjanIya prazaM sanIya hai ( agapAkhaMDipariggahiyaM ) aneka dharmAnuyAyiyoM ne bhI isako svIkAra kiyA hai| (jaM taM logami sArabhUyaM) aisA yaha satyavrata loka meM sarvapradhAna hone se sArabhUta hai / ( gaMbhIra varaM mahAsamudAo ) yaha satya akSobhya hone se mahAsamudra kI apekSA atyaMta gaMbhIra hai / ( freej Haramio) nizcala honese meruparvata kI apekSA atyaMta sthira hai ( sompayaragaM caMdamaMDalAo ) saMtApa ke zamana kA hetu hone se caMdramaMDala kI apekSA atyaMta saumya hai / ( dittagharaM sUramaMDalAo ) yathAvat vastu kA prakAzaka hone se yaha satya sUrya maMDala kI apekSA adhika vaiThiyAdizya vidyAo-samdhinI prApti thAya che. " maNuyagaNANaM vadaNijjaM manuSyane mATe A satya vaMdanIya che tathA asuragaNANaM pUryANijjaM " masurazone bhATe te punnIya-prazaMsanIya che " aNegapAkhaMDi parigahiye " maneU dharmonA anuyAyIo pazu teno vIra ye che, "ja taM logagmi sArabhUyaM" mevu yA satyavrata sabhAM sarva pradhAna hovAthI sArabhUta he " gaMbhIrayara mahAsamudAo A satya akSa|bhya hAvAthI samudra karatAM paNa vadhAre gaMbhIra che. " thirayara' merUpavvayAo " nizcala hovAthI te bheruparvata uratAM pazu vadhAre sthira che. " sommayagaM caMdramaMDalAo " saMtApa zamana 42nAra hovAthI yandra. bhAMDaNa iztAM pazu vadhAre saumya che, " vittayara' sUramaMDalAo vastunA sAcA svarUpanuM prakAzaka hovAthI A satya sUryamaMDaLa karatAM paNa vadhAre sthira che. 66 "" pra 84 For Private And Personal Use Only " 57
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 666 saster sUtre 1 tathA - 'vimalayaraM sarayanahayalAo' bimalataraM zaranabhastalAt zaratkAlikaM gaganatalAdapyadhikaM nirmalaM, mAlinyarahitatvAt tathA-' surabhiyaraM gaMdhamAyaNAo ' surabhitaraM gandhamAdanAt gandhamAdana parvatAt ayaM hi nolavad varSadhara parvatasya dakSiNadizi, merorvAyavyakoNe, zItodAnadyuttarakulavartino gaMdhilAvatInAmno'STamavijayasya pUrvadizi tathA uttarakurUNAM sarvotkRSTabhogabhUmika kSetrAt pazcimadizi mahAvidehakSetrastho gajadanta saMsthAnasaMsthito gandhamAdananAmA vakSaskAraparvato'sti / gandhena svayaM mAdyati madayati vA svanivAsidevadevInAM manAMsIti gandhamAdanaH / yathA vidhyamANAnAM saMcUrNyamAnAnAm utkIryamANAnAM vikIryamAdIpta hai | ( bimalayaraM sarayanayalAo ) malinatA se vihIna hone ke kAraNa zaratkAlika AkAzatala kI apekSA adhika nirmala hai / tathA . ( surabhiyaraM gaMdhamAyaNAo ) janoM ke hRdayoM ko AkarSaNa karane vAlA hone ke kAraNa yaha satya gaMdhamAdana nAmaka parvata kI apekSA atyanta sugandhita hai / yaha gaMdhamAdana nAma kA vakSaskAra parvata nIlavarSadhara parvata kI dakSiNadizA meM, meru ke vAyavyakoNa meM, zItodAnadI ke uttara taTa para rahe hue gandhavatI nAmaka aSTamavijaya kI pUrvadizA meM, tathA uttarakuru ke sarvotkRSTa bhogabhUmika kSetra se pazcimadizA meM mahAvidehakSetra meM hai / isakA saMsthAna AkAra- gajadaMta jaisA hai arthAt - gajadaMta ke AkAra meM yaha sthita hai / apanI gaMdha se svayaM ko sugaMdhita karatA hai tathA apane Upara rahane vAle devadeviyoM ke mana ko madomata banA detA hai usakA nAma gaMdhamAdaka hai aisA yaha parvata hai / jaise pisate hue, phaile hue, athavA eka vartana se dUsare vartana + Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " vimalayaraM sarayanahayalAo " malinatAthI rahita hovAthI te zaradaRtunAM bhA}AzataNa 42tAM pazu vadhAre nirmANa che. " surabhiyaraM gaMdhamAyaNAo " bhaalusenAM cittanuM AkaSa Na karanAra hAvAthI A satya gadhamAdana nAmanA pata karatAM paNa adhika sugandhita che. te gandhamAdana nAmanA vakSaskAra parvata nIlavadhara parvatanI dakSiNa dizAmAM, meru, vAyavya koNamAM, zIteAdA nadInA uttara kinAre rahela gandhilAvatI nAmanA aSTavijayanI pUrva dizAmAM, tathA uttara kurunA sarvotkRSTa bhAgabhUmika kSetranI pazcima dizAmAM mahAvideha kSetramAM che. tene AkAra gajadata jevA che eTale ke te gajatanA AkAre ubhA che. peAtAnI gaMdhavaDe je pote vAsayukta ane che ane potAnI upara vAsa karatA devadevIAnAM manane je madonmatta karI nAMkhe che, tenuM nAma gaMdhamAdana che. For Private And Personal Use Only
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 2 sU0 2 satyasvarUpanirUpaNam NAnAM bhANDAd bhANDAntara vA saMhiyamANAnAM kosTapuTAnAM yAvattagarapuTAdInAM manojJA udArA gandhA abhiniHsravanti, tadapekSayA'pyudAragandhayukto'yaM parvataH / tato'pyadhikatarasurabhimatsatyamiti bhAvaH, janAnAM hRdayAvarjakatvAt / tathA'je vi ya' ye'pi ca ' logammi' loke 'aparisesA ' aparizeSAH sakalAH 'maMtajoga, mantrayogAH-mantrAH-hariNaigameSidevAdi mantrAH-yogA vazIkaraNAdiprayojanA dravyasaMyogAH, 'javA ya' japAzca-mantravidyAjapanAni 'vijjA ya' vidyAzca-rohiNIprajJAptyAdayaH, 'jaMbhakA ya.' jambhakAMca-tithaMglokavAsino'nna jambhakAdi bhedena dazavidhA devavizeSAH 'atthANiya ' astrANi ca-bANAdIni 'sasthANiya' zastrANi ca khAni 'simavAo ya' zikSAzca-kalAgrahaNAdoni 'AgamA ya' AgamAzca santi / ' sabAI vi tAI' sarvANyapi tAni 'sacce' satye 'padahiyAiM ' pratiSThitAni, satyamAzrityaiva sarvANi tiSThantIti bhAvaH // 2 // meM rakhe jAte hue sugaMdhita tagara Adi dravyoM kI manojJa udAra gaMdha cAroM ora phailAti hai usase bhI adhika udAra gaMdha se yukta yaha parvata hai| isa parvata se bhI adhikatara sugaMdhi saMpanna yaha satya hai| (je vi ya logammi aparisesA maMtajogA javA ya vijjA ya janagA ya atyANi ya satyANi ya sikkhAo AgamA ya samvAI vitAI sacce paiTThiyAI) tathA loka meM jo bhI samasta mantra-hariNaigameSidevAdimaMtra, aura yoga vazIkaraNa Adi prayojanavAle dravyasaMyoga haiM, maMtravidyA ke jApa haiM, rohiNIprajJapti Adi vidyAe~ haiM, tiryaglokavAsI annamuMbhaka pAnajaMbhaka Adi dazaprakAra ke devavizeSa haiM, bANAdika astra, khaGga Adi zastra, kalAgrahaNa Adi zikSAe~ aura Agama haiM ve saba isa satya ke hI Azraya se haiN| evo te parvata che. jema ghasAtA phelAtA athavA eka pAtramAMthI bIjA pAtramAM reDAtA sugaMdhita tagara Adi dravyanI mane jJa udAra gandha cAre tarapha phelAya che, te karatAM paNa vadhAre udAra gaMdhavALo A parvata che. te parvata karatAM paNa dhAna padhAre sudhiyuta mA satya che. "je viya logammi aparisesA maMta. jogA javAya vijjA ya jaMgamAya asthANiya satthANiya sikkhAo AgamA ya savvAI vitAI sacce paidriyAI" tathA samAroha ma-haribhASA devAdi maMtra, ane ga-vazIkaraNa Adi prayojanavALA dravyasaMga che, maMtravidyAnA jApa che, rehiNIprApti Adi vidyAo che, tiryaglekavAsI abrajabhaka, pAnaka, Adi daza prakAranA deva vizeSa che, bANadi astra, talavAra Adi zastra, kalAgrahaNa Adi zikSAe ane Agama , te badhuM A satyane ja Ave che For Private And Personal Use Only
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra ___ satyamapi kIdRzaM na baktavyaM, kIdRzaM vaktavya ? mityAha- saccaMpiya' ityAdi mUlam --saccaM piya saMjamasta urohakAragaM kiMvi na vatavyaM, hiMsAsAvajjasaMpauttaM,bheyavikahakAragaM, aNathavAya kalahakAragaM, aNajjaM, avavAyavivAyasaMpauttaM velaM, ojadhejjabahulaM nillajjaM, loyagarahaNijja, dudiTTa, dussuyaM, bhAvArtha-yaha satya tIrthakaro kA subhASita hai| ise vyavahAra dRSTise janapada satya Adi ke bheda se yaha daza prakAra kA kahA hai| pUrvadharoM ne isa satya ko satyapravAhapUrva ke nAma se abhihita kiyA hai| RSiyoM ne ise siddhAnta kA rUpa diyA hai| devendra narendra Adi koM ke bhASaNa kA mahatva isI satya ke sahAre mAnA gayA hai| maMtra auSadhi Adi vidhAoM kI sAdhanA satya ke prabhAva se saphalita hotI hai| AkAzagominI vidyA-cAraNaRddhi-evaM vaikriyalabdhi ye, saba isI satya ke prabhAva se jIvoM ko prApta hotI haiN| manuSya, deva evaM asura, saba ke liye yaha vaMdanIya hai| anekadharmAnuyAyiyoM ne bhI ise mAnya kiyA hai / samasta vastuoM meM yaha eka sArabhUna-zreSTha-vastu hai / isakA prabhAva anivacanIya hai| mahAsamudra Adi kI apekSA bhI yaha gaMbhIratara Adi dharmoM vAlA hai| loka meM jitane bhI maMtra yoga Adi haiM ve saba isI satya ke sahAre Tike hue haiM / / mU0 2 // bhAvArtha--A satya tIrthakaronuM subhASita che. vyavahAra dRSTie janapada satya AdinA bhedathI te daza prakAranuM batAvyuM che, pUrvadharee A satyane satyapravAha pUrvanA nAmathI oLakhAvyuM che. RSioe tene siddhAntanuM rUpa ApyuM che. devendra narendra vagerenA bhASaNanI mahattA A satyanI madadathI ja manAyela che. maMtra auSadhi Adi vidyAonI sAdhanA A satyanA prabhAvathI ja saphaLa thAya che. AkAzagAminI vidyA-cAraNaddhi ane vaikiyalabdhi e badhuM A satyanA prabhAvathI ja jene prApta thAya che. mAnava, deva ane asura saune mATe te vaMdanIya che. aneka dharmanA anuyAyIoe paNa tene mAnya karyuM che samasta vastuomAM te eka sArabhUta-zreSTha vastu che. tene prabhAva avarNanIya che. mahAsAgara AdinAM karatAM paNa te vadhAre gaMbhIratA Adi guNevALuM che. jagatamAM jeTalA maMtra cega Adi che te badhA A satyane AdhAre ja TakelAM che rA For Private And Personal Use Only
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a02 sU0 3 satyasvarUpanipaNam amuNiya / appaNo thavaNA paresiM niMdA-na taMsi nehAvI, Na taMsi dhaNNo na taMsi piyadhammo, na taMsi kuloNo, na taMsi dANavaI, na taMsi sUro, na taMsi paDirUvo, na tasi laho, na paMDio, na bahussuo, na vi ya tasi tabassI, Na yAvi paralogaNicchiyamaI'si, savvakAlaM jAikularUvavAhirogeNa vAvi jaM hoi vajjaNijjaM duhao uvacAramaikaMtaM evaMvihaM saccaMpi na vattavvaM / aha kerisayaM puNAi saccaM tu bhAsiyadhvaM ? jaM taM dabohi pajjavehi ya guNehi kasmehi bahuvihehiM sippehi Agamehi ya nAmakkhAya nikAya uvasaggataddhiyasamAlasaMdhipayahau-jogiya-uNAi-kiriyA-vihANa dhAusaravibhattivannajuttaMtikallaM dasavihaMpi saccaM jaha bhaNiyaM taha ya kammuNA hoi / duvAlasavihA hoi, bhAlA vayaNaM pi ya hoi solasavihaM / evaM arahaMtamaNunnAyaM samikkhiyaM saMjaeNaM ya kAlammi vattavvaM / imaM ca aliya-pisuNapharusa-kaDuya-cavala-vayaNaparirakkhaNaTayAe pAvayagaM bhagakyA sukahiyaM, attahiyaM, peJca bhAviyaM, AgamesibhadaM, suddhaM neyAuyaM, akuDilaM, azuttaraM,savvadukkhapAvANaviu samaNaM sU0 3 // TIkA-'sacca pi ya ' satyamapi ca tat 'saMjamassa ' saMyamasya ' uvarohakAragaM' uparodhakArakaM-bAdhakaM bhavet , tat 'kiM vi' kimapi na vattatvaM ' na vaktavyam / kiM bhUtaM tat-satyaM yanna vaktavyam ? ityAha- hiMsA sAvajjasaMpauttaM' kisa prakAra kA satya nahIM bolanA cAhiye aura kisa prakAra kA kevA prakAranuM satya bolavuM na joIe ane kevA prakAranuM belivuM joIe? For Private And Personal Use Only
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 670 praznavyAkaraNasUtre gholanA cAhiye ? isa yAta ko sUtrakAra kahate haiM-'saccapi ya' ityAdi / TIkArya-(saccaM pi ya saMjamassa uvarohakAragaM kiMvi na vattavvaM ) satya hone para bhI jo vacana saMyama kA bAdhaka ho vaha munijana ko thoDA sA bhI nahIM bolanA caahiye| satya hone para bhI jo vacana saMyama ke yAyaka hote haiM ve isa prakAra se haiM-(hiMsAsAvajjasaMpauttaM) hiMsA aura sAvadha jo vacana haiM ve satya hone para bhI saMyama ke bAdhaka hone ke kAraNa nahIM bolanA cAhiye / hiMsA kA tAtparya yahAM prANivadha se aura sAvadha kA tAtparya pApayukta saMlApa se hai| ina sahita jo vacana hote haiM ve hiMsAsAvadya saMprayukta vacana haiN| jina satyavacanoM se prANiyoM ke prANoM kA vadha hotA ho, tathA jinase popa meM jIvoM kI pravRtti hotI ho aise vacana satyamahAvanI ke liye kabhI bhI bhASaNa karane yogya nahIM hai| (bheyavikahakAragaM) isI taraha jo satyavacana cAritra ke dhvaMsaka ho, rAjakathA Adi se saMbaMdha rakhate hoM, tathA (aNathavAyakalahakAragaM) jina satya vacanoM ko koI prayojana siddha nahIM hotA ho arthAt jo nirarthaka ho, jina satya vacanoM se paraspara meM vAda vivAda aura kalaha baDhatA ho, tathA te pAta sUtra42 matAve che-" saccaM pi ya" tyAdi. ___"saca pi ya saMjamassa uvarohakAragaM kiM vi na vattavvaM " satya DApA chatAM paNa je vacana saMyamamAM bAdhaka heya te munijane jarA paNa bolavuM joIe nahIM. satya hovA chatAM paNa je vacana saMyamamAM bAdhaka hoya che te bhA prabhAga -" hiMsA sAvajasaMpauttaM " hiMsA bhane sAvadha re payana cha te satya hovA chatAM paNa saMyamanAM bAdhaka hovAthI bAlavAM joIe nahIM. hiMsA eTale A jagyAe prANivadha samaje ane sAvadha artha pApayukta saMlApa che. hiMsA ane sAyukata je vacane che te hiMsA sAvadya saMprayukta vacana kahevAya che. je satya vacanethI prANIonAM prANane vadha thatuM hoya tathA je vacanethI pApamAM jInI pravRtti thatI hoya evAM vacana satyamahAprtiine bhATe hI 5 mAvAne yoya hota nathI, " bheyavikahakAragaM" e ja pramANe je satya vacana cAritranA ghAtaka heya, rAjakathA Adi sAthe samaya rAmata DAya, tathA " aNathavAyakalaha kAraga" 2 satya yanAna kaI prayajana siddha thatuM na hoya eTale ke je nirarthaka haya, je satya kyanAthI 52252mA pAvivAha bhane sa to loya tathA " aNajja re For Private And Personal Use Only
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 0 3 satyasvarUpanirUpaNam N " " ' , hiMsAsAvadya saMprayuktaM, tatra - hiMsA = prANibadhaH sAvadyam = pApayukta saMlApAdi, tAbhyAM saMprayuktaM sahitaM yattat punaH kiMbhUtam ? ' bheyavikahakArakaM bhedavikathAkArakam, bhedaH cAritrabhedaH, vikathA = rAjakathAdiH, tatkArakaM yat tat tathA( aNatthavAyakalahakArakaM ' anarthavAdakalahakArakam = tatra - anartho = nirarthako yo vAdaH so'narthavAdaH = niSprayojano jalpaH, kalaho-vigrahaH, tatkArakaM yattat, tathA - ' aNajjaM anyAyyam = nyAyavarjitam tathA 'avavAyavivAyasaMpataM ' apavAda vivAdasaMprayuktam apavAda = paradUSaNakathanaM, vivAda: vAkalahaH, tAbhyAM saMprayuktaM yattat, tathA ' velaMvaM viDambakaM paraviDambanAkArakam tathA-'oja'vejja bahulaM' ojo dhairyabahulam - ojaH = ahaMkAraH, Avezo vA dhairya = dhRSTatA, tAbhyAM bahulaM vyAptam ata eva nillajjaM ' nirlajjaM=lajjA rahitam, punaH 'logagarahaNijjaM ' lokagarhaNIyam = sAdhujananinditam yena satyena parasya hiMsA marmoMdghATanAdikaM vA bhavettat ' duddidu ' durdRSTam = asamyagdRSTam, 'dusmRyaM ' duHzrutam = * , 1 3 ( aNajjaM ) jo nyAyAnukUla na hoM, (avavAyavivAya saMpataM ) apavAda, vivAda se yukta hoM ve bhI nahIM bolanA cAhiye / para ke dUSaNoM kA kahanA yaha apavAda hai, vAkkalaha kA nAma vivAda hai / isI taraha (velaMba) jo para kI viDambanA ke kAraka hoM tathA (ojaghejjabahulaM ) jina satya vacanoM ke bolane meM bolane vole kA ahaMkAra bhAva jJAta hotA ho athavA Aveza prakaTa hotA hoM, dhRSTatA jJAta hotI ho aise vacana bhI nahIM bolanA cAhiye / tathA ( nillajjaM ) jina satyavacanoM ke bolane meM lajjA jAtI ho aura ( lokagarahaNijjaM ) sAdhujana jina vacanoM kI niMdA karate ho aise vacana satya hone para bhI nahIM bolanA cAhiye / tathA (duddi) jina satya vacanoM se paraprANI kI hiMsA athavA marmakA udghA nyAyAnuNa na hoya, " avAyavivAyasaMpattaM " ayavAha, vivAdathI yukta hAya te paNa belavAM joIe nahi. pArakAM Ane kahevAM te apavAda che ane vAzInA usane vivAha uDe che, zo 4 pramANe " velavaM " ? paranI viDamanA mu2nAra hAya tathA " ojaghejjabahulaM " ne satya vayano mosavArthI mosanArano ahaMkAra bhAva jaNAtA hAya athavA Aveza pragaTa thatA hAya, dhRSTatA jaNAtI hoya, bheSAM vacana pazu na mosavAM lebhe tathA " nilajja " ne satya vayana mosavAmI banna natI hoya bhane " loyagarahaNijjaM " sAdhujana je vacanAnI niMdA karatAM hAya evAM vacana satya hoya te paNa khelavAM joIe nahIM, tathA " duddiTTai " ne satya vayanathI para AdInI hiMsA thatI hoya, athavA For Private And Personal Use Only
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre asamyak zrutam , tathA-' amuNiyaM ' ajJAtam-asamyagjJAtam , etAdRzaM satyamapi na vaktavyamiti bhaavH| punaH kIdRzaM satyaM na vaktavyam ? ityAha-'appago thavaNA' AsanaH stavanA-prazaMsA yatra bhavettat , svastutirUpaM yatsatyaM tatra vaktavyamityarthaH / tathA-paresiM niMdA' pareSAM nindA- anyeSAM vipaye satyA'pi ni. ndA yasmin bhavetana vaktavyamiti bhAvaH, katham ? ityAha-'na taMsi mehAvi' na tvamapti hAvI-apUrvazrutadRSTagrahaNazaktiyuktaH prAjJo medhAvItyucyate, etAdRzastvaM nAsi tathA-'taMsi dhaNo' na tvamasi dhanya dhanavAn , dhanyavAdayAnaM vA, 'Na talipiSadhammo' na tvamasi miyadharmAdharmaparAyagAH, tathA-' na taMsi kulIno' na samali kulInA-uccakulIna: uccakula jAtaH, na taMmi dAgavaI ' Tana hotA ho veTa kakana haiM aura ( duspluyaM ) jo acchI taraha se sune gaye ho ve duHzruna vacana haiM, tathA (amuNiyaM) jo acchI taraha se jAnane meM nahIM Aye ho ve apsamyaka jJAta vacana haiM, ina duISTAdi vacanoM ko cAhe ye vacana satya bhI ho to bhI nahIM bolanA cAhiye / ( appaNo thavamA parenimidA) isI taraha jina satyavacanoM meM AtmaprazaMsAAtmazlAghA bharI ho, aura jina satyayacanoM meM para kI niMdA hotI ho ve satyavacana bhI nahIM bolanA cAhiye, kisa prakAra nahIM gholanA cAhiye so kahate haiM-(na taMgI mehAvI) tuma medhAvo nahIM ho, arthAt jo vyakti arva, azuta evaM adRSTa padArtha ko grahaNa karane kI zakti se yukta hotA hai usakA nAma meghAvI hai aise meghAvI tuma nahIM ho, tathA (Na taMbhi dhaNo) tuma dhanavAn yA dhanyavAda ke pAtra nahIM ho, (na tasi piyadhammo ) tuma priyadarmAdharmaparAyaNa-nahIM ho, ( na tasibhabha bhUsa! to jAya tavAM yA 2 payana cha bhane " duzmayaM ' se 52152 sAmAna ya te duHzrutakyana upAya che, tathA " amuNiya" je barAbara jANavAmAM AvyuM na hoya tenA viSe vacana bolavAM te asamyaka jJAta vacana che, e duSTa Adi vacane satya hoya te paNa bolavAM joIe nahI. " appaNo thavaNA paraseniMdA " ye pramANe satya kyanAma samaprazaMsA AtmakalAghA-bharI hoya tathA je satya vacamAM bIjAnI niMdA thatI hoya te satya lacana paNa bolavAM joIe nahIM. kaI rIte belavAM na joIe te have che-"na tali mehAvI" tame medhAvI nathI. le vyaThita , mata bhane adRSTa padArthane grahaNa karavAnI zaktivALI hoya che tene medhAvI kahe che. tathA "Na taM si dho" tameM dhanavAna yA dhanyavAhane pAtra nathI. "na taM si piyadhammo" tame dhama 52yA nathI, " na taM si kulINo" tame suzIna nathI. For Private And Personal Use Only
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 3 satyasvarUpanirUpaNam 673 na tvamasi dAnapatiH-dAtA, 'na taMsi do' na samasi zUraH parAjAmazAlI, 'na taMsi paDivo ' na tvamasi pratirUpAnsundaraH, 'na taMsi laThTho' na tvamasi laSTaH saubhAgyavAn , 'na paMDio' na paNDitaH vidvAn tvamasi, na ca tvaM 'bahussuo' bahuzrutaH bahuvidyo'si, 'na viya tasi tavatsI' nApI ca tvamasi tapasvI 'Na yAvi paraloNicchimaI'si' paraloke nizcitA saMzayarahitA matiryasya saHparalokanizcitAtizrApi tvaM nAsi / medhAdinitAn pratyapi evarUpA nindA na katavyeti bhAvaH / kiM bahunA, 'jAikularUvavAhirogeNa vA vi' jAtikularUpa vyAdhirogeNa vA'pi-vA=athavA jAtivaMzaH, kulaM-pitavaMzaH, rUpaM saundarya, vyAdhiH-cirasthAyi kuSThAdiH, rogaH zIghrayAto jvarAdiH, eteSAmitaretarayogadvandvaH, tena kAraNenApi jAtyApi kAraNamavalamvyApi jaM' tat ' savvakAlaM' kulINo) tuma kulina nahIM ho, (na tasi dANavaI ) tumadAnapati-dAtA nahIM ho, (ma taMti sUro) tuma parAkramazAlI nahIM ho, (na taMsipaDispo ) tumapratirUpa-sundara-nahIM ho, (na taMsi laTTho) tuma laSTasaubhAgya saMpanna nahIM ho, (na paMDio) tuma paMDita nahIM ho (na bahussuo) tuma bahuzruta-aneka vidyAoM ke vettA nahIM ho, aura (na vi ya taMsi tabassI) na tuma tapasvI ho / aura (na yAvi paralogaNicchiyamaI si) na tuma paraloka meM saMzaya rahita mativAle hI ho," isa prakAra ke vacana avivekI vyaktiyoM se nahIM kahanA cAhiye, kyoMki isa prakAra ke vacanoM se unakI niMdA hotI hai / (savvaM kAlaM jAikularUvavAhirogeNa jaM hoha vajjaNijja ) isI taraha jAti-mAtRvaMza, kula-pitRvaMza, rUpasauMdarya, vyAdhi-cirasthAyI kuTAdi, tathA zIghradhAtaka jvarAdi roga, ina 'na taMsi dANavaI " tame hAta kI, 'na tasi sUro" tabhe parAbhI nayI "na taMsi pddisvo|' tame suha2 nayI "na taMsi laTro" tame saSTa somAya nathI, "na paMDio" tabhe 5Dita nathI, " na bahussuo" tame mahazata-mane vidyAsAna! 14.2 nathI, bhane " na bi ya ta si tavarasI" tabhe 1520ii nI, mane " na yAvi paralogiNacchiyamaIsi" tame 524ne viSe saMzayarahita matiyALa nathI" prakAranAM vacana mANasee balavAM joIe nahIM kAraNa ke te prakAranAM vacanemAM temanI "zrotAnI niMdA thAya thAya che. " savya kAla jAikulaM rUvavAhirogeNa jaM hoi vajjaNijja" me 25 prakAre jAti-mAtRvaMza, kuLa-pitRvaMza rUpa-saudarya, vyAdhi-kAyamI keDha vagere tathA zIvraghAtaka javarAdi roga e badhAM kAraNene laIne paNa kadI evAM pra 85 For Private And Personal Use Only
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prazravyAka 674 praznavyAkaraNasUtre sarvakAlaM sarvadA 'vajaNijja'' varjanIya tyAjyaM loke 'hoi' bhavati, evaM vihaM ' evaMvidhaM 'duhao' ubhayataH lokataH zAstratazca, 'uvayAramaikaMta' upacAra matikrAnta vyavahAraviruddhaM 'saccaMpi' satyamaNi ' na vattavyaM ' na vaktavyam / ___ 'aha' atha 'kerisayaM' kIdRzaM tu 'puNAI' punaH 'saccaM bhAsiyavyaM' satyaM bhApitavyam ? Aha-jaM taM' yattat 'dabvehi ' dravyaiH trikAlavartibhiH pudgalAdibhiH 'pajjavehiM , paryathaiH navapurANAdibhiH kramavartibhirdhamaH, ca-punaH 'guNehiM ' guNaiH sahabhUtairgAdibhiH, 'kammehiM' karmabhiH kRSyAdi vyApAraiH, saba kAraNoM ko lekara bhI kabhI aise bacA nahIM kahanA cAhiye ki tumhArA mAtRvaMza acchA nahIM hai, pitRvaMza tumhArA zuddha nahIM hai, tumame sauMdarya nahIM hai, tuma vyAdhi saMpanna ho- kuSThI Adi ho / tAtparya-isakA yahI haiM ki mAtRvaMzAdi se vihIna tathA kuSTAdi saMpanna vyaktiyoM se aise dhacana nahIM kahanA cAhiye / kyoM ki isa prakAra ke vacanoM se unheM duHkha hotA hai| (duhao uvayAramaikataM) isI taraha jo vacana loka tathA Agama, aise donoM kI apekSA vyavahAra viruddha hoM (evaMvihaM saccaM pina vattavyaM ) aise vacana satya hone para bhI nahIM bolanA cAhiye / (ahakerisayaM puNAI laccaM tu bhAsiyavvaM ) aba sUtrakAra yaha kahate hai ki sAdhujanoM ko-mahAvatArAdhaka saMyamI janoM ko-kisa prakAra ke satyavacana gholanA cAhiye-(jaM taM ) jo vacana ( dabehiM ) trikAlavI pudalAdi dravyoM se (pajjavehiM) navIna purAnI Adi kramavartI paryAyoM se (guNehiM) dravya ke sAtha avinA bhAva rUpa saMbaMdha rakhane vAle varNAdi guNoM vacana na kahevAM joIe ke "tamAre mAtRvaMza sAra nathI, tamArA pitRvaMza zaddha nathI, tamArAmAM sauMdarya nathI, tame vyAdhiyukata koDha vagere rogayukta-- che " tenuM tAtparya e che ke jene mAtRvaMza Adi hIna hoya, koDha Adi gothI je yukta hoya tene tevAM vacane kahevAM joIe nahIM, kAraNa ke tevAM kyanAthI tene ma thAya cha-" duhao avayAramaikkaMta" me 4 prabhAra payana so tathA bhAbha, mAnenI apekSA vyavahAra vi34 hAya "evaM viha saccaMpi na vattavvaM" me kyana satya DAya to 5 mAMsa nahI " ahakerisaya puNAi saccaMtu bhAsiyavvaM " ve sUtra.2 me patAve cha / sAdhujane e-mahAvratArAdhaka saMyamIjane kevA prakAranAM satyavacana bolavA name. "jaM taM" ne kyana "davvehiM" ti purAdi dravyothI "pajjavehiM" navI junI mAdi bhakto paryAyAthI " guNehiM " dravyanI sAthai madinAlA135-5.5 rAmanA2 di gupathI "kamme hi " pyAdi vyApAra 35 For Private And Personal Use Only
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a0 2 sU0 3 satyasvarUpanirUpaNam 675 tathA-' bahuvihehi sippehiM ' bahuvidhaiH zilpaiH= AcAryAdhigataiH citrakarmAdibhiH kriyAvizeSaiH, 'Agamehi' AgamaiH siddhAntaizca yuktaM satyaM vaktavyam / punaH kIdRzaM satyaM vaktavyam ? ityAha-' nAmakavAya nikAya uvasaggataddhiyasamAsasaMdhi payaheujogiyauNAikiriyAvihAgadhAusaravibhattajutta ' nAmAkhyAtanipAto - pasargatadvitasamAsasandhipadahetuyaugikoNAdikriyAvidhAnadhAtumvaravibhaktiyuktaM-- tatra-nAma-vyutpannamavyutpannaM ca dvividhaM, tatra-vyutpanna-jinadattajinadAsAdi, avyutpanna-DitthaDavityAdi, AkhyAtam-kriyApadaM bhUtabhaviSyadvartamAnarUpam , se (kammehiM) kRSyAdi vyApArarUpa karmoM se (bahuvihehiM sippehiM ) AcAryAdhigata citrakarmAdirUpa kriyA vizeSoM se, tathA (Agamehiya ) Agama-siddhAntoM-se yukta hoM aise satyavacana bolanA cAhiye / ( nAmakkhAyanivAya uvasaggataddhiyasamAsasaMdhiyahe ujIgiya uNAikiriyA vihANaghAusaravibhattivanajuttaM ) isI taraha, nAma, AkhyAta, nipAta, upasarga, taddhita, samAsa, sandhi, pada, hetu, yoga, ugAdipratyaya, kriyAvidhAna, dhAtu, svara, vibhakti aura varNa inase yukta ho (tikallaM dasavihaM pisaccaM) trikAla viSayAlA janapada satya Adi dasa prakAra kA bhI satyavacana bolanA caahiye| vyutpanna aura avyutpanna ke bheda se nAma do prakAra kA hotA hai| jinadatta, jinadAsa Adi nAma vyutpanna nAma haiM, aura Distha, Davittha Adi nAma avyutpanna nAma haiN| AkhyAta nAma kriyApada kA hai| yaha bhUta bhaviSyat aura vartamAna ke bheda se tIna prakAra kA hotA hai, jaise-abhavat, bhaviSyati aura bhayati / artha meM thI, " bahuvihehiM sippehiM " mAyAdhigata mihi35 jiyAvizeSAthI, tathA " Agamehiya' mAma-siddhAMtAthI yuvA hAya kA satyapayana mAi as. " nAmakkhAyanivAya-uvasa'gataddhiya-samAsasaMdhipayahe ujogiya--uNAi kiriyAvihANadhAusaravibhattivannajuttaM " se prabhArI nAma, dhyAta, nipAta, upasa, tadvita, sabhAsa, sandhi, 54, utu, yoga, &, pratyaya, (yAdi. dhAna, dhAtu, 212, viti, mane mAthI yuta Aya "tikallaM dasaviha pi sacca " aison viSayAja 456 satya mAhi 125 4 / 2i 55 satyavacana bolavAM joIe. vyutpanna ane avyutpanna bhedathI nAma be prakAranAM DAya cha. jinahata, nihAsa yAhi vyutpanna nAma che, mane Dittha, Davittha Adi avyutpanna nAma che. AkhyAta nAma kriyApadanuM che. te bhUta bhaviSya ane tabhAnanA mahathI traya prA2na cha, ma abhavat (thye| ) bhaviSyati (20) For Private And Personal Use Only
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 67. praznavyAkaraNasUtre 1 nipAtA:- arthadyotakAH khalu vAdayaH upasargAH pravarAdayaH taddhitA:- apatyAdyarthAbhidhAyakapratyayAntAH zabdAH, yathA - nAbherapatyaMnAbheyaH RSabhaH, siddhArthasyA patyaM saiddhArtho mahAvIraH ' iti samAsaH anekapadAnAmekIkaraNam sa cAvyayIbhAvAdibhedAdanekavidhaH sandhiH varNAntaM saMgha nAm, yathA 'zrAvako'tre ' -tyAdi, ' 9 vizeSatA ke dyotaka jo hote haiM ve nipAta haiM jaise khalu iva Adi zabda, pra, parA Adi upasarga kahalAte haiM / inake saMbaMdha se eka hI dhAtuke artha meM bhinnatA A jAtI hai, jaise 'hR' dhAtu ke sAtha jaba 'pra' upasarga kA saMbaMdha hotA hai taba usakA artha prahAra ho jAtA hai, aura jaba 4 A ' kA saMbaMdha hotA hai taba AhAra ho jAtA hai, ityAdi / apatya Adi artha ke abhidhAyaka jo pratyaya hai ve pratyaya vAle zabda yahAM tadvina zabda se gRhIta hue haiM jaise- " nAbheH apatyaM pumAn nAbheyaH " yahAM nAbhi zabda se taddhita pratyaya hone para nAbheya banatA hai tathA siddhArtha zabdase aNU pratyaya hone para 'saiddhArtha' banatA hai, ye taddhita zabda haiN| isI prakAra aura bhI taddhita zabda jAna lenA cAhiye / paraspara saMbaMdha rakhane vAle do vA do se adhika padoM kI bIca kI vibhakti kA lopa karake mile hue aneka padoM kA nAma samAsa hai / samAsa avyayI bhAva Adi ke bheda se aneka prakAra kA hotA hai| saMdhi zabda kA artha mela hotA hai-arthAt-varNoM kI (6 39 26 21 BTT " 64 ane bhavati (che ). bhe zamho arthabhAM vizeSatAne harzAce che nebhane nipAta kahe che. jema ke khalu iva" yahi zabda " pra " parA " sAhi upasargo che, temanA upayAgathI eka ja dhAtunA arthamAM phera paDI jAya che, prema " hR " dhAtu sAthai nyAre " * upasarga mUkavAmAM Ave che tyAre teno artha " ' thaI jAya che, ane jyAre tenI AgaLa prahAra saga mUkavAmAM Ave tyAre tenA arthoM "AhAra thaI jAya che, apratya Adi ane darzAvanAra je pratyayeA che te pratyayavALA zabdone ahI " taddhita zabdathI uDela che, prema - " nAbheH apatyaM pumAn nAbheyaH " " nAmi" zabdane tandrita pratyaya lAgavAthI " nAbheya " zabda janyo che, tathA ' siddhArtha ' zahane ' aN' pratyaya lAgatA " sauddhArtha " bhane che, te taddhita zabdo cha. A prakAre ja khIjA taddhita zabdo paNa samajI leA paraspara sa'dha rAkhanAra e ke evI vadhAre padonI vaccenI vibhaktine lepa karIne joDAyelAM aneka padone samAsa kahe che. avyayI bhAtra Adi bhedathI samAsa aneka prakArnaa cha, 'sa Mdhi' zabDano artha 'leDA' thAya che bheTale me pAnI vyati For Private And Personal Use Only 64 29
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 3 satyasvarUpanirUpaNam padaM subantaM tiGantaM ca-yathA--' jinaH bhavati' ityAdi, hetuHsAdhyAvinAbhUtatvalakSaNaH, yathA-' parvato'yaM vahnimAn dhUmA' dityAdi, yaugikaM yoganiSpannaM padaM 'padmanAbho nIlakAntaH' ityAdi-uNAdiH uNAdipratyayaniSpannaM padam , 'karoti citrakAryamiti kArU:' sAno tisvadhara-kAryamiti sodhuH' ityAdi. kriyAvidhAnaM = kRdantapratyayaniSpannaM 'pAThakaH, pAcakaH, pAkaH' ityAdirUpaM padam , dhAtavaH kriyAvAcino vAdayaH, svarA= akArAdayaH SaDjAdayaH, ati samIpatA hone para unake mela se jo dhvani meM vikAra hotA hai usakA nAma saMdhi hai-jaise 'zrAvakaH atra' aisI sthiti meM 'zrAvako'tra ' aisI saMdhi hotI hai, isa saMdhi kA nAma pUrvarUpa saMdhi hai| subanta aura tiGganta ko pada kahate haiM, jaise-'jinaH' yaha subanta pada hai ora * bhavati' yaha tiGanta pada hai| jo sAdhya ke sAtha avinAbhAva saMbaMdha se baMdhA hotA hai usakA nAma hetu hai, jaise dhUmavAlA hone se yaha parvata agnivAlA hai, yahAM para sAdhya-agni hai aura usake binA nahIM hone vAlA dhUma hai| yoga se jo zabda niSpanna hote haiM ve yaugika zabda haiM, jaise padmanAbha, nIlakAnta Adi zabda / uNAdi pratyaya se jo zabda banate haiM ve uNAdi haiM, jaise-kAru (zilpI) sAdhu Adi zabda / dhAtu ke anta meM pratyaya lagAkara jo zabda banate haiM ve kRdanta haiM, jaise-pAThaka, pAcaka, pAka Adi zabda / kriyA ke bAcaka jo bhU Adi zabda haiM ve dhAtu kahalAte haiN| dUsare varNo kI sahAyatA ke vinA jinakA uccAraNa hotA hai aise samIpatA hoya tyAre temanA joDANathI davanimAM je vikAra utpanna thAya che tene sandhi cha. ma " zrAvakaH atra" nI " zrAvako'tra" se prA. 2nI sandhi thAya che, ma sandhine pUrva 35 sandhi 4 cha. subanta bhane tiGganta ne 54 4 cha, 'jinaH " te sumanta 54 cha bhane " bhavati" te tiganta pada , je sAdhyanI sAthe avinAbhAva sabaMdhathI baMdhAyela hoya che. tene hetu kahe che. jema ke dhUmavALe hovAthI A parvata agnivALe che, ahIM sAdhya agni che, ane tenA vinA na pedA thanAra dhumADe che. gaNI je zabda bane che temane yaugika zabda kahe che. jema ke padmanAbha, nIlakAnt, mAhi yaugi zo cha " uNAdi" pratyayayI 2 zAhI pane cha te " uNAdi " upAya che, ma 412 (zilpI) sAdhu mA za6 dhAtune ane pratyaya lagADIne je zabda bane che tene kRdanta kahe che, jemake pAThaka, pAcaka. pAka Adi zabda kiyAnA vAcaka "mU" Adi je zabdo che temane dhAtu kahe che. bIjAM varSonI madada vinA jenuM uccAraNa thAya che evAM "a" For Private And Personal Use Only
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ka78 praznavyAkaraNasUtre vA, vibhaktayaH svAdayastivAdayazca, varNAH = kavargAdayaH, ebhiryuktaM ' tikalaM' traikAlyaM trikAlaviSaya 'dasavihaM pi' dazavidhamapi janapadAdirUpaM 'saccaM' satyaM vaktavyam / tathA yatsatyaM 'jaha ' yathA yena prakAreNa 'bhaNiya' bhaNitam uccArita ' taha ya ' tathA ca tenaiva prakAreNa 'kammugA' karmaNApi-kAryeNApi pariNataM ' hoi' bhavati, tatsatyaM vaktavyamiti bhAvaH, tathA-'duvAlasavihA' dvAdazavidhA prAkRta saMskRtamAgadhapizAcasaurasenopabhraMzabhedAtU paividhA, sA punaH gadyapadyabhedAd dvividheti dvAdazavidhA 'bhAsA' bhASA hoi' bhavati, tathA'vayaNaM pi ya' vacanamapi ca 'hoI' bhavati 'solasavihaM' poDazavidhatvamevaM vijJeyamakAra Adi zabda, athavA SaDaja Adi svara svara kahalAte haiN| 'su, au, jasa, Adi vibhaktiyAM tathA 'tie, tasa, jhI' Adi pratyaya ye sava vibhaktiyAM kahalAtI haiM, aura kavarga Adi varga kahalAte haiN| (jahabhaNiyaM taha ya kammuNA hoi) tathA jo satya jisa prakAra se kahA gayA hai vaha satya usI prakAra se kArya se bhI pariNata ho jAtA hai aisA satya bolanA caahiye| tAtparya isakA yaha hai ki jisa satya ko, bolane vAlA vyakti kArya rUpa meM pariNata kara sake aisA satya bolanA cAhiye / (duvAlasavihA hoi bhAsA) bhASA vAraha prakAra kI hotA hai-vaha isa prakAra se prAkRta, saMskRta, mAgadhI, paizAcI, saurasenI aura apabhraMza / yaha chahoM prakAra kI bhASA gadya aura padya ke bheda se bAraha prakAra kI ho jAtI hai| (vayaNaM piya hoi solasavihaM) vacana ke solaha prakAra hote haiM, ve isa prakAra se haiM72 mA 27-athavA SaDja yAhi 12ne 212 4 cha, " su, au, jas" mA vimatiyo tathA "tip tara jhI" yA pratyaya ye saune vimatiyo cha cha; ( surAtImA me, ne, thI, nA, nI, nU, nA, mAM 2 vimatinA pratyayA cha) sane 'ka kha' mAdi vargA upAya cha "jahamaNiyaM tahaya kammuNA hoi" tathA re satya re re vAyu DAya te satya te 4 // 2 kAryamAM paNa pariNamatuM hoya tevuM satya bolavuM joIe, tenuM tAtparya e che ke je satyane belanAra vyakti kArya rUpe amalamAM mUkI zake tevuM satya mAta , "duvAlasuviMhA hoi bhAsA " bhASA mA2 jAnI jaya cha te mA pramANe -prAkRta, 24ta, bhAgadhI, paizAcI, saurase-1, mane apabhraza A cha prakAranI bhASA gadya ane padyanA bhedathI bAra prakAranI thaI jAya che, "vayaNaM piya hoi solasaviha" kyananA so 542 DAya che, te nIya pramANe che. For Private And Personal Use Only
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a0 2 sU0 3 satyasvarUpanirUpaNam 679 " vayaNatiyaM liMgatiyaM kAlatiyaM taha parokkhapaccakkheM / uvaNIyAicaukkaM ajjhatthaM ceva solasamaM me" ___ chAyA-vacanatrikaM liGgatrikaM kAlatrikaM tathA parokSa-pra-tyakSam / upanItAdi catuSkamadhyAtmaM caiva SoDazam // iti, tatra-vacanam = ekavacanaM dvivacana bahuvacanaM ca, yathA-'ghaTaH ghaTI ghaTAH ' ' bhavati, bhavataH bhavantI' tyAdi / triliGgamstrIpuMnapUsakarUpam , yathA-'prakRtiH AtmA manaH' ityaadi| kAlatrikaM bhUtabhaviSyad vartamAnarUpam , yathA 'abhUd , bhaviSyati, bhavati iti / tathA--parokSam-bhUtAnaghatanakAlikamindriyAgocaram-yathA-Rpabho babhUve ' tyAdi / pratyakSam-vartamA"vayaNatiyaM3 liMgatiyaM6 kAlatiyaM tahaparokkha 10 paccakkhaM 11 / uvaNIyAi caukkaM 15, ajjhatthaM ceva solasamam // 1 // " ekavacana, dvivacana aura bahuvacana 3 / puMlliMga, strIliMga aura napuMsakaliMga 6 / bhUtakAla, bhaviSyatkAla aura vartamAnakola 9 isa prakAra ye saba vacana ke vacana. liGga aura kAla tIna tIna hote haiM, isa taraha vacana ke ye nau bheda ho jAte haiM 9 / 'ghaTaH, ghaTo, ghaTAH' ye ghaTa zabda ke ekavacana, dvivacana aura bahuvacana hai 3 / isI taraha " bhavati bhavataH bhavanti " inameM bhI jAnanA cAhiye 3 / 'prakRtiH, AtmA, manaH, ye zabda ke tIna liGga haiM, prakRtiH strIliGga, aura manaH, yaha napuMsakaliGga hai 6 / abhUt, bhaviSyati bhavati ye tIna kAla haiM 'abhUt' yaha bhUta kAla hai, 'bhaviSyati' yaha bhaviSyat kAla hai aura 'bhavati' yaha vartamAna kAla hai 9 / bhUtakAlIna evaM anadyatanakAlIna vacana indriya ke agocara hotA " vayaNatiyaM 3 liMgatiyaM 6 kAlatiyaM 9 taha parokkha 10 paccakkha 11 / uvANIyAicaukkaM 15 ajjhatthaM ceva solasamaM // 1 // ekavacana, dvivacana ane bahuvacana 3, puliga, strIliMga ane napuMsakaliMga 6, bhUtakALa, bhaviSyakALa ane vartamAnakALa 9, A rIte te badhA vacananA prakAre, liMga (jAti) ane kALa traNa traNa hoya che. A rIte vacannaa te na leha ya cha; "ghaTaH, ghaTo, ghaTAH te 'gha' zahanA me vayana, dvivayana. mane mayayana cha 3 me pramANe " bhavati bhavataH bhavanti " me 3pomA 5 samapArnu cha 3, " prakRtiH AtmA manaH " te trANe hI dhI jAti( liMga) nA zabdo che. prakRti strIliMga che AtmA puliMga che ane manaH napuMsakaliga che 6, vartamAna, bhUta ane bhaviSya e traNa kALa che " - bhUt " te sUta4.75 cha, "bhaviSyati" te laviNyA cha bhane " bhavati " te vartamAnakALa che 9, bhUtakAlIka ane bhaviSyakAlIna cine Indriyane agocara For Private And Personal Use Only
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 680 www.kobatirth.org " praznavyAkaraNasUtre " nakAlikamindriyagocaram - yathA - munirayaM zAkhaM paThatItyAdi / tathA - upanItAdi catuSkaM vacanam, tatra - upanItavacanam - guNAropaNavacanam, yathA-' rUpavAnayaM manastrI svAdi! apanI tavacanaM= guNApanayanavacanam, yathA-' duHzIlo'yaM durvacano so ' mityAdi / upanItApanItatracanam = kaMcid guNamAropya ko'pi guNo'panIyate yena vacanena tadupanItApanItavacanam, yathA-' rUpavAnayaM kintu duHzIlaH ' ityAdi / etadviparyayeNa apanItopanItavacanamapi bhavati / yena vacanena pUrve kamapi guNamapanIya pazcAdaparaH ko'pi guNa upanIyate tadapanItopanItavacanam, yathAduHataisi kinturUpaar' nityAdi / tathA poDazaM vacanam -' ajjhatthaM' adhyAhai, jaise " RSabho babhUva" yaha vAkya parokSa arthako viSaya karanevAlA hone se parokSa mAnA jAtA hai 10 / jo vAkya vartamAna kAla ko viSaya karatA hai vaha pratyakSa vAkya mAnA jAtA hai jaise " munirayaM zAstra paThati " yaha pratyakSa vAkya hai 11 / upanItavacana 12, apanIta avacana 13, upanItAnItavacana 14 aura apanItopanItavacana 15, isa prakAra ye upanItAdi cAra haiM / inameM jo vacana guNoM kA AropaNa karatA hai vaha upanIta vacana hai-jaise " yaha manasvI acche rUpa vAlA hai 1 / jo vacana guNoM kA apanayana karatA hai vaha apanIta vacana hai- jaise yaha duHzIla hai 2 / jo vacana kisIguNako Aropita karake kisI guNa kA apanayana karatA hai vaha upanItApanItavacana hai, jaise yaha rUpavAlA to hai parantu duHzIla hai 3 / isI taraha jo kisI guNa kA apanayana karake guNa kA Aropaka hotA hai vaha vaha apanItopanItavacana hai, jaise yaha duHzIla 2 / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir hoya che, prema" RSabho babhUtra "" RSabha tha gayo " yA vADya parIkSa ane viSaya karanArU hAvAthI pAkSa manAya che 10 jai vAkaya vamAna kALane viSaya kare che te pratyakSa manAya che " muni A zAstra vAMce che. 11 (12) upanItakyana, ( 13 ) apanItavayana, (14) upanItApanItavayana ane (15) apanIteApanatavacana e rIte upanItAdi cAra vacana che. guNAnuM AreANa karanAra vacanane upanIta vacana kahe (1) temAM A che. jema ke manasvI sArA rUpavALA che " (2) je vacana guNAnuM apanayana ure che te apanIta vayana che, prema hai " mA duHzIsa che " ( 3 ) ne vacana ardha guNAnuM ApaNu karIne AI guNanuM apanayana kare che te upanItApanI ta vacana che, jemake "te rUpALA che paNa duHzIla che" e ja rIte je vAkaya koi guNanuM apanayana karIne koi guNanuM ArepaNa karatu hAya te apanIteApanIta vacana che For Private And Personal Use Only "
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a. 2 sU0 3 satyasvarUpanirUpaNam 681 smam AtmAnamadhikRtya yadvacanaM tadadhyAtmavacanam yathA - jJAnasvarUpo'pamAtme tyAdi / iti SoDazavidhaM vacanam / evam uktaspaM satyam ' arahantamaNuNNAya' arhadanujJAtam-tIrthaGkaropadiSTaM 'samikkhiyaM' samIkSitaM paryAlocitaM sadeva 'saMjaeNa' saMyatena-sAdhunA ' kALe ya, kAle ca abasare samAgate eva 'vattavyaM' vaktavyam / bhagavadAjJAvahirbhUtaM svayamaparyAlocitaM vacanaM sAdhunA'vasaraM vinA na vaktavyamiti bhAvaH / ayopasaMhAramAha=' imaM ca' ityAdi ' imaM ca ' idaM ca-pUrvairanantatIrthakaramaNadharaiH proktamidaM pratyakSa 'pAvayaNaM' pravacanam , 'aliya-pisuNapharUsa-kaDuya-- vavalavayaNaparirakApaNaTThayAe ' alIkapizuna-paruSa-kaTuka-capalabacanaparirakSaNArtha-tatra alIkam asadbhUtArtha pizunaM-parato hai parantu acche rUpa vAlA hai 4 / vacana kA solahavAM bheda vaha hai, jo adhyAtma hotA hai, jo AtmA ko adhikRta karake bolA jAtA hai jaise " yaha AtpA jJAna svarUpa hai" ityAdi 16 / (evaM arahaMta maNuNNAyaM) isa prakAra ina solaha taraha ke vacanoM ko bolane meM tIrthakara prabhu kI AjJA hai / aura jo vacana ( samikkhiyaM ) paryAlocita haiM arthAt acchI taraha se vicAra karake nikAle gaye ho aise vacana (saMjaeNa) sAdhu ko (kAlammi) avasara Ane para (vattavvaM ) bolane cAhiye, parantu jina vacanoM ko bolane kI prabhu kI AjJA nahIM hai aura jo apolocita hoM aise vacana sAdhu ko nahIM bolanA caahiye| aba isakA upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM-(imaM ca pAvaNaM) pUrvakAlika anaMta tIrthakaroM ke dvArA kahA huA yaha pratyakSIbhUna pravacana (aliya-pisuNapharUsa-kaDuya-cabalavayaNaparirakSaNayAe ) alIka, pizuna, paruSa, ma " 21 zIra to cha paNa sudR2 35vANa cha(16) kyananA seLa bheda te che ke je adhyAtma hoya che, je AtmAne uddezIne bolAya cha. ma " A! mAtmA jJAna:535 che" tyAdi, " evaM arahaMta maNuNNAya" A rIte te seLa prakAranAM vacane bolavAnI tIrthakara prabhunI AjJA che. ane 2 pAna " samikkhiyaM" paryAyita cha-sArI rIte piyAra surIne yAzayA sAya, zovAM vayana " saMjaeNa" sAdhuse "kAlammi" asa2 mAvatA "vana" mAlavAsa, paje kyA sosavAnI lagavAnanI mAjJA nathI, ane je aparyAcita hoya tevAM vacana sAdhue bAlavA joIe nahIM. have tenI 5sA2 420i sUtrA2 4 --- ' imaMca pAvayaNaM " pUrva jAmIna anata tI 2 // dvArA pAyesa pratyakSIbhUta pravana, "aliya-pisuNapharUsa-kaDuya-cavala-vayaNa-parirakkhaNadvayAe" mI-asatya, pizuna,525 For Private And Personal Use Only
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 682 praznavyAkaraNasUtre doSasUcakaM,paruSa-paramarmoddhATakaM,kaTukam-udvegajanakam capalam asamIkSya proktaM yad vacanaM tasmAt-munInAM parirakSaNArtham , arthAt-munibhirIdRzaM vacanaM na vAcyamiti hetoH ' bhagavayA ' bhagavatA 'sukahiyaM ' sukathitam / kathambhUtaM pravacanaM mukathitam ? ityAha-' attahiyaM ' Atmahitam Atmano hitakArakam , 'peccAbhAviyaM ' pretya bhAvika-janmAntare'pi zubhaphaladAyakam , ataeva 'Agamesibha' AgamiSyad bhadram-bhaviSyatkalyANakArakam , tathA-' suddha' zuddhaM nirdoSatvAt , punaH 'neyAuyaM ' naiyAyika-nyAvayuktam , vItarAgabhASitAta , tathA-' akuDilaM' akuTilam RjubhAvajanakatvAt , ' aNuttaraM / anuttaram sarvazreSThatvAt , tathA-savvadukkhapAvANaM' sarvaduHkhapApAnAM sakaladuHvajanakajJAnAvaraNIyAdhaSTavidhakarmaNAM 'viusamaNaM' vyupazamanam sarvathAprazamanakArakam / etAdRzaM pravacanaM bhagavatA kathitamityarthaH / / muu-3|| kaTuka, capala, vacanoM se munijakoM kI rakSA hotI rahe isa abhiprAya se (bhagavayA) bhagavAna ne (su kahiyaM ) acchI taraha se pratipAdita kiyA hai| asadbhUta artha ko kahane vAlA bacana alIka, para doSa sUcakavacanapizuna. para ke marmakA uddhATaka vacana paruSa, udvega ko paidA karane vAlA vacana kaTaka, aura vinA vicAre bolA gayA vacana capala kahalAtA hai| yaha pravacana (attahiyaM) AtmA kA hitakAraka hai tathA (pecAbhAviyaM ) janmAntara meM bhI zubhaphala kA denevAlA hai| (AgamesibhadaM) isIliye ise bhaviSyat meM kalyANakAraka kahA gayA hai| (muddhaM ) isa pravacana meM kisI bhI prakAra kA pUrvAparavirodharUpa doSa nahIM hone se ye zuddha haiM / ( neyAuyaM ) yaha vItarAga dvArA bhASita hone ke kAraNa nyAyayukta hai| tathA (akuDilaM ) isase RjubhAva utpanna ho jAtA hai isaliye yaha akuTila hai| (aNuttaraM ) isa ke jaisA uttama aura koI kara, kaDavAM, capala vacanathI munijaneni rakSA thayA kare te udezathI " bhagavayA " lagavAne " sukahiyaM" sArI rIte pratipAina yucha asahabhUta mathane 4nA kyana alIka, 52hoSa sUya kyana pizuna, na bhane muso pAtu vayana paruSa, deza pahA nA2 1yana kaTuka bhane vidyAryA vinA mAsAyesa kyana capala 4upAya che. mA prayayana "attahiyaM " mAmAne mATe DitA24 cha tathA "peccAbhAviyaM " samAMtarabhA 59 zubha 3 // nA3 che. " Agamesibha" te 20 tene bhaviSyamA 43yA 4124 4Avyu cha. " suddhaM" A pravacanamAM koI paNa prakAre pUrvAparavirodharUpa deSa nahIM hovAthI te zakha2. " neyAuyaM" te vItarAga dvArA upaaye| pAthI nyAyayukta che. tathA "akuDila" tenAthI anubhAva-sa2patA-panna thAya cha tathA te maTisa cha, " aNuttara" tenAra zreSTha mA 65 nayI tethI te anuttara cha. For Private And Personal Use Only
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a2 sU0 3 satyasvarUpanirUpaNam 683 nahIM hai isaliye yaha anuttara hai| aura yaha (savvadukkhapAvANaM viusamaNaM) anekavidha duHkhoM ke dene vAle jJAnAvaraNIyAdi aSTaprakAra ke karmoM kA sarvathA uparAma karane vAlA hai / aise vizeSaNoM se viziSTa isa pravacana ko bhagavAna ne kahA hai / 61 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhAvArtha- sUtrakAra ne isa sUtra dvArA yaha prakaTa kiyA haiM ki satya hone para bhI kisa prakAra ke vacana nahIM bolanA cAhiye aura kisa prakAra ke vacana bolanA caahiye| unhoM ne kahA hai ki jina satyavacanoM se saMyama meM bAdhA AveM ve vacana kabhI nahIM kahanA cAhiye, kyoM ki aise vacana satya hone para bhI asatya ke jaise hone se heya tyAjya haiM / jina satya vacanoM se hiMsA ho jAve, pApa meM jIvoM kI pravRtti ho jAve, cAritra se bhraSTa ho jAve, athavA apane cAritra meM kisIprakAra kI bAdhA upasthita ho jAve, rAjakathA Adi kA prasaMga jinameM hove, jo prayojana zUnya hoM, jinase kalaha utpanna ho jAve, nyAyAnukUla jo na hoM, apavAda vivAda se jo yukta ho, para kI viDambanAkAraka ho, jinake bolane meM apanI AtmaprazaMsA bharI ho, athavA kisI prakAra kA Aveza bhAva jhalakatA ho, sunane vAlo ko jinameM apanI dhRSTatA prakAzita ane te savvadukkhapAvANaM visamaNaM " aneka prakAranAM duHkhA denAra jJAnAvaraNI Adi ATha prakAranAM karmonA sathA upazama karanAra che, evAM vizeSaNAthI yukta A pravacana bhagavAna mahAvIra dvArA kathita che. ke leha the, heya che. , bhAvArtha:-sUtrakAre A sUtra dvArA e spaSTa karyu che ke satya paNa kevA prakAranAM vacana elavAM joIe, temaNe e batAvyuM che vacanothI saMyamamAM bAdhA naDe, tevA vanA kadI paNa na khelavAM kAraNa ke tevAM vacaneA satya hoya to paNa asatya jevAM hovAthI je satyavacanAthI hiMsA thaI jAya jIvAnI pApamAM pravRtti thAya, cAritramAM bhraSTatA Ave, athavA peAtAnA cAritramAM koI prakAranI bAdhA upasthita thAya, jemAM rAjakathA AdinuM varNana Ave, je prayAjana vinAnuM hoya, jenAthI kalahu pedA thAya, je nyAyAnukULa na hoya, je apavAda vivAdathI yukta, pArakAnI viDakhanA karanAra hAya, je khAlavAmAM AtmazlAghA thatI hoya, athavA kei prakAranA Aveza bhAva jaNAtA hAya, jemAM sAMbhaLanAra AgaLa potAnI For Private And Personal Use Only hoya tA je satya
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra hotI ho, jinake bolane meM lajA kI bhI lAja jAtI ho, loka meM jo nindita mAne jAte hoM, para ke marma ko jo chedate hoM, durdRSTa, duHzruta evaM jo ajJAta hoM aise satyavacana bhI nahIM bolanA cAhiye / tathA bhASAsamiti ke virodhI hone se aise vacana bhI nahIM kahanA cAhiye ki jo dUsaroM kI niMdA kAraka hoM, karNakaTu tathA duHkhaprada hoM, jaisetU mahAmUrkha hai, meghAvI nahIM hai, dharmapriya nahIM hai ityaadi| tathA jo dravya jaisA hai, jaise AkAra kA hai, jisa kSetra kAla Adi se saMbaMdha rakhatA hai, aisA hI usakA pratipAdana karanevAlA avisaMvAdI vacana jo hotA hai vaha vacana dravya se yukta kahalAtA hai, isI prakAra usa dravya meM jo paryAyeM ho rahI hoM, athavA- jisa paryAya se vaha yukta ho-usa paryAya kA pradarzaka vacana paryAya se yukta vacana kahalAtA hai| guNoM kI apekSA ko lekara jo vacana bolA jAtA hai vaha guNa se yukta vacana kahalAtA hai / kRSyAdi vyApAroM ko lekara jo vacana kahe jAte haiM ve karmayukta vacana kahalAte haiN| " ye zilpI hai ye citrakAra haiM " ityAdi jo kriyAvizeSoM ko lekara jo vacana kahe jAte haiM ve bahuvidhazilpayukta vacana kahalAte haiN| tathA siddhAnta ke anusAra jo vacana kahe jAte haiM ve siddhAntayukta vacana kahalAte haiM / isI taraha nAma Adi se yukta jo dhRSTatAnuM pradarzana thatuM hoya, je belavAmAM lAja lekhAtI hoya, jagatamAM je nidApAtra manAtAM hoya, bIjAnA marmane je chedatAM hoya, dukha, duHzrata, ane je ajJAta heya evAM satyavacana paNa bolavAM joIe nahIM. tathA bhASAsamitinA virodhI hovAthI evAM vacane paNa na bolavAM joIe ke je bIjAnI nindAkAraka hoya, karNakaTu tathA dukhaprada hoya jema ke "tuM mahAmUrkha che, medhAvI nathI, dharmapriya nathI " ItyAdi, tathA je dravya jevuM che jevA AkAranuM che, kSetra kALa Adi sAthe saMbaMdha rAkhe che, evuM ja tenuM pratipAdana karanArAM avisaMvAdI je vacane hoya che te vacane dravyayukta kahevAya che e ja pramANe te dravyamAM je paryAye thaI rahI che, athavA je paryAyathI te yukta hoya, te paryAyane darzAvanArUM vacana paryAyayukta vacana kahevAya che. guNonI apekSAe je vacana bolAya che ne guNayukta vacana kahevAya che, kRdhyAdi vyApAranI apekSAe je vacana bolAya che te karmayukata kyana 4vAya che. " tasA zipI cha, teso mitrA2 cha" tyAhi tthiyaavizenI apekSAe je vacana kahevAya che te bahuvidha zilpayukta vacana kahevAya che. e ja pramANe nAma AdithI yukta je vacana kahevAya che te For Private And Personal Use Only
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA a0 2 sU04 prathamabhAvanAsvapanirUpaNam saMpati satyavacanasya paJca bhAvanAH pratipAdayan pUrva samitiyogalakSaNAM prathamAM bhAvanAmAha-' tassa imA' ityAdi mUlam-tassa imA paMca bhAvaNAo bIyassa vayassa aliyavayaNa-beramaNa-parirakkhaNaTTayAe / paDhamaM soUNa saMvaraTuM paramaTuM suTTha jANiUNa na vegiyaM, na turiyaM, na cavalaM na kaDuyaM, na pharusaM, na sAhasaM, na ya parasta pIlAkara sAvajja saccaM ca miyaM ca gAhagaM ca suddhaM saMgayamakAhalaM ca samIkkhiyaM saMjaeNa kAlammiya vattavvaM / evaM aNuvIi. samiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA saMjayakaracaraNanayaNavayaNo sUro saccajjavasaMpaNNo // sU04 // TIkA- tassa ' tasya prasiddhasya 'bIyassa vayassa' dvitIyasya vratasya imAH vakSyamANAH paJca ' bhAvaNAo' bhAvanAH 'aliyavayaNaveramaNaparirakSaNavacana kahejAte haiM ve nAmAdiyukta vacana kahalAte haiN| isa prakAra ke ye satyavacana saMyama Adi ke bAdhaka nahIM hote hai| aise vacana savyavratI bola sakatA haiN| tathA vaha prAkRta Adi bheda se bAraha prakAra kI bhASA aura ekavacana Adi ke bheda se solaha prakAra kA vacana bhI bola sakatA hai| isa prakAra ke vacana bolane meM prabhu kI AjJA hai| aise vacana bolane meM kisI bhI jIva ko bAdhA nahIM pahu~catI hai / / mU03 // ___ aba sUtrakAra satyavacana kI pAMca bhAvanAoM ko kahane ke abhiprAya se sarvaprathama ve anuvicintya samiti nAma kI prathama bhAvanA nAmAdiyukta vacana kahevAya che, prakAranAM te satyavacane saMyama AdimAM bAdhaka thatAM nathI. evAM vacana satyavatI bolI zake che. tathA te prAkRta Adi bhedathI bAra prakAranI bhASA ane eka vacana Adi bhedathI saLa prakAranA vacana paNa bolI zake che, A prakAranAM vacana bolavAnI prabhunI AjJA che, evAM kyane yAsAthI 45Y ne sAdhA paDeyatA nathI / / sU. 3 // have sUtrakAra satyavacananI pAMca bhAvanAo darzAvavAne mATe sauthI pahelAM teo anuvani samiti nAmanI pahelI bhAvanAnuM varNana kare che For Private And Personal Use Only
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 686 praznavyAkara NasUtre yAe ' alIkavacanaviramaNaparirakSaNArtham-mRpAvAdaviramaNavrataparirakSaNArtha santi / tAsu ' paDhamaM ' prathamAM samitiyogalakSaNAM bhAvanAmAha-'soUNa' zrutvA-suguru samIpe samAkarNya, tathA-' paramahU~ ' paramArtha-paramatattvaM pathapnabhAvanArahasyaM ' saMvaraheM' saMvarArtha-saMvarasya-mRSAvAdaviratilakSaNasya artha prayojanaM-mokSalakSaNam , athavA-saMvaraH karmanirodhaeva arthaH prayojanaM yasya sa taM tathoktam , yadvA-saMvarasya= prastutasaMvarAdhyayanasya arthavAcyaM 'muTu' suSTu-samyaka jANiUNa' jJAsyA na-naiva 'vegiyaM' vegitaM nadIpravAha baDhegayuktaM vacanaM vaktavyamityagreNa sambandhaH, tathA-na naiva ' turiya' kharitaM-vAtyAvat tvarAyuktaM vacanacAJcalyAt , na-naiva kahate haiM-' tassa imA' ityaadi| TIkArtha-(tassa bIyassa vayassa imA paMca bhAvaNAo ) usa prasiddha dvitIya mahAvrata kI ye vakSyamANa pAMca bhAvanAe~ ( aliyavayaNaveramaNa parirakkhaNaTTayAe ) usa alIkavacana viramaNarUpa satyavrata kI rakSA ke liye haiN| unameM (paDhamaM ) prathama bhAvanA isa prakAra hai- (paramaTuM saMvaraheM soUNa) suguru ke samIpa prathama bhAvanA ke rahasya ko ki jo rahasya mRSAvAda viratirUpa prayojana vAlA hai, athavA karmanirodharUpa saMvara hI jisakA prayojana hai, athavA isa prastuta saMvarAdhyayana ke vAcyArtha ko sunakarake (sudu jANiUNa ) acchI taraha jAna karake (na vegiyaM ) nadI ke pravAha kI taraha vegayukta vacana sAdhu ko nahIM bolanA cAhiye isa prakAra "vattavyaM" zabda kA saMbaMdha saba ke sAtha lagA lenA caahiye| (na turiyaM ) vAtyA-vadhUre-kI taraha svarAyukta vacana caMcalatA se yukta " tassa imA" tyA: - " tassa bIyassa vayassa imA paMca bhAvaNAo" te prasiddha malad bhAratanI mA vakSyamAe pAya lAvanA " aliyavayaNaverabhaNaparirakkhajadayAe" te malI-masatya-viramA 35 satyavratanI parikSAne bhATe che. tamA " paDhamaM" paDezI lApana mA pramANe cha-" paramaTuM saMvarada soUNa " sasuru pAse pahelI bhAvanAnuM rahasya ke je mRSAvAda viratirUpa prajanavALuM che, athavA karma nirodharUpa saMvara ja jenuM prayojana che, athavA A prastuta sadhyayananI pAyA sajIna "suThujANi UNa" sArI rIte ANIne na vegiya " nahInA pAnI mavezayuta payana sAdhuNe mAtA joIe nahIM A rIte "vaktavya" zabdane saMbaMdha badhA sAthe joDI le. " na turiyaM" paatyaa-152|-nii re (parAyuta " na cavalaM " ghonI pati For Private And Personal Use Only
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 2 sU. 4 prathamabhAvanAsvarUpanirUpaNam 187 'cavalaM ' capalaM hayagamanavaccapalabhAvasamanvitam , na naiva kaDuyaM ' nimbavat kaTukam arthataH, na naiva -- pharusaM' paruSaM-kaThoraM-pASANavaskaThorabhAvayuktaM, tathA namnaiva ' sAhasam'- unmattavat avicAritaM, tathA-' na ya ' na ca ' parassa' parasya pIDAkara-duHkhajanaka 'sAvajjaM ' sAvadhaM-sapApaM vacanaM vaktavyam / uktadoSaduSTaM vacanaM na vktvymityrthH| tarhi kIdRzaM vacanaM vaktavyam ? ityAha-'saccaM ca-sadbhUtArthatvAt 'hiyaM ca-pariNAmamukhajanakatvAt , ' miyaM ' mita ca, parimitAkSaratvAt , tathA-' gAhagaM' grAhaka zroturarthapratItijanakatvAt , prItijanakatvAzca, ' suddhaM ' zuddha-vegitatvAdidoSarahitatyAta , tathA- saMgayaM ' saMgatam= yuktiyuktatvAt , ' akAhalaM ' aAhalaM-manmanAkSararahitatvAtU , ca-punaH ' samikkhiyaM ' samIkSitaM-pUrva buddhayA paryAlocittatvAt , etAdRzaM vacanaM ' saMjaeNa' (na cavale) ghor3e ke gamana kI taraha capalabhAva se yukta (na kaDDayaM) nIma kI taraha arthataH kaTuka, isI taraha (pharusaM) pASANa kI taraha kaThora (na sAhasaM) unmatta ke vacana kI taraha avicArita, aura (na ya parassa pIlAkaraM ) para ko pIDAjanaka (sAvajjA) sAvadhapApayukta aise vacana nahIM bolanA caahiye| kintu jo vacana (saccaM ca) sadbhUta artha ko viSaya karane vAle hone se satya hoM, (hiyaM ca ) pariNAma meM sukhajanaka hone se hitakAraka hoM, (miyaM ca ) parimita akSaroM se yukta hone se jo mita hoM, (gAhagaM ca ) zrotA ko artha kI pratIti evaM prIti ke karAne vAle hone se grAhaka hoM, (suddha) vegitvAdi doSoM se rahita hone se zuddha ho, tathA (saMgayaM) saMgatayukti yukta hoM, ( akAhalaM ) akAhala ho manmana akSara se rahita hoM, (samikkhiyaM ) samIkSita hoM-buddhi se pahile jinakA vicAra acchI taraha kara liyA 255:1mA yuta payana, "na kaDuya" nAbhana yu Tale 494, me 4 te " pharusaM" 5802 2 12 " na sAhasaM." Sbhittana payana ra aviyArI, bhane "na ya parassa pIlAkara" bhItane pI31118 "sAvajjA" sAvadha-515yuta payana masa nahIM. 555 re kyana "saccaM ca" yathArtha mathane viSaya 42 // 2 DApAthA satya DAya, "hiya ca " pariNAma sumana havAthI ti|24 hAya " miya ca" palibhita sakSazavANu vAthI 2 bhita DAya, " gAhaga ca" zrotAne arthanI pratIti bhane prIti rAvanAra DApAthI A lAya, " suddha" gitva mA 52hita pANI zuddha chAya, tathA " saMgaya" sAta-yustiyuta Aya, "akAhala" mAsa DAya-bhanmana pkss| vinAnu rAya, " samikkhiya" sabhIkSita khAya-muddhithA na paDadA For Private And Personal Use Only
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 688 praznavyAkaraNasUtre saMyatena sAdhunA 'kAlammi ya' kAle ca=avasare 'vattavya' vaktavyam / evam anena prakAreNa * aNuvIi samiijogeNa' anuvicityasamitiyogena anuvicitya paryA locya yA samitiyogena=bhAgArUpAsamitiH, tasyA yogena 'bhAvio' bhAvitaHantarappA' antarAtmA jIvaH-' saMjayakaracaraNanayaNavayaNo' saMyatakaracaraNanayanavadanaH saMyataM = samyagyatanAyukta karacaraNanayanavadanaM yasya sa tathoktaHsan samAhitendriyaH sannityarthaH, 'maro' zUraH parAkramazAlI, 'saccajjavasaMpanno' satyAjaivasaMpannaH-satyam amRSA Arjavam-RjutA, tAbhyAM saMpanno-yukto bhavati / ityeSApathamA bhAvanA / / mU-4 // gayA ho aise hoM, aise hI vacana sAdhu ko avasara Ane para-jaba taba nahIM kintu bolane kA jaba samaya upasthita ho taba bolanA caahiye| ( evaM ) isa prakAra ( aNuvIisamii jogeNa) anuvicintya bhASAsamiti ke yoga se-vicAra kara bolane rUpa bhASAsamiti ke saMbaMdha se (bhAvio aMtarapA) bhAvita huA jIva (saMjayakaracaraNanayaNavayaNo) acchI taraha yatanA se yukta kara-hAtha, caraNa-paira, nayana-netra evaM vadana-mukha vAlA banakara, arthAt samAhita indriyoM yAlA hokara (sUro ) parAkramazAlI bana jAtA hai, arthAt satyamahAvrata kI ArAdhanA meM Aye hue upasargoM aura parISahoM ko jItane meM zaktizAlI ho jAtA hai| tathA ( saccajjavasaMpanno bhavai ) satya aura RjutA se saMpanna bana jAtA hai| bhAvArtha--ahiMsA vrata kI taraha satyavrata kI bhI pAMca bhAvanAe~ haiN| unameM pahilI bhAvanA anuvicintya bhASA samiti hai| vicaarsArI rIte vicAra karI lIdhuM hoya, evAM vacane ja sAdhue avasare game tyAre nahIM, paNa belavAne samaye upasthita thAya tyAre belavAM joIe. " evaM" 20 542 : aNuvIi samii jogeNa" anuvicintya bhASA samitimA yogathI - viyA2 arIna pAsavA35 lASA samitinA sathI " bhAvikSo aMtarappA" bhAvita anesa 71 "saMjayakaracaraNanayaNabayaNo " sArI zate yatanAyuta hAtha, paga, netra ane mukhavALA thaIne, athavA samAhita Indriyovaa na " saro" bhAjI manI naya cha mero satya mhaavatanI ArAdhanAmAM naDela upasargo ane parISahane jItavAne samartha banI jAya cha, tathA " saccajjavasaMpanno bhavai" satya mane tutAthI yuvata manI taya che. bhAvArtha--ahiMsAvratanI jema satyavratanI paNa pAMca bhAvanAo che. temAM pahelI bhAvanA anuMvicinya bhASAsamiti che. vicArapUrvaka bolavuM tene anu For Private And Personal Use Only
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazimI TIkA a0 2 sU0 5 dvitIyabhAvanAsvarUpanirUpaNam 69 atha krodhanigraharUpAM dvitIyAM bhAvanAmAha--' vIrya koho ' ityAdi mUlam-bIyaM kohoNaseviyavo, kuddho caMDikio mANuso aliyaM bhaNeja, pisuNaM bhaNeja, pharasaM bhageja, aliyaM pisuNaM pharusaM bhaNeja, kalahaM kareja, veraM kareja, vigahaM kareja, kalahaM veraM vigahaM kareja, saccaM haNeja, sIlaM haNeja, viNayaM haNeja saccaM sIlaM viNayaM haNeja, velo bhaveja, vatthu bhavejja, gammo bhavejja, veso vatthu gammo bhavejja, evaM annaM ca evamAiyaM pUrvaka bolanA isakA nAma aNuvicintya bhASaNa hai / yaha bhASA samitirUpa hai| satya meM aura bhASA samiti meM kucha bheda kahA gayA hai vaha yaha hai ki haraeka ke sAtha saMbhASaNa vyavahAra meM viveka rakhanA to bhASA samiti hai| aura apane samazIla sAdhu puruSo ke sAtha saMbhASaNa vyavahAra meM hita mita aura yathArthavacana kA upayoga karanA satyavratarUpa yatidharma hai / isa bhAvanA se isa satyavrata kI sthiratA hotI hai / bolate samaya sAdhu ko vega le, tvarA se aura capalatA se nahIM bolanA caahiye| aura na vinA vicAre hI bolanA cAhiye / bolane kA jaba samaya Ave taba hI satya, hila, mita vacana bolanA caahiye| avicArita aura aspaSTa vacana nahIM bolanA caahiye| isa taraha kI vacana pravRtti meM sAvadhAna banA huA sAdhu satyatrata ko suzobhita karatA huA pratyeka apanI kara caraNa Adi kI pravRtti ko yatanApUrvaka karatA rahatA hai|suu04|| vicitya bhASaNa kahe che. te bhASAsamitirUpa che. satyamAM ane bhASA samitimAM keTalAka bheda batAvavAmAM AvyA che. te evA prakAranA che ke darekanI sAthe vAtacItamAM viveka rAkhe e te bhASAsamiti che. ane pitAnAM samazIla sAdhujane sAthe vAtacItamAM hita, mita ane yathArtha vacanane upayoga kare te satyavratarUpa yatidharma che. A bhAvanAthI te satyavrata dRDha thAya che. bolatI vakhate sAdhue vegathI tvarAthI ane capalatAthI bolavuM joIe nahIM. vinA vicAryuM paNa belavuM joIe nahIM jyAre belavAne avasara Ave tyAre ja satya, hita, mita vacana bolavAM joIe. avicArita ane aspaSTa vacana balavAM joIe nahIM. A prakAranI vacana pravRttimAM sAvadhAna banela sAdhu satya vatane suzobhita karatA, pitAnI karaNa caraNa adinI pratyeka pravRttine yatanApUrvaka karatA rahe che sUo 4 che. For Private And Personal Use Only
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre bhaNejja, kohaggisaMpalito, tamhA koho na seviyamyo / evaM khaMtIi bhAvio bhavai aMtarappA saMjayakaracaraNanayaNavayaNo sUro saccajjavasaMpanno // sU0 5 // TIkA-bIyaM ' dvitIyAM bhAvanAmaha-'koho ' krodhaH zamAdiakSAnti= akSAntipariNatirUpo 'na seviyavyo' na sevitavyaH / kathaM na sevitavyaH? ityAha -'kuTTo' kruddha =krodhayuktaH, 'caM Dakio' cANDikyitaH cANDikyaM raudrarUpatvaM saMjAtamasya cANDikyitaH raudrarUpayuktaH ' mANuso mAnuSaH ' aliyaM ' alIkam asatyaM ' bhaNejna' bhaNet=bhASeta, tathA-'pisuNa ' pizuna-paradoSasUcakaM vacanaM bhaNet , 'pharusaM' parupaM paramarmoddhATakaM bhaNet , tathA-'aliyaM pimuNaM pharusaM' alIkaM pizunaM paruSametattritayamapi bhaNet / tathA-kalahaM-bAgyuddhaM 'kareja' kuryAt , 'veraM ' vairaM-zatrutAM ' karejja ' kuryAt , ' vigahaM ' vikathAM-vigatArthI aba sUtrakAra krodhanigraharUpa dvitIyabhAvanA ko prakaTa karate haiM'vIyaM koho' ityAdi, TokArtha-krodha nigraharUpa jo dvitIya bhAvanA hai usameM (koho na seviyavo) krodha kA sevana nahIM kiyA jAtA hai| kyoM ki jo ( kuddho maNuso ) krodhayukta puruSa hotA hai vaha (caMDakio) raudrarUpa se yukta bana jAtA hai| aisA manuSya ( aliyaM bhaNeja ) jhUTha bola detA hai (pi. suNaM bhajja) para ke doSo ke sUcaka vacana bola detA hai (pharUsaMbhaNeja) dUsaroM ke marmako chedane vAle vacanoM ko kaha detA hai, tathA ( aliyaM pisuNaM pharUsaM bhaNeja ) alIka, pizuna aura paruSa, ina tInoM taraha ke vacanoM kA bhI prayoga kara detA hai / (kalahaM karejja ) paraspara meM vAgyuddha - have sUtrakAra konigraharUpa bIjI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa kare che. "bIya koho" tyA TI -bodhaniyaha35 re bhI bhAvanA cha tama " koho na seviyavvo" Dodhana sevana na 42 me 291 2 "kuddho maNuso" odhI puruSo DAya che te! " caMDakkio" shaidr3517|| manI taya cha. yevo bhanuSya " aliya bhaNejja" mosI nAMje cha. " pisuNaM bhaNejja" mIlana hopa. hI vayanI mosI nA cha " pharasa bhaNejja" bhI sInAM mamana cher3anA kyaneo mAlI naya cha, tathA " aliyauM pisuNaM pharusa bhaNejja' asatya pizuna bhane 55, se ye prA2nA kyAno prayoga 42nANe. " kalaI For Private And Personal Use Only
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 5 dvitIya bhAvanAsvarUpanirUpaNam 691 zAstraviruddhAM kathAM vArtAM kuryAt, ' kalahaM veraM vigahUM ' kalahaM vairaM vikathAM ca kuryAt, tathA-' saccaM ' satyaM = sadbhUtArthaM 'hojja ' hanyAt = nAzayet, 'sIla' zIlaM = sadAcAraM hanyAt, 'vijayaM ' vinayaM vinItabhAvaM hanyAt / tathA-krodhayukto mAnavaH ' veso ' dveSyaH - sarveSAmapriyo ' bhavejja ' bhavet tathA - ' vatthaM ' vAstu = gRhaM, doSagRhaM = doSapAtraM ' bhavejja' bhavet, tathA - ' gammo ' gamyaH anAdarasthAnaM bhavet tathA - ' beso vatyuM gammo dveSyo vAstugamya etattritayo'pi bhavet / ' eyaM ' etat=pUrvoktam, 'annaM ' anyacca ' evamAiyaM ' evamAdikam = ' , ko bhI ThAna detA hai, (vera karejjA ) dUsaroM se zatrutA bhI kara letA hai, tathA ( vigahaM karejjA ) jo kathA zAstra se viruddha hotI hai use bhI kaha detA hai / tathA ( kalahaM veraM vigahaM karejja) kalaha vaira aura vikathA, ina tInoM ko bhI karatA hai| tathA ( saccaM haNejja ) satya - sadbhUta artha kA apalApa kara detA hai| tathA ( sIlaM haNejja ) zIla-sa - sadAcAra naSTakara detA hai, (viyaM haNejja) vinIta bhAva ko dhikkAra detA hai / tathA ( saccaM sIlaM viSayaM haNejja ) satya zIla aura vinaya, ina tInoM ko naSTa kara detA hai / tathA (veso bhavejja ) jo mAnava krodha se yukta hotA hai vaha dUsaro ko apriya bana jAtA hai, ( vatyuM bhaNejja ) dveSa pAtra bana jAtA haiM aura ( gammo bhavejja) saba ke anAdaraNIya hotA hai / (veso vatyuM gammo bhavejja) yaha dUsaroM ko apriya dveSapAtra aura anAdara ina tInoM kA sthAna bana jAtA hai| ina pUrvokta vacano ko tathA ( evaM annaM ca evamAiyaM) isI prakAra ke aura bhI dUsarI taraha ke asatya 4: karejja " parasparamAM vAgyuddha pazu vahore he " vera' karejjA " mIla boa sAthai zatrutA pare che, tathA " vigahUM karejjA " tathA je kathA zAstranI viruddha hoya che te pazu are che. tathA " kalaha, veraM vigahaM karejja "" usale, vaira yAne visthA me tra ure che tathA "saccaM haNejja" satya - yathArtha' arthA apalAya urI nAce che, " sIla haNejja " zIsa-sahAyArano nAza nAthe che, " viSaya haNejja " vinIta lAvane dhire che, tathA saca sIlaM viNayaM hajja " satya, zIla bhane vinaya se trAne naSTa harI nAthe che. tathA bhavejja " ? mAnava adhayukta bhane che te mIlane sapriya thAya che, 66 vatthu bhavejja " dveSapAtra maneo mane " gammo bhavejja " jaghAne bhATe manAhazyAtra mane che. dar arr gamo bhavejja " te jInane apriya dveSapAtra bhane manA darapAtra e traNenuM sthAna bane che. e pUrvokta vacanA tathA evaM anna ca " 66 veso 66 For Private And Personal Use Only
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre evaM jAtIyaM vacanaM ' kohaggisaMpalitto' krodhAgnisaMpadIpto naze 'bhaNejja' bhaNet kathayet , ' tamhA' tasmAt kAraNAt / koho na seviyaco' krodho na sevitvyH| evam anena prakAreNa' khaMtoi' kSAntyA-upazamena ' bhAvio' bhAvitaH ' aMtarappA' antarAtmA jIvaH saMyatakaracaraNanayanavadanaH zUraH satyAjavasaMpanno bhavati // 5 // iti dvitIyA bhAvanA // 2 // vacanoM ko (kohaggisaMpalitto bhaveja ) krodhAgni se saMtapta huA manuSya kaha diyA karatA hai| (tamhA koho ta seviyanyo ) isaliye krodha kA kabhI bhI saMyamIjana ko sevana nahI karanA caahiye| (evaMkhaMtIi bhAvio aMtarappA ) isa prakAra kSAntipariNati se vAsita huA jIva (saMjayakaracaraNanayaNavayaNo) saMyata kara, caraNa, nayana vadana vAlA ho jAtA haiM aura (sUro) apane satyavrata kI ArAdhanA meM parAkramazAlI hotA huA (saccajjavasaMpanno bhavai) satya aura Arjava ina donoM se saMpanna bana jAtA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA satyavrata kI dUsarI bhAvanA kA varNana kiyA hai| vaha bhAvanA krodha nigraha rUpa hai| kSAntipariNati krodha kI hotI hai| manuSya para jaba isakA Aveza A jAtA hai to usakI AkRti badala jAtI hai usakA rUpa raudra ho jAtA hai| isa sthiti meM usa kA vacana vyavahAra satyadharma se pratikUla ho jAtA hai ! vaha isake Aveza meM yahA tadvA volane laga jAtA hai / usako isa bAta kA evamAiyaM " sa 12nAM bhI pazu masatya kyn| "kohagisaMpalitto bhavejja" dhaniyusta manuSya mAdI taya cha " tamhA koho na seviyanvo" te 42 sayabhI soothe 4hI. 5 ogha 42 me nahI. "evaM khaMtIi bhAvio aMtarappA" mA rIte kSAntipariNatithI mAvita thaye 75 " saMjaya karacaraNanayaNavayaNo" sayata, tha, 51, nayana, pahanavAje tha/ naya cha bhane "sUro" potAnA satyavatanI sArAdhanAmA prarAma "saJcajjavasaMpanno bhavai" satya ane Arjava, e banethI yukta banI jAya che. | bhAvArtha --sUtrakAre A sUtrakAra satyavratanI bIjI bhAvanAnuM varNana karyuM che. te bhAvanA konigraharUpa che. jJAti pariNatithI ulaTI pariNati kodhanI hoya che, manuSya para jyAre tene Aveza Ave che tyAre tenI AkRti bada. lAI jAya che, te raudrarUpa dhAraNa kare che, A paristhitimAM tenAM vacane tathA vyavahAra satya dharmathI pratikULa thaI jAya che. te tenA AvezamAM game tevuM For Private And Personal Use Only
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU06 tRtIyabhAvanAsvarUpanirUpaNam 193 atha tRtIyAM lobhanigraharUpAM bhAvanAmAha-'taiyaM loho' ityAdi / mUlam-taiyaM loho na seviyatvo, luddho lolo bhaNejja aliyaM / khettassa vetthussa vA kaeNa luddho lolo bhaNejja bhAna nahIM rahatA hai ki ina hamAre vacanoM se dUsare prANiyoM ke prANoM para kyA bItegI / jhUTha bolane meM use thoDA sA bhI saMkoca nahIM hotaa| dUsare kI cugalI karane se vaha nahIM cukatA-para ke Upara asatyadoSAropa karane se vaha pIche nahIM htthtaa| hara kisI ke sAtha kalaha karatA rahatA hai| zatrutA karane meM vaha bar3A nipuNa hotA hai / zAstra viruddha bolane kI ise thor3I sI bhI cintA nahIM hotii| jo padArtha jisa rUpa meM hotA hai use usa rUpa meM kahane meM ise zarma AtI hai| vinItabhAva ko isakI dRSTi meM koI kImata nahIM hotI hai / jaba yaha krodharUpI agni se saMtapta ho uThatA haitaba isakI parIsthiti pUrvokta prakAra se to hotI hai parantu isase adhika bhI kabhI 2 bana jAtI hai / aisI sthiti meM isakA koI hitaiSI nahIM rahatA hai| saba hI isakA anAdara karane lagate haiN| isaliye isa krodha kA parihAra karanA cAhiye / isa prakAra vicAra kara jo munijana kSAnti pariNati se ima krodha ko jItate haiM arthAt krodha nahIM karate haiM ve hI isa dvitIyabhAvanA se apane antaHkaraNa ko vAsita kara satyavrata ko sthira banA lete haiM / / sU0 5 // bolavA lAge che. tene te vAtanuM paNa bhAna rahetuM nathI ke mArAM vacanathI bIjA prANIonA jIvane keTaluM duHkha thAya che. asatya bolavAmAM tene jarA paNa saMkoca thatuM nathI. bIjAnI niMdA karatAM paNa te aTakatuM nathI-anyanI upara asatya SAropa karatA te pAcho haThate nathI. harakeI sAthe te kalaha karate rahe che. duzmanAvaTa karavAmAM te nipuNa hoya che. zAstravirUddha bolavAmAM tene jarA paNa dukha thatuM nathI. je padArtha je rUpe hoya che te rUpe tene kahevAmAM tene zarama lAge che. tenI daSTie vinIta bhAvanI kaI kImata hatI nathI. jyAre krodharUpI agnithI saMtapta thaI jAya che tyAre tenI hAlata pUrvokta prakAranI te thAya ja che paNa tenAthI adhika paNa kaI kaI vAra bane che evI sthitimAM tene kaI hiteSI raheto nathI. sau tene anAdara karavA mAMDe che. tethI te koine tyAga kare eIe. A rIte vicArIne je munijana kSAti pariNatithI e kodhane jIte che, eTale ke krodha karatA nathI, teo ja A bIjI bhAvanAthI pitAnA aMtakaraNane bhAvita karIne satyavratane sthira karI le cho sUpa For Private And Personal Use Only
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre aliyaM 1, kittIe lAbhassa vA kaeNa luddho lolo bhaNejja aliyaM 2, iDDIe sokkhassa vA kaeNa, luddho lolo bhaNejja aliyaM 3, bhattassa pAgassa vA kaeNa, luddho lolo bhaNejja aliyaM 4, pIDhasta phalagassa vA kaeNa, luddho lolo bhaNejja aliyaM 5, sejjAe saMthAragassa vA kaeNa, luddho lolo bhaNejja aliyaM 6, vatthassa pattassa vA kaeNa, luto lolo bhaNejja aliyaM 7, kaMbalassa pAyapuMchaNassa vA kaeNa, luddho lolo bhaNejja aliyaM 8, sosassa sosaNIe vA kaeNa, luddho lolo bhaNejja aliyaM 9, annesu evamAisu bahusu kAraNasaesuluddho lolo bhaNejja aliyaM 10 tamhA loho na seviyavo, evaM muttIe bhAvio bhavai aM. tarappA saMjayakaracaraNanayaNavayaNo suurosccjjvsNpnno||6|| TAkA-' taiyaM ' tRtIyAM bhAvanAmAha- loho na seviyabyo' lobho na sevitavyaH / lobhasevanena kiM bhavet ? ityAha-'luddho ' lubdho lobhayukto naro 'lolo' lolA=vazvalApan 'aliyaM ' alIka-phUTabhavana bhaNejja' bhaNet= kathayet / kena nimittena lubdho'lIkaM bhaNet ? ityAha- khettassa' kSetrasya __ aba sUtrakAra tRtIya bhAvanA jo lobhanigraha rUpa hai use prakaTa karate haiM-'tathaM loho' ityAdi / TIkArtha-( taiyaM ) lobha nigraharUpa tRtIya bhAvanA isa prakAra se hai(loho na seviyavyo) lobha sevana karane yogya nahIM hai| kyoM ki (luddho lolo aliyaM bhaNejja) lobha ke sevana karane se prANI lubdha kahalAtA hai, aura vaha lobha yukta banA huA manuSya caJcala citta hokara ve sUtra volaniya nAmanI zrI bhAvanA varNana 42 cha "taiyaM loho" 7. --" taiyaM " sonishr3|| trI lAvanA // prabhArI cha-" loho na seviyavvo" sAla sevana 42vAne yogya nathI. 4263 OM "luddho lolo aliyaM bhaNejja" holana sevana 42vAthI ll yu"5 4upAya cha, bhane te bolata bhanuSya yayA. cittavANI neTa kyAna modI za , "khettassa vatthussa For Private And Personal Use Only
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU05 tRtIyabhAvanAsvarUpanirUpaNam 695 f , " 6 'vasthussa ' vAstunaH=vAsabhUme va 'karaNa' kRtena kRte ityarthaH atra hesvarthe tRtIyA evaM sarvatra jJeyam / lubdho lolo'lIkaM bhaNet // 1 // tathA kittIe kIrte: ' lAbhassa ' lAbhasya vA kRte lubdho lolo'lIkaM bhaNet // 2 // 'iDIe' RddheH-saMpatteH ' saukkhassa' saukhyasya vA kRte lubdho lolo'lIkaM bhaNet // 3 // bhaktasya pAnasya vA kRte lubdho lololIkaM bhaNet // 4 // pIThassa ' pIThasya phalagassa ' phalakasya vA kRte lubdho lolo'lIkaM bhaNet // 5 // tathA'sejjAe ' zayyAyAH ' saMthAragassa ' saMstArakasya vA kRte lubdho lolo'lIkaM bhaNet / 6 / 'vatthassa' vastrasya = colapaTTAde: ' pattasya ' pAtrasva vA kRte lubdho kUTa vacana bola sakatA hai (khettassa vatthussa vA kaNa luddho lolo aliya bhaNejja) kUTavacana - jhUThavacana bolane ke nimitta ye use hote haiM - vaha lobhI manuSya caJcalacita hotA huA kheta athavA nivAsabhUmi- gRha ke nimitta jhUlavacana kaha sakatA hai ( kittIe lAbhassa vA kaNa luddho lolo aliyaM bhaNejja ) apanI kIrti athavA lAbha ke nimitta asatyabhASaNa kara sakatA hai (iDIe sokkhassa vA kaeNa luddho lolo aliyaM bhaNejja) Rddhi-saMpatti athavA saukhyake nimitta asatyavacana bola sakatA hai / (bhattassa pANassa vA kaeNa ludro lolo aliyaM bhaNejja ) AhAra athavA pAnI ke nimitta asatyavacana kaha sakatA hai ( pIDhassa phalagassa vA kaNa luddho lolo aliyaM bhaNejja ) pATa athavA bAjoTha ke nimitta asatyavacana kaha sakatA hai; ( saMjjAe saMvAragassa vA kaeNa luddho lolo aliyaM bhaNejja ) zayyA athavA saMstAraka ke liye vaha lobha calacitta hokara asatya bola sakatA hai ( vatthassa pattassa vA karaNa vA karaNa luDo lolo aliyaM bhaNejja " teneDraMTa vayana-asatya vathana mojhavAnAM nimitta AvAM hAya che te lAbhI manuSya caMcala citta thatA khetara athavA nivAsabhUmi-gharane nimitte asatya vayana aDDI zaDe che. " kittIe lAbhassa vA kaNa luddho lolo aliyaM bhaNejja " te potAnI DIrti athavA sAlane bhATe asatya melI zake che ir3ie soksa va karaNa luddho lolo aliya bhaNejja " Rddhi saMpatti athavA sumane bhATe te asatya vayana modI za che 66 (C bhattara pANassa vA kaNa luDo lolo aliyaM bhaNejja " bhADAra athavA pAlIne bhATe te asatya vathana uDI zaDe che " pIDhamsa phalagarasa vA karaNa luTTo lolo aliyaM bhaNejja " pATa athavA isane nimitte te asatya vayana mojhI zaDe che. 16 saMjoe saMyogassa vA kaeNa luddho lolo aliyaM bhaNejja " sastAra mATe te leAbhI ca'cala citta thatAM asatya elI zake For Private And Personal Use Only " zayyA athavA che. (( vatthAsa
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre lolo'lIkaM bhaNet // 7 // 'kaMbalassa' kambalasya 'pAyapuMcha gassa' pAdaponchanasya vA kRte lubdho lolo'lIkaM bhaNet // 8 // tathA 'sIsassa' ziSyasya 'sIsaNoe' ziSyAyA vA kRte lubdho lolo'lIkaM bhaNet // 9 // 'annesu' anyesu 'ebamAiemu' evamAdikeSu evaM prakAreSu bahuSu kAraNazateSu prApteSu lubdho lolo'loka bhaNeta // 10 // ' tamhA' tasmAt kAraNAt lobho na sevitavyaH / evam-amunA prakAreNa 'muttIe' mukyA-nirlobhatArUpayA bhAvitaH 'aMtarappA' antarAtmA jIvaH saMyatakaracaraNanayanavadanaH zUraH satyArjavasaMpanno bhavati // sU06 // // iti tRtIyA bhAvanA // luddho lolo aliya bhaNejja ) isI taraha vastra athavA pAtra ke liye caMcala citta banA huA vaha lobhI jhUTha vacana bola sakatA hai (kaMbalassa pAyapuMchaNassa vA kaeNa luddho lolo aliyaM bhaNejja ) kambala athavA pAdapoMchana ke nimitta ko lekara vaha caMcala citta banA huA lobhI mRSAvAdi kaha sakatA hai (sIsasa sIsaNIe vA kaeNa luddho lolo aliyaM bhaNejja) ziSya athavA ziSyA ke nimitta lubdha vaha caMcalacitta hokara mRSAbhASaNa karatA hai ( annesu evamAiesu bahusu koraNasaesu luddho lolo aliyaM bhaNejja ) isI taraha aura bhI inase saikar3oM kAraNoM ko nimitta karake vaha lobhI caMcala citta hokara jhUTha bola sakatA hai (tamhA loho na seviyanyo ) isaliye lobha sevana karane yogya nahIM hai| ( evaM muttIe bhAvio aMtarappA) isa prakAra nirlobhatArUpa tRtIya bhAvanA se bAsita huA aMtarAtmA-jIva (saMjayakaracaraNanayanavayaNo) apane kara, caraNa, nayana aura mukhakI pravRtti ko yatnAvAra se saMyamita pattassa vA kaeNa luddho lolo alithaM bhaNeja " se prabhArI para pAtrane bhoTa yasa vitta thayesa tasAlI masatya vacana mAlIza cha. "kaMbalassa pAyapaMchaNasna bA kaeNa luddho lolo aliyaM bhaNejja" sa pAyA bhATa ta yasa vitta panesa sonI bhUSApA 4Iza che "sIsamsa sIsaNIe vA kaeNa luddho lolo alicaM bhaNejja" ziSya athavA ziSyAne nimita sudha yasa yitta bhRpaa||59, 42za ta. " annesu evamAiesu bahusu kAraNa maesa laDo lolo aliya bhaNejja" 2 rIte 21 sivAyana se hone namitta telI yAyitta ne satya mAnI za che. " tamhA loho na seviyavo "tathI sona sevana. 42vAyogya nathI. " evaM muttIe bhAvio aMtarappA" mA zata nimitA35 trI bhAvanAthI bhAvita banera matarAtmA-801 "saMjayakaracaraNanayaNavayaNo" potAnA DAtha, 5, nayana ane bhubhanI pravRttine yatanAva saMyamita 43 se cha. mane "sUro" pAtAnA satyavratanA pAsanamA For Private And Personal Use Only
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 197 darzinI TIkA ma0 2 sa0 7 caturthIbhAvanAsvarUpanirUpaNam atha caturthI dhairyabhAvanAgaha-' cAtthaM ityAdi-- __ mUlam-cautthaM na bhIiyavvaM, bhI khu bhayA aiMti lahuaM, bhIo avinijjao maNUso, bhIo bhUehiM ghippar3a, bhIo annaM pi hu mesejjA; bhIo tavasaMjamaM pi hu muejjA, bhIo ya kara letA hai aura ( sUro) apane satyavrata ke pAlana meM parAkramazAlI bana kara (saccajavasaM no bhavai ) satya aura Arjava dharma se saMpanna ho jAtA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA satyavrata kI tRtIya bhAvanA ko kahA hai| isa tRtIya bhAvanA kA nAma lobhanigraha hai| lobha ke nigraha karane ke liye vicAradhArA isameM prakaTa kI hai| 'lobha hI pApa kA bApa hai ' aisA khyAla kara lobha ke phaMde meM nahIM phaMsanA caahiye| jo lobhI hotA haiM vaha lubdhaka kahalAtA hai| lobhI kA citta haraeka vastu kI prApti ke nimitta caMcala ho uThatA hai| lobhI vyakti apanI svArthasiddhi ke nimitta jhUTha bola sakatA hai / kheta, makAna, Rddhi, sukha, bhakta, pAna Adi ko nimitta lekara asatya bhASaNa karatA hai| ataHlobha kA nigraha karanA hI ucita hai isa prakAra bhAvanA bhA kara jo isa lobha ko parityAga se apanI AtmA ko vAsita banAtA hai vaha apane sasyamahAvrata ko sthira kara letA hai / usakI pratyeka pravRtti saMyamita hotI hai / / sU 0 6 // parAbhazApa panIne '. saccajjavasaMpanno bhava" satya sana mA bhathI yukta thaI jAya che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtramAM satyavratanI trIjI bhAvanAnuM varNana karyuM che. A trIjI bhAvanAnuM nAma leyanigraha che. tene nigraha karavAne mATe vicAradhArA AmAM pragaTa karI che. "lAbha ja pApane bApa che." Ave vicAra karIne lebhanI jALamAM phasAvuM joIe nahIM, je lebhI hoya che te lukhyaka kahevAya che. lebhInuM citta dareka vastunI prApti mATe caMcala thaI jAya che. lobhI vyakita pitAno svArtha sAdhavAne mATe asatya bolI zake che. khetara, makAna, saMpatti sukha, AhAra, pANa Adine nimitte paNa te asa tyavacane le che. tethI tebhano nigraha kare te ja sevya che evA prakAranI bhAvanA sevIne je A lebhanA parityAgathI pitAnA AtmAne vAsita banAve che. teo potAnA satya mahAvratane sthira karI le che temanI dareka pravRtti sayabhita ya ch| sU0 6 // For Private And Personal Use Only
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 198 praznavyAkaraNasUtre bharaM na nittharajjA, sappurisaniseviyaM ca maggaM bhIo na samattho annucriddN| tamhA na bhIiyavvaM bhayasta vA vAhissa vA rogassa vA jarAe vA maccurasa vA annarasa vA evamAiyassa / evaM dhijjeNa bhAvio aMtarappA saMjayakaracaraNanayaNavayaNo sUro saccajjavasaMpanno // suu07|| TIkA-'cautthaM ' caturthI bhAvanAmAha-' na bhIiyavvaM ' na bhetavyaM bhayaM na kartavyam / kathaM bhayaM na kartavyam ? ityAha-' bhIyaM' bhItaM bhayayuktaM prANinaM khalu ' bhayA' bhayAni 'lahuyaM ' laghukaM zIghram ' aiMti' Ayanti prApnuvanti, tathA ' bhIo' bhItaH 'maNuso ' manuSyaH 'avitijjao' advitIyaH=asahAyo bhavati, ayaM bhAvaH-bhIto manuSyo na kasyApi sahAyako bhavati, na ko'pi tasya sahAyako vA bhavati / tathA-' bhIo' bhIto manuSyaH 'bhUehiM ' bhUtaiH= pretaiH / dhippai ' gRhyate, bhUtAviSTo bhavatItyarthaH / tathA-bhItaH 'annaM pi' anyamapi ' mesejjA ' bhIpayate / tathA-bhItaH / tavasaMjamaM pi ' tapaH saMyamamapi___ aba sUtrakAra cauthI bhAvanA jo dhairya bhAvanA hai use kahate haiM'cautthaM' ityaadi| TIkArtha -( ca utya ) vaha cauthI dhairya bhAvanA isa prakAra se hai (na bhIiyavvaM ) bhaya nahIM karanA cAhiye / kyoM ki (bhIyaMkhu bhayA aiMti lahuaM ) jo bhayayukta hotA hai usa prANI ke pAsa nizcaya se bhaya zIghra Ate haiN| (bhIo avitijjao maNUso ) tathA jo bhaya se DaratA hai aisA manuSya advitIya hotA hai-vaha na kisI kI sahAyatA kara sakatA hai aura na koI dUsarA manuSya usakA hI sahAyaka hotA hai| (bhIo bhuehiM ghippar3a bhIta manuSya ko bhUta pakar3a lete haiN| bhIo annaM pi hu bhesejjA) bhaya se bhIta huA manuSya dUsaroM ko bhI bhayayukta ve suutr4|2 ye thI dhairya lApana nAmajI mAnA viDe -" ca utthaM " tyAdi TIrtha-'cautthaM" te yAthI dhaiya bhAvana! 25 // prabhA che.."na bhIiyavva' maya bhavana nahIM. 4.265 "bhIyaM khu bhayA aiti lahuaMre bhI hAya chete vyakti pAse yAsa maya zI mAve cha. " bhIo avitijjao maNUso" tathA yathI 72 che vo manuSya dvitIya hAya cha-te dhane. madada karI zakato nathI ane keI bIje manuSya tene sahAyaka thatuM nathI. " bhIo bhUehiM dhippai " ayamIta manuSyane bhUta 54ii se che. " bhIo annaM pi hu bhesenjA" mayanAta bhanuSya mI sone 55 layalIta 42 cha, tayA" bhIA For Private And Personal Use Only
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a02 su07 caturthI bhAvanAsvarUpanirUpaNam 699 ' 1 tapaH saMyamaM cApi ' muejjA ' muJcati parityajati / tathA-bhItaH ' bhara 'bhAram = kAryabhAra ' na nittharejjA' na nistArayati=na nirvAhayati / tathA 'sampurisaniseviyaM satpuruSaniSevitaM ca ' maggaM ' mArgaM bhIto na ' samatyo ' samarthaH = paryAptaH ' aNucariuM ' anucaritum satpuruSAsevitaM mArga bhayatrasto na gantuM zaknotIti bhAvaH / ' tamhA ' tasmAd hetoH ' bhayassa vA ' bhayasya bhIte f ' vAhissa ' vyAve:=krameNa prANApahAriNaH kuSThAde va ' rogassa' rogasya = zIghratayA prANApahAriNo jvarAde va ' jarAe' jarAyAH vA maccussa ' mRtyo of ' annassa ' anyasya = ebhya itarasya vA evamAiyassa ' evamAdikasya - evaM Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir banA detA hai, tathA ( bhIo tavasaMjamaM pihumuejjA) vaha tapa saMyama kA bhI parityAga kara detA hai / ( bhIo ya bharaM na tittharejjA ) bhIta manuSya zakti se itanA adhika vihIna bana jAtA hai, arthAt usameM itanI adhika mAnasika durbalatA A jAtI hai ki jisakI vajaha se vaha kisI kAryabhAra ko vahana nahIM kara sakatA, arthAt kisI bhI kAma ko vaha pUrA nahIM kara sakatA / ( sappurisaniseviyaM ca maggaM bhIo na samattho aNucariDaM ) satpuruSa jisa mArga kA sevana karate Aye haiM usa mArga para calane ke liye bhI vaha bicArA samartha nahIM ho sakatA haiN| ( tamhA na bhIiyavvaM bhayassa vA vAhissa vA rogarasa vA z2arAe vA maccussa vA annarasa vA evamAiyassa ) isaliye kIsI bhI prakAra ke bhaya ke, krama 2 se prANoM ko apaharaNa karanevAlI vyAdhi ke, athavA kuSThAdike, zIghratA se prAgoM kA apaharaNa karanevAle jvara Adi roga ke, vRddhAvasthA ke, tathA mRtyu ke athavA inhIM jaisI anya aura koI tavasaMjamaM pihumuejjA" te tapa saMyamanA pazu parityAga urI he che "bhIo ya bharaM na tittharejjA" bhayalIta bhANuso bheTasA gadhA zaktihIna thA laya che, goTo } tenAbhAM 22 eTalI badhI mAnantika duLatA AvI jAya che ke jenA kAraNe te kAI paNa kAyanA ejo uDAvI zarate nathI. eTale ke koI paNa kAmane te pUruM karI zakatA nathI. " sappurisa niseviyaM ca marga bhIo na samattho aNucariu " satpuruSo ne bhArganu' sevana karatA AvyA che, te mArge cAlavAne paNa te sama khanI zakatA nathI. 66 'tamhA na bhIiyavvaM bhayamsa vA vAhissavA rogassa vA jarAe vA maccurasa vA annarasa vA evamAiyassa tethI koi paNa prakAranA bhayathI, krame krame prANAne harI lenAra vyAdhinA, athavA kuSTAdinA, zIvratAthI prANa harI lenAra javara ADhi rAMganA, vRddhAvasthAnA tathA mRtyunA athavA temanA jevI koI paNa prakA For Private And Personal Use Only
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 700 praznavyAkaraNasUtra vidhasya bhavyajanakasya vastuno vazAt na ' bhIiyavvaM ' bhetavyam evam anena prakAreNa * dhijjeNa' dhairyeNa * bhAvio' mAvitaH 'aMtarappA' antarAtmA jIvaH saMyatakaracaraNanayavadanaH zUraH satyAjavasaMpanno bhavati // 7 // // iti caturthI bhAvanA // atha paJcamI maunabhAvanAmAha- paMcamaM ' ityAdi mUlam-paMcamaM hAsaM na seviyatvaM / aliyAI asaMtagAI jaMpati hAsaittA paraparibhavakAraNaM ca hAsaM, paraparivAyappiyaM ca hAsaM, parapIlAkAragaM ca hAsaM, bheyavimuttikAragaM bhayajanaka vastu ke vaza se nahIM DaranA cAhiye / ( evaM dhejjeNa bhAvio aMtarappA saMjaya karacaraNanayaNavayaNo suro saccajjavasaMpanno bhavai ) isa prakAra dhairya se bhAvita huA jIva apane kara, caraNa, nayana evaM yadana kI pravRtti ko saMyamita rakhatA huA satyatrata ke pAlana meM parAka mazAlI bana jAtA hai aura satya evaM Arjava bhAva se saMpanna ho jAtA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA satyatrata kI cauthI bhAvanA kahA hai| isa bhAvanA kA nAma dhairyabhAvanA hai| isa bhAvanA meM dhairya ke abhAva meM kyA 2 hAni hotI hai aura dhairya rakhane se kyA 2 lAbha hote haiM, ina saba bAtoMkA vicAra kiyA jAtA hai / ina vicAroM se AtmA jaba dhairya zAlI bana jAtI hai to vaha apane dvArA gRhIta satyavrata ko pUrNarUpa se surakSita rakhati hui sthira banA letI hai / / muu07|| 2nI layana vstun| nayathI 42 me nahI, " evaM dhejjeNa bhAvio aMtarappA saMjayakarajaraNanayaNavayaNo sUro saccajjavasaMpanno bhavaI' 42 dhairya thI bhAvita thayela jIva pitAnA kara, caraNa, nayana, ane vadananI pravRttine saMyamita rAkhIne satyavratanA pAlanamAM parAkramazALI banI jAya che ane satya tathA AjelanA bhAvayukta banI jAya che. bhAvArtha-sUtrakAre A vrata dvArA satyavatanI thI bhAvanA batAvI che. te bhAvanAnuM nAma pairyabhAvanA che. A bhAvanAnuM varNana karatAM dharyanA abhAve kayI kayI hAni thAya che. ane haiye rAkhavAthI kayA kayA lAbha thAya che te badhAne vicAra karI che. A vicArathI AtmA jyAre dharyavAna bane che tyAre te pote grahaNa karela satyavratane saMpUrNa rIte surakSita ane sthira manAvI cha // sU0 7 // For Private And Personal Use Only
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 8 paJcamIbhAvanAsvarUpanirUpaNam 709 hAsaM, aNNApaNajaNiyaM ca hojja hAsaM, apaNoNNagamaNaM ca hoja mamma, aNNoNNagamaNaM ca hojja kammaM kaMdappabhiogagamaNaM ca hojja hAsaM, AsuriyaM kibbisattaNaM ca jaNejja hAsaM, tamhA hAsaM na seviyadhvaM / evaM moNeNa ya bhAvio bhavai. aMtarappA saMjayakaracaraNanayaNavayaNo sUro saccajjavasaMpanno // sU0 8 // TIkA-'paMcamaM ' pazcamI bhAvanAmAha-' hAsa' hAsyaM nokaSAyamohodayAsanimittamanimittaM vA vivRtavarNapurassaraM mukhavyAdAna hAsyam , na 'seviyabvaM' sevitavyam / kimartha na sevitavyam ? ityAha-'hAsaittA' hAsayitAraH-parihAsakAriNaH 'aliyAI' alikAni sadbhUtArthagopanarUpANi 'asaMtagAI' asatkAni= aba sUtrakAra paMcamI mauna bhAvanA ko kahate haiM-'paMcama , ityAdi / TIkArtha-(paMcamaM ) pAMcavI mauna bhAvanA isa prakAra hai| (hAsaM na seviyatvaM ) isa bhAvanA meM hAsya ke sevana kA parityAga kara diyA jAtA hai / jaba jIva ko hAsyano kaSAka moha kA udya hotA hai taba vaha hAsya kA nimitta mile athavA na bhI mile to bhI vaha hIhI karatA huA ha~sane laga jAtA hai / ha~sate samaya usakA mukha khula jAtA haiM dAMta spaSTa dikhalAi dene lagate hai| saMyamI jana ko isa hAsya kA sevana nahIM karanA cAhiye / kyoM ki (hAsaittA) jo parihAsa karane vAle vyakti hote haiM ve ( aliaI asaMtagAI jaMpaMti ) sadbhUta ye sUtrA2 pAyamI maunamA mata hai-" paMcamaM " tyAha elttha - paMcamaM" pAMyamI bhaunasAvana mA pramANe che-"hAsaM na seviyabvaM " bhAvanAmA syanA prityaa|| 42rAya che. nyAre apane 'hAsyanokaSAya' bhADanI ya thAya che tyAre te hAsyatuM nimitta bhaNe na bhaNe chatAM paNa te "hI-hI" karate haMsavA maMDI jAya che. hasatI vakhate tenuM mukha ughaDI jAya che ane dAMta spaSTa rIte dekhAya che. saMyamI jane A hAsyanuM sevana 42 me nahI 25 hai " hAsaittA " pariDAsa 42 // 2 vyati DAya che te " aliAI asaMtagAI jaMpati" yathA mana chupAnAra bhane For Private And Personal Use Only
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 705 reaterNasUtre } asadbhUtArthAni vacanAni 'jaMpaMti' jalpantiyate / hAsyakAriNo dvitIyamahAvratanAzakA bhavantItyarthaH / kIdRza hAsyam ? ityAha - ' paraparibhavakAraNaM - parApamAnahetukaM ca hAsyaM bhavati / tathA - 'paraparivAyappiyaM' paraparivAdapriyaM = paraparivAdaH = anyadUSaNAvidhAnaM priya iSTo yasmiMstattAdRzaM ca hAsyaM bhavati / tathA-' parapIlAkAragaM ' parapIDAkArakaM ca hAsyaM bhavati / tathA-' bheyavimuttikAraNaM bhedavimUrtikArakaM - bhedaH = cAritrabhaGgaH: vimUrtiH = vikRtanayanavadanAditvena vikRtazarIrAkRtistayoH kArakaM ca hAsyam / 'aNNoSNajaNiyaM ca hojja hArsa ' anyonyaarthako gopana karane vAle evaM asadbhUta artha ko prakaTa karane vAle vacanoM ko bolA karate haiM / satyamahAvrata meM sadbhUta arthakA prakAzana aura asaddbhuta artha kA prakaTa karanA heya kahA hai, ataH hAsya meM jaba isa prakAra kI paristhiti rahatI haiM ki usameM asadbhUta artha kA prakaTana aura sadbhUta artha kA gopana hotA hai, to dvitIya mahAvrata kA saMrakSaNa isa avasthA meM kaise ho sakatA hai nahIM ho sakatA, isaliye hAsya kA tyAga kahA gayA hai / ( paraparibhavakAraNaM ca hAsaM ) hAsya para ke apamAna kA kAraNa hotA hai| (paraparivAyappiyaM ca hAsa') hosya meM para ke dUSaNa kA kathana karanA prIya lagatA hai / ( parapIlAkAragaM ca hAsaM) hAsya meM isa bAtakA bhI dhyAna nahIM rahatA hai ki isa hAsya se anya ko kaSTa ho rahA hai / ( bheyavibhuttikAragaM ca hAsa) hAsya cAritra ke bhaMga kA hetu ho jAtA hai| isameM nayana vadana Adi zArIrika avayava vikRta bana jAte haiM / ( aNNoSNajaNiya ca hojja hAsaM ) hAsya asadbhUta ane pragaTa karanArAM vacane melyA kare che. satyamahAvratamAM sadbhUta arthanuM geApana tathA asadbhUta arthanuM prakAzana heya gaNAvela che. tA hAsyamAM jyAre evA prakAranI paristhiti rahe che ke temAM asadbhUta artha pragaTa karAya che ane satkRta arthanuM gepana karAya che, te e paristhitimAM dvitIya mahAvratanuM rakSaNa kevI rIte thaI zake ? thai zake ja nahIM mATe hAsyanA parityAga uravo leho mesa sUtrAre matAnyuM che. " paraparibhavakAraNaM ca hAsaM hAsya anyanA apamAnanuM kAraNa bane che. " paraparivAyappiya' hAsa " hAsyabhAM anyanAM dUSaNlRAnuM kathana karavuM priya lAge che. " parapIlAkAra va hAsaM " hAsyamAM te vAtanuM paNa bhAna rahetuM nathI ke te hAsyathI kAI bIjAne kaSTa tha radhuM che. " bheyavimuttikAragaM ca hAsaM " hAsyane sIdhe yaritrano jhopa thAya che. temAM nayana, vadana Adi zarIranA avayavA vikRta thaI jAya che. " aNNoSNajaNiyaM ca hojja hAsaM " hAsya meM se padhAre mANusa anyonya bhaNa "" For Private And Personal Use Only
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surzinI TIkA a0 2 sU0 8 paJcamIbhAvanAsvarUpanirUpaNam 703 anitaM-parasparakRtaM ca bhavati hAsyam , tathA hAsye 'aNNoNNagamaNaM ' anyonyagamanaM-parasparAdhigamanIyaM ca ' mamma' mama-pracchannapAradAryAdiduceSTitaM bhavati / tathA-' aNNoNNagamaNaM' anyonyagamanaM-parasparavijJeyaM ca ' kamma' karma lokanindAdirUpaM hojja' bhavati / hAsyena pacchannamapi karma prakAzitaM bhavatIti bhaavH| tathA-'kaMdappAbhibhogagamaNaM' phandAbhiyogagamanam kandaH kAndarpikA devavizeSA hAsyakAriNo bhaNDaprAyAH, abhiyogAH AjJAkAriNo devAH, teSu gamanaM gamanakAraNam tattaddevavizeSeSatpattikAraNaM ca bhavati hAsyam / hAsyakArI sAdhuzcAritralezAddevatvaM prApto'pi tatra kAndarpikeSu AbhiyogikeSu deveghRtpadyate na tu mahardikeSu ityrthH| tathA-' AsuriyaM ' asuratvaM 'kivvisattaNaM' kilviSatvaM cANDAlaprAyadevavizeSatvaM ca 'jaNejja' janayet 'hAsaM' hAsyam / yato hAsyA dIdRzo gatirbhavati jIvasya, ' tamhA' tasmAt ' hAsa' hAsyaM na sevitavyam / Apasa meM do Adi jana milane se hotA hai| (aNNoNNagamaNaM ca hojja mamma) isa haMsI meM paradAraramaNa Adi duzceSTAyeM pracchanna rahA karatI haiN| tathA ( aNNoNNa gamaNaM ca hojja kamma) isI haMsI meM paraspara meM honevAle duSkRtyoM se unakI loka meM niMdA hotI hai use bAhara ve apane mukha yadyapi nahIM kahA karate haiM phira bhI Apasa kI ha~sI se hI unakA duSkRtya lokoM ke samakSa prakAzita ho jAtA hai| (kaMdappAbhiogagamaNaM ) tathA hAsyakArI sAdhU cAritra ke leza se yadi devagati meM utpanna hove to bhI vaha bhAMDa jaise kAndarpika tathA AjJAkArI Abhiyogika devoM meM utpanna hotA hai maharddhika devoM meM nhiiN| ( AsurivaM kibbisattaNaM ghajaNejja hAsaM ) yaha hAsya cAMDAlaprAya amuradevoM meM kilbiSajAti ke devoM meM utpatti kA kAraNa hotA hai| (tamhA hAsana seviyavvaM ) isapAthI thAya che. "aNNoNNagamaNaM ca hojja mamma" se hAsyamA 526||22bhe| mAhiduzyeSTAyA prasanna 29tI hAya che. tathA " aNNoNNagamaNaM ca hojja kammaM " 24t (2yamA manyonya yatA tyAne sIdhe tenI mA ni thAya che, tene teo potAnAM mukhathI bahAra kahyA karatAM nathI te paNa anyanI sI-bha014thI 4 tebharnu hukRtya ho| samakSa 2 tha/ naya che. " kaMdappAbhi ogagamaNaM " tathA 2542 sAdhu ne devatibhA panna thAya to 55 cAritratAnI nyUnatAne kAraNe teo bhAMDa jevA kAMdapiMka tathA AjJAkArI Abhiyogi vAmA pani thAya cha, bhadi vobhA nahIM. " Asuriya kibvi. sattaNaM ca jaNejja hAsa" te hAsya yAMsa mAtimA asuravAmA vivetinA hevAmA utpattinuM // 26 mane cha. " tamhA hAsaM na seviyavvaM" te For Private And Personal Use Only
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre evam anena prakAreNa hAsyavarjanarUpeNa, 'moNeNa' maunenandhacanasaMyamena 'bhAvio' bhAvitaH 'aMtarappA' antarAtmA jIvaH saMyatakaracaraNanayanavadanaH zUraH satyArjavasaMpanno bhavati // sU 0 8 // liye jaba hAsya se jIva kI aisI gatI hotI hai ki vaha isa hAsya kA sevana nahI kre| ( evaM ) isa prakAra (moNeNa ya bhAvio atarappA saMjaya karacaraNanayaNavayaNo sUro saccajavasaMpanno bhavai ) hAsyavarjanarUpa mauna se-vacana saMyama se-bhAvita huA jAva apane kara, caraNa, nayaNa aura vadana-mukha kI pravRtti ko saMyamita banAtA huA satyavrata ke pAlana meM parAkramazAlI bana jAtA hai aura satya evaM ArjavabhAva se saMpanna ho jAtA hai| ___ bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA pA~cavI mauna bhAvanA kA svarUpa kahA hai| mauna bhAvanA kA tAtparya hAsya kA parityAga karanA hai / hAMsI karane vAlA prANI jhUTha vacana kA prayoga bhI prasaMgavaza karatA hai / tathA isa kRtya se dUsaroM kA apamAna bhI hotA hai| hAsya manovinoda kA kAraNa hotA hai sahI parantu saMyamI ke liye hAsya se manovinoda karane kI kyA AvazyakatA hai / hAsya se dUsaroM ke manoM meM coTa pahu~ce isase aura adhika azobhanIya ghAta kyA ho sakatI hai| adhyAtma ke mArga meM ha~sI majA karane kA sarvathA parityAga kahA hai / hAsya meM para ke dUSaNoM kA kathana priya lagatA hai| yaha hAsya no kAraNe--hAsyathI jIvanI evI gati thAya che tethI jIvanuM te kartavya che ke te hAsyanuM sevana na 42. " evaM " 20 re " mogeNa ya bhAvio aMtarappA saMjayakaracaraNanayaNavayaNo sUro saccajjavasaMpanno bhavai" hAsya tyAga35 bhaunayI kyana saMyamathI bhAvita thayela jIva pitAnA kara, caraNa, nayana ane vadananI pravRttine saMyamita karIne satyavratanA pAlanamAM parAkramazALI banI jAya che ane satya tathA Arjava bhAvathI yukta banI jAya che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtradhArA pAMcamI mauna bhAvanAnuM svarUpa batAvyuM che. mauna bhAvanAnuM tAtparya hAsyane parityAga che. hAMsI karanAra mANasa prasaMga vazAta asatya vacanane pravega paNa kare che, tathA te kRtyathI bIjAnuM apamAna paNa thAya che. hAsya-mane vinedane mATe kAraNa jarUra hoya che. paNa saMyamIne hAsyanI madadathI mane vinAda karavAnI zI AvazyakatA che? hAsyane kAraNe anyanAM dilamAM coTa lAge tenAthI vadhAre kharAba vAta bIjI kaI hoI zake ? adhyAtma mArgamAM haMsI majAkano sarvathA tyAga batAvyuM che. hAsyamAM bIjAnAM For Private And Personal Use Only
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 2 sU0 9 adhyayanopasaMhAraH dvitIyaM saMradvAramupasaMharannAha - ' evamiNaM ' ityAdi - mUlam - evamiNaM saMvarassa dAraM sammaM saMcariyaM hoi suppaNihiyaM imehiM paMcahiM vi kAraNehiM maNatrayaNakAyaparirakkhiehiM niccaM AmaraNataM ca esa jogo Neyavvo dhiimayA maimayA aNAsavo akaluso acchido aparissAvI asaMkiliTTho savvajiNamaNunnAo / evaM bIyaM saMvaradAraM phAsiyaM pAliyaM sohiyaM tIriyaM kiTTiye aNupAliyaM ANAe ArAhiyaM bhavai, evaM kaSAya ke udaya se hotA hai| jisase cAritra kA bhaMga hotA hai / dUsare vyaktiyoM kI gupta ceSTAe~ bhI isa hAsya ke dvArA prakaTa ho jAyA karatI haiN| yadyapi cAritra kA isase pUrNarUpa se bhaMga nahIM bhI hotA hai to bhI sAdhu isake prabhAva se mahardika devoM meM utpanna nahIM hotA hai| kAndarpika Abhiyogika Adi devoM meM hI utpanna hotA hai, ataH hAsya kA sevana karanA satyavatI ke liye sarvathA tyAjya hai, aisA samajha kara jo isakA parityAga kara detA hai vaha satyavatI apane vrata ko pUrNarUpa se sthira kara pAlana karatA hai / isa prakAra hAsya janya doSoM kA vicAra kara hAsyava janarUpa vacanasaMyama se apanI AtmA ko bhAvita karake sAdhu apane vratArAdhana meM parAkramazAlI bana jAtA hai aura gRhIta satyavrata ko pUrNarUpa se surakSita kara sthira banA letA hai | sU0 8 // For Private And Personal Use Only 705 dUSaNA jAhera karavA te priya lAge che, te hAraya nAkaSAyanA udayathI thAya che, jenA kAraNe cAritrano bhaga thAya che, bIjI vyakitaonI gupta ceSTAo paNu te hAsya dvArA pragaTa thayA kare che. bhale tenAthI cAritranA pUrNataH bhaMga thatA na hoya, te chatAM paNa sAdhu tenA kAraNe maharSiMka devAmAM utpanna thatA nathI. kAntarSika, abhiyogika Adi devAmAM ja utpanna thAya che. tethI hAsyanuM sevana karavuM te satyavratIne mATe sadhA tyAjya che, evu' samajIne je tenA parityAga kare che, te satyavratI pAtAnA vratane sapUrNa rIte sthira kare che. ane tenuM pAlana kare che. A rIte hAsyamAMthI udbhavatA deSonA vicAra karI hAsya vanarUpa vacanasayamathI peAtAnA AtmAne bhAvita karIne sAdhu peAtAnA vratanI ArAdhanAmAM samatha khanI jAya che ane grahaNa karela satyavratanuM sa pUrNa rIte surakSita ne sthira manAvI se che // sU0 8 // pra89
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 706 praznavyAkaraNasUtre nAya muNiNA bhagavayA pannaviyaM paruviyaM pasiddhaM siddha varasA saNamiNaM AghaviyaM sude siyaM pasatthaM / bIyaM saMvaradAraM samattatti bemi // sU0 9 // // iya paNhAvAgaraNe bIyaM saMvaradAraM samattaM // , TIkA 4 evaM ' pUrvoktaprakAreNa 'iNaM ' idaM ' sevarassa ' saMvarasya ' dAraM ' dvAraM = satyavacanaM nAma dvitIyaM dvAramityarthaH, ' sammaM ' samyak saMcariyaM ' saMca ritaM sat 'ho' bhavati, ' suppaNihiyaM ' 'supraNihitaM = samArAdhitam / tathA-'imehiM ' ebhiH 'paMca' paJcabhirapi ' kAraNehiM ' kAraNaiH bhAvanAbhiH kIdRzaiH kAraNaiH ? ityAha- 'traNakAya parirakviehiM manova vanakAyaparirakSitaiH=manovAkAyaparirakSitapaJcabhAvanAbhirityarthaH, ' niccaM ' nityam ' AmaraNaM ca ' AmaraNAntaM maraNaparyantaM ca ' esa jogo' epa yoga:tyavacanarUpo yogaH 'yantro' 1, Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir isa prakAra satyavrata kI sthiratA ke nimitta pAMca bhAvanAoM ko kahakara aba sUtrakAra isa dvitIya saMvaradvAra kA upasaMhAra karate hue kahate haiM - ' evamigaM, ityAdi / TIkArtha - ( evaM) pUrvokta prakAra se (iNaM) yaha (saMtraradAra) satyavacana nAmaka dvitIya saMradvAra ( sammaM - saMcariyaM) acchI taraha se pAle jAne para (suppaNiyaM ) surakSita (hoi ) ho jAtA hai / imehi paMcahi vi kAraNehiM maraNakApaparirakkhirahiM ) isaliye mana vacana aura kAya ina tIna yogoM se acchI taraha surakSita kiye gaye ina pAMca bhAvanArUpa kAraNoM se (nicca ) sadA (AmaraNaMtaM ca) jIvana bharataka (esajogo) yaha satyavacanarUpa yoga (dhimayA maimayA) svasthacitta se evaM yo d' " bhAvanAo varNavIne have A rIte satyavratanI sthiratAne mATenI pAMca sUtrAra mA jIna sNvrdvaarne| upasaMhAra 42 he che" evamiNaM " ityAdi TIartha --" evaM " pUrveti prAre "" 50" 211 saMsAra " satya bayana nAmanuM NIjnu saMvaradvAra "samma saMcariyaM " sArI zete paNAya to CC 66 dd suppaNihiyaM " surakSita " hoi " thahA laya hai. " ihi paMcahi vi kAraNehi maNakA parirakkhi hi " te aze bhana, vacana ane Aya se ye yogothI sArI rIte surakSita karAyela A pAMca bhAvanArUpa kAraNe thI niccaM " lavana paryanta " esajogo ca 88 sadA " " AmaraNaM taM 66 'dhiimayA maiyA munijanAe " yantro " pAsUna 42vA yogya che. ara A satyavacanarUpayega svastha citta ane aeyApAdeyanA vivekathI yukta thayela A satyamahAvrata For Private And Personal Use Only
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org " sudarzinI TokA a02 sU 9 adhyayanopasaMhAraH 6 ; " " , , netavyaH = pAlanIyaH ' dhimayA' dhRtimatA ' mahamayA' matimatA medhAvinA kathaMbhUto'yaM yogaH ? ityAha--' aNAsavo ' anAzravaH ' akaluso akalupaH acchido ' acchidraH ' aparisAvI' aparisrAvI 'asaMkiliTTo' asaMkliSTa: 'savvaNimaNyAo sarvajinAnujJAtaca / evam = etAdRzamidaM 'vIyaM dvitIyaM saMvaradAraM ' saMvaradvAraM ' phAsiyaM spRSTaM' pAliyaM ' pAlitaM ' ' sohiyaM' zodhitaM 'tIriyaM ' tIritaM ' kidriyaM kIrttitam ' ArAhiyaM ' ArAdhitam 'ANAe' AjJayA yathAvat ' aNupAliyaM ' anupAlitaM ' bhavati / evam = amunA prakAreNa 'NApAdeya ke viveka se yukta hue munijana ko ( Neyacvo ) pAlana karane yogya hai, kyoMki yaha satya mahAvratarUpa yoga ( aNAsayoM) nUtanakarmoM ke Alava ko rokane vAlA hone se anAva rUpa hai, ( akaluso ) azubha adhyavasAya se rahita hone ke kAraNa akaluSarUpa haiM (acchiddo) pApa kA srota isase baMda ho jAtA hai isaliye acchidrarUpa hai, (aparissAvI) eka bindumAtra bhI karmarUpa jala isameM praviSTa nahIM ho sakatA hai isaliye yaha aparisrAvI hai, (asaMkiliho) asamAdhirUpa bhAvase yaha varjita hotA hai isaliye asaMSTi hai / ( sambajiNamaNuSNAo ) isIliye yaha samasta bhUta, bhaviSyat, aura vartamAna kAla ke tIrthakaroM ko mAnya huA hai / ( evaM ) isa ukta prakAra se (bIyaM) dvitIya saMvara dvAra ko jo munijana ( phAsiyaM ) apane zarIra se sparza karate haiM, (pAliyaM ) nirantara dhyAnapUrvaka isakA sevana karate haiM, (sAhiyaM) aticAroM se ise rahita banAte haiM, (tIriyaM ) pUrNarUpa se ise apane jIvana meM utArate haiM, (kihiye ) dUsaroM ko ise dhAraNa karane kA upadeza dete Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only w'mn (E " 66 35 yoga " aNAsavo " navAM urbhAnA Asavane roDanAra hovAthI anAvazya akaluso " azula adhyavasAyarahita hovAthI ambuSaipa " acchiddo " pAyano khota tenAthI 5dha tharma laya che tethI chidra35 che, " aparissAvI " bheDa bindu paNa karUpI jaLa temAM pravezI zakatuM nathI, tethI te aparisAvI che, ' asaM ki liTTo " asamAdhi3ya lAvathI te rahita hoya che tethI te saMSTi che. " savvajiNamaNuSNAo " tethI te samasta bhUta, bhaviSya bhane vartamAnaajanA tIrtha puro bhAnya rela che. " evaM " ma u te akSare " bIya' " mIla saMvaradvArane ne munindana " phAsiya " potAnA zarIrathI syarze che, " pAliya " nirantara dhyAnapUrva tenu sevana are che, " sohiya " atiyArothI rahita banAve che, " tIriya " pUrNa rIte tene potAnA vanabhAM utAre che. khAnA upadeza Aye the, tathA 46 'aNupA " kiDDiya " manyane tenuM sevana
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 78 praznadhyAkaraNasUtre yamuNiNA' jJAtamuninA bhagavatA mahAvIreNa ' paNadhiyaM ' prajJApitaM 'parUviyaM ' marUpitaM 'pasiddhaM ' prasiddham ' siddhavAsAsaNamiNaM' siddhavarazAsanamidam 'Agha viyaM ' AkhyAtaM ' sudesiyaM ' sudezitaM ' pasatthaM ' prazastaM ' vIyaM saMvaradAraM' dvitIyaM saMvaradvAraM ' samanaM ' samAptam / epAM sarveSAM padAnAM vyAkhyA prathamasaMvaradvAropasaMhAre draSTavyA / ' tibemi' iti bravImi-asyArthaH pUrvamuktaH ||muu-9|| // iti zrI vizvavikhyAta-jagaballabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalitalalitakalApAlApaka-pravizuddhagadyapadyanekagranthanirmApaka- vAdimAnamardakazrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta 'jainazAstrAcArya' padabhUpitakolhApurarAjaguru-vAlabrahmacAri-jainAcArya- jainadharmadivAkarapUjyazrI ghAsIlAlabativiracitAyAM zrI praznavyAkaraNamUtrasya sudarzanyA khyAyAM vyAkhyAyAM saMvarAtmAke dvItIye-bhAge satyavacananAmakaM dvitIya saMvaradvAraM samAptam / / 2 // haiM tathA ( aNupAliyaM ) trikaraNa triyogoM se jo isakA acchI taraha se AcaraNa karate haiM ve ( agAe ArAhiyaM bhavaha ) imakI ArAdhanA sarvajJa bhagavAn ke vacanoM se hI karate haiM aisA jAnanA cAhiye / (evaM) isa prakAra se yaha uktarUpa saMvaradvAra ( NAyamuNiNA) prasiddhakSatriyavaMza meM utpanna hue muni bhagavAna mahAvIra ne (paNNaviyaM ) prajJApita kiyA hai ziSyo ke liye sAmAnya rUpa se kahA hai / (parUviyaM) prarUpita kiyA haibhedAnubhedapradarzana pUrvaka kathita kiyA hai / isaliye yaha (pasiddhaM) prasiddha hai-AcAryAdiparaMparA se isakA pAlana isI rUpa se calA A rahA hai ataH nirdoSa hai / tathA ( siddhavarasAsaNamiNaM ) bhUtakAla meM jitane bhI siddha ho cuke haiM unakA yaha utkRSTa zAsanarUpa hai so ( AghaviyaM ) liya" 4i2 yogAthA mA tabhanu sArI rIte mAya 42 cha t| " aNAe ArAhiya bhavai" tanI mArAdhanA sajJa mazavAnanA kyanAthI 42 cha Ama sabhA, "evaM" mA 42 mA (1 vyA pramANenu) sa12dvAra "NAyamuNiNA" prasiddha kSatriya zamata nbhesA bhaDAvIra lagavAne " paNNaviyaM " prazApita 4yu cha. ziSyAne bhATe sAmAnya 3 che. 'parU. paviya " pra3pita 4yu cha. mahAnu vAna vyu cha. tethI te " siddhaM" prasiddha che. AcAryAdi paraMparAthI tenuM A rUpeja pAlana thatuM AvyuM che, tethI te niSi cha tathA "siddhavarasAsaNamiya" bhUtamA 28 // siddho 56 yA cha tebhanaya kRSTa zAsana35 qjI " odhaviyaM" te 4thana lagavAna For Private And Personal Use Only
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 709 sudazinITIkA bha0 2 sU0 9 adhyayanopasaMhAra isI kA kathana bhagavAna mahAvIra prabhune kiyA hai aura (sudesiyaM) aisA hI upadeza isakA unhoMne deva, manuja evaM asuroM sahita pariSadA meM diyA hai / ( pasatyaM ) yaha dvitIya saMvaradvAra samasta prANiyoM kA hitakAraka hone se prazasta-maMgalamaya hai / ( bIyaM saMvaradAraM samataM ) isa taraha kA yaha dvitIya saMvaradvAra samApta huaa| (ttibemi ) he jaMbU maiMne jaisA yaha zrI mahAvIra prabhu ke mukha se sunA hai usI taraha kA yaha tumase kahA hai / apanI tarapha se isameM kucha bhI kalpita karake nahIM kahA hai| ____ bhAvArtha-dUsare saMvara dvAra kA upasaMhAra karate hue sUtrakAra kaha rahe haiM ki isa dvitIya saMvaradvAra ko ki jisakA nAma satyamahAnata hai jo munijana ina kathita paMca bhAvanAoM kI dRr3hatA pUrvaka pAlate haiM-jIvana bharataka-isake anusAra apanI kara, caraNa Adi kI pravRtti ko karate rahate haiM unake azubha adhyavasAya ruka jAte haiM, navIna karmoM kA baMdha hotA nahIM hai / pApoM kA srota isake prabhAva se unakA ruka jAtA hai yaha aparisrAvI Adi vizeSaNoM vAlA hai / trikAlavartI samasta arihaMta bhagavaMtoM ne isakA svayaM pAlana kiyA hai, aura jIvoM ko isake pAlane kA upadeza Adeza unhoM ne pariSadA meM diyA hai| bhagavAna mahAvIra ne bhAvAre aresa cha bhane " sudesiya" tebho tena // pramANe 1 padeza heva, manuSya bhane asu| sahitanI parivahomA mAyA cha. "pasatthaM " // dvitIya saMvaradvAra saghaLA prANIonuM hita karanAra levAthI prazasta-maMgaLamaya cha. " bIya saMvaradAra samattaM " An vilage'126 / 2 sabhAta thayu " tibemi" che jaba! me jevuM mahAvIra prabhunA mukhethI sAMbhaLyuM che, mArI taraphathI temAM kalpita kAMI paNa umerIne te kahevAyuM nathI. bhAvArtha-bIjA saMvaradvArane upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che-satya mahAvrata nAmanA bIjA saMvaradvAranuM je munijana uparokta pAMca bhAvanAone jIvana paryata dRDhatApUrvaka pAlana kare che, tenA pramANe pitAnI kara caraNa AdinI pravRtti karyA kare che temanA azubha adhyavasAya aTakI jAya che, temane navAM kamene baMdha baMdhAtuM nathI, tenA prabhAvathI temane pApane strota aTakI jAya che, tethI te aparistrAvI Adi vizeSaNavALuM che. trikAlavartI samasta arihaMta bhagavAne tenuM pite pAlana karyuM che, ane tenA pAlanane pari kadamAM jIvone upadeza Ape che bhagavAna mahAvIre paNa temanA pramANe ja For Private And Personal Use Only
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 720 praznadhyAkaraNasUtra bhI unhIM ke anusAra isa dvitIya saMgharadvAra kI prazaMsA kI hai svayaM bhI isakA pAlana kiyA hai / ataH yaha maMgalamaya hai / nirdoSa hai| bAdhAvarjita hai / ise dhAraNa kara pratyeka saMjJI paryApta paMcendriya manuSya ko apanA jIvana saphala banAnA cAhiye / isa prakAra jaMbU svAmI se zrI sudharmA svAmI ne kahA // sU-9 / ||dvitiiy saMvaradvAra samApta // A bIjA saMdharadvAranI prazaMsA karI che ane jAte paNa tenuM pAlana karyuM che tethI te maMgaLamaya che, nirdoSa che, bAdhArahita che, tene dhAraNa karIne pratyeka saMjJI paryAti paMcendriya manue pitAnuM jIvana saphaLa banAvavuM joIe. A pramANe zrI sudharmAsvAmIe jaMbUravAmIne kahyuM e sUtra 9 che bIjuM saMvaradvAra samApta For Private And Personal Use Only
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir atha tRtIya saMvaradvAraM prArabhyate pUrvasminnadhyayare mRSAvAdaviramaNa nAmakaM dvitIyaM saMvaradvAraM proktam, tacAdasAdAnaviramaNaM vinA na saMbhavatItyataH kramaprApte tRtIye'dhyayane'dattAdAnaviramanAmakaM tRtIya saMvaradvAramabhidhIyate - 'jaMbU ' ityAdi -- mUlam - jaMbU ! dattamaNunnAyasaMvaro nAma hoi taiyaM suvvaya ! mahatvayaM guNavvayaM paradavvaharaNapaDiviraikaraNajuttaM aparimiyamaNatataNhANugaya-mahicchamaNatrayaNakalusa - AyANasuniggAhiyaM, susaMjamiyamaNahatthayAyani huyaM nihuyaM niggaMthaM, NeTTiyaM, niruttaM, nirAsavaM, nivbhayaM vimuttaM uttamanaravasabha-pavara - balavagasuvihiyajaNasaMmayaM - paramasAhudhammacaraNaM, jattha ya gAmAgaranagara-nigama - - kheDa - kabbaDa ---maDaMba - doNamuha---saMvAha-- paTTaNA samayaM va kiMci davvaM maNimutta - silappavAla kaMsa dUsa-rayaya varakaNaga- rayaNamAI paDiyaM pamhaTTaM viSNaThThe na kappar3a kassai kaheuM vA geNheuM vA ahiranna suvaNNApUrNa samale kaMcaNeNaM apariggahasaMbuDeNaM logammi vihariya || sU0 1 // TIkA- ' suvyaya ' suzobhanaM vrataM = cAritrapAlanarUpaM yasya tatsaMbuddhau he 'suvrata ! -zobhanatazAlin ! 'jaMbU ' he jambU ! idaM prArabhyamANaM ' taiyaM tRtI tRtIya saMvaradvAra prAraMbha pUrva adhyayanameM mRSAvAda viramaNa nAma kA jo dUsarA saMvaradvAra kahA gayA hai, adattAdAnaviramaNa ke binA nahIM ho sakatA hai, isaliye sUtrakAra kramaprApta isa tRtIya adhyaya meM adattAdAnaviramaNa nAma kA trIjA savaradvAranA prAraMbha AgaLanA adhyayanamAM mRSAvAda viramaNu nAmanA bIjA savaradvAra viSe je kahevAmAM Avyu' tenu' pAlana adattAdAna viramaNu vinA thai zakatu nathI. tethI sUtrakAra anukrame AvatA A tRtIya adhyayanamAM anuttAdAna viramaNa For Private And Personal Use Only d
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre yamadhyayanaM 'dattamaNunAyasaMvaro' dattAnujJAtasaMbara: datta dAyakairvitIrNam annapAnAdikam , anujJAtaM AtihArakapoThaphalakAdikaM ca grAhyamityevaMrUpaH saMbaro-dattAnujJAtasaMvaro nAma ' hoi bhavati / ' mahavvayaM ' mahAvratamidam , tathA- guNavvayaM' guNatrataM guNAnAm aihikapAralaukikopakArANAM kAraNabhUtaM vrataM-guNavatam / kIrazamidam ? ityAha-' paradabaharaNapaDiviraikaraNajuttaM ' paradravyaharaNaprativiratikaraNayuktaM pareSAM yad dravyaM dhanaM tasya yad haraNam AdAnaM, tatpati yA viratiH viramaNaM tasyAH kAraNam-AcaraNaM, tena yuktaM sahitam , paradravyAdAnavimukhakArakamityarthaH, tathA--' aparimiyamaNaMtataNhANugayamahicchamaNavayaNakalusaAyANamuniggahiMyaM' aparimitAnantatRSNAnugatamahecchamanovacanakalupAdAnasunigRhItam-aparitIsarA saMvaradvAra kahate haiM-'jaMbU' ityAdi / ___TIkArtha-(suvvaya ) he zobhana vrata zAlina jaMbU! (taiyaM ) yaha prArabhyamANa tRtIya adhyayana ( dattamaNunnAyasaMvaro) dattAnujJAta saMvara nAprakA hai / isa dattAnujJAta ( diyA huA) meM dAtA ke dvArA vitIrNa annapAna kA tathA anujJAta pIThaphalaka Adi ke lene kA vidhAna kiyA gayA hai| yaha ( mahatvayaM ) dattAnujJAtasaMvara mahAvata hai / ( guNavvayaM) tathA guNavratahai-iha loka saMbaMdhI tathA paralokasaMbaMdhI guNo kA yaha kAraNabhUta vrata hai / athavA samastavratoM kA yaha upakAraka hai isaliye guNavrata hai ( paradavvaharaNapaDiviraikaraNajuttaM ) isa vrata ke ArAdhana se jIva kA AcaraNa dUsaroM ke dravya ko grahaNa karane kI pravRtti se sarvathA virakta hotA hai ( aparimiyamaNaMtataNhANugayamahicchamaNavayaNakalusaAyANasuniggahiyaM ) tathA isa mahAvrata kI ArAdhanA se, vidyamAnanAmanA alan A26|2rnu na 42 cha-" jaMbU" tyAdi. TI---" subvaya" zAlanamatI ! " taiyaM " 24t N3 424 trI adhyayana " dattamaNunnAyasaMvaro" ittAnujJAna 12 nAmanu che. vRttAnujJAta (dIdheluM) mAM dAtA dvArA vitarNa annapAna tathA anujJAta paDiklaka AdilevAnuM vidhAna 42 che. te " mahabvayaM" ittAnujJAna sa12 mahAnata vAya che. " guNavvayaM " tathA zuzanata cha-mAsa bhane paraso samadhI guNenu 29bhata A vrata che, athavA samasta vratane mATe te upakAraka hovAthI tene zarAvata dyu . " paravvaharaNapaDiviraikaraNajuttaM" 2pratanI mArAdhanA karavAthI anyanuM dravya grahaNa karavAnI pravRttithI che sarvathA virakta rahe che. " aparimiyamaNaMta taNhANugayamahincha maNavayaNakalusa-AyANasunigga'yaM" na042 caDatA dravyane prApta karavAnI je asIma tathA akSaya spRhA-lAlasA thAya che For Private And Personal Use Only
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 1 adattAdAnaviramaNasvarUpanirUpaNam 713 mitA=parimANarahitA, anantA=akSayA yA tRSNA-spRhA-vidyamAna vyAvyocchA, tayA'nugate ye mahecche-avidyamAnadravyalAbhavipaye mahecchAyukte manovacane manovA NI ca, tAbhyAM yat kalupaMparadhanaviSayatvena pAparUpam AdAnaM grahaNaM tatsunigRhItaM -suniyantritaM yatra tam , tathA-' susaMjAmiyamaNahatthapAyanihuyaM' susaMyamitamanoha. stapAdanibhRtaM-susaMyamitena samyaganiyantritena manasA hastau pAdau ca paradravyAdAnavyAgArAt niSTatau-uparatau yatra tat / uktavizeSaNadvayena paradravyAdAne manovAkAyanirodhaH pradarzitaH / punaH kathaMbhUtagiram ? ityAha-niggatha' nigrantha-nirgato bAhyAbhyantaro grantho yasmAttat , bAhyabhyantaragrandhirahitagiyaH, tathA- Dirga' dravya ke avyaya hone kI jo aparimita evaM akSaya spRhAlAlasA hotI hai vaha, tathA isa spRhA-lAlasA-se jo bar3I 2 aura avidyamAna dravya ke lAbha viSayaka icchAoM kI paraMparA calatI hai ki jisase manavacana kI para dhana ko lene grahaNa karane kI jo kaluSita pravRtti hotI rahatI hai vaha suniyantrita ho jAtI hai / tathA jaya mana kI paradhana ko haraNa karane kI kaluSita vicAradhArA suniyantrita ho jAtI hai phira (susaMjamiyamaNahatya pAyanihuyaM ) usa mana ke niyantrita hote hI paradravya ke grahaNa karane ke nimitta jo hAtha pairoM kA vyApAra hotA hai vaha bhI uparata-baMda ho jAtA hai / isa taraha ina donoM vizeSaNoM se yaha kahA hai ki isa mahAvrata ke sevana karane se, paradravyaharA karane ke liye jo manavacana aura kAya kA vyApAra pahile hotA thA vaha sarvathA baMda ho jAtA hai / ( adattAdAnavirama gasaMvara ) yaha dattAnujJAta saMvara kaisA hai so kahate haiM-( niggaMthaM ) isa mahAvrata kI ArAdhanA se bAhya aura tathA te lAlasAthI bIjA avidyamAna dravyanI prApti mATenI moTI moTI IcchAonI je paraMparA cAle che ke jethI mana vacananI pArakAnuM dhana levAnI je deSapUrNa pravRtti cAlu rahe che tenuM A mahAvratanI ArAdhanAthI niyaNuM thAya che, tathA jyAre pArakAnuM dhana harI levAnI mananI kaluSita vicAradhArA suniyatrita 25 gaya cha tyAre ' susaMjamiyamaNahatthapAyanihuyaM " te manana niyamana thatAM ja pArakAnu dravya grahaNa karavA mATe hAtha-paganI je pravRtti cAle che te paNa baMdha paDI jAya che. A rIte e bane vizeSaNethI e darzAvavAmAM AvyuM che ke A mahAvratanuM sevana karavAthI padravya levAne mATe mana, vacana ane kAyAnI je pravRtti pahelAM cAlatI hatI te taddana baMdha paDI jAya che. " adattAdAnaviramaNasaMvara" / huttAnujJAta 2 chete huve he cha" niggaMtha " ! mahAyatanI sArAdhanAthI mAha ane yanta2 pariyaDa 62 pra0 90 For Private And Personal Use Only
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir % 3Aw 714 praznadhyAkaraNasUtra naiSThikaM sarvadharmaprakarSaparyantavatti, niruttaM ' niruktaM-sarvajJairupAdeyatvena niruktam , avyabhicaritaM vA tathA-nirAsavaM ' nirAzravaM-karmAdAnarahitam , ' nibhayaM ' nibhayaM nRpAdibhayarahitaM ' vimuttaM' vimuktaM lobhadoSAdirahitam , tathA-' uttamanakhasabha-pavarabalabaga-suvihiyajaNasaMmayaM' uttamanaravRSabha-pravaravalavatsuvihitajanasammatama-uttamAH utkRSTA ye narakRSabhAH-narazreSThAH jinAH tathA-pravaravalavantaH= cakravartivAsudevAdayaH, suvihitajanAH sAdhulokAsteSAM saMmatam-abhimataM yattattathA tathA-' paramasAhUdhammacaraNaM' paramasAdhudharmacaraNaM paramasAdhUnAm-utkRSTapatasvinA dharmacaraNaM-dharmapAlanam yattattathA, etAdRzamidaM dattAnujJAtasaMgaradvAram / atra tRtIye Abhyantara parigraha dUra ho jAtA hai, arthAt yaha vrata bAhya aura Abhyantara kI granthi se rahita hotA hai tathA (NeTThiyaM ) samastadharmoM ke prakarSaparyanta yaha rahatA hai, evaM (niruttaM ) sarvajJa prabhune ise upAdeyarUpa se kahAhai, athavA yaha avyabhicarita hai, arthAt jitanA bhI sakala. saMyamI kA dharma hai usake sAtha yaha avinAbhAvI hai / (nIrAsavaM) isameM navIna kamoM kA AdAna nahIM hotA hai / ( nibhayaM ) nRpAdi kA bhaya isake AcaraNa meM sAdhu ko nahIM rahatA hai isaliye yaha nirbhaya hai| (vimuttaM ) loka doSa Adi se yaha rahita hotA hai / ( uttamanaravasabha, pavarabalabaga-suvihigrajaNasaMmayaM ) utkRSTa jo naravRSabha-jinadeva haiM tathA baladeva vAsudeva Adi jo pravarabalavaMta vyakti hai, tathA suvihitajana jo sAdhu loka haiM, ina saba ke liye yaha mAnya hai / tathA ( paramasAhudhammacaraNaM ) paramasAdhujanoM-utkRSTatapasvijanoM kA yaha dharmAcaraNarUpa haiM / (adattAdAnaviramaNa ) aisA yaha dattAnujJAtasaMvaradvAra hai| isa thaI jAya che. eTale ke A vAta bAhya ane AbhyantaranI grathiI rahita DAya cha, tathA "NeTThiyaM " te samasta dharbhAtuM 54 paryanta cha, bhane " niruttaM" sarvajJa prabhue tene upAdeyarUpe batAvyuM che, athavA te avyabhicarita che, eTale hai sayabhAna rekhai tavyo che tenI sAthe te susAta cha. " nirAsavaM" tenAthI navIna 4 madhAtA nathI. " nibhayaM " tene mAyarapAmA sAdhune nayAhino laya to nathI tathA te nilaya che. " vimuttaM' bola, ho5 mAhithI te 2Dita DAya che. " uttamanaravasabha, pavarabalavaga-suvihiya jaNasaMmayaM" zreSTha naravRSabha-jinadeva che, tathA baLadeva vAsudeva Adi je prabaLa baLavAna puruSe che, tathA suvihita jana je sAdhuleka che, te saune mATe te mAnya che. tathA " paramasAhudhammacaraNaM " re 52ma sAdhuna! See d52vInAne bhATe te dharmAcaraNarUpa che, evuM A adattAdAna viramaNa-dattAnujJAta saMvaradvAra che. A For Private And Personal Use Only
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinITIkA a0 3 sU0 1 adattAdAnaviramaNasvarUpanirUpaNam saMvare sAdhubhiH kiM kartavyam ? ityAha-' jattha ya ' yatra ca-tRtIyasaMvaradvAre 'gAmAgara-nagara-nigama-kheDa-kabbaDa-maDaMba-doNamuha-saMbAha-paTTaNAsamagayaM ca prAmAkara-nagaranigama-kheTa-karbaTa-maDamba-droNamukha-saMbAdha-pattanAzramagataM cagrAmAkaranagaranigamakheTakarbaTamaDambadroNamukhasaMbAdhapaTTanAzramANAM vyAkhyA pUrvamuktAH, tad gataM ca 'kiMcidavyaM ' kiMcidrvyaM - kimapidravyam , tadevAha-'maNimuttasilappavAlakaMsa - dUsa-rayaka - varakaNaga - rayaNamAI ' maNimuktAzilA-pravAla kAMsya-dRSya -rajata-carakanaka- ratnAdi- maNiH-padmarAgAdiH, muktA-muktAphalaM, 'zilA ' bahumUlyapASANAvaNDam , pravAla-vidrumaH ' mUMgA' iti bhASApasiddhaH, 'kasaM ' kAMsyaM- kAMsA' iti prasiddham / ' dRSyaM ' vastravizeSaH, rajataM'cAndI' itibhASAprasiddhAvarakanakaM = dhAtvantarApekSayA zreSThaM suvarNa, ratnakarketanAdikam Adi yasya tattathAbhUtaM dravya 'paDiyaM' patitaM-vastrAJcalAdeH, 'pamhaTuM prasmRta=kutrApi vismRtaM 'vippaNaTaM' vipraNaSTaM gaveSakadbhirapi na prAptam , tathAbhUtaM maNimuktAdikaM tRtIya saMvaradvAra meM sAdhujanoM ko kyA karanA cAhiye isake liye sUtrakAra kahate haiM-( jattha ya ) isa tRtIya saMvaradvAra meM (gAmAgaranagaranigamakheDakabbaDa maDaMba doNamuhasaMvAhapaTTaNAsamagayaM ca ) sAdhujanoM ko grAma, Akara, nagara, nigama, kheTa, karvaTa, maDamba, droNamukha, saMbAha, paTTana, Azrama, ina sthAnoM meM, rahI huI ( kiMci vvaM ) kucha bhI vastu ( maNimuttasilappavAlakaMmadUsarayakavarakaNagarayaNamAI ) maNi, muktA, zilA, pravAla, kAMsya, dRSya-vastravizeSa, rajata-cAMdI, suvarNa, ratna Adi vastu (paDiyaM ) kisI kI gira gaI ho, ( pamhaI ) bhUlI huI ho, (vi. ppaNaTuM) DhUMDhane para bhI nahIM milI ho, (na kappai kassai kaheDaM vA getRtIya saMvaradvAramAM sAdhujanoe zuM karavuM joIe te batAvavA mATe sUtrakAra -"jattha ya" mA zrIon :12vAramA "gAmAgAranagaranigama kheDakabbaDa maDabadoNAmuhasaMbAhapaTTaNasamagayaM ca" sAdhurInAme prAma, nagara, mA72 nigama, meTa, 45deg2, ma, droNubhusa, sADa, paTTana, mAzrama, ye sthAnamA 2DalI " kiMci davyaM " / 555 paraMtu " maNimuttasilappavAlakaMsadUsarayakavara kaNagarayaNamAI" mANa, muztA, zikSA, prANa, isya, ipya me 4Anu pana, 204ta-mAhi, supArI 2tna mAhi pstuo| " paDiyaM" ! 5ii gaI hAya, " pamhaTuM" / bhUdI Ayu DAya, " ghippaNa?" vai garl nahAya, " na kapgai kassai kaheu~vA geNheuvA " tene sevAnusayata asa. For Private And Personal Use Only
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre dravyaM na ' kassai ' kasyApi saMyatasyA'saMyatasya vA ' kaheu' kathayituM vA, 'ge Nheu' svayaM grahItuM pareNa grAhayituM vA 'na kappaI' na kalpate, sAdhonivRttittvAt / paradravyaM dRSTvA sAdhunA kiM kartavyam , ? ityAha-'ahiranasuvaNNaeNaM' ahiraNyasuvarNakena-hiraNyasuvarNavarjakena 'samale1kaMcaNeNa' samaleSTukAzcanena=samaHtulyaH leSTuH-mRtkhaNDaM kAJcanaM suvarNaM ca upekSaNIyatayA yasya tena tathoktena= mRtkhaNDe suvarNe ca samabhAvavatetyarthaH, 'apariggahasaMvuDeNa' aparigrahasaMvRtena= nAsti paragraho yasya so'parigrahaH, ana eva saMvRtaH mamatvabhAvavarjitastena tathotena sAdhunA ' logammi' loke martyaloke 'vihariyavvaM' viharttavyam , sAdhubhiruktarItyA viharaNIyamiti bhAvaH // mU0 1 // NheuM vA)aura na svayaM lenA cAhiye usako saMyata athavA asaMyata se lene ke liye nahIM kahanA caahiye| kyoM ki isa prakAra kI pravRtti munimArga meM kalpita nahIM kahI hai| kAraNa ki sAdhu (ahiraNNasuvvaNNeNaM) hiraNya aura suvarNa ina saba se nivRttivAlA hotA hai sAdhu ko na hiraNya kI cAhanA hotI hai aura na suvarNa kI / ( samaleDhukaMcaNeNaM ) usakI dRSTi meM to upekSaNIya hone ke kAraNa mRtkhaMDa miTTI kA DhelA aura kAMcana donoM barAbara hote haiM / arthAt vaha ina donoM meM samabhAva vAlA hotA hai| (aparitrahasaMbuDeNaM ) isa taraha mamatvabhAva se varjita hone ke kAraNa aparigraha se yukta hote haiM sAdhu ko isa prakAra kA hokara isa loka meM vicaranA caariye| ___ bhAvArtha-saMsAra meM nirbhaya hokara vicaraNa karane ke liye saba se utkRSTa sAdhana yadi koI hai ki jisase logoM kI dRSTi kA AkarSaNa ho yatane kahevuM na joIe, ane te levI joIe nahIM. kAraNa ke evA 542nI pravRtti bhunImAbhA layita kI nathI. 27 se sAdhu " ahiraNNa suvvaNNeNaM " Di29ya bhane suvaraNa me madhAnI nivRtti hAya cha. sAdhuna (2eyanI 42 hAtI nathI / suvAnI 427 hAtI nathI. " samaleThukaMcaNeNa" tenI daSTie upekSA pAtra hovAthI mATInuM DhekuM ane kAMcana ane samAna cha mero bhannemA te samabhAvANI ya che. " apariggahasaMbuDeNaM " 21 rIte mamatvabhAvathI rahita hovAthI te aparigrahI hoya che. sAdhue e prakAre aparigrahavata yukta banIne A lekamAM vicaravuM joIe. bhAvArtha-saMsAramAM nirbhaya thaIne pharavAne mATe je kaMI sarvazreSTha sAdhana hioya ke jenAthI lekenI dakiTa AkarSAya ane sAdhutva para vizvAsa jAme te For Private And Personal Use Only
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 1 adattAdAnaviramaNasvarUpanirUpaNam 717 aura sAdhutva para vizvAsa-zraddhA jame-to vaha eka aparigrahatva kA hI siddhAnta hai / isameM antaraMga aura bahiraMga, ina donoM prakAra ke parigraha kA saidhAntika dRSTi se parityAga hotA hai / sAdhu ke pAsa-nirgrantha muni ke pAsa ina dono prakAra ke parigraha kA abhAva hotA hai| bAhirI dRSTi meM jo kucha usake pAsa meM hai vaha saba saMyamadharmopakaraNa hai, parigraha nahIM hai / sUkanAra ne yahI bAta sAdhu ke liye isa tRtIya saMvaradvAra meM samajhAI hai| pUrva adhyayana meM dvitIya adhyayana meM mRSAvAda kA nauko TiyoM se sAdhu ko jo tyAga karanA kahA hai vaha tabataka pUrNarUpa se pAlita nahIM ho sakatA ki jabataka antaraMga aura bahiraMga kA tyAga nahIM ho jAtA / aparimita anaMta tRSNAoM para aMkuza karane vAlI yahI eka aparigrahatA hai / mana, vacana aura kAya kI parake dravya ko AdAna (gRhaNa) karane kI pravRtti para roka lagA dene vAlI yahI aparigrahatA hai| isa aparigrahatA kI chatracchAyA meM palane vAlA sAdhu navIna karmoM ke baMdha se rahita ho jAtA hai, tathA sabakA vizvAsapAtra bana jAtA hai| use kisI bhI prakAra kA kisI kA bhaya nahIM rahatA hai / grAma Akara Adi kisI bhI sthAna meM bhUlI huI, par3I huI, rakhI huI, kisI bhI taraha kI vastu vaha na svayaM letA hai aura na dUsaroM se use lene ko kahatA hai| te eka mAtra aparigrahatyane siddhAMta ja che. temAM AMtarika tathA bAhya e bane prakAranA parigrahane siddhAtika dRSTie parityAga thAya che. sAdhunI pAse nirgastha muninI pAse A banne prakAranA parigrahane abhAva hoya che. bAhya rIte jotAM temanI pAse je kaMI hoya che te badhuM saMyama dharmopakaraNa che, parigraha nathI. sUtrakAre e ja vAta sAdhune mATe A trIjA saMvaradvAramAM samajAvI che. AgaLanA adhyayanamAM bIjA adhyayanamAM mRSAvAdane nava prakAre tyAga karavAnuM sAdhuone je kahevAmAM AvyuM che tenuM aMtaraMga tathA bahiraMga pari grahane tyAga na thAya tyAM sudhI pAlana thaI zakatuM nathI. aparimita-anaMta tRSNAo para aMkuza rAkhanAra A eka aparigrahatA ja che. A aparigrahatA ja, mana, vacana ane kAyAthI anyanuM dravya paDAvI levAnI pravRtti para breka (aMkuza) nuM kAma kare che. A aparigrahatAnI chatrachAyAmAM rahete sAdhu navAM karmonAM baMdhathI rahita banI jAya che tathA saune mATe vizvAsapAtra banI jAya che. tene keIno paNa koI paNa prakArane bhaya raheto nathI. prAma, Akara Adi koI paNa sthAnamAM bhUlathI rahelI, paDI rahelI, mUkI rAkhelI kaI paNa prakAranI vastu te pite lete nathI ke levAnuM bIjAne kahetA nathI. A vratane lIdhe For Private And Personal Use Only
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 718 praznavyAkaraNasUtre punarmunikarttavyamAha-- 'jaMpiya ' ityAdi mUlam-jaM pi ya hojA hi davvajAyaM khalagayaM khettagayaM rannamaMtaragayaM vA kiMci pupphaphalatayappavAlakaMdamUlataNakaTasakarAiM appaM vA bahuM vA aNuM vA thUlaM vA na kappai uggahe adiNNammi geNheu / je haNi haNi uggahe aNupaNAviya geNhiyavaM. bajeyavo ya savvakAlaM aciyattagharappaveso aciyattabhattapANaM aciyattapIDhaphalagasejjAsaMthAragavatthapAyakaMbala-daMDaga-rayaharaNa--nisejja colapaTTaga muhmottiypaaypuNchnnaaibhaaynnbhNddovhiuvgrnnN| paraparivAo parassa doso paravavaeseNa jaMca gehati, parassa nAsei jaMca sukayaM dANasta ya aMtarAiyaM, dANavippaNAso pesuNNaM ceva macchariyaM ca // 2 // TIkA-'jaM pi ya' yadapi ca ' hojjA' bhavet , hi-nizcitaM 'davvajAyaM' dravyajAtaM, tadevAha= 'khalagayaM' khalagata-khalaM dhAnyarAzIkaraNabhUmistatra gataM= sthitaM, tathA-'khetagayaM' kSetragatam kSetrasthitaM 'ranamaMtaragayaM' araNyAntargata vanAntaH sthitaM vA / kiMci ' kizcit-kimapi 'pupphaphalatayappavAlakaMdamUlaIsa vrata se sAdhu kI AtmA samasta vastuoM meM asAratA ke darzana kara lene se DhelA aura kAMcana meM samAna buddhi vAlA bana jAtA hai / sU-1 / / sUtrakAra punaH munijana ke hI kartavya ko kahate haiM-' japi ya' i0 TIkArtha-(jaMpi ya hojjA hi davvajAyeM ) jo kucha bhI dravya ho cAhe va ( khalagayaM ) khalihAna meM par3A ho cAhe ( khettagayaM) kheta meM par3A ho, yA ( ranamaMtaragayaM vA) jalaga meM par3A ho ( kiMci) sAdhune AtmA samasta vastuomAM asAratAnuM darzana karI levAthI sonuM ane mATInA DhephAne samAna bhAve jenAra banI jAya che . su 1 / sUtrA2 zathI bhuninanai xtavyA zavi the-" japi ya" tyAta --" japi ya hojjA hi dabbajAya" 2 4 55 dravya Aya, mave ta "khalagaya" mA 57yu DAya mase "khettagaya" te metaramA 57yu DAya, " ranamaMtaragaya vA" sanI 542 57yu DAya. " kiM ci" me te For Private And Personal Use Only
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU02 adattAdAnaviramaNasvarUpanirUpaNam 79 taNakaTThasakarAi ' puSpaphalatvak pravAlaphandamUlatRNakASThazarkarAdi, tatra-puSpaphale pratIte, tva-tvacA, pravAlo'GkuraH, kandA maraNAdiH, mUlam-mUlakAdi, tRNaM kASThaM ca pratItam , zarkarAH= kaMkara' iti bhASA prasiddhAH, etAnyAdau yasya tattathoktaM dravyam appaM ' alpa-stokaM vA 'vahuM' bahu-pracuraM vA ' aNuM' aNu= AkAreNa sUkSmaM vA 'thUlaM' sthUlam-AkAreNa bRhad vA, tat 'na kappaina kalpate ' uggahe ' avagrahe 'adiNNe' adatte tattadvastusvAminidezamaprApyetyarthaH, 'geNheuM' grahItum , kintu 'je' yad grAhyaM bhavet , tat 'haNi haNi' ahanyahanimmatidinam 'uggaha' avagraha-tatsvAminidezam , ' aguNNavi ya' anujJApya prApya 'geNDiyavvaM ' grahItavyam / tathA 'savyakAlaM' sarvakAlaM sarvadA 'aciyattavarappaveso ' aprItikArakagRhapravezaH 'vajjeyadho' varjitavyaH tathAkucha bhI ho jaise ( puSphaphalatayappabAlakaMdamUlataNakaTThasakarAi ) cAhe vaha vastu puSparUpa meM ho, phalarUpa meM ho, chAlarUpa meM ho, pravAla-koMpala rUpa meM ho, sUraNa Adi kaMda rUpa meM ho, mUlaka Adi rUpa meM ho, tRNa kASTha Adi ke rUpa ho cAhe kaMkara Adi ke rUpa meM bhI kyoM na ho / ye saba vastue~ vahAM ( appaM vA) thor3I ho yA ( bahuM vA ) bahuta ho ( aNuM vA ) AkAra se choTI ho yA (thUlaM vA) bar3I ho, kisI bhI taraha se vaha ina vastuoM ko (na kappai uggahe adiNNammi geNheu ) vinA unake mAlika kI AjJAprApta kiye kisI bhI rUpa meM lenA nahIM kalpatA hai| tathA (je) jo vastue~ sAdhu ke liye grAhya haiM ve bhI ( haNi haNi ) pratidina ( uragahe aNuNAvi ya ) unake svAmI kI AjJA prApta kara hI (geNhiyavaM ) grahaNa karane yogya haiM / tathA ( vajjeyavyo ya savvakAlaM dravya hAya, " pupphaphalatakappabAlakaMdamUlataNakaTusakrAi" sase te vastu 053 hoya, phalarUpe haya, chAlarUpe hoya. pravAla-kuMpaLanA rUpamAM hoya, sUraNa Adi kadarUpe hoya, mULa Adi rUpamAM hoya, tRNu kASTha AdirUpe hoya, bhale kAMkarA mAhithe DAya, te ||dhii vastumA tyo " appaM bA" thoDAya "bahuM vA" 1dhAre DAya, " aNu vA" mA nAnI DAya " thUlaga vA" moTI jAya, A6 5 rIte the paratumAne " na kappai uggahe adiNNammi geNhe u" tenA mAlikanI AjJA lIdhA vinA koI paNa rIte tene grahaNa karavAnuM munine kalpatuM nathI. tathA "" vastuo sAdhuone grahaNa karavA yogya che te paNa " iNihaNi " pratini " uggahe aNuNA vi ya " tamanA bhAsinI AjJA sapane "geNhiyavva " aDa] 421 / yogya che. tathA vajjeyadho ya savva. For Private And Personal Use Only
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 720 praznavyAkaraNasUtre ' aciyatta bhattapANaM' apratItikArakabhaktapAnaM varjitavyam avizvAsabhAjanasya bhaktapAnaM na grAhyamityarthaH, tathA-' aciyattapIDhaphalaga sejjAsaMdhAragavatthapAyakaMbaladaMDa garaoharaNa ni se jjacolapaTTagamuhapottiyapAyapuMNAibhAyaNabhaMDova diuvagaraNaM' amatIvikArakapIThaphalazayyA saMstArakavastra pAtra kalvaladaNDa karajoharaNa niSadyAcolapakasadorakamukhAtrikA pAdapoJchanAvibhAjanabhANDopadhyupakaraNaM varjitavyam, avizvAsabhAjanasya pIDhaphalakAdikaM na pIDhaphalakAdikaM na grAhyamityarthaH tathA ' parapari bAo' paraparivAdaH kAkvA paradopaprakaTanam varjitavya 'parassa' parasya 'doso' doSazca varjanIyaH, parokSe niMndA, pratyakSe dopakathanam ityubhayaM ca , aciyattagharapaveso) jo apanI pratIti- vizvAsa nahIM karatA ho usake ghara para sAdhu ko sarvadA nahIM jAnA cAhiye, tathA (aciyattabhattapANaM ) jo apanI pratIti nahIM karatA ho usake yahAM se sAdhu ko bhaktapAna nahIM lenA caahiye| isI taraha ( aciyattapIDhaphalaga sejjAsaMthAragavatthapAyakaMbala daMDagaraoharaNa nisejjacolapahagamuhapottiyapAya puMchaNAi ) jo vyakti apane Upara vizvAsa nahIM rakhatA ho usake dvArA pradatta - ( diyA huA) pITha, phalaka, zayyA, saMstAraka, vastra, pAtra, kambala, daNDaka, rajoharaga, niSayA, colapaTTaka, sorakamukhavastrikA, pAdamoJchana Adi, tathA ( bhAyaNa bhaMDo vahi uvagaraNaM ) bhAjana, bhAMDa, upadhi, ye saba upakaraNa nahIM lenA cAhiye / (paraparivAo ) tathA kAlarUpa se sAdhu ko para ke doSoM ko prakaTa nahIM karanA cAhiye / tathA ( parassadoso) parokSa meM niMdA karanA aura sAmhane doSoM ko kahanA ye donoM 66 kA' acijattaghara paveso " ? ghatAnA vizvAsa na urato hoya, tenA ghare sAdhue kadI javuM joIe nahIM, tathA aciyattabhattapANaM " ne potAnA para vizvAsa na mUkatA hoya tene tyAMthI sAdhue AhAra pANI svIkAravA leha nahIM me 4 rIte " aciyattapIDhaphalaga se jjAsaMthAragavatthapAyakaMbaladaMDagaraoharanisejjacolapaTTagamupotiyapAya puchaNAi" ke vyakti yotAnA para vizvAsa na rAjatI hoya tenA dvArA apAyeMsa thI, isa zayyA, sastA, vastra, pAtra iMJaNa, uDe, roharAgu, niSadyA, yosapaTTae, chorAsahita bhuDapatti, pAha prora chan Adi tathA bhAyaNamaMDova hi vagaraNaM lAbhana, ( yAtrA bhAMDa, upAdhi, me ghAM sAdhano sevA hAye nahIM. " paraparivAo " tathA Ae bIjAnA deSo pragaTa karavA joie nahIM. tathA rIte niMdA karavAnI tathA sAme ja dedhA kahevAnI pravRtti sAdhue cheDavI (( "" agaDAnI prema sAdhu "C parastadoso " parIkSa For Private And Personal Use Only
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a0 3 sU02 adattAdAnaviramamasvarUpanirUpaNam 721 " varjanIyam / tathA-' pAcavaraseNa' paravyapadezena vAlaglAnAdInAM nimittena 'jaMca' yacca = azanAdikaM 'gevhei' gRhAti-vaiyAyakArakaH, tadanyenopabhoktavyam / bAlagoAnAdinimittamAnItaM vastu yadyavaziSTaM bhavet, tathA tad vastu svAminidezena saMbhoktavyamityarthaH, 'parassa' parasya tathA 'jaM ca ' yacca 'sukayaM' sukRtaM= puNyAdikaM ' nAsera' nAzayati, apahanute, yena vacanAdinA parakRtapuNyAderapadyutibhavati, tad varjitavyamityarthaH, tathA - ' dANassa ya' dAnasya ca atarAiyaM antarAyikam = yena vacanAdinA dAnAntayo bhavettad varjaniyam, tathA-' dANaviSvaNAso ' dAnavimaNAzaH yena vacanAdinA dAnasya vinAzo bhavati, tad varjanIyam. tapA- 'pesunnaM caitra' paizunyaM = parokSe paradoSAviSkaraNa 'cugalI' iti bhASA prasiddhaM vai 'macchatiM ca ' mAtsaryam = IrSyA ca varjanIyam / / 02 bAteM bhI mAdhu ko chor3a denI cAhiye / tathA-(paravacae seNa jaM ca gevhaMti) bAla ora Adi ke nimitta se jo azana Adi vaiyAvRtyakAraka sAdhu lAyA ho vaha dUsare sAdhuoM ko apane upayoga meM nahIM lenA cAhiye / tAtparya isakA yaha hai ki bAla glAna Adi avasthApana sAdhujana ke liye jo vastu lAI gaI ho vaha unake upayoga se yadi baca jAya to vaha usa vastu ke svAmI kI AjJA lekara hI dUsare sAdhuoM ko apane upayoga meM lAnI cAhiye / tathA ( parassa jaM ca sukayaM ) jisa bacana se dUsare ke khata Adi puNyakarmA kA apahnuva hotA ho aisA vacana sAdhu ko tyAga kara denA caahiye| tathA ( daNassa aMtarAiye ) jisa vana se dAna meM aMtarAya ho jAye to aisA vacana bhI nahIM kahanA cAhiye | tathA ( dAvipaNAsa ) jisa bacana se dAna kA vinAza hotA ho aisA aur bhI nahIM bolanA cAhiye / tathA ( pesuSNaM ) sAdhu ko paravavaeseNa jaMca rohaMti " mAdadAna Ahine nimitte 2 AhAra Adi vaiyAvRtyakAraka sAdhu lAvyA hoya te mIjA sAdhuoe peAtAnA upayAgamAM levA joIe nahIM. tenuM tAtparya e che ke khAsa plAna Adi avasthApanna sAdhujanane mATe je vastu lAvavAmAM AvI hoya te teoe vAparyA pachI vadhe te te vastunA mAlikanI AjJA laine ja khIjA sAdhuee tene pAtAnA ugamAM levI joI e. tathA parassa jaM ca sukayaM" ke vynAthI khIjAnAM sukRta Adi punyakarmone nAza thatA hoya tevAM vacaneA sAdhue elava jeIe nahI, eTale ke tevA vA mAlavAnuM sAdhue adha karavu jAI e. tathA dANate aMtarAiyaM" ke vayanathI chAnamA aMtarAnaDe bhevAM vacanA paNa kahevAM joI e nahI. tathA 'dANaviNAso "me vacanothI hAnaneo vinAza thato hoya te vayanA pazu mosavAM se nahIM, tathA "pesu lAkhe tathA "4 46 63 pra 91 ' Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only "
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 722 praznadhyAkaraNasUtre kIdRzo muniridaM vrataM nArAdhayatI ? tyAha-'je vi ya' ityAdi mUlam--je vi ya pIDhaphalagasajjAsaMthAragavatthapAyakaMbala. daMDagarayaharaNanisejja colapadagamuhapontiyapAya puMchaNAi bhAyaNa bhaMDovahiuvagaraNaM asaMvibhAgI asaMgaharuI, tabateNe ya vaiteNe ya rUvateNe ya AyArateNe ya bhAvateNe ya sahakare jhaMjhakare kalahakare verakare vikahakare asamAhikare sayA appamANabhoI sayayaM aNubaddhavere ya niccarosI se tArisae nArAhae vayamiNaM // suu03|| TIkA-'je viya' yo'pi ca muniH 'pIDhaphalamasejjAsaMthAraMgavatthapAyakaMbalacolapaTTagasyaharaNamuhapottiyapAyadhUchaNAibhAyaNa bhaMDobahiuvagaraNaM / pIThaphalakazayyAsaMstArakavastrapAtrakambalacolapaTTakarajoharaNamukha vatrikApAdaponchanAdi - bhAjanabhANDopadhyupakaraNam eSaNAguNAvezuddhilabdhaM poThakalakAdikaM labdhveti gamyate, tasya asaMvibhAgI-avibhAgakAro-AcAryaglAnAdibhyaH pIThaphalakAdIn avibhajyaiva svArthabuddhayA svayamupabhoktA bhavati sa idaM vrataM nArAdhayatItyagreNa kisIkI cugalI nahIM karanA caahiye| tathA (macchariyaM) sAdhu ko irSyAbhAva kA bhI parityAga kara denA cAhiye // 5-2 // kisa prakAra kA muni isa vrata kI ArAdhanA nahIM kara sakatA hai isa yAta ko kahate haiM-'je vi ya' ityaadi| TIkArtha-(je vi ya) jo muni eSagAguNa kI vizuddhi se prApta pITha, phalaka, zayyA, saMstAraka, vastra, pAtra, kaMcala, daMDa, rajoharaNa, niSadyA, colapaTTaka, sadorakamukhavatrikA, pAdaprogchana Adi, tathA bhAjana, bhAMDa, upadhi, ina saba upakaraNoM ko prApta karake unakA vibhAga NNaM " sAdhu nI yADI 42vI na nADI tathA "macchariyaM " sAdhuse dhyAsApanI 54 parityA 422! na me // -2 // kevA muni A vratanI ArAdhanA karI zakatA nathI te vAta have sUtra12 4 cha-"je vi ya" tyAta TI-"je vi ya" 2 bhuni aSaNa! zunI vizuddhithI prAsa thayeTa pI3 344, zayyA sattA24, 12, pAtra, 48, 4 2025, nipayA, yAsapa, hoza sahitanI muhapatti, pAdaprechana Adi tathA bhajana, bhAMDa, upAdhi e badhAM For Private And Personal Use Only
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a02sU0 3 kiDagmuniadattAdAnAdivataM nArAdhayati 723 sambandhaH / tathA-' asaMgaharuI' asaMgraharuciH- na saMgrahe ruciryasya sa tathoktaHgacchopagrahakarasya eSaNAdopara hitasya labhyamAnasya vakhapAtrAdikasya svArthaparAyaNatvena - ' mama pracuraM vastrapAtrAdikaM vidyate kimanyeSAM cintayA' iti vicintya saMgrahabuddhivarjita ityarthaH / atra sUrchayA saMgrahakaraNaM niSiddham / tathA 'tavateNe' tapaH stenaH tapazraraH yathA svabhAvataH kRzazarIrakaJcidanagAra dRSTvA kazvitpRcchati - ' bho mune ! yo mAsakSapaNako muniH zrUyate sa bhavAneva ' tadA sa svamAnAdyarthamAha - ' sAdhavaH kSapakA eva bhavanti ' athavA tUSNImAste, sa tapaHnahIM karatA hai - arthAt AcArya, glAna Adi munijanoM ko ina pITha, phalaka Adi kA vibhAga na karake svArthabuddhi se jo svayaM inakA upabhoktA hotA hai, vaha sAdhu isa vrata kI AracanA nahIM kara sakatA hai / tathA ( asaMgaharuI) jisakI saMgraha meM ruci nahIM hotI hai, arthAt jo sAdhu svArtha meM parAyaNa hone ke kAraNa ina pITha phalaka, vastra, pAtra Adi upakaraNoM ko ki jo apane gaccha ke upakAraka aura eSaNAdoSa se vizuddha haiM milate hue bhI isa bhAvanA se ki mere pAsa to ye vastra pAtrAdi upakaraNa haiM mujhe dUsaroM kI cintA se kyA kAma hai vicAra se saMgraha karane kI buddhi se varjita hotA hai vaha sAdhu isa vrata kA ArAdhaka nahIM ho sakatA hai| mUrcchA bhAva se hI saMgraha karane kA niSedha hai | tathA jo sAdhu ( tavateNe ya ) isI taraha jo tapaH stena hai, arthAt jaise koI sAdhU svabhAvataH kRza zarIra ho aura koI dUsarA isa prakAra pUche ki he mune ! jo mAsa kSapaNa Adi karane vAle tapasvI muniupakaraNene prAma karIne tenA vibhAga karatA nathI eTale ke AcArya, glAna Adi munijanAne mATe e pITha, phalaka AdinA vibhAga karyA vinA svA buddhithI pAte ja tenA upabhoga karyA kare che, te sAdhu A vratanI ArAdhanA pUrI zato nathI. tathA " asaMgaharuI " bhenI samAM ruci hotI nathI, eTale ke je sAdhu svAtha parAyaNa hAvAthI e vastra, phUlaka, pAtra, vastra, Aphri upakaraNeA, ke je peAtAnA gacchanA upakAraka ane eSaNAdoSathI rahita che. tenI prApti thavA chatAM paNa " mArI pAse te A vastra. pAtrA upakaraNa che mAre bIjAnI cintA zA mATe karavI joIe ? ? evI bhAvanAthI sagraha karavAnI buddhithI rahita thai jAya che, teve! sAdhu paNa A vratanA ArAdhaka thai zakatA nathI. mUrchAbhAvathI ja sugraha karavAno niSedha che. tathA je sAdhu " tavateNeya " me bharIte tapacora che, hANalA tarI AI sAdhu svAbhAvika rIte ja dubaLA zarIra vALA hoya ane tene joine bIjuM keI ema pUche ke' huM muni ! mAsakhamaNu thyAdi karanAra munijana viSe sAMbhaLavAmAM AvyuM isa For Private And Personal Use Only dr
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir aanemiak. - praznavyAkaraNastre stenaH prAcyate, 'vaiteNe' vacaH stenaH vAkcauraH-yathA-kaMcit nyAkhyAtAra sAdhumavalokya kazcit pRcchati-'vyAkhyAnavAcaspati yaH zrutaH sa bhavAnera' iti pRSTaH sa brUte-munayastAdRzA bhavantyeva ' yadvA maunamAste, ityeva yaH parasya khyAti svAtmani sthApayati sa vAstenaH, 'rUbateNe ya' rUpastenazca-etadviSaye'pi pUrvavaghojanA kartavyA / tathA 'AyAre ceva' AcAre sAdhusamAcAryAdi rAja sune jAte haiM ve Apa hI haiM kyA ? isa prakAra sunakara vaha bhapane mAna ke nimitta aisA kahe ki sAdhu to tapasvI hI hote haiM, athavA sunakara cupa rahe, isa prakAra se vartana karane vAlA vaha muni tapazcaura(tapa kA cora ) kahA jAtA hai ! (tapa kA cora) tapazcaura-muni isa vrata kI ArAdhanA karanevAlA nahIM hotA hai| isI taraha (vaiteNe) vyAkhyAna karate hue kisI munirAja ko dekhakara koI usase isa prakAra pUche ki jo vyAkhyAnavAcaspati munirAja sune jAte haiM ve Apa hI hai kyA ? isa prakAra sunakara vaha munirAja usake samAdhAna nimitta yaha kaha de ki mahAnubhAva! bhunijana to vyAkhyAnavAcaspati hI hote haiM, athavA kucha na kaha kara cupa rahe isa prakAra kA vyavahAra karanese vaha muni vacana kA cora vacastena-mAnA jAtA hai, kyoM ki usane para kI khyAtiko apane meM sthApita kiyA hai, isa taraha se pada ki khyAtiko Ane meM sthApita karane vAlA sAdhu vAk caura kahA jAtA hai| isI taraha (rUvaleNe ) rUpastena kI bhI vyAkhyA jAna lenI cAhiye, arthAt-viziSTa rUpa che te zuM Apa ja che ?" A prakArane prazna sAMbhaLIne te potAnA mAnane mATe evuM kahe ke "sAdhu te tapasvI hoya ja che athavA te vAta sAMbhachIne mauna rahe, e prakAranuM vartana karanAra munine tapora kahe che. tapara muni A vatanI ArAdhanA karI zaktA nathI. e ja rIte "vaiteNe" jyAna 42tA 5 munirAne ne temane 21 pramANe pUche ke vyAkhyAna vAcaspati je munirAja gaNAya che te zuM Apa ja che ? A pramANe sAMbhaLatA tenA samAdhAna mATe ema kahe che ke "he mahAnubhAva ! munijana te vyAkhyAna vAcaspati ja hoya che athavA tene kaMI paNa javAba na ApatAM cUpa rahe, evA prakAranA munine vartana-vacanara kahevAya che, kAraNa ke teNe bIjAnI khyAtinuM pitAnAmAM AropaNa karyuM cheA rIte pArakAnI khyAtinuM pitAnAmAM AropaNa karanAra sAdhune vacanora DivAyacha, yara pramANe "svateNe" 35stena-35yArI vyAcyA 55 sama. javI. eTale ke viziSTa rUpayukta kaI sAdhunI khyAti sAMbhaLIne ke For Private And Personal Use Only
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 0 203 ki munidantAdAnAdikaM vrataM nArAyaghati 725 " viSaye stena: cauraH, yathA sa ya: ' utkRSTAcAravAn sAdhuH zrUyate sa bhavAneva ?' tadA vakti 'sAdhustu - utkRSTAcAravAn bhavantyeva' maunaM vA samAlamvate ityeve svAtmani avidyamAnAmutkRSTAcAravatAM sthApayansAdhurAcArasteno bhavati, tathA'bhAvateNe ya' bhAvastenazca bhAvasya = zrutajJAnAdi vizeSasya stenaH - cauro bhAva saMpana kisI sAdhu kI khyAti sunakara koI rUpavAn muni se aisA pUche ki mahArAja ! jinakI rUpa meM khyAti hama suna rahe haiM ve Apa hI hai kyA ? to isa prakAra kI bAta sunakara vaha aisA kahe ki sAdhujana to viziSTarUpa zAlI hote hI haiM, athavA kucha na kahe- cupacApa raha jAve, to "maunaM sammatilakSaNaM " ke hisAba se para ke viziSTa rUpazAlitva kA apane meM Aropa karane kI bhAvanA se vaha rUpastena kahalAvegA / isa taraha jo sAdhu rUpastena hotA hai vaha isa vrata ko nahIM pAla sakatA hai| isI taraha (AyAra teNe) jo sAdhu samAcArI Adike viSayameM stena hotA hai vaha AcArastena kahA jAtA hai, jaise kisI sAdhukI AcAra viSaya meM utkRSTa khyAti sunakara dUsarA koI aisA pUche ki bho mune ! jina 'sAdhurAjakI AcAra meM vizeSa khyAti sunI jAtI haiM kyA ve ApahI hai ?, isa prakAra sunakara vaha sAdhu pratyuttara rUpa meM aisA kahe ki mahAnubhAva ! sAdhu to utkRSTa AvAra vAle hote hI haiM, isa prakAra kahane vAlA sAdhu AcArastena kahalAtA hai, kyoM ki isa taraha kI sthiti se usane mANasa koi rUpavAna munine evuM pUche ke viSe jenI khyAti sAMbhaLI che te muni zuM Apa vAta sAMbhaLIne te evuM kahe che ke sAdhujana che " athavA kaMi paNa javAba na Ape ta mAnIne bIjAnA viziSTa rUpanuM peAtAnI aMdara ArApaNu karavAnI bhAvanAthI te rUpacAra kahevAya che A rIte je sAdhurUpacAra hoya che te A vratane pANI rAuto nathI, yA rIte "AyArateNe" ne sAdhu samAyArI Adi mAgatabhAM cAra hAya che te AcAra cAra kahevAya che. jema ke koI sAdhunI AcAranI khAkhatamAM utkRSTa khyAti sAMbhaLIne bIjI kaI vyakti tene evuM pUche ke huM muni ! je munirAjanI AcAramAM khAsa khyAti sabhaLAya che, te zuM Apa pote ja che ?" A pramANe sAMbhaLIne je muni evA pratyuttara vALe ke mahAnubhAva ! sAdhue teA utkRSTa AcAravALA ja hoya che'" a.ma kahenAra sAdhune AcAracAra kahevAya che kAraNa ke A prakAranI paristhitimAM teNe potAnAmAM je " mahArAja ! ame rUpane "" te ja che ? A prakAranI viziSTa rUpayukta hAya ja maunane sa`matinuM lakSaNa ". For Private And Personal Use Only
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra stenaH, kasyApi zrutavizeSasyApUrva vyAkhyAnaM kasyApi mukhAdupazrutya janasamakSe khakIyatvena taM khyApayan sAdhurbhAvastena ucyate / tathA yaH sAdhuH 'sahakare' zabdakaraH prahararAtrigamanAnantaraM yo mahatA mahatA zabdena bhASate sa zabdakara ucyate / ' jhaMjhakare ' jhaJjhAkaraH yena kAryeNa gaNasya bhedA bhavati tatkAryakArI 'kalahakare' kalahakaraH vAcikabhaNDanakArI ' verakare ' vairakaraH parasparazatrubhAvotpAdakaH, tathA-'vikahakare' vikathAkaraH cyAdikathAkArI, 'asamAhikArage' asamAdhikArakaH-svaparacittodvegakArakaH, tathA- sayA' sadA 'appamANabhoI' apane meM avidyamAna utkRSTa AcAravattA sthApita kI hai ataH jo aise AcArastena hote haiM unase isa mahAvrata kI ArAdhanA nahIM ho sakatI hai, ( bhAvateNe ) jo zrutajJAna Adi bhAva kI corI karatA hai vaha bhAvastena kahalAtA hai, jaise kisI ke mukha se kisI sAdhu kA zruta vizeSasaMbaMdhI apUrva vyAkhyAna sunakara kahatA hai ki yaha vyAkhyAna to merA hI diyA huA hai, isa prakAra kA bhAvastena sAdhu bhI isa mahAvrata kI ArAdhanA nahIM kara sakatA hai| isI taraha (sahakare) jo sAdhu eka prahara rAtri ke cale jAne ke bAda bar3e jora 2 se bolatA haiM usakA nAma zabdakara hai / ( ajhakare ) jisa kArya se gaNa meM bheda ho jAya usa kAma ko karane vAlA sAdhu jhaMjhAkara hai| (kalahakare) Apasa meM jo vAkkalaha kara baiThatA hai usakA nAma kalahakara hai, ( verakare ) paraspara meM jo zatrutA kA utpAdaka hotA hai vaha vairakara hai, (vikahakare ) strI Adi vikathAoM ko karanevAlA sAdhu vikathAkara hai, (asamAhikare) avidyamAna che te utkRSTa AcAravattAnuM AropaNa karyuM che. tethI je sAdhuo evAM AcAra cAra hoya che temanAthI A mahAvratanI ArAdhanA thaI zakatI nathI. 'bhAvateNe"2 zrutajJAna mAhi mAvanI yArI 4 te bhAvayo2 4upAya che. jema ke keIna meDhe kaI sAdhunuM kaI zAstra saMbaMdhI apUrva vyAkhyAna sAMbhaLIne je sAdhu ema kahe ke A vyAkhyAna to meM ja ApeluM che. A prakArane bhAvAra sAdhu pAtra mAtanI 22rAdhanA 42rI 24to nathI. me 28 pramANe "sahakare" 1442je sAdhu eka prahara rAtri prasAra thayA pachI ghaNA jorathI bole che tene zabdakara cha, " jhaMjhakare" le yathA samUDamA sahabhAya thAya te Aya 42nAra sAdhu OMA42 4upAya cha, "kalahakare ' sA5sama 2 415416 43 mese che tene 41942 4 cha, " verakare' mA5samA 32 pahA 4211nA2 saya te 32. 42 47 , " bikahakare " zrI mA qiyaa| 42nAra sAdhune viyA424 For Private And Personal Use Only
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dazinI TIkA 0 3 s04 komuniravattAdAnAvivratamArAdhayati apramANabhojI dvAtriMzakavalAdhikAhArI, 'sayayaM ' satataM nirantaram 'aNubaddhavaire ' anubaddhavairaH avyavacchinnavairabhAvaH, ca=punaH niccarosI' nItyaropI sadAkopazIlaH, ' se tArisae ' sa tAdRzaH sAdhuH 'nArAhae' mArAdhayati ' iNaM' idam-pUrvoktaM, vratam adattAdAnaviratisvarUpam // muu03|| kaH punarida vratamArAdhayituM samarthaH ? ityAha--'aha kerisae' ityAdi mUlam aha kerisae puNAI ArAhae vayAmiNaM ? je se uvahi bhattapANasaMgahaNadANakusale accaMta bAla dubbala gilANa vuDDakhavagapavattayaAyariya uvamjhAe sehe sAhammie tavassikulagaNasaMghe ya ceiyaTre nijaraThThI veyAvaccaM aNissiyaM dasavihaM bahuvihaM karei, naya aviyattassa gharaM pavisai, na ya aciyattassa bhattapANaM giNhai, na ya aciyattasma sevai pIDhaphalaga--sejjA-saMthAraga--vatthapAya-kaMbala--daMDagara oharaNa-nisajjayolapaTTagamuhapottiyapAyapuMchaNAi .- bhAyaNa apane aura para ke citta meM udvegabhAva paidA kara dene vAlA sAdhu asamAdhikAraka hai, (sayA appamANabhoI) sadA battIsagrAsa se adhika bhojana karane vAlA sAdhu apramANabhojI kahalAtA hai ( sayayaM aNuvaddhabere ya) jisakA vaira bhAva kabhI bhI zAMta na ho vaha sAdhu samatAnubaddha vaira kahalAtA hai, (niccagesI ) jo nitya hI kupi sthiti meM rahatA hai yaha nityaropI kahalAtA hai| (se tArimae) isa prakAra tapastena Adi vizeSaNavAlA sAdhu (iNaM vayaM rAhae ) isa mahAvrata kI ArAdhanA nahIM kara sakatA hai / / 3 // cha, " asamAhikare " potAnA tathA anyanA vittamA / pahA 42012 sAdhune asmaadhi4|24 4 cha, "sayA apamANabhoI " saha. patrIza ANiyAM 42tAM qdhAre mA 2 anAra sAdhune prabhAva se che, "sayayaM aNubadbhavereya" jenI vera bhAvanA kadI paNa zAnta na thAya te sAdhune satatAnubaddha vaira kahepaay che. " niccarosI" ne hamezA oghamA 1 2 cha tena nityopI / cha, " se tArisae" 20 zate ta5yA2 mA vizeSa pANI sAdhu" iNavaya nArAhae " mA mahAbatanI ArAdhanA 421 zata! nathI // 3 // For Private And Personal Use Only
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 728 praznavyAkaraNasUtre bhaMDovahiuvagaraNa, naya parivAya parassa aMpai, na yAvi dose parasma geNhai, para vavaeseNa vi na kiciM geNhai, Na ya vi. parimANai kaMcijagaM, Na yAvi mAsei diNNasuna, dAUNa ya kAUNa ya Na hoi; pacchAtAvie, saMvibhAga-lIle, saMgaho vAhakusale, se tArisae ArAhei vayamiNaM // suu04|| TIkA-'aha' atheti prazne, kerisae' kIdRzaH sAdhuH 'puNAI' 'vayamiNaM' vratamidam adattAdAnaniramagarUpamidaM vAm , ' ArAhae' ArAdhayati ? iti prazna sati pAha-'je se ' yaH saH 'uhimattapANasaMgahaNadANakusale' upadhibhaktapAnasaMgrahaNadAnakuzalA atra upadhiH astrapAtrAdiH, bhaktAne masiddhe teSAM saMgrahaNe AdAne sAdhamikebhyo dAne ca kuzalo vidhijJo muniH| 'acca tabAla dubbalagilAgavuDa khApavattaya Ayariya ujjhAe sehe sAhammie tassi kula gaNa saMdhe ya' atyanta bAladurva glAnaddhapAsakSapakapravattakAcAryopAdhyAye zaikSe aba sUtrakAra isa mahAvata kI ArAdha ga karane ke liye kaisA sAdhu samartha ho sakatA hai ? yaha kahate haiM-'ara kerisae' ityaadi| TIkArtha (ara kelie puNAI vaniNaM ArAhae ? ) kaisA sAdhu ima attAdAnaviramaNarUpa mahAbana kI ArAdhanA kara sakatA hai ? isake uttara meM kahate haiM (je se ) jo sAdhu ( uvahibhattagaNa saMgahaNadANakusale ) upadhi patra bha Adi, evaM bhaktapAna, inako apane sArmika sAdhuoM ke liye lene meM aura unheM ina vastuoM ke dene meM kuzalavidhijJa-hotA hai, tathA ( accaMtavAlayalagilANabuDakhavagapavattaya Ayariya uvajjhAe ) jo saMgha meM ayaMta vAla haiM--ATha varSa ke have A mahAvratanI ArAdhanA karavAne mATe ke sAdhu samartha za cha te sUtra.2 tAve che " aha ke risae" tyAdi TI2-"ah kerisae puNAIvayamiNaM ArAie?" l sAdhu mA mahattAhAna viramaNarUpa mahAvratanI ArAdhanA karI zake che? tenA javAbadhAM sUtrakAra kahe cha-"je se" 2 sAdhu " uvahibhattapANasaMgahaNANakusale" 5dhi, 14, pAtra Adi ane AhAra pANI, pitAnA mArmika sAdhuone mATe levAmAM bhane nabhane te vastume devAma -vidhina-DAya cha, tathA " accaMtabAla duSTabAgalANavuddha khagapavattayaAyariya gyamAe " 2 re sabhA atyAta bALa che-ATha varSanA bALa sAdhu che, tathA je durbala che-kamajora hovAthI For Private And Personal Use Only
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir syA sudarzinI TIkA bha) 3 sU04 komuniradattAdAnAdivatamArAdhayati? 722 sAdharmike tapasvikulagaNasave, tatra atyantavAlA caSTavaSoyovAlaH, atyanta durvalaH kRzAGgatvena svakAryakaraNAkSamaH, 'gilAna ' glAnaH vyAdhyAdinA bhikSATanAdAvasamarthaH, 'buDU vRddhaH sthavira jJAnavRddhaH, paryAyavRddhaH, vayovRddhazca, 'khavaga'. kSapakA-mAsakSapaNAgratapAkAritvena pravacanaprabhAvakaH, 'pavattaya' pravartakaHprazastayogeSu yathAyogyatayA sAdhUna pravattayatIti pravattakaH, AcAryaH gaNanetAyo hi zAstrAnusAreNa svayamAcarati, anyAzcAcAra yati sa AcAryaH, taduktam " Acinoti ca zAstrANi, AcAra grAhayatyapi / svayamAcarate yasmAttasmAdAcArya ucyate " iti| upAdhyAyaH-upa-samIpe AgatAn-ziSyAn sUtrArthamadhyApayati yaH sa upAdhyAyaH, eneSAM samAhAradvandvaH, tasmin, tathokte, tathA ' sehe' zaikSe-navadIkSite sAdhI, tathA- sAhammie ' sArmike zrutaliGgapravacanaiH samAnazraddhAvAn bAlaka sAdhu haiM tathA jo durghala haiM-kama jora hone se jo apane kArya karane meM akSama hai, jo glAna haiM-vyAdhi Adi ke nimitta ko lekara jo bhikSAvRtti Adi karane meM asamartha haiM, jo vRddha haiM-sthavira-jarA se jarjarita zarIra vAle haiM jJAna kI apekSA dIkSAparyAya kI apekSA aura Ayu kI apekSA jo vRddha-ghaDe haiM, jo kSapaka haiM mAsakSapaka Adi ugra tapasyA karane vAle haiM, jo pravartaka haiM-prazasta-yogoMmeM sAdhujano ko unakI yogyatA ke anusAra pravRtti karAne vAle haiM, jo AcArya haigaNa ke netA haiM-arthAt-sAdhu saMbaMdhI AcAra ko jo svayaM pAlate haiM, aura dUsare sAdhuoM se palAte haiM, jo upAdhyAya haiM-apane pAsameM Aye hue sAdhuoM ko-ziSyajanoM ko jo sUtra paDhAte haiM, jo (sere) ziSya haiM-nava dIkSita sAdhujana haiM, jo (sAhammi ) sAdharmika hai-zruta liGga aura pravacana-prarUpaNA inako lekara jinakIzraddhA samAna hai jo je pitAnAM kAma karavAne asamartha che, je plAna che vyAdhi Adi ne kAraNe je bhikSAvRtti Adi karavAne asamartha che, je vRddha che- vira-jarAne kAraNe jarjarita zarIravALA che. jJAnanI apekSAe dakSA paryAyanI apekSAe ane AyunI apekSAe je vRddha meTAM che, je kSepaka che mA khamaNa Adi ugra tapasyA karanAra che, je pravartaka che- zarata yogamAM sAdhujanone temanI yogyatA anusAra pravRtti karAvanAra che, je AcArya che-gaNanA netA che eTale ke sAdhunA AcArene je jAte pALe che ane bIjA sAdhuo pAse paLAve che, je upAdhyAya che-pitAnI pAse AvelA sAdhuone-ziSyajanane jeo sUtrI lAva cha, re " sehe " ziSya cha-navadIkSita saadhume| cha, 2 "sA For Private And Personal Use Only
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 730 praznavyAkaraNasUtre sAdharmika ucyate, tasmin , tathA-'taparisa kulagAsaMghe ya' taparipakulagaNasaMdhe ca, tatra-tapasvI-vikRti barjakaH, caturthabhaktAdikArI vA, kulam = ekagurukaziSyasamUdAyarUpam , gaNaH kulasamudAyaH,saMghAgamAyarUpaH, eteSAM samAhAradvandvA, tasmiMstathokte ca, atra sarvatra viSayAthai sahamI, tena tattadviSayaka mityarthaH, 'cehayaDhe ' caityArtha:--caityaM jJAnaM 'vitIsaMjJAne ' ityasmAt saMpadAditvAd bhAve vipi 'cit.' saMjJAnaM samyazUjhAna, cideva caityaM, svAtheM pyaJ , tadeva arthaH-prayojanaM yasya sa tathoktaH samyaga jAnAbhizApItyarthaH. tathA-'nijaTTo' nirjarArthI(tavarisakulagAsaMdhe ya) tapasnI haiM-vikRti (nigaga) ke tyAgI haiM athavA caturtha bhakta Adi tapasyAoM ke karane vAle haiM. tathA jo eka hI guru ke ziSyoM kA samudAya hai vaha kula hai, kula ke samudAya kA nAma gaNa hai, gaNasamudAya ko saMgha kahate haiM so ima sayako (ceiyaTTe ) samyak jJAna kI prApti kA abhilASI tathA (nijjarahI) karmoM kI nirjarA kA icchuka muni ( aNissiyaM ) ihaloka aura paraloka saMbaMdhI AkAMkSA rahita hokara ( dasavihaM ) daza prakAra kI (bahuvihaM ) bhaktapAna Adi vividha prakAra se (dheyAvacca karei) vaidhAvRttya karatA hai-- unakI sahAyatA karatA hai vaha isa mahovatako pAla sakatA hai| __ yahAM jA ceiyaDe' pada pAyA hai usakI chAyA cityArtha' aisI hai| saMjJAnArthaka cit dhAtu se "saMpadAditvAt " isa sUtra chArA bhAva meM kviA ' pratyaya hone para cit aisA zabda bana jAtA hai, isa kA artha saMjJAna-samyagjJAna-hotA haiN| phira svArtha meM 'sya' pratyaya hone para hammi" sAyami cha, re "tabassi kulagaNasaMdhe ya" 152vI. cha, viti-"vigaya" nA tyAgI che, athavA caturthabhakata Adi tapasyA karanAra che, tathA je eka ja gurune ziSya samudAya "guru che, kulanA samudAyane gaNa kahe che, gaNanA sahAyane saca cha. to ye saunI " ceiyaTre" sabhyazAnanI praaplin| bhamilASI tathA " nijjaraThThI" nA ni bhATe utsu bhani 'aNi ssiyaM" mAsI mane paraso sAdhI maxikSA tine "dasavihaM" isa 2nI " bahuviyaM" bhADA2 59 mA prare " veyAvacca kare" vaiyAvRtya kare che-temanI je sAdhu sahAyatA kare che te A mahAvrata pALI zake che. ___mahIne "ceiya?" 54 mAvyu cha tenI chAyA "caira zartha" cha. sahA. nAka 'cita ' dhAtuthI " kvi" pratyaya sAta 'cit' / 254 manI onaya cha, ten| ma sajJAna-sanma zAna-thAya che. cha. syAmA vyaJ' pratyaya lAgatA caitya zabda siddha thaI jAya che. te cit jaya che e For Private And Personal Use Only
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir muda zanITIkA a0 3 sU0 4 ko nirastAhAnAdivatamArAdhayati 731 karmanirjarAbhilASI, 'aNi svayaM ' anizritaM kI yAdinirapekSam ihalokaparalokAdyAzaMsArahitamityarthaH, 'bahuviI ' bahuvidham = bhaktapAnAdibhirbahuprakarAka, 'dasavihaM' dazavidhaM AcAryAdidazavidhasthAnakaM, 'veyAvaccaM vaiyAvRtya bhaktapAnAdibhiH sAhAyyaM 'karei ' karoti / nanu atyantavAladurbalAdi saGghAntAnAM caturdazAnAM vaiyAvRtvasthAnatayA prathamacaitya zabda siddha ho jAtA hai-taba cit hI caitya hai aisA arthabodha hotA hai / yaha daitya-samyagjJAna-ho jisakA prayojana hai vaha caityArtha hai, isa prakAra kA artha hone se isakA tAtparya yaha hotA hai ki jo sAdhu samyagjJa,na kI abhilASA vAlA hai| " aNissiyaM " yaha pada kriyAvizeSaNa ke rUpa meM prayukta huA hai| jisakA sArAMza hai ki vaha sAdhu ina bAla Adi munijanoM kA vaiyAkRtya karate samaya yaha bhAvanA na rakhe ki mujhe kIrti Adi kI prApti athavA ihaloka saMbaMdhI sukhoM Adi kI prApti inakI sevA karane se hogI / " yahuvidha " yaha vaiyAvRtya kA vizeSaNa hai jo yaha kahatA hai ki vaiyAkRtya tapa bhaktapAna Adi se aneka prakAra kA hai| zAstroM meM yAvRtya ke bheda dasa kahe haiM / kAraNa AcArya, upAdhyAya, sthavira, tapasvI, zaikSa, glAna, sAdharmika, kula,gaNa aura saMgha ye dasa sthAna sevAke haiM / isaliye inakI sevA rUpa yaha vaiyAghRtya bhI daza prakAra kA kahA gayA hai| zaMkA-isa "amacaMtayAla" Adi pada meM to atyaMtavAla se artha thAya che. te citya-sabhya jJAna ja jenuM prajana che te caityArtha che, te prakArane artha thavAthI tenuM tAtparya te thAya che ke je sAdhu samyagu jJAnanI bhanisASA vA cha. " aNissiya " PAL 54 DiyAvizeSaNunA 35mAM vaparAyuM che. tenuM tAtparya e che ke te sAdhu te bAla Adi munionuM vaiyAnRtya karatI vakhate evI bhAvanA na rAkhe ke mane kIti AdinI prApti athavA mAsa tathA 52 saMdhI subhAnI prati tamanI sevAthI thaze. "rahavidhaM" te viyAvRtyanuM vizeSaNa che je e batAve che ke vaiyAvRtya tapa AhAra pANI Adi aneka prakAranAM che. zAstromAM vaiyAvRtyanA dasa bheda batAvyA che. kAraNa mAyAya, a58yAya, sthavira, ta52vI, sakSa, sAna. sAmi, pusa, Y ane saMgha e daza sevAnA sthAna che. tethI temanI sevArUpa A vaiyAvRtya paNa daza prakAranuM kahela che. za-~-20 " acchatavAla" mAha pamA satyata mAthI sana 5 For Private And Personal Use Only
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - praznadhyAkaraNasUtra muktatvAd davidhaM yAvRtyamiti kathanaM kathaM na virudhyate ? atrocca, vaiyAhattyasya sthAnaM dazavidhaM vyAkhyApanapti (za. 25 u. 7) vyavahArasUtra, u. 10) pAgameSu sarvatra prasiddhaM, tatraiva tadvahibhUtAnAmantarbhAvaH, tathAhi-atyantabAla durvaruyoglInesamAvezaH, tayostatsaMnihitatvenoktatvAd bhaktAnAnayanAdAvakSamatvena tatsAzyAcca / kSapaka-pravartakayorAcArthe saMnivezaH,tayostatsaMnihitatvenoktatvAtalekara saMgha taka caudaha vaiyAvRtya ke sthAna hote haiM ataH vaiyAvRtya ke sthAna hone se vaiyAvRtya bhI caudaha prakAra kA hI honA cAhiye phira yahAM jo usameM daza vidhatA prakaTa kI hai so yaha kathana paraspara meM kyA viruddha nahIM hai ? avazya viruddha hai| uttara-zakA ThIka hai, parantu vicAra karane para isakA samAdhAna acchI taraha se ho jAtA hai-vaiyAvRtya ke ye dazapakAra ke hI sthAna vyAkhyAprajJapti ( za. 25 u. 7) vyavahArasUtra ( u. 10) Adi AgamoM meM sarvatra prasiddha haiN| inameM hI inase bahibhUta bhedoM kA antarbhAva ho jAtA hai| jaise jo sAdhu atyantabAla evaM durbala haiM ina donoM kA samA. veza glAna sAdhuoM meM ho jAtA haiM kyoM ki ye unhIM jaise hote haiM isIliye unakA pATha unake sAtha rakhA hai| jisa prakAra glAna sAdhu bhaktapAna Adi ke lAne meM asamartha hotA hai usI prakAra se ye bhI haiN| isa taraha inameM paraspara meM sahazatA Ane se ina donoM kA samAveza glAna meM ho jAtA hai / isI taraha se jo kSapaka aura pravartaka haiM unakA sudhI vaiyAvRtyanAM cauda sthAne thAya che, te te badhAM vaiyAvRtyanAM sthAna hovAthI vaiyAvRtya paNa cauda prakAranAM thavAM joIe. chatAM ahIM tenAM dasa prakAra batA vyA che te te kathana zuM parasparamAM virodhAbhAsa darzAvatuM nathI? avazya virodhAbhAsa darzAve che. uttara--zaMkA barAbara che paNa vicAra karatAM tenuM sArI rIte samAdhAna thaI jAya che. vaiyAvRtyanAM e daza prakAranAM ja sthAna vyAkhyAprajJapti (za. 25 6-7) vyavahArasUtra (6-10) mAha mAgabhAmA sarvatra prasiddha cha. temnaamAMja temanAthI bAhya bhedene samAveza thaI jAya che. jema ke je sAdhu atyaMta bAla ane durbaLa che te baMnene samAveza glana sAdhuomAM thaI jAya che, kAraNa ke teo temanA jevAM ja hoya che tethI temane pATha temanI sAthe rAkhe che jema lAna sAdhu AhAra pANI Adi lAvavAne asamartha hoya che tema teo paNa asamartha che. eja rIte tenI vacce parasparamAM samAnatA AvavAthI te baMnene samAveza "lAna mAM thaI jAya che. e ja rIte je For Private And Personal Use Only
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TokA a03 sU) 4 komuniradattAdAnAdivatamArAdhati? 733 pravacanaprabhAvakatvena tatsAdRzyAcca / evaM ca vaiyAvRttyasya-AcAryAdi sthAnabhedena dvidhtvkthnmviruddhm| ___ yattu-' ceiya? ' ityasya vyAkhyAnam--" caityAni-jinapratimAH, etAsAM yo'rthaH prayojanaM yasya sa tathA, tatra" iti TIkAntare labhyate tadbhrAntimUlakam , vaiyAvRttyasya jina pratimA prati vidhAnAbhAvAt / jinapatimAyA api vaiyAvRtya svIkAre vyAkhyAprajJaptyAdyAgameSu vaiyA vRttyasya dazavidhatvaprarUpaNaM virudhyatetahaNena vaiyAvRtyasyaikAdazasaMkhyA'ti prasaGgAt / antarbhAva AcArya meM kara diyA jAtA hai / jisa prakAra AcArya pravacana ke prabhAvaka hote haiM usI prakAra se ye donoM bhI hote haiM, ataH unake jaise inheM prabhAvaka hone se paraspara meM inameM sadRzatA A jAtI hai yahI bAta prakaTa karane ke liye sUtrakAra ne ina donoM kA pATha AcArya ke pAsa rakhA hai| isa taraha se vicAra karane se vaiyAvRtya ke sthAna dasa hI prakAra ke siddha hote haiM, isaliye inake bheda se vaiyAvRtya meM dazavidhatva kathana viruddha nahIM hai aisA jAnanA caahiye| __ tathA-jo "cehaya?" isa padakA vyAkhyAna-" caityAnAM arthaH prayo. janam yasya saH caityArthaH" caitya jina pratimA hai prayojana jisako aisA sAdhu" aisA kahate haiM-unakA yaha vyAkhyAna bhrAnti mUlaka hai| kAraNa jina pratimA ke prati vaiyAvRtya karane kA vidhAna nahIM hai| yadi yaha vidhAna mAnA jAve to phira vyAkhyAprajJapti odi AgamoM meM jo vaiyAvRtya ke ye pUrvokta daza bheda mAne gaye haiM unameM virodha AtA hai, kyoM kSapaka ane pravartaka che temane samAveza AcAryamAM karI devAya che. jema AcArya pravacananA prabhAvaka hoya che tema teo baMne paNa hoya che, tathA temanA jevA teo prabhAvaka hovAthI parasparamAM te bAbatanI amAnatA AvI jAya che. e ja vAta pragaTa karavAne mATe sUtrakAre te baMnene pATha AcArya sAthe karyA che. A rIte vicAra karatAM vaiyAvRtyanAM dasa prakAranAM ja sthAna siddha thAya che, tethI temanA dane kAraNe vaiyAvRtyamAM daza vidhatAnuM kathana virUddha paDatuM nathI ema samajavuM joIe. tathA- 2 " ceiya?" // pahanuM vyAjyAna "caityAnAM arthaH prayojanam yasya saH catyArthaH" caitya - pratibhA che. tenu prayoga ne mevAsAdhu" evuM je kahe che. temanuM te kathana brAntimUlaka che. kAraNa ke jina pratimAnuM vaiyAvRtya karavAnuM vidhAna nathI. je A vidhAna mAnI levAmAM Ave te vyAkhyAprajJapti Adi AgamemAM vaiyAvRtyanAM je pUrvokta dasa bheda batAvyA che For Private And Personal Use Only
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnggaabd kica-jJAnAdiguNarahitAyA jaDAtmikAyA jinapatimAyAbhaktapAnAdi mAyyAnapekSaNAnnAsti caiyAtyasthAnaprAptiyogyatA, ata eva-vaiyAvRttyadazavidhavapatipAdakAgavirodhavAraNArthamAcArye jinamatimAyAH samAvezanamapi bhrAntimUlakameva / iha caityazandasya jJAnArthakatvamAgamAnukUlam , vaiyAvRttyena zrutAdijJAnaM jAyate labhyate vardhate ca, tathA tIrthakaranAmagotrakarmopArjitaM bhvti| tIrthakaratvaM ca kevalajJAnAnAntaroyakam , ataH jJAnArthI vaiyAvRttyaM karotItyarthaH samyageba, uktaki jina pratimA vaiyAvRtya nAmakA eka aura gyArahavAM bheda utpanna ho jAtA hai| dUsarI bAta eka yaha bhI hai ki jo jina pratimA hotI hai usameM vaiyAvRtya ke sthAna prApti kI yogyatA ho nahIM hai, kyoM ki usameM jJAnAdiguNa to koI hai hI nahIM vaha to jar3a patthara kI banI huI hotI hai, use bhaktapAna Adi dvArA sahAyatA pahuMcAne rUpa vaiyAvRtya kI kyA AvazyakatA hai ? / tathA jo vaiyAvRtya meM dazavidhatva kA pratipAdana karane vAlA Agama hai usameM virodha na Ave isa abhiprAya se prerita hokara jo AcArya meM jina pratimA kA samAveza karate haiM unakA aisA karanA bhI bhrAntimUlaka hI hai / caitya zabda meM jJAnArthakatAko yaha hamArI mAnyatA AgamanukUla hai, kyoM ki vaiyAvRtya se zrutajJAna kI prApti hotI hai, aura usakI vRddhi hotI hai| tIrthakara nAbhagotra karmakA upArjana hotA hai tIrthaMkara prakRti kA baMdha jisa jiva ke ho jAtA hai vaha avazya hI kevalajJAna kA adhikArI bana jaaygaa| kyoM ki yaha prakRti kevala temAM virodha AvI jAya che, kAraNa ke jina pratimA vaiyAvRtya nAmane eka agyArame bheda utpanna thaI jAya che. ane bIjI eka e paNa vAta che ke je jina pratimA hoya che temAM vaiyAvRtyanA sthAna prAptinI regyatA ja nathI, kAraNa ke temAM jJAnAdi kaI guNa te che ja nahIM-te jaDa paththaranI banelI che, te AhAra pANI dvArA tene sahAyatA pahoMcADavAnI zI AvazyakatA che? tathA vaiyAvRtyamAM dazavidhAtAnuM pratipAdana karanAra je Agama che temAM virodhAbhAra na lAge te abhiprAyathI prerAIne je AcAryamAM jina pratimAne samAveza kare che, temanuM te pramANe karavuM te paNa brAntimUlaka ja che. citya zabdamAM jJAnArthakatAnI amArI A mAnyatA Agamanala che, kAraNa ke vaiyAvRtyathI zrutajJAnanI prApti thAya che, ane tenI vRddhi thAya che. tathA tIrtha kara nAmotra karmanuM upArjana thAya che. tIrthaMkara prakRtine baMdha je jIvane badhAya che te avazya kevaLa jJAnane adhikArI banaze. kAraNa ke te kevaLarA For Private And Personal Use Only
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suparzinI TIkA a0 3 sU0 4 komuniradattAdAnAvidhatamAgadhayati ? 735 cosarAdhyayanabhane-" veyAvacceNaM bhaMte ! jIve ki jaNayai ? veyApaceNe titthayara nAmagoyaM kammaM nibaMdhai // " ( utta0adhya, 29) TIkArtha-'na ya' na ca 'aciyattasya' amIti kassa-bhItirahitasya pratItirahitasya vA sAdhyAgamanamanicchata ityarthaH, 'gharaM ' gRha 'pavisai' pravizati, na ca apratItikasya ' bhattapANaM' bhaktapAnaM 'meNhai' gRhNAti, na ca anItikasya apratItikasya vA pIThaphalakazayyAsaMstArakAstrapAikambaladaNDakambalarajoharaNaniSadyAcolapaTTakasadoraka mugvavatrikA pAdamoJchanAdi bhAjanabhANDopadhyupakaraNaM, jJAna kI avinA nAvinI hai| tIrthakara prakRni niyamataH kevalajJAna ko utpanna karanevAlI hotI hai, isaliye jJAnArthI hokara vaidhAvRtya karatA hai aisA artha hamArA nirdoSa hI hai| uttarAdhyayana sUtra meM yahI bAta kahI hai-" yAvacceNaM bhaMte! jIve kiM jagayA ? veyAvacceNaM titthayara nAmagoyaM kammaM nibaMdhai" ( uttarAdhya. a. 29 ghola 43) tathA jo sAdhu (na ya aciyattamsa gharaM pavisai) sAdhu ke apane ghara para Ane se agrIti athavA apratIti-avizvAsa ghAlA hotA hai vaha aciyatta kahalAtA hai-aise vyakti ke ghara meM sAdhu praveza nahIM karatA hai, tathA (na 7 aciyattasA bhattapANaM giNhai ) usa aprIti aura apratIti-avizvAsa vAle ke ghara se bhakta pAna nahI letA hai, aura ( na ya aciyattassa pIDha phalagasejjAsaMthAragavatthapAyakaMbala daMDaga raoharaNa nisajja colapagamuhapottiyapAyapuMchaNAimAyaNabhaMDIvahi uvargaraNaM sevai ) na uba aprIti aura apratIti vAle ke pITha,phalaka,zayyA, nanI avinAbhAvinI prakRti che. tIrthakara prakRti savAbhAvika rIte ja kevaLajJA nane utpanna karanArI hoya che, tethI jJAnArthI thaIne vaiyAvRtya kare che e ame darzAvele artha nirdoSa ja che. uttarAdhyayana sUtramAM e ja vAta karI cha-" yAvacceNaM bhaMte ! jIve ki jaNayaha ? veyAvacceNaM titthayaramagoya kamma nibaMdhai " { uttarAdhya. 25. 28 mArA 43 ) tathA sAdhu "na ya aciyattarasa para pavisaI" sAdhu pAtAne 32 bhApAyI yati saprIti -424 mavizvAsa vALA thAya che te aciyatta kahevAya che-evI vyaktinA gharamAM sAdhu praveza 42tA nathI, tathA " na ya aciyattassa bhattapANaM giNhai" te maprIti bhane avizvAsAnA gharethI bhADA25 vetA nathI, bhane " na ya aciyattassa pIDhaphalaga sejjAsaMthAragavatthapAyakaMbaladaMDagarajoharaNanisejjacolapaTTagamuhapottiya pAyapu. chaNAibhAyaNabhaMDovahiuAgaraNa sevai " te maprIti bhane avizvAsa-pAjAnA For Private And Personal Use Only
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyA 'sevaI' sevate, na ca 'parassa' parasya 'parivAya' parivAda-nindA 'japai' jalpati, 'na yAvi' na cApi parasya 'dose' doSAn 'geNhai ' gRhNAti. paradoSadarzI na bhavatItyarthaH, tathA- paravavaeseNavi' paravyapadezenApi bAlaglAnAdinimitte nApi svArthamanyAthai vA ' na kiMci' na kizcid auSadhabhaiSajyAdyapi, 'geNhai' gRhNAti, tathA ' Na ya' na ca ' vipariNAmei' vipariNamayati-dharmAd gurvAdibhyazca vimukhI karotI 'kaMci jaNaM ' kazcidapi janaM ziSyAdikam / 'na yAvi' na cApi ' NAsei nAzayati / diNNamukaya ' dattasukRtam , dattam abhayadAnAdikaM, sukRtaM vratapratyAkhyAnAdikaM api tu tadanumodayatItyarthaH, parakRtaM zubhakRtyaM na pracchAdayanti, tathA-' dAUga ya ' dattvA ca deyaM vastu, 'kAUNa ya' kRtvA ca saMstAraka, vastra, pAdakaMbala, daMDaka, rajoharaNa, niSadyA, colapaTTaka, sado rakamukhavatrikA, pAdaprogchana Adi tathA bhAjana, bhANDa, upadhi, upakaraNa, inakA sevana karatA hai, (na ya parivAyaparassa jaMpai) dUsaroM kI niMdA nahIM karatA hai, (na yAvi parassa dose geNhai) dUsaroM ke doSoM ko nahIM dekhatA hai, (para vavaeseNavi na kiMci geNDai ) bAla, glona Adi ke nimitta se lAye hue auSadha, bhaiSajya Adi kucha bhI vastu apane athavA dUsare ke kAma meM nahIM letA hai, (Na ya vipariNAmei kaMci jaNaM ) dharma se tathA apane gurujanoM se jo ziSyAdikoM ko vimukha nahIM karatA hai, (Na yAvi NAseDa diNNa sukayaM) datta-abhaya dAnAdika kA, sukRta-vrata pratyAkhyAna Adi kA jo nAza nahIM karatA haiM kintu unakI amodanA hI karatA hai, arthAt parakRta zubhakRtyoM ko jo AcchAdita nahIM karatA hai (dAUNa ya kAUNa ya ga ya pacchAttA. pI8, 564, zayA satA24, 57, 5. 651, 4, 20 , yAsapa44, derA sAthenI muhapatti, pAdapUMchana Adi tathA bhAjana, bhAMDa, upAdhi mA 7542550 sevana 42to nI, "na ya vi parivAyaparassa jaMpai" alloril nahI to thI, "na yA vi parassa dose gehaha" mItanA hoSAne to nathI, " paravavaeseNa vi na kiMci geNhai" , khAna mahine nimitta lAvelA auSadha, bhaiSajya, Adi kaI paNa vastu pitAnA athavA bIjAnA upayogmaa ne nathI, " " ya vipariNAmei kiMci jaNaM" 2 ziSyAhine bhayo 4 534nAthI (bhu 42H nathI, 'Na grAvi NArei diNNa sukaya" httabhayadAnAdikanuM sukRta-vata pratyAkhyAna Adine je nAza karatuM nathI paNa tenI anumodanA ja kare che, eTale ke anya vaDe karAyela zubhakRtyane je DhAMka nayI " dAUNaya kAUNaya Na ya pacchAttAvie hoi' uya paratune ne bhane For Private And Personal Use Only
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surdAzanITIkA a0 3 sU0 4 komuniradattAdAnAvivratamArAdhayati ! 737 vaiyAvRtyAdikArya, 'Na hoi' na bhavati ' pacchAnAdie ' pazcAttApikA zcAttApakArI / tathA- saMvibhAgasIle ' saMvibhAgazIla:-labdhabhaktAdeH saMvibhAgakArI ' saMgahovaggahakusale ' saMgrahopagrahakuzalaH, tatra-saMgrahaH-ziSyAdiparivarddhanam , upagrahaH teSAmeva bhaktazrutAdidAnapUrvakamupaSTambhanam , tatra kuzalo dakSo bhavati, ' se tArise ' sa tAdRzaH sAdhuH / iNa' idam = adattAdAnaviramaNarUpaM 'vayaM' vratam ' ArA hei ' ArAdhayati, nAnyaH // suu04|| vie hoi) devavastu ko dekara evaM vaiyAvRtya Adi kArya ko karake jo pazcAttApa nahIM karatA hai, ( saMvibhAgasIle) labdha bhaktAdika kA jo saMvibhAgakArI hotA hai, aura (saMgahovaragahakusale ) ziSyAdi ke paridharddhana meM aura unake bhakta zruta Adi dAnapUrvaka upaSTaMbhana meM dakSa hotA hai, ( se tArise ) aisA vaha sAdhu ( iNaM vayaM ArAhei) isa adattAdAnaviramaNarUpa vrata ko ArAdhita karatA hai, dUsaga nahIM / ___ bhAvArtha- sUtrakAra ne isa satra dvArA yaha samajhAyA hai ki kisa prakAra kA kArya karane vAlA sAdhu isa mahAvrata kA ArAdhaka hotA hai| unakA kahanA hai ki jo sAdhu pIche ke dUsare sUtra meM kahI gaI bAtoM ke anusAra AcaraNa karatA hai vahI sAdhu isa mahAnata kA ArAdhaka banatA hai, ve bAte isa prakAra se haiM jo sAdhu upadhi aura bhaktapAna ke saMgrahaNa evaM dAna karane meM dakSa hotA hai, atyaMta bAla, durvala, glAna, vRddha, kSapaka, pravartaka, AcArya, upAdhyAya Adi kA vaiyAvRtya karatA hai| vaiyAvRtya mAya 4rIne se pazcAttA5 42tA nathI, "saMvibhAgasIle " prAsa mAhinA ra savinAgarI hAya cha, bhane "saMgahovaggahakusale" ziSyAhinA parivardhanamAM ane temanA bhakta thata Adi dAna pUrvaka upaSTabhanamAM dakSa DAyale "se tArise " meyo te sAdhu " iNaM vayaM ArAhei ' 20 mahattAhAna viramaNarUpa vratanuM ArAdhana karI zake che, bIjAM karI zakatAM nathI, bhAvArtha -sUtrakAre A sUtra dvArA samajAvyuM che ke kevuM kArya karanAra sAdhu A mahAvratane ArAdhaka thAya che. temanuM evuM kathana che ke je sAdhu AgaLa bIjA sUtramAM batAvela vAta anusAra AcaraNa kare che te ja sAdhu A mahAvatane ArAdhaka bane che te vAte A pramANe che--je sAdhu upadhi ane bhaktapAna (AhArapANI) ne saMgraha ane dAna karavAmAM dakSa hoya che, atyaMta bALa, durmala, glAna, vRddha kSepaka, pravartaka, AcArya upAdhyAya AdinI vaiyAvaMza-vaiyAvRtya kare che aprItika janane tyAMgecarane mATe jatA nathI, tenA dvArA pra 93 . For Private And Personal Use Only
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 738 praznavyAkaraNasUtre aprItIkajana ke ghara para gocarI ke liye nahIM jAtA hai, unake dvArA pradatta pITha phalaka Adi kA upayoga nahIM karatA hai| dUsaroM ki niMdA nahIM karatA haiM, para ke doSoM kI tarapha dRSTipAta nahIM karatA haiM, para ke vyapadeza se apane liye tathA dUsaroM ke liye kucha bhI vastu nahIM letA hai, gurvAdika se unake ziSyAdikoM kA bheda nahIM karAtA hai, abhayadAnAdika ko de karake, vaiyAvRtya ko karake jo pIche se pachatAtA nahIM hai, saMgrahazIla hotA hai-saMvibhAgArI hotA hai, ziSyAdi saMpatti baDhAne meM kuzala hotA hai ailA sAdhu hI mahAvrata kA Agadhaka hotA hai| vaiyAvRtya jo AcArya Adi kI karatA haiM-umameM usakA abhiprAya apane meM jJAnavRddhi aura karmo kI nirjarA hone kA hotA hai / vaiyAvRtya AcArya Adi dasa prakAra ke sthAna sevya hone ke kAraNa isa prakAra kA hai| sUtra meM yadyapi caudaha prakAra ke vaiyAvRtya se sthAna prakaTa kiye haiM para atyaMta bAla aura durbala ina sAdhuoM kA antarbhAva glAna meM evaM kSapaka aura prabhAvaka sAdhuoM kA antarbhAva AcArya meM kara diyA jAtA hai, isaliye isa prakAra se ye dasa hI hote haiN| mukhya rUpa se jisakA kArya AcAra aura vrata grahaNa karAne kA hotA hai vaha AcArya hai, mukhyarUpa se jisakA kArya mUla sUtra kA abhyAsa karAne kA hotA apAyela pITha, phalaka Adine upayoga karatA nathI. anyanI niMdA karatuM nathI anyanA de tarapha najara nAkhate nathI bIjAnuM nimitta batAvIne pitAne mATe tathA anyane mATe heI paNa vastu leta nathI, gurnAdika sAthe temanA ziSyAdikamAM bhedabhAva paDAvate nathI, abhayadAna Adi daIne, viyAvRtya karIne je pAchaLathI pastA nathI, saMgrahazIla hoya che-saMvibhAgakArI hoya che, ziSyAdirUpa saMpatti vadhAravAmAM kuzaLa hoya che, e sAdhu ja A mahAvratone ArAdhaka thaI zake che. te AcArya AdinI je viyAvaMca kare che temAM tene heta pitAnA jJAnanI vRddhi tathA karmonI nirjarA karavAne ja hoya che. vaiyAvRtya AcArya Adi dasa prakAranAM sevAne pAtra sthAna hovAthI dasa prakAranuM che. sUtramAM je ke cIDha prakAranAM vaiyAvRtyane sthAna batAvyAM che paNa atyaMta baLa ane durbaLa sAdhuone samAveza plAnamAM. ane kSepaka ane prabhAvaka sAdhuene samAveza AcArya mAM karI devAmAM Avela che, tethI A rIte tenA dasa prakAra ja thAya che. mukhyatve jenuM kArya AcAra ane vrata grahaNa karAvavAnuM hoya che te AcArya kahevAya che. mukhyatve jenuM kArya mULa sUvane abhyAsa For Private And Personal Use Only
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA 0 3 0 5 upasaMhAraH athopasaMhAramAha-' imaM ca ' ityAdi / mUlam - imaM ca paradavvaharaNaveramaNaparirakkhaNaTTayAe pAvayaNaM bhagavayA sukahiyaM antahiyaM peccAbhAviyaM AgamesibhadaM suddhaM neyAuyaM akuDilaM aNuttaraM savya dukkhaM pAvANaM viusmnnN|| suu05|| " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIkA--' imaM ca ' idaM ca pUrvairanantatIrthaMkaragagadharaiH proktamidaM pratyakSaM , 6 pAvayaNa pravacanaM paradAharaNa veramaparirakkhagaTTayAe ' paradravyaharaNavira - maNaparirakSaNArtha = paradravyaharaNa viramaNasya=adyAdAnaviramaNavratasya parirakSaNArthaM = 739 hai vaha upAdhyAya hai, jo vigaya Adi ke tyAgarUpa tapoM ko tapatA hai vaha tapasvI hai, jo navadIkSita hokara zikSaNa prApta karane kA ummIdavAra hotA hai vaha zakSa hai, roga Adi se jisakA zarIra kSINa ho gayA ho vaha glAna hai, eka hI dIkSAcArya kA ziSyaparivAra kula hai, jUde 2 AcAryoM ke ziSyarUpa sAdhu yadi paraspara sahAdhyAyI hone se samAnavAcanA bAle ho to unakA samudAya gaNa haiM, gaNa kA samudAya saMgha kahalAtA hai / jo pravrajyAdhArI hotA hai vaha sAdhu hai | zrutaliMga aura pravacana meM jo samAna hoM ve sAdharmika haiM | sU0 4 // aba sUtrakAra isa prakaraNa kA upasaMhAra karate hue kahate haiM' imaM ca ' ityAdi TIkArtha - ( imaM ca paradavya haraNa veramaNaparivakhaTTayAe pAvayaNaM bhagavA sukahiyaM / pUrva meM anaMta tIrthakaroM evaM gaNadhara devoM dvArA kahA For Private And Personal Use Only karAvavAnuM hoya che te upAdhyAya kahevAya che. je vigaya AdinA tyAgarUpa tape kare che te taparavI kahevAya che, je navadIkSita thaIne zikSaNa prApta karavAne mATe umedavAra hAya che tene zaikSa kahe che. rAga AdithI jenuM zarIra kSINa thai gayuM hoya tene plAna kahe che. eka ja dIkSAcACnA ziSya parivArane kula kahe che, judA judA AcAryanA ziSyarUpa sAdhu je paraspara sahAdhyAyI hovAthI samAna vAcanAvALA hoya to temanA samudAyane gaNa kahe che. gaNanA samudAyane saMgha kahe che. je pratrajyA ( dIkSA ) dhArI hoya te sAdhu kahevAya che. zrutaliMga ane pravacanamAM je samAna hoya te sArmika kahevAya che. ! sU0 45 huve sUtraa2 mA arAno upasaMhAra uratA he che - " ima ca" ityAhi. TIartha - - " ima ca paradavvaharaNa veramaNaparirakkhaTTayAe pAvayaNaM bhagavayA sukahiyaM " pUrve anaMta tIrtha urI bhane gnnudhre| dvArA uhevAyesa mA pratyakSI "
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 740 praznavyAkaraNasUtre rakSaNanimittaM ' bhagavayA' bhagavatA 'suruhiyaM ' mukathitaM-savistaraM prarUpitam / kathaM bhUtaM pravacanaM bhagavatA sukathitam ? ityAha-'attahiyaM ' Atmahitam-Atmano hitakArakam , tathA-'peccAbhAviyaM ' pretyabhAvika-janmAntare'pi zubhaphaladAyakam, ata eva-'Agamesibha' AgamiSyad bhadraM bhaviSyakAle-kalyANakArakam , tathA 'suddha' zuddha nirdoSatvAt , puna:-'neyAuyaM ' naiyAyikam , vItarAgabhASi tatvAva-tathA-'akuDilaM' akuTilam=RjubhAvajanakatvAt 'aNuttaraM anuttaram-sarva zreSThatvAt , tathA 'savvadukkhapArANa' sarvaduHkhapApAnAM sakaladuHkhajanakajJAnAvaraNIyAyaSTavidhakarmaNAM 'viusamaNaM ' vyupazamanaM sarvathA prazamanakArakam / etAdRzaM pravacanaM bhagavatA sukathitamityarthaH // muu05|| ___ asya tRtIyavratasya paJcabhAvanAH pratipAdayan samprati viviktavasativAsAbhidhAM prathamAM bhAvanAmAha--' tassa imA' ityaadi| mUlam-tassa imA paMcabhAvaNAo taiyassa vayassa huMti, paradabaharaNaveramaNaparirakkhaNaTuyAe / paDhamaM devakulasabhA-ppavAgayA yaha pratyakSIbhUta pravacana, paradravyaviramaNarUpa mahAvrata kI parirakSA ke nimitta bhagavAna ne vistArapUrvaka prarUpita kiyA hai / yaha pravacana (attahiyaM) AtmA kA hitakAraka hai, (peccAbhASiyaM) janmAntara meM bhI zubhaphala kA pradAtA hai, isIliye yaha (AgamesibhadaM ) bhaviSyat kAla meM kalyANa kAraka kahA gayA hai| ( suddhaM ) yaha nirdoSa hone se zuddha hai, (neyAuyaM ) vItarAga prabhu dvArA bhASita hone se nyAyasaMpanna hai, (akuDilaM ) RjubhAvakA janaka honese akuTila hai, (aNuttaraM) sarvazreSTha honese aNuttara hai tathA (savyadukkhapAvANaM viusamaNaM) sakala duHkhajanaka jJAnAvaraNIya Adi aSTavidha karmoM kA sarvathA prazamanakAraka hai|| sU05 // bhUta pravacana. padravya viramaNarUpa mahAvratanI parirakSAne nimitte bhagavAne vistAra54 pra3pita 428 cha. mA avayana " attahiya" mAtbhAnu hita24 cha, "peccAbhAviya" bhanmAntaramA 5 zula garnu hunache, tethI te " Agamesibha " saviNyAmA 4kSyA 124 matAvAmA mAvyu cha. " suddha' te niSi pAthI zuddha che, " neyAuya" viit| prasudvArA prathita pAthI nyAyayurata cha, "akuDilaM "nubhAvanuna pAthI Tima cha, " aNuttaraM" sarvazreSTha pAthI anutta2 cha tathA " savvadukkhapAvANaM visamaNa" s4|| dukha janaka jJAnAvaraNIya Adi ATha prakAranAM karmonuM sarvathA prazamanakAraka che. sUpa For Private And Personal Use Only
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU06 'viviktavasativAsa'nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 741 basaharukkhamUla-ArAma-kaMdarA''gara-giriguhA-kammaMtujANa-jANasAlA-kuviyasAlA-saMDava-sunnaghara-susANaleNa AvaNe annammi ya evamAiyammi daga-maTTiya-bIya-hariya--talapANa asaMsatte ahAkaDe phAsue vivitte pasatthe uvassae hoi vihariyavvaM / AhAkammabahule ya jese Asi ya saMmajiosittasohiya chANa dumaNaliMpaNa aNuliMpaNa jalagabhaMDacAlaNaM aMtovAhi majjhe ya asaMjamo jattha vaTTai, saMjayANaM aTTA vajjeyatve hu uvassae se tArise suttaparikuTe / evaM vivikta vAsavasahi samii jogeNa bhAvio bhavai aMtarappA, niccaM ahigaraNakaraNakArAvaNa pAvakamma virae dattamaNuNNAya uggaharuI // suu06|| TIkA-' tassa ' tasya prasiddhasya ' taiyassa vayassa' tRtIyasya vratasya adattAdAnaviramaNanAmakatRtIyavratasya ' imA' imAH-vakSyamANAH 'paMca bhAvaNAo' paJcabhAvanAH 'paradavvaharaNaveramaNaparirakkhaNaTThayAe ' paradravyaharaNaviramaNaparirakSaNArthAya adattAdAnaviramaNavratasya rakSAnimittaM ' huMti' bhavanti / tAsu 'paDhama' prathamAM-viviktavasativAsalakSaNAM bhAvanAmAha-sAdhubhiH kvavihartavyamiti, aba sUtrakAra isa tRtIya vrata kI pAMca bhAvanAoM ko samajhAne kI icchAse saba se prathama viviktavasativAsa nAma kI pahilI bhAvanA ko prakaTa karate haiM--'tassa imA' ityAdi / ___TIkArtha-(tassa) usa prasiddha (taiyassa vayassa) tRtIya adattAdAna viramaNa vrata kI (imA) ye vakSyamANa (paMca bhAvaNAo huMti ) pAMca bhAvanAe~ haiN| ye bhAvanAe~ (paradabvaharaNa veramaNaparirakkhaNaTTayAe) isa have sUtrakAra A trIjA vratanI pAMca bhAvanAo samajAvavAne mATe sauthI prathama vitasitavAsa nAmanI paDadA mAnAne aTa 42 cha-"tassa imA". ___ -" tassa" te prasiddha " taiyassa vayassa" alaa. mahattAhAna vi2madhu matanA "imA' mA pramANe " "paMca bhAvaNoo ti" pAya mA1. nAya che. me lAnA " paradabvaharaNaberamaNaparirakkhaNaTTayAe " ! mahatta. For Private And Personal Use Only
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 74ra praznabyAkaraNasUtre tadeva spaSTayati- devakula-samA-ppakA-saha-rukkhamUla-ArAmakaMdarA''gara-- giriguhA-kammaMtu-jjANa-jANasAlA-kuviyasAlA-maMDaya-munnaghara--susANa-leNa AvaNe ' devakulasamAprapA''athavRkSamUlArAmakandarA''ragiriguddAkarmAntodyAnayAnazAlA kupyazAlAmaNDapazUnyagRhazmazAnalayanApaNe-tatra-devakulam vyantarAdi devagRham , sabhA-sabhAgRhaM yatra samaya samaye mantraNArtha janA Agatya saMmilanti tat , prapA-pAnIyazAlA, AvasathA parivrAjakagRham , kSamUlaM-prasiddham , ArAmaH mAdhavIlatAdiparimaNDitoramaNIyo yanavizeSaH, kandarA-darI, Akaro-lauhAdyu. tpattisthAnam , giriguhA-pratItA, karmAntaH sohAkArAdizAlA 'kArakhAnA' 'mIla' 'jINa' ityAdi nAmnA prasiddhaM sthAnam / udyAnam-upavanam , yAnaadattAdAna viramaNa brata kI parirakSA ke nimitta kahI gaI haiM ( paDhama ) unameM prathama bhAvano isa prakAra hai-isa prathama bhAvanA kA nAma viviktavasativAma hai ! isameM sAdhuoM ko kahAM nivAsa karanA cAhiye yaha prakaTa kiyA gayA hai, (devakulasabhA-ppavA-vasaha-rukkhamUla-ArAma-kaMdarAgAragiriguhA-kammaMtu jANa-jANasAlA-kuviyatAlA-aMDava-junnaghara-susA. Na-leNa-AvaNe) devakula meM-pantara Adi devoM ke sthAna meM, sabhA meM-jahAM para maMtraNA ke liye Akara samaya 2 para manuSya ekatrita hote haiM aise sthAna meM, prapA meM-pAnIyazAlA meM, Avamaya meM-parivrAjakoM ke gharoM meM, vRkSamUla meM-taru ke nIce meM, ArAma -mAdhavIlatA Adi se parimaMDita ramyavana meM, kandarA meM-guphA meM, Akara meM-lohAdika dhAtu oM ke utpatti sthAna meM, giriguhA meM-paryata kI guphA meM, karmAnta meMlohakAra Adi kI zAlA meM, kArakhAnA-dhIla-ityAdi nAma se prasiddha hAna vibhAga pratanI parikSAne bhATe matAvAmA AdhI 2. " paDhama" tamAMnI pahelI bhAvanAnuM nAma "vivikatavasativAsa" temAM sAdhuoe kyAM vAsa kare te matAvyu cha. " devakula sabhA-pavA-saha-rukkhamUla-ArAma--kaMdarAgAra-giriguhA-kammatu-jjANa-joNatAlA-kuviyasAlA-maMDava sunnaghara-sutANa-leNa-AvaNe" devakulamAM-vyantara Adi devanAM sthAnamAM, sabhAmAM jyAM maMtraNAne mATe AvIne vakhatovakhata mANaso ekaDA thAya che evA sthAnamAM, prapAmAM-pAnIyazALamAM. AvasathamAM-parivrAjakanAM gharamAM, vRkSamULamAM-jhADanI nIce, ArAmamAM-mAdhavI latA AdithI AcchAdita ramyavanamAM, kandarAmAM-guphAmAM, AkaramAM-letuM Adi dhAtuonI khANamAM, giriguhAmA-parvatanI guphAmAM. karmAntamAM-luhAra AdinI zAlAmAM, kArakhAnA-mIla Adi nAme prasiddha sthAne mAM, udyAnamAM-bAgamAM, For Private And Personal Use Only
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU06 'viviktavavativAla'nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 743 zAlA sthAdigRham , kupyazAlA gRhopakaraNazAlA, maNDapaH vizrAmasthAnam , zUnyagRha-prasiddhaM, zmazAnam-prasiddham , layanaM gRham , ApaNa paNyasthAnam , ' hATa' iti bhASA prasiddham , eSAM samAhAra dvandvastasmittathokte, arthAt-devakulAdirUpe'STAdazavidhe, tathA-' annamiya ' anyasmiMzca 'ebamAiyaMmi' evamAdika evaM vidhe kathaM bhUte ? ityAi-' dagamaTTiya-boya-hariya-tasa pANa asaMsatte' dakamRttikA bIjaharitasamAgasaMsakte-dakam jalam , mRttikA-pratotA, vIjAnizAlyAdIni, haritAni-yUAdIni asamAyA-dIndriyAdayaH, tairarAMsakte-hite, punaH kIdRze ? 'AhAkaDe' yathAvate isthena svArtha nirmite 'phAsue ' prAmuke =nidoSe vivikte svIpazupaNDa karahite, ata eva- pasatthe ' prazaste zreSThe sAdhunivAsayogye ' uksrAe' upAzraye-sAdhubhiH 'vizyavyaM' viharttavyaM= AzrayitavyaM ' hoi' bhavati / etAdRze upAzraye sAdhubhirnivAsaH kartavya ityrthH| sthAna meM, udyAna meM-upavana meM, yAnazAlA meM-sthAdi gRha se, kupyazAlA meM-gRhopakaraNa rakhane ke sthAna meM, maMDapa meM-vizrAma sthAna meM-zUnya gRha meM-sUne ghara meM, imazAna meM-maraghaTa meM, lavana meM-parvata kI talahaTI meM nirmita pASaNa ghara meM, ApaNa meM-hATa meM (anami ya evamAiyamita) tathA isI taraha ke dUsare sthAna meM ki jo (dazamaTTiya-bIya-hariya-tasapANa asaMsatte) jala, mRttikA, bIja, dUrvA, dvIndriyAdika brasa, ina se rahita ho, tathA ( ahAkaDe ) jisa gRhastha ne apane nimitta banavAyA ho, evaM jo ( phAlue) nirdoSa ho, tathA (vivitta ) strI, pazu, paMDaka se rahita ho aura ( pasato) prazasta-sAdhajanoM ke nivAsa yogya ho ( uvassae) aise upAzraya meM (hoivihariyavyaM ) sAdhuoM ko rahanA caahiye| (ahaayAnazAlAmAM rathAdi gRhamAM, kukhyazAlAmAM-gRhapakaraNa rAkhavAnI jagyAmAM, maMDapamAM vizrAma sthAnamAM, zUnyagRhamAM-sUnA gharamAM, smazAnamAM (maragharamAM, syAnamAM-patanI toTImA syesa pASAdhamAM, mAmA-mAM, " annammi ya evamAiyammi" tathA se 4 42na manya sthAnamA ? " dagamaTTiya-bIya -hariya-tasapANaasaMsatte" 4 mATI, . dUrvA, dvindrIyA isa me pAthI 2hita hAya, tathA " ahAkaDaM "2 -potAna mA panAva20vyu DAya, mane " phAsue" niSi hAya, tathA " vivitta " zrI, pazu, 544thI 2hita Deya, bhane " pasatthe" prazasta-sAdhunAnA nivAsane bhATa yojya DAya " uvassae " sevA upAzrayamA " hoi vihariyavvaM " sAdhumase 2 na. "ahAkammabahule ya jese" bhane upAzraya mAyA maga DAya For Private And Personal Use Only
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 744 praznavyAkaraNasUtre / ' yatra - ' " atha kathambhUte upAzraye sAdhubhirna vastavyam ? ityAha- ' AhAkammabahule ' AdhAkarmabahula:=AdhAnam-AdhAtayA, arthAt sAdhvarthaM yatpaTkAyo pamardanarUpaM karma tena bahulo vyApto 'je' yaH evaM vidha upAzrayo ' se ' sa varjayitavyaH / anena adatAdAnaviramaNalakSaNamUlaguNAzuddheH parihAraH uktaH sa dopatra satyupabhogena mUlaguNahAnirbhavatIti bhAvaH / tathA 'jastha ' ato ' antarbhAge 'bAhi bahirbhAge, 'majjhe ya' madhye ca ' Asiyasammajji osita sohiyachANadumaNa liMpaNa aNuliMpaNa jalagabhaMDacAlaNa ' Asakti saMmArjitotsiktazodhitachANadhavalanalepanAnulepanajvalanabhANDacAlanam - tatra - Asiktam = Asecanam = udakAdicchoTanamityarthaH, sammArjitam = zalAkA hastena mArjanyetyarthaH, kaca varasaMzodhanam, zodhitaM = bhittyAdi saMlagnajAlAdyapanayanena zuddhIkRtaM ' chANa' chANaM chagaNanaMgomayena saMskaraNam, dumaNaM dhavalanaM-seTikAdinA mityAderujjvalIkaraNam, kammabahule ya je se) aura jo upAya AdhAkarma bahula ho - sAdhu ke nimitta kAyamardanarUpa karma se vyApta ho usameM sAdhu ko nahIM vasanA cAhiye / kyoM ki aise upAzraya meM rahane se sAdhu ke isa adattAdAna - viramaNarUpamUlaguNa kI zuddhi nahIM rahatI hai| aura nahIM rahane se isa mUlaguNa kI zuddhi rahatI haiN| tAtparya isakA yaha hai ki sadopavasati ke upabhoga se sAdhu ke mUlaguNoM kI hAni hotI hai yahI bAta "ahAkamma bahuleya je se" isa sUtrAMza dvArA pradarzita kI gaI hai| tathA (jastha aMto bahiM majjhe ya) jo upAzraya bhItara meM bAhira meM aura madhyabhAga meM (Asima omitta sohiya chANa- dumaNaliMpaNa- aNuliMpaNa-jala ' bhaMDa cAlaNaM) pAnI se chir3akA huA ho, buhAru-saMmArjanI se jahAM kA kUDA kacarA sApha kara diyA gayA ho, bhIta Adi para lage hue jAle jahA~ utAra diye gaye hoM, jo gAya ke gobara se lIpA gayA ho, cune Adi se 88 vAta 66 sAdhune nimitte kAya manarUpakathI vyAsa hAya, temAM sAdhue rahevuM joie nahIM. kAraNa ke enA upAzrayamAM rahevAthI sAdhunA A adattAdAna viramaNurUpa mULa guNAne hAni thAya che, e ja ahAkamma - bahule ya jese " mA sUtrAMza dvArA pragaTa karela che. tathA jattha aMto vahiM majjhe ya" ne upAzraya aMdara, bahAra ane madhya bhAgamAM " AsiyasaMmajjiosittasohiyachANa dumaNa liMpaNaaNuliMpaNajala bhaDacAlaNaM " pAzuI chAMTesa hoya, sAvaraNIyI tyAMnA kacarA sApha karyo hAya, dIvAla Adi para lAgelAM jALAM jyAMthI utArI lIdhAM DaeNAya, je gAyanAM chANathI lIMpela hoya, cunA vagerethI jenI dIvAle For Private And Personal Use Only
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a. 3 sU06 'viviktavasati' nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 745 'liMpaNaM' lepanam mRttikAmizritagomayAdinA randhrAdipUraNena sakaralepanam , 'aNuliMpaNaM' anulepanam-zobhArtha punaH punarlepanam , jvalanaM zotApanodanAya vahnaH prajvalIkaraNam , bhANDacAlanam gRhasthitabhANDAnAmaparatra sthApanam , upalakSaNametadanyavastUnAmapi, eteSAM samAhAradvandvaH, etadrUpaH-' asaMjamo' asaMjamaH jIva. virAdhanArUpaH sAdhunimittaM 'baTTai' vartate ' se tArise ' sa tAdRzaH 'suttaparikuTe' sUtraparikruSTaH-AgamaniSiddhaH, 'hu' nizcayena ' uvassae' upAzrayaH ' saMjayANa saMyatAnAm ' ahA' arthAya -- vajjeyayo' vrjitvyH| saMyamibhiretAdRze jIvavirAdhanAyukte upAzraye na kadApi bastavyamiti bhAvaH / prathamabhAcanAmupasaMharannAha-evaM' evam-uktarUpeNa 'vivittavAsabasahisamiijogeNaM' viviktavAsabasatisamitiyogena-vivaktA-strIpazupaNDakarahitA janarahitA vA yA jisakI bhIte potakara ujjvala kara dI gaI hoM, jisameM cheda vagairaha gobaramizrita miTTI se pUra diye gaye hoM, tathA jo yAra 2 sundara dikhAne ke nimitta gomayAdi mizrita mRttikA se lIpA gayA ho, jahAM zIta ko dUra karane ke liye agni jala rahI ho aura jahAM se rakkhe hue gRhasthajanoM ke vartana uThA 2 kara dUsarI jagaha rakhe jA rahe hoM isa prakAra kA (asaMjamo vaTTai) jIvavirAdhanA rUpa asaMyama jahAM sAdhu ke nimitta ho rahA ho ( se tArise ) isa prakAra kA jo (suttaparikuTe ) Agama se niSiddha hai ( ucassae) vaha upAzraya (saMjayANaM aTThA) sAdhuoM ke liye ( vajjeyavyo) varjanIya hai, arthAt isa prakAra ke upAzraya meM sAdhu ko nahIM vasanA caahiye| aba sUtrakAra prathama bhAvanA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM--(evaM ) uktarUpa se isa ( vivittavAsavasahisamiijogeNa) viviktavAsavasatisamiti ke yoga se - strI pazu paMDaka se ujavaLa banAvavAmAM AvI hoya, jemAMnAM chidro Adi chANamizrita mATIthI pUrI dIdhAM hoya, tathA je suMdara dekhAya te mATe vAraMvAra chANa Adi mizrita mATIthI lIMpavAmAM Avela hoya, jyAM zIta dUra karavAne mATe agni baLa hAya, ane jyAMthI gRhasthonAM vAsaNa upADI upADIne bIjI jagyAe mUkavAmAM Avata hAya, 1 rana" asaMjamovai " 01 virAdhanA35 asayama lyA sAdhune nibhitte ya rahyo hAya, " se tArise " 20 prA2rnu re " sutta. parikuTe" bhAgamadvArA niSiddha cha, " uvassae" te upAzraya " saMjayANaM adA" sAdhuAna mATe "vajjeyavvo" paniIya cha bheTale te nA pAzrayamA sAdhue rahevuM joIe nahIM. have sUtrakAra pahelI bhAvanAne upasaMhAra karatA 49 che-" evaM" 52 hyA pramANe / " vivittavAnavasahisamiijogeNa " For Private And Personal Use Only
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 746 praznavyAkara NasUtre vAsavasati =nivAsasthAnaM tadviSayA yA samitiH samyaka pravRttistayA yo yogaH= sambandhastena 'bhAvio' bhAvitaH-vAsitaH 'aMtarappA' antarAtmA jIvaH 'niccaM' nityaM sadA ' ahigaraNakaraNakArAyaNapAvakammavirae ' adhikaraNakaraNakAraNapApakarmavirataH-adhikriyate-adhikArI kriyate durgatAvAtmA yena tadadhikaraNam-AsiJcanAdirUpaM sAvadhAnuSThAnam , tasya yatsvayakaraNamanyato vA kAraNam -upalakSaNAdanumodanaM ca tadeva pApakarma-tasmAd virato-nivRtto yaH saH tathoktA, tathA- dattamaguNNAya uggaharuI' dattAnujJAtodgraharuciH tatra-dattasya = dAtrA vitIrNasya eSaNIyasya anujJAtasya jIrthakaragaNadharairdattAjJasya devakulAdeH udgrahe= grahaNe ruciH prItiryasya sa tathoktaH adattAnanujJAtavasateraparibhoktetyarthaH, 'bhavai' bhavani // muu06|| rahita aise ekAnta nivAsa sthAna meM vasane rUpa samiti ke saMbaMdha se (bhAvio aMtarappA) bhavita jIva (nicca) sadA (ahigaraNakaraNa kArAvaNapAvakammavirae) AsiMcanAdi sAvadhAnuSThAna ke karane, karAne aura usakI anumodanArUpa pApakarma se nivRtta banA rahatA haiM / tathA (dattamaNuNNAya uggaharuI ) dAtA se vitIrNa, evaM tIrthakara gaNadhara Adi devoM dvArA vasane ke liye anujJAta hue aise devakula Adi sthAna ke grahaNa meM prItivAlA hone se vaha dattAnujJAta vasati ke grahaNa kI ruci vAlA arthAt adatta ananujJAta vasani kA aparibhoktA hotA hai| bhAvArtha-pradattAdAnaviramaNabata kI rakSA aura susthiratA ke nimitta sUtrakAra isa sUtra dvArA isakI pAMca bhAvanAoM meM se viviktavAsavasati nAma kI prathama bhAvanA kA svarUpa prakaTa karate hue kahate haiM viviktavAsavasati samitinAM vegathI strI, pazu, paMDakathI rahita evA ekAnta nivAsa sthAnamA savA35 samitinA samayI " bhAvio aMtarappA" mAlita 4 " nicca" sahA " ahigaraNakaraNakArAvaNapAvakammavirae " bhAsiMyanA sAvadya anuSThAna karavAthI, karAvavAthI ane tenI anumodanArUpa pApakarmathI nivRtta ya/ laya che. tathA " dattamaNuNNAyauggaharuI " hAtAnI vitI, bhane tI 42 gaNadhara Adi devedvArA vasavAne mATe anujJA maLela evAM devakula Adi sthAna grahaNa karavAmAM pratiyukta hevAthI te dattAnujJAta vasatine grahaNa karavAnI rucivALo eTale adatta ananujJAta vasatine upabhega karanAra bane che. bhAvArtha--adattAdAna viramaNa vratanI rakSA ane susthiratAne nimitte sUtrakAra A sUtra dvArA tenI pAMca bhAvanAomAMthI "vivikatavAsavasati" nAmanI pahelI bhAvanAnuM svarUpa pragaTa karatAM batAve cheke sAdhuoe devakula Adi For Private And Personal Use Only
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI3 a03 TIkA sU06 viviktaprasati'nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 747 ki sAdhu ko devakula Adi sthAno me jo ki usake nimatta ko lekara nahIM bane hue hote haiM ThaharanA cAhiye yA kisI upAzraya meN| yaha upA. zraya sAdhu ke nimitta banA nahIM honA cAhiye, gRhastha ne ise apane nimitta banAyA ho aisA honA cAhiye / sAdhu ke nimitta banAne meM sAdhu ko sAvadyAnuSThAna karAne rUpa asaMyama kA doSa lagatA hai| strI pazu paNDaka se isa sthAna ko varjita honA caahiye| tathA 'sAdhu mahArAja A rahe haiM' isa khyAla se sAdhu kA nimitta lekara vaha pAnI se chir3akA huA nahIM honA cAhiye, vahAM ke jAle vagairaha utAre hue nahIM honA cAhiye / govara Adi se lIpa pota kara use sApha sutharA kiyA gayA nahIM honA cAhiye / usameM kI zIta ko dUra karane ke liye vahAM agni vagairaha jalAkara use garama kiyA huA nahIM honA cAhiye, ityAdi jisa rUpa se Agama meM sAdhu ke liye nivAsa yogya vasati rahane ke lAyaka kahI gaI hai vaha usa rUpa kA honA caahiye| tabhI jAkara yaha prathama bhAvanA pala sakatI hai| aura isa taraha kI pravRtti karane vAlA sAdhu apane adattAdAnaviramaNavrata kI rakSA aura susthiratA kara sakatA hai| sUtra meM jo adhikaraNa zabda AyA hai usakA vyutpattilabhya artha "durgati meM jAne yogya AtmA jisake bala para banatA hai" sthAne, ke je temane nimitte banAvyAM hatAM nathI, temAM vasavuM joIe athavA te kaI upAzrayamAM vasavuM joIe. te upAzraya sAdhune nimitte banAvela hevAM joIe nahIM, paNa gRhastha pitAne nimitto ja te baMdhAvelAM hovA joIe. sAdhune nimitta banAvavAmAM sAdhune sAvadha anuSThAna karAvavA rUpa asaMyamane doSa lAge che. strI, pazu paMDathI te sthAna rahita hovuM joIe. tathA "sAdhu mahArAja padhAravAnA che" evA khyAlathI sAdhune nimitte tenA para pANI chaMTAvyuM hovuM joIe nahIM, tyAMnA jALAM vagere utArela hovAM joIe nahIM chANa AdithI lIMpIne tene svaccha ane sughaDa banAvyo hovo joIe nahIM. tyAMnI zItane dUra karavA mATe tyAM agni vagere saLagAvIne tene garama karela have joIe nahIM, ItyAdi prakAre je rIte AgamamAM sAdhune mATe gya nivAsa batAvavAmAM Avela che te prakAranuM te nivAsasthAna hovuM joIe. tyAre A pahelI bhAvanA saphaLa thAya che ane te prakAranI A pravRtti karanAra sAdhu pitAnA adattAdAna viramaNavratanI rakSA ane susthiratA rAkhI zake che. sUtramAM je adhikaraNa zabda AvyuM che tene vyutpatti pramANe maLa artha "jenA prabhAvathI AtmA durgatimAM javAne pAtra bane che" te pramANe thAya che. A For Private And Personal Use Only
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 74 praznavyAkaraNasUtre dvitIyAM bhAvanAmAha-bIyaM ' ityAdi : mUlam-bIyaM ArAmujjANakANaNavaNappadesabhAge jaM kiMci. ikkaDaM vA kaDhiNagaM vA jaMtugaM vA paramerakuccakusaDabbhappalAlabhUyagavallayapupphaphalatayappavAlakaMdamUlataNakaTThasakarAiM geNhai sejjovahissa aTTA, na kappai uggahe adiNNammi geNhiDaM, je haNi haNi uggahaM aNupaNaviya geNhiyavvaM / evaM uggahasamiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA NiccaM ahikaraNakaraNakArAvaNapAvakammavirae dattamaNuNNAya uggaharuI // suu07|| TIkA-bIyaM dvitIyAm anujJAtasaMstArakagrahaNarUpAM bhAvanAmAha tatra-'ArAmujjANakANaNavaNappadesabhAge ' ArAmodhAnakAnanavanapradezabhAge-tatra-ArAmaH = isa prakAra hai| AsizcanAdikarma aise hI hai, kyoM kI ye sAvadyAnuSTAna haiN| karanA, karAnA aura anumodanA karanA inakA vratAdi ke vicAra meM samAnakoTi kA sthAna kahA gayA hai, ataH sAdhu ke liye AsizcanAdi karma yadi sAdhu ke nimitta ko lekara kiye jA rahe haiM to vaha bhI sAvadhAnuSTAnarUpa asaMyama kA bhAgI dhanatA hai ! ataH sAdhu ko aise sAvadyAnuSTAnarUpa asaMghamabhAvase dUra rahanekA prabhukA Adeza hai ||suu0 6 // aba sUtrakAra dvitIyabhAvanA ko prakaTa karate haiM-'bIyaM ArAmujANa' ityaadi| TIkArtha-(bIyaM ) isa vrata kI dUsarI bhAvanA anujJAtasaMstArakagrahaNa rUpa hai / vaha isa prakAra hai-(ArAmujjANakANaNavaNappadesabhAge) siMcanAdi karma evAM ja che, kAraNa ke te sAvadya anuSThAna che. karavuM, karAvavuM ane anumodanA ApavI e traNenuM tratAdikanA vicAramAM samAna keTinuM sthAna ApyuM che, AsiMcanAdi karma je sAdhune nimitte karavAmAM AvatAM hoya te te sAdhune mATe paNa sAvadyAnuSThAnarUpa asaMyamanA bhAgIdAra bane che. tethI prabhune e Adeza che ke sAdhuoe tevAM sAvadyAnuSThAnarUpa asaMyama bhAvathI 62 2 // sU0 6 // have sUtra.2 mIla bhAvanAne pragaTa 42 cha-"bIya ArAmujjANa" tyAhi. TI--" bIya" mA tanI bhI lApana"anujJAta sastA24 aDa 35 cha, te mA pramANe cha-" ArAmujjANakANaNavaNappadesabhAge" sArAbha For Private And Personal Use Only
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkAa03 sU.9 'anujJAtasaMstArakagrahaNa' nAma 2 bhAvanAnirUpaNam 749 mAdhabIlatAdiparimaNDitavanavizeSaH, udyAnam-upavanam , kAnanaM sAmAnyakSopetaM vanam , vanam nagaradUra varttivanam , eteSAM yaH pradezaH sthAnaM tasya yo bhAgaH-eka dezastatra sthitaM ' ikkaDa ' 'DhADUMNa' iti bhASA prasiddhaM tRNavizeSaM vA-athavA 'kaDhiNagaM' kaThinaka= roisa' iti bhASA prasiddhaM tRNavizeSaH vA, yadvA-jaMtu gaM' jantukaM jalAzayotpannatRNavizeSam , vA-athavA 'paramerakuccakusaDabbhappalAlamyaga ballayapupphaphalatayappavAlakaMdamUlataNakaTasakkarAI' paramerakUrcakuzadarbhapalAlamUyakava khajapuSpaphalatvakamavAlakandamUlatRNakASThazarkarAdi, tatra-parAH tRNavizeSaH, merAHmuJjasarikAH kUrcAni yestRNavizeSaH bhitto seTikAvalepanArtha kUrcA (kU~cI) nirmIyante te tRNavizeSAH kuzA:- isvAkArAstRNavizeSAH, darbhAH dIrghAkArAH kuzAeva darbhA ucyante, palAlA=' puAla ' iti bhASAprasiddhaH, mUyakA' motigA' iti bhASA prasiddhastRNavizeSaH, valvajaH-darbhajAtIyazRNavizeSaH, puSaphala. tvabhavALakandamUlatRNakASThazarkarAH pratotAH, etA Adau yasya tattathoktaM 'jaM ArAma-mAdhavIlatA Adi se parimaMDita vanavizeSa meM, udyAna-upavana meM, kAnana-sAmAnya vRkSoM se yukta vana meM, vana-nagara se dUravartI jaMgala meM, arthAt ina sthAnoM ke pradezoM ke ekadeza meM, sthita (jaM kiMci) jo kucha (ikaI vA ) DhAhUMNa-tRNavizeSa, athavA (kaDhiNagaM vA) kaThinaka-roisa nAmaka tRNavizeSa, athavA (jaMtugaM vA) jaMtuka-jalAzaya meMutpanna hue jaMtuka nAma ke tRNavizeSa, (para-mera-kucca-kusa-DabbhappalAla-mUyaga-vallaya-puppha-phala-taya-ppavAla-kaMda-mUla-taNa-kaTThasakarAI ) para nAma ke tRNavizeSa, kuza nAmaka tRNavizeSa, darbhanAmaka tRNavizeSa, palAla nAmaka tRNavizeSa, motiMga nAmaka tRNavizeSa, valvaja-darbha-jAti kA tRNavizeSa, puSpa, phala, tvak-chAla, prvaalmAghavalatA AdithI AcchAdita vanamAM, udyAna-bAgamAM, kAnanasAmAnya vRkSothI yukta vanamAM, vana-nagarathI dUra AvelA jaMgalamAM, eTale ke te sthAne pradezamAMnA ye dezamA, sthita "jaM kiMci " | " ikkaDa vA" DhAme 2 ghAsa, atha"kaThiNagaM vA " hina-rAsa nAmanu me prAtuM dhAsa athavA "tugaM vA" tu4-4AzayamA peho thayesa tu nAmarnu ghAsa "para, mera, kuca, kusa, Dabbha, ppalAla, mUyaga, vallaya, puppha, phala, taya, pavAla, kaMda, mUla, taNa, kaTTha, sakarAI" 52 nAmarnu ghAsa, mera-muM nAmarnu ghAsa, kuza nAmanuM ghAsa, darbha nAmanuM ghAsa pelAla nAmanuM ghAsa, metiMga nAmanuM ghAsa, 16-mana tanuM ghAsa, puSpa, 37, (15-chAta, pravAsa-paNa, For Private And Personal Use Only
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 750 praznavyAkaraNasUtre kiMci' yatkiMcit 'sejjovahissa' zayyopadheH-zayyopakaraNasya 'aTThA ' arthAyahetave 'geNhai ' gRhAti, tat ' uggahe ' avagrahe AjJAyAm 'adiNNe' a. datte adattAyAm , arthAt tattadvastu svAmina AjJAyAmaprAptayAM satyAM 'geNhiuM' grahItuM sAdhUnAM 'na kappai ' na kalpate, 'je' yat-yasmAt kAraNAt ' haNihaNi' ahanyahani pratidinam ' uggahaM' avagraham aNuNNaviya' anujJApya yApya tattadvastu sAdhubhiH 'geNDiyavvaM ' grahItavyaM bhavati / upasaMharanAha-evam anena prakAreNa 'uggahasamiijogeNa' avagrahasamitiyogena-avagrahaH zayyopadhyartha tRNAdhAdAnasya tattatsvAmina AjJA tatra yA samitiH samyakpravRttistayA yo yogaH-saMbandhastena bhAvito yAsitaH ' aMtarappA' antarAtmA jIvo nityam , ' ahikarakoMpala, kanda, mUla, tRNa-sAmAnya tRNavizeSa, kASTha-lakar3I, zarkarAkaMkaDa, inameM se jisa kisI padArtha ko jo (sejjovahissa aTTAe geNhai ) zayyopakaraNa ke nimitta letA hai, parantu ( uggahe adiNNammi geNhiu na kappai) ina 2 vastuoM ke svAmI yadi una 2 vastuoMko lene kI AjJA nahIM dete haiM to sAdhuko ina vastuoMkA lenA nahIM kalpatA hai (je) isaliye jo (haNi haNi uggahaM aNuNNa vi ya geNhizavaM) pratidina una 2 vastuoM ko lene ke liye una2 vastuoMke svAmI kI AjJA sAdhu ko lenI cAhiye, aura AjJA prApta ho jAne para hI una2 vastuoM ko lenA caahiye| ( evaM uggahasamiijogeNa bhAvio aMtarappA niccaM ahikaraNa, karaNa kArAvaNapAvakammavirae dattamaNuNNAya uggaharuI bhavaha) isa prakAra se avagrahasamiti ke yoga se-zayyopadhike nimitta tattadvastuoM ke svAmI kI AjJA prAptakara tRNAdi ko ke lene meM samyak pravRtti ke sAtha saMbaMdha 44, bhUga, tR-sAmAnya ghAsa, 404-84i, 1421-443, te mAmAthI / 5] pArtha ne re " sejjovahissa aTThAe gehai " zayyA manAvavAnA sAdhana tarI cha, 5 " uggahe adiNNammi geNhiu na kappai" te te vastumAnA mAlika je te te vastuo levAnI rajA na Ape te sAdhuone te vastuo devI 465tI nathI. "je" tethI2 "haNi haNi uggahaM aNuNNaviya geNhiyavaM" prtidina te te vastuo levAne mATe te te vastuonA mAlikanI maMjUrI sAdhue khevana, bhane bhArI bhanyA pachI 04 te te paratu me devI . " evaM uggaha samiijogeNa bhAvio aMtarappA niccaM ahikaraNa, karaNakArAvaraNapAvakamma virae dattamaNuNNAya uggaharuI bhavai" mA prabhArI savaya samitinA yogyiizapadhine nimitte te te vastuonA mAlikanI AjJA meLavIne tRNAdikone For Private And Personal Use Only
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a03 sU07 'anuzAtasastArakagRhaNa'nAmara bhAvanAnirUpaNam 751 NakaraNakArAvaNapAvakammavirae ' adhikaraNakaraNakAraNapApakarmavirataH tatra adhi. karaNam-ananujJAtekaDAdInAmAdAnarUpaM sAvAkarma tasya yatsvayaM karaNam anyatazva kAraNam upalakSaNAdanumodanaM ca, etadrUpaM yatpApakarmatasmAd virato-nivRtto yaH sa tathoktaH, tathA- dattamaNuNNAyauggaharui' dattAnujJAtAvagraharuciH-dattasya-vastu svAminA vitIrNasya, anujJAtasya-grahaNArtha kathitasya tIrthakaragaNadharairAjJaptasya vA tRNAdivastunaH udgrahaH grahaNaM, tasmin ruciH abhiprAyo yasya sa tathoktaH, 'bhavai ' bhavati // suu07|| se, bhAvita huA jIva sadA sAvadhAnuSTAna ke karane, karAne aura usakI anumodanAjanya pApakarma se nivRtta banA rahatA hai / tathA dAtA se vitIrNa evaM tIrthakara gaNadhara Adi devoM dvArA grahaNa karane ke liye kathita ikkaDa Adi vastu ke grahaNa karane ke abhiprAya vAlA hotA hai| isa taraha usakI anujJAta saMstAraka grahaNarUpa dvitIya bhAvanA sadha jAtI hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isasUtra dvArA isa vrata kI anujJAta saMstAraka grahaNa nAmaka dusarI bhAvanA kA ullekha kiyA hai / isameM yaha spaSTa kiyA gayA hai ki sAdhu kA kartavya hai ki vaha zayyopakaraNa ke nimitta ArAma Adi sthAnoM ke kisI bhI bhAga se jo ikkaDa Adi vastue leve vaha unake svAmiyoM kI AjJA prApta kara hI leve| anyathA use adattAdAna grahaNa karane kA doSa lagegA jo isa mUlaguNa kI azuddhi kA kAraNa bnegaa| ataH jo zayyA saMstAraka ke nimitta ikkaDa Adi tRNavizeSoM levAnI samyapha pravRttinA vegathI, bhAvita thayela jIva sadA sAvavAnuSThAna karAvavAnA ane tenI anumodanA karavAnA pApakarmathI nivRtta rahyA kare che. tathA dAtA vaDe vitIrNa ane tIrthakara gaNadhara Adi deva dvArA grahaNa karavAne yogya kahela IkkaDa Adi varatu grahaNa karavAnA abhiprAyavALA thAya che. A rIte tenI anujJAta saMstArakagrahaNarUpa bIjI bhAvanA sAdhya bane che. - bhAvArtha-sUtrakAre A sUtradvArA A vratanI "anujJAta saMtAraka grahaNa nAmanI bIjI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa karyuM che. temAM e spaSTa karavAmAM AvyuM che ke sAdhunuM te kartavya che ke te zavyAnA sAdhana nimitte ArAma Adi sthAnonA kaI paNa bhAgamAMthI IkkaDa Adi je vastuo le te tenA mAlikanI rajA meLavIne ja le. nahIM te temane adattAdAna grahaNa karavAne deSa lAge che, je A mUlaguNanI azuddhinuM kAraNa banaze. tethI zayyA sastArakane nimitte IkaDa Adi prakAranA tRNa vizeSane prApta karavAne mATe je sAdhuo tenA mAlikanI For Private And Personal Use Only
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 752 praznavya karaNasUtre atha tRtIyAM bhAvanAmAha-' taiyaM ' ityAdi mUlam-taiyaM pIDhaphalagasejjAsaMthAragaTyAe rukkhA na chidiyanvA, na ya cheyaNa bheyaNeNa ya sejA kAriyaThavA, jasseva uvassae vasejjA, seja tattheva gavesejjA, na ya visamaM samaM karejjA, na ya nivAyapavAyaussugattaM, na DaMsamasagesu khubhiyavvaM, aggIdhUmo ya na kaayvvo| evaM saMjamabahule saMvarabahule saMbuDabahule samAhibahule dhIre kAeNa phAsayaMte sayayaM ajjhAgajutte samie ege carejja dhammaM, evaM samiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA niccaM ahikaraNakaraNakArAvaNapAvakammavirae dattamaNunnAya uggaharUI // sU0 8 // ___TIkA-'taiyaM tRtIyAM zayyAparikarmavarjanarUpAM bhAvanAmAha-tatra-pIDhaphalagasejjAsaMthAragaTTayAe' pIThaphalakazayyAsaMstArakAryatAyai-tatra-pIThaMbAjoTa' ko prApta karane ke liye unake svAmIyoM kI AjJA prAptakara una 2 vastuoM ko letA hai vaha isa dvitIya bhAvanA kA pAlaka hotA hai| isa taraha ke vicAra se jo sAdhu apanI pravRtti karatA hai vaha adhikaraNa karaNa kAraNa pApakarma se nivRtta banakara isa vrata ko isa bhAvanA dvArA sthira karane vAlA ho jAtA hai / / suu07|| ___ atha sUtrakAra isa vrata kI tRtIya bhAvanA ko kahate haiM-'taiyaM pIDhaphalaga.' ityaadi| TIkArtha-( taiyaM) isa vrata kI tIsarI bhAvanA zayyAparikarmavarjanarUpa hai| vaha isa prakAra se hai-(pIDhaphalagasejjA saMthAragaTTayAe) AjJA laIne te vastuo grahaNa kare che teo A bIjI bhAvanAnA pAlaka hoya che. A prakAranA vicArathI je sAdhu pitAnI pravRtti kare che te adhikaraNa karaNukAraNa pApakarmathI nivRtta thaIne A vratane A bhAvanA dvArA sthira karanAra banI jAya che. A sUTa 7 che. have sUtrA2 2 // pratanI cI bhAvanA matAva cha-"taiya pIDhaphalaga" tyAdi TI--" taiya" ma! pratanI zrI mAna " zayyAparibhavana" nAmanI cha ta 2aa pramANe cha-" pIDhaphalagasejjAsaMthAragaTTayAe " pI3-mAle, For Private And Personal Use Only
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a3 sU08 zayyAparikarmavajana'nAmakatRtIyabhAvanAnirUpaNam753 iti bhASA prasiddha, phalAH= pATa' iti bhASA prasiddhaH, zayyA zarIrapramANA, saMstArakAH sArddhahastadvayapamANa AsanavizeSaH, tadartha skvA' vRkSAH 'chidiyavyA' chettavya / ' na ya' na ca ' cheyaNabheyaNeNa ' chedanabhedanena chedanaM tadbhUmyAzritakSANAM kartanam , bhedana gApANAdInAM dvidhAkaraNam , anayo samAhAraH tena tathoktena ca ' sejjA' zayyA ' na kAriyanA' na kArayitavyA paraH / tathA ' jasroSa' yasyaiva gRhapateH ' upassae' upAzraye asato 'vasejjA' vaset , / tattheva / tatraitra 'senja' zayyAM---zayanIyaM 'gavesejnA' gaveSayetkuryAdityarthaH / ca-punaH 'naya vi samaMsA karejA' viSamAM bhUmi samAM kuryAt / 'na ya ' na ca 'nivAyapavAyaussugattaM ' nivAtapravAtotsukatvam-nivAtaM-nirvAtasthAnam , pAtaM aSTamAyuyAnam , tatra-utsukatvam utsukatAM ' na karejjA' poTa-bAjoTa, phalaka-pATa, zaNyA-zarIrapramANa, saMstAraka-DhAI hAthapramAga AsanavizeSa, sAdhu saMbaMdhI ina vastuoM ko banavAne ke nimitta (rUkhA na chidiyacA ) vRkSoM ko nahIM kATanA caahiye| aura (na ya cheyaNa-bheyaNeNa sejjA kAriyavyA) na unake chedana, bhedana se zayyA karavAnI cAhiye / vRkSoM kA kaTavAnA isakA nAma chedana hai aura unakA phaDavAnA isakA nA bhedana hai| tathA (jasseva uvassae vasejjA sejjatatheva gavesejjA) jisa gRhapati ke ( uvassae) upAzraya meM-vasatisthAna meM sAdhu (basejjA) base-rahe, (tattheva) vahIM para arthAt-usI makAna mAlika se athavA usI vastI se (sejjaM gavejjA) zayyA kI gaveSaNA kare na ya visamaM samaM karejamA) vahAM kI bhUmi ko yadi vaha viSama-UMcI nIdI hIye no use sama-ekasI na kare, aura (na ya nivAya poya ussugara ) na vaha niryAta sthAna kI tathA pravAta sthAna kI 54-pATa, zalyA-zarIrapramANa, sastA24-2DhI hAyanA bhAnuM se mAsana, mAhi sAdhune 75ye thI manAvAne bha.2 " rukkhA na chidiyavvA" vRkSone 45i ne nahI, ane " na ya cheyaNa bheyaNeNa sejjo kAriyavvA" tabhana chedAvI bhedAvIne zayyA karAvavI joie nahIM. vRkSone kapAvavA eTale temanuM chana bhane tabhane sapA tenu nAma lehana cha, tathA " jasseva uvassae vasejjA sejja tatva gavesejjA" 2 tinA " uvassae" upAzrayamA vasatisthAnamA sAdhu " vasejA" pase-27, "tattheva" tyAMta bhAnamA pAsethI athavA te pastImAthI "sejja gavesejA" zayyAnI gaveSA 42 " na ya visarga samaM karejA" na tyAMnI bhIna viSama-thI nIyI DAya to tene mesarajI na ane " na ya nivAya pavAya ussugattaM" For Private And Personal Use Only
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 754 praznavyAkaraNasUtre na kuryAt / ayaM bhAvaH-zItattauM nirvAtasthAnasya grISmattauM savAtasthAnasya vAJchAM na kuryAt / iti / ' na ya ' na ca ' usamagesu ' daMzamazakeSu satsu 'khubhiyavvaM ' zobhitavyam , daMzamazakAdInAmupadrave satyapi zobho na kartavya iti bhaavH| tathA' aggIdhmo ya' agnidhUmazca-daMzamazakAdInAM nivAraNArthamagnidhUmo vA 'na kAyavyo ' na kartavyaH / evam-uktarUpeNa 'saMjamabahule ' saMyamabahulA saMyamaH SaT kAyarakSaNalakSaNaH, sa bahula:=pracuro yasya satathoktaH, tathA-saMvarabahule' saMvara bahula:=saMvarayANAtipAtAyAsrabadvAranirodhaH, sa bahula: pracuro yasya satathoktaH, tathA-" saMbuDabahule ' saMtabahulaH saMhataM kaSAyendriyajayaH, tad bahulaM pracuraM yasya sa tathoktaH, taza- samAhibahule' samAdhibahula: samAdhiH-cittasvAsthya, sa bahulaH pracuro yasya sa tathoktaH, etAdRzo 'dhIre dhI: akSobhyaH 'kAraNa' kAyena 'phAsayaMte' spRzan-parIpahAn sahamAnaityarthaH, tathA-'sayayaM' utsukatA-bhAvanA rakhe arthAt zItaRtu meM nirvAtasthAna kI aura grISma RtumeM havAdAra sthAna kI icchA na kare / tathA-(na DaMsamasagesukhubhiyavvaM ) Thahare hue sthAna meM daMzamazaka Adi kA upadrava hove lo usase usako kSubhita nahIM honA caahiye| aura (aggI dhUmo na kAyayo) na usa sthAna para una daMzamazaka Adi ko bhagAne ke nimitta agni vA dhUA~ karavAnA caahiye| (evaM) isa prakAra kI pravRtti rakhane se ( saMjamaballule) SaTkAya rakSagarUpa saMyama kI pracura mAtrA se yukta saMyama bahula, tathA (saMbara bahule ) prAgAttipAta Adi Atraya dvAra ke nirodha rUpa saMvara kI pracura mAtrA se sahita hone ke kAraNa saMvara bahula, tathA ( saMvuDabahule ) kaSAya aura indriyoM ke jItane rUpa saMvRta kI pracura mAtrA se rahita hone ke kAraNa saMvRtabahule, tathA te niryAta sthAnanI ke pravAtasthAnanI utsukatA rAkhe nahIM, eTale ke ziyALAmAM pavana vinAnA sthAnanI ane unALAmAM havA Ave tenA pAnanI teNe IcchA 42vI nahI. tathA "na DaMsamasagesu khubhiyavyaM" temane thAlamAna sthAnamA isa, bha202 mAhinI 52 DAya to tathA teNe kSoma pAma nahI. mane " aggI dhUmo na kAyavyo" tamAze te isa, bha272 pAhine nsaa| bhATe te sthAnamA mani dhumA! 42 2 nahI. " evaM" mA 52nI pravRtti rAmapAthI " saMjama bahale" 7415 21535 sayabhanI satyata mAtrAthI yuta sayabhamata tathA "saMbarabahule" prAtipAta mAnapAna ni2|635 saranI ghaNI mAtrAthI yukta hAvAne 122 12mAisa, tathA 'saMbuDabahale" kaSAya ane indriyone jItanAra saMvRtanI ati adhika mAtrAthI mukta hovAne For Private And Personal Use Only
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org , " sudarzinI TIkA a03 bhU08 ' zayyAparikarmavarjana' nAmaka tRtIya bhAvanA nirUpaNam 755 satatam - nirantaram, ' ajjhaSpajjhANajutte ' adhyAtmadhyAnayuktaH = trAtmAnamadhikRtya adhyAtmam=AtmAlambanarUpaM yaddhyAnaM tena yuktaH = samanvitaH, tathA - ' samie ' samitaH samitibhiryuktaH ' ege ekaH = ekAkI rAgadveSarahitaH, 'dhammaM dharma= zrutacAritralakSaNa' carejja' caret = Acaret / upasaMharannAha - ' evam ' prakAreNa 'sijjAsamijogeNa zayyAsamitiyogena bhAvito'ntarAtmAnityam, 'ahnikaraNa karaNakarAvaNapAvakammacirae' adhikaraNakaraNa kAraNapApakarmavirataH - adhikaraNaM= zayyAparikalpanArthaM vRkSAdInAM chedanamedanarUpaM yatsAvadyaM karma, tasya yatsvayaM karaNam, anyatazca kAraNaM upalakSaNatvAdanumodanaM ca tadrUpaM yatpApakarma tato virato= nivRtto yaH sa tathoktaH, tathA - dattAnujJAlAvagraharuciH = dattAnujJAtaiSaNIya pIThaphaLakAderupabhogakArI bhavati // 8 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( samAhibahule ) citta kI svasthatArUpa samAdhi kI pracura mAtrA se sahita hone ke kAraNa samAdhi bahula, banA huA vaha sAdhu ( phAsayaMtekAeNadhIre ) parIpar3oM ko sahate hue zarIra se dhIra - akSobhya banA rahatA hai| tathA ( sayayaM ajjhaSpajjANajutte ) nirantara AtmAvalambana rUpa dhyAna se yukta banA huA vaha sAdhu ( samie) pAMca samiti ke pAlana se (eMge ) akelA rAgadveSa rahita hokara (dhammaM carejja) zrutacAritrarUpa dharma kA AcaraNa karatA rahatA hai ( evaM ) isa prakAra se ( sejjAsa mijogeNa ) zayyA samiti ke yoga se (bhAvio aMtarappA ) bhAvita jIva ( nicca) nitya ( ahikaraNakaraNakAraNapAvakammahuA fare) vyAparikalpanArtha vRkSAdikoM ke chedana bhedana rUpa sAvadha anuchAna ke karane dUsaroM dvArA karAne tathA anumodanA rUpa pApakarma se nivRtta CC " arge sa MvRtamahula, tatha! samAhibahu " cittanI svasthatArUpa samAdhithI atya Mta prabhANubhAM yukta hovAne araNe sabhAdhiNaDusa, manesa te sAdhu " phAsayaMte kAeNadhIre" parISahone sahana ustA ustAM zarIrathaM dhIra-kSolarahita rahe che tathA " saya ajjhapajjAjutte " niraMtara AtbhAvasana dhyAnathI yukta maneba te sAdhu " samie " yAMtha samitinA bhAsanazI " ege " bheDo rAgadveSa rahita thAne " dhammaM careja" zrutathAstriya dharmanu bhayara aryA 43 che " evaM " yA rIte "sejjA samii jogeNa" zayyAsabhitinA yogathI "bhAvio atarappA" lAvita thayesa 1 " nicca" nitya " ahikaraNa karaNakAraNa pAvakammavirae" shyyaaparikalpanAthe vRkSAtinA chedana bhenarUpa sAvadya anuSThAna karatAM, khIjA pAse karAvatAM tathA anumedanArUpa pApakarmathI nivRta thai jAya che. tathA dattam (4 For Private And Personal Use Only
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 756 praznavyAkaraNasUtre ho jAtA haiM / tathA ( dattamaNuSNAya uggaharuI bhavai ) dattAnujJAtAvagraharucivAlA- dattAnujJAtaiSaNIya pITha phalaka AdikA upabhogakArI hotA hai| bhAvArtha- sUtrakAra ne isa sUtra dvArA vyAparikarmavarjana nAmaka tIsarI bhAvanA kA spaSTI karaNa kiyA hai| unhoM ne isa meM yaha samajhAyA hai ki jo sAdhu isa bhAvanA ko bhAtA hai- sevana karatA hai-usakA kartavya hai ki vaha apane nimitta kATe gaye vRkSa se bane hue pITha phalaka Adi ke upabhoga karane kA parityAga kara deve / tathA jisa gRhapati ke yahAM vaha Thahare vahIM para arthAt usI makAna mAlika se athavA vastI se vaha apanI zayyA kI gaveSaNA kreN| yadi vahAM kI bhUmi nIcI U~cI hove to vaha use sama na kre| yadi garmI ke samaya meM kisI gRhapati kI vasatI meM Thaharane kA avasara prApta huA ho aura vahAM havA Ane kA sAdhana na ho to vaha savAta sthAna kI cAhanA na kare tathA yadi zItaRtu meM kisI gRhapati ke yahAM yA kisI upAya Adi meM Thaharane kA maukA A gayA hove aura vaha sthAna savAta ho to use nirvAtasthAna kI kAmanA nahIM karanI cAhiye / daMzamazaka pIDita kareM bhItaubhI use kSubhitacita nahIM honA cAhiye aura na unheM bhagAne kA use koI upAya hI vicAranA yA karanA caahiye| isa taraha se vaha guNNAyAharu bhavai " dattaH'nujJAtAvagraha rucivALo-dattAnujJAtaiSaNIya pITha, phalaka Adino upabhogakartA bane che. bhAvA--sUtrakAre A sUtradvArA zayyAparika vana nAmanI trIjI bhAvanAnu spaSTIkaraNa karyuM che. temaNe temAM e samajAvyuM che ke je sAdhu A bhAvanAnuM sevana kare che, tenuM kartavya e che ke te peAtAne nimitte kapAyela vRkSamAMthI banAvela pIDa, phalaka Adino upabhAga karavAne parityAga kare. tathA je gRhapatine tyAM te utare tyAM ja eTale ke e ja makAnamAlika pAsethI athavA vastInAMthI te pAtAnI zamyAnI gaveSaNA kare. jo tyAMnI jamIna UMcI nIcI hoya teA tene samatala na kare. jo unALAnI RtumAM koi gRhapatinA AvAsamAM thAbhavAnI jarUra paDI hoya ane tyAM havA AvavAnI vyavasthA na hAya tA te havA Ave tevA sthAnanI icchA na kare tathA je ziyALAmAM koi gRhapatine tyAM athavA kAI upAzraya AdimAM utaravAnA avasara Ave ane te sthAnamAM pavana AvatA hAya te teNe patrana na Ave evA sthaLanI icchA joIe nahI. DAMsa, macchara Adi satAve te paNa teNe cittamAM kSobha pAmaveA joIe nahIM. ane tene nasADavAnA teNe vicAra ke upAya karavA joie For Private And Personal Use Only
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a 3 sU09 'anujJAtabhakta' nAmakacaturthI bhAvanA nirUpaNam 757 caturthI bhAvanAmAha--' cautthaM ' ityAdi / mUlam - cautthaM sAhAraNapiMDavAyalAbhe sai bhoktavvaM, saMjaeNa samiyaM, na sAgasUvAhiyaM, na khaddhaM, na vegiyaM, na turiyaM, na ghavalaM, na sAhasa, na ya parassa pIlAkaraM sAvajjaM / taha bhottavvaM jaise taiyaM vayaM na sIyai sAhAraNapiMDavAyalAbhe suhumaM adiNNAdANaviramaNavayaniyamaNaM, evaM sAhAraNapiMDavAyalAbhe samiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA NiccaM ahikaraNakaraNakArAvaNapAvakammavirae dattamaNunnAya uggaharuI || sU09 // TIkA- ' cautthaM ' caturthIm anujJAtabhaktAdibhojanalakSaNAM bhAvanAmAhatatra - 'sAhAraNa piMDavAyalAbhe ' sAdhAraNapiNDapAtalA sAdhAraNa:-kalpanIya usAdhu saMyama bahula Adi hokara parISaha aura upasargoM se aDola banatA huA zruta cAritra rUpa dharma kI ArAdhanA meM sAvadhAna bana jAtA hai / isa taraha zayyAparikarmavarjana rUpa zayyAsamiti ke yoga se bhAvita AtmA zayyAparikalpanArtha vRkSAdikoM ke chedana bhedana Adi rUpa sAvadha karma ke karane karAne aura anumodanAjanya pApakarma se baca jAtA hai / aura isa tRtIya bhAvanA kA pAlaka ho jAtA hai || sU0 8 // aba sUtrakAra cauthI bhAvanA ko pradarzita karate haiM---' catthaM sAhAraNa0' ityAdi i TIkArtha - (utthaM ) cauthI bhAvanA anujJAtabhaktAdi bhojanarUpa hai jo isa prakAra hai - ( sAhAraNa piMDavAyalA bhe saha) ucca nIca kula se nahI. A rIte te sAdhu sayamakhaDula, savarakhaDula Adi thaIne parISaho tathA upasargo sAme acaLa banIne zrutacAritrarUpa dharmanI ArAdhanAmAM sAvadhAna banI jAya che. A rIte zayyAparika vajranarUpa zayyAsamitinA ceAgathI bhAvita AtmA zayyA parikalpanAthe vRkSAdinA chedana bhedana AdarUpa sAvadya kama karA vavAthI ane anumodanAjanya pApakamathI bacI jAya che ane A bhAvanAnA pAlaka thaI jAya che. ! sU. 8 / have sUtrabhara yothI lAvanA atAve che -" cautthaM sAhAraNa " ityAdi. " cautthaM " thothI lAvanA anujJAta latAhi loTana 35 che. te yA prabhA che " sAhAraNa piMDavAyalAbhe saha " ucca nIca kuLamAMthI ka2e tevI bhikSA tathA For Private And Personal Use Only
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre ccAvacakulagrAhyo yaH piNDapAtaH bhikSA, upalakSaNAd vastrapAtrAghanyopadhirapigRhyate, tasya lAbhaH = dAyakAtmAptistasmin -- sai ' sati 'saMjaeNa' saMyatena= sodhunA ' bhottavvaM bhoktavyam = paribhoktavyaM / ' bhoktavyam ' ityagre'pi sarvatra yojyam , kathaM bhoktavyam ? ityAha- sabhiyaM ' samyak = adattAdAnaM yathA na bhavati tathetyarthaH / samyaktvamevAha-' na sAgambahiyaM ' na zAkampAdhikaM bhoktavyam / zAkampAdhike bhojane kRte sati pramANAdadhikAhAro bhavati, tenAdattAdAnadoSApatirbhavati, tathA ' khaddhaM ' pracuraM bhoktavyam / ' na vegiyaM' na vegitaM vegayuktaM vegena grAsa mukhe prakSipya bhoktavyam, 'na turiyaM tvaritaM tvarAyuktaM grAsasya gilane zIghratAM kRtvA bhoktavyam / tathA-na 'cavalaM ' capalaM hastagrIvAdikAya, kalpanIya bhikSA tathA vratapAtra Adi upadhi kA lAbha hone para (saMjaeNaM bhottavvaM muni ko use apane khAne Adi ke upayoga meM lenA cAhiye / sAdhu ko AhAra kisa prakAra se kaisA lenA cAhiye sUtrakAra aba isa bAta ko kahate haiM-(samiyaM) adattAdAna kA doSa na lage isa prakAra se yatanA rakhate hue (na sAga sUvAhiyaM) zAka aura dAla ko adhikatA ke sAtha bhojana nahIM karanA cAhiye-arthAt-zAka aura dAla kI adhikatA vAlA bhojana pramANa se adhika khA liyA jAtA hai, isaliye battIsa grAsa lene kI apekSA bhojana meM adhikatA Ane se sAdhu ko adattAdAna doSa kI Apatti AtI hai| (na khaddhaM ) ucita mAtrA meM bhI dAla zAka ke sAtha pracura mAtrA meM AhAra nahIM karanA caahiye| tathA (na vegiyaM) jaldI2 utAvalI ke sAtha bhI bhojana nahIM karanA cAhiye / tathA (na turiyaM) tvagayukta hokara grAsa ke gilane meM 12 pAtra mA pdhin| sAla tai "saMjaeNaM bhottaccha" bhuniye te pAtAne mATe khAvA AdinA upayogamAM levuM joIe. have sUtrakAra e vAta batAve che ke munie bhajana kevI rIte khAvuM joIe ane kevuM na khAvuM joIe. "samiyaM " mattAnana doSa nAge te pramANe yatana pU: " na sAgasUvahiyaM " zAka ane dALanI adhikatA vALuM bhejana karavuM nahI, eTale ke zAka ane dALanI adhikatA vALuM bhejanuM pramANamAM vadhAre khavAya che, te kAraNe batrIza pAsa 420i mAna dhAre devAthI sAdhune mahattahAna 5 na cha. " na khalu " pramANamAM dALa zAkanI sAthe vadhAre pramANamAM paNa AhAra levo joIe nahI, tathA "na vegiyavvaM" na hI 5thI pAna 2 nahI, tathA "na tu. riya"121 sahita ujiye| gaNe tApAmA 5 arIna 57 lona nahI 427 For Private And Personal Use Only
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU09 'anujJAtabhaka'nAmakacaturthIbhAvanAnirUpaNam 759 cAlanarUpacApalyayuktaM bhoktavyam / na sAhasam-apratilekhitaM bhoktavyam , tathA'na ya' na ca 'parassa ' parasya ekendriyAdeH ' pIlAkaraM' pIDAkara ' sAvajja' sAvaya sacittaM bhoktavyam , evamupalakSaNAdvapAtrAdiparibhogo'pi graahyH| tarhikathaM bhoktavyam ? ityAha | ' taha bhoktavyaM' tathA bhoktavyaM 'jaha' yathA 'se' tasya saMyatasya ' taiyaM ' tRtIyaM 'vayaM ' vrataM adattAdAnaviramaNarUpaM 'nasIyai' na sIdati-na nazyati yathA-adattAdAnaviramaNarUpaM vrataM na vinazyettathA bhoktavyamityarthaH, 'sAhAraNapiMDavAyalAbhe sAdhAraNapiNDapAtalAme sati ' muhumaM' sUkSma dunirIkSam ,-pUrNarUpeNetyarthaH, ' adiNNAdANaviramaNavayaniyamaNaM' adattAdAnavirazIghratA karake bhojana nahIM karanA caahiye| tathA (na cavalaM) hAtha, gardana Adi avayavoM ko calAte hue bhojana nahIM karanA cAhiye / tathA na sAhasaM apratilekhita bhojana nahIM karanA caahiye| aura (na ya parassa pIlAkaraM sAvajja) ekendriyAdika jIvoM ko pIDA kAraka sAvadya-sacitta-bhojana na karanA caahiye| isI tarahase vastra pAtrAdikake paribhoga meM bhI yahI bAta samajha lenI cAhiye / to phira kaise bhojana karanA cAhiye ? isa bAta ko aba sUtrakAra prakaTa karate haiM, ve kahate haiM ki (se) usa saMyata ko ( taha bhottavyaM ) isa prakAra se bhojana karanA cAhiye ki (jaha ) jisase (taiyaM vayaM) anattAdAnavirataNarUpa tIsarA vrata ( na sIyai ) naSTa na hove (sAhAraNapiMDavAyalAbhe ) isa taraha pUrvokta sAdhAraNa kalpanIya-piMDapAta-bhikSA kI prApti hone para (suSTumaM) sUkSma rUpa se arthAt-pUrNarUpa se (adiNNAdANaviramaNavayaniyamaNa) isa naye. tathA "nacavalaM" sAtha, 31 mA avayavAna sAta auqan 55 na 42 me nahI. tathA "naHsAhasaM" maprati sebhita sona na 427 naye nahI. mane "na ya parassa pIlAkara sAbajaM" mendriya mAvAne pIDA kAraka sAvadya-sacitta-bhajana na karavuM joIe. e ja rIte vastra, pAtra AdinA paribhegamAM paNa e ja vAta samajI levI. te pachI kevuM bhejana karavuM joIe? te vAtane pragaTa karatAM sUtrakAra kahe che ke "re" te saMte "taha bhottavva '' 2AL prabhA - 42 ne me. " jaha" yA " taiyaM vayaM" mahattAhIna vi2bhae 35 vI ta "na sIyai, naTa na thAya "sAhAraNapiMDavAyalAbhe " 20 zata pUrvAta sAdhAraNa panIya vipAta-bhikSAnI prati tai " suhumaM " sUkSbha35 22, 5933 " adiNNAdANaviramaNavayaniyamaNa" mahattAna virama ta 52 niytr-mdhi|2 For Private And Personal Use Only
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 760 praznavyAkaraNasUtre maNavrataniyamanam adattAdAnaviramaNavratasya yaniyamanaM-niyantraNaM tad bhavati / evam anena prakAreNa ' sAhAraNapiMDavAyalAbhasamiijogeNa ' sAdhAraNapiNDapAtalAbhasamitiyogena-sAdhAraNapiNDapAtalAbhe yA samitiH- samyakpravRttiH tasyA yogena-sambandhena bhAvito'ntarAtmAnityaM sadA adhikaraNakaraNakAraNapApakarmavirataH =adhikaraNasya ananujJAtabhaktAdibhojanalakSaNasAvadyakarmaNoyatkaraNaM kAraNamupalakSa. NatvAdanumodanaM ca tadeva yatpApakarma tato virato-nivRttaH, dattAnujJAtAvagraharuci bhavati / etad vyAkhyA pUrvaadvijJeyA / ma 9 // adattAdAnaviramaNa vrata para niyaMtraNa-adhikAra ho jAtA haiN| (evaM) isa prakAra se (sAhAraNapiMDavAyalAbhe) sAdhAraNapiMDapAtalAbha meM (samiijogeNa ) samyak pravRtti ke saMbaMdha se (bhAvio aMtarappA) bhAvita antarAtmA (nicca ) nitya-sadA (ahikaraNa karaNakArAvaNapAvakammavirae) ananujJAta bhaktAdi bhojanarUpa sAvadyakarmake karane, karAne aura usakI anumodanArUpa pApakarmase virata ho jAtA hai / aura (dattamaguNNAya uggaharuI bhavai) dattAnujJAta avagraha meM rucizAhI ho jAtA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA adattAdAnaviramaNa vrata kI cauthI bhAvanA ko kahate hai| isa kA nAma anujJAtabhaktAdi bhojana hai| sAdhu ke liye dAtA dvArA kalpanIya zikSA atharA upadhi kI prApti ho jAne para use kisa taraha se apane upayoga meM lAnA cAhiye isakA isameM vicAra kiyA gayA hai| AhAra ke vicAra meM sAdhu ko dAla zAka kI adhikatA ke sAtha meM AhAra karane kA tyAga kahA gayA ya ya . " evaM24[ prAre " sAhAraNa piMDavAyalAbhe" sAdhA26 mikSAnI prApti thatai " samiijogeNa" sabhya prvRttin| yogI, " bhAvio aM. tarappA" mAvita bhatarAtma! " niccaM" nitya " ahikaraNakaraNakArAvaNapAva kammavirae " mananujJAta extiler 35 sAyama 421AthI, 4211pAthI, bhane tenI manumahinA 35 5 / 54 thI bhuta tha jaya che. mAne "dattamaNuNNAya. saggaharui bhavai " ttAnujJAta apayamA ruthivAnI 2014 cha. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA adattAdAna viramaNa vratanI cothI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa karyuM che. te bhAvanA anujJAta bhaktAdi bhejana nAmanI che. dAtA dvArA sAdhune kaheze tevI bhikSA athavA upadhinI prApti thaI jAya tyAre tene kevI rIte te pitAnA upayogamAM levI joIe te bAbatane A bhAvanAmAM vicAra karavAmAM AvyuM che. vadhAre dALa zAka sAthe AhAra levAne sAdhue For Private And Personal Use Only
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a03 sU0 5 paJcama 'vinaya ' bhAvanAnirUpaNam paJcamI bhAvanAmAha-- paMcamaM ' ityAdi mUlam-paMcamaM sAhamliesu viNao pauMjiyavo / uvagaraNa pAraNAsu viNao pauMjiyavvo, vAyaNapariyaNAsu viNao pauMjiyanyo / dANaggahaNapucchaNAsu viNao puNjiyvvo| nikkhamaNapavesaNAsu viNao pauMjiyavyo / aNNesu ya evamAiesu vahasu kAraNasaesu viNao pauMjiyabbo / biNao vi tabo, tavo vidhammo, tamhA viNao pauMjiyavvo gurusu sAsu tavalisasu ya / evaM viNaeNa bhAvio bhavai aMtarappA niccaM ahikaraNakaraNakArAvaNapApakammavirae dattamaNuNNA ya uggaharuI // sU0 10 // hai, kyoM ki aisA AhAra pramANa se adhika kara liyA jAtA hai, jisase adattAdAna kA doSa AtA hai| AhAra karate samaya isa bAta kA vizeSa dhyAna rakhanA yogya hai ki hAtha, paira, gardana Adi avayava anAvazyaka rUpa se na caleM / AhAra karate samaya AhAra jaldI 2 se na kiyA jaave| grAsa jaldI 2 se na gilA jAve / ekendriyAdika jIvoM ko bAdhAkArI AhAra-sacitta AhAra na liyA jaave| tAtparya kahane kA yaha hai ki adattAdAnaviramaNata naSTa na ho isa prakAra se sAdhu ko AhAra karanA caahiye| isa taraha kI pravRtti se isa vrata para pUrNa rUpa se niyaMtraNakAbU ho jAtA hai| vaha sAdhu ananujJAta maktAdi bhojana rUpa sAvadhakarma ke karane,karAne aura anumodanArUpa pApakarma se virata bana jAtA hai |suu09|| tyAga karavuM joIe evuM temAM darzAvyuM che, kAraNa ke te AhAra vadhAre pramANamAM levAya che tethI sAdhune adattAdAnane deSa lAge che. AhAra karatI vakhate e vAtanuM khAsa dhyAna rAkhavuM joIe ke hAtha, paga Deka Adi avaya bIna jarUrI rIte hAle cAle nahIM. AhAra karatI vakhate jhaDapathI AhAra levo joIe nahIM, keLiye jaldI gaLAnI nIce utare nahIM. e kendriyAdijIne pIDAkArI AhAra-acitta AhAra leve joIe nahIM. e kahevAnuM tAtparya e che ke adattAdAna viramaNa rUpa naSTa na thAya te prakAre sAdhue AhAra kare joIe . A prakAranI pravRttithI A vrata para saMpUrNa rIte aMkuza AvI jAya che. te sAdhu anayjJAna bhaktAdi bhejanarUpa sAvadha karma karatA, karAvatA ane anamedanA thatAM pApakarmathI mukta thaI jAya che ! sU. 9 ! pra0 96 For Private And Personal Use Only
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 762 praznavyAkaraNasUtre TIkA---'paMcama' pazcamI vinayabhAvanAmAha- sAhammiesu' sArmikeSu paryAyajyeSThaM 'viNao' vinayaH / pauMjiyavyo' prayoktavyA-karaNIyaH / tthaa| uvagAraNapAraNAmu' upakAragapAraNayo tatra-upakAraNaM svaparayorupakArakaraNaM, tatra-svasya saMyamapAlanena, parasya glAnAdyavasthAyAM vaiyAratyAdi karaNena, pAraNA tapasaH pAraNA zrutasya pAragamale vA pAraNA. tayoHvinayaH prayoktavyA-dvayorapi mRdusvAbhAvatamA sthAtavyamityarthaH, tathA- bAyaNapariyaTTaNAsu' vAcanApavinanayodhAcanA sUtragrahaNam , parivartanA-tasyaivaguNanam , tayoH vinayaH bandanAdila aba sUtrakAra pAMcavIM bhAvanA ko karate haiM-'paMcama sAhammiesu' ityaadi| ___TIkArtha-(paMcamaM ) isa bala kI pAMcavIM bhAvanA vinaya hai-jisakA svarUpa isa prakAra se hai-(sAhammie viSayo pajiyavyo) apane samAna dharmavAloM meM jo dIkSA paryAya kI apekSA jyeSTha haiM unameM vinaya vRtti rakhanI caahiye| tathA ( uvagAraNapAraNAsu viNao pajiyavyo) sva aura para ke upakAra karane meM aura pAraNA karane meM vinaya rakhanA cAhiye, saMyama kI ArAdhanA karanA yaha nija kA upakAra karanA hai aura glAna Adi avasthA meM anya sAdhu kA vaicAtya Adi karanA yaha para kA upakAra karanA hai, tapasyA kA pAraNA karanA athavA zruta ke pAra pahU~canA yaha pAraNA hai ina donoM sthitiyoM meM mRdu svabhAva se rahanA yahI upakAraNa pAraNA kA vinaya karanA hai| isI taraha (vAyaNapariyadRNAsu ) sUtra kI vAcanA meM aura usake parivartana karane meM svAdhyAya ve suutr|2 pAyI bhAvanA matAve -" paMcamaM sAimmiesu" tyAha " paMcama" mA pratanI pAyabhI mAnA vinaya cha, 24 2535 21 // prabhArI cha.-" sAhammiesu viNao pajiyavyo" potAnI sabhI sImAre dakSA paryAyanI apekSA e meTA hoya temanA para vinayavRtti rAkhavI joIe. tayA " svagAraNapAraNAsu viNao uuMpa jiyayo" sva bhane 52n| 54 // 4 karavAmAM ane pAraNAM karavAmAM vinaya rAkhavo joIe. saMyamanI ArAdhanA karavI te pitAne upara upakAra karyo gaNAya che ane glAna Adi avasthAmAM anya sAdhuonuM vaiyAvRtya-vaiyAvaMca-karavI te paranA upara upakAra che. tapanuM pAraNuM karavuM athavA kRtane pAra pahoMcavuM te paNa pAraNuM che. e bane sthitimAM mRdu svabhAvathI rahevuM te ja pAraNAne vinaya karavAnI rIta cha. 1 zate " vAyaNapariyaNAsu" sUtranI vAyanAmA bhane tenu parivartana 42vAbhAM-svAdhyAya 42vAmA sAdhu "viNa pajiyaco , 41 For Private And Personal Use Only
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TokA a03 sU010 'vinaya' nAmakapaJcamabhAvanA svarUpanirUpaNam 763 kSaNaH prayoktavyaH / tathA-' dAgaggahaNapucchaNAsu' dAnagrahaNapacchanAsu dAnaM labdhasthAnAde glAnAdibhyo vitaraNat, grahaNam pareNa dIyamAnasyaivAnnAderyahaNam, pracchanA = vismRtamutrArthaviSaye praznaH, etAsu ' viNao ' vinayaHdAna grahaNayo gurvA jJAlakSaNaH, maccanAyAM vandanAdirUpaH prayoktavyaH / tathA -- nikkhamaNapavesaNAsu' niSkramaNamavezanayoH = gamanAgamanayoH vinayaH = gamane AvazyakIrUpaH Agamane naiSedhikIrUpaH prayoktavyaH, kiM bahunA ' aNsu ya' anyeSu ca ' evamAiesa' evamAdikeSu = evaMvidheSu bahuSu ' kAraNasarasu' kAraNazateSu vinayaH prayoktavyaH / kasmAtkAraNAd vinayaH prayoktavyaH ? ityAha- ' viNaovi vinayo'pi tapaH- na kevalamanazanAdikameva karane meM sAdhu ko ( viNao pauMjiyabvo) vandanAdirUpa vinaya karanA cAhiye / tathA ( dANagahaNapucchaNAsu viNao pauMjiyo) dAna meMdAtA dvArA diye hue annAdi ko kA glAna Adi sAdhuoM ke liye vitaraNa karane meM - dAtA dvArA diye gaye annAdika ke lene meM guru kI AjJA prApta karanA rUpa vinaya, pracchanA meM vistRta hue sUtrArtha ko gurvAdikoM se pUchane meM - vaMdanAdi rUpa vinaya bhAva rakhanA cAhiye / tathA (nikmaNapavesaNAsu) niSkramaNa aura pravezana meM-gamana aura Agamana meM - viNao pauMjiyavvo) AvazyakI rUpa aura naiSedhikI rUpa vinaya karanA cAhiye arthAt-gamana meM AvazyakarUpa aura Agamana meM naiSedhikarUpa vina bhAva sAdhu ko rakhanA caahiye| ( aNNesu evamAiesa subaha kAraNesa isI taraha ke aura bhI bahuta se saikaDoM kAraNoM meM (viNao para jiyavvo) vinaya bhAva kA AcaraNa karate Adi karIne vinaya darzAvavA joI e. tathA 66 dANagahaNa pucchaNA viNao pauMjiya0tro" hAnasAM-DhAtA dvArA apAyesa annAhituM sAna Ahi sAdhugomAM vitaraNa karavAmAM vinaya rAkhavA joie. grahaNa karavAmAM-dAtA dvArA apAyela anna Adi levA mATe gurunI AjJA prApta karavA rUpa vinaya pALavA joIe. pracchanAmAM--bhUlAI gayela sUtrA guru Adine pUchatI vakhate vadaNA Adi rUpa vinaya bhAva rAkhavA joIe. tathA " nikkhamaNapavesaNAsu " niSkubhAlu bhane pravezanAM gamana ane AgamanamAM "viNao paujiyabvo " sAvariyaDI 35 naiSadhikI rUpa vinaya bhAva sAdhue rAkhavA joie, eTale ke gamanamAM AvasthikI rUpa ane AgamanamAM naiSadhikI rUpa vinaya bhAva sAdhue rAkhavA joI e. aNe sumAie bahusu kAraNesu " mA prAnI anya seDo mAmatAbhAM " viNao para jiyavo" vinaya lAva mAyaravo lehaye. aNu OM " viNao 66 " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 765 praznavyAkaraNasUtra taH api tu vinayo'pi AbhyAntaratapobhedeSu paThitaH, tathA-' tavo vi' tapo'pi 'dhammo ' dharmaH na kevalaM saMyamaeva dharmaH, kintu tapo'pi dharmaH, tasya cAritrAMzatvAt , ' tamhA' tasmAt 'gurumu ' guruSu 'sAhusu' sAdhuSu ' tavassimu ya ' tapasviSu ca vinayaH prayoktavyaH / evaM vinayena bhAvito'ntarAtmA nityamadhikaraNakaraNakAraNapApakarmaviratoadhikaraNasya = avinayarUpasAvadyakarmaNo yatkaraNaM kAraNamupalakSaNatvAdanumodanaM ca, etadrUpaM yatpApakarma. tatovirato-nivRtto dattAnujJAtAvagraharuci bhavati / etadU vyAkhyApUrvamuktA / mU010 // rahanA cAhiye / kyoM ki (viNao vi tavo) yaha vinaya bhI AbhyaMtara tapa hai-kevala anazana Adi hI tapa nahIM haiN| tathA ( tayo vi dhammo) cAritra kA aMza hone se tapa bhI dharma hai, kevala saMghama hI dharma nahIM hai| ( tamho viNao pauMjiyacco gurusu sAhusu tavassisu ya) isaliye gurujanoM ke viSaya meM, sAdhujanoM ke viSaya meM aura tapasvI janoM ke viSaya meM vinaya dharma kA vyavahAra avazya hI karanA cAhiye / (evaMviNaeNa bhAvio antarappA nicca ahikaraNakaraNakArAvaNapAvakammavirae dattamaNuNNAya uggaharuI bhavai) isa prakAra vinaya dharma se bhAvita jIva nitya avinayarUpa sAvadyakarma ke karane, karAne aura usakI anumodanArUpa pApakarma se nivRtta ho jAtA hai aura dattAnujJAta apagraha meM rUcivAlA bana jAtA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA adattAdAnaviramaNa rUpa kI pAMcavI bhAvanA kA svarUpa pradarzita kiyA hai isa bhAvanA kA nAma vinaya vi tavo" mA vinaya pA sabhyata2 ta5 cha; upavAsa mAha ta5 nathI. " tavo vi dhammo" yaatrine| ma pAthI ta5 5 5 , 4 sayama 11 dharma nathI. " tamhA viNao pajiyanvo gurusu tavassisu ya" te 2Ne zu21. jane pratye, sAdhujane pratye, ane tapasvIjane pratye vinaya dharmane vahevAra avazya 2043 naye. " evaM viNaeNa bhAvio aMtarappA nicca ahikaraNa karaNakArAvaNapAvakammavirae dattamaNuNNAya uggaharAI bhavai'' mA prAre vinaya dharmathI bhAvita jIva nitya avinayarUpa sAvadya kama karatAM, karAvatAM ane tenI anumodanArUpa pApakarmathI nivRta thaI jAya che ane dattAnujJAta avagrahamAM rucivALA banI jAya che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA adattAdAnaviramaNa vratanI pAMcamI bhAvanAnuM svarUpa darzAvyuM che. te bhAvanAnuM nAma "vinaya bhAvanA" che. dIkSA For Private And Personal Use Only
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudazinI TIkA a0 3 sU0 11 adhyayanopasahAraH adhyayanamupasaMharati-' evamiNaM' ityAdi / mUlam-evamiNaM saMvarassadAraM sammaM cariyaM hoi supaNihiyaM, imehiM paMcahiM vi kAraNehiM maNavayaNakAyaparirakkhiehiM niccaM AmaraNaMtaMca eso jogo neyamvo dhiimayA maimayA aNAsavo akaluso acchiddo aparissAvI asaMkiliTTo suddho svjinnmnnunnnnaao| evaM taiyaM saMvaradAraM phAsiyaM pAliyaM sohiyaM tIriyaM kiTTiyaM sammaM ArAhiyaM ANAe aNupAliyaM bhvi| evaM nAyamuNiNA bhagavayA paNNaviyaM parUviyaM pasiddhaM siddhi. bhAvanA haiM / apane se jo dIkSA paryAya meM jyeSTha haiM, una sAdhuoM meM vinaya dharma kA pAlana karanA tathA svayaM saMyama ke pAlana karane meM aura pAraNA meM mRdu svabhAva rakhanA, ityAdi vinaya saMbaMdhI jitanI bhI kriyAe haiM unheM mokSamArga ke sAdhanoM meM yathAyogyarUpa se pAlana karate rahanA unake prati avinayarUpatA kA bhAva citta meM nahIM Ane denA yaha vinaya bhAvanA hai| tAtparya yaha hai ki jJAnAdi mokSamArga aura usake sAdhanoM ke prati yogyarIti se bahumAna rakhanA yaha vinayadharma hai| isa dharma se bhAvita huA aMtarAtmA avinaya rUpa mAvadha karma ke karane karAne, aura usakI anumodanA janya pApakriyA se virakta ho jAtA hai aura isa bhAvanA kA pAlaka bana jAtA hai // mU0 10 // paryAyamAM je pitAnAM karatAM moTA hoya temanA pratye vinayamanuM pAlana karavuM, tathA nija saMyamanuM pAlana karavAmAM tathA pAraNAmAM mRdu svabhAva rAkhave, ItyAdi vinaya saMbaMdhI jeTalI kriyAo che temanuM mokSamArganAM sAdhanamAM egya rIte pAlana karatA rahevuM, temanA pratye avinaya bhAvane cittamAM pravezavA na deve te vinaya bhAvanA gaNAya che. tenuM tAtparya e che ke jJAnAdi kSamArga ane tenAM sAdhane pratye egya rIte bahumAna rAkhavuM te vinaya dharma che. A dharmathI bhAvita thayela AtmA avinayarUpa sAvadha karma karatA, karAvatA ane tenI anumodanAthI pariNamatI pApa kriyAthI bacI jAya che, ane A bhAvanAne pAsa panI 14 cha, // sU. 10 // For Private And Personal Use Only
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra vyAkaraNasUtre varasAsaNamiNaM AghaviyaM suMdesivapasatthaM taiyaM saMvaradAraM samattaM ttibhi // sU0 11 // www.kobatirth.org "L " TIkA - evaM pUrvoktaprakAreNa ' iNaM ' idaM ' saMvarassa ' saMvarasya ' dAraM ' dvAram adattAdAnaviramaNanAmakaM tRtIyaM dvAramityarthaH ' sammaM samyak ' cariyaM ' caritaM sat ' hoi' bhavati 'supaNihiyaM supraNihitaM samArAdhitam / tathA-' imehi ' ebhiH ' paMcahi ' vi=paJcabhirapi ' kAraNehiM kAraNaiH =bhAvanAbhiH, kI dRzaiH kAraNaiH ? ityAha- ' maNatrayaNakAyaparirakkhiehiM ' manovacanakAyaparirakSitaiH= manovAkkAyaiH parirakSitaiH,manovAkkAyayogayuktAbhiH paJcabhAvanAbhirityarthaH, 'nicca' nityam ' AmaraNaMtaM ca ' AmaraNAntaM maraNaparyantaM ca : esa jogo' eSa yoga:adattAdAnaviramaNarUpo yogaH 'poyactro' netavyaH - pAlanIyaH ghir3amayA ' dhRtimatA ' maiyA ' matimatA / kathaM bhUto'yaM yogaH ? ityAha-' aNAso ' anAaba sUtrakAra isa adhyayana kA upasaMhAra karate hue kahate haiM' evamiNaM ' ityAdi0 | 6 TIkArtha - ( evaM ) pUrvokta prakAra se ( iNaM ) yaha ( saMvarassa dAraM adantAdAnaviramaNa nAma kA tRtIya saMvaradvAra ( sammaM cariyaM) acchI taraha se pAle jAne para (supaNihiyaM ) surakSita ( hoi ) ho jAtA hai| isaliye (maNavayaNakAyapari rakkhihiM ) mana, vacana, kAya ina tIna yogoM se acchI taraha surakSita kIye gaye (imehiM ) ina ( paMcahiM vikAraNehiM ) pAMca bhAvanA rUpa kAraNoM se (niccaM ) sadA (AmaraNataM ca) jIvana bhara taka ( esa jogo ) yaha adattAdAnaviramaNa rUpa yoga (dhiimayA maimayA) citta svasthatA se tathA heyopAdeya kI vivekatA se he che" evaM miNaM " ve sUtra mA adhyayanano upasaMhAra uratAM tyAhi sadA gurUpa // iya paNhAvAgaraNe taiyaM saMvaradAraM samattaM // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 'd d (1 TIartha - " evaM " pUrvosta akSare " iNaM " ma hAna virabha nAmanuM trIbhuM savaradvAra " samaM cAriya" yAve to " supaNihiyaM " surakSita thA bhaya che. tethI " maNavayaNakAyaparirakkhi hiM mana, vacana ane kAyAnA cogothI sArI rIte surakSita karAyela imehi" ma paMcahiM vi kAraNehiM " yAMya lAvanAIpa arothI " nirucaM " vana paryaMta " esajogo 36 " AmaraNaM taM ca 19 A adattAdAna viramayog " dhimayA majhmayA " vittanI svasthA tathA heyopAdeyanA vivezthI For Private And Personal Use Only saMvararasadAra' adattA sArI rIte pANavAbhAM d' "
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 3 sU0 11 adhyayanopasaMhAraH 767 srava nUtanakarmAgamanarahitatvAt , ' akaluso' akaluSaH = azubhAdhyavasAyarahi. tatvAd , ' acchiddo' acchidraH chinnapApasrotastvAt 'aparissAbI' aparisrAvI-bindurUpeNApi karmajalapravezarahitatvAt , ' asaMkikliTThA ' asaMkliSTAH asamAdhibhAvavarjitatvAt , 'muddho' zuddhaH-karmamalavarjitatvAt , 'savvaniNamaNuNNAo' sarvajinAnujJAtaH sakalapANihitakArakatvAtsarveSAmarhatAmanumatazcAsti / evam e. tAdRzamidaM / ' taiyaM tRtIyaM saMvaradvAram ' phAsiyaM ' spRSTaM kAyenAcaritaM, 'pAliyaM ' pAlita-satatamupayogenasevitaM ' sohiyaM ' zodhitaM atIcAravarjanena zuddhI yukta hue munijana ko (neyamyo ) pAlana karane yogya hai / kyoM ki yaha adattAdAnaviramaNa rUpa yoga ( aNAsayo ) nUtanakarmoM ke Agamana se rahita hone ke kAraNa anAsravarUpa hai, (akaluso) azubha adhyavasAya se varjita hone ke kAraNa akaluSa hai, ( acchiddo) pApa kA srota isase chinna ho jAtA hai ataH acchidra hai ( aparissAvI) vindurupa se bhI karmarUpajala isameM praveza nahIM kara sakatA hai isaliye yaha aparisrAvI hai / ( asaMkiliTTho) asamAdhibhAva se varjita hone ke kAraNa yaha asaMkliSTa hai| ( suddho) karmamala se rahita hone ke kAraNa zuddha hai (savvajiNamaNuNNAyo samasta prANiyoM kA isase hita hotA hai isa liye samasta arahaMta bhagavaMto ko yaha mAnya huA hai| ( evaM ) aisA yaha ( taiyaM ) tRtIya saMvara dvAra hai / isa saMvaradvAra ko jo ( phAsiyaM) apane zarIra se Acarita karate haiM, ( pAliyaM ) nirantara upayoga pUrvaka ise sevita karate haiM ( sohiyaM ) aticAroM se ise rahita karate haiM yuzta bhuninAne " neyavvo" pAna 421 // yogya che. yA mahattAhAna vibha) 35 yo! " aNAsavo" navA nA mAmAnayI 2Dita sApAne // 2 bhanAbha135 cha, " akaluso" azula adhyAyathI 2hita jApAne araho manuSa cha, "acchiho" paapn| srotatenAthI chinna 34 naya cha tethI machidra cha, "aparissAvI'' ma 35 Arnu miDa 55 temA praveza zatuM nayI tethI te 55ritrAvI che, " asa kiliTTho" asamAdhi bhAva 2hita pAne 26 te asa'siTa cha, " suddho" 4' bhagathI 2Dita pAne 42 te zuche, "saba. jiNamaNuNNAo" samasta prAmAnuM tenAthI 48yA thAya cha, te ||2smst 24deg pAnAne te mAnya thayesa cha, " evaM" me " taiya" / tRtIya savAra 2. 2 // 12vAne "phAsiya" potAnA zarIrathI sAyare cha, "pAliya" ni2'ta2 75yA pUrva nenu sevana 42 cha, "sohiyaM" matiyArAthI tana hita 427. " tIriyaM" pUrNa 35thI tenu sevana 42 cha. "kihiya" tenuM For Private And Personal Use Only
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 768 praznavyAkaraNasUtre 6 " , kRtaM ' ' tIriyaM ' tIritaM=tIraM prApitaM pUrNarUpeNa sevitaM, 'kiTTiyaM kIrttitam - anyeSAmupadiSTam, ' ArAhiyaM ': ArAdhitam trikaraNatriyogaiH - samyagAcaritam, ANAe ' AjJayA sarvajJavacanAnusAreNa 'aNupAliyaM ' anupAlitaM bhavati / 'evam amunA prakAreNa ' nAyamuNiNA' jJAtamuninA = jJAtAkhyaprasiddhakSatriya vaMzoddhavena muninA bhagavatA mahAvIreNa ' paNNaviyaM prajJApitaM - ziSyebhyaH sAmAnyatayA kathitaM, ' parUviyaM ' prarUpitaM bhedAnu bhedamadarzanapUrvakaM kathitaM, 'pasiddhaM ' prasiddhaM= jinavacane prakhyAtaM ' siddhavarasAsaNamiNaM siddhavarazAsanamidaM, siddhAnAM niSThi tArthAnAM varazAsanaM - pradhAnAjJArUpam, 'AdhaviyaM' AkhyAtaM = sarvatobhAvena kathitaM, ( tIriyaM) pUrNarUpa se isakA sevana karate haiM ( kiTTiyaM ) dUsaroM ko isake pAlana karane kA upadeza dete haiM, ( sammaM ) tIna karaNa tIna yogoM se isa kI bhalI prakAra se ( ArAhiyaM ) anupAlanA karate haiM ( ANAe aNupAliyaM bhava) una ke dvArA yaha yoga tIrthakara prabhu kI AjJAnusAra hI pAlita hotA mAnA jAtA hai / ( evaM ) isa prakAra se ( NAyamuNiNA bhagavayA) jJAtanAmaka prasiddha kSatriyavaMza meM utpanna hue munirAja bhagavAna mahAvIra ne ( paNNaviyaM ) ziSyoM ke liye isa viSaya kA sAmAnyarUpa se samajhAyA hai / ( paruviyaM) bAda meM bheda prabheda pUrvaka usakA kathana kiyA hai / isIliye (pasiddhe ) jinavacana meM yaha prakhyAta huvA hai arthAt jinavacana ke anusAra hI AcArya paraMparA se isakA pAlana karanA isI rUpa se calA A rahA hai| tathA ( siddhavarasAsaNamiNaM ) bhUtakAla meM jitane bhI siddha ho cuke haiM unakA yaha pradhAna AjJArUpa zAsana hai / ( AghaviyaM) aisA bhagavAn mahAvIra prabhu me yAsana uravAnA anyane upadeza Aye che. " sammaM " zu zubha yogothIM 66 " tenuM sArI rIte " ArAhiya " anupAlana mere che, " ANAe aNupAli bhai " temanA dvArA A yAganuM, tIthaMkara prabhunI AjJA anusAra pAlana thAya che zubha mAnavAmAM Ave che. " " evaM " mAre " NAyamuNiNA bhagavayA jJAta nAmanA prasiddha kSatriya vaMzamAM utpanna thayela munirAja bhagavAna mahAvIre " paNNaviya' " ziSyAne bhATe yA viSaya sAmAnya 3ye samavyo che, " parUviya" tyAra mAha leha praleha sahita tenuM prathana Dyu che. tethI " pasidhdhe " ninvcanamAM te prakhyAta thayela che eTale ke jinavacana anusAra ja AcArca para parAthI tenuM A rIte pAlana karavAnuM cAlyuM Ave che. tethI siddhavarasAsaNamiNaM " bhUtaprANamAM bheTalA siddho yaha gayA che tebhanuM yA mukhya bhAjJA rUpa zAsana che. " Aghaviya " mevu bhagavAna bhaDAvIre sarva lAvathI tene For Private And Personal Use Only d
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazanITIkA a0 3 sU011 adhyayanopasaMhAraH 769 'sudesiyaM ' sudezita-sadevamanu nAmurAyAM parpadi suSTrapadiSTam 'pasatya' prazastaMsarvaprANihitakaratvAnmaGgalamayaM taiyaM saMsadAraM ' tRtIyaM saMvaradvAraM ' samattaM' samAptam / 'ttibemi' iti bravImi / asyArthaH pUrvamuktaH // mU. 11 // iti zrIvizvavikhyAta-jagadUvallabha-prasiddhavAvakapaJcadazabhASAkalitalalitakalA pAlApA-pravizudvagavagavanaikagranthanirmApaka-bAdimAnamardaka-zrIzAhUchatrapa. tikolhApurarAjamahatta- jainazAstrAcArya ' padabhUpita-kolhApurarAjaguru-bAlayamacAri-jainAcArya-jayamadivAkarapUjyazrI-ghAsIlAlaprativiracitAyAM dazamAGgasya zrI praznavyAkaraNasUtrA ra sudarzanyAsthAyAM pAkhyAyAM saMvarAtmAke dvitIyebhAge'dattAdAna viramaNanAmakaM tRtIyaM saMvaradvAraM samAptam // sarva bhAva se isake viSaya meM kahA hai aura (sudesiyaM ) devoM, manujoM tathA asuroM se yukta pariSadA meM isakA upadeza diyA hai / ( pasatyaM ) sarvaprANIyoM kA hitakAraka hone se maMgalamaya hai ( taiyaM saMvaradAraM samattaM ) yaha tRtIya saMvara dvAra samApta huA (tti bemi ) aisA maiM kahatA huuN| arthAt he jaMbU ! isa tRtIya saMvara dvAra kA jaisA kathana maiMne sAkSAt bhagavAna mahAvIra ke mukha se sunA hai vaisA hI maiMne tuma se kahA haiapanI tarapha se isameM maiMne kucha bhI mizrita nahIM kiyA hai| bhAvArtha---isa tRtIya saMbara dvAra kA upasaMhAra karate hue sUtrakAra samajhA rahe hai ki ina tIya maMbara dvAra kA jo munijana tIna karaNa tInayoga se surakSita kI gaI pAMca bhAvanAoM se jIvana bhara pAlate haiMviSe yuM che bhane 'sudesiba "va, manuSya bhane asuthI yuddhata paripAmA ten| 532hIyo cha " pasatthaM " A prAmAnuM jitanA2 pAthI te bhAsamaya cha, " taiyaM saMbaradArasamattaM " 24t tRtIya sv26|2 samAsa thayu, ttibemi" I. meTalo hai ! ma tRtIyasa 12vArarnu kathana je pramANe sAkAta bhaga na mahAvIranA mukhe sAMbhaLyuM hatuM te ja pramANe tamane kahuM chuM-mArA taraphathI temAM kaMI paNa umeravA AvyuM nathI. bhAvArtha -- A bIjA varadvArane upasaMhAra karatA sUtrakAra samajAve che. ke A trIjA saMvaradvAranuM je munijana traNa karaNa traNa rogathI surakSita karavAmAM Avela pAMca bhAvanAo sahita pAlana kare che te pramANe pitAnI dareka pra97 For Private And Personal Use Only
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 770 praznavyAkaraNasUtre isake anusAra apanI pratyeka pravRtti para aMkuza rakhate haiM unake azubha adhyavasAya ruka jAte haiM, navIna karmoM kA unako baMdha nahIM hotA hai aura saMcita karmoM kI nirjarA hotI rahatI hai| pApoM kA srota isake prabhAvase baMdha ho jAtA hai| yaha aparitrAcI Adi vizeSaNAMvAlA hai| trikAlavartI samasta arihaMta bhagavaMtoMne isakA pAlana kiyAI / unhAM ke anusAra bhagavAna mahAvIra prabhu ne bhI isakA unhIM kI mAnyatAnusAra svarUpAdi pradarzana dvArA kathana kiyA hai| apanI pariSadA meM Aye hue samasta jIvoM ko isI prakAra se isakA vivecana kiyA hai, ataH yaha maMgalamaya hai ise dhAraNa kara pratyeka jIva ko-samasta saMjJI paMcendriya paryApta manuSyoM ko-apanA janma saphala banA lenA caahiye| isa prakAra jaMbU svAmI ko isa tRtIya saMvara dvAra ke viSaya meM sudharmAsvAmI ne samajhAyA hai // sU0 11 // // tRtIya saMvaradvAra samApta // pravRtti para aMkuza mUke che, temanA azubha ayavasAya aTakI jAya che, temane navAM karmone baMdha baMdhAtuM nathI, ane sacitta karmonI nirjarA thatI rahe che. tenA prabhAvathI pApane strota baMdha paDI jAya che te aparistrAvI Adi vizeSaNathI yukta che. trikAlavatI samasta ariharae tenuM pAlana karela che. temanA pramANe ja bhagavAna mahAvIre tenuM temanI mAvaMtA anusAra svarUpAdi pradarzana dvArA kathana karyuM che. pitAnI pariSadamAM Avela samasta che samIpa e ja prakAre tenuM vivecana karyuM che, tethI te maMgalamaya che. tene dhAraNa karIne pratyeka jIve-samasta paMcendriya praryApta manuepitAne janma saphaLa kare joIe. A pramANe sudharmA svAmIe jaMbUsavAmIne A trIjA saMvaradvaar viSa samantavyucha. // sU. 11 // che tRtIya saMvaradvAra samApta For Private And Personal Use Only
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // atha caturtha saMvaradvAraM prArabhyate // vyAkhyAtaM tRtIyamadattAdAnavidamaNanAmakaM saMvaradvAram / atha brahmacarya nAmakaM kramaprAptaM caturtha saMvaradvAramabhidhIyate / asya pUrveNa sahAyamabhisaMvandhaH-pUrvatrAdattA. dAnaviramaNamuktaM' tacca maithunaviramaNamantareNa na saMbhavatItyanena saMbandhenAyAtamidaM caturtha saMvadvAram / tasyedamAdimaM sUtram-'jaMbU ' ityAdi / mUlam-jaMbU ! etto ya baMbhaceraM uttamatavaniyamanANadaMsaNa. carittasamaMtaviNayamUlaM jama niyamaguNappahANajuttaM himavaMtamahaMtateyamaMtaM pasatthagaMbhIrathimiyamaJjhaM ajavasAhujaNAcariyaM mokkhaggaM visuddhasiddhagainilayaM sAsayamavvAbAhamapuNabbhavaM pasatthaM sommaM suhaM sivamacalamakkhayakaraM jaivarasArakkhiyaM sucariyaM subhAsiyaM navari muNivarehiM mahApurisadhIrasUradhambhiyadhiimaMtANa ya sayA visuddhaM bhavaM bhavvajaNANucariyaM nissaMkiyaM nibbhayaM nittusaM nirAyAsaM niruvalevaM nivvuigharaM niyamanippakaMpaM tava caturtha saMvara dvAra prAraMbhatRtIya adattAdAna viramaNa nAmaka saMvaradvAra kA vyAkhyAna ho cukA, aba krama prApta caturtha brahmacarya nAmakA saMvaradvAra kA vyAkhyAna prAraMbha kiyA jAtA haiN| isakA pUrva saMvaradvAra ke sAtha isa prakAra se saMbaMdha hai-jabataka maithuna viramaNa nahIM hogA taba taka tRtIya saMvaradvAra kI saMbhavatA nahIM ho sakatI, isaliye usake anantara sUtrakAra aba isa caturtha saMvaradvAra ko prAraMbha kara rahe haiN| usakA yaha sarva prathama sUtra hai-'jaMbU' ityAdi / cothA saMvaradvArano prAraMbha trIjA adattAdAna viramaNa nAmanA saMvaradvAranuM varNana pUruM thayuM, have anukrame AvatA cothA brahmacarya nAmanA saMvaradvAranuM varNana zarU karavAmAM Ave che. tene AgaLanA saMvaradvAra sAthe A pramANe saMbaMdha che-jyAM sudhI mithuna viramaNa thAya nahIM tyAM sudhI trIjuM saMvaradvAra saMbhavita thaI zakatuM nathI, tethI tenuM kathana karyA pachI have sUtrakAra A cethA saMvaradvAranI zarUAta re cha. tenuM sauthI 57 sUtra 20 pramANe cha-" jaMvU " tyA For Private And Personal Use Only
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 072 praznavyAkaraNasUtre saMjamamUladaliyaNibhaM paMcamahavvayasurakkhiyaM samiiguttiguttaM jhANavarakavADa sukayarakakhaNa majjhaSpadiSNaphalihaM sannaddhavadrocchaiya duggaipahaM sugaipahadesagaM ca loguttamaM ca vayamiNaM paumasaratalAgapAlibhUyaM mahAsagaDaaragatuMbabhUyaM mahAviDimarukkhakkhaMdhabhUyaM mahAnagarapAgArakavADaphalihabhUyaM rajjupiNovya iMdakeU trisu gaguNasaMpiSaddhaM // sU0 1 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIkA - - ' jaMbU' he jambUH / eto ya' ita= adattAdAnaviramaNasaMvaradvArasamAptyanantaraM ca 'baMbhaveraM ' brahmacaryaM nAma caturthaM saMvaradvAramabhidhIyate / tatkiM svarUpamityAha-' uttamatavaniyamanANadaMsaNacaritaviNayamUlaM ' uttamataponiyamajJAnadarzanacAritravinaya mUlam = tatra uttamAH pradhAnAH ye tapo niyamajJAnadarzanacAritravinayAH tatra - tapaH = anazanAdikaM dvAdazavidham, niyamA=abhigrahAdayaH, jJAnaM padArthAnAM viziSTa rodhaH, darzanam = tacazraddhAnarUpam, cAritraM = sAvadyayogaviratilakSaNam, vinayaH = abhyutthAnAdilakSaNaH, eteSAM dvandvaH teSAM mUlamivamUlaM kAraNaM yattattathoktam, TIkArtha -- (jaMbU) he jambU ! (eto ya) adattAdAnaviramaNa nAmaka saMvaradvAra kI samApti ke anantara aba maiM ( baMbhaceraM) brahmacarya nAmaka caturtha saMvara dvAra ko kahatA hUM / usakA svarUpa isa prakAra hai - ( uttamatavaniyamanAdaM sagacaritaviNayamUlaM ) anazana Adi bAraha prakAra ke uttamatapoM kA uttama abhigraha Adi rUpa niyamoM kA, padArthoM kA viziSTabodha rUpa uttamajJAna kA; padArthoM kA zraddhAnarUpa uttamadarzana kA sAvadyayoga viratirUpa uttama cAritra kA, aura abhyutthAna Adi rUpa uttama vinaya kA, mUla kI taraha yaha brahmacarya mUla kAraNa hai, tathATIDArtha -- " jaMbU " De ! etto ya adyattAna viramaNa nAmanA sabaradvAranI sabhApti pachI have hu" baMbhacera " zrahmarya' nAmanA thothA sNv2dvAranuM varNana karUM. tenuM svarUpa A pramANe che. " uttamatavaniyamanANadaMsaNacaritta viNayamUlaM " anazana Adi mAra prAnAM uttama taya, uttama abhizraddha Adi rUpa niyamenu, pAdArthonA viziSTa dharUpa uttama jJAnanuM, padArthonA zraddhAna rUpa uttama darzInanuM sAvadyayega viratirUpa uttama cAritranuM, ane abhyutthAna Adi rUpa uttama vinayanuM, mULanI jema A brahmaca mULakAraNa che. tathA (( zd For Private And Personal Use Only
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU0 1 brahmacaryasvarUpanirUpaNam ET tathA - 'jama niyamaguNappahANajuttaM ' yamaniyamaguNapradhAnayuktam tatra - yamAH = prANAti pAtaviramaNAdayaH, niyamAH=abhigrahAdayaste ca te guNapradhAnAH = guNamukhyA:-- guNAnAM madhye yamA niyamAzca sarvataH zreSTha ityarthaH, taiyuktam, tathA 'himavaMtamahaMtateyamataM ' himavanmahattejasvi = himavAniva = parvatavizeSa iva madada = vizAlaM tejasvi ca yattattathoktaM, ayaM bhAvaH - yathA himavAn sakalaparvatApekSayA mahAna tejasvI ca vartate, tathaivedaM brahmaca sakalavatApekSayA vizAlaM tejastriceti / uktaM ca" vratAnAM brahmacaryahi nirdiSTaM gurukaM vratam / tajjanyapuNyasaMbhAra, saMyogAd guru rucyate || 1 ||" iti / } , tathA -- ' pasatthagaMbhIrathimiyamajyaM prazastagaMbhIra stimitamadhye prazastaM zubhaM gambhIram = agAdham stimitaM- sthiraM ca madhyam - antaH karaNaM yasmin sati tattatho(jamaniyama guNappahAgajuttaM ) yaha prANAtipAta viramaNa Adi yamoM se evaM abhigraha Adi niyamoM se ki jo samastaguNoM meM zreSTha mAne gaye haiM yukta hai, tathA (himavaMta mahaMtateyamataM ) jo himavAn parvata kI taraha vizAla aura tejasvI hai, arthAt jisa prakAra himavAn parvata sakala parvatoM kI apekSA mahAna aura tejasvI mAnA jAtA hai, usI prakAra yaha brahmacarya vrata bhI sakalavatoM kI apekSA vizAla tejasvI vrata mAnA gayA hai| kahA bhI hai " vratAnAM brahmacaryaM hi nirdiSTaM gurukaM vratam / tajjanya puNyasaMbhAra, saMyogAd gururucyate // 1 // vrata meM saba se bar3A vrata brahmacarya hai / kyoM ki brahmacarya ke pAlana karane se jo puNyasamUha prApta hotA hai usI ke saMbaMdha se guru mAnA jAtA hai / arthAt - isI brahmacarya kA pAlaka hI saccA guru kahalAtA hai / tathA - (pasatyagaMbhIrathimiyamajjha ) isa brahmacarya ke sadbhAva se pAlana 66 (( jamaniyama guNa pahANajutta" prANAtipAta virabham Ahi yamothI bhane aligraha Adi niyame mAMthI, ke je sarva guNAmAM zreSTa manAya che. yukta che. tathA himavaMtamahaMta maMta " je himAlaya parvatanI jema vizALa ane tejasvI che, eTale ke jema himAlaya paryaMta saghaLA patA karatAM mahAna ane tejasvI manAya che tema A brahmacarya vratane paNa saghaLAM vratAnA karatAM vizALa tejasvI vrata mAnavAmAM Ave che. kahyuM paNa che-- (6 aarai brahmacaryaM hi nirdiSTaM gurukaM vratam / tajjanyapuNyasaMbhAra, - saMyogAd gururucyate // 1 // vratAmAM sauthI mATuM vrata brahmacaya che. kAraNa ke brahmacaryanA pAlanathI je punya samUha prApta thAya che--tenA kAraNe tene guru manAya che. eTale ke A brahmacaryanA pAlaka ja sAcA guru kahevAya che. tathA " pasatthagaMbhIrathi - For Private And Personal Use Only
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 74 prazavyAkaraNasUtre ktam , brahmacAriNo'ntaHkaraNaM prazastatAgAmbhIryasthairyayuktaM bhavatIti bhAvaH / tathA - ' ajjavasAhujaNAcariya' ArjavasAdhujanAcaritam-ArjavensaralabhAve saMlagnA ye sAdhujanAstairAcaritam / tathA ' mokkhamagge ' mokSamArgaH-mokSasthAnaprApaka ityayaH tathA 'visuddhasiddhigainilaye ' vizuddhasiddhagatinilayaH vizuddhA rAgAdidopavajitatvAnnirmalAyA siddhiH kRtakRtyatA, saiva gamyamAnatzana gatistasyA nilayogRham siddhigatiprApakatvAtsiddhisthAnamityarthaH, tathA 'sAsayaM ' zAzvata sAdyaparyavasitazivasuHvajanakatvAt , ' avvAbAhaM ' avyAvAdhaM zArIrikamAnasikaduH khavarjitatvAt 'apuNabbhavaM' apunarbhavam=punarjanmapratirodhakatvAt , ' pasatthaM' prazastam-nirmalatvAt , tathA- saumbhaM ' saumyam--sakalajanamanomodajanakatvAt , kartA kA aMtaHkaraNa zubha, gaMbhIra-agAdha, evaM sthira ho jAtA hai / tathA ( ajavasAhujagAcariyaM ) yaha brahmacarya, Arjava meM-sarala bhAva meM-saMlagna bane hue sAdhujanoM ke dvArA Acarita kiyA jAtA hai / tathA-(mokkha magge ) yaha brahmacarya apane pAlanakartA ko mokSa sthAna kI prApti karAne vAlA hotA hai tathA ( viluddhasiddhigai nilaye ) yaha brahmacarya vizuddharAgAdi doSoM se varjita hone ke kAraNa nirmala-jo kutakRtyatA rUpa gati hai usakA ghara hai-siddhi gati kA prApaka hone se siddhi kA sthAna hai tathA (sAsayaM) sAdyaparyavasita ziva sukha kA janaka hone se yaha brahmacarya zAzvata hai ( abvAyAhaM ) zArIrika evaM mAnasika duHkhoM se rahita hone ke kAraNa yaha brahmacarya avyAyAdha-bAdhA se rahita hai| ( apuNanbhavaM / isake prabhAva se saMsAra meM jIva kA punarjanma nahIM hotA, usakA yaha pratirodhaka hai isaliye yaha apunarbhavarUpa hai / (palatthaM nirmala miyamajjha" te brahmayayana! pAsanathI tenuM pAsana 42nA2nuM mata:4291 zula, AlI2, mAdha, mane sthira naya che. tayA "ajjavasAhujaNa cariyaM" A brahmacarya, Arjava, sarala bhAvamAM lIna thayela sAdhujane dvArA AcaravAmAM bhAva cha. tathA " mokkhamagge" ! brahmaya, tenuM pAsana 42nArane mokSanI prAti 12 |y cha. tathA " visuddhasiddhigainilaye " 2al prAyaH vizuddha rAgAdi dethI rahita hovAne lIdhe nirmaLa-ke kRtakRtyatA rUpa gati che tenuM 52 -siddhigati prAta 422vAnA2 pAthI sidvanuM sthAna the, tathA " sAsayaM" AyamI ziva sumanu na pAyI 2 prayayaM yata cha " abbAvAha" zArIrika ane mAnasika duHkhothI rahita hovAne kAraNe A brahmacarya avyAmaagh-maadhaathii 2Dita cha, " apuNabbhaya" tenA pramAthI saMsAramA vane punarjanma le paDato nathI. tenuM te pratirodhaka che tethI te apunarbhavarUpa che. For Private And Personal Use Only
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 sU0 1 brahmacaryasvarUpanirUpaNam tathA-' suhaM ' sukha-sukhasvarUpatvAt , 'sivaM' zivam nirupadravatvAt , tathA' ayalaM ' acalam-spandanAdivanitatvAt , tathA -- akkhayakaraM ' akSayakaram akSayo mokSastatkaram bhavavIjAGgharAjananAt , tathA-' jaivarasArakkhiyaM ' yativarasaMrakSitam-yativaraiH= munipradhAnaiH tIrthaGkaragaNadharAdibhiH saMrakSitaM paripAlitam , tathA ' sucariyaM ' mucaritam-zobhanAnuSThAnam , tathA-' muNivarehiM ' munivaraiHtIrthaMkarAdibhiH 'nayari ' kevalaM 'mubhAsiyaM ' subhASitaM suSThu pratipAditam , ca =punaH-idaM brahmacarya ' mahApurisavIramaradhammiyadhimaMtANa ' mahApuruSadhIra zUradhAmikadhRtimatAm-mahApuruSAH=purupazreSThAH, dhIrazUrAH-dhIrANAM madhye zUrAH atyantasAhasasaMpannAH, dhArmikAH dharmaparAyaNAH, dhRtimanto-dhairyavantaH, eSAM karmadhArayaH, teSAM tathoktAnAm 'sayA' sadA-kumArAdisarvAvasthAsu ' suvisuddhaM ' mu. hone se yaha prazasta hai / ( somma ) samasta manuSyoM ke mana ko praphullita karane vAlA hone se yaha saumya hai / ( suhaM ) sukhasvarUpa hone se yaha eka sukha hai / (sivamayalamakkhayakaraM ) upadrava rahita hone se yaha zivarUpa hai / spandanAdi kriyA se varjita hone ke kAraNa yaha acala hai| bhavarUpa bIja ke aMkurakA utpAdaka nahIM hone se akSaya-mokSa kA kAraka hai ataH yaha akSayakara hai- (jaivarasArakkhiyaM ) munipradhAna-tIrthakara evaM gaNadhara Adi devoM dvArA pAlA gayA hone se yaha gativara saMrakSita hai / ( sucariyaM ) zobhana AcAra rUpa hone se yaha sucarita hai / ( napari munivarehiM subhAsiyaM ) kevala munivaroM-tIrthaMkaroM dvArA hI yaha acchI taraha se pratipAdinda kiyA gayA hai| tathA yaha brahmacarya ) mahApurisadhIra-sUra- dhammiya-dhiimaMtANa ya sayA visuddhaM ) mahApuruSoM kA, dhIroM ke " pasatya" ni pAthI te prazasta cha. " somma " sabha2ta. manuSyAmA bhanane pradita 42n||2 pAthI te saumya che. " suha" suma3535 hApAthI te me su . "sivamayalamakkhayakara" 5 / 2Dita havAthI te shivrUpa che spandanAdi kriyAthI rahita hovAthI te acaLa che. bhavarUpa bIjanA aMkuranuM utpAdaka nahIM hovAthI te akSaya-mekSakAraka che, tethI te akSayakara "jaivarasArakkhiya" bhunipradhAna-tIya 42 bhane gdhre| mAha ho dvArA jAyesa pAthI te yativa2 sa2kSita cha. " sucariya" sudR2 mAyA235 te suyarita cha. " navariM munivarehiM subhAsiya" va munipsh-tiiy| 6 / 2 / 4 tenuM sArI rAte pratipAdana rAyuche tathA " mahApurisa-dhIra-sUrabhammiya-dhiimaMtANa ya sayA visuddha' " mahApuruSo, dhIzanI 12ye 55 dhIra For Private And Personal Use Only
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 776- - praznavyAkaraNasUtre vizuddha-nirdoSam , eSAmeva brahmacarya tidoSaM bhavatIti bhAvaH, tathA-' bhavvaM bhanyaM kalyANarUpam , ' bhavyajaNANucariyaM' bhavyajanAlucaritam bhavyajanasamArIdhitam , tathA- nissaMkiyaM ' niHzaGkitaM, brahmacArI hi viSayaspRhAzUnyatvAjanAnAM madhye niHzaGkanIyo bhavatIti brahmacaryamapi nizzaGkitam , tathA -- nibbhayaM' nirbhaya, brahmacAriNo hi nirbhayA bhavanti, nirbhayatAkAraNatvAt brahmacaryamapi nirbhayam tathA-'nittupaM ' nistuSaM-vizuddhamityarthaH, yathA-tupanirgataM taNDulaM zubhaM bhavati bhI bIca meM dhIra kahe jAne vAle zUroM kA atyaMta sAhasasaMpanna vyaktiyoM ke, dhArmika puruSoM ke, aura dhairyazAlI puruSoM ko yaha sadA-kumAra Adi avasthAoM meM bhI suvizuddha-nirdoSa rahatA hai| (bhacaM) yaha brahmacarya kalyANarUpa hai / ( bhanyajaNANucariyaM ) bhavyapuruSoM dvArA yaha ArAdhita kiyo huA hai / ( nissaMkiyaM) yaha brahmacarya nizzaMkita hotA hai / kyoM ki brahmacArI viSayalAlasA se zUnya hone ke kAraNa manuSyoM ke bhItara kisI bhI taraha se zaMkAspada nahI hotA hai ataH yaha prabhAva usake brahmacarya kA hI hai isIliye yahAM para sUtrakAra ne nizaMkita vRtti kA kAraNa hone se brahmacarya ko bhI nizzaMkita kahA hai| isI taraha yaha brahmacarya (nibhayaM ) nirbhaya hotA hai| kyoM ki brahmacarya ko pAlana karane vAle puruSa ratna sarvatra nirbhaya rahA karate haiM, ataH nirbhayatA kA kAraNa hone se brahmacarya ko nirbhaya vizeSaNa se sUtrakAra ne viziSTa kiyA hai / tathA yaha brahmacarya (nittusa ) nistuSa hai-tuSavihIna taNDula jisa prakAra zubhra hotA hai usI prakAra yaha brahmacarya bhI viSaya lAlasA tarIke oLakhAtA zrere, atyaMta sAhasayukta vyaktio, dhArmika puru, ane bairyazALI puruSane te sadA kumAra Adi avasthAomAM paNa suvizuddha nirdoSa 2 cha. " bhavya " 24! prahAya tyA35 che. " bhavvajaNANucariya" bhavya puruSo / 2 // tenuM 12||dhn. thAya che " nissaMkiya" 2mA brahmAyayanita hoya che, kAraNa ke brahmacArI viSaya lAlasA rahita hovAthI manuSyamAM koI paNa prakAre zaMkAne pAtra thato nathI. A tenA brahmacaryane ja prabhAva hevAthI ahIM sUtrakAre nizakti vRttinuM kAraNa hovAthI brahmacaryane paNa nizakti chA hai. me pramANe mA prAyaH " nimbhaya'" nimaya kAya che. 4 / 265 hai bradAcaryanuM pAlana karanAra puruSe sarvatra nirbhaya rahI zake che. tethI nirbhayatAnuM kAraNa hovAthI brahmacaryanuM sUtrakAre nirbhaya vizeSaNa lagADyuM che. tathA mA prAya " nittusaM" nistupa-tupa viDIna (t| vinAnA) yA jema zubhra hoya che tema A brahmacarya paNa viSaya lAlasA rUpI tuSa vihIna For Private And Personal Use Only
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a04 sU01 brahmacarya svarUpanirUpaNam 777 tathavedaM brahmacaryama zubhramiti bhAvaH tathA-' nirAyAsaM nirAyAsaM= se hAjanakam, 'niruvalevaM ' nirupalepam - viSayasnehavarjitam tathA ' nivbur3agharaM ' ni " Iti gRham = nivRteH = cittasamAveH gRhaM sthAnam, 'niyama niSpakaM niyamaniSpra kampaM niyamena nizcayena, niSprakampaM avicalam - niraticAratyAt, tathA ' tava - Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only " - rUpa tupa se vihIna hone ke kAraNa bilakula zubhra - pavitra hai / (nirAyAsaM) isake pAlana karane se kisI bhI prakAra kA pAlanakarttA ko AyAsaarthAt kaSTa nahIM uThAnA par3atA hai isaliye kheda kA ajanaka hone se yaha nirAyAsarUpa hai | ( niruvalevaM ) vaiSayika padArthoM ko ora brahmacArI ke jisa meM thor3A sA bhI sneha - rAgabhAva nahIM hotA hai, ataH viSaya snehavarjita hone se yaha brahmacarya nirupalepa hai / ( nivyu 3 gharaM ) brahmacArI ke hi citta kI svasthatA rahatI hai, kyoM ki viSayoM kI ora usakI lAlasA nahIM jAtI haiM, ataH usa saMbaMdha ko lekara usake citta meM asamAdhirUpa Akula vyAkula pariNati nahIM rahatI hai isaliye yaha brahmacarya cittasamAdhi kA eka ghara hai / (niyamanippakaMpa) aticAroM se vihIna hone ke kAraNa yaha brahmacarya niyama se nizcaya se niSprakampa - avicalita hotA hai| tAtparya yaha hai ki gRhasthoM ke brahmacarya vrata meM aticAra laga sakane ke kAraNa unakA vaha brahmacarya vicalita nahIM hotA hai parantu sakala saMyamI janoM kA brahmacarya aticAroM se vihIna hotA hai, isaliye yaha yahAM avicalita kahA gayA hai / (tavasaMjamahovAthI tahana zubha pavitra che. " nirAyAsa " tenu pAvana uvAthI pAsana kartAne koi paNa prakArane AyAsa-kheda eTale ke kaSTa uThAvavA patuM nathI tethI hanana hovAne arAze te nirAyAsa35 che." niruvalevaM " vaiSayi padArthonI tarapha brahmacArInA cittamAM jarI paNa sneha-rAgabhAva thatA nathI, tethI viSayasneha rahita hovAthI prAyaryaMne nirupayeya che. " nibbuighara' brahmacArInA cittanI svasthatA rahe che, kAraNa viSayAnI pratye tene lAlasA thatI nathI. te sa MbaMdhane lIdhe tenA cittamAM asamAdhirUpa AkuLa vyAkuLatAnA rUpa pariNita rahetI nathI. tethI A brahmacarya citta samAdhinuM eka ghara che, " niyama niSpakaMpa " matiyArothI :Dita hovAne aromA brahmarya vyavazya nizpakampa-avicalita hoya che tenu tAtparya e che ke gRhasthAnA prAca vratamAM aticAra lAgI zake che te kAraNe temanuM brahmacarya avicalita hatuM nathI, pazu sakaLa sa'yamIjanAnuM brahmacaya aticArothI rahita hoya che, te pra0 98 "
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 778 praznavyAkaraNasUtre saMjamamUladaliyaNibhaM' tapaH-saMyamamaladalikanibhamatapaH saMyamayoH mUladalikaMmUladravyam-mUladhanamityarthaH, tasya nibhaM sadRzaM yattattathA, tathA--- paMcamahavvayamurakkhiyaM ' paJcamahAvratasurakSitaM paJcamahAvatAnAM madhyasthitatvena suSTurakSitamiva yattatathoktam , tathA ' samiiguttigutaM' samitiguptiguptam-samitibhiH IyaryAsamityAdibhiH, guptibhiH manoguptyAdibhizca guptam-rakSitam , tathA-'jhANavarakagara kayarakkhaNaM' dhyAnavarameva-dharmadhyAnameva kapATam-tena suSTha-zobhanatayA kRtaM rakSaNaM yasya tat , tathA-' ajjhappadiNaphalihaM' adhyAtmadattaparigham adhyAtmameva sadbhAvaeva kapATadRDhIkaraNAthai dattaH paridhaH-argalA rakSAyeM yasya tat , tathA-'saMnaddhabadocchaiyaduggaipahaM / saMnaddhavaddhAvacchAditagatipatham-saMnadobaddhaAnchAditazca arthAt sarvato nirudro durgatipayo durgatimArgoM yena tattathoktam , tathA-' mugaipamUladaliyaNibhaM ) tapa aura saMyama kA yaha brabhavayaM mUla dhana jaisA hai| (paMcamahavvayasurakkhiyaM ) jisa prakAra pAMca guruyoM ke bIca meM rahA huA puruSa surakSita rahatA hai usI prakAra yaha brahmavartha bhI pAMca mahAvatoM ke yAca meM sthita hone ke kAraNa surakSita ke jaisA hai| (samigRttigutta) IryAsamiti Adi pAMca samitiyoM se evaM manogupti Adi tIna guptiyoM se bhI isakI madA rakSA hotI rahatI hai isaliye yaha samiti aura guptiyoM se bhI gupta-surakSina kahA gayA hai| tathA (jhANavarakavADa sukayarakhaNaM ) isakI rakSA sadA dharmadhAna rUpa majabUta kivAr3oM se bhI bahuta acchI taraha hotI rahatI hai (ajjhAMdaNagaphalihaM isakI rakSA ke nimitta ina kivADoM meM majabUtI lAne vAlA argalA jaisA adhyAtma-sadbhAva vahAM kAma karatA hai| (sanAbaddhocchaiyaduggaipahaM ) yaha brahmacarya apane pAlaka ke durgatimArga ko sarvathA roka detA hai, (sugi4|24 tene mI apiyasita zavyu cha. " tabasaMjamamUladaliyaNibhaM" ta5 mane sayamamA brahmayarthaH bhUgadhana samAna cha. "camahabvayasurakkhiyaM" je rIte pAMca puruSenI vacce rahete puruSa surakSita rahe che, te ja pramANe mA prabhaya 54 pAMya mahApratAnI pazye 2heta vAyA surakSita cha. " samiiguttiguttaM "jhA dhyo samiti mAvi pAya samitimAthI bane bhaneHzuti mAha traNa guptithI paNa tenuM sadA rakSaNa thatuM rahe che, te kAraNe te samiti ane guliyothI yA guta-surakSita vAyuche. tathA " jhANavara kavADasukya rakkhaNaM " tenuM rakSaNa haMzA dhaye dhyAnarUpI majabUta kamADethI paNa ghaNuM sArI rIte zate thayA 42 che " aNjhappadiNNaphalihaM" tenI 2kSAne nimatta te mAmA majabUtI lAvanAra AgaLIyA jevuM adhyAtma-sAva tyAM kAma Ape che. " sannaddhabaddhocchaiyadunAipahaM" mA prAya tenu sevana 42nArana gatimAne For Private And Personal Use Only
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a04 sU0 1 'vinaya' brahmacarya' svarUpanirUpaNam 7nge - hadesagaM ca ' sugatipathadezakaM ca sugate : = svargApavargasya panthAH - sugatipathastasya dezakaM darzaka yattat tathA-' loguttamaM ca ' lokottamaM ca lokatrayazreSThazca 'vayamirNa' vratamidam idaM brahmacaryarUpaM vrataM 'paumasaratalAgapAliyabhUyaM' padmasarastaDAgapAlibhUtam -padmapradhAnaH sarastaDAgaH-padmasarastaDAgaH, padmasarastaDAgaiva sukhadatvena pramodakatvena iratvena ca samupAdeyatvAd dharmo'pi padmasarastaDAgaH, tasya pAlibhUtaMrakSakatvena pAlikalpaM yattat, tathA mahAsagaDa agara tuMbabhUyaM mahAzakaTArakatumbabhUtam -mahAzakaTasya=arakA iva-arAiva arakAH kSAntAdayoguNAsteSAM tumbabhUtam, AdhAra bhUtam tathA - 'mahAviDimaruvakasaMghabhUyaM mahAviTapavRkSaskandhabhUtam - mahAnto viTapAH zAkhA 3 padesagaM ca ) aura use svarga aura apavargarUpa sugati ke mArga ko dikha lAtA rahatA hai / isIliye ( vayamiNaM ) yaha vrata (loguttamaM ca ) loka ya meM zreSTha hai / tathA yaha vrata ( paumasaratalAma pAlibhUyaM ) padmapradhAna sarovara aura taDAga kI pAli jaisA hai, arthAt sukhada hone ke kAraNa, pramoda kAraka hone ke kAraNa, aura mana ko haraNa karane vAlA hone ke kAraNa jaise padmapradhAna sarovara aura taDAga samupAdeya hote haiM usI prakAra sukhadAtA pramodaka aura manohara hone ke nAte dharma bhI samupAdeya hotA hai ataH dharma bhI padmapradhAna sarovara aura taDAga jaisA hai / usa dharma rUpa sarovara aura taDAga kA yaha rakSaka hone ke kAraNa pAli-pAla jaisA hai| tathA ( mahAsagaDaaragatuMSabhUrya) mahAzakaTa ke AroM ke samAna kSAntyAdika guNoM kA yaha tumbabhUta AdhArabhUta hai| tathA (mahAmibhUyaM ) mahAzAkhA zAlI vRkSa ke samAna AzritoM satara zeThI he che. "sugaipadesagaMca" ane tene svarga bhane aparNA 35 sugatinA bhArga darzAva rahe che. tethI "vayamiNaM " yAvata " loguttamaMca "tra sobhAM zreSTha che. tathA mA mata " paumasaratalA gapAlibhUyaM " ubhaNothI yukta sarovara ane taLAvanI pALa jevu che. eTale ke sukhada hAvAne kAraNe, prameAdyakAraka hAvAne kAraNe, ane manehura hAvAte kAraNe jema padmapradhAna sarovara ane taLAva samupAdeya hoya che te ja prakAra sukhadAtA, prameka ane manahara hAvAne kAraNe dhama paNa samupAdeya hAya che. tethI dhama padmayukta sarovara ane taLAva jevA che. te dharUpa sarovara ane taLAvanuM te (brahmacarya rakSaka hovAthI pAnevu che. tathA " mahAsagaDaaragatuMbabhUyaM " mahA zauTa-gADA-nI dharInA samAna kSAntyAdi guNNAnu' te tummabhUta che. tathA mahAvimaruvakhakkhaMdhabhUyaM " bhaDDA zAbhAvANA vRkSanI prema mAzritonu parabha sumArI hovAthI 66 For Private And Personal Use Only
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ornaNasUtre yasya sa mahAviTapaH, sa cAsau vRkSa AzritAnAM paramopakArakatvasAdharmyAda dharmastasya skandhabhUtaM yattattathoktam, ayaM bhAvaH yathA-skandhovRkSazAkhA''dhArabhUtastathaivabrahmaca dharmazAkhAssdhArabhUtam / tathA mahAnagarapAgArakavADaphalihabhUyaM ' mahAnagaraprAkArakapATaparighabhUtam-pradAnagarabhitra mahAnagaraM vividhasukhahetu sAdharmyAda dharmaH, tasya rakSakatvAt prAkArarUpaM, kapATarUpaM parighabhUtam = argalArUpam, yattattathoktam tathA - ' rajjupiNovtra iMdakeU ' rajjupinaddhaiva indraketu: - yathA - rajjubaddhahandradhvajo mahotsave sarvopari vartamAnaH paramazobhAM janayati tathaivedaM sarvavratazreSThaM brahmacaryam / tathA-' trisuddhaNegaguNasaMpiNaddhaM = vizuddhAnekaguNasaMpanaddhaM vizuddhA as kaguNAstaiH saMpinaddhaM saMgrathitamidaM brahmacaryamasti / / sU0 1 // , kA parama upakArI hone se dharma kA yaha skaMdha jaisA hai / arthAt jisa prakAra skaMdha vRkSa kI zAkhAoM kA AdhArabhUta hotA hai usI prakAra yaha brahmacarya bhI dharma kI zAkhAoM kA AdhArabhUta hai| tathA ( mahAnagara pAgArakavADa phalihabhUyaM ) mahAnagara ke samAna vividha sukhoM kA hetubhUta hone ke kAraNa dharmarUpa nagara kA yaha rakSaka hone se prAkAra jaisA, kapATa jaisA aura argalA jaisA hai| tathA ( rajjupiNovyaiMdakeU ) jisa prakAra rajju baddha indradhvaja mahotsava meM sarvopari vartamAna hotA huA parama zobhA ko vistAratA hai usI taraha yaha brahmaryavrata bhI sarvavratoM meM zreSTha hai aura parama zobhA kA janaka hotA hai / tathA (vizuddhagaguNasaMpiNa) vizuddha aneka guNoM se yaha brahmacarya acchI rIti se ( saMpiSaddhaM ) grathita-yukta hai / 66 te dharmanA skadha jevu' che. eTale ke jema thaDa vRkSanI zAkhAone mATe AdhAra rUpa hoya che e ja prakAre brahmacarya paNa dharmanI zAkhAonA AdhAra 35 che. tathA mahAnagara pAgAra kavADa phalihabhUya " mahAnagaranA samAna vividha sukhAnuM hatubhUta hovAne kAraNe dharmanagaranuM te rakSaka hovAnA prAkAra jevuM, jATa mevu bhane bhasA nevu che tathA "rajjupiNovvaIdakeU" prema 2000 ( doraDu') akhta iMdridhvaja mahAtsavamAM sarvopari dekhAtA parama zezabhAne vistAra che te ja pramANe A brahmacarya vrata paNa savavratAmAM zreSTha che ane parama zolAnu bhana hoya che tathA " visuddhaNeguguNasaMpiNaddha " vizuddha mane zuzothI yA brahmarya sArI rIte " saMpiNaddhaM " zrathita-yukta che. For Private And Personal Use Only
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - sudarzinI TIkA a0 4 sU0 2 brahmacarya svarUpanirUpaNam punarapi brahmacaryamAhAtmyamAha-'jammiya bhagge ' ityaadi| mUlam-jammi ya bhagge hoi sahasA savvaM sebhaggamahiyacupiNayakusalliyapallahapaDiya-khaMDiyaparisaDiyaviNAsiyaM viNayasolatavaniyamaguNasamUhaM taM baMbhaM bhagavaMtaM gahagaNaNakkhattatAragANaM gha jahA uDubaI maNimuttasilappavAlarattarayaNAgaraNaM ca jahA samuddo, verulio ceva jahA maNINaM, jaha mauDo ceva bhUsaNANaM vasthANaM ceva kkhomajuyalaM araviMdaM ceva pupphajeMdra gosIsaM ceva caMdaNANaM himavaMto ceva osahINaM sItodA ceva ninnagANaM udahIsu jahA sayaMbhUramaNokhyagavaro ceva maMDaligapavvayANapavare bhAvArtha-isa sUtra dvArA sUtrakAra caturtha saMvaradvAra kA vivecana kara rahe haiM / isameM nau koTi se abrahma kA pUrNa tyAga ho jAtA hai, isaliye yaha brahmacarya mahAvrata kahalAtA hai / vrata kA tAtparya yahI hai ki doSoM ko samajha kara unake tyAga kA niyama karane ke bAda phira se unakA sevana nahIM karanA / brahmacarya vrata ko paripAlana karane ke liye atizaya upakAraka kitane hI guNa haiM, jaise AkarSaka sparza, rasa, gaMdha, rUpa, zabda aura zarIrasaMskAra Adi meM na phaMsanA, truTiyoM ko haTAne ke liye jJAnAdi sadguNoM kA abhyAsa karanA, evaM gurukI AdhInatA ke liye gurukula meM vAsa karanA / isa sUtra meM isI brahmacarya mahAvata ke guNa gaurava kA vyAkhyAna sUtrakAra ne kiyA hai / sU0 1 // bhAvArtha-A sUtra dvArA sUtrakAra cothA saMvaradvAranuM vivecana kare che. temAM nava prakAre abrahmane saMpUrNa tyAga thaI jAya che. tethI te brahmacarya mahAghata kahevAya che. vratanuM tAtparya e che ke dene samajIne temanA tyAgane niyama karyA pachI pharIthI tenuM sevana na karavuM. brahmacarya vratanuM paripAlana karavAne mATe atizaya upakAraka keTalAka guNo che, jemAM ke AkarSaka sparza, rasa, gaMdha, rUpa zabda ane zarIra saMskAra AdimAM phasAvuM nahIM, truTine dUra karavA mATe jJAnAdi saddaguNene abhyAsa karavo, ane gurunI AdhInatAnA sevanane mATe gurukulamAM vAsa kare. A sUtramAM e ja brahmacarya mahAvratanA guNa gauravanuM varNana sUtrakAre karyuM che. 1 For Private And Personal Use Only
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra erAvaNa ivakuMjarANaM sIho jahA ligANa pavaro supannagANaM ca veNudeva dharaNa jahA paNNaga iMdarAyA kappANaM ceva baMbhaloe, sabhAsu ya jahA bhave suhammA ThiIsu lavasattamavyapavarA dANANaM ceva abhao dANaM kimirAo ceva kaMbalANaM saMghayaNe gheva bajarisabhe saMThANe ceva samacaurase jhANesu ya paraM sukkanjhANaM nANesu ya paramakevalaM tu siddhaM lesAsu ya paramasukkalesA titthakaro ceva jahA muNINaM vAsesu jahA videhe girirAyA ceva maMdaravare vaNesu jahA gaMdaNavaNaM pavaraM dumesu jahA jaMbU sudaMsaNA vIssuyajasA jIyAnAmeNaM ayaM dIyo, turagavaI gayavaI rahavaI naravaI jaha vIsue ceva rAyA rahie ceva jahA mahArahagae evamaNegaguNA ahINA bhavaMti egammi baMbhacere // sU0 2 // TIkA-'jammi ya' ityAdi / 'jammi ya' yammizca brahmacarye 'bhagge' bhagne-virAdhite sati 'sabbaM ' sarva 'viNayasIlatabani yamaguNasamUI' vinayazIlataponiyamaguNasamUhaH-vinayo gurupatipatti lakSaNaH, zIla-sadAcAraH, tapaH anazanAdikaM dvAdazavidhaM, niyamA=abhigrahaH, guNasamUhaH-jAnAdiguNasamudAyaH, eSAM samAhAre vinayazIlataponiyamaguNasamUhaM kriyAjJAnaM cetidvayamapItyarthaH, sahasA saTiti 'saMbhaggamahiyacuNiya kusalliyapallahapaMDiya khaMDiyaparisaDiyaviNAsiyaM saMbha phira brahmacarya kA mAhatmya kahate haiM--'jammiya bhagge' ityAdi0 / TIkArtha-(jammiya bhagge) jisa brahmacarya ke virASita hone para ( savvaM viNayasIlatavaNiyamaguNasamUhaM ) samasta vinaya, zIla, tapa, niyama aura guNa samUha-arthAt-kriyA aura jJAna ye donoM hI (sahasA) ikadama (saMbhaggamahiya-cuNiya-kusalliya-palaTa-paDiya-khaMDiya-parisa ve sUtrA2 prAya bhaDAtmya 4 cha- " jammiya bhagage" 5. 21st-- "jammiya bhagge" re brahmaya virAdhana! tai " savva viNaya sIlatavaNiyamaguNasamUha " samasta vinaya, zAza, ta5, niyama bhane gusabhUDa mero liyA bhane jJAna mane " sahasA" mayAna " saMbhaggamahiyacugNiyakusaliya-pallaThTha-paDiya khaMDiya-parisaDiya-viNAsiya hoi" TevA pAnI For Private And Personal Use Only
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - sudarzinITIkA a0 4 sU0 2 brahmacarya svarUpanirUpaNam gnamathitacUrNitakuzalyitaparyastapatitakhaNDita-parizaTitavinAzitam-tatra 'saMbhagga' saMbhagna-ghaTa itra, 'mahiya' mathitaM dadhIva biloDitaM ' cuNiya' cUrNitaM caNakavat piSTam ' kusalliya' kuzalyitam-zu-kutsitam-antaH praviSTatomarAdi zalyamiva zalyaM, yat praviSTaM sat , kenApyupAyena na niHsarati tatkuzalyaM, tatsaMjAtaM yasyeti kuzalyitaM duSTazalyayuktaM, yathA vakratayA praviSTena zalyena zarIraM vidAritaM bhavati, tathaiva vinavAdikaM vidAritaM bhavati, 'pallaha' paryasta parvatazikharAd sthUlapASANakhaNDa iva svasthAnAcalitam , 'paDiya' patitam prAsAdazikharAtkalaza ivAdhonipatitam ' khaMDiya' khaNDitam-daNDa iva vibhAgena cchinnam , 'parisaDiya' pariTitaM = kuSThApahatAGgamivavigalitam , 'viNAsiyaM' vinAzitaM vinaSTam , 'hoi' bhavati / athopamayA brahmacaryasya mAhAtmyaM varNya te-' taM babhaM bhagavaMtaM ' ityAdi / 'ta' tat-prasiddhaM 'bhagavaMta' bhagavad-sarvotkRSTaizvayaMzAli 'babhaM' brahma-brahmacarya -- gahagaNanavakhattatAragANaM ca ' grahagaNanakSatratArakANAM ca, grahagaNaH =maGgalAdiH, nakSatrANi azvinyAdayaH, tArakAH prasiddhAH, AsAM madhye 'jahA' Diya viNAsiyaM hoi) ghaTakI taraha saMbhagna TukaDe 2 ho jAte haiMnaSTa ho jAte haiM, dadhi kI taraha biloDita-astavyasta ho jAte haiM, canA Adi kI taraha-cUrNita-pise jAte haiM, kuzalya-TeDhe-vaka bANa se vidArita hue zarIra kI taraha vidArita ho jAte haiM, parvata kI coTI se patita pASANakhaNDa kI taraha apane sthAna se cyuta ho jAte haiM, patita prAsAda kI chata se gire hue kalaza kI taraha adhonipatita ho jAte haiM, phADe go daMDa kI taraha khaMDita hote jAte haiM, parizastikuSThAdi se upahata aMga kI taraha galita ho jAte haiM, aura vinAzitavinaSTa ho jAte haiM / (taM baMbha bhagavaMtaM ) sarvotkRSTa aizvaryazAlI prasiddha yaha brahmacarya (gahagaNanakkhattatAragANaM ca jahA uDDubaI ) maMgala Adi jema TukaDe TukaDA thaI jAya che, -naSTa thaI jAya che, dahIMnI jema viDitaastavyasta thaI jAya che, caNA AdinI jema cUrecUrA thaI jAya che, kuzalyavakabANathI vIMdhAyela zarIranI jema vidhArita thaI jAya che. parvatanA zikhara parathI pASANukhaMDanI jema pitAne sthAnethI bhraSTa thaI jAya che, patita-mahelanI chata uparathI paDelA kalazanI jema adhonipatita thaI jAya che. cIrAyela lAkaDInI jema khaMDita thaI jAya che, parizaTita-kaDha AdithI upaData aMganI jema zAsita 45 naya cha bhane vinaSTa thA taya che. " taM baMbhaM bhagavataM " sarvotkRSTa mevayajI prasiddha cha prAya " gahagaNanakkhattatAragANaM ca jahA uDuvaI" For Private And Personal Use Only
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre yathA 'uDubaI' uDupatiH candraH sarvazreThastathaivatAnAM madhye sarvazreSThamasti / tathA'maNimuttasilappavAlarattarayaNAgarANaM' maNimuktAzilAmavAlarataratnAkarANAM maNayaH candrakAntAyAH, muktAphalAni-zilApavAlAni vidrumANi, raktaratnAni yArAgAdIni teSAmAkarA utpattibhUmayaH, ye te tathA, teSAM madhye 'jahA' yathA 'saudo' samudraH, zreSThastathaivedaM vratAnAM madhye zreSTham , evaM vatra saMyojyam / tathA-'jaha ceva' yathA caiva * magINa' maNInAM madhye verulio' vaiDUrya vai yamaNeH / 'jaha ceva' yathA caitra 'AbhUsagANaM ' AbhUSaNAnAM madhye ' mauDo' mukuTaMH / 'vara ' vastrANAM madhye 'khomajuralaM ceva ' kSaumayugamiva / ' araviMda ceva ' aravindamiva kamalamitra 'puSphajeTuM' puSpajyeSTham-puSpeSu aravindaM zreSThamityarthaH / gosIsaM ceva ' gozIrSa haricandanamiva ' caMdaNANaM ' candanAnAM madhye 'himavaMto ceva' himavAniva 'osa. graho meM, azvinI Adi nakSatroM meM, aura tArAoM meM jaise caMdramA sarva zreSTha mAnA jAtA hai usI taraha sarva vratoM meM zreSTha mAnA gayA hai| tathA ( maNimuttamilappavAlarattaraya gAgarANaM ca jahA samuddo) candrakAnta Adi maNiyoM kI, muktAphaloM kI, mUgoM kI aura padmarAga Adi raktaratnoM kI utpatti sthAnoM meM jaise samudra zreSTha hotA hai usI taraha yaha bata bhI sarvavratoM meM zreSTha mAnA gayA hai / tathA-(jaha veva maNINaM veruliyo ) jaise maNiyoM meM vaiDUryamaNi, (jaha ceva AbhUmaNANaM mauDo) AbhUSaNoM meM jaise mukuTa, (vatthANaM khomajuyalaM ceva) vastroM meM jaise kSauma yugala, ( araviMdaMceva puSphajeTTaM ) puSpoM meM jaise araviMda (kamala)( caMdaNANaM gosIsaM ceva ) caMdanoM meM jaise haricaMdana, (osahIrNa himavaMto ceva ) auSadhiyoM kI utpatti ke sthAnoM meM jaise himavAn maMgaLa Adi grahamAM, azvinI Adi nakSatramAM, ane tArAomAM jema caM. ndramAM sarvazreSTha manAya che eja pramANe sarvavatamAM zreSTha mAnavAmAM AvyuM che. tathA " maNimuttasilappavAlaratarayaNAgarANaM ca jahA samuddo" yandrAnta mAha maNionI, metInI, mUMgAnI ane pazcarAga Adi raktaranI utpatti karavAnA sthAnamAM jema samudra zreSTha manAya che. e ja pramANe A vrata pAna sarva bratobhA zreSTha bhatAya cha tathA " jahaceva maNINaM verulio" bha bhalibhAmA vaiDUrya bhaeI, "jaha ceva AbhUmaNANaM mauDo " bhAbhUSaNamA bha muguTa "vatthANaM khomajuyalaM ceva" somA rebha kSaumayura "araviMdaM caiva pupphaje?' " japAmA ma bhavi, " caMdaNANaM gosIsaM ceva" yahanAmA ma heriyana. For Private And Personal Use Only
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a04 sU.) 2 brahmacaryasvarUpanirUpaNam hiNaM' oSadhInAm oSayutpattisthAnAnAM madhye himavAna parvata iva / 'sItodA ceva ' sItodeva-svanAmakhyAtA mahAnadI 'ninaga,nAM' nimnagAnAm-nadInAM madhye / 'udahosu ' udadhipu-samudreSu 'sayaMbhUramaNo' svayaMbhUramaNaH samudraH ' ruyagavaro ceva ' rucakavara iva-yathA rucakabaraH rucakAbhidhAnatrayodazadvIpavartIparvatavizeSaH, 'maMDalikapavyayANaM ' mANDalikaparvatAnAM mAnuSottarakuNDalavararucakavarA. bhidhAnAM gadhye 'pavare' pravaraH zreSThaH / ' erAvaNa iva' airANA iva 'kuMjarANaM' kucarANAM madhye, yathA hastinAM madhye airAvataH pravara ityarthaH / 'jahA' vathA ' sIho' siMha: 'migANaM ' mRgANAm araNyapazUnAM madhye pavaro' pravaraH yathA'supaNNagANaM ca ' suparNakAnAM suparNakumArANAM madhye ' veNudeve ' veNudevaH pravaraH yathA ca 'paga iMdarAyA ' pannagendrarAjaH, 'dharaNe' dharaNo dharaNendro nAgakumArANAM madhye pravaraH, tathaivedaM brahmacarya vratAnAM madhye pravaram / tathA-'kappANaM' kalpAnAM devalokAnAM madhye 'baMbhaloe ceva' brahmaloka itra-paJcamo devalokaH parvata, (nikSagANaM lItodA ceva ) nadiyoM meM jaise sItodA nadI, ( uda hIsu jahA sayaMbhUramaNo) sandroM meM jaise svayaMbhUramaNasamudra, (maMDaligapacayANa syagava ceva ) mAMDalika parvatoM meM jaise rucaka varaparvata, (paghare) zreSTha mAnA jAtA hai, usI prakAra samastavatoM meM yaha vata zreSTha mAnA gayA hai / tathA (kuMjarANaM erAvaNa iva ) hAthIoM meM jaise airAvata hAthI zreSTha hotA hai (migANa jahA sIho pavaro) agoM ke bIca meMjaMgalA jAnavaroM meM-jaise siMha zreSTa hotA hai (upannagANaM ca veNudeve suparNakumAroM meM jaise veNudeva zreSTha holA hai, (jahA pannaga iMdarAyAdharaNe) pannoM kA indrarAja dharaNendra jaile nAgakumAroM meM zreSTha hotA hai, (kappANaM ceva baMbhaloe ) kalpoM meM jaise pAMcavA brahmaloka pravara hotA hai, "osahINaM himavato ceva " mauSadhiyAnA utpatti sthAnamA himAlaya parvata, " ninnagANaM sItodA ceva" nahIyAmA samazItohAnI, udahI sujahA saMyaMbhamaNo" samudrImA ma 25 bhU2bhae samudra " maMDaligapavyayANaruyagavaro ceva" mAvi tomA ma 25412 5ta, "pavare" zreSTha bhanAya cha, tAre sadha tAmai - prAyavrata zreSTha bhanAya cha tathA " kuMjarANaM erAvaNa isa" hAthImAmA ma merAvata hAthI zreSTha 2.cha, "migoNaM jahA sIho pavaro" bhagAnI paya- sI janarenI vayye-ma siDa zreSTha DAya te, " supannagANaM ca veNudeve" supara mArAmA rebha. yezuDheva zreSTha DAya cha, "jahA pannaga iMdarAyA dharaNe" pannagAne ndrarAna raNendra ma nAgabhAzamA zreSTha DAya cha, "kappANaM va baMbhaloe" yomA ma pAyA For Private And Personal Use Only
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznaNyAkaraNasUtre kSetrasya mahattvAdindrayasyAti zubhapariNAmatvAcca pravaraH / ' sabhAmuya' sabhAmu= pratibhavanavimAna bhAvinISu sudharmasabhotpAtasabhA'bhiSekasabhA'laMkArasabhAvyavasAyasabhAsu ca madhye 'jahA ' yathA' muhammA ' sudharmA sabhA pravarA 'bhave ' bhavati tathaivedaM brahmacarya vrateSu pravaraM bhavati / tathA-'Thiisu' sthitighu-AyuSkeSu madhye 'lacasattamadhalavasaptameva anuttaradevabhavasthitiyathA pravarA / ' dANANaM ceva abhaodANaM ' donAnAM madhye abhayadAnamivedaM brahmacarya pravaram / -- kaMvalANaM' kambalAnAM madhye ' kimirAo ceva ' kRmirAga iva-kRmirAgakampala iva kameH= raktakITa vizeSasya rAga isa rAgo yasya kambalasya bhavati sa kambalaH kRmi rAga kambala procyate, raktakambala ityarthaH, tathA-'saMghapaNe' saMhanane-pahananamadhye vajraRSabhAdInAM SaNNAM saMhananAnAM madhye 'bajarisabhe' vaRpabhaM saMhananaM pravaram 'saMThANe' saMsthAne pavidhasaMsthAnamadhye yathA " saya va uraMsaM ' samacaturakhaM saMsthAna (sabhAsu jahA suhammA bhave ) sabhAoM meM jaise sudharmA sabhA zreSTha hotI haiM, arthAt sudharmA sabhA utpAta sabhA, abhiSekasabhA, alaMkArasabhA, vyavasAyasabhA, ina sabhAoM meM jaise sudharmA sabhA saba se zreSTa mAnI jAtI hai usI prakAra yaha brahmacaryacana bhI samasta vratoM meM zreSTa mAnA jAtA hai / tathA (ThiIsu jahA lavasattamavyapavarA ) AyuoM meM anuttaravimAnavAsI devoM kI jaise Ayu uttama mAnI jAtI hai aura (dANANaM ceva abhayo dANaM ) dAnoM ke bIca meM jaise abhayadAna zreSTha mAnA jAtA hai usI taraha yaha brahmacaryavrata bhI samastavatoM meM pradhAna vrata mAnA jAtA hai / tathA ( kaMvalANa kimirAo cetra ) kaMbalo meM jaise rakta kambala, (saMghayaNe cevavajjarisabhe) chaha saMhananoM meM jaise vajraRSabhasaMhanana, (saMThANe ceva samaca uraMse ) chaha saMsthAnoM meM jaise samacaturapro zreSTha hAya cha, " sabhAsu jahA suhammA bhave" samabha sudharmA sabhA zreSTa hoya che, eTale ke sudharmAsabhA, utpAdasamA, abhiSeka sabhA, alakArasabhA. vyavasAya sabhA, e sabhAomAM jema sudharmA sabhAne zreSTha mAnavAmAM Ave che, e ja prakAre A brahmacarya vratane paNa sarve temAM zreSTha mAnavAmAM bhAva cha. tathA " Thiisu jahA lavasattamavyapavarA" mAyudhyAmA ma anuttara vibhAnavAsI havAnuM mAyuSya ma uttama bhanAya cha, bhane "dANANaM cevaabhabhovANaM " hamArebha. malahAna manAya cha, me 1 mA 2 // prAyaya prata para samasta pratImA zreSTha manAya che. tathA "kaMbalANaM kimirAo ce" bhaNAmA 25 24ta ubha saMdhayaNe ceva vajjarisabhe" 7 sAunanAmA ma 44 saDanana, "saMThANe ceva samacaura se"7 sthAnomA 21 abhayaturasa For Private And Personal Use Only
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir frq sudarzinI TIkA a0 4 sU02 brahmavayasvarUpanirUpaNam pavaraM tathaiva vratAnAM madhye idaM brahmacarya prvrm| tathA-' jhANesu ya' dhyAneSu cadhyAnamadhye yathA 'paramasukajjhANaM' paramazukladhyAna-zuklathyAnasya caturthapAdarUpaM pravaram , tathA-nANemu ya ' jJAneSu ca yathA paramakevalaM tu paripUrNavizuddha kevalajJAnaM arthAt-sAyikajJAnaM siddha-pravaratvena prasiddham , tathaivedaM brahmacarya vratAnAMmadhye prasiddham-tathA-'lesAsu ya ' lezyAsu-kRSNAdyAsu ca yathA, 'paramasukkalessA' paramazuklalezyA-zukladhyAnasya tRtIyabhedavartinI pravarA / 'titthakaro ceva' tIrthakarazcaiva 'jahA' yathA ' muNINaM ' munInAM madhye pravaraH 'vAsesu' varSeSu kSetreSu ' jahA' yathA 'videhe' videhaH-mahAvidehakSetra pravaram , tathaivedaM vrataMvratAnAM madhye pravaram / yathA jambUdvIpe 'maMdaravare' mandaravaro 'girirAyA' girirAjo-meruparvatazcaiva parvatAnAM madhye pavaraH, 'vaNesu ' vaneSu 'jahA' yathAsasaMsthAna pravara mAnA jAtA hai-usI prakAra yaha brahmacarya vratoM meM pradhAna bata mAnA jAtA hai| isI taraha (jhANesu varaM sukanjhANaM ) cAra dhyAnoM meM jaise parama zukladhyAna zukladhyAnakA cauthA bheda, uttama hotA hai aura (nANesu ya paramakevalaM siddhaM) Abhiniyodhika Adi pAMca jJAnoM meM jaisA kevalajJAna uttama hotA hai (lesAsu ya paramamukkalesA) kRSNa Adi chaha lezyAoM meM jaise paramazukla lezyA-zukladhyAna ke tIsare (pAye) pAdameM honevAlI lezyA-uttama hotI hai (jahA muNINaM titthayaro) muniyoM ke bIca meM jaise tIrthakara sarvottama hote haiM, tathA (vosesu jahA videhe ) kSetroM meM jaise videhakSetra saba se uttama kSetra hotA hai, usI taraha vratoM meM yaha brahmacarya vrata sabase pradhAna vrata haiN| tathA-(maMdaravare girirAyA) jaise jaMbUdvIpa meM parvatoM ke madhya meM maMdara vara girirAja zreSTha hai, sasthAna jema zreSTha manAya che tema A brahmacarya vrata paNa saghaLA vratamAM bhujya bhanAya cha. me 4 pramANe " jhANesu vara sukkajhANaM" yA2 dhyAnAmA ma 525 shukhdhyaan| thaa| me uttama uya cha, bhane " nANesu ya paramakevalaM sina" mAlinimAdhi mAhi pAMya jJAnAmA bha jJAna uttama DAya cha, "losAsu ya paramasukkalesA " e mA7i vezyAgamA ma zubhadAvezyA-zusadhyAnanA zrI 56mAM-pAyAmA thanArI vezyA-uttama lAyacha. "jahA muNINaM tisthayaro" bhuniyAnI ye rebha titha 42 sarvottama DAya cha, "vAsesu jahA videhe " kSetrAmA ma vi kSetra sarvottama che, me 1 pramANe 25 // prAya prata saghai pratAmA pradhAna vrata cha. tathA "maMdaravare girirAyA" 2. plubhA 5 mA 22 / 28 ma 4212 zre4 cha, "vaNesu jahA gaMdaNa For Private And Personal Use Only
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra 'gaMdaNavaNaM ' nandanavana 'pavara' pravaraM 'dumesu' drumemu-kSeSu -- jahA' yathA'sudaMsaNA' sudarzanA-sudarzanAkhyA 'jaMbU' jambUH trIviGgaH vRkSavizeSaH, sA 'vismayajasA ' vizrutayazAH-yazasA vikhyAtA / jambA kiM nAma yazaH ? ityAi --'jIya ' yasyAH 'nAmeNaM' nAmnA ayaM 'dove ' dvIpo jasbUdvIpo'sti, tathaivedaM brahmacarya vratAnAM madhye vikhyAtam / tathA-' jahA ceva ' yathA caiva 'tura. gavaI ' turagapatiH azvasenAyuktaH 'gayavaI ' gajapatiHgajasenAyuktaH 'rahabaI' rathapatiH rathasenAyuktaH ' naravaI ' naspatiH narasenAyukto 'rAyA' rAjA vizrutaH, 'jahA ceva' yathA caiva ' rahie' rathi ke rathArohimadhye 'mahArahagae' mahArathagataH mahArathArohI vizrutaH / tathaiva vratAnAM madhye idaM vrataM vizrutam prasiddham evam evamprakArAH 'aNegaguNA' anekaguNAH pravaratvavizrutatvAdayo'ne ke guNA 'egammi baMbhacere ' ekasmin brahmacarye 'ahINA' adhInAH svAdhInAH bhavanti, ekasmin brahmacarya samArAdhite sati sarva guNAH samAgatya tasmin puruSe samAvi(vaNesu jahA gaMdaNavarNa pavaraM ) vanoM meM jaise naMdanavana zreSTha hai, (dume su jahA sudaMsaNA jaMbUvistuyajasA ) vRkSo meM jaise jaMbU vRkSa prasiddhayaza saMpanna hai ki (jIyanAmeNa ayaM dIvo ) jisake nAma se yaha dvIpa jaMbu. dvIpa kahalAtA hai, usI prakAra vratoM meM brahmacarya vratazreSTha hai / tathA (turagavaI, gayavaI, rahabaI, naravaI, rAyA jahAceva rahie mahArahagae, evamaNegaguNA egammi yaMbhavere ahINA bhavaMti ) jaise azva senAyukta, gajasenAyukta, rathasenAyukta, narasenAyukta, rAjA prasiddha hotA hai, tathA rathArohiyoM ke bIca meM mahArathArohI prakhyAta hotA hai, usI taraha vratA meM yaha brahmacaryatrata prakhyAta hai| isa taraha pravaratva, vizrutatva Adi aneka guNa eka isa brahmacarya meM adhIna hote haiM, arthAt eka brahmacarya ke ArAdhita kara lene para samastaguNa AkAra usa puruSa meM Azrita ho vaNaM pavara" panImA rebha nanayana zreSTha che, " dumesu jahA suIsaNA jaMbU vissuyajamA" vRkSAmA bha vRkSa prasiddha yaza sapanna cha, " jiya nAmeNa aya dIvo"nA nAmayI mAdvIpI5 4Aya cha, ra pramANe matamA prAya prata zreSTha cha. tathA "turagavaI, gayavaI, rahagaI, naravaI,rAyA, jahA ceva rahie mahArahagae, evamaNegaguNA egammi baMbhacere ahINA bhavaMti "bha hayadaLavALe, gajadaLavALe. rathadaLavALe ane pAyadaLavALo rAjA prasiddha hoya che tathA rathAhinI vacce mahArAhI prakhyAta hoya che, e ja pramANe temAM paNa brAcarya vrata prakhyAta che. A pramANe zreSThatA, vizratatva, Ardi aneka guNa A eka brahmacaryane AdhIna hoya che, eTale ke eka brahmacarya For Private And Personal Use Only
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkA a0 4 sU0 3 brahmacArAdhanaphalam zantItyarthaH / ayamAzayaH-vratAnAM madhye brahmacarya vrataM sarvataH zreSTham / atastadArAdhakAH sarvataH zreSThA bhavantIti // sU0 2 // mUlam-jammi ya AhiyaM vayamiNaM saccaM sIlaM tavo ya viNayo ya saMjamo ya khaMttI guttI muttI, taheva ihaloiya paraloiyajaso ya kittI ya paJcAo ya, tamhA nihueNaM baMbhagheraM cariyavvaM savao visuddhaM jAvajjIvAe jAvaseyaTTI saMjaotti, evaM bhaNiyaM vayaM bhagavayA / taM ca imaM-"paMcamahavvayasuvvayamUlaM samaNamaNAilasAhusuciNaM / veravirAmaNapajjavasANaM savvasamudamahodahititthaM // 1 // titthagarehi sudesiyamagaM naragatiricchavivajjiyamaggaM / satvapavittasunimmiyasAraM siddhivimaannavNguydaa|| 2 // devanariMdanamaMsiyapujjaM savvajaguttamamaMgalamaggaM / duddharisaM guNanAyagamekaM mokkhapahassa vaDiMsagabhUyaM" // 3 ||jenn suddhacarieNaM bhavai subaMbhaNo susamaNo susAhU suisI sumuNI susaMjae sa eva bhikkhU , jo suddhaM carai baMbhaceraM // 3 // jAte hai / isaliye vratoM ke bIca meM yaha brahmacaryavrata sarva zreSTha prata hai, ataH isake ArAdhakajana bhI sarvataHbheSTha hote hai| __ bhAvArtha-isa eka brahmacarya mahAvrata ke ArAdhita hone para samasta sadguNa svayaM ArAdhitaho jAte haiM aura isake vinaSTa honepara ve samasta sadguNa naSTa ho jAte haiN| ataHsamasta vratoMmeM yaha vrata sarvazreSTha hai| suu02|| vatane AcaravAthI samasta guNa puruSamAM AvI jAya che. te kAraNe temaNe A brahmacaryavrata sarva zreSTha vrata che, tethI tenI ArAdhanA karanAra vyakti sarva zreSTa hoya che. bhAvArtha--A eka brahmacarya vratanI ArAdhanA karavAmAM Ave te samasta saddaguNa tenI jAte ja ArAdhita thaI jAya che ane tene nAza thatA te samasta sadUguNane nAza thaI jAya che. tethI saghaLAM temAM A vrata sarvazreSTha che surA For Private And Personal Use Only
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 790 praznadhyAkaraNasare TIkA-'jammi ya ' ityAdi 'jammi ya ' yasmiMzva-brahmacarye ArAdhite 'iNaM ' idaM pravrajyA--lakSaNaM 'vayaM vratam ' ArAhiyaM ' ArAdhitaM bhavati / tathA punarapi yadArAdhitaM bhavati, tadAha- saccaM ' satyaM ' sIla 'zIlaM sAdhAcAraH-' tayo ya ' tapazca 'viNao ya' vinayazca 'saMjamo ya ' saMyamazca, tathA- khaMtI ' zAntiH 'guttI ' gupti:manoguptyAdikA, 'muttI' muktiH-nirlobhatA ' taheva ' tathaiva 'ihaloiya paralo. iya aihalaukikapAralaukikaM 'jaso ya' yazazca-yazaH ekadiggAminIkhyAtiH 'kittIya ' kIrtizca sarvadiggAminIprasiddhiH, ' paJcao ya' pratyayazva= sAdhurayam' evaM rUpo vizvAsaH, etatsarvaM brahmacarye samArAdhite bhavatIti bhAvaH / 'tamhA' tasmAd hetoH 'nihueNaM ' nibhRtena-nizcalabhAvena baMbhaceraM' brahmacaryaM 'cari 'jammiya' ityaadi| TIkArtha--(jammiya ArAhie) jisa brahmacarya vrata ke ArAdhita kara lene para ( iNaM vayaM ArAhiyaM ) yaha pravrajyArUpavrata ArAdhita ho jAtA hai tathA-(saccaM solaMtavo ya viNayo ya saMjamo ya khaMti, guttI, muttI, taheva ihaloiya, paraloiya, jaso ya kittI ya paccao ya ) satya, zIla-sadAcAra, ( muni kA AcAra ) tapa,vinaya, saMyama, kSAnti manogupti Adi tIna guptiyAM, nirlobhatArUpa mukti, tathA ihaloka saMbaMdhI, aura paraloka saMbaMdhI yaza-eka dizAmeM phailAnevAlI prasiddhi, kIrtisaba dizA meM phailAne vAlI prasiddhi, tathA-pratyaya-" yaha sAdhu hai" isa rUpa vizvAsa, ye saba ArAdhita ho jAte haiN| (tamhA) isaliye (savao visuddhaM) nau koTi-trikaraNa triyoga se nirmala banAkara (nihu. "jammiya "tyAha thi-" jammiya ArAhie" prAya vratanu sevana 421AthI " iNaM vayaM ArAhiya" ! praprayA35 mata mArAdhita 45 naya che, tathA " saccaM sIla tavo ya viNayo ya saMjamo ya khaMttI, guttI, muttI ihaloiya, paraloiya jaso ya kittI ya paccao ya" satya, zIsa, sAyA2, ( bhunino mAyA2) ta5, vinaya, saMyama, zAMti, mane gupti adi traNa gupti, nirlobhatArUpa mukti, tathA Aleka saMbaMdhI tathA paraleka saMbaMdhI yaza-eka dizAmAM phelAnAra prasiddhi, kIrtisaghaLI dizAomAM phelAnAra prasiddhi, tathA pratyaya-"A sAdhu che" e prakArane vizvAsa, me mAM mArAdhita 54 ya cha. " tamhA" tathA " sabao. visuddha" na1 ||2-tri4295 viyAgathI ni manAvIna "nihueNaM " For Private And Personal Use Only
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA ma0 4 sU03 brahmacaryArAdhanaphalama yavvaM ' caritavyam-Asevitavyam kIdRzaM brahmacaryamAsevitavyam ? ityAha'sambao visuddhaM ' sarvato vizuddham ? manaH prabhRti trikaraNatriyoganirmalaM, kiyakAlamAsevitavyam ? ityAha-'jAvajjIvAe' yAvajjIvayA pratijJayA yAvajjIvatayA vA jIvanaparyantamityarthaH, tathA-'jAvaseyahi saMjaotti ' yAvat zvetAsthi saMyata, iti, zvetAni duSkara tapaH karaNAdrudhirAbhAvena zuklAni asthIni yasmistat-zvetAsthi-asthipaJjaraprAyaM zarIraM tatra saMyataH pratibaddho jIvo yAvad bhavet , maraNaparyantamityarthaH / ayaM bhAvaH-sAdhunA duzvara tapazcaraNAdinA svazarIra rudhira vizoSya maraNAvadhi brahmacarya pAlanIyamiti / athavA yAvacchreyo'thi saMyataH' iticchAyA, zreyo mokSastadarthayituM zIlaM yasya sa zreyo'rthI, sa cAsauM saMyatazceti karmadhArayaH ayaM bhAvaH-sAdhuryAkkAlaM mokSa na prApnoti, tAvatkAlaM tena brahmacarya pAlanIyamiti / ' evaM ' ityevaM ' bhaNiya ' bhaNitaM ' bhagavayA' bhagavatA mahAeNaM) nizcalabhAva se ( baMbhaceraM ) isa brahmacarya mahAvrata kA (jAvajIvAe ) jIvanaparyanta (cariyavvaM ) pAlana karanA cAhiye / ( jAva seyaDhi. saMjayo tti) yAvat zvetAsthi saMyataH arthAt cAhe bhale hI duzvara tapazcaraNa Adi dvArA apane zarIra kA khUna sUka jAne se zvata haDDiyAM hI usameM avazeSa raha gaI ho tapataka / athavA yAvat zreyo'thi saMyata-arthAtsAdhu ko jabataka mukti kI prApti na ho jAve tabataka isa mahAvrata kA avazya pAlana karate rahanA caahiye| " jAva seyaSTi saMjao" isakI eka to zvetAsthisaMyanaH" aisI saMskRta chAyA hotI hai aura dUsarI" zreyo'dhisaMyataH " aisI bhI hotI hai / ( evaM bhaNiyaM vayaM bhagavayA) isa prakAra se isa vrata kA bhagavAna mahAvIra ne jo ki antima tIrtha nisa bhAvathA "babhacera" mA prAyayaM bhaDAnatarnu "jAvajjIbAe " na. 5yanta cariyavvaM " pAsana 42vu naye. jAva seyaTThisaMjaotti " ' yovat zvetAsthisaMyataH" meTa 2 ta5zca2 mA bArA potAnA zarIna sAlI sUkAI javAthI sapheda hADakAM ja temAM bAkI rahyA hoya evI sthitimAM paNa mA pratarnu pAsana 422. yAvat zreyo'rthi saMyata-meTalelyA sudhI sAdhune mokSanI prApti na thAya tyAM sudhI A mahAgratanuM pAlana karatAM he ma. "jAva se yadRisaMjao" tenI zasta chAyA 'zvetAsthisaMyataH " yAya cha, bhane mI " zreyo'rthisaMyataH" mevI 5 chAya. thAya che. " eva' bhaNiya vayaM bhagavayA" 2 mA mantima tIrtha 42 bhagavAna mahAvIra mA pratarnu For Private And Personal Use Only
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - praznavyAkaraNasUtre vIreNa caramatIrthakareNa / ' taM ca ' taccatam ' imaM ' idam agre-vakSyamANasvarUpamasti / tadAha tisRbhirgAthAmiH__ 'paMcamahabbaya' ityAdi / . 'paMcamahavvayasuvvayamUlaM paJcamahAvratasuvratamUlam paJca-paJcasaMkhyakAni yAni mahAvatAni-mANAtipAtaviramaNAdi lakSaNAni, tAnyeva suvratAni teSAM mUlam= kAraNam idaM brahmacaryavatamasti / tathA-idaM brahmacaryavrataM, 'samaNaM' zamanaM-citta. sama dhijanakaM, tathA-' anAvilasAdhusucIrNam= anAvilAH =: akaluSA:-nirmalacAritrA ye sAdhavastaiH sucIrNa-samArAdhitam , tathA-' veravirAmaNapajjavasANaM' vairaviramaNaparyavasAnam vairaM tru mAvastasya viramaNa-nivRttiH paryavasAne'nte yasya tat , brahmacarya hi vaira vinivArya paramaprItimupajanayatIti bhAvaH / uktaM ca sappo hArAyae tAsa, visaM cAvi suhAyae / baMbhacerappabhAveNaM, riU mittAyae sayA // 1 // chAyA -soM hArAyate tasya viSaM cApi sudhAyate / brahmacaryaprabhAveNa ripurmitrAyate sadA // 1 // iti / kara hue haiM kathana kiyA hai / (taM ca imaM ) isa mahAvrata kA svarUpa tIna gAthAoM se kahate haiM (paMcamahanvayamuvvayamUlaM ) yaha brahmacarya mahAvratarUpa suvratoM kA mUlakAraNa hai, (samaNaM ) cittasamAdhi kA janaka hai, (agAilasAhu puciNNaM) nirmala cAritradhArI sAdhuoM dvArA acchI taraha ArAdhita kiyA huA hai ( veravirAmaNapajjavamoNaM ) vairavirodha kA yaha aMta karake parama prItI kA janaka hotA hai / kahA bhI hai "sappo harAyae tassa, visaM cAvi suhAyae / baMbhacerappabhAveNaM, riU mittAyae sayA // 1 // 4yana yu cha. "taMca imaM" / mahAnatarnu 2135 trA thAme dvArA 3 che. "paMcamahavvayasuvvayamUlaM " mA prAyaH mAnata prAtipAta virabha mAhi pAya mAnata35 subatArnu bhuuss4|275 cha. "samaNaM" (yatta samAdhinuM na cha, " aNAila sAha suciNNaM" ni yastridhArI saadhume| dvArA sArI rIte 12dhita thayeva cha," veravirAmaNapajjavasANaM" 32 virodhne| anta lAvIne te parama prItinuM janaka thAya che. kahyuM paNa che "sappo hArAyae tassa. visaM cAvi suhaaye| baMbhacerappabhAveNaM, riU mittAyae sayA // 1 // For Private And Personal Use Only
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA ma04 sa03 brahmacArAdhanaphalama tathA-' sabbara muhamahodahititthaM / sarva mudramahodadhilIrtham -sarve ca te samudrAH sarva samudrAsteSu mahAna udadhiHyAbhUramaNaH samudrAtattulya vizAlatvAtsaMsAro'pi mahodadhistasya tIrtha mava-pAragamanAya nauke va yattattathA'sti // 1 // __'titthagarehiM ' ityAdi-'tityagarehiM 'tIrthakaraiH jinaiH 'sudesiyamagaM' sudezitamArgam-sudezitA sudarzitaH mArgaH=guptyAdi tatpAlanopAyo yasmiMstatathA, tathA-'naragatiricchavivajjiyamaggaM' narakatiryavivarjitamArga-narakasya narakagateH, tiramA tiryagatezca vivarjita-pratirodhito mArgo gAyeMja tAdRzam / tathA-' sayapavitrasunimmiyasAraM' sarvapavitrasunirmitasAraM sarvapavitrANi-sarvANi pAvanAni muniztiAni-suvihitAni sArANi-pradhAnAni yena tattathA, sakalavrata sarpa usake liye hAra jaisA bana jAtA hai aura viSa bhI susAdhu jaisA ho jAtA hai-jo nau koTi se zuddha brahmacarya vrata kA pAlaka hotA hai| yaha brahmacarya kA hI prabhAva hai jo zatra bhI mitra bana jAtA hai| (savvasamudamahodahititthaM) samasta samudroM meM aMtima svayaMbhUramaNasamudra eka bahuta vizAla samudra hai-isake jaise vizAla hone se saMsAra bhI eka mahodadhi jaisA hai, usase pAra hone ke liye yaha brahmacarya eka naukA ke samAna hai // 1 // (titthagarehiM sudesiyamaggaM) tIrthakara bhagavaMto ne isake pAlane kA gupti Adi rUpa upAya kahA hai| ( naragatiricchavivajiyamagaM) isake prabhAva se narakagati aura tiyazcagati kA mArga ruka jAtA hai (savapavittasunimmiyasAraM ) tathA je nava prakAre zuddha brahmacarya vratane ArAdhaka hoya che tene mATe sApa hAra jevo banI jAya che ane viSa paNa amRta jevuM thaI jAya che. brahmayayana 4 24 prabhAva cha : zatru pazu bhitra manI laya cha, " savvasamuramahodahititthaM " Aani soma Atima 2 15 sUramA samudra meM / vim samudra che-tene je vizALa hovAthI saMsAra paNa eka mahAsAgara je che, tene pAra javAne mATe A brahmacarya e eka naukA jevuM che ! 1 che "titthagarehiM sudesiyamaggaM" tItha 52 bhagavAnAye tana pAlana mATa gupti mAha Elu matavyA che. " naragatiricchavivajjiyamagaM" tenA pramAthI 124gati mane tiyatine 2 mI. naya che. " savvapavitta sunimiyasAraM " mane tenA prabhAva saune pravitra bhane sArasUta manAvI ? che, theTase 3 241 vrata saghai tAne pavitra 14 42nAi cha. "siddhavimANaavaMguyadAraM " tathA mokSa gatinu ma manuttara vimAnAnu vA tenAthI 34 naya pra 100 For Private And Personal Use Only
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 794 praznavyAkaraNasUtre pavitrahahakArItyarthaH, tathA- siddhivimANaguyadAraM ' siddhivimAnApAvRtadvAram-siddheH-mokSagateH, vimAnonAm attaravimAnAnAm ca, agatam-udghATitaM dvAraM pravezamukhaM yena tattathA, svargApavargadvArodghATakamityarthaH // 2 // punaH kIdRzaM brahmacaryam ? ityAha-' devanariMda ' ityAdi / 'devanariMdanamaMsiya pujja' devanarendranamasyitapUjyam-devAH bhavanapatyAdayaH, narendrAH cakravAdayastaiH namasthitAH= namaskRtA ye mahApuruSAsteSAM pUjyam AdaraNIyam / tathA- sabajaguttamamaMgalamagaM'.sarvajagaduttamamaMgalamArgaH sarvajagatyu-triSu lokeSu uttamo maGgalazca yo mArgaH upAyaH, so'sti / tathA- durisa' durddharyam - devadAnavairapyaparibhavanIyam , 'guNanAyagaM' guNanAyaka-guNAna-jJAnAdirUpAna nayati prApayati yattattAdRzam-guNadhAyamityarthaH, tathA-' ekkaM ' ekaM pradhAnam-nirupamam ityarthaH, tathA ' mokkhapahassa' mokSapathasya mokSamArgasya ' vaDiMsagabhUyaM ' avataMsakabhUtam-zirobhUSaNasadRzamidaM brahmacaryamasti // 3 // isakA hI prabhAva saya ko pavitra aura mArabhUta banA detA haiN| arthAt yaha vrata samasta vratoM ko pavitra aura dRr3ha karane vAlA hai / (siddhivimANaavaMguyadAraM ) tathA mokSagati kA aura anuttara vimAnoM kA dvAra isase khula jAtA hai, arthAt svarga aura apavarga (mokSa) ke dvArakA yaha uddhATaka hai-kholanevAlA hai // 2 // (devanariMdanamaMsiyapujja ) bhavanapati Adi devoM dvArA cakravartI Adi narendroM dvArA, namaskRta hue aise mahApuruSoM ke yaha pUjanIya-AdaraNIya hai| tathA-(savyajaguttamamaMgalamaggaM) yaha tInoM lokoM meM uttama aura maMgalakArI mArga hai| tathA (durisaM) deva aura dAnavoMse bhI yaha parAjita hone vAlA nahIM hai (guNanAyagaM)jJAnAdi sadguNoM ko yaha prApta karAne vAlA hai| (ekkaM ) yaha pradhAnanirupama hai (mokkhapahassa vaDiMsagabhUyaM) aura mokSamArgakA yaha zirobhUSaNarUpa hai||3|| che eTale svarga ane apavarganAM dvAranuM te uddhATana karanAra che-ughADanAra che mArA " devanariMdana siyapujja'' manapati mAvi mAne yavatI mA inarendro pay jemane namana kare che evA mahApuruSone te pUjanIya ane AdaraNIya che. tathA " savvaM jaguttamamaMgalamaggaM " te nANe sobhA uttama ane mArI bhAga cha, tathA " durisaM" / mane dAnava dvArA pA5 te pati thAya me nathI. " guNanAyaNaM " jJAnAdi sadaguNIne te prAta 421nA2 che. " ekkaM " te pradhAna -zreSTa-manupana cha. " mokkhapahassa vaDiMsagabhUyaM " bhane mokSamAga na ta ziza. bhUSaNa rUpa che ! 3 che For Private And Personal Use Only
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA4 a0 4 sU03 brahmacaryArAdhanaphalam 795 tathA-'suddhacarieNaM' zuddhacaritena=samyagAcaritena 'jeNa' yena brahmacaryeNa, ' bhavai ' bhavati ' suvaMbhaNo' subrAhmaNaH AtmajJAnatatparaH, * susamaNo' muzramaNaH sutaparastrI 'susAhU ' susAdhuH nirvANasAdhakaH 'suIsI' suRSiH, yathAdvastudarzakaH, 'mumuNI ' mumuniH jinAjJAdhArakaH, 'susaMjae' susaMyataH paramayatanAparAyaNaH / tathA sa eva 'bhikkhU ' bhikSuH sarvatyAgI paramapuruSArthasAdhako vA, jo yaH 'suddhaM' zuddha 'baMbhacera' brahmacarya 'caraI' carati paalyti||3|| (suddhacarieNaM jega subaMbhaNo bhavai ) acchI taraha Acarita hue isa brahmacarya se hI manuSya subrAhmaNa-Atma jJAna meM tatpara-hotA hai, (susamaNo ) suzramaga-mutapasvI, (susAhU ) susAdhu-nirvANa sAdhaka, (suIsI) suruSi-yathAvat vastudarzaka (sumuNI ) sumuni-jinAjJA kA ArAdhaka, aura ( susaMjae ) susaMyata parama yatanA meM parAyaNa hotA hai| tathA ( sa eva bhikkhU) vahI saccA bhikkhU hai-sarva tyAgI-athavAparama puruSArtha sAdhaka hai, (jo suddhaM baMbhaceraM carai ) jo isa brahmacarya ko zuddha rIti se pAlatA hai| ___ bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA isa brahmacarya kI guNagarimA (mahimA) kA hI kathana kiyA hai / ve kahate haiM ki isa eka brahmacarya vratake pUrNarUpase orAMdhika honepara satya, zIla Adi jitane bhI sadguNa haiM ve saba ArAdhita ho jAte haiM / yaha brahmacarya paMcamahAvratoM kA mUlakAraNa hai / atAyAvajjIva sAdhu ko isakA sevana karate rahanA cAhiye / jisa "suddhacarieNaM jeNa subaMbhaNo bhavai ' sArI te mAyAmA bhArata yA prAya thaa| manuSya sunAe- mArama zAnabhA ta52 thAya che, "susamaNo" suzrabha-suta52vI-" susAhU " susAdhu-ni sA54, "suIsI"suRSi-yathAvat paraMtu 44, " sumuNI" lina maajnyaane| bhArA54, bhane "susaMjae" susayata52ma yatanAmA parAyA thAya cha, tathA "sa eva bhikkhU " te 21 sAyo libhu che-satyA ma251 525 puruSArtha sAdha4 cha, "jo suddhaM baMbhacera caraha" 2 A brahmacaryane zuddha rIte pALe che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA brahmacaryanA guNa gauravanuM ja varNana karyuM che. teo kahe che ke A eka brahmacarya vratanuM pUrNa svarUpe ArAdhanA karavAmAM Ave te satya, zIla Adi jeTalA saddaguNa che temanuM ArAdhana ApoApa thaI jAya che. A brahmacarya pAMca mahAvratanuM mULa kAraNa che. tethI sAdhue jIvanaparyanta tenuM sevana karavuM joIe. je rIte mULa vinA kaI paNa vastunI For Private And Personal Use Only
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra brahmacAriNAM kiM kimanAcaraNIyam ? kiM kiM cAcaraNIyam ? iti darzayati'imaM ca ' ityaadi| mUlam-imaM ca rairAgadolamohapavaNakaraM kiM majjhappamAya dosapAsatthasIlakaraNaM abbhaMgaNANi ya tellamajaNANi ya abhikkhaNaM kakkhasIsakaracaraNavayaNadhovaNasaMbAhaNagAyakammaparimadaNANulevaNacuNNavAsadhUvaNasarIraparimaMDaNavAusi ya hasiyabhaNiya-naTTa-gIya-vAiyanaDanadRga-jallamalla-pecchaNavelaMvagajANiya siMgArAgANi aNNANi ya evamAiyANi tavasaMjamavaMbhaceraghAovaghAiyAiM aNucaramANeNaM baMbhacaraM vajeyavvAiM svvkaalN| bhAveyamvo bhavai aMtarappA imehiM tavaniyamasIlajogehiM NiccakAlaM, kiM te, aNhANaka adaMtadhovaNaseyamalladhAraNamUNavaya kesaloyakhamadamaacelagakhuppivAsalAghavasItosiNakahasejjAbhUminisejjaparagharappavesaladvAvaladdhamANAvamANaniMdaNa-dasamasakaphAsaniyamatavaguNaviNayamAipahiM jahA se thirataragaM hoi bNbhce|suu.4|| TIkA-' imaM ca ' ityAdi / ' imaM ca ' idaM ca vakSyamAgam-AsannapArzva. sthAdInAmAcaraNIyamAcArajAtam , 'rairAgadosamohapavaDagakaraM ' ratirAgadvepamo. prakAra mUla ke vinA kisI bhI vastu kI sthiratA nahIM hotI hai-usI prakAra ima eka vrata ke abhAva meM kisI bhI vrata kI kisI bhI sadguNa kI sthiratA aura zobhA nahIM hotI hai| ityAdi rUpa se isa sUtra meM isakI mahattA kA pradarzana kiyA gayA hai // tU03 // aba sUtrakAra brahmacArI ko kisa kisa bAta kA AcaraNa karanA sthiratA saMbhavI zakatI nathI, e ja rIte A eka vratane abhAva hoya te bIjA koI vrata ke saguNanI sthiratA ane zobhA saMbhavatI nathI. ItyAdi rIte A sUtramAM brahmacarya vratanuM mahattva batAvavAmAM AvyuM che. sU. 3 have bradhrAcArIe kevA prakAranuM AcaraNa karavuM joIe ane kevA For Private And Personal Use Only
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 sU04 brahmacArINAmAvaraNIyAdinirUpaNam 77 hapravarddhanakara, tatra-ratiH viSayAnurAgaH, rAgaH svajaneSu snehaH, dveSaH zatrubhAvaH, mohaH ajJAnam , eSAM yatpravarddha-pravRddhistasya karaM-kArakam . punaH 'kiMmajma-pa. mAyadosa-pAsatthasIla-karaNa' kiMmadhyapramAdadoSapArzvasthazIlakaraNam-tatra-kimadhyaM-ki-kutsitaM madhye yasya tattathoktam-asAramityarthaH, tathA-pramAdadoSaH, pra. mAdo'sAvadhAnatA, saeva doSaH pramodadoSaH, pArzvasthazIla-pArzvasthAnAM-jJAnAcArAdi bahirvatinAM sAdhyAbhAsAnAM zIlam anuSThAnaM niSkAraNanityapiNDaparibho. gAdi, etepAM karaNam kArakaM bhavati / sampati tadeva vizadayati- abhaMgaNANi ya' abhyaJjanAni ca ghRtanavanItAdinA zarIramardanAni 'tellamajjaNANi ya' tailamajjanAni ca-tailAbhyaGgapUrvakasnAnAni, tathA-tathA-'abhikkhaNaM' abhIkSNamcAhiye aura kisa kisa kA nahIM ? isa bAta ko pradarzita karate haiM'imaM ca ityaadi| ___TIkArtha -- ( imaM ca ) yaha vakSyamANa abasanna, pArzvastha, kuzIla, saMsakta, yathAchaMda sAdhuoM kA AcAra (rairAgadosamohapavaNakara) rati-viSayoM meM anurAga, rAga-svajanoM meM sneha, dveSa-zatrutA, aura moha-ajJAna, inakI vRddhikarane vAlA hotA hai aura (kiMmajjha-pamAyadosa-pAsatya-sIla-karaNaM ) kiM madhya-asAra pramAdadoSaasAvadhAnatArUpa doSa kA, pArzvastha zIla-jJAnAcArAdi se bahirbhUta zithilAcAriyoM ke anuSThAna kA-niSkAraNa nitya piNDaparibhogAdirUpa svabhAva kA, janaka hotA hai / aba sUtrakAra isI pArzvastha Adi ke AcAra ko viza. darUpa se samajhAte haiM-(abhaMgaNANi ya) abhyaMgana-dhRta navanIta Adise zarIra kA mardana karanA (tellamajaNANiya) telakA mAlIsa karanA tathA 5412nuM na 42 me te suutr||2 matAve cha- ' imaM ca" tyAhi tha-" imaM ca" mA prabhAvAmA mAtai apasanna, pAvastha, // a, sAta, svacha hI sAdhusInA mAyA2 " rairAgadosamohapavaTaNakaraM" 2ti-viSayomA mAsahita, rAga-2vanI 52 sneha, dveSa-zatrutA mana mohamajJAna, me saunA vRddhi 42nA2 DAya che. mane " kiMmajjha-pamAyadosa-pAsattha-. sIlakaraNaM " madhya-asAra, amAhoSa,-sAvadhAnatA35 hopanuM vaaljJAnAcArAdithI bAhya zithilatA cArIonAM anuSThAnanuM, niSkAraNa nitya pari bhogAdi rUpa svabhAvanuM janaka thAya che. have sUvakAra A pArzvastha AdinA mAyA2ne vistA254 samanave -" abhaMgaNANiya" 25sya-1-dhI, bhAma mAhiyA zarI2ne mAdIsa 42y, " tellamajaNANiya" tedana mAdAsa ne For Private And Personal Use Only
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 798 praznavyAkaraNasUtra ghAraMvAram , 'karakhasIsakaracaraNakyaNadhoraNasaMvAhaNagAyakammaparimaddaNANulevaNa cuNNavAsadhUvaNasarIraparimaMDaNabAusiya-hasiya-bhaNiya-naTTagIyavAiyanaDa-naTTagajallamalapecchaNavelaMbagaM' kakSAzIrSakaracaraNavadanadhAvanasaMvAhanagAtrakarmaparimardanAnulepanacU. gaMvAsadhUpanazarIraparimaNDanavAkuzitAsitabhagitanATyagItavAditanaTanartakajallamallaprekSaNaviDambakaM tatra-kakSA-bAhudvayamUlAdhovattisthAnam , zIrSa-ziraH, karacaraNaM= prasiddham , vadanaM-mukhaM, teSAM yad dhAvanaM prakSAlanaM, saMvAdhanaM hastAbhyAM pAdapIDanaM gAtrakarma-zarIraparikama-saMmardanAdi karmaparimardanaM sarvataH zarIramardanam , tathA-anulepanacUrNavAsadhUpanazarIraparimaNDanam, tatra anulepanam-zarIre candanAnulepanam ,cUrNavAsaH sugandhidravyacUrNam , dhUpanam agurudhUpAdikaraNam , zarIraparimaNDanam vastrAdibhiH zarIrazRGgArakaraNam , tathA vAkuzikaM nakhAstra kezasamAracanam bakuza karburacAritraM tadevaprayojanaM yasya tad bAkuzikaM zrRGgAraprayojanakaM nakhakezavastrasamAracanAdikaM, hasitaM-hAsaH, bhaNitaM-strINAM vikRtabhaNanam , nATya-naTakarma, gotaM-gAnam , vAdi. (abhikkhaNaM kakkhasIsa kara-caraNa-vayaNa-dhovaNa saMvAhaNa-gAyakammapari mahaNANuleveNa cuNNavAsadhUvaNasarIraparimaMDaNavAusiyayahasiyabhaNiya-na dR-gIya-vAiya-naDa-nadRga-jalla-malla-pecchaNa-belabarga) vAraMvAra kAMkha-mastakahAtha-paira aura muMhakA dhonA, donoM hAthoM se zarIrakA dAbanA, gotrakarmazarIra kI saphAI para vizeSa dhyAna rakhanA parimardaka-dUsaroM se zarIra ko rAtadina bavAnA,anulepana-zarIra para caMdana kA bAra 2 lepa karanA,cUrNavAsa -mugandhita dravyoM ke cUrNa se,dhUpana-aguru Adi ke dhUpa se zarIra ko alaMkRta karanA, tathA vAkuzika-zRMgAra ke prayojana ko lekara nakha, vastra aurakezoM ko samAranA tathA hasita-hAsakA ha~so majAka-mazkarI Adi kA karanA, bhaNita-striyoM ke jaisA gAlI Adi bhANDa vacanoM kA bolanA snAna 42, tathA ' abhikkhaNaM kakkhasIsa, kara, caraNanayaNa-dhovaNa-saMvAhaNa gAyakammaparimadaNANulevaNa-cuNNa-vAsadhUSaNa-parIra-parimaMDaNamAusiyahasiya-bhaNiyanA-gIya-vAiya-naDa-nadRga-jalla-malla-pecchaNa-velaMga" pApA2 gata, mAthu', hAtha-paga ane mane dhovuM, bane hAthathI zarIrane dabAvavuM, gAtrakama-zarIranI svacchatA para vadhAre dhyAna ApavuM, parimardana-bIjA pAse zarIrane rAtadivasa dabAvavuM, anulekhana-vAra vAra zarIre caMdanane lepa kare, cUrNAvAsa-sugaMdhita dravyonA cUrNathI, dhUpana agaru AdinA dhUpathI zarIrane alaMkRta karavuM, tathA vAkuzika-gArane mATe nakha, vastra ane kezane samAravA tathA hasita-ThaThThA mazkarI Adi karavuM, bhaNita-strIonA jevI gALa Adi aziSTa vacane For Private And Personal Use Only
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinITIkA a04 sU0 4 brahmacAroNAmAcaraNIyAdinirUpaNam 799 tam paTahAdivAdanam tathA-naTAH nATayitAraH, nartakAH nRtyakAriNaH, jallAH= carmamayarajjUparinatyakArakAH, mallA:-mallayuddhakAriNaH, teSAM prekSaNam avalokanam tathA-viDambakAH vidUSakAH, epAmitaretarayogadvandvaH, varjayitavyA iti yogaH / tathA-'jANi ya siMgArAgArANi ya' yAni ca zRGgArAgANi ca zRGgArAdhArabhUtAni aGgaceSTAdIni tAni tathA-'aNNANi ya' anyAni ca-ebhyaitarANi ca 'evamAiyANi ' evamAdikAni evaM prakArANi yAni tavasaMjamabaMbhaceraghAovaghAiyAI' tapaH saMyamabrahmacaryaghAtopaghAtikAni, tatra tapaH saMyamabrahmacaryANAM ghAto dezataH, upaghAtaHsarvato jAyate yadvazAt tAni tathoktAni 'baMbhaceraM' brahmacaryam , ' aNucaramANeNaM' anucaratA=pAlayatA 'sabakAlaM ' sarvakAlaM-sarvadA 'vajjeyaghAI' varjitavyAni tyAjyAnibhavanti, varjitavyAnItyasyaikavacanavipariNAmenAnyatrAspyanvayo bodhyaH / tathA-'bhAveyavyo ya ' bhAvitavyazca bhavati 'aMtarappA ' antarAtmA-jIvaH / ke bhAMvitavyo bhavati ? ityAha-' imehi ' ebhiH 'tavaNiyamasIlanATaya-nATaka kA dekhanA, gIta-gAna kA, vAdita-paTaha Adi bajate hue ghAjoM kA sunanA, naTa-naToM kA, nartaka-nRtyakArI janoM kA jallajalloM kA-carmamayarajju ke Upara nAcane vAloM kA, malla-malloM ke bAhu. yuddha kA prekSaNa-rUcipUrvaka avalokana karanA, tathA-viDambakoM-vidUSakoM ko dekhanA yaha saba varjanA cAhiye tathA 'jANiya ' jo bhI (siMgArAgArANi ) zrRMgAra ke AdhArabhUta aise, tathA (evamAjhyANi aNNANi ya) isI taraha ke aura bhI jo ( taba saMjamabaMbhaceraghAovaghAiyAiM ) tapa, saMyama evaM brahmacarya meM eka deza se dUSaNa lagAne vAle ho athavA sarvadeza se una kA ghAta karane vAle hoM, ina saba ko (paMbhacera aNucaramANeNaM ) jo isa brahmacarya mahAvata ke pAlana karane bAle saMyamI jana haiM unheM (savvakAlaM vajjheyabvAiM) sadA ke liye chor3a denA cAhiye / bolavA, nATaka jevAM, gIta tathA paTa Adi vAjiMtrone avAja sAMbhaLa, naTona, nRtya karanAranA, carmamaya doraDAo para nAcanArAonA, malenA hRdayuddhanuM nirIkSaNa karavAnuM tathA viSakane jovAnuM e badhAne tyA zvo naye. tathA "jANiya" 2 "siMgArAgArANi" zragAnA sAdhana35 mevAM tathA " evamAiyANi aNNANiya" mevA prA2rnu mAnnu pa 2 "tavasaMjama baMbhaceradhAovadhAiyAI" ta5 sayama, mane prAya bhAnsa dezathI dUSaNa lagADanAra hoya athavA sarva dezanI temane ghAta karanAra DAya, te mdhaan| " baMbhaceraaNucarabhANeNaM" / prAya bhAvatarnu pAsana 42nA2 sayabhI nA chetemako "savvakAlaM vajjeyavvAI" sahAne bhATe tyAga 423 // For Private And Personal Use Only
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prabhavyAkaraNasUtre jogehi ' taponiyamazIlayogai-tapaH prabhRtivyApAraiH - niccakAlaM' nityakAlaM= sarvadA'ntarAtmA bhAvitavyaH / 'kite' ke te-kathambhUtAste taponiyamazIlayogA? ityAha- aNhANaga adaMtadhovaNaseyamalajalladhAraNamUgavayakesaloyagvamadama-acelaga khuppivAsalAghavasItosiNakaThTha-sejjAbhUminisejjAparagharapavesaladdhAvaladramANAvamANaniMdaNadaMsamasagaphAsaniyamatayaguNaviNayamAiehiM ' asnAnakAdantadhAvanasvedamalajalladhAraNamaunavratakezaloca kSamAdamAvelakakSutpipAsAlAghavazItoSNakASThazayyAbhUminiSadyAragRhapavezalabdhApalabdhamAnApamAnanindanadaMzamazakasparzaniyamatapoguNavinayAdikaiH-tatra-asnAnakaM snAnavarjanam , adantadhAvana-dantadhAvanavarjanam , tathA-sve. damalajalladhAraNaM, tatra-svedaH prasvedaH, malaM-svedarajaH saMsargAtsamutpannaM ghanIbhUtam tathA ( imehiM tavaNiyamasIlajoge hiM ) ina tapa, niyama aura zIlasadAcAra, ina sabase usa brahmacarya mahAvratadhArI ko ( aMtarappA ) apanI antarAtmA ( niccakAla) sarvadA (bhAviyayo bhavai ) bhAvita karanA cAhiye / ( kiM te ) ve tapa niyama zIla yoga kauna haiM ? unheM dikhalAte haiM- aNhANaga-adaMtadhovaNaseya-malla-jala-dhAraNa-mUNavaya-kesaloyakhamadama-alaga-khuNizasalAdhava sItomiNakaTTha sejjA bhUminisejja. para ghara pavesa-laddhAyaladdha-mANAvamAga-niMdaNadaMsasamagaphAsaniyamatavaguNaviNaSamAiehiM ) usa sAdhuke tapa, niyana aura zIla isa prakAra ke honA cAhiye-vaha sAdhu yAvajjIva snAna na kare, arthAt usa mahAvratI ko jIvana bhara taka snAna karane kA tyAga kara denA cAhiye, kabhI bhI detauna nahIM karanA cAhiye, zarIra meM prasveda - pasInA AtA ho, to use vAyu Adi karake nahIM sukhAnA cAhiye / isa pasIne meM Akara nase. tatha'imehiM tavaNiyama sIla jogehiM the ta5, niyama, mane zAsa-sahAyAra se pAthI ta prAya mAnatayArI " aMtarappA" potAne satarAtmA "niccakAlaM" sahA "bhAviyayo bhavai" bhAvita 42 . " ki te" tata5 niyama-zAsayoga / DAya che te matAve -" aNNANaga-adaMtadhovaNa -seya-malla-jalla-dhAraNa-mUNavaya-kesaloya-khamadama-acelaga - khuppivAsa - lAghava sItosiNakadasejjAbhUmi-nisejja -paragharappavesaladdhAvaladdhAmANAvamANa nidaNadaM samasagaphAmaniyamatavaguNaviNayamAiehi " te sAdhananu ta5, niyama ane zAsabhA prakAranuM hovuM joIe-te sAdhu jIvana paryanta snAna na kare eTale ke A mahAvratadhArIo jIve tyA sudhI snAna karavAne tyAga kare jaIe, kadI paNa dAtaNa karavuM joIe nahIM, zarIre paraseve vaLate hoya te pavana nAkhIne tene sakavavo joIe nahIM, te parasevAmAM rajakaNe cATI gayAM hoya te tene zarIra parathI dUra karavAM joIe nahI. kAna, nAka Adi idrimAM For Private And Personal Use Only
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU04 amarINAmAcaraNIyAdinirUpaNam jallaMkarNanAsikAdi samutthaM malam , teSAM dhAraNam , tathA-maunavratam , kezalocaH, etau prasiddhau, kSamA krodhanigrahaH, damA indriyanigrahaH, acelakam-dharmopakaraNAtiriktavastrAbhAvaH, kSutpipAse prasiddhe, lAghavam-alpopAdhitvam , zItoSNe prasiddhe, kASThazayyA-kASThaphalakazayanam , bhUminiSadyA bhUmAvupavezanam , tathA-paragRhapravezalabdhApalabdhamAnApamAnanindanAni, bhikSArtha paragRhapravezaH, tatrApi labdhApalabdhau lAbhAlAbhau, mAna-sammAnaH, apamAnaH avamAnanA, nindana-kutsitavacanaM ca, tathA- daMzamazakasparzaH daMzamazakadazanam , tathA-niyamaH dravyAdyabhigrahaH, yadi rajaHkaNa saMsakta ho gaye hoM to unheM zarIra se nahIM chuDAnA cAhiye / karNa, nAsikA Adi indriyoM meM lage hue maila ko bhI dUra nahIM karanA cAhiye / maunavrata rakhanA cAhiye tathA apane kezoM kA lauMca karanA cAhiye / kSamA-krodha kA nigraha karanA dama-indriyoM kA nigraha karanA cAhiye / acelaka-dharmopakaraNoM ke sivAya atirikta vastra nahIM rakhanA cAhiye kSudhA aura pipAsA ki bAdhA ko sahanA cAhiye / alpa upadhirakhanA cAhiye, zIta aura uSNa janya parISaha ko sahana karanA cAhiye / kASTa ke phalaka para zayana karanA caahiye| jamIna para baiThanA cAhiye / bhikSA ke nimitta para ghara jAnA cAhiye / bhikSA kA lAbha ho athavA na ho dono avasthAoM meM samatAbhAva rakhanA cAhiye / mAna aura apamAna meM samavRtti rahanA caahiye| koI apanI niMdA karatA ho to usameM akSamatA nahIM AnI cAhiye / daMzamazakoM ko dazanarUpayAdhA se udvigna nahIM honA caahiye| dravyAdi kA abhigraha rUpa niyama kA, anazana Adi tapasyAoM kA mUlaguNoM kA aura abhyutthaalAgelA melane ukheDe na joIe maunavrata rAkhavuM joIe tathA pitAnA kezane leca kara joIe. kSamA-kolane nigraha kara joIe, dama-Indriyono nigraha kara joIe. alaka-dharmanAM upakaraNe sivAya vadhArAnAM vastrAdi rAkhavAM joIe nahIM, bhUkha ane tarasanI muzkelI sahana karavI joIe, zeDAM ja upAdhi rAkhavAM joIe, zIta ane uSNatA janya pariSaha sahana karavAM joIe. lAkaDAnI pATa para sUvuM joIe, jamIna para besavuM joIe. bhikSAne nimitta para ghera javuM joIe. bhikSAne lAbha maLe ke na maLe chatAM paNa A banne paristhatimAM samabhAva rAkhavuM joIe. mAna ane apamAnamAM samavRttithI rahevuM joIe. keI pitAnI niMdA karatuM hoya che tethI akSamatA thavI joIe nahIM DAMsa, maccharanA sarUpa muzkelIthI udvigna thavuM joIe nahIM. dravyAdinA abhigraha rUpa niyamanuM anazana Adi tapasyAonA mULa For Private And Personal Use Only
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 802 praznavyAkaraNasUtre tapaH = anazanAdi guNAH = mUlagugAdayaH, vinayaH abhyutthAnAdiH, eSAM dvandvaH etAnyAdau yeSAM taistathoktayoM gairayamAtmA bhavitavyaH / asnAnA'dantadhAvanAdInAM sahanena niyamAdInAmAcaraNena ca mahAtmA saMyo jitavya ityarthaH / kimarthamityAha 'jahA' yathA yena kRtvA ' vaMbhaceraM brahmacarya ' thirataragaM ' sthiratarakaM susthiraM 'hoi' bhavati // sU0 4 // " nAdirUpa vinaya kA pAlana karanA cAhiye / ye saba bAteM sAdhu ke AcAra ke antarhita rahatI haiM / so vaha ina saba bAtoM se otaprota hue tapa, niyama aura zIla-se apanI AtmA ko bhAvita karatA rahe arthAt asnAna, adantadhAvana Adi jo sAdhU ke mUlaguNa haiM unakA vaha zAstrokta vidhi ke anusAra pAlana karatA huA aura niyamAdikoM kA AcaraNa karatA huA apanI AtmA ko vizuddha karatA rahe ki ( jahA a Her futari hoi ) jisase usakA brahmacarya susthira banA rhe| bhAvArtha- brahmacarya mahAvrata dhArI sakala saMyamI jana apane AcAra vicAra ko isa prakAra kA svaccha aura nirmala banAve ki jisase unameM avasanna pArzvastha kuzIla AdipanA lezamAtra bhI na Ane pAve / sAdhu pada prApta karake bhI viSayoM meM anurAga banA rakhanA svajanoM meM sneha rakhanA tathA dveSI ke prati dveSabhAvanA rakhanA, Adi pariNati avasanna pArzvastha sAdhuoM kI hai| zArIrika saMskAra meM hI vizeSa dhyAna rakhanA, gIta nRtya, vAditra Adi meM citta kI pravRtti karanA, tapa saMyama Adi kI ArAdhanA sirpha lakSya na honA, ye saba brahmacarya << guNAnuM ane abhyutthAnAdirUpa vinayanuM pAlana karavuM joie. A badhI vAto sAdhunA AcAramAM AvI jAya che. te te e badhI vAteAmAM Ataprota thaIne tapa, niyama ane zIlathI peAtAnA AtmAne bhAvita karatA rahe eTale ke asnAna, annantadhAvana Adi je sAdhunA mULaguNa che temanuM zAstrokta vidhi pramANe pAlana karIne niyamAdinuM AcaraNa karIne te peAtAnA AtmAne :vizuddha karatA rahe jahA se babhacera thirataraga~ hoi " thI tenuM brahmayarya susthira manatuM rahe, bhAvA .--brahmaca mahAvrata dhArI sakala saMyamI jana potAnA AcAra vicArane evAM svaccha ane nimaLa banAve ke jethI temanAmAM avasanna pArzvastha Adi sAdhuonAM AcAra vicAranI jhalaka lezamAtra paNa na AvI zake. sAdhunuM pada prApta karIne paNa viSayAmAM anurAga cAlu rAkhavA, svajano pratye sneha ane duzmanA pratye dveSa rAkhavA Adi pariNati avasanna pArzva stha sAdhuonI che. zArika saMskAranuM ja vadhAre dhyAna rAkhavu, gIta, nRtya, vAjiMtra AdimAM cittane rokavu', tapa, saMyama AdinI ArAdhanAne ja lakSya For Private And Personal Use Only
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudazinI TIkA a. 5 sU04 brahmacArINAmanAvaraNIyAdinirUpaNam 803 mUlam-imaM ca abaMbhaceraveramaNaparirakkhaNaTTayAe pAvayaNaM bhagavayAsukahiyaM attahiyaM peJcAbhAviyaM Agamesibha suddhaM neyAuyaM akuDilaM aNuttaraM savvadukkhapAvANaM viusamaNaM ||suu05|| TIkA-' imaM ca ' ityAdi 'imaM ca ' idaM ca 'pAvayaNaM ' pravacanam 'abaMbhaveraveramaNaparirakkhaNaTThayAe' abrahmacaryaviramaNaparirakSaNArtha-caturthamahAvatarakSaNanimittaM bhagavatA mukathitam AtmahitaM, AtmahitakArakam , AgamiSyad bhadraM zuddha naiyAyikam akuTilam anuttaraM sarvaduHkhapApAnAM vyupazamanam / eSAmarthaH pUrvaM tRtIyasaMvaradvAre proktaH // 5 // ke ghAtaka haiM, ataH sAdhu ko apane mUla guNoM kI rakSA karate hue tapa saMyama evaM brahmacarya se apanI AtmA ko bhAvita karate rahanA cAhiye / isa taraha se usakA brahmacarya vrata dRr3hatara ho jAtA hai / sU0 4 / / phira kahate haiM-'imaMca' ityaadi| TokArtha-(imaM ca pAvayaNaM ) yaha pravacana (abaMbhacera veramaNapari rakkhaNaTTayAe bhagavayA sukahiyaM ) abrahmacarya viramaNa kI parirakSA ke nimitta bhagavAna ne kahA hai / (attahiyaM) yaha AtmA kA hitakAraka hai, (peccAbhAviyaM ) paraloka meM bhI zubhaphala kA dAtA hai / (AgamesibhadaM ) isI kAraNa yaha bhaviSyat kAla meM kalyANaprada kahA gayA hai| (suddha) nirdoSa hone se yaha zuddha hai / ( neyAjyaM ) vItarAga, sarvajJa aura hitopadezaka prabhu dvArA bhASita hone se nyAyasaMpanna hai| (akuDilaM) na gaNavuM, e badhuM brahmacarya vratanuM ghAtaka thAya che. te sAdhue pitAnA mULa guNonI rakSA karatAM karatAM tapa, saMyama ane brahmacaryavratathI AtmAne bhAvita karatAM rahevuM joIe. A pramANe karavAthI tenuM brahmacaryavrata vadhAre daDha thatuM jAya che sU4 qii sUtrAra 4 che- " imaM ca" tyAdi 14 --" imaM ca pAvayaNaM" mA prayana " aba bhaceraviramaNaparirakkhaNadvayAe bhagavayA sukahiyaM " mA brahmacarya viramAnI parikSAne nimitta lagavAne 4 cha "attahiyaM " te mAmAne bhATa Dita4.24 cha, "peccAmA. viyaM " pakhAmA 55 zubha 5 // 4||che "Agamesibha' te 20 te bhaviSyakALamAM kalyANa dAyaka batAvavamAM AvyuM che. "su" nirdoSa hovAthI te zuddha che. "neyAuyaM " vItarAga, sarpajJa mane hitopa4 prabhu dvArA thita pAthI nyAya yukta the, " akuDilaM " anubhAva yAthI bhaTiyA cha, For Private And Personal Use Only
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 804 praznavyAkaraNasUtre atha caturthavratasya paJcabhAvanAH pratipAdayan tatra pUrvamasaMsaktavAsavasati nAmnI prathamAM bhAvanAmAha- 'eyassa ' ityAdi mUlam-eyasta imA paMcabhAvaNA cautthavayasta huMti avaMbhaceraveramaNaparirakSaNayAe / paDhamaM sayaNAsaNagharaduvAra aMgaNaAgAsagavakkhasAlA ahiloyaNapacchavatthukapasAhaNa gaNhANikAvagAsA avagAsA je ya vesiyANaM atyaMtiTraMti ya jattha itthiyAo abhikkhaNaM mohadosarairAgavaDaNAo kahiMti ya kahAo bahuvihAo te hu vajaNijA isthisaMsattasaMkiliTThA / aNNe vi ya evamAI ya avagAsA te hu vajaNijA, jattha maNovinbhamo vA bhaMgo vA bhaMsaNA vA ardva rudaM ca hojA jhANaM taM taM ca vajejavajAbhIrU annaaytnnaNtpNtvaasii| evamasaMsattavAsavasahIsamiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamme jiiMdie baMbhaceragutte // sU0 6 // ___TIkA-'eyassa' etasya ' cautthavayamsa' caturthanatasya brahmacaryAbhidheyasya RjubhAva kA janaka hone se akuTila hai / (aNuttaraM ) sarvazreSTa hone se anuttara hai / tathA (savvadukvapAvANaM viusamaNaM) samasta duHkhoMke janaka jJAnAvaraNIya Adi aSTavidha karmoM kA yaha upazamakAraka hai |muu05 // aba sUtrakAra isa caturtha mahAvrata kI pAMca bhAvanAoM ko pratipAdana karane ke abhiprAya se sarvaprathama asaMsaktavAsavasati nAma kI pahilI bhAvanA ko prakaTa karate haiM- eyassa' ityaadi| TIkArtha-(eyassa cautthavayassa imA paMca bhAvaNA huMti ) isa "aNuttaraM" sa a DApAthI manuttara cha, tathA savvadukkhapAvANaM viusamaNa samasta dukhanA janaka jJAnAvaraNIya Adi ATha prakAranAM karmonuM te upazama karanAra che. sU.5 have sUvakAra A cethA mahA vratanI pAMca bhAvanAonuM pratipAdana karapaane bhATe sauthI 57i " asaMsaktavAsavasati" nAmanI 5DI lAvanArnu 25STI4223 42 cha- " eyassa" tyAha --" eyasa pautthavayassa imA paMca bhovaNA iMti " mA prAyatha For Private And Personal Use Only
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkAma04 sU.6 asaMsaktavAsavasati'nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 805 imAH vakSyamANAH paJcabhAvanAH, 'avaMbhaceraveramaNaparirakkhaNaTThayAe ' abrahmacaryaviramaNaparirakSaNArtha-caturthavatarakSaNanimittaM, 'huMti' bhavanti / tatra-' paDhama' prathamAM-strIpazupaNDakasaMsaktAzrayavarjanalakSaNAM bhAvanAmAha-'sayaNAsaNagharaduvAraaMgaNa AgAsagavakkhasAlA ahiloyaNapacchavatthugapasAbaNagaNhANikAvagAsA' zayanAsanagRhadvArAGganAkArAgavAkSazAlA'bhilokanapazcAd vAstukaprasAdhanakasnAnikAvakAzAH tatra-zayanaM zayyA, Asana-prasiddham , gRha-geham , dvAram-gRhadvAram , aGgaNa= gRhAGgaNam , AkAza: anAvRtaM sthAnam , gavAkSo vAtAyanam , zAlA: = bhANDazAlAdayaH, abhilokanam abhilokyate dUrasthitaM bastu yadAsthAya tad abhilokanam-unnataM sthAnam , tathA-pazcAd-vAstukaM pRSThabhAgavatigRhaM, tathA prasAdhanakasya maNDanasya snAnikAyAsnAnakriyAyAzca ye'vakAzA:-gRhAH, eSAM dvandvaH, ete strIsaMsaktena saMkliSTA varjanIyAH / tathA-'je ya' ye ca ' avakAsA' avakAzA brahmacarya nAmaka caturthatrata kI ye vakSyamANa pAMca bhAvanAe~ haiN| inase (ayaMbhaceraviramaNaparirakkhaNaTTayAe) abrahmacarya viramaNa rUpa brahmacaryavrata kI acchI taraha se rakSA hotI hai / ( paDhamaM ) inameM strI, pazu.paMDaka se saMsakta vasati kA varjana karane rUpa prathama bhAvanA hai| vaha isa prakAra hai- (sayaNAsaNagharaduvAraaMgaNaAgAsagavakkhasAlA ahiloyaNapacchavatthuga ) zayana-zayyA, Asana, gRha dvAra, AMgana, khulA, huA sthAna, jharokhA, zAlA, abhilokana-vaha sthAna ki jisake sahAre se dUra kI vastu dekhI jA sake aisI U~cI jagaha pazcAd vAstUkapIche ke bhAga meM rahA huA ghara, tathA (pasAhaNaga-hANIkAvAsA) maMDana ghara aura nahAne ke ghara, ye saba yadi striyoM se saMsakta hoM to sAdhu kA kartavya hai ki vaha inakA parityAga kre| tathA-(je ya avanAmana yAthA pratanI pramANe pAMya bhAvanA che. temanAthI " aba bhacera viramaNaparirakkhaNadayAe " // brahmacarya vi2bhae] 35 brahmayayaH vratanI sArI zata 21 // thAya che. " paDhamaM" tebhA strI, pazu, 5nA sasamAthI yuddhata sapATanI tyAga 42 // 35 paDatI lAvanA cha. te mI pramANe cha-"sayaNA. saNagharaduvAraaMgaNaAgAsagavakkhasAlA ahiloyaNapacchavatthuga " zayana--zayyA, mAsana, gRDa, dvA2, mAgA, mulI yA, arume, el, mAlasona-sevI uMcI jagyA ke jyAMthI dUranI vastuo dekhI zakAya, pazcAduvAstuka-pAchaLanA lAmamA bhAvayu 52, tathA "pasAhaNaga-hANikAvAsA " bhana 52 bhane nahAvAnAM ghara, e badhA sthAne je strIothI yukta hoya te temane pari tyAga 42vo te sAdhunu tavya che. tathA "je ya abagAsA" ne sthAna For Private And Personal Use Only
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 806 praznanyAkaraNasUtra gRhAH sthAnAnItyarthaH, 'vesiyANaM ' vezyAnAm 'aTuM' artha nimittaM 'tidvaMti' tiSThanti santi, tathA-'jattha' yatra ' itthiyAo' striyo hi ' abhikkhaNaM' abhIkSNa-muhurmuhuH 'mohadosarairAgavaDaNAo ' mohadoSaratirAgavardhanAH mohadoSarairAgAn varddhayanti yAstAH mohAdiddhikAriNya ityarthaH, 'bahuvihAo' bahuvidhAH-jAtikularUpanepathyaviSayAH 'kahAo' kathAH ' karhiti ' kathayanti, 'te khalu ' itthI saMsattasaMkiliTThA' strIsaMsaktasaMkliSTAH = strIsaMsargayuktAH gRhAH, 'vajaNijjA' varjanIyA bhavanti / tathA-'aNNe viya' anye'pi ca 'ebamAI' evamAdayaH-evaM prakArA ye'avakAzA bhavanti, 'te hu' te khalu 'vajjaNijjA' varjanIyA bhavanti / kiM bahunA-'jattha' yatra yatra-uttaratra 'taM taM' iti vIpsAprayogAdatrApi vIpsA boddhavyA, jJAyate, 'maNo vinbhamo vA' mano vibhramo vA -zrRGgArarasasamutpannaM cittasyA'sthiratvam , 'bhaMgo vA ' brahmacaryasya sarvabhaGgaH, gAsA) jo sthAna (vesiyANaM aTuM-tihati ) vezyAoM ke nimitta bane hue hoM tathA (jattha ) jina sthAnoM para baiTha kara (itthiyAo) striyAM (abhikkhaNaM) bAra bAra (mohadosarairAga vaDaNAo) moha doSa rati aura rAgako baDhAnevAlI (bahuvihAo) vividha prakArakI (kahAo) kathAoMko (kaheMti) kahatI hoM, (tehu) ve sthAna ( itthI saMsakta saMkiliTThA ) strIyoMse saMsakta hone ke kAraNa sAdhuko unakA parityAga kara denA caahiye| tathA (aNNe vi) aura bhI koi (evamAI ya avagAsA) aise sthAna hoM to (te hu) unakA bhI sAdhu ko (vajjaNijjA) parityAga kara denA cAhiye / adhika aura kyA kahA jAya (jattha jattha ) jisa 2 sthAna para sAdhu kA (maNovinbhamo ) mana vibhrama yukta bana jAve (vA) athavA ( bhaMgo) usake brahmacarya vrata kA bhaMga hone kI saMbhAvanA (vA) athavA " vesiyANaMaTuM-tidvaMti " vezyA-mono nimitta mane DAya, tathA " jattha" re sthaan| 52 mesIne " ithiyAo" strImA " abhikkhaNaM" pAra pAra " mohadosarairAgavaDDhaNAo " moDa, doSa, 2ti mane rAgare pApanArI "bahubihAo" vividha prA2nI "kahAo" 4thAyI "kaheMti " to hAya " te hu" te sthAna " itthI saMsatta saMkilidA" zrImAthI yuta jAne pAraNe sAdhubhAmme tabhanI parityAga 42va. sa. tathA " aNNe vi" mevai bhInna 5 " eva mAIya avagAsA" sthAna hAya to "te hu" bhne| 5 sAdhuNe " vajjaNijjA" parityAga 3 vo . vadhu zu hu~! "jattha jattha "22 sthAna 52 sAdhunu " maNovinbhamo' bhana vibhayukta manI taya "vA" mayA "bhaMgo" tenA akSaya tanA mAnI zayatA For Private And Personal Use Only
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a04 sU06 'asaMsaktavAsavasati'nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNama807 'maMsaNA vA ' bhraMzanA vA-brahmacaryasya dezato bhaGgo vA, tathA-' aTTa ' Atam iSTa saMyogAbhilAparUpam , ' rudaM ' raudra tadupAyabhUtahiMsA'nRtAdattAdAnagrahaNAnubandharUpam , 'jhANaM ' dhyAnaM ' hojjA' bhavet ' taM taM ca ' tatacca 'vajjeja' varjayet , kaH ? ityAha-yaH : bajjabhIruH' avadhabhIrU sAvadhavasativAsajanyapApabhIruH, ata eva- aNAyataNaaMtapaMtavAsI ' anAyatanAntamAntavAsI na Aya. tanaM strIpazupaNDakAnAmityanAyatanam , strIpazupaNDakarahitamityarthaH, antam-indriyAnanukUlaM, parNakuTayAdi, prAntaM tadeva prakRSTaM zmazAnazUnyagRhakSamUlAdikaM vA sthAna tatra vastuM zIlaM yasyAsau-nirdoSa vasativAsItyarthaH, sa tAdRzaM sthAnaM varjayediti bhAvaH / upasaMharanAha-' evaM ' evam-anena prakAreNa ' asaMsattavAsavasaisamiijogega' asaMsaktavAsavasatisamitiyogena=prasaMsaktaH strIpazupaNDakasaMsargarahito yo (bhaMsaNA) eka deza se vaha bhaMga hone kI saMbhAvanA ho tathA (ahaM rudaM ca jhANa hojjA ) iSTa saMyogAbhilASarUpa ArtadhyAna, hiMsA, jhUTha, corI Adi meM AnaMda mAnane rUpa raudradhyAna, usake citta meM jaga jAne kI saMbhAvanA ho, to sAdhu ko (taM taM ca ) usa sthAna kA (vajjejja ) parityAga kara denA caahiye| kyoM ki sAdhu (avajjabhIrU) sAvadyavasati vAsa janya pApa se sadA bhIru-Darane vAlA hotA hai / ( aNAyataNaaMtapaMtavAsI) aura vaha aise hI nirdoSa sthAna meM ThaharatA hai ki jahAM strI, pazu, paMDaka nahIM rahate hoM, tathA jo apanI indriyoM ke anukUla na ho, kintu zmazAna, zUnyagRha, vRkSamUla AdirUpa ho / isaliye jaba siddhAnta meM niSi vasati meM Thaharane kI AjJA prabhu kI haiM to yaha bAtanizcita hai ki vaha sadoSavasati meM na Thahare / ( evaM asaMsattavAsa"vA" athavA " bhaMsaNA" me zithI tamA na pAnI samapitA DAya tathA " aheM rudaM ca jhANaM hojjA" Ta sa yAlidASA 35 mAttadhyAna, hiMsA, jUha corI AdimAM AnaMda mAnavArUpa raudradhyAna, tenA cittamAM utpanna thapAnI zayatA ya to sAdhu " taM taM ca" te te sthAnanI " vajeja" parityAga 43 he| naye. 4 / 27 hai sAdhu " avajja-bhIrU" sAvadha vasati. pAsa panya pApothI sahI 72nA2 saya cha. " aNAyataNa aMtapaMtavAsI" bhane te evA nirdoSa sthAnamAM rahe che ke jyAM strI, pazu, paMDaka rahetA hoya nahIM* tathA je pitAnI indriyone anukULa na hoya, paNa smazAna, khAlI makAna, vRkSamULa Adi rUpe . tethI nirdoSa vasati (vasavATa) mAM rahevAnI siddhAMtamAM prabhue AjJA ApelI che te e vAta nizcaya ja che ke temaNe sopa pasatibhA 2 nahI." evaM asaMsattavAsavasatisamiijogeNa" For Private And Personal Use Only
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 808 praznavyAkaraNasUtre vAsaH = sthAnam tatra yA vasatiH = nivAsastadrUpo yaH samitiyogastena 'bhAvio' bhAvitaH = vAsitaH ' aMtarappA ' antarAtmA - jIvaH ' ArayamaNA' AratamanAHAsamantAt taM brahmacarye saMsaktaM mano yasya sa tathA punaH - virayagAmadhamme virata grAmadharmaH = nivRtto grAmadharmAta maithunAd yaH sa tathA ata eva - ' jiiMdie ' jitendriyaH=vazIkRtendriyaH, ' vaMbhaceragutte ' brahmacaryaguptaH = navavidha brahmacaryasahitaH dazavidhabrahmacarya - sagAdhisthAnayukto vA ' bhavai' bhavati // su0 6 // 1 basati samii jogeNa ) isa prakAra strI, pazu, paMDaka ke saMsarga se rahita sthAna meM Thaharane rUpa samiti ke yoga se ( bhAvio aMtarappA ) bhAvita aMtarAtmA - muni (ArayamaNA ) sarva prakAra se brahmacarya vrata meM saMsakta mana vAlA ho jAtA haiM aura - (virayagAmadhammo ) grAma dharma - maithuna se virata ho jAtA hai / ataeva - vaha (jiiMdie baMbhaceragutte bhavai ) jitendriya banakara navavidhabrahmacarya kI gupti se athavA dazavidha brahmacarya samAdhI sthAna se yukta bana jAtA hai bhAvArtha - isa sUtra dvArA sUtrakAra ne brahmacarya vrata ko sthira rakhane bAlI pAMca bhAvanAoM meM se prathama strIpazu paMDaka sevita zayanAsana varjana rUpa bhAvanA kA svarUpa spaSTa kiyA hai / sAdhujana ko aisI hI vasatisthAna meM nivAsa karane ko prabhu kI AjJA hai ki jo nirdoSa ho / strI pazu paMDaka Adi ke saMsarga se rahita ho| kyoM ki aise sthAna meM nivAsa karane se sAdhu ke brahmacarya vrata kA deza se bhaMga athavA sarvathA bhaMga ho sakatA hai| tathA jisa sthAna para baiThakara striyAM vividha A rIte srI, pazu, ane paMDakanA sa MsargathI rahita sthAnamAM rahevA rUpa sabhitinA yogathI "bhAvio aMtarappA" lAvita aMtarAtmA - bhuni " ArayamaNA" hare prAre zrArya vratamA dRDha bharavAjA yaha bhUya che bhane "virayagAmavammo" zrAbhadharma-maithunathI bhukta yaha laya che. tethI te " jiiMdiyabaMbhaceragutte bhavai ' jitendriya thaIne nava vidha brahnacanI guptithI athavA dezavidha prahmacaya samAdhi sthAnathI yukta banI jAya che. " bhAvArtha- --A sUtra dvArA sUtrakAre prahmacarya vratane sthira rAkhavAnI pAMca bhAvanAomAMthI sauthI pahelI strI, pazu, paMDaka sevita zayanAsana vanarUpa bhAvanAnuM svarUpa spaSTa karyuM" che. sAdhujanAne evA sthAnamAM vasavAnI prabhunI AjJA che ke je nirdoSa hAya, strI, pazu, pa'Daka AdinA saMsargathI rahita hAya. kAraNa ke evA sthAnamAM vasavAthI sAdhunA brahmacarya vratane aMzataH bhaMga thAya che athavA sarvathA bhaMga thai zake che, tathA je sthAne besIne For Private And Personal Use Only
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkAa04 sU07 'strIkathAviratI'nAmaka dvItiyabhAvanAnirUpaNam809 dvitIyAM strIkathAviratinAmnI bhAvanAmAha-vIyaM ' ityAdi___ mUlam -bIyaM nArIjaNassa majjhe na kaheyavvA kahA vicittA vibbokavilAsasaMpauttA hAsa siMgAra loiyakahavva mohajaNaNI na AvAhavarakahAviya itthINaM vA subhagadumbhagakahAcausaTriM mahilAguNANaM ca na desajAtikularUvaNAmanevatthaparijaNakahAo itthiyANaM aNNAvi ya evamAiyAo kahAo siMgArakaluNAotavasaMjamavaMbhaceraghAovaghAiyAo aNucaramANeNaM baMbhaceraM na kaheyavvA na suNeyanvA na ciNtiybbaa| evaM itthIkahA viraijogeNa bhAviobhavai aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamme jitidie vaMbhaceragutte ||suu07|| prakAra kI zrRMgAra Adi vardhaka kathAe~ kiyA karatI hoM, jo sthAna vezyAoM ke liye nirmita hue ho, jo manaHkSobha kAraka ho, ArtaraudradhyAna ke pravartaka hoM, aise bhI sthAnoM meM sAdhu ko nahIM ThaharanA cAhiye, kintu jo strI Adi ke saMsarga se rahita hoM, indriyoM meM kSobha kAraka na hoM aise zmazAna, zanya gRha Adi sthAnoM meM hI sAdhu ko nivAsa karanA cAhiye / isa prakAra isa asaMsaktavAsavasati nAmaka prathama bhAvanA se bhAvita huA jIva brahmacarya vrata kI sarvaprakAra se rakSA karatA huA maithuna se virakta hokara usakI nau koTi se pUrNapAlanA karane meM sAvadhAna rahanA hai / sU06 // strIo vividha prakAranI aMgAra Adi vardhaka kathAo kahetI hoya, je sthAna vezyAo mATe ja banAvyA hoya, je manamAM lebha karanAra heya, A raudra dhyAna tarapha doranAra hoya, evA sthAnamAM paNa sAdhuoe vasavuM joIe nahIM, paNa je sthAna strI AdinA saMsargathI rahita haya, IndrimAM bha karanAra na hoya evAM mazAna, khAlI ghara Adi rathAnemAM sAdhue nivAsa karavA joIe. A prakAre A "asaMsakta vAsa vasatI" nAmanI bhAvanAthI bhAvita thayela jIva brahmacarya vratanI dareka rIte rakSA karate maithunathI rahita banIne tenuM nava prakAre pAlana karavAmAM sAvadhAna rahe che. je sU. 6 For Private And Personal Use Only
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre TIkA-'bIyaM dvitIyAM strIkathAviratilakSaNAM bhAvanAmAha 'nArIjaNassa' nArIjanasya strIparSado 'majjhe' madhye'ntarAle na naiva 'kaheyavA' kathayitavyA 'kahA' kathAvAkyaprabandharUpA / kathAmeva vizinaSTi'vicittA' vicitrA-vicitrattAntasamantritA, tathA-' vivokavilAsasaMpauttA' 'vivokavilAsasaMprayuktA-' vivaukA atyabhimAnavazAdiSTe'pi vastunyanAdarakaraNam , taduktam-'nivvokastyatigarveNa vastunISTe'pyanAdaraH, iti / vilAsaH= sthAnAsanagamanAnAM hastabhranetrakarmaNAM caiva yo vizeSaH sa taduktam-" sthAnAsanagamanAnAM istabhUnetrakarmaNAM caiva ! utpadyate vizeSo yaH zlaSTaH sa tu dilAsaH syAt // " iti / vibokavi aba sUtrakAra strIkathAvirati nAmakI dvitIya bhAvanA ko pradarzita karate haiM-'bIyaM nArIjaNassa' ityaadi| TIkArtha--(bIyaM dUsarI strIkathAvirati rAmakI bhAvanA isa prakAra se hai- (nArIjaNassa majjhe) striyoM ke bIca meM baiThakara sAdhu ko (kahA ) kathAe~ ki jo (vicittA) vicitra vRttAntoM se yukta ho (viyokavilAsasaMpauttA) iSTa vastu meM bhI anAdara karAne vAlI hoM tathA vilAsabhAva baDhAnevAlI hoM ( na kaheyavvA) nahIM karanA cAhiye / ati abhimAna ke vaza se iSTa vastu meM bhI anAdara karanA isakA nAma vindhoka hai, tathA sthAna, Asana, gamana meM evaM hasta, bhra, netra ina kI kriyAoM meM vizeSatA AnA isakA nAma gilAsa hai| ye donoM prakAra kI vizeSa ceSTAe~ striyoM meM zRMgArabhAvajanita huA karatI haiN| vinvoka aura vilAsa ina donoM se jo kathAe~ yukta hoM ve sAdhu ko 3. sUtra.2 " strIkathAvirati " nAmanI thI bhAvanA matAce cha" bIyaM nArI jaNassa" tyahi tha-"bIyaM" sI thA nAmanI bhAvanA mA prabhArI cha-" nArIjaNassa majjhe" khImAnI 1-ye mesIne sAdhuse savA "kahA" thaa| re "vicittA" viyitra ! pI DAya " vivokavilAsasaMpauttA" 48vastumA 5 manA42 zavanArI DAya tathA vitAsabhAva vadhApanArI DAya " na kaheyavvA te vIna nahIM ati abhimAnane vaza thaIne ISTa vastune paNa anAdara kare tene vika kahe che, tathA sthAna, Asana, gamanamAM ane, hAtha, bhra netra vagerenI kriyAmAM vizeSatA Ave te vilAsa gaNAya che. e banne prakAranI vizeSa ceSTAothI strIomAM zRMgAra bhAva pedA thAya che. viveka ane vilAsa e banethI For Private And Personal Use Only
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU07 'strIkathAvirati'nAmakadvitIyabhAvanAnirUpaNam 811 lAsau-strINAM zRGgArabhAvajanitau ceSTAvizeSau, tAbhyAM saMprayuktAH,tathA-'hAsasiMgAraloiyakahA ' tatra hAsazRGgAralaukikakathA hAsyaH hAsyasthAyibhAvo rasabizeSaH, zrRGgAra:-ratisthAyibhAvorasavizeSaH, etatpradhAnA yA laukikIkathA sA tathA, 'mo. hajaNaNI' mohajananI-mohodIrikA kathA na vaktavyA / tathA-'AvAhavivAhavarakahAvi ya' AvAhavihAravarakathApi ca AvAha-abhinavapariNItasya vadhUvarasya Anayanam , vivAhaH pANigrahaNam , tatpradhAnA yA varakathA-pariNetRkathA sA'pi ca na vaktavyA / tathA-' itthINaM ' strINAM ' subhagadubbhagakahA ' subhagadurbhagakathA="iTa netranAsikAkapAlAdiyuktA ca strI durbhagA bhavati" ityAdirUpA kathA vA na striyoM ke bIca baiThakara kabhI nahIM kahanA cAhiye, kyoM ki aisI kathAoM ke kahane meM rAgabhAva kI saMyuktatA sAdhu ke jAnI jAtI hai| isase usake brahmacaryatrata meM doSa AtA hai| isI taraha (hAsasiMgAraloiyakahA) jo laukika kathA hAsya aura zRMgArarasa pradhAna ho, tathA (mohajaNaNI) moha kI janaka ho vaha bhI nahIM kahanA cAhiye / tathA (AvAhavivAha varakahAviya ) jo kathA nava daMpatiyoM ke Agamana se saMbaMdha rakhatI hoM, arthAt-jisa kathA kA viSaya nava pariNita vadhU aura vara ke saMbaMdha ko liye hue tathA jisa kathA meM vivAha saMbaMdhI carcA ho, aisI AvAha aura vivAha pradhAna vAlI varakathA bhI sAdhu ko nahIM kahanI cAhiye / isI taraha ( itthINaM vA subhagadubbhagakahA ) striyoM saMbaMdhI subhaga durbhaga kathA bhI nahIM kahanA cAhiye, arthAt-'isa prakArake netra, nAsikA aura kapAla AdivAlI strI subhaga hotI hai aura isa prakArake netra. nAsikA, yukta hoya tevI kathAo sAdhue strIonI vacce besIne kadI paNa kahevI joIe nahIM, kAraNa ke evI kathAo kahevAmAM rAga bhAvanI saMyuktatA AdhI taya che. tethI prArtha bratamA 5 yAvI. onya che. me 4 rIte "hAsa siMgAraloiyakahA " 2 sau 4thA hAsya bhane // 2 21 pradhAna rAya, tathA " mohajaNaNI" moDa pahA 42nA2 jAya, te 55 5vI naye nahI tathA " AvAhavivAhabarakahAviya " * 4thA nava pati sAnA Agamana sAthe saMbaMdha dharAvatI hoya, eTale ke je kathAne viSaya nava pariNita varSa ane varanA saMbaMdhamAM heya, tathA je kathAmAM vivAha saMbaMdhI carcA AvatI heya, evI AvAha ane vivAha pradhAna vara kathA paNa sAdhue kahevI joIe naDI. se pramANe " itthINaM vA subhagadubbhagakahA" zrI. sadhI sumana, viraLa kathAo paNa kahevI joIe nahIM, eTale ke "A prakAranAM netra, nAka ane kapALavALI strI subhaga hoya che ane A prakAranAM neva, nAka ane For Private And Personal Use Only
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 12 praznavyAkaraNasUtre vktvyaa| tathA-'causaTThImahilAgugA' catuSpaSTimahilAguNAH AliGganAdInAmaSTAnAM pratyekasyASTavidhatvena ye catuSpaSTisaMkhyakA mahilAguNAste'pi ca na vaktavyAH / tathA-' desajAikularUvaNAmanevatthaparijaNakahAo' deza nAtikularUpanAmanepathyaparijanakathAH tatra-dezakathA lATAdidezasamvandhistrINAM varNanam , yathA-' lATayaH aura kapAla Adi se yukta strI durbhaga hotI hai, isa prakAra ye svIyo kI subhagatA aura durbhagatA se saMbaMdha rakhane vAlI kathA bhI sAdhu ko nahIM kahanA cAhiye / tathA (causaSTuiM mahilAguNANaM ca ) jisa kathA meM striyoM ke causaTha guNoM se saMbaMdha ho, arthAt striyoM ke causaTha guNoM ko lekarajo kathA calatI ho vaha bhI sAdhu ko nahIM kahanI caahiye| Aligana Adi ATha guNa pratyeka ATha 2 prakAra ke hote haiM, isa taraha 8xc=64 prakAra ke mahilAoM ke guNa kahe gaye hai| so ye cauMsaTha 64 prakAra ke mahilAoM ke guNa bhI kathAmeM carcanIya nahIM honI caahiye| tathA (desajAti kulavaNAmanevatthaparijagakahAo itthiyANaM aNNAvi ya evamAjhyAo siMgAra kaluNAo saMjamabaMbhacera ghAovaghAiyAo yaMbhaceraM aNucaramANeNaM na kaheyavvA na suNeyavvA na ciMtiyavyA) deza,jAti, kula, rUpa, nAma, nepathya, parijana, inase saMbaMdha rakhane vAlI striyoMkI kathAe~ bhI nahIM kahanI cAhiye-lATAdi-deza saMbaMdhI striyoM kA varNana jisa kathAmeM hotA hai vaha deza kathA hai, jaise-lATa deza kI striyAM bahuta hI komala kapoLa vALI strI virala hoya che... A rIte strIonI subhagatA ke viralatA sAthe saya rAmatI 4thA pazu sAdhuye 4ii me nahI. " ca usaddhi mahilA guNANaM ca"2 thaane| sImAnA yAsaha gunne| sAthe saMpAya eTale ke strIonA cosaTha guNene anulakSIne je kathA cAlatI hoya te paNa sAdhue kahevI joIe nahI. AliMgana Adi ATha guNAmane pratyeka guNa ATha ATha prakArane hoya che, A rIte 848-64 prakAranA enA guNa batAvyA che. te te cosaTha prakAranA strIonA guNa paNa kathAmAM carcAne yogya nathI. tathA "desa jAtikularUvaNAma-nevattha-parijaNa-kahAo itthiyANaM aNNA vi ya evamAiyAo kahAo siMgArakaluNAo saMjamavaM baceraghA bhova vAiyAo baMbhacera aNu caramANeNaM na kaheyacyA na suNeyacyA naciMtiyavyA" ,jati. mu,35,nAma, nepathya, parijana, vagere sAthe saMbaMdha rAkhanArI strIonI kathAo paNa kahevI joIe nahIM. lATAdi dezanI strIonAM varNana je kathAmAM hoya te deza kathA che, jemake "lATa dezanI strIe bahu ja madu vacana vALI ane nipuNa hoya For Private And Personal Use Only
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU0 7 srokathAviratinAmakadvitIyabhAvanAnirUpaNam 813 komalabacanAH iti nipuNA vA bhavanto " tyAdi / jAtikayA-brAhmagAdijAti saMbandhikathA, yathA-" dhigbrAhmaNIvAbhAve yA jIvantimRtA iva / dhanyAmanye zUdrIH ptilksse'pyninditaaH|| kulakathA, yathA-aho caulukyaputrINAM sAhasaM jagato'dhikam / patyau mRte vizantyagni yAH premarahitA api" iti / rUpakathAyathA-candravaktrA sarojAkSI, saGgIH pInadhanastanI / kilATIno matA sA syA, devAnAmapi durlabhA // 1 // " iti / vacanavAlI aura nipuNatA yukta huA karatI haiM brAhmaNa Adi jAti se saMbaMdha rakhanevAlI striyoM kI kathA kahanA isakA nAma jAti kathA hai / jaise pati ke abhAva meM jIvana vyatIta karane vAlI brAhmaNiyoM ko dhikAra haiM-kyoM ki ye jItI huI bhI eka taraha se marI huI jaisI haiM / aura ve zUdra jAti kI striyAM dhanya haiM jo lAkha pativAlI hone para bhI nindita nahIM hotI haiN| kula se saMbaMdha rakhalevAlI strI saMbaMdhI kathA kula kathA hai-jaise-aho ! caulukyavaMza kI striyoM kA sAhasa jagata meM sabase adhika hotA hai-kyoM ki ye pati ke mara jAne para prema se vihIna hotI huI jItI 2 agni meM jala jAtI haiN| striyoM ke rUpa se saMbaMdha rakhane vAlI kathArUpa kathA hai-jaise lATadeza kI striyAM candramA ke jaisI mukhavAlI hotI haiM kamala jaisI A~khoM vAlI hotI haiM vAgI meM inake miThAsa rahatA hai, inake dono kUca puSTa aura sthUla hote haiM |bhlaaN aisI sundara strI kisako nahIM acchI lagegI? aisI strIto devo ko bhI durlabha huA karatI che." brAhmaNa Adi jAti sAthe saMbaMdha rAkhanAra jhinI kathA kahevI te jAti kathA kahevAya che. jema ke" pati vinA jIvana vyatIta karanArabAhya NIone dhikkAra che, kAraNuM ke teo jIvatI hovA chatAM paNa eka rIte te mRta jevI ja che. " "te zuddha jAtinI strione dhanya che ke je lAkhapati hovA chatAM paNa nidita thatI nathI." A bIjI jAti kathAnA daSTAMta che. je kuLa sAthe saMbaMdha rAkhanArI strI viSenI kathAne kuLa kathA kahe che. jema ke "aDo ! cAlukya vaMzanI strIonAM sAhasa jagatamAM sauthI vadhAre hoya che, kAraNa ke patinuM mRtyu tathA te premabhagna thavAthI jIvatI agnimAM praveza karI baLI mare che. strIonAM rUpa sAthe saMbaMdha rAkhanArI kathAone rUpakathA kahe che. jema ke lATa dezanI Dhio candramukhI hoya che, kamaLanayanI hoya che, temanI vANImAM mIThAza hoya che, temanA baMne kuca puSTa ane sthULa heya che. evI suMdara strI kene na game ? evI strIe te devene paNa For Private And Personal Use Only
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre __nAmakathA-yathA-iyaM yathA nAmnA suMdarI, tathA-rUpaguNAbhyAmapi ! nepathyakathA, yathA-" dhiGnArIraudIcyA bahuvasanAcchAditAGgalatikatvAt / yadyauvanaM na yUnAM cakSurmAdAya saMbhavati // " iti / parijanakathA-yathA-" ceTikAparivAro'pi tasyAH kAno vicakSaNaH / bhAvajJAH snehavAn dakSo vinItaH sukulastathA // " iti / ___etAH kathA na kartavyAH / tathA-' isthiyANaM' strINAm 'agNAvi ya ' anyA aci ca ' evamAiyAo kahAo' evamAdikAH kayAH yA hi -- siMgArakalu NAo' zRGgArakaruNAH zRGgArarasakaruNarasayuktAH, tathA ' saMjamabhaceraghAovahaiM / nAma kolekara jisa kathA meM strI saMbaMdhI saundarya kA varNana kiyA jAtAhai vaha nAma kathA hai,jaise-yaha strI jaise nAma se sundara hai vaise hI yaha rUpa aura guNoM se bhI sundara hai, strI saMbaMdhI vezabhUSA AdI kI carcAjisa kathA meM rahatI hai vaha nepathyakathA hai, jaise-uttaradizA kI striyoM ko dhikkAra hai-jo aneka vastroM se AcchAdita rahA karatI haiM, kyoM ki isataraha rahane se inakA yauvana yuvApuruSoM kI AMkho ko AnaMdapradAna nahIM karatA hai / striyoM ke parijanoM ko lekara jo kathAe~ kahI jAtI haiM ve parijana kathAe~ haiM, jaise-usa stri kA ceTikA jana-dAsI jana rUpa pari vAra-bhI bar3A sundara, nipuNa, bhAvajJa, snehayukta, dakSa-vyavahArakuzala, vinIta evaM kulIna hai| sAdhu ko aisI strI saMbaMdhI dezAdi kathAe~ rAgabhAva se yukta hokara nahIM karanA cAhiye / tathA isI taraha kI aura bhI striyoM se saMbaMdha rakhane vAlI zRgAra rasa evaM karuNa rasa durlabha che. nAmane anulakSIne je kathAmAM strI saMbaMdhI saudaryanuM varNana karAyuM heya che te nAma kathA kahevAya che. ke "A strInuM nAma jeTaluM suMdara che eTalI ja te rUpa ane guNamAM paNa suMdara che. strInI vezabhUSA AdinI carcA je kathAmAM hoya che te nepathya kathA kahevAya che. jema ke "uttaranI strIone dhikkAra che, je aneka vastrathI AcchAdita rahe che, kAraNa ke te pramANe rahevAthI temanuM yauvana yuvAnenI AMkhane AnaMda pradAna karatuM nathI." strionAM parijanane anulakSIne je kathA kahevAya che te parijana kathAo che. jema ke te strIne dAsijana rUpa parivAra paNa ghaNe suMdara, nipuNa, bhAvasa, nehALa, dakSa-vyavahAra kuzaLa, vinIta ane kulIna che" sAdhue evI strI saMbaMdhI dezAdi kathAo rAga bhAvathI yukata thaIne kahevI joIe nahIM. tathA e ja prakAranI sio sAthe saMbaMdha rAkhanArI cUMgAra rasa ane karuNarasa For Private And Personal Use Only
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU07 'strIkathAvirati'nAmakadvitIyabhAvanAnirUpaNam 815 ghAiyAo' saMyamabrahmavaryaghAtopaghAtikAstAH kathAH, : baMbhaceraM ' brahmacaryam , 'aNucaramANeNaM' anucaratA na kaheyacyA ' svayaM kathitavyAH , na=nApi ca ' suNeyavA' anyasya kathayataH zrotavyAH na 'ciMtiyavyA' cintitavyAH, na cintaavissyiikrtvyaaH| evam -- itthIkahAviraisamiijogeNa' svIkathAviratisamitiyogena=strINAM yAH kathAstato yA viranistadrUpo yaH samitiyogastena bhAvito'ntarAtmA AratamanA- brahmacaryAsaktamanAH, viratagrAmadharmaH-nivRttabhaithunabhAvaH / jitendriyaH vazIkRtendriyaH, brahmacaryaguptaH navavidhabrahmacaryaguptisahitaH, uttarAdhyayanamUaSoDazAdhyayanokta dazavidhabrahmavarya samAdhisthAnayukto vA bhAti // mU0 7 // pradhAnakathAoM ko nahIM kahanA caahiye| tathA jina kathAoM se saMyama aura brahmacarya kA ghAta aura upaghAta hotA ho aisI kathAe~ bhI brahmacarya ko pAlana karane vAle sAdhU ko na svayaM kahanA cAhiye, na sunanA cAhiye aura na aisI kathAoM kA vicAra hI karanA caahiye| (evaM itthI kahAvi rai samihajogeNa bhAvioM atarappA virayagAmadhamme jiiMdie baMbhacera gutte bhavai ) isa prakAra se svIkathAviratirUpa samiti ke saMbaMdha se bhAvita huA jIva brahmacarya meM Asakta manavAlA ho jAtA hai aura grAmadharmamaithuna kriyA se nivRtta ho jAtA hai, ataeva vaha jIva jitendriya banakara navavidha brahmacarya kI gupti se athavA uttarAdhyayana sUtra ke solahaveM a. dhyayana meM kahe hue dazavidha brahmacarya samAdhi sthAna se yukta bana jAtA hai| bhAvArtha-isa sUtra dvArA sUtrakAra ne brahmacarya vrata kI dvitIyabhAvanA kA svarUpa prakaTa kiyA hai / isameM unho ne rAgabhAva se strImAtra pradhAna kathAo paNa kahevI joIe nahIM tathA je kathAethI saMyama ane brahmacaryane ghAta ane upaghAta thato hoya evI kathAo paNa brahmacaryanuM pAlana karanAra sAdhue kahevI na joIe, sAMbhaLavI na joIe ane evI 4thAmAnA piyAra 57 423 / naye nA. "evaM ithIkahAviraisamiijogeNa. bhAvio aMtarappA virayagAmadhamme ji die baMbhaceragutte bhavai" 2 pramANe strI kathA viratirUpa samitinA rogathI bhAvita thayela jIva brahmacaryamAM AsaktamanavALo banI jAya che ane grAmadharma-mathunakriyAthI nivRtta thaI jAya che, tethI te jIva jitendriya banIne navavidha brAcaryanI guNithI athavA uttarAdhyayana sUtranA soLamAM adhyayanamAM kahela dazavidha brahmacaryasamAdhi sthAnathI yukta banI jAya che. bhAvArtha--A sUtra dvArA sUtrakAre brahmacarya vratanI bIjI bhAvanAnuM svarUpe pragaTa karyuM che. temAM temaNe rAgabhAvathI strI mAtranI kathAo kahevAne For Private And Personal Use Only
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tRtIyAM bhAvanAmAha-' taiyaM ' ityAdi mUlam-taiyaM nArINaM hasiya- bhANaya ciTThiya vippekkhiya gaivilAsakIliyaM vibboi ya nahagIyavAiya sarIra-saMThANa vaNNakaracaraNanayaNalAvaNNarUvajovaNapayodharAdharavatthAlaMkArabhUsaNANi ya gujjhovakAsiyAI aNNANi ya evamAiyANi tava saMjamabaMbhaceraghAovaghAiyAiM aNucaramANeNaM baMbhaceraM na cakkhusA na maNasA na vayasA pattheyavvAiM pAvakammAI ebaM itthIrUva virai samiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamme jiiMdie baMbhaceragutte // 8 // TIkA-'taiyaM tRtIyAM strIrUpanirIkSaNavarjanarUpAM bhAvanAmAha-'nArINa nArINAM 'hasiyabhaNiyaciTThiyavipekkhiyagaibilAsakIliyaM ' isitabhaNitaceSTitaviprekSitakI kathA kahane kA niSedha kiyA hai, kyoM ki aisI bAte kAmavardhaka huA karatI haiM, ataH brahmacArI ko apane brahmacarya prala meM ekadeza athavA sarbadeza se bAdhaka aisI koI bhI bAta striyoM ke bIca meM baiThakara nahIM karanI cAhiye / isa prakAsa usa brahmacArI kA bhAna hara samaya surakSita banA rahatA hai / sU07 // ___ aba sUtrakAra isa vrata kI tRtIya bhAvanA ko kahate haiM-'taiyaM nArINaM' ityaadi| TIkArtha-(taiyaM ) isa vrata kI rakSA karane vAlI tRtIya bhAvanA strI rUpa nirIkSagavarjana karane rUpa hai| isa meM (nArINaM) striyoM ke niSedha karyo che, kAraNa ke evI vAta kAma vardhaka hoya che, tethI brahmacArIe pitAnA brahmacarya vratamAM eka dezathI athavA sarvadezathI bAdhaka evI koI paNa vAta strIonI varo besIne kahevI joIe nahIM. Ama karavAthI te brahmacArInuM vrata sadAkALa surakSita banI jAya che ke sU. 7 che ve sUtrA2 mA pratanI jI lAvanA satAve . " taiyaM nArINa" tyA 12.-" taiyaM" tanuM 2055 42nArI zrI lAvanA sInai 35nuM nirIkSaY 42pAnI parityA 42vAnI che. temA " nArINaM " bhimAnI For Private And Personal Use Only
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA a.4 sU 8 'strIrUpanirIkSavarjana'nAmakatRtIyabhAvanAnirUpaNam 817 gativilAsakrIDitam , tatra hasitaM hAsyam , bhaNita-jalpitam ceSTitam hastapAdanyAsAdi, vimekSitam-nirIkSitam , gatiH-gamanam , vilAsaH netrajanitaceSTAvizeSaH, krIDitaM svasakhIbhiH saha khelanam , eSAM samAharadvandvaH, tathA-- 'viyoiyanaTTagIyavAiyasarIrasaMThANavaNNakaracaraNanayaNalAvaNNarUbajovaNapayodharAdharavasthAlaMkArabhUmaNANi ya ' viyokitanATyagItavAditrazarIrasaMsthAnavarNakaracaraNanayanalAvaNyarUpayauvanapayodharAdharavastrAlaGkArabhUSaNAni ca, tatra-vivyokitaM-pUrvoktalakSaNoviyokaH, nRtya-nartanam , gItaM gAnam , vAditaMtroNAdivAdanam , zarIrasaMsthAna-hasvadIrvAdizarIrAkRtiH, varNaH-gauratvAdilakSaNaH, tathA-karacaraNanayanalAvaNyama-karacaraNanayanAnAM lAvaNyaM saundaryam , rUpaM-svarUpam , yovanaM tAruNyam payodharau-stanau, adharaH adharoSThaH, vastrANi asiddhAni, alaGkArAH = hArAdayaH, bhUSaNAni-maNDanAni, eteSAM dvandvaH, tAni / tathA-gujjhokkAsiyAiM ' guhyAvakAzikAni guhyabhUtAlajjanIyatvAt sthaganIyA avakAzAH zarIrAvayavA ityarthaH, ta ( hasiyabhaNiyacidviyavippekkhiyagaivilAsakIliyaM ) hAsya kA, bhaNita bolane kA, unakI ceSTAoM kA, citavana kA, cAla kA, netra janitaceSTAvizeSarUpa vilAsa kA, apanIsakhiyoM ke sAtha unake khela khelane kA, tathA unake (vivcoi ya nagIi-vAiya-sarIra-saMThANavaNNakaracaraNanayaNa-lAvaNNarUvajovaNapayodharAdharavatthAlaMkArabhUsaNANi :ya ) vizvoka kA, nRtya kA, unake dvArA gAye gaye gIto kA unake vINAdivAdana kA, unake husva, dIrgha Adi zArIrika saMsthAna kA unake gaura Adi varNa kA, kara-hAtha, caraNa-paira, nayana-netra inake lAvaNya-saundarya kA, rUpa kA, yauvana kA, unake stanoM kA, unake adharoM kA, unake dvArA pahare hue vastroM kA hAra Adi alaMkAroM kA, bhUSaNoM kA tathA (gujjhovakAsiyAI ) unake kAmoddIpaka gupta aMgo kA, tathA ( evamAiyANi " hasiyabhaNiyaciTThiyavippekkhiyagaivilosakIliyaM " zyatuM, lagita-mAdInu, temanA hAvabhAvanuM, ciMtavananuM, cAlanuM, AMkhonA IzArarUpa vilAsanuM, pitAnI samiyo sAnI tenI nu, tathA temanA " :vizvoiya nagIivAiya sarIra-saMThANavaNNakaracaraNanayaNalAvaNyarUvajovaNapayodharAdharavatthAlaMkArabhUsaNANi ya " vibekanuM, nRtyanuM temanA dvArA gavAtAM gItanuM, temanA vaNAdi vAdananuM, temanA hava, dIrgha adi zarIra baMdhAraNanuM, temanA gorA Adi panu, 42-4Atha, ya2, netra, mAhinA sauya nu, 35nu, yauvananu tebhanAM stanenuM, temaNe paherela vastranuM, hAra Adi alaMkAranuM, AbhUSaNonuM tathA " gujjhovakAsiyAI" temanA bhottama gusa 25 gAnu, tathA " evamAiyANi pra 103 For Private And Personal Use Only
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyApharaNasUtre eva guhyAvakAzikAni strINAM guptAGgAnItyarthaH / tathA-'aNNANi ya evamAiyANi' anyAni ca evamAdikAni hamitAdisadRzAnyanyAnyapi, ' tabasaMyamavaMbhaceraghAovaghAiyAiM ' tapaH saMyamabrahmacaryaghAtopayAtakAni, 'pAvakammAI' pApakarmANi 'vaM. bhaceraM ' brahmacaryam ' aNucaramANeNe ' anucaratA ' na cakkhusA' na cakSuSA 'na maNasA' na manasA ' na vayasA' na vacasA 'pattheyabvAI' prArthayitavyAni-na cakSuSA draSTavyAni, na manasA cintayitacyAni, na vacasA prArthayitavyAnItyarthaH / evam anena prakAreNa ' itthI rUciraisamiijogeNa' strIrUpaviratisamitiyogenastrINAM yad rUpaM tato yA viratistadrUpo yaH samitiyogastena bhAvito'ntarAtmA jIvaH ' ArayamaNA' AratamanAH brahmacaryAsattacitto vizvagrAmadharmoM jitendriyo brahmacaryaguptazca bhavati // 508 // pAvakammAiM tavasaMjamabaMbhaceraghAovaghAiyAI ) isI prakAra kI aura bhI pApa karmarUpa vAtoM kA ki jo tapa, saMjama enaM brahma vayaM vrata ko ekadeza se athavA sarvadeza se ghAta karane vAlI hoM (baMbhaceraM aNucaramANeNaM ) brahmacarya vrata kI ArAdhanA karane vAle sAdhu ko (na cakkhusA) rAga saMyukta hokara na AMkhoM se nirIkSaNa karanA cAhiye, ( ja maNasA) na mana se vicAra karanA cAhiye, aura (na vayasA) na vacana se ( pattheyavvAiM) prArthanA karanA cAhiye / ( evaM itthIrUvaviraisamii jogeNa bhAvio aMtarappA ArayanagA virayagAmadhamme jiiMdie baMbhaceragutte bhavai ) isa taraha se strIrUpa nirIkSaNa viratirUpa samiti ke yoga se saMbaMdhita jIva brahmacarya vrata meM Asakta manavAlA ho jAtA hai aura grAmadharma-bhaithuna sevana se nivRtta ho jAtA hai| ata eva vaha jIvajitendriya banakara nava vidha brahmacarya ko zupti se athavA dazavidha brahmapAvakammAiM tavasaMjamayaMbhaceraghAovaghAiyAI" se. 542nI bhI 5 5 / 5 karmarUpa vAte ke je tapa, saMyama ane brahmacaryavratane eka dezathI athavA sarvazayI dhAta 42nArI hAya "babhaveraaNu caramANeNa" brahmAyatanu pAsana 42nAra sAdhu " na cakcusA" 23. yuta thane temanu nirIkSaNa 427.2 nahI, "na maNasA" bhanathI viyA2 42vo nahIM bhane "navayasA" kyanathI na " pattheyavvAI" prArthanA 42vI . " evaM itthIrUva viraisamiijogeNa bhAvio aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamme jiiMdie babhaceragutta bhava" / prabhArI svI35 nirIkSaNa viratirUpa samitinA cegathI bhAvita jIva brahmacaryavratamAM Asakta manavALA thaI jAya che, ane gAmadharma maithunanA sevanathI nivRtta thaI jAya che. tethI te jIva jitendriya banIne navavidha brahmacaryanI guptithI athavA dazavidha For Private And Personal Use Only
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU09 'pUrvaratAdivirati'nAmakacaturthabhAvanAnirUpaNam 819 caturthabhAvanAmAha-' cautthaM ' ityAdi / mUlam-ca utthaM puvaraya-puvakAliyapuvasaMgaMthasaMthuyA je te AvAhavivAhacolakesu ya tihisu jaNNesu ussavesu ya siMgArAgAracAruvesAhiM hAvabhAvalaliyavikkhevavilAsa sAliNIhiM aNukUlapemiyAhiM saddhiM aNubhUyA sayaNasaMpa ogA u u muhavarakusumasurabhicaMdaNasugaMdhavaravAsadhUvasuhapharisavatthabhUsaNaguNovaveyA ramaNijjA ujjagejapauraNaDaNagajallamallamuTTiyavalaMbagakahagapavagalAsagaAikkhalaMkhamaMkhatUNaillatuMbarvANiyatAlAyarapakaraNANi ya bahuNi mahura-saragIya sussarAiM aNNANi ya evamAiyANi tava-saMjamabaMbhaceraghAovaghAiyAI aNucaramANeNaM baMbhaceraM na tAI saMmaNeNa laMbhA daTuM na kaheDaM na vi ya sumareuM je, evaM puvvaraya puvvakIliya biraisamiijogeNa bhAvio bhavai aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamne jiiMdie baMbhaceragutte // sU0 9 // TIkA-'cautyaM caturthI-pUrvaratapUrvakrIDitasmaraNaviratirUpAM bhAvanAmAha-'purarayapuvvakIliyapugaMthasaMthuyA' pUrvaratapUrvakrIDitapUrvasaMgranthasaMstutAH, tatra-pUrva tamcarya samAdhi sthAna se yukta bana jAtA hai| bhAvArtha--isa sUtra dvArA sUtrakAra ne brahmacarya vrata kI tRtIya bhAvanA kA kathana kiyA hai| isa meM rAgabhAva se yukta banakara sAdhu ko strI ke rUpAdi nirIkSaNa karane kA sarvathA tyAga karanA kahAgayA hai|suu08|| samAdhisthAnathI yukta banI jAya che. bhAvArtha-A vrata dvArA sUtrakAre brahmacarya vratanI trIjI bhAvanAnuM varNana karyuM che. temAM rAga bhAvathI mukta thaIne strInA rUpAdinuM nirIkSaNa karavAne sAdhue parityAga kare joIe te batAvyuM che sU 8 For Private And Personal Use Only
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre gRhasthAvasthAkAlikI kAmaratiH, pUrvakrIDitam-gRhasthAvasthAzritaM strIbhiH saha kroDanam , pUrvasaMgranthasaMstutAH-pUrva-gRhasthAvasthAyAM ye saMgranthAH zvasurakulasaMvandhasaMbaddhAH zyAlakazyAlikAdayaH syAlakamAryAdayazca, tathA-saMstutAH darzanabhASaNAdibhiH paricitAH, eSAM dvandvaH, ete zramaNena na draSTuM na kathayituM na vAsmartu labhyAH iti pareNa saMbandhaH / tathA-'je te ' ye te 'AvAhavivAhacola kesu' AvAhavivAhacUlakeSu, tatra-AvAho-bacAvaragRhAnayanam , vivAhaH pANigrahaNaM, cUlaka aba isa vrata kI cauthI bhAvanA ko kahate haiM---' cautthaM puvyaraya0' ityaadi| TIkArtha-( cautthaM ) brahmacarya vrata kI pUrvarata pUrvakrIDita smaraNaviratinAma kI cauthI bhAvanA isa prakAra hai-(je te ) jo ve (puvvaraya puvakoliyamasaMgaMthasaMyurA) pUrvarata gRhasthAvasthA meM jo kAmakeli kI gaI ho vaha pUrvarata hai| gRhasthAvasthA meM jo striyoM ke sAtha kroDA kI gaI ho vaha pUrvakrIDita hai / tathA-gRhasthAvasthA meM jinake sAtha zvaptura, sAle, sAlI, Adi ko saMbaMdha rahA ho, ve pUrva saMgrantha haiM aura jinake sAtha darzana bhASaNa Adi se adhika paricaya rahA ho ve pUrvasaMstuta haiN| ina saba kA brahmacarya mahAvrata dhAraNa karane vAda sAdhu ko na smaraNa karanA cAhiye, na unakA kathana karanA cAhiye aura na saMbaMdhI Adi janoM ko dekhane kI lAlasA hI rakhanI cAhiye ! tathA ( ArAhavivAha ve 24 satanI yAthI mAnAnu 45na 42 cha. " cautthaM pubbaraya" tyAta -" ca utthaM " brAhmayaya pratanI yAthI bhAvanA pUrvaratapUrvakrIDita smaraNavirati , na.manI .te 21 pramANe 2.-"je te puvara yapuyakIliya puvvasaMgathasaMthurA" pUrva2ta- thAva:yAmA re mI! 42 // ya te pUrita kahevAya che. graMthAvasthAmAM strIonI sAthe je kaDA karAI hoya te pUrvakIDita kahevAya che. tathA sthAvasthAmAM jemanI sAthe sasarA, sALA, sALI Adine saMbaMdha rahyo heya ne pUrva saMgrantha kahevAya che. ane jemanI sAthe darzana, bhASaNa AdithI vadhAre paricaya rahyo hoya teo pUrva saMstuta kahevAya che. brahmacarya mahAvata dhAraNa karyA pachI sAdhue e badhAnuM maraNa karavuM joIe nahIM, temanI vAta karavI joIe, nahIM ane saMbaMdhI Adi janene jovAnI almsa. 2||5vii me nahI tathA AvAha vivAhacolaketuya' mApA:--vadhUne varanA ghera lAvatI vakhate, vivAha prasaMge, tathA bALakonA cUDAkarma saMskAranA For Private And Personal Use Only
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a03 bhU08 'pUrvaratAdivirati'nAmakacaturthabhAvanAnirUpaNam 821 =cUDAkarmanbAlAnAM zikhAdhAraNam , eSAM dvandvaH, teSu tathokteSu ca-punaH 'tihisu' tithiSu-madanatrayodazIprabhRtiSu, tathA-'jaNNemu' yajJeSu = nAgAdipUnAprakaraNeSu, tathA ' utsavesu' utsaveSu-indrola gadiSu ca ' siMgArAgAracAruvesAhiM ' zrRGgArAgAracAraveSAbhiH zRGgArastha = zRGgArarasasya AgArabhUtA yAcAraveSAH zobhana nepathyasaMpannAstAbhiH ,tathA-'hAvabhAvalaliyavikkhevavilAsamAliNIhi' hAvabhAvala. litavikSepavilAsazAlinIbhiH-tatra hAvaH kAmajanito muvavikAraH, bhAvaH kAmajanitAHcittasamunnAtiH,taduktam 'hAko mukhavikAraH syAd bhaavshcittsmunntiH'iti| lalitam-ceSTAvizeSaH, taduktam - " hastapAdAGgavinyAso bhruunetrausstthmyojitH| sukumAro vidhAnena lalitaM tatprakIrtitam // 1 // " iti / vikSepaH-ceSTAvizeSaH, tallakSaNaM tvidam aprayatnena racito, dhammillaH zlathavandhanaH / ekAMzadezadharaNaistAmbUlalavalAJchanam // 1 // lalATaikAntalikhitAM, viSamA patralekhikAm / asamaJjasavinyasta majjanaM nayanAbjayoH // 2 // tathA-anAdarabaddhatvAd granrjaghanavAsasaH / vasudhAlamvitaH prAntaH, skandhAtsrastastathAM'zukaH / / 3 // jaghane hAravinyAso razanAyAstathorasi / ityavajJAkRtaM yatsyAdajJAnAdivamaNDanam // 4 // vitanoti parAM zobhA sa vikSepa iti smRtaH // " vilAsaH-ceSTAvizeSaH, satu-" sthAnAsanagamanAnAM hastabhrUnetrakarmaNAM caiva / utpadyate vizeSo yaH zliSTaH sa tu vilAsaH syAt // 1 // " iti / colakezu ya ) AvAha-vadhU ko vara ke ghara para lAne ke samaya meM, vivAha ke avasara meM, bAlako ke cUr3A (coTI) varma saMskAra ke prasaMga meM, tathA (tihisu) madanatrayodazI Adi tithiyoM meM, tathA ( aNNesu) nAgA diko kI pUjA ke avasara rUpa yajJoM meM, tathA (ussavesu ya) indrotsava Adi utsavoM meM, (siMgArAgAracAruvesAhiM ) zRMgArarasa kI gharabhUtavanI huI tathA sundara veSabhUSA se sajita huI aisI tathA (hAvabhAvalaliya prasabhA tathA "tihisu" bhahana trayodazI mAhi tithimA, tathA "jaNNesa" nAnI pUlanA apasa235 yajJobhA tathA " ussavesu ya" 4ndrotsava mAhi utsavAmI," siMgArAgAracAruvesAhi" shr||2 2sanA mAgA235 anesI tathA su42 veSabhUSAthI susajita thayeTI tathA " hAvabhAvalaliyavikkhevavilAsasA For Private And Personal Use Only
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - 2. praznavyAkaraNasUtre ___ ebhiH zAlante zobhante yAstAbhiH, tathA- agukUlapemiyAhiM ' anukUlapremikAbhiH anukUlaM-mano'bhirucikaraM prema-prItiryAsAM tAbhiH, etAdRzIbhiH 'saddhi' sArdham , 'aNUbhRyA' anubhUtA=anubhavaviSayIkRtAH 'saeNasaMpajogA' zayanasaMprayogAH zayanAni ca saMprayogAH sampazceiti itaretarayogadvandaH, zayanasaMprayogAH ? ityAha-' u u muhavarakusumamurabhicaMdanasugaMdhavarasAsadhUpa suhapharisavasthabhUsaNaguNokveyA' RtumukhabarakusumasuravicandanamugandhavasvAsadhUpa suSvasparzavastrabhUghaNaguNopapetAH, tatra-RtumukhAni kAlocitAni yAni vaskusumAni tathA-surabhicandanasya sugandho zobhanAmodayukto varaH zreSTho yo vAsaH gandhaH saH, tathA-dhUpaH, tathA-sukhaspazoni yAni vastrANi, tathA-bhUSaNAni ca, teSAM ye guNAstairupapetA. ste zramaNena draSTuM kapayituM smartu vA na cogyAH / tathA-'ramaNijjA ujja-gejjapavikkhevavilAsasAliNIhiM ) hAva, bhAva, lalita, vikSepa aura vilAsa se suhAvanA striyoM ke sAtha tathA (aNukUlapemiyAhiM ) jinakI prIti mana ko mudita karane vAlI hotI hai aisI (itthIhiM sadi) strIyoM kesAtha bhoge gaye zayana saMbaMdhI aura saMparka saMbaMdho pUrvakAlika bhogoM kA ki jo ( u umuhabarakutumasurabhi caMdaNa sugaMdha-vara-vAsadhUya-suhakarisavatyabhUsaNa-guNovaveyA) kAlocita kusumoM kI sugaMdhi Adi rUpa guNoM se vizeSa rUpa meM AkarSaka hote the, surabhicaMdana kI zreSTa gaMdha se jo manomohaka bane rahate the, kRSNAguru Adi mugaMdhita dravyoM kI dhUpa ke saMsarga se jinameM se mahaka ur3A karatI thI tathA vastra aura AbhUSaNoM ke ADambara kI chaTA se jinhe bhogane lie citta parabasa lAlAyita dhana jAyA karatA thA, una saba sAbu ko kabhI bhI smaragA nahIM karanA cAhiye, kisI se aise bhogoM kI bAteM nahIM karanA cAhiye aura na aise liNIhi " 1, pa, vikSa5 mane piyAsI zAmatI zrImAnI sAthe tathA " aNukUlamiyAhi " 2ii prIti bhanne mAnAMDita : 42nArI ya che thepI " itthIhiM saddhi " zrImAnI sAthe loga zayana sadhI sabhA samAdhI pUrva si lAgAnu re ' u u muhavara-kusumasurabhi-caMdaNa-sugaMdha-varasAdhUbasuha pharisavastha-bhUmaNa-guNovaveyA " sothita puSpona! sunadhI mAhi35 guNadhI vizeSa AkarSaka thatuM hatuM, surabhi caMdananI zreSTha gaMdhathI je manahara banatuM hatuM, kRSNa garU Adi sugaMdhita dravyanA dhUpanA saMsargathI jenAmAM mahaka uThayA karatI hatI tathA vastra ane AbhUSaNonA ADaMbaranI chaTAthI jene bhagavAne mATe mana lalacAI gayAM karatuM hatuM, e badhI vAtanuM sAdhue kadIpaNa smaraNa karavuM joIe nahIM, koInI sAthe evA bhegenI vAta karavI joIe nahIM, For Private And Personal Use Only
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TokA a04 sU09 'pUrvaratAdiviti nAmakara turtha bhAvanAnirUpaNama 23 bhogoM kI ora lakSya hI rakhanA caahiye| kAma se jo mukhya para eka prakAra kI vikRti A jAtI hai usakA nAma hAva hai| kAna se udbhUta jocitta meM eka prakAra kI unnati A jAtI hai usakA nAma bhAva hai| eka vizeSa prakAra kI ceSTA kA nAma lalita hai| yaha ceSTA striyoM ke.hasta pAda, zarIra, bhra,netra aura oSTha Adi meM hotI hai| vikSepa nAma cita kI asAvadhAnI kA hai / jaba lalanA janoM kA citta isa vikSepanAma kI ceSTAvizeSa se yukta ho jAtA hai to unameM vizeSa prakAra kI ceSTAe~ jAgrata hone lagatI haiM jaise ve apanI coTI ko DhIlI bAMdha letI haiN| nIvI unakI zithila baMdha vAlI ho jAtI hai / mastaka para sindura bindu kI jagaha kajjala kI rekhA aura AMkhoM meM sindUra kI rekhA lagAlI jAtI hai| athavA AMkhoM meM jo aMjana lagAnI haiM vaha bhI asta vyasta rUpa meM lagA letI hai ! ityAdi saba prakAra kI unakI aNDana vidhi avajJAkRta hotI hai| phira bhI isa sthiti meM unako zobhA meM nyUnatA nahIM AtI hai| sthAna, Asana, gamana Adi meM jo eka prakAra kI vizeSatA A jAtI hai vaha vilAsa hai| isI taraha (ramaNijanA ujjagejapauragaDaNaga jallamallaTikalaMbaga-kahagapavA-lApama-Aikkhaga-laMkha maMkha-halla ane evA bhegonI tarapha lakSya paNa rAkhavuM joIe nahIM. kA bhAvathI bhUkha para je eka prakAranI kiti AvI jAya che tene "hA" kahe che. kAmAtura cittamAM je eka prakAranI unnati AvI jAya che tene "bhAva" kahe che eka vizeSa prakAranI ceSTAnuM nAma lalita che. te ceSTA strionA hAtha, paga, zarIra bhra, netra ane oSTha AdimA thAya che. cittanI asAvadhAnIne vikSepa kahe che. jyAre strionuM citta A vikSepa nAmanI viziSTa ceSTAthI yukana thaI jAya che tyAre temanAmAM vizeSa prakAranI ceSTAe jAgRta thavA mAMDe che. jema ke teo pitAnA roTalAne DhIle bAMdhI le che. tenI nADInuM baMdhana zithila thaI jAya che. mastaka para siMdUranA bindunI jagyAe kAjaLanI rekhA ane AMkhamAM kAjaLane badale sinI re lAgI jAya che. athavA AMkhamAM je AMjaNa AMjavAmAM Ave che te paNa astavyasta rIte aMjAI jAya che. ItyAdi badhA prakAranI temanI maMDavidhi avagaNavAne pAtra che chatAM paNa evI paristhitimAM paNa temanAM rUpamAM nyUnatA AvatI nathI. sthAna, Asana, gamana AdimAM je eka prakAranI viziSTatA AvI jAya che tenuM nAma vilAsa che. e ja rIte " ramaNijjA -- ujjagejja--pauraNaDaNagajallamalla-mudviyabelaMga-kahagayahaga lAsaga Aikkhaga khamaMkha-tUNailla-tuMba vINiya tAlAyara-pakaraNANi ya" suMdara pAca mane For Private And Personal Use Only
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre uraNaDaNaTTagajallamallamuTTiyavelaMvagakahagapavagalAsaga- AikkhagalaMkhamaMkhatUNa-illa tuMvabINiya tAlAyarapakaraNANi ya' ramaNIyAtoyageyapracuranaTanartakajallamallamauSTikaviDambakakathakaplavakalAsakArakhyAyakalaGgva-malatUNika- tumba-vINika-tAlAcarapakaraNAni ca, tatra-ramaNIyaM manoharaM yat AtobAcaM, geyaM gAnaM, tathA pacurAH ye naTA nATayakArakAH, nartakAH = nRtyakAriNaH, jallAH carmarajjumava lambyakrIDAkArakA, mallAH = mallayuddhakAriNaH, mauSTikA:-muSTiyuddhakAriNaH, viDambakA:-nidUSakAH, kathakAH='kaldhaka' iti prasiddhAH, gAndharvavidyAvizAradAH, plavakAH kardanakArakAH, lAsakAH= lAsye ' ti nATakavizeSakAriNaH, AkhyAyakA kathAkArakAH, lalAH mahAvaMzAgrabhAgamadhiruhya krIDAkAriNaH, malAH= citraphalakahastAH bhikSukAH, tUNikAH-tUNAbhidhAnavAdyanizepavAdakAH, tumbabItuMba-vINiyakAlAyarapakaraNANi ya ) ramaNIya vAdya aura geya kI prakriyA ko, tathA-naTa-nATakakarane vAle naToM ke nAcane vAle nartakoM ke, carma rajju kA sahArA lekara vividha prakAra kI krIDA karane vAloM jalloM ke, malla yuddha karane vAle malloM ke, muSTi se yuddha karane vAle mauSTikoM ke, aneka prakAra ke svAMga dhara kara janatA ke citta ko raMjita karane vAle vidUSakoM ke, vividha prakAra ko laukika kathA kahane vAle kathakajanoM ke, athavA gAMdharva vidyA meM nipuga janoM ke, kUdane, uchalane meM vizeSa nipuNatA prApta plavaka janoM ke, vizeSa nATakoM ko karane vAle lAsaka janoM ke, kahAnI athavA upanyAsa ko kahane vAle AkhyAyaka manuSyoM ke, bar3e 2 vAMsoM ke agnabhAga para car3hakara vividha prakAra kI naTakrIDA karane vAle lAkhajanoM ke, citraphalaka, hAtha meM lekara idhara udhara phirane vAle bhikSuka rUpa maMkhajanoM ke, tUNanAmaka vAdya vizeSa ko bajAne vAle geyanI prakriyAne, tathA naTa-nATaka karanAra naTone nRtyakArone camarajajunI madadathI vividha prakAranI kIDA karanAra jalene, mallayuddha karAra mallane, mRSTithI yuddha karanAra sauSTikone, aneka prakAranA veSa laIne janatAnuM manoraM. jana karanAra vidUSakane, vividha prakAranI lekakathA kahenAra kathAkArane, athavA gAMdharva vidyAmAM nipuNa lekene, kudarAmAM khAsa nipuNatA dharAvanAra lavakone, khAsa utsava prasaMge khAsa nATaka karanAra lAsakene, kathA athavA navalakathA kahenAra AkhyAnakArane, meTAM meTA vAMsanI Toce caDIne vividha prakAranA nATaya prayogo karanAra laMbajanene, citraphalaka hAthamAM laIne Ama tema pharanAra bhikSukarUpa maMjanane, tULanAmanAM eka vAghane vagADanAra taNikajanane, tAla For Private And Personal Use Only
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a0 4 sU09 'pUrvaratAdivirati'nAmakacaturthabhAvanAnirUpaNam825 NikAH-tumbavINAvAdakAH, tAlAcarAH=tAlaM hastaghAtarUpamAcaranti ye te tathotAH, tAlavAdina ityarthaH, eSAM dvandvaH, teSAM yAni prakaraNAni= prakriyAH tAni, tathA-' vahani ' vahanimbahuvidhAni, ' maharasaragIyasussarAI' madhurasvaragItasusvarANi-madhurAH svarAH yeSAM teSAM gAyakAnAM yAni susvarANi gItAni tAni, niSThAntasya pUrvanipAtaH, kiMbahunA ' aNNANi ya ' anyAni ca ' evamAiyANi' evamAdikAni evammakArANi yAni tapaH saMyamabrahmacaryaghAtopaghAtakAni 'tAI' tAni brahmacaryamanucaratA zramaNena 'na daTuM' na draSTuM ' kaheuM na kathayituM 'navi ya ' nApi ca ' sumareuM ' smartu ' labmA ' labhyAni ucitAni evaM 'pubarayapuvvakIliyaviraisamiijogega' pUrvaratapUrvakroDitaviratisamitiyogena-tatra, pUrvarata pUrvakrIDitAbhyAM yA viratistadUpo yaH samitiyogastena bhAvito'ntarAtmA AratamanAH brahmacaryAsaktamanAH piratagrAmyadharmo jitendriyo brAhmacaryaguptazcabhavati 9 tUNikajanoM ke, tuMbaDI kI bIMNAko bajAnevAle tumbavINikoM ke, tAla bajAkara janatAkA cittaraMjita karanevAle tAla caroM ke jitane bhI kArya haiM unako, tazI- bahUNi maharasaragIyasussarAI) aura bhI anekavidha madhura svara vAloM ke jitane bho susvara saMpanna gIta haiM unako tathA (aNNANi ya evamAjhyANi) aura adhika kyA kahe isI prakArake aura bhI jo (tavasaMjamavaMbhaceraghAovaghAiyAi') tapa, saMyama aura brahmacarya ke ghAtaka, upacAtaka kArya haiM-unheM (aMbhoraM aNucaramANeNaM samaNeNaM) brahmacaryakA pAlana karane vAle sAdhujana ko (na ta. dahuM ) nahIM dekhanA kalpatA hai (na kahe uM) na unakA kahanA yogya hai aura (na vi ya sumarelambhA) na pUrva meM dekhe gaye aise kAryoM ko yAda karanA hI ucita hai| ( evaM puvvarayapuvvakIliyaviraisamiijogeNa bhAvio aMtarappA ArayamaNA bajAvIne janatAnuM mane raMjana karanAra tAlaca te saunA jeTalAM kAryo che tathA " bahUNimahurasaragIyasussarAI" lon paY mane vi5 madhu2 212vANAnA 22 suru12 yukta gIta cha bhane tathA aNNANi ya eva mAiyANi "ga 542 ulan 55 re " tavasaMjamabaMbhaceraghoovaghAiyAI " ta5, saMyama bhane brahmayayanA dhAta: 5yAta AryA cha bhane "babhaceraM aNucaramANeNaM samaNeNaM " brahmayanu pAsana 42nAra sAdhulanAme "na tAi da?" l te 485tuM nathI. " na kaheu" tenu thana 42 te 55 bhAyogya cha bhane " na vi ya sumare u labbho' pUrva hemeva te Aryonu 20255 42 te 5 yogya cha. "evaM pubvaraya-putra-kIliya-virai-samii-jogeNa bhAvio aMtarappA Arapra 104 For Private And Personal Use Only
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre atha paJcamI bhAvanAmAha-paMcamaM ' ityAdi mUlam-paMcamaM AhArapaNIyaNiddhabhoyaNavivajae saMjae susAhU vavagayakhIradahisappinavaNIyatelaguDakhaMDamacchaMDiyamahukhajjagavigaiparicata syAhAro na dappaNaM nabahuso na niigaM na sAyasUvAdhiyaM na khaddhaM tahA bhottavvaM jahA se jAyAmAyAe bhavai, na ya bhavai vibhamo yabhaMsaNA ya dhammassa, evaM paNIyAhAraviraisamiijogeNaM bhAvio virayagAmadhamme jiiMdie baMbhaceragutte bhavai ) isa prakAra se pUrvarata, pUrvakrIDItoM meM viratirUpa samiti ke yoga se bhAvita aMtarAtmA-jIvabrahmacarya meM sthira mana vAlA bana jAtA hai aura grAmadharma se maithuna-- kRtya se-virakta ho jAtA hai / aisA vaha mahAtmA apanI iMdriyoM ko jIta kara navavidha brahmacarya kI gupti se athavA dazavidha brahmacarya ke samAdhisthAna se yukta bana jAtA hai| ___ bhAvArtha-isa sUtradvArA sUtrakAra ne brahmacarya vrata kI cauthI bhAvanA prakaTa kI hai| isa meM yaha kahA gayA hai ki brahmacarya vrata kA pAlana karane vAle sAdhu ko pratrajyA lene ke pahile gRhasthAzrama meM bhoge gaye vividha prakAra ke bhogoM kI yAda nahIM karanI cAhiye ! isa bhAvanA kA nAma pUrvarata pUrvakrIDIta smaraNavirati hai / isI viSaya kA vizeSa varNana isa sUtra meM kiyA gayA hai / sU0 9 // yamaNA virayagAmadhamme jiiMdie babhaceragutta bhavai " mA 12 pUrvata, puukIDita mAM viratirUpa samitinA cegathI bhAvita thayela aMtarAtmA-jIva brahmacaryamAM Asakta manavALA banI jAya che ane prAmadharmathI-maithuna kriyAthI virakata thaI jAya che. evo te mahAtmA pitAnI indriyone jItIne brahmacaryanI guNithI athavA dazavidha brahmacaryanA samAdhisthAnathI yukta thaI jAya che. bhAvArtha- A sUtra dvArA sUtrakAre brahmacarya vatanI cithI bhAvanA pragaTa karI che. temAM e batAvavAmAM AvyuM che ke zrAcarya vratanuM pAlana karanAra sAdhue dIkSA lIdhA pachI pahelAM gusthAzramamAM bhegavela vividha prakAranA bhegone yAda karavA joIe nahIM. A bhAvanAnuM nAma " pUrvarata pUrvakrIDita maraNa virati" che. A ja viSayanuM vadhu varNana A satramAM karyuM che. je sa. 9 For Private And Personal Use Only
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzanI TIkA ma04 sU010 praNItabhojanavarjana'nAmakapaJcamabhAvanAnirUpaNam897 bhavai aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamme jiiMdie baMbhaceragutte // sU0 10 // TIkA-paMcamaM ' paJcamI praNItabhojanavarjanarUpAM bhAvanAmAha- AhArapaNIyaniddhabhoyaNavivajjae' AhArapraNItasnigdhabhojanavivarjana:-AhAraH = azanAdiH, sa ca praNItaH pragalasnehabinduzca, tathA-snigdha-cikkaNaM ca tad bhojanaM ca-snigdhabhojanam , anayo rdvandvaH, tasya vivarjakA parityaktA, tathA 'saMjae' saMyataH saMyamavAn ' musAhU ' susAdhuH nirvANasAdhaka yogasAdhanatatparaH, tathA'vavagayakhIradahisappinavaNIyatelaguDakhaMDamacchaMDiyakhajjagavigaiparicattakayAhAro' vyapagatakSIradadhilapinavanItatelaguDakhaNDamatsyaNDikamadhukhAdyakavikRtiparityaktakRtA hAraH-tatra-vyapagatAH parihatAH kSIraM- dugdhaM, dadhi-prasiddham , sarpiH-ghRtam , navanItaM-'makkhana' iti bhASAprasiddham , tailaM prasiddham , guDaH pasiddhaH khaNDaH-zarkarA, aba mUtrakAra isa vrata kI pAMcavI bhAvanA ko kahate haiM-'paMcamaAhArapaNIya' ityaadi| ___TIkArtha-(paMcama) pAMcavIM bhAvanA isa vrata kI pragIta bhojana varjana rUpa hai, vaha isa prakAra se hai-(AhArapaNIyaniddhabhoyaNavivajjae) jo AhAra praNIna-jisameM se ghRta kI vindue~ nIce Tapaka rahI hoM aise kAmoddIpaka tathA snigdha-rasayukta ho sAdhu ko vaha nahIM khAnA caahiye| kyoM ki vaha (saMjae) vaha saMyamavAlA hotA hai aura (susAhU ) nirvANa sAdhaka manobAkAya yoga ke sAdhana karane meM tatpara rahatA hai, isaliye usako ( vadhagayakhIradahisappinavagIyatelaguDakhaMDamacchaMDiya maMhukhajagavigaiparacittakayAhAro) dUdha, dahI, dhRta, makkhana, taila, guDa, ve sUtrA2 2 // tanI pAMyamI lApana tAye 2-"paMcamaM AhArapaNIya"tyAla Nxt-" paMcamaM" mA tanI pAMmamI bhAvanA " praNItabhojana" tyAsa nAmanI che. te mApramANe cha-"AhArapaNIyaniddhabhoyaNavivajjae" prati, meTI ke jemAMthI ghInAM TIpAM nIce TapakatAM hoya e kAmoddIpaka tathA snigdharasa yuta mADA2 sAdhuo se nahI. 41274 te " saMjae' sayabhI hAya cha bhane "susAhU" nivA nAsAtha manA pAya yo sAvAne tat52 saya cha tathA tebho " vagaya-khIra dahisappi-navaNIyatelaguDakhaMDamacchaMDiyamahukhajjagavigai. paracittakayAhAro " 35, 4DIghI, bhAma, tesa, , sA42, mAM korethA For Private And Personal Use Only
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 828 praznavyAkaraNasUtre matsyaNDikA='mizrI'ti prasiddhA ca yasmAtsaH, tathA-madhuprasiddham , khAdyakaM 'khAjA' iti prasiddham , ityAdi lakSaNAbhiH vikRtibhiH parityakto yaH saH, anayoH karmadhArayaH, etadrUpo yaH AhAraH sa kRto yena sa tathoktaH, anta-prAntabhojItyarthaH niSThAntasya pUrvanivAtaH, etAdRzaH sAdhuH 'na' naiva ' dappaNaM' darpaNaM-darpakArakaM bhojanaM bhujota / tathA-na 'bahuso' bahuzaH dinamadhye'nekavAraM bhojanaM kurvIta / tathA-' na niigaM' naityika-nityapiNDaM bhuJjIta, tathA-na ' sAyamuSpAdhigaM' zAkasUpAdhikaMbhojanaM bhuJjIta / tathA-' khaddhaM' pracuraM bhuJjIta / kathaM tarhi bhoktavyam ? ityAha- tahA' tathA ' bhottavyaM ' bhoktavyam , ' jahA' yathA-tad bhojanaM ' se ' tasya brahmacAriNaH, 'jAyamAyAe ' yAtromAtrAya, yAtrAyai-saMyamayAtrAnirvAhAtha yA mAtrA-bAhAraparimANarUpA bhagavanirdiSTA gA yAtrAmAtrA tasyai, zarkarA, mizrI, inase rahita tathA madhu khAjA, ityAdirUpa vikRtiyoMse rahita AhAra karanA cAhiye / arthAt sAdhuko anta prAntabhojI honA caahiye| jo sAdhu isa prakAra kA ohAra letA hai vaha yukta nahIM haiM-use (na dappaNaM) darpakAraka bhojana nahIM karanA cAhiye (na bahuso) nadina meM aneka bAra bhojana karanA cAhiye ( na niigaM) na use nitya piMDa bhojI hI honA cAhiye aura (na sAyasUcAhiya) :na use zAka aura dAla kI adhikatAvAlA bhojana hI karanA cAhiye (na khaI) na usako pracuramAtrA meM bhojana karanA cAhiye / kintu isa prakAra se bhojana karanA cAhiye ki (jahA ) jisase vaha bhojana (se ) usa brahmacArI kI ( jAyAmAyAe bhavai ) yAtrA mAtrA ke liye ho arthAt saMyama ke nirvAha ke liye ho / yAtrAmAtrA kA tAtparya hai ki saMyamanirvAha rUpa yAtrA ke liye AhAra kA parimANa jitanA prabhu ne nirdiSTa kiyA hai vaha AhAra rahita tathA madha, khAja ItyAdi vikRtiothI rahita AhAra karavo joIe. eTale ke sAdhue anta prAntabhejI thavuM joIe. je sAdhu A prakArano AhAra se che tethe " na dappaNaM " 654 / 24 mApana na nahI. "na bahuso" hivasamA bhane 12 sona sevana nahI 'na niigaM" teNe nityapi so tha me nahI, bhane "na sAyasUvAhiyaM " teNe padhAre / surata lona do nahI na khaI" to padhAre pramANa mAna 42 naI naDI. para mevI rIta losana 42 me "jaho" thI te mAnana "se" te prajhayArInI "jAyAmAyAe bhava' yAtrabhAvAne mATa hoya, eTale ke saMyamanA nirvAha mATe ja hoya. yAtrAmAtrAnuM tAtparya evuM che ke saMyama nirvAharUpa yAtrAne mATe bhagavAne AhAranuM jeTaluM pramANa darzAvyuM For Private And Personal Use Only
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU010 praNItabhojanavarjana'nAmakapaJcamabhAvanAnirUpaNam(29 saMyamayAtrArthamityarthaH, ' bhavai' bhavati / evaM sati 'dhammarasa ' dharmasya viSaye, 'vinbhamo vA ' vibhramo dhAtUpacayena manaso'sthiratvAd bhrantizca na bhavati, tathA-dharmasya ' bhaMsagA' bhraMzanA nAzazca na bhavati / evam anena prakAreNa 'paNIyAhAraviraisamiijogeNa ' praNItAhAraviratisamitiyogena bhaNIto ya AhArastasmAd yA viratistadUpo yaH samitiyogastena bhAvito'ntarAtmA AratamanA viratagrAmadharmoM jitendriyo brahmacaryaguptazca bhavati ||mu010 // utanA hI honA caahiye| aisA hone para (dhammassa vibhamo vA bhaMsaNA ya na ya bhavai ) dharma ke viSaya meM, dhAtu ke upacaya se mAnasika asthiratA hone ke kAraNa jo bhrAnti hotI hai vaha nahIM ho sakatI hai, aura na usake dharma kA dhvaMsa (nAza) hI ho sakatA hai / ( evaM paNIrAhAraviraisamiijogeNa bhAvizvo aMtarappA ArayamaNA virayagAmadhamme jiiMdie baMbhaceragute bhavai) isa prakAra praNItAhAraviratirUpa samiti ke yoga se bhAvita banA huA muni apane dvArA grahIta brahmacarya meM saMlagna manavAlA bana jAtA hai aura grAmadharma-maithuna se-virata ho jAtI hai / isa prakAra apanI indriyoM ko jIta kara vaha mahAtmA navavidha brahmacarya kI gutise athavA dazavidha brahmacaryake samAdhisthAnase yukta bana jAtA hai| bhAvArtha-isa sUtradvArA sUtrakAra ne brahmacarya vrata kI pAMcavIM bhAvanA prakaTa kI hai / isa bhAvanA kA nAma praNItAhAra varjana hai| brahmacarya vrata dhAraNa karane vAle sAdhu ko aisA bhojana nahIM karanA cAhiye jo cha tara prabhAbhA tamA2 . athata " dhammarasa vibhamo vA bhaMsaNA ya na ya bhavai" manA viSayamAM, ghAtuna saMgraha thavAne. kAraNe mAnasika asthiratA thavAthI je brAnti thAya che, te thaI zaktI nathI, "evaM paNIyAhAraviraisamiijogeNa bhAvio aMtarappA ArayamaNo virayagomadhamme jiI die babhaceragutte bhavai ' 247 re uglist2 vi2ti35 samitinA yogayA bhAvita thayela muni pite grahaNa karela brahmacarya vratamAM Asakta manavALe thaI jAya che ane gAmadharma-maithunathI virakta thaI jAya che. A rIte pitAnI Indriyane jItIne te mahAtmA navavidha brahmacaryanI guptithI athavA dazavidha brahmacaryanA samAdhisthAnathI yukta banI jAya che. bhAvArtha-A sUtradhAra sUtrakAro brahmacaryavratathI pAMcamI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa karyuM che. A bhAvanAnuM nAma " praNItAhAra varjana " che. brahmacaryavrata dhAraNa karanAra sAdhue evuM bhojana levuM na joIe ke je kAmoddIpaka rasa yukta For Private And Personal Use Only
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 830 praznavyAkaraNasUtre athopasaMharannAha-' evamiNaM ' ityAdi / mUlam-evamiNaM saMvarassa dAraM sammaM saMcariyaM hoi suppaNihiyaM imehi paMcahi vi kAraNehiM maNavayaNakAyaparirakkhiehiM NicaM AsarapaMtaM eso jogo Neyavyo piimayA maimayA aNAsavo akaluso acchiddo aparissAI asaMkilicho suddho savvajiNamaNuNNAo / evaM cautthaM saMvaradAraM phAsiyaM pAliyaM sohiyaM tIriyaM kihiyaM sammaM ArAhiyaM ANAe aNupAliyaM bhavai / evaM nAyamuNiNA bhagavayA paNNaviyaM parUviyaM pasiddhaM siddhavarasAsaNamiNaM AghaviyaM sudesiyaM pasatthaM cautthaM saMvaradAraM samattaM ttivemi ||suu011|| // iya paNhAvAgaraNANaM cautthaM saMvaradAraM samattaM // TIkA-evaM' evam pUrvoktaprakAreNa ' iNaM ' idam ' saMvarassa' saMvarasya-caturthasya brahmacaryanAmakasya saMvarasya ' dAraM' dvAraM 'samma ' sammakU 'saMcariyaM' kAmoddIpaka rasayukta ho / sAdhu to anta prAnta bhojI hotA hai. ataH usako darpakAraka bhojana kA parityAga karate hue dina meM aneka bAra bhI bhojana nahIM karanA cAhiye aura na use nityapiU bhojI hI honA cAhiye / adhika bhojana saMyamAcAra meM pramAda aura praNIta rasavAlA bhojana mAnasika asthiratAkA kAraNa banatA hai isaliye use nitya isa praNItAhAra viratirUpa samiti ke yogase avazya bhAvita rhnaacaahiye||10|| aba sUtrakAra isa viSaya kA upasaMhAra karate hue kahate haiN-'echoya. sAdhu te antAnta bhoLa hoya che. tethI teNe darpakAraka bhojanane parityAga karavo joIe. divasamAM aneka vAra bhojana levuM joie nahIM ane teNe nitya piMDa bhAjI paNa thavuM joIe nahIM. adhika bhojana samAcAramAM pramAda ane prANInI rasavALuM bhojana mAnasika asthiratAnuM kAraNa bane che. tethI teNe haMmezA A praNItAhAra viratirUpa samitinA yogathI avazya lAvita 22 / sU. 1... !! For Private And Personal Use Only
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir %3 sudarzinITIkA a0 4 sU011 adhyayanopasaMhAraH 831 saMcaritaM samyagAcaritaM, * muppaNihiyaM ' supraNihitam - ekAgratayA samArAdhitaM ' hoi' bhavati / ' imehiM paMcahi vi' ebhiH anupadaM proktaipaJcabhirapi 'kAraNehi' kAraNaiH bhAvanArUpaiH, kIdRzaiH kAraNairityAha--' maNavayaNakAyaparirakkhiehiM ' manovacanakAyaparirakSitaiH manovAkAyaiH samyaka smaaraadhitaiH| kiyatkAlam ? ityAha- NiccaM ' nityaM sarvadA ' AmaraNaMta' AmaraNAnta=maraNaparyantam 'eso' eSaH-pUrvokto 'jogo' yogaH brahmacaryarUpo 'Neyavyo' netavyA pAlanIyaH, kena ? ityAha-'dhihamayA maimayA 'dhRtimatA matimatA, kIdRzo'yaM yogaH ? ityAha-'aNAsavo' anAzrayaH 'akaluso' akaluSaH / acchiddo' acchidraH 'aparissAI ' aparisAyI ' arAMkililo' asaMkliSTaH ' muddho' zuddhaH 'sabamiNaM ' ityaadi| TIkArtha-( evamiNaM) isa prakAra se yaha (saMvarassa dAraM ) cauthA brahmacarya nAmakA saMvaradvAra ( samma saMcariya) acchI taraha se pAle jAne para (suppaNiyiM bhavai ) sthira ho jAtA hai| isaliye (imehiM paMcahiM vi kAraNehiM maNavayaNakAyaparirakkhiehiM ) mana, vacana aura kAya, ina tInoM yogoM se acchI taraha surakSita kiye gaye ina pAMcabhAvanArUpa kAraNoM se (niccaM ) sadA (AmaraNaMtaM) jIvana bharataka ( esojogo ) yaha brahmacaryarUpa yoga (Neyanyo ) citta kI svasthatA evaM heyopAdeya kI vivekatA se yukta hue nunijana ko pAlana karanA cAhiye / kyoM ki yaha brahmacaryarUpa yoga ( aNAsavo ) nUtanakarmo ke Agamana se rahita hone ke kAraNa anAvarUpa hai, ( akulaso) azubha adhyavasAya se varjita hone ke kAraNa akaluSa hai, (acchido ) pApa kA srota ve sUtrA2 2 viSaya upasa.2 420i 3 -" evamiNaM " tyA --" evamiNaM " 20 mAre 24 " saMvarassa dAra" yAthu prahAya nAmarnu savAra "samma saMcariyaM " sArI rIte pApAmA sAve to "suppaNihiyaM bhavai" sthi2 tha ya cha. " imehiM paMcahiM vi kAraNehiM maNavayaNakAya pa rirakakhiehiM " bhana, cayana bhane 4Aya, me zrI yogayI sArI rIte surakSita 42raaye| ye pAMya bhAvanA 35 arazathI " niccaM" sahA AmaraNata" vana paryantana! "eso jogo" 21 prahmayayaM35 yoga"Neyavyo" cittanI svasthatA bhane hepAdeyanI viktApUrvaka muni jenee pALavo joIe, kAraNa ke A brA 35 yoga " aNAsavo" nUtana bhAMnA mAgamana 2hita DAvAne 4AraNe anAsapa cha " akaluso" 25zula madhyavasAyathI 2hita pAthI ma4yuSa cha, "anchiho" papane strota tenAthI chinna thavAne 412 mari cha. "aparissAI" For Private And Personal Use Only
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 832 praznavyAkaraNasUtre , 1 " jiNa maNuNNAo ' sarvajinAnujJAtaH / evam anena prakAreNa 'cautthaM caturtha 'saM baradAraM ' saMvaradAraM ' saMvaradvAraM ' phAsiyaM spRSTaM ' pAliyaM ' pAlitaM ' sohiye' zodhitaM ' tIriyaM ' tIritaM ' kiTTiyaM ' kIrtitam ' sammaM ' samyak ' ArAhiyaM' ArAdhitam ' ANAe ' AjJayA ' anupAliyaM ' anupAlitaM ' bhava bhavati / evam anena prakAreNa 'nAyamuNigA ' jJAtamuninA=jJAtazodbhavena muninA 'bhagavayA 'bhagavatA mahAvIreNa ' paNNaviyaM ' prajJApitaM ' parUviyaM marUpitaM ' pasiddhaM ' isase chinna ho jAne ke kAraNa acchidra hai| (aparissAI ) cindurUpa se bhI karmarUpa jala isameM praveza nahIM kara sakatA hai isaliye yaha aparisrAvI hai (akiliDo ) asamAdhibhAva se varjita hone se yaha asaMkliSTa hai, (suddho ) karmamala se rahita hone ke kAraNa zuddha hai, (savvaNi maNuSNAo ) samasta prANiyo kA isase hita hone ke kAraNa samasta arahaMta bhagavaMtoM kA yaha mAnya huA hai, ( evaM ) isa prakAra se jo isa (ca saMvaradAraM ) caturtha saMvara dvAra ko ( phAsiyaM ) apane zarIra se spaSTa karate haiM, ( pAliyaM) nirantara upayogapUrvaka isa kA sevana karate haiM ( sohiyaM ) aticAroM se isako rahita karate haiM, (tIriyaM ) pUrNarUpa se isakA sevana karate haiM, (kiTTiyaM ) dUmaroM ko isake pAlana karane kA upadeza dete haiM ( samma ) tIna karaNa tIna yogoM se isakI prakAra se ( ArAhiyaM ) anupAlanA karate haiM so unake dvArA yaha yoga ( ANaNa aNupAliyaM bhavai ) ) tIrthakara prabhukI AjJAnusAra hI pAlita hotA hai / ( evaM ) isa prakAra se ( nAyamuNiNA bhagavayA mhaaka rUpa jaLanuM miThThu paNa temAM praveza karI zakatuM nathI tethI te aparistrAvI che. 66 asaMkali " sabhAdhi lAvathI rahita hovAthI te asa DisaTa che, "suddho" kamaLathI rahita hovAne kAraNe zuddha che. ' savvajiNamaguNNAo " samasta jIvonuM tenAthI hita thavAne kAraNe samasta arhata bhagavAnA dvArA te mAnya thayesa che, " evaM " mA prahAre ke sA 66 utthaM saMvaradAra " yathothA saMvaradvAranA " phAsiya~ " potAnA zarIsthI sparza ure che, " pAliyaM " niraMtara upayoga pUrva tenu sevana re che, "sohiyaM " matiyArothI tenuM rakSaNa ure che, 'tIriyaM" pUrNa rIte tenuM sevana 4re che, " kiTTiyaM " bhIlane tenupAlana sAno upadeza mAye che, 42 RNu yogayI tenu sArI rIte " ArAhiyaM " anupAlana kare che, temanA dvArA A ceAganuM ANAra aNupAliyaM bhavai' tIrtha 42 lagavAnanI AjJAnusAra pAsana thAya che " evaM (6 A prakAre nAya muNiNA bhagavayA mahAvIreNa " jJAta vazamAM utpanna thayesa muni lagavAna mahA " 8 sammaM " 66 77 " For Private And Personal Use Only
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvazinI TIkA a0 4 sU0 11 adhyayanopasaMhAraH '833 prasiddha ' ' siddhavarasAsaNamiNaM' siddhavarazAsanamidam , 'AdhaviyaM' AkhyAtaM 'mudesiyaM ' mudezitaM 'pasasthaM ' prazastaM 'cautthaM saMvaradAraM caturtha saMvaradvAra 'samattaM' samAptam / ' tibemi ' iti bravImi / asya sUtrasya vyAkhyA pUrvavad bodhyA // mU011 // // iti zrI vizvavikhyAta-jagadvallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalitalalitakalApAlApaka-pravizuddhagadyapadyanaiRgranthanirmApaka- vAdimAnamardakazrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta 'jainazAstrAcArya' padabhUSitakolhApurarAjaguru-bAlabrahmacAri-jainAcArya- jainadharmadivAkarapUjyazrI ghAsIlAlabativiracitAyAM zrI praznavyAkaraNasUtrasya sudarzanyA khyAyAM vyAkhyAyAM saMparAtmAke dvItIye-bhAge brahmacaryanAmakaM caturtha saMvaradvAraM samAptam // 4 // vIreNa ) jJAtavaMza meM utpanna hura muni bhagavAna mahAvIra ne (paNNaviyaM) isa caturtha saMvaradvAra ko ziSyoM ke liye sAmAnyarUpa se samajhAyA hai| (parUviyaM ) bAda meM bheda-prabheda pUrvaka usakA kathana kiyA hai / (pasiddha) isIliye jinavacana meM yaha prasiddha huA hai / tathA (siddhavarasAsaNamiNaM ) bhUtakAla meM jitane bho siddha ho cuke haiM unakA yaha pradhAna AjJArUpa zAsana hai| (ApaviyaM) aisA bhagavAna mahAvIra prabhune isake viSaya meM sarvabhAva se kahA hai aura ( udesiyaM ) devoM manujoM tathA anuroM se yukta pariSadA meM isakA upadeza diyA hai| (pasatyaM ) samasna prANiyoM kA hitakAraka hone se prazasta-maMgalamaya hai ( cautthaM saMbaradAraM samattaM ) yaha cartha saMvaradvAra samApta huA (ttibemi) he jaMbU ! jaisA maiMne bhagavAna se sunA hai vaisA hI maiM kahatA huuN| vAre " paNNaviyaM " mA yothA bA2ne ziSyAne bhATe sAmAnya 3 samAtyu cha. "parUviyaM" tyAra se pramaH pUrva tenU thana yu cha. " pasiddhaM" te 20 niyanamA te prasiddha thayesa cha. tathA "siddhavarasAsaNamiNaM" bhUtakALamAM jeTalA siddha thaI gayA che temanuM A mukhya AjJA rUpa zAsana cha. " AghaviyaM " me bhagavAna mahAvIre tene viSa sa mAthI 4yuM cha bhane " sudesiyaM" vo, mANuse tathA masurothI yuta pariSadAmA tanA upadeza mAnya che. "pasattha' samasta prANImAna bhATe hit|24 pAthIprazasta ma maya che. cauttha saMvaradAra samattaM"! yothusa 12vAra samAsa thayu. "ttibemi" he jaMbU jevuM bhagavAnane mukhe sAMbhaLyuM hatuM tevuM ja tenuM kathana karUM chuM. pra 105 For Private And Personal Use Only
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 834 praznavyAkaraNasUtre bhAvArtha - isa caturtha saMvaradvAra kA upasaMhAra karate hue sUtrakAra kahate haiM ki jo munijana isa caturtha saMvaradvAra ko mana vacana aura kAya, ina tIna yogoM se zuddhipUrvaka pAMca bhAvanAoM sahita maraNaparyaMta pAlate haiM unake azubha adhyavasAya ruka jAte haiN| navIna karmoM kA baMdha baMda ho jAtA hai| saMcita karmoM kI nirjarA hone lagatI hai| pApa kA srota ruka jAtA hai / yaha aparisrAvI Adi vizeSaNoM vAlA hai trikAla - samasta arahaMta bhagavaMtoM ne isakA pAlana kiyA hai / unhIM ke kathanAnusAra bhagavAna mahAvIra prabhune bhI isakA svarUpAdi pradarzana pUrvakakathana kiyA hai / isa prakAra zrI sudharmAsvAmI ne apane ziSya aMtima kevalI zrI jaMbU svAmI ko samajhAyA hai | sU011 // || caturtha saMvaradvAra samApta || 4 || Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhaavaarth::---A ceAthA saMvaradvAranA upasaMhAra karatAM sUtrakAra kahe che ke je munijana A cothA savaradvArane mana, vacana ane kAya e traNe cogAnI zuddhi pUrvaka pAMca bhAvanA sahita maraNa sudhI pALe che temanAM azubha adhyavasAya baMdha thaI jAya che. navIna karmonA baMdha paNa aTakI jAya che. sacita karmonI neirA thavA mAMDe che, pApAnAM srota aTakI jAya che. te aparisAvI Adi vizeSaNeA vALu che. trikALavatI samasta arhata bhagavAne e tenu pAlana karela che. temanA kathanAnusAra bhagavAna mahAvIre paNa tenA svarUpa Adi darzAvIne tenu` kathana karyuM che. A pramANe zrI sudharmA svAmIe peAtAnA ziSya atima kevalI zrI jakhUsvAmIne samajAvyuM che. / / sU. 11 5 !! cAthuM saMvaradvAra samApta // 4 // For Private And Personal Use Only
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // atha paJcamaM saMvaradvAraM prArabhyate // vyAkhyAtaM brahmacarya nAmakaM caturtha saMvaradvAram , taddhi sarvathA parigrahaviratasyaiva saMbhavatIti kramaprAptaM parigrahaviramaNanAmakaM paJcamaM saMvaradvAramabhidhIyate / tasyedamAdimaM sUtram-'jaMbU' ityAdi / mUlam-jaMbU ! apariggahasaMvuDe ya samaNe AraMbhapariggahAo virae kohamANamAyAlobhA, ege asaMjame, doceva rAgadosA, tiNi ya daMDA, gAravAya guttIo tiNNi, tiNi ya virAhaNAo, cattAri kasAyA, jhANasaNNA, vigahA tahA ya huMti cauro, paMca-kiriyAo, samii, iMdiya, mahavvayAiM ya 5, chajjIvanikAya, chaccalesAo, sattabhayA, aTThamayA, navaceva ya baMbhaceraguttI, dasappakAre ya samaNadhamme ekkArasa uvAsagANaM, bArasa ya bhikkhUNaM paDimA, terasa kiriyATThANAI, cauddasa bhUyagAmA, pannarasa paramAhammiyA, solasa gAhA solasa ya, asaMjama 17, abaMbha 18, NAya19, asamAhiTThANA 20, sabalA 21, ya parIsahA 22 ya, sUyagaDajjhayaNA23, deva24, bhAvaNA25, uddesa26, guNa27, kappa28, pAvasuya 29, mohaNija 30, siddhAiguNA 31, ya jogasaMgaha 32, suriNA 33, tittiisaasaaynnaa| Adi ekAiyaM karettA eguttariyAe buDDIe vaDiesu tIsAo jAva ya bhvetigaahiyaa| viraipaNihisu aviraIsu ya aNNesu ya evamAisu bahusu hA. Nesu jiNappasatthesu avitahesu sAsayabhAvesu avaTThiesu saMkaM kaMkhaM nirAkarittA sadahai sAsaNaM bhagavao aNiANe agArave For Private And Personal Use Only
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 836 praznavyAkaraNasUtre aluddhe amUDhe maNavayaNakAyagutte jo so vIra-varavayaNa-virai pavitthara bahuvihapagAro saMmattavisuddhabaddhamUlo dhiikaMdo viNaya veio niggayateloka viulajasaniciyapINapIvara-sujAyakhaMgho paMcamahavvayavisAlasAlo bhAvaNAtayaMtajjhANasubhaga joganANapallavavaraMkuradharo bahuguNakusumasamiddho sIlasugaMdho aNaNhayaphalo puNo ya mokkhavaravIyasAro maMdaragirisiharacUliyA iva imassa mokkhavaramuttimangassa siharabhUo saMvarapAyavo carimaM saMvaradAraM // 1 // TIkA-'jaMbU' he jambU ! 'apariggahasaMvuDe ' aparigrahasaMvRtaH parigrahaH= dharmApakaraNAtirikta vastugrahaNam , dhaSikaraNe mUrchA ca, tadbhinno'parigrahAH, tatra-saMvRtaH saMlagno yaH sa cakArAd brahmacaryAdi guNayuktazca yaH sa, 'samaNe' pAMcavAM saMvaradvAra prAraMbha brahmacarya nAma kA caturtha saMvaradvAra samApta ho cukA / yaha brahmacarya nAmakA caturtha saMvara usI vyakti ke hotA hai jo parigraha se sarvathA virata hotA hai / isaliye krama prApta parigraha viramaNa nAma kA pAMcavAM saMvara dvAra kahA jAtA hai, usakA yaha prathama sUtra hai-'jaMbU ' ityaadi| dharmoMpakaraNoM se atirikta vastuoM kA grahaNa karanA aura dharmopakaraNoM meM mUrchAbhAva kA rakhanA isakA nAma parigraha hai| isa parigraha se jo bhinna hai vaha aparigraha hai| (jaMkU) he jaMbU ! ( apariggahasaMbuDe ya samaNe ) jo isa aparigraha meM saMlagnacitta hotA hai evaM brahmacarya Adi - pAMcamA saMvaradvArane prAraMbha brahmacarya nAmanuM cothuM saMvatadvAra samApta thayuM. te brahmacarya nAmane caturtha saMvara e ja vyaktine thAya che ke je parigrahathI sarvathA virakta bane che. te kAraNe anukrame AvatA parigraha viramaNa nAmanA pAMcamAM saMvaradvAranuM, paNuna 42pAmA mAcha, tanuM ! pahe sUtra cha-" jaMbU " tyAhi dharmopakaraNo karatAM vadhAre vastuo grahaNa karavI ane dharmopakaNomAM mUcchabhAva rAkhe tene parigraha kahe che. A parigrahathI je ulaTuM che te apari upAya cha- "jaMvU " ! " apariggahasaMbuDeya samaNe' he 21 52. grahamAM Asakta cittavALA hoya che ane brahmacarya Adi guNothI yukta hoya For Private And Personal Use Only
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkATa a0 5 sU01 parigrahavimaNanirUpaNam zramaNo bhavati / etadeva varNyate-' AraMbha pariggahAo' ArambhaparigrahAt-ArambhaH =pRthivyAdhupamardaH, parigrahaH bAhyAbhyantaranedAd dvividhaH, tatra-bAhyaH parigrahaH dharmopakaraNAtiriktabhinnavastugrahaNaM, dhapikaraNeSu mUrchA ca / AntaraH parigrahastu-mithyAviratikapAyapramAdAzubhayogarUpaH, anayoH samAhAradvandvaH, tasmAd 'birae' virato yaH ma zramaNo bhavati / tathA yaH 'kohamANamAyAlomA' krodhamAnamAyAlobhAt , atra-samAhAratvAdekatvam 'virae' virataH sa zramaNo bhavati / arthakAdi saMkhyayA mithyAtvAdi lakSaNA''bhyantaraparigraha virati vizadayamAha'ege' ityAdi, 'ege asaMjame ' eko'saMyamaH-aviratilakSaNaH, 'do ceva rAgadosA' dvau caiva rAgadveSau / tathA-'tiNi ya' trayazca 'daMDA' daNDAH, tathA trINi 'gAravA ya' gauravANi ca, 'guttIo' guptayaH, 'tiNNi ya ' tisrazca / tathAguNoM se yukta hotA hai vahI zramaNa hai / yaha zramaNa ( AraMbhapariggahAo virae ) AraMbha aura parigraha se sarvathA virata honA hai| pRthivI Adi jIvoM kA upamardana jina kriyAoM se hotA hai ve saba AraMbha hai| parigraha bAdha aura Abhyantara ke bheda se do prakAra kA hotA hai / dharmo. pakaraNoM se bhinna vastuoM kA apanAnA-pAsa meM rakhanA-tathA dharmApakaraNoM para mUrchAbhAva-mamatvabhAva rakhanA yaha bAhyaparigraha hai| mithyAtva, avirati, kaSAya, pramAda aura azubhayoga, ye saba abhyantara parigraha haiN| zramaNa vahI ho sakatA hai jo AraMbha aura bAhyAbhyantara parigraha se sarvathA virata hotA hai / ( virae kohamANalobhA ) isI taraha jo krodha, mAna, mAyA aura lobha, inase virata hotA hai vahI zramaNa kahalAtA hai / ( ege asaMjame, do ceva rAgadosA, tiNi ya daMDA-gAravAya, guttIo tiNNi, tiSNi ya virAhaNAo, cattArikasAyA, jhANasaNNA, vigahA tahA che the 24 zrama cha. te zrama " ArabhaparigahAo virae " bhAna bhane parigrahathI taddana virakta hoya che. pRthivI Adi nuM upamana je kriyAethI thAya che te saghaLAne AraMbha kahe che. parigrahanA be bheda che-bAhya pari. graha ane abhyAntara parigraha dharmopakaraNe sivAyanI vastuo pAse rAkhavI tathA dharmopakaNo upara mUcchabhAva. mamatvabhAva rAkhavo te bAhyaparigraha che. mithyAtva, avirati, kaSAya, pramAda ane azubha ga e badhA AvyAntara parigraha che. je bAhya ane Abhyantara parigrahathI sarvathA virakta hoya che te zrama yaza cha. "virae kohamANamAyAlomA" se prabhArI 4 odha, mAna, bhAyA mane domayI 2hita soya che te 4 zrama 4Aya che. " ege asaMjame, doceva rAgadosA, tiNNiyadaMDA-gAravAya, guttIo tipiNa, tiNNi ya virohaNAo, For Private And Personal Use Only
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 838 praznavyAkaraNasUtre 'tiSNi ya ' tisrazca / virAhaNAo' viraadhnaaH| tathA-' cattAri' catvAraH 'kasAyA' rUpAyAH / tathA-catvAri 'jhANA ' dhyAnAni, 'tahA ya' tathA ca 'cauro' catasraH vigahA' vikathAH, 'huti' bhavanti / tathA-'paMca' pazca 'kiriyAo' kriyAH, tathA-paJca 'samiiMdiyamahanvayAiM ya' samitIndriyamahAvratAni ca / paJca samitayaH, paJcandriyANi, paJca mahAvatAni ca / tathA-' chajjIyanikAyA' pajIvanikAyAH / chaccalesAo' pai ca lezyAH / tathA-'satta bhayA' sapta bhayAni / tathA-' aTThamayA' aSTamadAH / ' nava ceva ya' nava caiva ca 'baMbhaveraguttIo ' brahmacaryaguptayaH / 'dasappakAre ya' dazaprakArazca = dazavidhaH, 'samaNadhamme zramaNa dharmaH / tathA-' ekArasa' ekAdaza 'uvAsagANaM' upAsakAnAM 'bArasa ya ' dvAdaza ca 'bhikkhUNaM' bhikSuNAM ' paDimA ' prtimaaH| 'terasa' trayodaza 'kiriyAThANAI' kriyAsthAnAni / 'cauisa' caturdaza 'bhUyagAmA' bhUtagrAmAH / '' pannarasa' paramAhammiyA' paJcadaza paramAdhArmikAH / ' soLasagAhA ya huti cauro) tathA ye jo asaMyamAdika eka se lekara tetIsa bola hai, jaise-aviratirUpa eka asaMyama, do rAga aura dveSa tIna daNDa, tIna gaurava, tIna gupti, tIna virAdhanA, cAra kaSAya, cAra dhyAna, cAra saMjJo, cAra vikathA, (paMcakiriyAo) pAMca kriyA, ( samiiMdiyamahanvayAI ) pAMca samiti, pAMca indriya. pAMca mahAvrata, ( chajjIvanikAyachaccalesA. o sattabhayAaTThamayA nava ceva ya baMbhaceraguttI, dasappakAre ya samagadhamme, ekArasa uvAsagANaM vArasaya bhikkhUNaM paDimA ) chaha jIvanikAya chaha lezyA, sAta bhaya, ATha mada, nau brahmacarya gupti, daza prakAra kA zramaNadharma, gyArahazrAvakoM ko, bAraha bhikSuoM kI pratimAe~, (terasa kiriyAhANAI, cauddasabhUyaggAmA, pannaparasaramAhammiyA, molasagAhA. cattAri kasAcA, jhANasaNNA vigahAtahA ya huMti cauro" tathA 1 2 25symAdika ekathI laIne tetrIsa bela che, jevAM ke-aviratirUpa eka asaMyama, be rAga ane dveSa, traNa daMDa, traNa gaurava, traNa gupti, traNa virAdhanA, cAra 4pAya, yA2 dhyAna, yA2 saMjJA, yA2 viyA, "paMca kiriyAo" pAya liyA " samiidiyamahabbayAI" pAMca samiti pAya thandriya, pAya mAnata, chajjIvanikAya chacalesAo sattabha yA adumayA navaceva ya babhaceraguttI, dasApaka re ya samaNadhamme, ekArasa, uvAsagANaM bArasayabhimkhUgaM paDimA " 7 nikAya, cha lakSyA, sAta bhaya. ATha mada, nava brahmacarya gupti, daza prakArano zramaNa mI, maniyA2 zrAvanI, 2 minubhanI pratimAyA, " terasa kiriyATANAI, cauddasa-bhUyagAmA pannarasAra mAha mmiyA, solasagAhA sousA ya asaMjama 17, For Private And Personal Use Only
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 4 sudarzinI TIkA a. 5 sR01 parigrahaviramaNa nirUpaNam 839 " ' " 6 sUyaga ya' SoDazagAnA SoDazakAni ca = gAtheti SoDazamadhyayanaM yeSAM tAni gAthApoDa zakAni sUtrakRtAGgasya prathamazrutaskandhAdhyayanAni tAni ca SoDazasaMkhyakAni / tathA - saptadazavidhaH 'asaMjame' asaMyamaH / aSTAdazavidham ' avaMbha' abrahmacaryam / tathA - ekonaviMzati saMkhyakAni, 'NAya' jJAtAni=jJAtAdhyayanAni / viMzatiH asamAhiANA' asamAdhisthAnAni, ekaviMzatiH 'savalA ya zavalAya | dvAviMzatiH ' parIsahAya ' parIpahAca / tathA trayoviMzati saMkhyakAni, ujjhayaNA' sUtrakRtAdhyayanAni / caturviMzatiH 'devA' devAH / paJcaviMzatiH bhAvaNA' bhAvanAH SaDviMzatiH ' uddesa ' uddezAH / saptaviMzatiH ' guNa guNAH = anagAraguNAH / aSTaviMzatiH ekonaviMzatiH ' pAvasuya' pApazrutAni / triMzat - ' mohaNijjaM ' mohanIyAni = mohanIyasthAnAni / ekatriMzat- ' siddhAiguNA ya' siddhAdiguNA siddhasahabhAviguNAH / dvAtriMzat - ' jogasaMgraha ' yogasaMgrahAH, tathA dvAtriMzat -' suriMdA ' , 1 , kappA kalpAH - AcAraprakalpAH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir solasA ya asaMjama 17, avaMbha 18, NAya 19, asamAhiANA 20, sabalA 21, ya parIsahA 22 ya, sAyaDajjhayaNA 23 ) 13 kriyAsthAna, 14 bhUtagrAma, 15para mAdhArmika, 16 sUtrakRtAGgake prathama zrutaskaMdha ke adhyayana, 17 prakArakA asaMyama, 18 prakArakA abrahmacarya, 19 jJAtAke adhyayana, 20 prakArake asamAdhisthAna, 21 prakAra ke zavala, 22 parISaha, 23 sUtrakRtAGgake adhyayana ( deva 24, bhAvaNA 25, uddesa 26, guNa 27, kappa 28 pAvaya 29, mohaNijjaM 30, siddhAiguNA 31, ya jogasaMgaha 32, suriMdA 33, tittIsAsAyaNA ) 24 deva, 25 bhAvanA, 26 uddeza, 27 anagAra guNa, 28 AcAraprakalpa, 29 pApazruta, 30 mohanIyasthAna, 31 siddhasaha bhAviguNa, 32 yogasaMgraha, 33 surendra bhavanapatiyoM meM 20, aba bha 18, NAya 19, asamAhiTTANA 20, sabalA 21, ya parIsahA 22 ya, sUyagaDajjhayaNA 23 " DiyAsthAna, 14 bhUtagrAma, 15 paramadhArmiGa, 16 sUtrakRtAMganA prathama zrataskaMdhanA adhyayana, 17 prakAranA asayama, 18 prakAranuM abrahmacarya, 19 jJAtAnAM adhyayana, 20 prakAranA asamAdhi sthAna, 21 prakA znA zamA, 22 parISaDa, 23 sUtradrutAMganA adhyayana, "deva 24, bhAvaNA 25, udesa 26, guNa 27, kappa 28, pAtra suya 29, mohaNijja 30, siddhAiguNA 31, ya jogasaMgaha 32, suriMdA 33 tittIsAptAyaNA " 24 dveSa, 25 bhAvanA, 26 uddeza, 27 aNugAra guNa, 28 AcAra prakalpa, 29 pApazruta, 30 mAhanIya sthAna, 31 siddha sahabhAvi guNu. 32 cAga sagraha, 32 surendra, For Private And Personal Use Only
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 840 praznavyAkaraNasUtre 1 " , surendrAH zivirbhavanapatiSu, dvAdazasu kalpeSu daza, tatra - aSTasu kalpeSvaSTau navamadazamayorekaH, ekAdaza dvAdazayovaika iti dvau jyotiSkepu, candrasUryANAmasaMkhyAtatve'pi jAtigrahaNAd dvAveva evaM dvAtriMzadindrAH / 'vittIsAsAyaNA' traya stri~zadAzAtanAH, asaMyamAdyAzAtanAntAnAmeSAM vyAkhyA''vazyaka sUtrasyAsmaskRtamunitoSaNyAkhyAyAM vyAkhyAyAM draSTavyA / ete hi ' Adi ekAiye ' AcekAdikam = AdeH = prathamataH ekAdikam = eka dvitryAdikaM ' karetA ' kRtvA = Azritya ' ekuttariyAe ' ekotarikayA= ekaH uttare yasyAH sA tayA 'buTTIe' hRddhayA kramaza ekaika vRddhacetyarthaH, 'vuDiesa ' varddhiteSu vRddhimApteSu satsu 'jAva ya ' yAvaca ' tigAhiyA ' trikAdhikA=tryadhikAH ' tIsaM 'triMzadtrayatriMzad' bhave' bhavanti / atra 'eesa' iti gamyam, eteSvanupadamukteSu asaMyamAdiSu tathA-' vipaNihasu' viratipraNidhiSu viratayaH =mANAtipAta viramaNAni, praNidhayaH = praNidhAnAni cittaikAgratA rUpANi, anayordvandvaH, teSu tathokteSu tathA 'aviraisu' bArahakalpoM meM 10= 8 ATha kalpoM meM TA navameM dasaveM kalpa meM 1 gyArahaveM bArahaveM 1) jyotiSiyoM meM jAti kI apekSA caMdra aura sUrya ikAra 32 / aura AzAtanA 33 / ina sabakI vyAkhyA Avazyaka sUtra kI pUjyazrI ghAsIlAlajI mahArAjadvArA kI gaI muni-toSaNI nAmakI TIkA meM kI gaI hai ataH jijJAsujana isa viSayako vahAM se dekhaleM | (Adi evAyaM karetA) isa prakAra ye prathama ekAdi saMkhyAko lekara ke kramaza: (eriyA buDDie buDiesa) ekara kI vRddhise varddhina hote 2 (tIsAo jAva ya bhavetigahiyA ) tIna adhika tIsa arthAt tetIsa ho jAte haiM / ina asaMyamAdi tetIsa prakAra taka ke saMkhyA sthAnoM meM tathA ( vipaNihasu) prANAtipAta viramaNarUpa viratiyoM meM, citta kI 8; = Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhavanapatiomAM20, bAra kAmAM10 (ATha kaphomAM8,navamAM ane dazamAM kalpamAM 1 ane agiyAra tathA mAramAM kalpamAM eka) naiAtiSiyAmAM jAtinI apekSAe sUrya ane caMdra ema be surendra. e rIte kula 32 surendro thayAM. ane azAtanAM 36. A badhAnI vyAkhyA Avazyaka sUtranI pUjya zrI. ghAsIlAlajI mahArAja dvArA karAyela muniteSaNI nAmanI TIkAmAM Apela che. te jijJAsun te viSaya temAthI le le. " Adi ekAiyaM karettA " mA rAte pahelethI ekAdi saMkhyAne laIne kramazaH eguttariyA buDihara vuDiDaesa " kheDa ye vadhAratAta "tIlAo jAna ya bhavetigAhiyA " tetrIsa tha laya che, tho asatyamAhi kSetrIsamAM prAra sudhInA saMcyA sthAnAnAM tathAM "virai paNihisu prANAtipAta viramaNurUpa viratimAM, cittanI ekAgratArUpa praNidhAnomAM 66 29. For Private And Personal Use Only
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU. 6 parigrahaviramaNanirUpaNam aviratiSu aviratirUpeNa bhagavatA kathiteSu prANAtipAtAdiSu ca, tathA-'aNNesu ya' anyeSu ca ' evamAiemu' evamAdikeSu evaM vidheSu -- bahumu TANesu ' bahuSu sthAneSu-anekavidheSu padArtheSu saMkhyAsthAneSu vA catustriMzadAdiSu, kIdRzeSveSu ? 'jiNapasanthesu ' jinamazastepu-jinakathineSu, ataeva-'avitahesu' avitatheSu-satyepu, punaH- sAsayabhAvesu ' zAzvatabhAveSu-oghato'kSayasvabhAveSu, ataeva-' avaTiemu ' avasthiteSu-sarvadA bhAviSu 'saMkaM' zaGkA sandeha, 'kha' kAkSA=paramatavAJchAM 'nirAkarittA' nirAkRtya-dUrIkRtya zramaNaiH, 'sadahati' zraddadhAti ' bhagavao ' bhagavato jinasya ' sAsaNaM ' zAsanam kIdRzaH san zramaNo jinasya zAsanaM zradhAtItyAha - 'aNiyANe ' anidAnaH =devadivAJchArahitaH, ' agArave ' agauravaH= RddhayAdigauravavarjitaH, 'aluddhe ' alubdhA-viSayeSvalampaTaH 'amUDhe' amUDhaH, tathA-'maNokyaNakAya. ekAgratArUpa praNidhAnoM meM ( aviraisu ) bhagavAna ke dvArA aviratarUpase kathita prANAtipAta AdikoM meM tathA ( aNNeSu ya evamAiesu) aura bhI isI taraha ke dUsare ( bahumu dvANelu) aneka padArthoM meM athavA (jiNe pasatthesu) cautIsa Adi saMkhyAsthAnoM meM jo ki jinakathita haiM aura isI kAraNa ( avita hesu ) jina meM amatyatA kA thor3A sAbhI sthAna nahIM, arthAt sarvathA satya haiM, tathA (sAsayabhAvesu) sAmAnyakI apekSA jinakA akSaya svabhAva hai, aura isIse (avaTTie) jinakI sattA sadA rahatI hai unameM (saMkaM) zaMkA-saMdeho ( kaMgvaM ) kAkSA-paramatavAMchA ko (nirAkarittA ) dUra karake jo zramaNa ( ani yANe) nidAna-deva ryAdi prAptikI icchA se vihIna bana kara ( agArave ) RyAdi gaurava se rahita ho kara ( aluddhe ) viSayoM meM laMpaTatAse rikta hokara aura " aviraisu " napAna dvArA bhavi2ta3the athita prAtipAta mA tathA " aNNesu ya evamAiesu" mI 55 me prAranA bahusu dvANesu" bhane pahAbhA athavA "jiNapasatthesu" yAtrIsa mAha sadhyA sthAnAmA thita cha bhane meM AraNe " avitahesu" bhanAmA masatyatArnu / 55 sthAna nathI saTore sapathA satya cha, tathA "sAsaya bhAvesu" sAmAnyanI apekSA nina! 21kSaya skhalA cha, bhane tethii| " avaTriAsu" nI sattA sh| 2 che, temanAmA "saMke" -saheDane " kakhaM" kSA-52mata pAyanAne 'nirAkarittA' 2 rIne 2 zrama " aniyANe " nihAna-hevAdiprAlinI sthiI 2Dita manIna "agArave" RddhayAdi maurapathI 2hita ne " aludhdhe " viSayAnI sAsasAthI rahita pra 106 For Private And Personal Use Only
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 842 praznavyAkaraNasUtre gutte' manovacanakAyaguptazca zramaNo bhavati / athA'parigrahasaMbaraM vRkSopamayA varNayannAha - jo so' yA sA-saMbarapAdapo yaH saH sa caramaM saMvaradvAramiti yogaH kIdRzaH saMvarapAdapaH ityAha-corabaravayaNaviraipavittharabahuvihappagAro' vIravaravacanaviratipravistarabahuvidhamakAraH vIravarasya bhagavato mahAvIrasya yadvacanam AjJA, tataH sakAzAd yA viratiH parigrahAbhivRttiH saiva pravistaro vistarayukto bahuvidhaH anekavidhaH-vicitraviSayApekSayA kSAyopazamAdyapekSayA ca pAdapapakSe mUlakandAdyapekSayA'nekavidhaH prakAraH bhedo yasya saH, tathA-'samattavisuddhabaddhamUlo' samyaktvavizuddhabaddhamUlA samyaktvameva-samyagdarzanameva vizuddhaM = baddhaM mUla yasya ( amUDhe ) mUDhatA se varjita hokara tathA (maNavayaNakAyagutte ) mana, vacana aura kAya kI saralatA se saMpanna banakara ( bhagavao) bhagavAn jinendra ke (sAsaNaM ) zAsana kA (sahahai ) zradvAna karatA hai vahI zramaNa saccA amaNa hai| aba sUtrakAra isa aparigrahasaMvara kA vRkSa kI upamA dekara varNana karate haiM-(joso) jo yaha antima saMvaradvAra rUpa saMvaravRkSa hai vaha ( vIravaravayaNaviraipavittharabahuvihappagAro) antima tIrthakara bhagavAna mahAvIra kI AjJA se jo parigraha se jIva kI nivRtti hotI hai usa rUpa hai / yaha parigraha se nivRtti hI isa vRkSa ke vistRta aneka prakAra--bheda haiM / tAtparya isa kA yaha hai ki jisa prakAra mUla. kanda Adi kI apekSA ko lekara eka hI vRkSa vividha prakAroM vAlA mAnA jAtA hai usI prakAra yaha parityAgarUpa aparigraha bhI vicitra viSayoM ke tyAga kI apekSA aura karmoM ke kSayopazama Adi kI apekSA se aneka prakAra kA hotA hai / (saMmattavizuddhabaddha mUlo ) isa vRkSa kAmanI ne bhane " asUDhe" bhUDhatAthI 2hita 54ne tatha! " maNavayaNakAyagutte " bhana, kyana mana lAyanI satAthI yukta manIne "bhagavao, bhagavAna binadrana " sAsaNa" zAsana- "sadahai" zraddhAna 42 che te zramA 24 sAyozrama che. have sUtrakAra A aparigraha saMvarane vRkSanI upamA ApIne tenuM varNana are -"jo so" 2 mA chavaTanA parizraddhA2 35 55riyaDa sava2 vRkSa chate "vIravaravayaNaviraipavittharabaDuvihappagAro" matima taya 42 mAvAna mahAvIranI AjJAthI je parigrahathI jIvanI nivRtti thAya che te rUpa che. te parigrahathI nivRtti levI e ja A vRkSanA vistRta aneka prakAra-bheda che. tenuM tAtparya e che ke jema mULa, kaMda AdinI apekSAe eka ja vRkSa jema aneka prakAre vALuM manAya che tema A parityAgarUpa aparigraha paNa vicitra viSacenA tyAganI apekSAe tathA karmono kSamAma AdinI apekSAe aneka mArnu hAya. "saMmattavisuddhabaddhamUlo" sabhyaza na mA vRkSatuM vizuddha For Private And Personal Use Only
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 205 01 parigrahaviramaNanirUpaNam 843 " saH, tathA-' dhiikaMdo ' zrutikandaH = dhRtiH = cittasvAsthyaM saiva kando pUlAghobhAgarUpo yasya saH, tathA viSayaveio' vinayavedikA vinaya evaM vedikA vediryasya saH, tathA-' niggaya telokavipulajasaniciyapIparajAyasaMdhI' nirgatatrailokyavipula yazonicita pIna pIcarasujAtaskandhaH = tatra nirgata vyAptaM trailokye yattanirgatatrailokyaM lokAvyAptamityarthaH etAdRzaM yada vipulaM vizAlaM yazakhyAtistadeva nicito= niviDa : pIno-mahAn pIvaraH = puSTA sujAtaH suniSpannaH skandho yasya saH, tathA - paMcamahavvayavisAlasAlo ' paJcamahAyatavizAlazAla: =paJcamahAvratAnyeva vizAlA:= vistRtAH zAlA:= zAkhA yasya saH, tathA-' bhAvaNAtatajjJAsubhagajoganANapallavavaraM kuradharI' bhAvanAlagantadhyAnsubhagayo gAnapallavavarAradharaH, tatra - bhAvanaiva = anityatvAdicintanalakSaNaiva tvagantaHpo'vayavaze yasya saH, bhAvanArUpatvacAsaMpannaityarthaH tathA-dhyAnam = dharmadhyAnAdi, zubhayogA: zubhamanovAkkAyavyApArAH jJAnaM bodhyaH tAnyeva pallavAvarAGkurAtha teSAM dharo yaH saH, anayoH karmadhArayaH, tathA - 'bahuguNakusumasamiddho ' bahuguNakusumasamRddhaH bahavo ye , , vizuddha mUla samyagdarzana hai| (dhikaMdo ) cittasvAsthyarUpa dhairya hI isa kA kaMda hai, (viyaveio ) binaya hI isakI vedikA - utpatti bhUmi hai | ( niggaya - tellokaviulajasanicidyapI pIvara sujAgakhaMdho ) trailokya meM vyApta yaza hI isakA niviDa, pIna-bar3A-povara-puSTa aura sujAtasuhAvanA skaMdha hai| (paMcamahanvaya visAlasAlo) pAMca mahAvrata hI isakI vizAla zAkhAe~ haiM / ( bhAvaNAta yaMtajhANasubhagajoganApapallavavaraMkura dharo ) anitya Adi bhAvanAe~ ho isakI svacA - chAla hai, dharmadhyAna Adi dhyAna, mana, vacana aura kAya kI zubha pravRttirUpa, vyApAra evaM samyakjJAna, ye saba hI isake patte aura uttama pallavAGkura haiM, (bahuguNa kusumasamiddho ( kSAntyAdi aneka guNoMrUpI puSpa se yaha sadA samRddha tenuM 44 che. "viNaya veio "" bhUja che. "dhiikaMdo " thitta svasthatA3ya dhairya vinaya ja tenI vedikA utpattinI bhUmikA che. nigAya tellokka viulajasa nizciyapIvarasujAyabaMdho " "trima vyAsa yaza 4 tenuM niviDa, cIna-bhoTu - pIvara bhannabhUta mane sunnata suMdara thaDa che " paMcamahanvaya visAlasAlo " pAMya mahAvrata ja tenI vizALa zAkhAe che. bhAvaNAta yetajjJANasubhagajoganANa pallavavara kuradharo" manitya mAhi bhAvanA tenI chAsa che, dharmadhyAna mAhi dhyAna, mana, vacana ane kAyanI zubha pravRttirUpa vyApAra, ane jJAna, e sau tenA pattA, ne uttama pAvApurI che " bahuguNakusuma va middho " kSAntyAddi (( ,2 For Private And Personal Use Only
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre guNAH kSAntyAdirUpAsta eva kusumAni-puSpANi taiH samRddhaH, tathA 'sIlasugaMdho' zIlasugandhaH, zIlaM sadAcAro brahmacarya vA, tadeva zobhano gandho yasmin saH, tathA-'agaNhavaphalo' anAvaphalaH Azrayo navakarmodayaH, na Azrayo'nAzravaH, sa eva phalaM yasya saH, AsravanirodharUpaphalasampanna ityarthaH, 'puNo ya' punazca 'mokkhavaracIyasAro' mokSavarabIjasAra=mokSavaraH baramokSaH-avyAvAdha sukharUpaH, tasya bojasAraH-zreSTha bIjarUpaH, tathA- ' maMdaragirisiharacUliyA iva' mandaragirizikharacalikeca mandagireH-meruparvatasya yat zivaraM tasya yA cUlikA cUr3A seva, tathA ' imassa' asya-prasiddhasya 'mokkhavaramuttimaggassa' mokSavaramuktimArgasya mokSaH sakalakarmakSayalakSaNaH,tadarthoM varaH zreSTho muktirUpo nirlobhatA rUpaeva mArgaH=panyAstasya 'siharabhUoM' zikharabhUtaH etAdRzaH 'saMvazvarapAyavo' saMvaravarapAdapaH-saMvaraH AsravanirodhaH, sa eva varapAdapaH zreSTarakSo'sti / etAdRzamidaM 'carimaM' caramam = paJcasu saMvaradvAreSvantimam , ' saMvaradAraM / saMvaradvAram , asti // 01 // banA rahatA haiM / ( sIlasugaMdho) sadAcAra athavAbrahmacarya isakI suhAvanI gaMdha hai, aNaNhavaphalo) Astrava-navIna karmoM ke Agamana kA jo rukanA hotA hai vahI isakA phala hai-ina phaloM se hI yaha yukta banA huA hai| (puNo ya ) phira (mokkhavarabIyasAro) avyAvAdha sukhavAle mokSa kA yaha eka zreSTha bIja hai / ( maMdaragirisiha cUliyA itha) sumeru parvata ke zikhara kI cUlikA ke samAna hai (imassa jokkhavaramulimaggasla sihaharabhUo ) isa prasiddha sakala karmakSaya mokSa kA jo nirlobhatArUpa mArga hai usakA zikharabhUta hai / ( saMvarapAyayo ) isa taraha kA yaha saMvararUpa zreSTha vRkSa hai| isa prakAra (carimaM saMbaradAraM ) pAMca saMvara dvAroM meM yaha antima saMvara dvAra kahA gayA hai| mane guNa 35. puSpothI te sahA samRddha 2 cha " sIlasugaMdho" sahAyAra mathA prAya 1 tenI sudara cha," aNaNhavaphalo" sAsava-nA nA AgamananuM aTakavuM-e ja tenAM phaLa che. e phaLethI ja te yukta hoya che. " puNoya " qul. " mokkhabarabIyasAro " maya zuma bhAkSatuM te me zreTa bhI che. " maMdaragiri siharacUliyAiva' subhe0 5tana zinI roya samAna cha, "imassa mokkhavaramuttimaggasa sihara bhUo" meM prasiddha saNa karmakSaya mokSane je nirlobhatA rUpa mArga che te tenA zikhara samAna che. "saMvarapAyavo" ! prAnu ! 1235 Ta vRkSa cha. 2 / / re " carimaM saMbaradAraM " pAya sapavArabhanumA matima 326 // 2 4upAyuM . For Private And Personal Use Only
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU0 1 parigrahaviramaNanirUpaNam 845 bhAvArtha-caturtha saMdara dvAra ke prarUpaNa ke bAda aba sUtrakAra paMcama saMvara dvArakA varNana kara rahe haiN| isake varNana karane kA prayojana unhoM ne isa prakAra kahA hai ki jaba taka jIva kI bAhyAbhyantara rUpa parigraha se nivRtti nahIM hotI taba taka vaha caturtha saMvaradvArakA pUrNa rUpa se ArAdhaka nahIM banatA hai| dharmopakaraNoM ke sivAya anya padArthoM kA grahaNa karanA athavA dharmopakaraNoM meM mUrcchAbhAva rakhanA isakA nAma parigraha hai / mUrcchA kA nAma Asakti hai| vastu choTI ho, bar3I ho, cetana ho cAhe ana ho vA ho yA Antarika ho kaisI hI ho, cAhe na bhI ho, to bhI usameM Asakti se baMdhe rahanA usakI lagana meM viveka kho baiThanA parigraha hai / isa parigrahase yukta huA prANI krodha, mAna, aura lobha kaSAyoM se baMdhA rahatA hai| rAga dveSa usakI AtmA meM hilore lete rahate haiM / saMyamake mahattva kI gaNanA usake citta meM nahIM hotI hai| prabhu dvArA pratipAdita aparigraha ke siddhAnta kI pratiSThA vaha vicArA nahIM kara saratA hai, ataH sacce artha meM zramaNa vahI hai jo isa parigraha se dUra hai - virakta hai / aparigrahI jIvake liye prabhukA Adeza hai ki vaha prabhu dvArA pratipAdita zAsana meM na zaMkA kare na kAMkSA kare mAyA bhAvA -cothA saMvaradvAranuM varNana karyAM pachI have sUtrakAra pAMcamAM savaradvAranuM varNana kare che. tenuM vana karavAnA hetu. temaNe evA khatAnyA che ke jyAM sudhI bAhya ane Abhyantara parigrahathI jIva nivRtta thato nathI tyAM sudhI te ceAthA saMvaradvAranA pUrNa rIte ArAdhaka banI zakatA nathI. dharmopakaraNA sivAyanA anya padArthane apanAvavA athavA dharmapakaraNamAM ( mUrchAbhAva) mamatvabhAva rAkhavA tenuM nAma parigraha che. mUrchA eTale Asakti vastu nAnI hoya ke moTI hoya, jaDa hoya ke cetana hoya, bAhya hAya ke Antarika hAya, bhale game tevI hAya, bhale na paNu hAya, tA paNa temAM atithI badhAI rahevuM-tenI laganamAM vivekane gumAvI besavA te paramaha gaNAya che. A parigraha vALA mANasa krodha, mAna, mAyA, ane lAbha kASAyA vaDe baMdhAyelA rahe che. rAgadveSa tenA AtmAmAM Ana macAve che. sayamanuM mahattva tenA cittamAM nahIM jevuM hAya che. prabhu dvArA pratipAdita aparigrahanA siddhAntanI pratiSThAnA te vicAra karI zakatA nathI, tethI sAco zramaNu tA e ja che ke je A parigrahathI virakata che. aparigrahI jIvane mATe prabhune Adeza che ke te prabhu dvArA pratipAti zAsanamAM zaMkA na kare kAMkSA na For Private And Personal Use Only
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir navyAkaraNasUtre usasthAvarAdi viSayakAparigrahaM varNayati- 'uttha na ' ityAdi / mUlam --jattha na kappai gAmAgaraNagara-kheDakabbaDamaDaMbadoNamuhapaTTaNAsamagayaM ca kiMci ayaM vA bahuM vA aNuM vA thUlaM vA tasathAvarakAyadavyajAyaM maNasA vi paridhattuM na dhanahirapaNasuvapaNakhettavatthu, na dAsIdAsa-bhayaka -- pesahaya gayagavelagaM vA, na jANajumgasavaNAsaNAI, na chattakaM, na koDikaM, novANahaM, na pehaNavIyaNatAliyaMTagA, Na yAvi ayatauyataMbasIsagakaMsarayaya-jAyarUvamaNimuttAhArapuDagasaMkhadaMtamaNisiMgaselakAyavaracelacammapattAI mahArihAI parasma ajjhovavAyalobhajaNaNAI parikaDDiuM gaNavao; na yAvi pupphaphalakaMdamUlAdikAI saNasattarasAiM savvadhaNNAI tIhiM vi jogehi parighettuM osahabhesajabhoyaNaTTayAe saMjayANaM kiM kAraNaM aparimiyaNANadaMsaNadharehiM sIlaguNavigayatavakevala inase vihIna hokara vaha unake dvArA pratipAdita tatvoM meM apanI pUrNa aDiga zraddhA rakhe / prabhune jo yahAM para eka Adise lekara tetIsa taka ke saMkhyAsthAna kahe haiM, unameM tathA avirati Adi jo aura bhI sthAna kahe haiM unameM niHzaMkita bhAva se zraddhA karanI cAhie, tabhI jA kara vaha saccA amaNa kahalA sakatA hai / ityAdi viSaya ko pratipAdana karate hue sUcakArane ina aparigraharUpa saMbara dvArakI vivecanA vRkSa kI upamA samatA lekara kI hai / sU0 1 // kare. phakata tenAthI rahita thaIne te temanA dvArA pratipAdita tamAM pitAnI pUrNa tathA aDaga zraddhA rAkhe. prabhue ahIM je eka AdithI laIne tetrIsa sudhInA saMkhyA thAna batAvyA che temanAmAM, tathA avirati Adi je bIjAM paNa sthAna batAvyA che temAM niHzakti bhAvathI zraddhA rAkhavI joIe tyAre ja tene sAco zramaNa kahI zakAya che. ItyAdi viSayanuM pratipAdana karatAM sUtrakAre A aparigraha rUpAsavaradvArane vRkSanI upamA ApIne tenuM vivecana karyuM che. sU01 For Private And Personal Use Only
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU0 2 asasthAvarAyaparigrahanirUpaNam saMjamanAyagehi titthaMkarahiM satvajagajIvavacchalehi tiloyamahiehiM jiNavariMdahi ema joNI jagANaM diTThA, na kappar3a jANI samucchidotti / teNa hi vajeti samaNasIhA suu02|| TIkA--' jattha' yatra-parigrahaniramaNalakSaNe caramasaMbaradvAre ' gAmAgaraNagarakheDakabaDamaDaMbadoNa muhapaTTaNAsamagayaM ' grAmAkaranagarakheTakaTamaDambadroNamukhapattanAzramagataM ca, grAmAdInAM vyAkhyA pUrvavad bodhyA, teSu gataM sthitaM ca ' kiMci' kizcit kimapi vastu ' appaM vA ' alpaM vA-svalpamUlyakapardikAdikaM vA 'bahuM cA' bahu na bahumUlyaM ratnAdikaM vA 'aNuM cA ' aNu cA-pramANato laghu muktA phalAdikaM vA, 'zUlaM vA' sthUlaM cA-pramANataH sthUlaM kASTAdikaM cA, atra sarvatra ca zabdo bA'rthakaH, ' tasathAvarakAyadabajAyaM' sasthAvarakAyadravya nAtaMtatrausakAyaM-ziSyAdikaM sthAvarakAya-pratnAdikaM. tadrUpaM dravyajAtaM ' maNamA vi' mana. aba sUtrakAra trasa sthAvaraviSayaka aparigraha kA varNana karate haiM'jattha na kappai ' ityaadi| TIkArtha-(jattha) jisa parigrahavira maNarUpa antima caramasaMvaradvAra meM sthita sAdhu ko (gAmAgaranagarakheDakabaDamaDaMbadoNa truhapaNAsanagayaM ca) grAma, Akara, nagara, kheTa, karbaTa, maDaMba, droNamukha, pattana aura Azrama, inameM rabatI huI. bhUlI huI, par3I huI ( kiMci vi ) kucha bhI cIja ( appaM vA) cAhe vaha koMDI Adi jaisI alpamUlyavAlI ho ( bahuM yA ) cAhe ratnAdika jaisI bahumUlyabAlI ho ( aNuM vA ) cAhe choTI ho ( thUlaM vA ) cAhe bar3I ho, ( tasathAvara kAyadavyajAyaM) cAhe trasa, sthAvarakAyarUpa dravya jAta ho-ziSyAdika usakAya haiM, ratnAdika sthAvara kAya haiN| unheM have sUtrakAra traNa sthAvara sabaMdhI aparigrahanuM varNana kare che - ' jattha na kappai" tyAha At-'' jattha" re 52 vibhaJ35 matima saM12vA2nuM mArAdhana 42di sAdhune "gAmAgaranagarakheDakabbaDamaDaMbadoNamuhapaTTaNAsamagayaM ca" zrAma, yA42. 112, , 42, ma, dro bhuma, pattana bhane pAzrama, temA rANedI, sUtathI 5 27sI, 5 27sI "kiMci vi" 5 thii| " appaM vA" ma te 15 mAhI navI matanA khAyA, " bahuMvA" lave te ratnAhi ma bhakSyavAna Deya, " aguvA " ma nAnI uya, "thUlavA" bheTI uya, " tasathAvarakAyadavvajAyaM" lave trasa, sthA120ya rUpa dravya jAta hoya-ziSyAdika trasakAya gaNAya che, ratnAdika sthAvarakAya gaNAya For Private And Personal Use Only
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir % 848 praznavyAkaraNasUtre sA'pi parighettuM' parigrahItuM 'na kappai ' na kalpate imamevA) vizadayati, 'hirapaNAsuvarNakhettavaldhuM ' hiraNyasuvarNakSetravastu manasA'pi parigrahItuM na kalpate, tathA'dAsIdAsabhayakapesahayagayagavelagaM vA 'dAsIdAsabhRtarupaidhyayanajagavelakaM vA, dAsIdAsammasiddham , bhRtakAH vetanaM gRhItvA kAryakarAH, preSyA:-kArye samupasthite nAmAntare preSaNIya bhRtyAH, hayAH azvAH, gajAH prasiddhAH, gavelakAH= mepAH eSAM samAhAra dvandvaH, manasA'pi parigrahItuM na kalpate. tathA-' jANajuggasayaNAlaNAI 'pAna yugyazayanAsanAni, yAnaM rathAdikam , yugyaM vAhanamAtram , zayana zayyA, Asana-prasiddham , etAni manasApi parigrahItuM na kalpate / tathA'na chattakaM' na chatrakam-na chatram , ' na koDikA ' na kuNDikA kamaNDalUH mana(bhaNamA vi paridhettuM na kappai ) sAdhu ko mana se bhI grahaNa karanA yogya nahIM hai| aba isI viSaya ko sUtrakAra viSadarUpa se samajhAte haiMjo aparigrahI sAdhu hai usako ( na dhanahiraNNasuvaSNavettavatthu ) hira. Nya, suvarNa, kSetra, vAstu tathA ( na dAsIdAsa ayaka-pesa-haya gaya-gavelagaMvA ) dAsI, dAsa, bhUtaka, bhaiSya, haya, gaja, gavelaka tathA-(na jANa juggasayaNAlaNAI ) yAna, yugya, zayana, Asana, ye saba vastue~ mana se bhI cAhane yogya nahIM hotI hai| grAmAdika zabdoM kI vyAkhyA pahile saMbara dvAroM meM kI jA cukI hai ! vetana lekara jo kAma karate haiM ve mRtaka kahalAte haiN| tathA kArya Ane para jo usake nimitta bAhara gA~va bheje jAte he ve zreSya kahalAte haiM / galaka nAma meSa kA hai / ratha Adi thAna aura vAhanamAtra yugya haiM / isI taraha (na chattagaM) chUpanivAraNa karane ke liye chatra ko, ( na koDikaM ) pAnI Adi rakhane ke liye cha, tamane "maNasA vi paridhettuM na kappai" bhanathI use 42vAnu sAdhune bhATa rogya nathI. have e ja viSayane sUtrakAra vistArathI samajAve che. je sAdhu aparihii che te " na dhanahiraNNasuvaNNakhettavatthu" riya, su, kSetra, vastu tathA " na DAlIdAsa bhayaka-pesa-hya-gaya-gavelagaMyA" hAsa, sI, bhrata, zreya ya, 4, gave tathA " na jANajuggasayaNAsagAI" yAna, yutha. zayana, Asana, e badhI vastuo manathI paNa cAhavA yogya hetI nathI. grAmadika zabdonI vyAkhyA AgaLanA varadvAramAM ApavAmAM AvI che. pagAra laIne Ama 42nArane "bhRtaka " neis2 4 cha. tathA Ama 54tA bhane yana nimitta mahA2 gAma bhosAya cha temane preSya" (ita) 4 . ghaTAne gave . 25 mAhiyAna athavA 634 vADanane "yugya" he cha. se 1 2 " na chattagaM' tathI payavA bhATe chatrane tathA "na koDiMka" For Private And Personal Use Only
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org | Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sarzinI TIkA a05 sU02 basasthAvarAdyaparigrahanirUpaNam so'pi parigrahItuM kalpate / tathA na ' uvANahaM ' upAnaham-upalakSaNatvAtpAdukAmonAdikaM cA'pi parigrahItuM na kalpate, tathA-na 'pehuNavIyaNatAliyaMTagA ' pehuNa vyajanatAlavRntakAni, pehuNa-mayUrapiccham , vyajanaM vaMzAdi nirmitam , tAla. vRntakaM tAlapatranirmitaM vyajanam , etAni 'paMkhA' iti bhASAmasiddhAni, eSAmi. taretarayogadvanduH tAni manasApi parigrahItuMna kalpante, tathA-'Na yAvi' na cApi ' apatauyataMbasI sakasarayayajAyarUvamaNimuttAhArapuDagasaMkhadaMtamaNisiMgaselakAyavaracelacammapattAI' ayasvaputAnasIsakAMsyarajatajAtarUpamaNimuktAhArapuTakazaGkhadaMtamaNizrRGgazailakAcavaracelacIpAtrANi, tatra = ayo = lohaH, trapu-baGgam , 'kathIra' 'gaMgA' prati prasiddham , tAmra prasiddham , sIsaMgIsA' iti prasiddham , sAMsyam-traputAmrasaMyoganaM dravyam , rajatam'cAndI' prasiddham , jAtarUpam muvarNam , maNayAindranIlAghAH, muktAH suktAphalAni, hArapuTakaM lohavizeSaH, zaGkha-prasiddhaH, dantamaNim gajamastakasamutpannomaNiH: zrRGga hariNaprabhRtInAM kamaNDala, bhI vaha nahIM rakhatA hai / ( novANahaM ) jUte, khaDAU~ Adi bhI vaha rakhane ko icchAtaka nahIM karatA hai / (na pehuNa bIya tAliyaMTagA) pehaNamayUrapiccha,baMza zalAkAdinirmita bIjanA, tAlapatra nirmita vyajana -paMkhA, inheM bhI vaha rakhane kI mana se bhI cAhana nahIM karatA hai / ( Na yAvi aya-tathya-saMbasIsa-kaMsa-rayaya-jAyarUva-maNi-muttA-hAra-puDaga-saMgva-daMta-maNi--siMga-sela-kAyakara-cela-camma-pattAiM guNavao palikaDi ) lohe kA pAtra, trapu-rAMgA kA pAtra, tAMbe kA pAtra, siis| kA pAtra, kAMse kA pAtra, cAMdI kA pAtra, svarNa kA pAtra, indranIla Adi maNi kA pAtra, muktAphava-motI kA pAtra, hArapuTaka-lohavizeSa kA pAtra, zaMkha kA pAtra, gajamotI kA pAtra, hariNa Adi pazuoM ke zrRMga arelu mAhi rAmA mATe bhagAne para te 24ii zatai nathI. "no vANahaM " 0131, mAhi rAmavAnI te 27 595 42 nathI. "na pehuNavIyaNatAli yaMTagA" yeDA-mayU2pi cha, 12 mA nirmita dii, ilaya nimita 5 me, tebhane 25 te manathI pazu te 420 320i nathI. "Na yAvi ayatauya-taMba-sIta-kaMsa-raya ya-jAyarUva-maNi-muttA-hAra-puDaga-saMkha-data-maNi-siMgasela-kAvavara-celacanma-pattAI guNavao parikaDDhi " soDhArnu pAtra, dhu-gAna pAtra, tAMbAnuM pAtra, sIsAnuM pAtra, kAsAnuM pAtra. cAMdInuM pAtra, sonAnuM pAtra, IndranIla Adi maNinu pAtra, motInuM pAtra, hArapuraka-lehavizeSanuM pAtra, gajatInuM pAtra, zaMkhanuM pAtra, haraNa Adi pazuonAM zigaDAnuM pAtra, pra107 For Private And Personal Use Only
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 850 msk khaai zrRGgam , zaila: zileva zailA pASANaH, kAcA pasiddhaH, varacai zreSThavastram , carma= vyAghrAdicarma ebhinirmitAni pAtrANi kIdRzAnImAni ? ' mahArihAI ' mahArhANi bahumUlyAni tathA-' parassa' parasya-vabhinannajasya ' ajhovavAyalobhajaNaNAI' adhyupapAtalobhajananAni, tatra-adhyupapAtaH grahaNaikAgracittatA, lobhaH = mUrchA tayorjananAni-utpAdakAni yAni tAni etAni 'guNabao' guNavataH mUlaguNAdi sampannasya manasApi parikaDDiA' parikarSayitum AdAttuM na kalpante, tathA'na yAvi' na cApi naiva ' saMjayANe ' saMyatAnAM, 'osahabhesajjabhoyaNaTThayAe' auSadhabhaiSajyabhojanArthatayA, tatra auSadham-ekadravyaniSpAditam , bhaiSajyam aneka dravyaniSpAditam , bhojanaM ca pratItameva, epAmarthatayA prayojanAya, 'puSphaphalakaMda kA pAtra, zaila-pASANa kA pAtra, kAMca kA pAtra, sundara vastra kA aura vyAghra Adi ke carma kA pAtra, vaha jo sAdhu ke mUlaguNoM se yukta hai mana se rakhane kI cAhanA nahIM karatA hai| arthAt maiM ina lohAdikoM se nirmita hue pAtroM ko rakhalUM isa prakAra kA vaha vicAra bhI mana meM nahIM lAtA hai, kyoM ki dhAtu athavA maNi AdikoM ke bane hue pAtra ( mahArihAI ) bahumUlya vAle hote haiM, tathA (parassa ajjhovavAyalobhajaNaNAI) dUsaroM meM adhyupapAna aura lobha inake utpAdaka hote haiN| citta meM grahaNa karane kI ekAgratA kA banA rahanA isakA nAma adhyupapAta aura unameM mUcchAbhAva kA honA isakA nAma lobha hai| isI taraha (saMjayANaM ) sakalasaMyamIjanoM koM (osahabhesajjabhoyaNadvAe ) auSadha eka dravya se banAI gaI davA, bhaiSajya-aneka dravyoM ke mela se banAI gaI davA, tathA bhojana-AhAra inake prayojana ke nimitta (pupphaphalakaMdamUlAiyAI) zela paththaranuM pAtra, kAcanuM pAtra suMdara vastranuM ke vyAghacarma AdinuM pAtra, te prakAranA pAtrane sAdhune mULa guNethI yukta hoya te sAdhu rAkhavAnI manamAM IcchA paNa karato nathI. eTale ke A lehAdikathI nirmita pAtrane grahaNa karyuM te prakArane vicAra paNa tenA manamAM thatuM nathI, kAraNa ke dhAtu athavA maNi mAhimAMthI manAsa pAtra " mahArihAi" i bhUyavAna DAya cha, tathA " paramsa ajhovavAyalobhajaNaNAI" bhImA dhyumapAta bhane somnaapaadaka hoya che. te prApta karavAnI cittamAM utsukatA rahyA karavI tenuM nAma adhyuMpapAta che ane temanAmAM mUccha bhAva have te lebha kahevAya che. e ja pramANe " saMjayANa" sa71 sayabhI nAme " osahabhesajjabhoyaNadAe" oSadha-eka dravyamAMthI banAvelI davA, haiSajya aneka dravyonA mizraNathI banAvhii , tathA logana mA 2, 2 5yAgane nimitta " puppha phala kaMdamUlA For Private And Personal Use Only
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org " sudarzinI TIkA a05 sU02 sasthAvarAdyaparigraha nirUpaNam 851 ' , mUlAdiyAI' puSpaphalakandamUlAdikAni pratItAni tathA saNasattarasAI' rAgasaptadazAni=zaNaH svaka pradhAnanAlodhAnyavizeSaH sa saptadazo yeSAM tAni tathoktAni saptadazasaMkhyakAni, 'sanna ghaNNAI' sarvadhAnyAni ' tIhi vi ' jogehiM ' tribhi rapi yogaiH = vADUmanaH kAyalakSaNaistribhirapi yogaiH parivettaM parigrahItuM na kalpante / ' kiM kAraNaM kimarthaM parigrahItuM na kalpante ? ityAha- ' aparimiya NANadaMsaNadharehiM ' aparimitajJAnadarzana dheraiH = aparimitAni yAni jJAnadarzanAni tAni dharanti ye te taiH, kevalajJAnakevaladarzanadharairityarthaH punaH--' sIlaguNaviNayatavasaMjamanAyakehiM ' zIlaguNavinayatapaH saMyamanAyakaiH, tatra - zIlam = AtmasamAdhiH, guNAH = jJAnAdayaH, vinayaH abhyutthAnAdikaH tapaH saMyamau pratItau tAnnayanti = varddhayanti ye te taiH punaH - titthaMkarehi ' tIrthaGkaraiH zAsanamavartakaiH punaH 'satra jagajIvavacchalehiM ' sarvajagajjIvavatsalaiH sarvajagatAM ye jIvAsteSu tadupari vatsalaiH =paramakAruNikaiH, punaH kIdRzaiH ? ' tiloya mahiehi ' trilokamahitaiH = lokatrayapuSpa, phala, kanda, bhUla AdikoM ko tathA ( maNasattarasAI) zaNa-tvaka pradhAna nAlo dhAnya vizeSa yaha hai satrahavAM jinhoM kA aise (sabvaghaNNAI samasta dhAnyoM ko ( na yAvi tIhiMbijogehi parivettuM ) mana, vacana aura kAya, ina tInoM yogoM se grahaNa karanA kalpita nahIM hai / ( kiM kAraNaM ) kyA kAraNa hai ki ve nahIM kalpatA hai ? isa para kahate haiM (aparimiyaNANadaMsaNadharehiM ) aparimita aMpAra - anaMta kevalajJAna, kevaladarzana, ko dhAraNa karane vAle, (sIlaguNaviNayatava saMjamanAyagehiM ) zIlaAtmasamAdhi, jJAnAdiguNa abhyutthAnAdirUpa vinaya, tapa aura saMyama Easter vAle, (titthayarehiM ) tIrthakara - zAsana pravartaka, (savvajagajIvavaccha lehiM ) samasta jagata ke jIvoM ke Upara parama karuNAzIla, (tiiyAi puSya, ija, uheM, bhUga, mAhine tathA saNa sattarasAI shshu-reshaavALI vALAthI yukta dhAnya vizeSa jemAM sattaramuM che evAM savvadhaSNAI' samasta dhAnyAne nayAvi tIhiM vijogehiM aya, ye honA yogathI khAnu dAtuM nathI. "kikAraNaM " te nahIM udayavAnuM azzu zu che ? to sUtrAra De che- " aparimANadaMsaNadharehiM " aparimita-apAra-anata kevaLajJAna, kevaLa danane dhAraNa karanAra sIla-gu Navijaya tava saMjama nAyagehiM " zIta-Atma samAdhi, jJAnAdi guNu, mlyutthaanAkirUpa vinaya, tapa ane sayama, ene vadhAvAnAra, tacafe" cla 52 zAsana pravarta, " savvajagajIvavacchale hi samasta jagatanAM javA pratye atya'takarUNAzIla, tiloyama hiehi " nazesomA bhAnya sevAM " jiNavari 16 66 " paridhetU mana, vacana ane 88 (( dd 6 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only 46 " (C ""
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre mAnyaiH, etAdRzaiH ' jiNa variMdehiM ' jinavarendra = jinAH - avadhijJAnamanaH paryaya - jJAnagharAcasthajinA:, teSu varAH - zreSThAH kevalinaste pAmindrAstIrthaMkara nAma kamedivartitvAdye taiH 'esa' epA= puSpaphalakandamUlAdisarvadhAnyarUpA 'joNI' yonirutpattisthAnam, 'jaNANaM ' jagatAm = prANinAM 'divA' dRSTA kevalejJAnena, tasmAda - kAraNatteSA~ prANinAM ' na kappar3a' na kalpate ' joNIsamucchitti' yonisamucchedaH iti = yonidhvaMsa karttumiti, 'hi ' yataH - ' teNa na hetunA etAni puSpaphalAdi sarvadhAnyAni ' samaNasohA ' zramaNasiMhAH zramaNeSu siMhAH munizreSThA: 'vajrjati varjayanti na saMghaTTayanti / / sU0 2 // ' lo mahihiM ) tInoM lokoM meM mAnya aise ( jiNavarehiM jinavarendroMneavadhijJAnI aura manaH paryayajJAnIrUpa chadmasthajinoM meM zreSTha jo kevalI bhagavAna hai, unake bhI tIrthakara nAmakarma ke udaya se yukta hone ke kAraNa jo indra bane hue hai aise jinavarendroM ne (esa) se puSpa, phala, kanda, jula, Adi sarvadhAnya (jaNANaM joNIdiTThA ) jIvoM kI utpattisthAna hone se yonirUpa dekhe haiM / isaliye sakala saMyamI jana ko (na kappaijodhI samucchi dotti ) jIvoM kI yonirUpa puSpaphalAdiko kA dhvaMsa karanA kalpita nahIM hai / ( teNa hi ) isaliye ye puSpaphalAdi samasta dhAnya ( samaNasiMhA ) munisiMhoM ke liye (bajjeti ) varjanIya haiM ataH isI kAraNa ve inakI saMghaTanA nahIM karate haiN| bhAvArtha - isa parigrahaviramaNarUpa antima saMvaradvAra meM sUtrakAra ne sakala saMyamI aparigrahI zramaNa ke liye yaha kahA hai ki vaha yadi 4, dehiM " " jinavarendroe-adhajJonI ane manaH pavajJAnarUpa chadmastha jinAmAM zreSTha je kevalI bhagavAna che, temanA paNa tIrthaMkara nAmakarmanA uddayathI yukta hAvAne kAraNe jeA indra banyA che evA jinavarendroe esa " te puSpa, ija, muMha, bhUja Adi sarva dhAnyane " jaNANaM joNI diTThAM " vo sthAna hovAthI cenirUpe dekhyAM che. te kAraNe sakala saMyamI jane joNIsamucchidotti " jIvAnI yAnI rUpa puSpa, phaLa AdinA dhvaMsa yato nathI. " teNa hi " te arAge puNya, I sAhi samasta dhAnya utpatti " na kappai karavo 66 vajjeti " tyAga karavAne samaNa siMhA " siMha samAna muniyAne mATe " yogya batAvyA che, te te ja kAraNe teo temane grahaNa karatAM nathI, bhAvArtha --- parigraha viramaNurUpa aMtima saMvatadvAramAM sUtrakAre sakala sacamI aparigrahI sAdhune mATe te batAvyu che. ke jo te potAnA mULazu For Private And Personal Use Only
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU) 2 akalpanIyanirUpaNam 853 punarapthakalpanIyAni pradarzayati- jaMpi ya ' ityAdi / mUlam-jaMpi ya odANakummAsagaMjatappaNa-mathu-bhajiyapalala-sUpasaMkuli beDhima-varisolaga- cuNNakosaga-piMDa sihariNIvadRga-moyaka-khIra-dahi-sapi navaNIya-tila-guDa-khaMDamacchaMDiya--madhu--khajaka--vaMjaNa--vihimAiyaM paNoyaM ubassae paraghare rapaNe vA na kappai tapi saMnihIkAuM suvi. hiyANaM, je piya uddiTaviya raiyaga pajavajAyapakiNNapA. apane mUlaguNoM kI rakSA karanA cAhatA hai to grAma Adi sthAnoM meM par3I huI, bhUlI huI, H huI, kisI bhI vastu ko cAhe vaha thor3I ho, bahuta ho, kImatI ho yA kImatI na bhI ho, uThAne kA vicAra taka bhI nahIM kare / isI taraha vaha dhAtu kI kisI bhI vastu ko grahaNa karane ko bhI icchA na kre| dAsIdAsa Adi rUpa kisI bhI prakAra kA vaha parigraha rakhane kA vicAra taka bhI na kareM / la vaha auSadha bhaiSajya aura AhAra Adi ke nimitta phala puSpAdikoM ko apane upayoga meM lAve ! samasta prakAra ke sacittapadArthoM kA usako tInakaraNa tInayogoM se parityAga kara denA cAhiye / kyoM ki aise padArtha jJAniyoM ne jIvoM kI utpatti ke yoni bhUta kahe haiM / mayUrapiccha Adi kA bhI use rakhane kA pramu kA Adeza nahIM hai / lohe vastra Adi ke pAtra ko bhI usako rakhanA sAdhucaryA meM kalpita nahIM haiN| suu-2|| nI rakSA karavA mAgato hoya te grAma Adi sthAnamAM paDelI, bhUlathI rahI gayelI, mUkelI, koI paNa vastune-bhale te nAnI hoya ke moTI hoya, kImatI hoya ke kImatI paNa na hoya, upADI levAno vicAra paNa karavo joIe nahIM. e ja pramANe teNe dhAtunI koI paNa vastune grahaNa karavAnI paNa IcchA karavI joIe nahIM. dAsadAsI Adi koI paNa prakArane parigraha rAkhavAne teNe vicAra paNa karavo joIe nahIM. teNe auSadha, bhaiSajya ane AhAra Adine nimitta phaLa, pukha Adine pitAnA upayogamAM levA joIe nahIM. samasta prakAranA sacitta padArthone teNe traNe rogathI parityAga karavo joIe. kAraNa ke evA padArthone jJAnIoe charanI utpattinA sthAnarUpa-nIrUpa batAvyAM che. mayUrapiccha Adi rAkhavAne paNa prabhune Adeza nathI. le-vastra AdinAM pAtra rAkhavAM te paNa sAdhune kapatuM nathI . su 2 For Private And Personal Use Only
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 854 praznavyAkaraNasUtre okaraNapAmivva mIsagakoyagaDaM pAhuDaM vA dANa? - puNNahapagaDaM samaNavaNImagaTTayAe vA kayaM pacchAkamnaM purekamma nitigamudagamakkhiyaM airittaM moharaM sayagAhaM AhaDaM maTTi. ovalitaM acchejaM ceva aNisiTra, jaM taM tihisu jaNNesu ussavesu ya aMto vA bahiM vA hoja samagaTThayAe ThaviyaM ThavicaM hiMsAsAvajasaMpautte na kappai taM pi ya parighattuM ||suu03|| TIkA-'jaMpi ya ' ityaadi| 'jaMpiya' yadapi ca ' odaNakummAsagaMjatappaNamaMthubhajjiyapalalamUvasaMkuliveDhimavarisolagacuNNakosagapiMDasihariNI vaTTagamoyagAvIradahisappinavaNIyatilaguDakhaMDamacchaMDiyamadhukhajjakavaMjaNavihisAiyaM ' odanakulmApagaatarpaNamanthu-bhajitapalalamUpazakuliveSTimavarSolakacUrNakozakapiNDazikhariNIvartakamodakakSIradadhisarpinevanItatilaguDakhaNDamatsyaNDikAmadhukhAdyakavyaJjanavidhyAdikam , tatra - odanAH-prasiddhAH, kulmASAH = mApAIpatsvinnA mudgAdayo vA, gaJjaH = bhojyavizeSaH, tarpaNAH = saktayaH, manthuH = badarAdicUrNam , bhajitaM kevalAgnipakyayavagodhUmadhAnAdikam , palalam = tilapiSTam , bhUpaH = mudgAdidAliH, phira bho akalpanIya vastuoM ko kahate haiM- jaMpiya' i. TIkArtha-(pi ya-odaga-kummAsa-gaMja-tappaNa-maMthu-bhajjiyapalala-sUva-saMkuli-beDhima-varisolaga-cuNakosaga-piMDa-sihariNI - ghaTTaga-moyaga-vIra-dahi-sappi-navaNIya-tila-guDa-khaMDa-macchaMDiyamadhu--khajjaka--baMjaNa- vihimAiyaM-paNIyaM ) jo bhI odanabhAta, kulmASa-mASa-ur3A athavA kucha 2 pake hue muMga Adi anna gajja-bhojyavizeSa, tarpaNa-sattU , maMthu-badara (bera ) Adi kA cUrNa, quft al77 55 25465nIya 12tu| sUtra.42 matAye the-"piya'' tyA TI -"jaMpiya-odaNa-kummAsaM--gaMja-tApaga-maMthu-bhajjiya-palala-sUtra-saM. kuliveDhima-varisolaga-piMDa-sihariNI-baTTaga-moyaga-khIra-dahi-sami-navaNIya-tila-guDa-macchaMDiya--maMsa-khajjaka-vaMjaNa-vihimAiyaM paNoya' " odana-bhAta, kulma'Sa-mA5-456 athavA yo thAI 53 mA yA mana, gaJjase prA2rnu lokana, tarpaNa-satta, maMthu-mA2 mAhituM yUSu, bharjita manimA For Private And Personal Use Only
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 4 mR03 akalpanIyanirUpaNam zaSkulI= pUr3I ' iti prasiddhAH, veSTimA:- ve hamI' iti prasiddhAH, varSolakAH= khAdyavizeSAH, cUrNa kozakAni-cUrNabhRtAH koSakAkRtikA bhakSyabhedAH 'gUMjA' 'kacaurI' iti bhASA prasiddhA, piNDaH = gaDAdipiNDaH, zivariNI = zrIkhaNDa iti prasiddhAH, vartaka= bar3A' iti bhASA prasiddham , modakAH prasiddhAH, kSIraM= dugdham , dadhi-masiddham , sarpiH-ghRtam , navanItam= makvana' iti prasiddham , tailaguDaM prasiddham , khaNDam= khAMDa' iti prasiddham , matsyaNDikA= mizrI' iti prasiddhA, madhu prasiddham , ete padArthA prAdhAkarmAdi dopadRSitAH saadhubhirvjniiyaaH| tathA-khAdyakAH 'khAjA' iti bhASA prasiddhAH, vyaJjanAni-takrAdoni-rasayuktazAkapadArthA vA kahI' Adi bhASA prasiddhAH, tepo ye vidhayaH-prakArAH, ete'pi sadoSA varjanIyAH / eSAM dvandvaH, ete AdI yasya tattathoktam , evaM vidhaM 'paNIyaM' praNIta-snigdhamazanaM ca kAraNaM vinA varjanIyam / etatsarvaM niSimapi-'ukssae' bhajita- agni meM muMjehue jo gehuM Adi dhAnya-tilapiSTa, sUpamUMga Adi kI dAla, zaSkulI-pur3I, veSTima-veDhamI, varSolaka-eka pra. kAra kA khAdyavizeSa, cUrNakozaka-kacaur3I, gUjA, piNDa-gur3a Adi, zivaraNI-zrIkhaMDa, vartaka var3A, modaka-laDDU, kSIra-dUdha, sarpi-dhRta,navanIta-makkhana, tila, gur3a, khaMDa-khAMDa, matsyaNDikA-mizrI, madhu-zahada ye padArtha yadi AdhAkarma Adi doSale dUSita hoM to sAdhupuruSoMdvArA sadA vrjniiyhaiN| khAjA, takra Adi vyaMjana, athavA rasayukta sAka padArtha jaise kahIAdi, tathA ina bhakSya padArthoM ke jo aura bhI bheda hote haiM ve saba bhI yadi sadoSa hoM to sAdhu ko varjanIya haiN| tathA bhojya ye odanAdi rUpa snigdha padArtha nirdoSa bhI hoM to bhI sAdhu vinA kAraNa ke apane upayoga meM inheM nahIM lenA cAhiye aura ina saba nirdoSa bhojyapadArthoM kA zesa q, ghamAdi dhAnya,palala-mAusa tasa, sUpa-bha mAhinA hANa, zakulI - parI, veSTima-bhI, varSAlaka-me prA2nupAya, cUrNakozaka-4-cauDI. 1, piNDa- 246, zikhariNIzivartaka-16, modaka- sADU kSIra65, DI. sopa-dhI navanIta-mAe, tata, mANa, khaMDa-is, matsyaNDikAmizrI, sA42 madhu-15, ko pahA ne mAma mAthI dUSita Aya to sAdhuoe temane tyAga karavA gya che. tathA dArU ane mAMsA sarvathA tyAjya che. khAjA, taka Adi vyaMjana, athavA rasayukta zAka, kaDhI vagere padArtha, tathA e bhaThyapadArthonAM bIjAM paNa je bheda hoya che, te badhAne paNa je te sadeSa hoya te sAdhue tyAga karavo joIe. tathA bhojanane egya te edanAdi snigdha padArtha nirdoSa hoya te paNa sAdhue kAraNa vinA temane For Private And Personal Use Only
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - - - praznadhyAkaraNasUtre upAzraye basato paraghare' paragRhe-gRhasthagRhe 'raNyo vA' araNye = aTavyAM vA 'suvihiyANaM ' suvihitAm susAdhUnAM saMvihikAuM' saMnidhIkartum = sthApayitum / 'na kappar3a' na kalpate / tathA- 'japi ya' yadapi ca 'uddidvaviyaraiyagapajjavajAtapakiSNapAokaraNapAmiccamIsagakIyagaDaM ' uddiSTasthApitaracitakaparyavajAtaprakIrNa prAduSkaraNamAmityamizrakanItakRtaM, tatra-uddiSTam-durbhikSAdau pAkhaNDinaH zramaNAn anyA~zca bhikSunuddizya yat kalpitaM tat , sthApitam= zramaNAyadyAgacche. yustadA tebhyo dAsyAmI ti buddhayA rakSitaM yadazanAdikaM tat , racitakam modaka cUrNAdikaM vahnau pratApya punarmodakarUpeNa nirmitam , paryavajAtaM = paryayo'vasthAntaraM jAto yatra tat , krUrAdikamudvaritaM dadhyAdinA vimizritaM karambAdikaM (uvAsae para ghare raNe vA suvihiyANaM saMnihIkAuMna kappai ) upAzraya meM athavA para ke ghara meM-gRhastha ke ghara meM athavA jaMgala meM sAdhuoM ko AhAra ke nimitta saMgraha karanA nahIM kalpatA hai / tathA (jaMpi ya uddhi vi yaraidhagapaja bajAyapakiNNapAokaraNapAminIlaga kIyagaDa) jo bhI AhAra uddiSTa ho-durbhikSa Adi ke samaya meM dAkhaMDI sAdhuoM ko evaM anya bhikSuoM ko uddezya karake banAyA gayA ho, sthApita ho, / zramaNa yadi AveMge to una ke liye isa AhAra ko maiM daMgA' isa pahise jo pahile se taiyAra karake rakha liyA gayA ho. racita ho-modakAdika phUTakara jo cU gerUpa meM ho gaye hoM unakA baha .I agni se tapAkara banAI gaI punaH moikarUpa meM parivartita karadiyA gayA ho, jo AhAra paryavajAta ho-bhAta Adi meM chAcha milA kara banAI gaI rAbar3I kI taraha sAdhu ke uddeza se avasthAntara ko prApta karAyA gayA upyo| 42vo nahI. mane me lipi monya pArthAnAM uvassae para bare raNe vA suvihiyANa'saMnihAkAuna kappai " upAzraya mathavA gRDa. sthAnanA gharamAM athavA jaMgalamAM AhArane nimitte saMpraha karavAnuM sAdhune 45ta nathI. tathA " jariya uddi-viyaraiyaga-pajjavajAya-pakiNNa-pAokaraNa pAmiccamIsagakIyagaDa " 2 22 diSTa DAya- mAhinA samayamA pAMkhaDI sAdhuo ane anya bhikSuone nimitta banAvyuM hoya, sAdhu Adi Avaze to temane A AhAra huM ApIza e vicArathI je pahelethI taiyAra rAkhyo hoya, racita hoya, lADu Adine bhUka thaI gayA hoya ane te bhUkAne Aga para tapAvIne pharIthI tene lADu AdinAM rUpe parivartana karela hoya, je AhAra paryavajAta hAya-bhAta AdimAM chAzanuM mizraNa karIne banAvela rAba. DinI jema sAdhune nimitta avasthAntara-bhinnarUpamAM lAvavAmAM Avyo hoya, For Private And Personal Use Only
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 857 sudarzinITIkA a0 5 sU03 akalpanIyanirUpaNam paryAyAntaramApAditamityarthaH, ete auddezikabhedAH, tathA-prakIrNam vikSiptamvi-charditaparikSATItyarthaH, anena charditAbhidhAna-eSaNAdoSo'bhihitaH, tathAprAduSkaraNam pAduSkriyate'ndhakArasthAnAt , pradIpasahAyena sAdhvartha bahiSkriyate yadazanAdikaM tat , prAmityam yatsAdhvarthamucchinnaM gRhItaM zAkAdikaM tat , mizrakam-mizrajAtam sAdhvayaM gRhasthArthaM ca upaskRtam , tathA-krItakRtam-krItenasAdhvartha kramaNaM kRtvA gRhItaM yad vastu tat , eSAM samAhAradvandvastattathoktam , tathA 'pAhuDaM vA prAbhRtaM vA-upAyanarUpeNa dattaM vA, tathA-'dANaTapuNNaTThapagaDaM vA' dAnA thapuNyArthaprakRtaM vA dAnArtha puNyAthaM ca prakRtaM niSpAditaM vA'zanAdikam , tathA'samaNavaNImagaTThayAe vA ' zramaNavanIpakArthatayA vA, tatra-zramaNAH zAkyAdayaH, vanIpakAH bhikSopajIvinastepAmarthatayA yojanAya vA ' kayaM ' kRtam-tadarthaniho, ye uddiSTa Adi paryavajAta paryaMta audezika AhAra ke bheda haiN| isI taraha jo AhAra dete samaya prakIrNa ho-pheMkA gayA ho, prAduSkRta ho-aMdhakArayukta sthAna se dIpAdika kI sahAyatA dvArA sAdhu ko dene ke liye bAhara lAkara rakhA ho, prAmitya ho-jo sAdhu ke liye zAkAdika padArtha kheta Adi se ukhAr3a kara yA kATakara lAkara banAyA gayA ho, mizraka ho-sAdhu aura gRhastha dono ke nimitta jo AhAra banAyA gayA ho, krotakRta ho-sAdhu ke nimitta jo AhAra mola lekara ke lAyA huA ho, tathA ( pADuDaM vA) prAbhUta ho-bheMTarUpa se diyA gayA ho, ( dANaTTAgaTThapagaDaM ) jo dAnArtha aura puNyArtha niSpAdita ho-jo AhAra dAna ke liye aura puNya karane ke liye banAyA gayA ho tathA jo AhAra (samaNavaNImagaTTayAe vA kayaM ) zAkyAdika zramaNajanoM ko athavA A rIte uSTithI laIne paryava jAta sudhInA zika AhAranA bheda che. e ja rIte AhAra ApatI vakhate prakIrNa hoya, pheMkavAmAM AvyuM hoya, prAduSyakRta hAya-aMdhArAvALA sthAnamAMthI davA AdinI madadathI sAdhune ApavA mATe bahAra lAvIne mUkyuM hoya, prAmitya hAya-je sAdhune mATe zAka Adi padArtha khetara AdimAthI ukhADIne kApIne lAvIne banAvavAmAM Avyo hoya. mithaka hoya sAdhu ane gRhastha banenA nimitte je AhAra banAvA hoya, kIkata DAya-sAdhune nimitta mA.2 parIyo DAya, tathA " pAhuDaMvA" mAlata DAya. leTa35 apAya hAya, "dANadvaipuNaTupagaDa" re hAnA mane punyArthe niSpAdita heya-je AhAra dAnane mATe ane punya karavAne mATe banAvAye uya, tathA re mA.2 "samaNavaNImagaTThayAe vA kayaM" // 45 mA zramAne pra 108 For Private And Personal Use Only
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 858 praznavyAkaraNasUtre pAditamityarthaH. ' pacchAkammaM ' pazcAtkarma, pazcAd-dAnAntara karma-bhAjanapakSAlanAdi yatrAzanAdau tat , tathA 'purekammaM ' purAkarma = purA = dAnApUrva karma= hastalAghavAdi yatra tathA-' nitigaM' naityikam = nityapiNDaM, dAtRpoSaNapramA NaM vA'vasthitam , ' udagamakkhiyaM ' udakakSitam-ukAdinA, AdizabdAtsacittapRthivIkAyAdibhiravaguNThitam , uktazca " makkhiyamudagAiNAujaM junnaM " iti / ' airittaM ' atiriktam dvAtriMzat , kavalA AhAraH puruSasya kukSipUrako bhavati, striyazcASTAviMzatiH kavalAH, napuMsakasya caturviMzati kavalA aahaarH| tato 'dhika AhAro'tiriktamucyate / tathA-' moharaM' mauvaram=pUrvasaMstavamAtApitrAdi pazcAtsaMstavazvazurazyAlakAdinA saha maukharyeNa bahubhASitvena yallabhyate, tadazanA - dikaM maukharamucyate / tathA ' sayaMgAhaM ' svayaM grAham-dAya ke nAdattaM yadgRhyate tat yAcaka janoM ko dene ke prayojana se banAyA gayA ho, aisA AhAra sAdhu ko lenA nahIM kalpatA hai / isI prakAra jo AhAra (pacchAkamma) pazcAt karma se yukta ho, aura (parekammaM ) parAkarma se yukta ho, tathA (nitigamudagamakkhiyaM ) naityika-nityapiMDa ho, athavA-dAtA ne jise apane khAne ke jitanA hI banAyA ho, udaka mukSita ho-sacitta udaka se sacina pRthivIkAya Adi se avaguMThita ho ( airittaM ) atirikta hopuruSoM kI apekSA se battIsa grAsa se, striyoM kI apekSA adhAIsa grAsa se aura napuMsaka kI apekSA coIsa grAsa se jo adhika ho, vaha AhAra bhI muniyoM ke liye kalpita nahIM hai / isI taraha (moharaM ) jo AhAra maukhara ho-pUrvasaMstava mAtApitA Adi ke sAtha tathA pazcAtsaMstava zvazura zyAlaka Adi ke sAtha adhika bAtacIta karane se prApta hotA ho, (sayaM athavA yAcakajanene devAne mATe banAvA hoya, evo AhAra levo sAdhune 465to nathI. me 25 pramANe 2 mADA2 "pcch|kmm' " pazcAtabhathI yuta DAya ane "purekamma" pu2mathI yukta yi tathA" nitigamudagamakkhiyaM" naityika-nitya piMDa hoya, athavA dAtAe je pitAne khA jeTalo ja banA be haiya, udaka mukSita hoya-sacitta pANIthI, sacitta pRthvIkAya AdithI AqAgu ti ya," airita" matirita sAya--puruSAnI apekSA trAsa grAsathI, strIonI apekSAe aThThAvIsa grAsathI, ane napuMsakanI apekSAe cAvIsa grAsathI te vadhAre hoya te te AhAra paNa munione kalpata nathI. se pramANe "mohara" 2 mADA2 bhauma2 chAya--pUrvasatta1 bhAtA pitA AdinI sAthe tathA pazcAt saMstava sasarA, sALA AdinI sAthe adhika vAta thIta 42vAthI pAsa thato chAya, " sayaMgAha" svayapAla DAya-hAtAna For Private And Personal Use Only
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a05 sU0 3 akalpanIyanirUpaNam , 1 svahastenAzanAdergrahaNamityarthaH, ayamapariNatAbhidhAnadoSauktaH / dAyakasyadAne'pariNatatvAt / tathA AhaDaM ' AhRtam = svaparagrAmAdeH sAdhvarthamAnItamazanAdikamAhRtamucyate / taduktam- 'saggAmaparaggAmA ANiyaM AharDa hoi ' chAyA - svagrAmaparagrAmAdAnItamAhRtaM bhavati / iti / tathA - ' maTTiobalittaM ' mRttikopaliptam = mRttikA upalakSaNatvAjjatugomayAdinA copaliptaM sadyadudbhidyadIyate tat udbhinnamityarthaH / tathA ' acchijjaM ' AcchedyaM, yadazanAdikaM svAmI bhRtyAdibhya Acciya sAdhubhyo dadAti tadazanAdikamAcchedyam / 'caitra' caiva cakAraH punararthakaH etrakAro nizcayArthaH / ' aNisihaM ' anusRSTam =anekasvAmikaM yadazanAdikam eka eva dadAti tadanisRSTam tathA 'jaM taM ' yattadazanAdikam 'tihisu' tithiSu = zaratpUrNimAdi tithiSu ' jaNNesu yajJeSu - nAgapUjAdiSu ' ussavesu ya ' utsaveSu can indrotsaveSu ca ' aMto va ' antarvA upAzrayasyAbhyantare vA, ' varhi , " 859 gAhaM ) svayaMgrAha ho - dAtA ne jise na diyA ho kintu apane hI hAtha se jo uThAkara le liyA gayA ho, (AhaDaM) Ahata ho - sva aura para ke grAma Adi se jo sAdhu ke nimitta lAyA gayA ho, ( maTTiolittaM ) mRtikopalipta ho jo AhAra kisI kuMbha Adi meM rakhakara miTTI se, gobara se tathA lAkha Adi se baMda kiyA huA ho aura dete samaya " usa miTTI Adi ko haTAkara bAhira kiyA gayA ho, (acchejjaM ceva ) acche ho - bhRtyAdikoM se chInakara dAtA jise sAdhu ke liye de rahA ho - jisa AhAra ke aneka svAmI ho parantu eka hI vyakti usako sAdhu ke liye de rahA ho, aisA AhAra bhI sAdhu ko lenA kalpatA nahIM hai| tathA (jaM taM ) jo vaha AhAra ( tihisu ) zaratpUrNimA Adi tithiyoM ke samaya meM ( jaNNesu) nAgapUjAdika yajJoM ke samaya meM aura For Private And Personal Use Only A hata 66 DIgho hoya paNa potAne 4 hAthe ne uThAyI sIdhI hoya, " AhaDa' hAya-sva ane pArake grAma AdimAMthI je sAdhune nimitte lAvavAmAM AbhyA hoya, 'maTTiobalittaM " mRttipalipta hoya - AhAra pAtra himAM mUkIne mATIthI, ge|mayathI tathA lAkha AdithI baMdha karela hoya ane ApatI vAte te bhATI mahine umeDI maDAra udeda hoya, "acchejjaM ceva " chedya hAya-nAkara AdikA pAsethI chInavIne dAtA je sAdhune mATe ApatA hoya je AhAranA mAlika aneka hAya paNa eka ja vyakti te sAdhune mATe ApI rahI hAya, evA AhAra paNa levAnuM sAdhune kalpatu nathI. tathA le te byAhAra" tihisu " zarada pUrNimA Ahi tithiyonA sabhaye tathA " jaNNesu' " jaMtaM " "
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 860 praznavyAkaraNasUtre vA' bahirvA upAzrayAd bahirvA 'samaNaTTayAe ' zramaNArthatayA = zramaNanimittamityarthaH, 'ThaviyaM ' sthApitaM 'hojja' bhavet , " hisA sAvajasaMpauttaM hiMsAsAvadyasaMprayuktam-hiMsayA paTkAyopamardanena sAvadhena=sadoSeNa karmaNA ca saMprayuktaM 'taMpi ya tadapi ca azanAdikaM parighettuM' parigrahItuM 'na kappaI na klpte||suu03|| kIdRzamazanAdi kalpate ? ityAha-' ahakerisayaM ' ityaadi| mUlam-aha kerisayaM puNo taM kappai ? jaM taM egArasapi. DavAyasuddhaM kiNNaNahaNaNa-payaNa-kayakAriyANumoyaNa--navakoDIhiM suparisuddhaM dasahi ya dosehiM vippamukaM uggama uppAyaNesaNAhiM suddhaM vavagayacuyacaviyacattadehaM ca phAsuyaM ca vavagayasaMjogamaNigAlaM vigayadhUmaM chaTANanimittaM chakkAya parirakkhaNa, haNi haNi phAsueNa bhikkheNa vaTTiyadhvaM / jaMpi ya samaNassa suvihiyassa rogAyake bahuppagArammi samupanne vAyAhiga -- pittasiMbhAirittakuviyatahasaMNivAe jAe taha udayappatte ujjalavala viulakakkhaDa pagADhadukkhe asubhakaDuya pharusacaMDaphalavivAgamahanmae jIviyaMtakaraNe savvasarIra paritAvaNakaraNe na kappai / tArise vi taha appaNo parassa ( ussavesu ) indrotsavoM ke samaya meM tathA ( aMto vA bahiM vA) upAzraya ke bhItara athavA upAyazraya se bAhira ( hojjasamaNaTTayAe ThaviyaM) mu. niyoM ke nimitta sthApita kara rakhA ho aisA vaha (hiMsAsAvajasaMpauttaM ) paTUkAyopamardanarUpa hiMsA se evaM sadoSa karma se saMprayukta azanAdi (na kappai taMpiya parighettu) vaha bhI AhAra sAdhu ko lenA nahIM kalpatA hai suu3|| liyorles yajJonA samaya bhane " ussavesu " -drotsavAne sabhaye tathA "aMto yA bahiMvA " yAyanI ma42 athavA pAzrayAnI. 172 " hojja samaNadvayAe ThaviyaM " bhuniyAne bhATe bhI bhUto DAyameva te " hiMsAsAbajjasaMpauttaM " 74ya 75mana35 DisAyI tathA so5 mathI yuta nA " na kappai taM piya parighettuM " te mADA2 57] sAdhune khe|| 465to nathI / sU. 3 // For Private And Personal Use Only
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 5 sU04 kalpanIyamazanAdinirUpaNam 861 va osahabhesajjabhattapANaM ca,taM pi sapiNAhakaya / jaM pi ya samaNassa suvihiyasta tu paDiggahadhArissa bhavai, bhAyaNa bhaMDovahi - uvamaraNa-pariggaho-pAyabaMdhaNa - pAyakelariyA pAyaTThavaNaM ca paDalAiM tiNi varayattANaM gocchAo tinni ya pacchAgA raoharaNacAlapaTTaka mukhaNaMtagamAdIyaM evaM pi ya saMjamassa uvavUhaNaTThayAe vAyAyavadaMsamasagasIyaparirakkhaNaTThayAe uvagaraNaM rAgadAsarahiyaM parivahiyavvaM saMjaeNa NiccaM paDilehaNapapphoDaNapamajaNAe aho ya rAo ya appamatteNaM hoi sayayaM nikkhiviyavvaM ca gihiyavaM ca bhAyaNabhaMDovahi uvakaraNaM // sU0 4 // TIkA-saMpati kIdRzamazanAdikaM kalpate ? ityAha-'aha kerisayaM ' ityaadi| 'aha' atheti prakaraNAntaradyotakaH, atha akalpanIyAhArakathanAnantara 'kerisayaM' kIdRzaM taM ' tat-azanAdikaM -- kappai' kalpate parigrahItum ? ityAha 'jaMtaM' yattat ' egArasapiMDavAyasuddhaM' ekAdazapiNDapAtazuddham , ekAdabhiH piNDapAtaiH = AcArAGgadvitIyazrutaskandhasthitapiNDaiSaNAnAmakaprathamAdhyayanasya vidhibhatipAdakairekAdazabhiruddezaiH tatroktavidhAnai rityarthaH zuddhaM tatroktadoSavarjitami___ aba sUtrakAra sAdhu ko kaisA azanAdi kalpatA hai ? so kahate haiM-'aha kerisayaM' ityAdi / TIkArtha - (aha) pUrvokta AhAra akalpanIya hai to (kerisayaM ) kisa prakAra kA AhAra sAdhu ko ( kappai ) kalpatA hai isa para kahate haiM (egArasapiMDavAyasuddhaM jaM taM ) jo azana gyAraha piNDapAtoM se zuddha ho-arthAt AcArAGga ke dvitIya zrutaskaMdha ke piNDaiSaNA nAmaka prathama adhyayana meM vidhipratipAdaka jo gyAraha uddeza haiM una se jo AhAra ve sAdhune vA manazanA che te sUtrA249 cha-"aha ke risayaMtyA TI -" aha" pUrvarita bhADA2 apanIya che to " kerisaya " yA 42ne| mADA2 sAdhune "kappai" 46 cha ? to te viSe sUtra 4 cha hai" egorasapiMDavAyasuddha jaM taM" mADA2 maNiyAra piyAtIthI zuddha DAya eTale ke AcArAMganA dvitIya zrutaskaMdhanA piDavaNA nAmanA pahelA adhyamanamAM vidhi pratipAdaka je agiyAra uddeza che temanA vaDe je AhAra zuddha For Private And Personal Use Only
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 862 praznavyAkaraNasUtre , tyarthaH yattattathA, tathA = kigaNa haNaNapayaNakayakA riyANumoyaNAnavakoDIhiM ' krayaNa hananapacanakRtakAritAnumodananavakoTibhiH, tatra - krayaNaM mUlyena grahaNam, hananaM = prANaviyojanam, pacanam - agninA, eSAM yAni kRtakAritAnumodanAni svayaM karaNaM pareNa kAraNaM kurvato'numodanam, tAnyeva navakoTathaH = navavibhAgAstAbhiH ' suparisuddhaM ' suparizuddhaM nirdoSam, tathA-' dasahiM ya dosehiM ' dazabhiva doSaiH zaGkitAdibhiH, 'viSamukkaM' viSamukta = rahitam, tathA 'umgama - uppAyaNeruNAhiM ' udmotpAdanaiSaNAbhiH tatra - udgamaH - AdhA karmAdiH - SoDazavidhaH, utpAdanA=yAcyAzuddha ho, una uddezoM meM jo AhAra ke doSa kahe gaye haiM unase varjita ho, tathA ( kiNaNa-haNaNapayaNakaya-kAriyANumoyaNa-nava koDIhiM suparisuddha) jo AhAra krayaNa; hanana aura pacana, kI kRta, kArita aura anumodanarUpa navakoTiyoM se parizuddha ho, arthAt jo AhAra svayaM mUlya dekara na kharIda gayA ho, dUsaroM se mUlya dekara na kharIdavAyA gayA ho aura na usakI anumodanA kI gaI ho, 3 isI prakAra jisa AhAra ke nimitta hanana - prANiyoM ke prANoM kA viyojana svayaM na kiyA ho, dUsaroM se na karAyA ho aura na isakI anumodanA kI gai ho 6, isI taraha jo AhAra agni se svayaM na pakAyA gayA ho, dUsaroM se na pakavAyA gayA ho aura na isakI anumodanA kI gaI ho 9, ina nava koTiyoM se nirdoSa ho, tathA (dasahi dosehiM vimukkaM ) zaMkita Adi daza doSoM se jo rahita ho, tathA - ( uggama-upAyaNesaNAhiM suddhaM ) AdhAkarma Adi solaha prakAra ke uddama doSoM se dhAtryAdi solaha prakAra ke (4 hAya, te uddezamAM AhAranAM je doSo batAvyA che temanAthI rahita hoya, tathA kiNaNa- haNaNapayaNa-kayakA riyANu moyaNanava koDIhiM suparisuddha ne AhAra yaNu, hanana ane pacananI kRta, kArita ane anumedakarUpa nava prakAre parizuddha hoya, eTale ke je AhAra jAte kImata ApIne kharIdyo na hoya, bIjAe mAraphata mUlya ApIne kharIda karAvAyo na hAya, ane tenI anumedanA paNa na karAI hAya, e ja pramANe je AhArane nimitte hanana-prANIonA prANAnI hatyA pAte na karI hAya, bIjAnI pAse karAvI na hAya, ane tenI amedanA paNa na karAi hoya, e ja pramANe je AhAra agni vaDe pote rAMdhyuMA na hAya, khIjA pAse rdhAgye na hoya ane tenI anumedanA paNa na karAi hAya, e nava prakAre je AhAra nirdoSa heAya, tathA dasahiM dosei viSamukkaM " zakti mAhi isa doSothI ne rahita hoya, tathA (4 umAma-utpAkSaNesaNAhiM suddha' " vyAdhArma Adi soNa prAznA ugama doSArthI, dhAnyAhi 88 For Private And Personal Use Only ""
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a05 sU04 kalpanIyamazanAdinirUpaNam 863 diSoDazavidhA, eSaNA = dazavidhA, eSAmitaretarayogadvandva : tAbhiH, ' suddhaM ' zuddham, tathA - 'vavagayacuyacaviyacatta dehaM ca ' vyapagatacyutacyAvityaktadehaM ca tatra - vyapagatam = oghatazcetanA paryAvAdacetanatatvaM prAptam, cyutam = jIvanAdikriyAbhyo vinirgatam, cyAvitam = cetanAparyAyebhyo pRthakkAritam, tathA tyaktadeham= tyaktaH = parityakto jIvena deho yasya tat jIMvasambandharahitamityarthaH, eSAM samAhAra dvandvaH, tad, uktArthe spaSTayati- ' phAsUyaM ca ' prAsukaM ca pragatA asavaH prANA yasmAttattathoktam, tathA ' vavagayasaMjogaM' vyapagata-saMyogam-saMyojanAdoSavarji tam, 'agiMgAlaM ' anaGgAram aGgAradoSavarjitam tathA-' vigayadhUmaM vigata utpAdana doSoM se, tathA dazavidha eSaNA doSoM se jo zuddha ho, tathA( bavagaya cuyacaviyacantadehaM ca ) jo AhAra vyapagata ho, cyuta ho, cyAvita ho aura vyakta deha ho, arthAt vyapagata- sAmAnyarUpa meM jo cetanA paryAya se rahita hokara acetanatva avasthA ko prApta huA hosacitta na ho kintu acitta ho, cyuna jIvanAdi kriyAoM se jo sarvathA rahita ho, cyAvita-bhRtyAdi dvArA cetanA paryAyoM se pRthaka karAyA gayA ho aura vyakta deha-jIva ke sambaMdha se vihIna ho| isI bAta ko sUtrakAra spaSTa karate haiM - ( phAluyaM ) jisa AhAra ko sAdhu apane upayoga meM leve vaha prAmuka honA cAhiye / prAsuka meM " " rahita artha kA bodhaka hai, asu prANa kA vAcaka hai arthAta jo AhAra prANoM se-jIvoM se rahita hotA hai vaha prAsuka hai / tathA ( vavagayasaMjogaM ) saMyojanAdoSa se vaha AhAra rahita honA caahiye| (aniMgAla) aMgAra pra "C 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sALa prakAranA utpAdana doSothI, tathA daza prakAranA eSaNA dveSathI je zuddha hoya, tathA vavagayacuya - caviyacattadeha ca " ne AhAra vyayagata hoya, bhyuta hAya, cyAvita hAya, ane tyakta deha hAya, vyapagata eTale sAmAnya rIte je cetanA paryAyathI rahita thaine acetanatva avasthA pAmyA hAya-citta na hAya, zruta eTale jIvanAdi kriyAethI sarvathA rahita hAya tevA, cyAti eTale nAkara Adi dvArA caitanA poMyAthI alaga karAvela hoya, tyakta dehajIvanA saMbaMdhathI rahita hAya, evA AhAra sAdhue levA joie. e ja vAtane sUtrAra spaSTa ure che " phAsUyaM " ? AhAra sAdhu potAnA upayo gamAM se te Asu hovo lebhe prasubhAM " pra" rahita arthano moghau che, 66 ? bhAhAra prazothI - kothI rahita asu " ANunI mogha che, bheTakhe hAya che te prAsuka AhAra kahevAya ghoSathI te bhADAra rahita hovo le me. che. ' For Private And Personal Use Only 22 tathA aarya saMjoya " saMyojanA " aNigAlaM " saMgAra hoSathI rahita
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre dhUma-dhUmadopavarjitam , etAdRzam azanAdikaM grahItuM kalpate / sAdhubhiH-kathaM varti 1.vyam ? ityAha-'chaTThANanimitta' SaTsthAnanimittam-phTsthAnAni-AhArakAraNasya SaTakAraNAni, teSAM nimitta-SaTkAraNArthamityarthaH / paTkAraNAni-vedanaM =kSuvedanaM vaiyAvRtya-zuzrUSA, IryA=gamanam , saMyamarakSA, prANadhAraNa, dharmacintanaM ca uktaJca " veyaNa veyAvacce, iriyaTTAe ya saMnamahAe / taha pANavattiyAe, chaTuM puNa dhammaciMtAe // " // iti // tathA-'chakkAyaparirakakhaNaTaM paTkAyaparirakSaNArtham , ' haNi haNi ' ahanyahani-pratidinam ' phAsueNa' prAsukena 'bhikkheNa ' bhaikSeNa sAmudAnikabhikSayA, 'vaTTiyavvaM ' vartitavyam , prANadhAraNaM krtvymityrthH| tathA-' jaMpi ya' yadapi doSoM se rahita honA cAhiye aura:(vigayadhUma ) dhUmadoSa se bhI rahita honA cAhiye / tabhI jAkara vaha sAdhuoM ke liye kalpita ho sakatA hai| (chaTThANanimittaM ) chaha kAraNoM se sAdhu AhAra grahaNa karate haiM-ve chaha sthAnarUpa kAraNa yaha haiM-kSudhAvedanA 1, vaiyAvRtya 2, IryA -gamana 3, saMyamarakSA 4, prANadhAraNA 5, aura dharmacintana 6 / kahA bhI hai " veyaNa 1, veyAvacce 2, iriyaTTAe 3 ya saMjamaTTAe 4 / taha pANaMvattiyAe 5, chaTuM puNadhammaciMtAe 6 // 1 // " tathA ( chakkAyaparirakkha ga9) AhAragrahaNa karane se chAtra jIvoM kI rakSA hotI hai / isaliye sAdhu ko (haNihaNi ) pratidina ( kAnueNa bhikkheNa ) prAmuka bhikSA se (bahiyavaM) prANadhAraNa karanA cAhiye-arthAt DApo na bhane " vigayadhUmaM" dhUma hopathI 2Dita DAyo naye. tyAre te sAdhubhAne 48 tev| mane cha. " chadANanimitta" 7 2NAthI sAdhu AhAra grahaNa kare che te cha sthAnarUpa kAraNa A pramANe che-(1) kSudhA vedanA (2) yAvRtya, (3) 4A-mana, (4) sayama 2kSA (5) prAdhA2zu mane (6) dharma cintana karyuM paNa che - " veyaNa 1 veyAvacce 2 iriyaTThAe 3 ya saMjamaTThAe 4 / taha pANavattiyAe 5, chaTuM puNadhammaciMtAe 6 // 1 // " tathA " chakkAyaparirakkhaNaTrAe " yAhAra DA 42vAthI 74Ayana vonI 54 21. thAya che. tethI sAdhune " haNi haNi " pratihina " phAsueNa bhikkheNa " prAsu nikSAthI " vaTTiyavvaM " prAdhA29 42vo ne meTale te pUrita cha sthAnarUpa kAraNone dhyAnamAM laIne chakAyanA jInI rakSA karatA thakA For Private And Personal Use Only
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suvarzinI TIkA a05 sU04 kalpanIyamazanAdinirUpaNam ca auSadhAdi tadapi saMnidhIkRtaM na kalpate ityevamanvayaH kartavyaH, kasya na kalpate? ityAha- samaNamsa 'zramaNasya-sAdhoH, kIdRzasya tu zramaNasya na kalpate ityAha - muvihiyassa u' suvihitasya tu = zobhanAnuSThAnasampannasya, kasmin sati ? ityAha-bahupagArammi' bahuprakAre anekaprakAre rogAyake' rogAtaGke rogo jvarAdiH, AtaGkaH = sadyoghAtIhRdayazUlAdiH, anayoH karmadhArayaH, tasmin samuppanne ' samutpanne, rogAtaGkAnAM bahuprakAratvameva spaSTayati-voyAhiMgapittasiMbhAirittakuviyatahasaMNivAe' vAtAdhikya pittazleSmAtiriktakupitatathAsannipAte tatra-vAtadhikyaM dhAtasyAdhikyaM prAcuryam , tathA-pittazleSmAtirikta-pittazle. pmaNoratirekaH Adhikya, tat kupitam-kopAvasthA prAptam-kupitavAtapittakaphAnAmAdhikyamityarthaH, tatheti tathAbhUtaH etatritayarUpaH saMnipAtastasmin , jAte= samutpanne sati ' taha ' tathA-' udayapatte ' udayaprApte-udayAvasthAM prApte sati, ina pUrvokta chaha sthAnakhya kAraNoM ke dhyAna se SaTkAyake jIvoM kI rakSA karate hue sAdhu ko bhikSA vRtti karanA cAhiye / tathA-(jaMpi ya ) jo auSadha Adi haiM unakA bhI saMnidhi-saMgraha nahIM karanA cAhiye so kahate haiM-( samaNassa suvihiyassa ) suvihita zramaNa ke (bahuppagArammi rogAyake samuppanne ) bahuta prakAra ke rogAtaMga utpanna hone para, jaise( vAyAhiyapittasiMbhAirittakuviyata hasaMNivAe ) kupitavAta kI adhiH katA, kuSitapitta aura kupinakapha kI adhikatA ho tathA ina doSoM se anya use saMnnipAta bhI (jAra ) ho ga ga ho, tathA aisA duHkha ki jo ( ujjalabalaviula kakkhaDa pagADhadukkhe ) ujjvala-sukha ke lezase varjita ho, bala-balavAn mahAkaSTakAraka ho, vipula-AtmA ke pratipradeza meM nadI vega kI taraha pravarddhamAna ho karkaza-kaThora ho aura pragADhapratikSaNa asamAdhijanaka ho ( taha ) tathA aise rogAtaMka (udayapatte ) sAdhu likSAvRtti 42vI . tathA " jaMpiya" mau55 mA mAya che tene paNa saMgraha na karavuM joIe te bAbatamAM sUtrakAra kahe che ke"smnnss subihiyassa" suvihita zramAne "bahuppagArammi rogAyaMke samuppanne" bhane prA2nA zo! utpanna thatai, Rai "vAyAhiyapittasiMbhAirittakubiyatahasaMNivAe " yuSita vAyunI madhiratA, jupita pitta bhane supita 45nI mapitA DAya tathA se hoSAthI: tene sannipAta 59 " jAe " 14 gaye! DAya, tathA me duH5 re " ujjalabalavi ulakAkhaDapagADhadukkhe" Gorat. vala-leza paNa sukha vinAnuM hoya, atizaya kaSTakAraka hoya, vipula-AtmAnAM prati pradezamAM nadInA veganI jema vadhatuM jatuM hoya, karkaza-kaThera hoya ane prada-pratikSa asamAthi na DAya " taha " tathA sevA // " uda pra 109 For Private And Personal Use Only
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasne kasmin ? ityAha-'ujjalabalaviulakakkhaDapagADhadukkhe' ujjvalabalavipulakarkazapragADhaduHkhe, tatra-ujjvalaM-sukhalezavarjitam , ghalaMbalavat-mahAkaSTajanakam vipulam Atmapratipadeze nadIvegavatpravarddhamAnam , karkazaM = kaThoram , duHsahyatvAt , pragADhaM-prakRSTaM pratikSaNamasamAdhijanakatvAt yadukhaM tasmin , kathambhUte duHkhe ? 'asubhakaDayapharusacaMDaphalavivAge' azubhakaTukaparuSacaNDaphalavipAke, azubhaH= azubharUpaH, kaTukanimbarasa ivAniSTaH, paruSaH paruSasparzadravyamivAniSTaH, tathAcaNDo dAruNo yaH phalavipAkastAdRze, punaH- mahabhaye ' mahAbhaye = mahadbhaya yasmAttasmin , mahAbhayajanake ityarthaH, punaH-'jIviyaMtakaraNe : jIvitAntakaraNe jIvitasya-jIvanasya antakaraNaM nAzo yasmAttasmin , prANanAzasamarthe ityarthaH, punaH kIdRze ? ' savyasarIraparitAvaNakaraNe' sarvazarIraparitApanakaraNe-aGgapratyaGgasantApajanake, ' taha' tathA 'tArisevi' tAdRze'pi yAdRzaH soDhuM na zakyate tAdRze'pi rogAtaGkAdau ' appaNo parassa va ' AtmanaH parasya vA nimittaM yadapi 'osahabhesajjabhattapANaM :' auSadhabhaiSajyabhaktapAnam / taM pi ya' tadapi ca udaya prApta ho rahe ho ( asubhakaDuyapharusacaMDaphalavivAge ) ki jisakA phalarUpavipAka azubharUpa hI ho, nimbarasa ke jaisA kaTuka aniSTa ho, parusa-paruSa sparza dravya kI taraha jo arucikAraka ho, aura caMDa-dAruNa ho tathA ( mahabhaye ) mahAbhayaMkara ho ( jIviyaMtakare ) jisameM jIvana ke nAza hone kI bhI saMbhAvanA ho rahI ho, (savyasarIraparitAvaNakare ) aMga, pratyaMga meM jisake kAraNa asahya saMtApa baDha rahA ho ( taha tArise vi ) aise pUrvokta prakAra ke rogAtakoM ke samaya meM bhI (aNaNoparassava) cAhe ye rogAtaMka apane liye ho rahe hoM cAhe dusare sAdhu ke liye ho rahe hoM usa samaya apane aura para ke nimitta jo ( osahabhesajjabhattapANaM) auSadha, bhaiSajya evaM bhaktapAna ho ( taMpi ya ) vaha bhI usa yapatte" udhya bhyA rAya ' asubhakaDuyapharusacaMDaphalavivAge" nA 50rUpa vipAka azubha rUpa ja heya, lIMbu je kaTuka aniSTa hoya, paruSa-kaThera * sparzadravyanA je je aruci kAraka hoya, ane caMDa-dAruNa hoya tathA " mahabhaye" ati maya 42 hAya, "jIviyaMtakare" bhAvananA mata mA. pAnI 555 ||4yt! DAya " sabvasarIra-paritAvaNakare" 25, pratyAgamA dene 41295 asahya sA5 yata to DAya " taha tArise vi" sa te gAta pitAne mATe thatAM hoya ke bhale bIjA sAdhune mATe thaI rahyA hoya, te samaye potA. manyane nimitta re " osahabhesajjabhattapANaM " auSadha, lepanya bhane matapAna DAya " taMpiya" te 54 te paripaDa vi2ta sAdhune " saMnihikaya" For Private And Personal Use Only
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 6 sudarzinI TIkA a5 sU04 kalpanIyamazanAdinirUpaNam 867 " saMNihika ' saMnidhIkRtaM ' na kappai ' na kalpate-parigrahaviratatvAttasya / atha yatkalpate tadAha - ' jaMpi ya ' yadapi ca kiJcit ' samaNassa ' zramaNasya ' suvihiyassa tu 'suvihitasya zobhanAcAravatastu, 'paDiggahadhArissa' patadgrahadhAriNaH = pAtradhArakasya ' bhAyaNabhaM Dovahi upakaraNaM paDiggaho ' bhAjana bhANDopadhyupakaraNapatadgrahaH, tatra-bhAjanam-undakam bhANDaM = jalapAtram, upadhiHvastrAdiH, tadrUpaM yat upakaraNam = sAmagrI, tathA 'paDiggaho ' patadagrahaH = bhojanapAtraM ' bhavai bhavati / tathA-' pAyabaMdhaNapAya kesariyA pAyavaNaM ca pAtrabandhanapAtra ke sarikApAtrasthApanaM ca tatra - pAtra bandhanaM = ' jholI ' iti bhASA prasiddham, pAtrakesarikA = pAtra mArjikA, pAtrasthApanaM yatra vakhakhaNDe pAtraM sthApyate tat eSAM samAhAra dvandvaH, ' tiSNi ya' trINi ca ' paDalAI ' paTalAni uparyuparipAtrarakSaNasamaye pAtraparirakSaNArthaM pAtrAbhyantararakSaNIyAni vanakhaNDAni tathA ' rattayANaM' rajastrANaM= , ' Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir parigraha virata sAdhu ko ( saMnihikathaM ) saMgraha ke rUpa meM apane pAsa rakhanA ( na kappar3a ) nahIM kalpatA hai / usa parigrahavirata sAdhu ke liye apane pAsa kyA 2 vastue~ rakhanA kalpatA hai ? so sUtrakAra unheM batAte haiM- (samaNassa suvihiyassa u paDiggahadhArissa) pAtradhArI usa suvihita zobhanAcArasaMpannazramaNa - sAdhuke pAsa ( jaMpi ya ) jo bhI ( bhAyabhaMDovahi ubagaraNapaDiggaho bhavai ) bhAjanaundaka, bhAMDa - jalapAtra, upadhi-vastrAdirUpa upakaraNa, tathA patadgraha bhojana pAtra haiM ye, tathA( pAyabaMdhaNapAya kesariyA pAyavaNaM ca ) pAtrabaMdhana - jholI, pAtrakesarikA - pAtra pramArjikA, pAtrasthApanavastra, tathA ( tiNiya paDalAI ) tInapaTala - Upara Upara pAtroM ko rakhane ke samaya una pAtroM kI rakSA ke liye pAtroM ke bhItara rakhe hue tIna vastra khaMDa, (rayattANaM ) jalapAtra Dhakane sa'grahanA rUpamAM peAtAnI pAse rAkhavA na kappai " yA nathI. te parizra virata sAdhune mATe peAtAnI pAse kayI kI cIjo rAkhavI kalpe che ? te te sUtrAra uDe che - " samaNAsa suvihiyassa u paDigahadhArissa " pAtradhArI te suviddhita sahAyArayukta sAdhunI pAse "jaMpiya" ke cha " bhAyaNaM bhaMDovahi uagaraNapaDiggaho bhavai lAgna-un84, lAMDa-bhaNapAtra upadhi-vastrAhiya u5425, tathA yatazraDu-lobhana pAtra hoya te tathA " pAyabaMdhaNa pAyakesariyA pAyaTTavaNaM ca " pAtraNa dhana-oNI, pAtrasarija yAtra amanio, pAtrasthApana vastra tathA '" tiNNayapaDalAi " trapaTasa-pAtrAne thoDa jIlanI upara bhUmvAne vamate te pAtronI rakSAne mATe pAtronI bacce rAjeza RNu vastra, "syattANaM " 66 "" For Private And Personal Use Only
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 868 praznavyAkaraNasUtre jalAdipAtrAcchAdanavastrakhaNDam , ' gocchao ' gocchakAmamAjikA, tathA-'tinni ya pacchagA ' trayazca pacchAdakAH, 'cAdara ' prasiddhAH, tatra-dvau sUtranirmitI, eka UrNanirmitaH, tathA-'raoharaNacolapaTTakamuhaNaMtakamAIyaM ' rajoharaNacolapaTTakamukhAnantakAdikam , tatra-rajoharaNaM prasiddham , colapaTTakaM paridhAnavastram , mukhAnantakaM sadorakamukhavatrikA, etAnyAdau yasya tattathA, 'eyapi ya etadapi ca 'ukgaraNaM' upakaraNam 'saMjamassa ' saMyamasya-sAvadyayogaviratilakSaNasaptadazavidhasya ' uvavRhahaNaTTayAe ' upadaNArthatAyai, vRddhayarthamityarthaH, atra svArthe tlprtyyH| tathA'vAyAyavadaMsamasagasIyaparirakkhaNaTThayAe' vAtAtapadaMzamazakazItaparirakSaNArthatAyai, tatra bAtAtapAdi saMrakSaNArtha, rAgadosarahiyaM rAgadveSarahitaM yathA bhavati tathA NiccaM' nityaM 'parivahiyadhvaM ' parivoDhavyam paridhartavyaM, 'saMjaeNaM' sNyten| 'paDilehaNapaSphoDaNapamajjaNAe' pratilekhanaprasphoTanamamArjanAyAm , tatra-pratilekhanaM= kA vastra, ( gocchao ) gocchaka-pramArjikA, tathA (tiNNi ya pacchAgA) tIna pracchAdaka-cAdara ( inameM 2 mUtake cAdara aura 1 UnakA kaMvala rahatA hai ) ( raoharaNacolapaTTaga-muhaNaMtagamAIyaM ) rajoharaNa, colapaTTaka, mukhAnantaka,-sadorakamukhabastrikA Adi ye upakaraNa rahate haiM so (eyaMpi ya ) ye upakaraNa bhI ( saMjamassa uvahaNaTTayAe ) usa sAdhu ke satraha prakAra ke saMyama kI rakSA ke nimitta evaM vRddhike nimitta hI hote haiM tathA- ( vAyAyavadaMsamasagasIyaparirakvaNaTTayAe ) cAta, Atapa -dhUpa daMzamazaka, aura zIta se rakSA karane ke liye hai / isaliye (saMjaeNaM ) saMyata ko ( rAgadosarahiyaM ) rAgadveSa se vihIna hokara (Nicca) sarvadA ye dharmoMpakaraNa (parivahiyavvaM ) dhAraga karanA cAhiye arthAt apane pAsa rakhanA cAhiye / aura inako (paDilehaNapaphoDaNapamajja pAtra disqAnu para, " gocchao" 274-pramANa tathA "tiNNI ya pacchAgA" trANa prA44-yA42 ( te me suut| bhane se jananI bhara hAya ). raoharaNa-colapaTTaga-muhaNaM-tagamAIyaM // 29261, yosapa bhubhaannt-haa2| saDitanI bhuupattI, mA7i5326 / 29 cha, quit " eyaMpiya" te 54295 5 " saMjamassa uvavrahaNayAe" te sAdhunA satta2 54|2naa saya. bhanI 2kSAne bhATa mane vRddhine bhATe 4 saya cha tathA "vAyAyavadasamasaga sIyaparirakSaNadrayAe" pAta, tI, 2 mA bhane zItathA 2695 42vAne mATe che. tethI " saMjaeNaM " saMyatane " rAgadosarahiya" rAgadveSathI 2Dita ne "NiccaM " sahA te dhapa " parivahiyabba" yA 42vAM sa, sarapotAnI pAse rAvaNa, bhane tebhanI "paDilehaNa For Private And Personal Use Only
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzanI TIkA a0 5 sU0 4 kalpanIyamazanAdinirUpaNam 869 pratyupekSaNam = cakSurA nirIkSaNamityarthaH, prasphoTanam=yatanApUrvakamAsphAlanam AbhyAM sahitA yA pramArjanA tasyAM kRtAyAM satyAm ' sayayaM ' satataM ' aho ya rAo ya ' ahni ca rAtrau ca, 'mAyaNamaMDovahi uvagaraNaM ' bhAjanabhANDopadhyupakaraNam, 'appamatteNa ' apramattena mamAdayarjitena saMyatena nikkhiviyanvaM' nikSeptavyaM yatanayA sthApayitavyaM ca ' givhiyanvaM ca ' yatanayA grahItavyaM ca ' hoi' bhavati / epAcaturthasamityArAdhanA vijJeyA // sU0 4 // 6 0 NAe ) pratilekhanAcakSu dvArA acchI taraha avalokana kriyA aura prasphoTana - patanA pUrvaka jhaTakAranA rUpa kiyA tathA pramArjanA kara lene para ( aho ya rAo ya ) dina meM tathA rAtri meM jaba kabhI rakhane aura lene kAma paDe to ina ( bhAyaNabhaMDovahiuvagaraNaM) bhAjana, bhAMDa aura vastrAdirUpa upadhi ko (appasaroNa) apramatta hokara sAdhu ko (sayayaM) nitya (farasi) yatanAse dharanA cAhiye aura (giNDiyanvaM ca hoi) yatanA se uThAnA cAhiye / bhAvArtha - isa sUtra dvArA sUtrakAra ne kaisA AhAra muni ko lenA cAhiye aura kyA 2 sAmagrI apane pAsa rakhanA cAhiye - yaha saba prakaTa kiyA hai| AcorAGga ke dvitIya zrutaskaMdha meM jo piNDaivaNA nAmakA prathama adhyayana hai usameM gyAraha uddezoM meM AhAra ke jo doSa pratipAdita kiye gaye haiM una doSoM se jo AhAra varjita ho, krayaNa Adi kI kRta Adi rUpa naukoTiyoM se jo zuddha ho, uGgama, utpAdanA aura eSaNA se jo zuddha ho, vyapagata Adi vizeSaNoM vAlA ho; prAsuka ho, saMyojanAdoSa 66 paphoDaNapamajjaNAe" pratisenA:- mAM baDe sArI rIte yavaseouna bhane prasphoTana-yatanApUrNAMka jhaTakAravArUpa kriyA tathA pramArjana karyAM pachI " ahoya rAoya " hivase rAtre nyAre pazu sevA ke bhUvAnI 432 paDe tyAre te bhAyaNamaMDovahigaraNaM bhAjana, bhAMDa ane vastrAdirUpa upadhdhine maNa " apramatta thardha ne sAdhuye " sayaya " sahA " nikkhiyavva' "" ytnaapUrvaka mUkavA joie ane " giyivvaM ca hoi " yatanApUrvI uThAyavA lAye 66 "" appa For Private And Personal Use Only bhAvA --A sUtra dvArA sUtrakAre kevA AhAra munie leve! joie ane kayI kayI sAmagrI potAnI pAse rAkhavI joIe te badhuM batAvyuM che. AcArAMganA bIjA zrutaskaMdhamAM je piMDaiSaNA nAmanuM paheluM adhyayana che tenA agiyAra uddezomAM AhAranA je doSonuM pratipAdana karavAmAM AvyuM che te DhoSothI je AhAra rahita hoya, krayaNa AdinA kRta dvirUpa nava prakAre je zuddha hAya, uddagama, utpAtanA ane eSaNAthI je zuddha hAya, vyapagata Adi vizeSaNA vALA hoya, prAsuka hAya, saceAjanA doSa vinAnA hoya, agAra
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 3 %3D% D - - - 870 praznavyAkaraNasUtre se hIna ho, aMgAra aura dhUma doSa se vigata ho aisA hI AhAra muni ko kSudhA vedanA Adi chaha kAraNoM ke nimitta ko lekara chahakAya ke jIvoM kI rakSA ke abhiprAya se lenA cAhiye / tathA isa parigraha virata sAdhu ke liye kabhI bhI cAhe kisI bhI prakAra kA kaisA hI rogAtaMka udaya meM A rahA ho apane nimitta evaM para ke nimitta auSadhi Adi kA saMgraha nahIM karanA cAhiye / muni ke liye Agama meM jina 2 dharmo. pakaraNoM ko rakhane kA vidhAna hai-ve 2 dharmopakaraNa use zIta Atapa Adi janya bAdhA ko nivRtti ke liye aura sAvadyayogaviratirUpa satraha prakAra ke saMyama kI rakSA karane ke liye vinA kisI rAgadveSapariNati ke apane pAsa rakhanA cAhiye / unakI pratidinayatanA pUrvaka pramArjanA Adi karake dina yA rAtri meM unheM yatanApUrvaka dharano aura uThAnA cAhiye / sUtra meM jo " vavagayacuya caviyacattadehaM " yaha pada AyA hai usakA zabdArtha isa prakAra hai-sAmAnyarUpa meM jo AhAra cetana paryAya se rahita hokara acetana bana jAtA hai / vaha vyapagata kahalAtA hai| vizeSa rUpa meM jIvana Adi kriyA se jo vinirgata hotA hai vaha cyuta kahalAtA hai| cetanA paryAya se jo bhRtyAdi dvArA rahita karAyA jAtA hai vaha cyAvita kahA jAtA hai / evaM jo jIvoM ke saMbaMdha se rahita hotA hai vaha ane dhUma deSathI rahita hoya, evo ja AhAra munie sudhAvedanA Adi che. kAraNene nimitte chakAyanA jIvonI rakSAnA abhiprAyathI levo joie. tathA e parigraha virata sAdhue game te prakArane gAtakane udaya thayo hoya te paNa pitAne mATe ke anyane mATe kadI paS auSadhi Adine saMgraha karo joIe nahIM. munine mATe je je upakaraNa rAkhavAnuM AgamamAM vidhAna che, te te upakaraNa teNe zIta, taDake AdithI naDatI muzkelIothI bacavA mATe ane sAvadyAga viratirUpa sattara prakAranA saMyamanI rakSAne mATe kaI rAgadveSa pariNati vinA pitAnI pAse rAkhavAM joIe. tenI dararoja yatanApUrvaka pramArjanA Adi karIne rAtre ke divase temane yatanA pUrvaka mUkavA tathA levA joIe. sUtramAM 2 "vavagayacuyacaviyacattadeha" 24 // 54 pAye chetena! ma mA prabhA thAya che sAmAnya rIte je AhAra cetana paryAyathI rahita thaIne acetana banI jAya che tene pagata AhAra kahe che. vizeSa rUpe jIvana Adi kriyAthI je vinigata thAya che te yuta ahAra kahevAya che. mRtyAdi dvArA je cetanA paryAvathI rahiya thAya che te vyAvita kahevAya che. ane je jIvonA saMbaMdhathI For Private And Personal Use Only
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA ma05 sU05 saMyatAcArapAlakasya sthitinirUpaNam 71 mUlam-evaM se saMjae vimutte nissaMgo nippariggaharuI nimmame nissiNehabaMdhaNe savvapAvavirae vAsIcaMdaNasamANakappe samatiNamaNimuttaleTukaMcaNasame same ya mANAvamANaNAe samiyarae samiyarAgadose samie samiisu sammadiTThI same ya je savvapANabhUesu se hu samaNe suyadhArae ujjue saMjae susAhu saraNaM savvabhUyANaM savvajagavacchale saJcabhAsae saMsArate Thieya saMsArasamucchinne sayayaM saraNANa pArae pArae ya samvesiM saMbhayANaM pavayaNamayAhiM aTThahiM aThakammagaMThI vimoyage aTTamayamahaNe sasamayakusale ya bhavai, suhaduhanivvisese abhitara vAhirammi sayA tavovahANammi ya suTujjue khate daMte ya hiyanirae iriyAsamie bhAsAsamie esaNAsamie AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamie uccArapAsavaNakhela-jallasiMghANapariTrAvaNAsalie maNagutte vaigutte kAyagutte guttidie guttavaMbhayArI cAI lajjudhaNNo tavassI khaMtIkhame jiiMdie sohie aNiyANe avahilesse amame akiMcaNe chinnagaMthe niruvaleve suvimalavarakasabhAyaNaM ceva mukkatoe saMkhe viva niraMjaNe vigayarAgadosamohe kummoiva iMdiyasugutte, accakaNagaM va jAyarUve, pukkharapattaM va niruva tyakta kahA jAtA hai / isa taraha isa sUtra dvArA cauthI samiti kI ArAdhanA prakaTa kI gaI hai aisA jAnanA cAhiye / sU-4 // rahita thAya che te tyakata AhAra kahevAya che, A rIte A sUtra dvArA cethI samitinI ArAdhanA pragaTa karavAmAM AvI che tema samajavuM joIe . sU. 4. For Private And Personal Use Only
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 872 praznavyAkaraNasUtre leve, caMdo iva somayAe sUrovva disateye, acale jahamaMdare girivare, akkhobho sAgarevva thimiya puDhavI viya savva - phAsavisa tavasAvi ya bhAsarAsicchanneva jAyatee jali - yahuyAsaNo viva teyasA jalaMte gosIsacaMdaNaM piva sIyale sugaMdhIya harao viva, samiyabhAve ugdhosiyasunimmalaM AyaMsamaMDalatalaM va pAgaDabhAveNa suddhabhAve, soMDIro kuMjaro va, vasabho va jAyathAme, sIhova jahA migAhive hoi duppa - dharise, sArayasalilaM va suddhahiyae bhAraMDe ceva appamatte khaggavisANaM egajAe khANU va uDDhakAe suSNAgArevva appaDikamme suSNAgArAvaNassaMto nivAyasaraNappaivajjhAmaNamiva niSpakaMpe jahA khurocetra egadhAre jahA ahIceva egadiTThI AgAsaM caiva nirAlaMbe vihage viva savao vipyamukke kayaparanilae jahA ceva urae, appaDivaddho anilovva, jIvovva apasihayagaI, gAme gAme ya egarAyaM nagare nagare paMcarAyaM dUijjate ya jitiMdie jiyaparimuhe ya nibhae viU sacitAcittamIsa ehiM davvehiM virAgayaMgae saMcayao virae mutte lahuge niravakakhe jIviyamaraNAsaviSpamukke nissaMdhaM nivvaNaM caritaM dhIre kAraNa phAsayaMte sayayaM ajjhappajjhANajutte nihue ege carejja dhammaM // sU0 5 // ' evaM ' ityAdi - Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir TIkA- ' evaM ' evam = uktaprakAreNa sAdhudharmanirataH ' se saMjae ' sa saMyataH saMyamI ' vimutte ' vimuktaH saMgrahakaraNAd vimuktaH ' nissaMgo ' niHsaGgaH = For Private And Personal Use Only
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkAa05 sU05 saMyatAcArapAlakasya sthitinirUpaNam 873 AsaktivajitaH / nippariggaharuI ' niSparigraharuciH-parigraharucirahita ityarthaH, 'nimmame' nirmamaH mamatvabhAvavarjitaH 'nissinehabaMdhaNe' niHsnehabandhanaH= nirgataM snehabandhanaM yasmAtsaH-snehabandhanarahita ityarthaH, ' savvapAvavirae' sarvapApavirataH-kAyikavAcikamAnasikasarvavidhapApavarjita ityarthaH, tathA-' vAsIcaMdaNasamANakappe ' vAsIcandanasamAnakalpaH, vAsI= vasulA ' iti bhASApasiddhA, seva-vAsI-takSakatvena apakArI, tasmin tathA candanamivopakArakatvena candanam upakArI, tasmiMzca apakArake upakArake dvayorapi samAnaH sadRzaH kalpaH AcAro yasya sa tathoktaH / yathoktam "yomAmapakarotyeSa, tattvenopakarotyasau / zirAmokSAdhupAyena, kurvANa iva nIrujam // 1 // " ' evaM se' ityAdi TIkArtha-( evaM ) isa prakAra sAdhu dharma meM lavalIna banA huA ( se saMjae ) vaha saMyamIsAdhu ( vimutte ) saMgraha karane se vimukta bana jAtA hai (nissaMgo) Asakti se varjita ho jAtA hai (nippariggaharUI) parigraha kI ruci se rahita ho jAtA hai ( nimmame ) mamatvabhAva se vihIna ho jAtA hai (nissiNehabaMdhaNe ) sneharUpabaMdhana se mukta bana jAtA hai ( savvapAvavirae ) kAyika, vAcika evaM mAnasika sarvaprakAra ke pApoM se virata ho jAtA hai ( vAsIcaMdaNasamANakappe ) tathA vAsI ( vasulA) ke jaise apakAraka meM aura caMdana ke jaise upakAraka meM ekasA AcAra vAlA bana jAtA hai / jaise kahA hai "yo mAmapakarotyeSa, tttvenopkrotysau| zirAmokSAyupAyena, kurvANa iva nIrujam // 1 // " TI -mAre sAdhu dharmamA bIna anesa " se saMjae" te sayabhI sAdhu " vimutte" saMbaDa 42vAnA pAyathI vibhuta tha ya cha, "nissaMgo" bhAsatithI 2Dita manI laya cha, "nipparigaharAI" paribADanI ruthithI 2hita tha6 laya cha, "nimmame " mamatva mA vinAnI manI naya cha, "nissiNeha baMdhaNe" sne 35 madhanathI bhuta tha ya cha, "savyapAvavirae" yi, pAthi bhane bhAnasipa se sarva pradhAna pApothI vi24ta tha ya cha "vAsI caMdaNasamANakappe" tathA in " vasulA" nA 2 a54|24 pratye tathA caMdananA jevA upakAraka pratye eka sarakhA banI jAya che. jemake kahyuM che "yo mAmapakarotyeSa, tattvenopakarotyasau / zirAmokSAyupAyena, kurvANa iva nIrujam // 1 // pra110 For Private And Personal Use Only
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 874 praznavyAkaraNasUtre " athavA - vAsI = kASTatakSakazastravizeSa: ' vasulA' iti prasiddhaH, tasyai candanasamAnaH = candanatulya kalpaH AcAro yasya sa tathoktaH yathAcandanaM svacchedaka zastramapi sugandhayuktaM karoti tathA sAdhuH svasyApakAriNyapi kopaM na karoti pratyuta tasyopakAraM karoti, uktaJca - "6 apakArapare'pipare, kurvantyupakArameva hi mahAntaH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surabhI karoti vAsIM malayajamiha takSamANamapi // 1 // " iti / tathA--' samatiNamaNimuttale DukaMcaNasame ' samatRNamaNimukta leSTukAJcanasamaH, samAstulyA stRNamaNimuktA yasya saH / tathA-leSTukAJcanayo: = mRtkhaNDasuvarNayozca samaH, anayoH karmadhAraya samAsaH / tathA-' same ya mANAva mANagAe ' samaya mAnA jo merA apakAra karatA hai, vaha apakAra nahIM karatA kintu naza maroDakara nIroga karane vAle kI taraha upakAra hI karatA hai athavA jisa prakAra apane ko kATane vAle vasUlA ko caMdana sugaMdha yukta kara detA hai usI taraha sAdhu bhI apane apakArI ke Upara krodha na karake usakA upakAra hI kahatA hai / jaise kahA hai 19 " apakArapare'pi pare kurvantyupakArameva hi mahAntaH / surabhI karoti vAsoM, malayajamiha takSamANamapi // 1 // jo mahAna puruSa hote haiM ve apakAra karane meM tatpara hue prANiyoM ke Upara bhI upakAra hI karate haiM / jaise caMdana apaneko kATanevAle vasUleko bhI sugaMdhita kara detA hai| (samatiNamaNimuttaleTukaM caNasame) tRNa, maNi, mukta miTTIkA khaMDa aura suvarNa usakI dRSTimeM samAna hI hote haiM arthAt - upekSAbhAva kI apekSA se vaha sAdhu ina saba padArthoM ko pakSapAta kI je mArA para apakAra kare che, te apakAra karatA nathI paNu nasa cALIne nIrogI manAvanAranI jema upakAra ja kare che. athavA je rIte peAtAne kApanAra vAMsalAne caMdana sugaMdhIdAra banAve che e ja pramANe sAdhu pazu potAnA para apakAra karanAra para krodha karatA nathI paNa tenA para upakAraja kare che. jema kekahyuM che ke" apakArapare'pi pare kurvantyupakArameva hi mahAntaH / surabhI karoti vAsI, malayajamiha takSamANamapi // 1 // " jema caMdana peAtAne kApanArane vAMsalAne paNa suga Mdhita kare che, tema je puruSA mahAna hoya che tee apakAra karavAne tatpara thayela prANIo para pazu upahAra 04 1re che. " samatiNa-maNi-muttaleThu-kaMcaNasame " tRzu, bhaNi, mAtI, mATInuM DhekuM, ane suvarNa tenI najare samAna ja hoya che. eTale ke upekSA bhAvanI apekSAe te sAdhu e badhA paTTAne pakSapAtanI najare jotA' For Private And Personal Use Only
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ................................... sudarzinI TIkA a05 sU05 saMyatAcArapAlakasthitinirUpaNam pamAnanayoH, tathA-'samiyarae' zamitarajAH zamitam-upazAntaM rajaH pApaM yasya saH, athavA-zamitaM rata-viSayeSvanurAgo yasya saH, yadvA-zamito rayA-viSayautsukyaM yasya saH, tathA-samiyarAgadose ' zamitarAgadveSaH-zamitau rAgadveSau yasya saH, tathA-' samie samiIsu' samitaH samitiSu-paJcasamitiparAyaNa ityarthaH, 'sammaTThiI' samyagdRSTiH / tathA- 'je ya ' yazca 'sancapANabhUesu' sarvaprANabhUteSu sarve ca te prANAH dvIndriyAditrasAH, bhUtAH sthAvarAsteSu ' same' samaH, ' se hu ' sa khalu -- samaNe' zramaNaH 'suyadhArae ' zrutadhArakaH " ujjue ' RjukA avakraH, athavA-udyuktaH-AlasyavarjitaH, 'saMjae ' saMyataH ' musAhU' susAdhuH muSThunirvANasAdhanaparaH, tathA savvabhUyANaM , sarvabhUtAnAM SaDjIvanikAyastha dRSTi se nahIM nihAratA hai / ( mANAvamANae same ya ) mAna aura apa. mAna meM vaha harSa viSAda se vihIna hotA hai / ( samiyarae ) usake pApa upazAnta ho jAte haiN| athavA-viSayoM meM anurAga yA usakA otsukyabhAva usakA sarvathA zAnta ho jAtA hai ( samiyarAgadose ) rAgadveSa zamita ho jhAte haiM / ( samie samiIsu) pAMca samitiyoM meM vaha samita parAyaNa hotA huA ( sammadiTThI ) samyakdRSTivAlA bana jAtA hai| aura (je ya savvapANabhUesu same) samasta dvIndriyAdika trasa jIvoM para aura sthAvararUpa samasta bhUtoM para usakA bhAva ekasA ho jAtA hai| (se hu samaNe ) aisA vaha zramaNa (suyadhArae) zrutakA dhAraka bana kara ( ujjue ) vakratA yA Alasya se rahita ( saMjae ) samyak yatanAvAna hI ho jAtA hai aura (susAhU) haraeka prakArakI apanI pravRttiko yatanAcArapUrvaka karane ke kAraNa vaha sacce arthameM sAdhu-nirvANa-mokSake sAdhana nathI. " mANAvamANae same ya" bhAna bhane apamAnamA te viSA4 hita manI naya cha " samiyarae " tenA pA5 5zAnta tha che. athaaviSaye pratye anurAga ke temanA pratyenI utsukatA taddana zAnta thaI jAya che. "samiyarAgadose" tenA rAgadveSanu zamana naya che. "samie samiIsu" pAMya samitimAmA te smit-52|ne "sammahidvI" sabhyaSTivAnI Mya che. mane 'je ya savvaSANabhUesu same " samasta vindriyA ivo 52 yAne sthA1235 samasta bhuut| 52 tenA samalA thAya che. "se hu samaNe" mevAta zrama "suyadhArae" zrutane pA24 manIne "ujjue" 54 sAthI 2lita " saMjae" sabhyazyatanApAko manI naya cha bhane " susAhU " potAnI dareka prakAranI pravRtti yatanAcArapUrvaka karavAne kAraNe te sAcA arthamAM sAdhu For Private And Personal Use Only
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre 'saraNaM ' zaraNam ' savvajagavacchale ' sarvajagadvatsalaH-sarvanIvayoniSu karuNAbhAvayuktaH, 'saccabhAsae ya' satyabhASakazca, satyabhASAvivekatatparaH tathA- saMsArate Thiye ya ' saMsArAnte sthitAzva-bhAvijanmarahitatvAt , imamevAthai zabdAyentareNAha 'saMsArasamuchinne ' saMsArasamucchinnaH saMsAraH caturgatilakSaNaH samucchinno yena saH, ataeva ' sayayaM ' satatam ' maraNANaM ' maraNAnAM 'pArae ' pAragaH-muktasyo tpattyabhAvena maraNAbhAvAnmaraNapAragatvaM bodhyam / tathA-'pArage ya' pAragazca 'savvesiM saMsayANaM' sarveSAM saMzayAnAm-sarvasaMzayocchedaka ityarthaH, tathA 'pavayaNamAyAhiM aTThahiM pravacanamAtRbhiraSTAbhiH paJcasamititrigupti rUpAbhiH sAdhanabhUtAbhiH karanemeM tatpara-bana jAtA hai / tathA (saraNaM savvabhUyANa) samasta bhUtoM kA rakSaka vanA huA vaha sAdhu (savvajagavacchale) sarva prakArakI jIva yoniyoM ke Upara apAra karuNAbhAva se sahita ho jAtA hai| (saccabhAsae) usakI bhASA meM satyavAditA kI chApa laga jAtI hai aura vaha (saMsArate Thie ) AgAmI janmase rahita honeke kAraNa saMsAra ke aMta meM sthita ho jaNtA hai / isI bAtako sUtrakAra zabdAntarase samajhAte haiM(saMsArasamucchinne ) usa sAdhukA caturgatirUpa saMsAra samucchinna ho jAtA hai / ata eva (sayayaM maraNANapArae) vaha satat maraNa kA pAragAmI bana jAtA hai / kyoM kti mukta jIva kI phira saMsAra meM utpatti nahIM hotI hai, isaliye usakA maraNa bhI nahIM hotA hai, ataH isI bhAva ko lekara vaha maraNa kA pAragAmI bana jAtA hai| aisA kahA gayA hai| (savvesi saMsayANaM pArae ) vaha samasta prakArake saMzayoM kA ucchedaka nialigg sApAne ta52 manI naya che. tatha! " saraNaM savvabhUyANaM " samasta lavAna264 mane te sAdhu " savvajagavacchale " sAnI 1 yoniyA 52 mA2 429 mAthI yuta manI naya che. "sacca bhAsae" tenI vAmai satyapAhatAnI 15 anil naya cha bhane te "saMsArate Thie " mAvatA madhI rahita hovAne kAraNe saMsAranA antamAM sthita thaI jAya che. e ja vAtane sUtrakAra vii te 6 3212thI samanave cha-" saMsArasamucchinne" te saadhune| yAti35 sasAra samuzchinna thalaya che. tethI " sayayaM maraNANapArae" te kAyamane mATe maraNane pAragAmI banI jAya che, kAraNa ke mUkata jIvanI saMsAramAM pharIthI utpatti thatI nathI, tethI tenuM maraNa paNa thatuM nathI. tethI e sAvana AraNe "te bharaNanI paa2||bhii manI naya cha" se che. "savvesi saMsayANaM pArae" te samasta prAranA saMzayAnA che4-nivA24 25 naya che. For Private And Personal Use Only
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudarzinI TIkA ma05 sU. 5 saMyatAcArapAlakasya sthitinirUpaNam 177 'aTTakammagaMThIvimoyage ' aSTakarmapranthivimocakaH-aSTau aSTasaMkhyakA ye karmagranthayasteSAM vimocakaH, tathA-' aTThamayamahaNe' aSTamadamathanaaSTamadasthAnanAzakaH 'sasamayakusaleya' svasamayakuzalazca svasiddhAntanipuNazca, cakArAt parasamayakuzalaH 'bhavai' bhavati / tathA-' muhadukravanidhise se' sukhaduHkhanirvizeSaH=mukhaduHkhayoharSazokAdirahita ityarthaH, ' abhitaravAhirammi tavovahANammi' AbhyantaravAhye tapaupadhAne, tatra-cittanirodhaprAdhAnyena karmakSapaNahetutvAtprAyazcittAdiSaTkam-A. bhyantaram / bAhyazarIrasya parizoSaNena karmakSapaNahetutvAdanazanAdiSaTkaM bAhyam , anayordvandvaH, tasmin , tapa upadhAne-tapaeva mokSamArgasyopaSTambhakatvAdupadhAnaM tasmin , 'sayA' sadA * suTThujjae ' suSThudyataH = samyaktayA tadArAdhane tatpara ho jAtA hai / tathA ( pAvayaNamAyAhi ahiM ) pAMcasamiti, tIna gupti rUpa aSTa pravacana mAtAoM ke bala para vaha (aTTakammagaMThIvimoyaNe )ATha prakAra ke karmoM kI granthiyoM ko chor3AnevAlA bana jAtA hai / (aTThamayamahaNe) zuddha samyagdarzana kA pAlanakartA honeke kAraNa vaha ATha madoM kA vinAzaka hotA hai / ( sasamayakusale ya ) svasamayameM pUrNa niSNAta bana jAtA hai tathA cakArase parasamayakA jJAtA bhI bana jAtA hai / (suhadukkhanivisese) sukha aura duHkha use ekase pratIta hone lagajAte haiN| vaha unameM harSa aura viSAda nahIM karatA hai| (ambhitarabAhirammi tavovahANammi) cittanirodhakI pradhAnatAse karmakSapaNa ke hetubhUta hone ke kAraNa prAyaH zcitta Adi chaha prakAra ke Abhyantara tapa rUpa upadhAna meM tathA bAhya meM zarIra ke parizoSaNa se karmakSapaNa ke hetu hone se anazana AdibAraha prakAra ke bAhya taparUpa upadhAna meM sadA (suTujjae ) acchI taraha "pavayaNamAyAhiM arhi " pAMya samiti gulithI mA8 pravayana bhAtAmAnA yI ta " aTTakammagaMThIvimoyaNe " 18 prA2nA bhanI ne chorAvanAra manI naya cha " aTTamayamahaNe" zuddha sabhyagUzanano pAsanA DAvAne 12 te mA mahanI vinAza hAya che "sasamayakusale ya" spasamayamA 5 niSNAta banI jAya che tathA vAsathI para samayane jANakAra banI jAya che. " sahadakkhanivisese" subha bhane 5 tene samai anaa bhAMDa che. te temai 4 // OM viza6 42te. nathI. " abhitarabAhirambhi tavovahANammi" cittanirI dhanI pradhAnatAthI karmakSayanA hetubhUta hovAne kAraNe prAyazcitta Adi cha prakAranAM Abhyantara tarUpa hovAne upadhAnamAM tathA bAhyamAM zarIranA parizeSaNathI karmakSayanA hetubhUta hovAne kAraNe anazana Adi bAra prakAranA bAhya tapa 35 upadhAnamA sahA " suThujjae" sArI rIta te tat52 55 laya cha, meTale For Private And Personal Use Only
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznabyAkaraNasUtre ityarthaH, tathA 'khate ' kSAntaH kSamAvAn ' daMte ya' dAntazca indriyadamanakArI ca, tathA-'hiyanirae ' hitanirataH-AtmakalyANaparAyaNa ityarthaH, tathA-' iriyAsamie' IsimitaH, 'bhAsAsamie ' bhASAsamitaH 'esaNAsamie / eSaNAsamitaH ' AyANabhaMDamattanikkhevaNAsamie ' AdAnabhANDAmatranikSepaNAsamitaH 'uccArapAsavaNakhela jallasiMghANaparidvAvaNiyAsamie' 'uccArapAsavaNakhela siMghAgasamie' uccAraprasravaNa leSmasiyANajallapariSThApanikAsamitaH, 'mnngutte| manoguptaH- vayagutte' vacoguptaH, 'kAyagutte' kAyaguptaH ' guttidie ' guptendriyaH, ' guptavaMbhayArI ' guptabrahmacArI, eSAmAH pUrva vyAkhyAtAH / tathA vaha tatpara ho jAtA hai arthAt bAhya aura Abhyantara tapoM kI ArAdhanA vaha bahuta acchI taraha se kiyA karatA hai| (khate) saya jIvoM para vaha kSamAbhAva rakhatA huA (daMte) aura apanI indriyoM kA damana karatA huA (hiyanirae ) AtmakalyANa karane meM parAyaNa bana jAtA hai| tathA ( iriyAsamie ) Iyosamiti se yukta (bhAsosamie ) bhASAsamiti se yukta, (esaNAsamie ) eSaNAsamiti se yukta (AyANabhaMDamattanivakhevagAsamie) AdAna bhAMDapatranikSeraNA samiti se yukta tathA (uccAra pAsavaNakhelasiMghANajallapariTThAvaNiyAsamie) uccAraprasravaNakhelasiMghANajallapariSThApanikA samiti se yukta (maNagutte vayagutte kAyagutte ) manogupti, vacanagupti kAyagupti ina tIna guptiyoM se gupta-rakSita AtmapravRtti vAlA banA huA (gutidie ) apanI indriyoM para pUrNa aMkuza rakhane vAlA bana jAtA hai (gutta baMbhayArI ) brahmacaryavrata kI nau koTi se sadA rakSA karane vAlA hotA hai / tathA phira ke bAhya ane atyaMtara tapanI ArAdhanA te bahu sArI rIte karyA kare che. " khaMte" 624 7 52 te samAnamA rAmato " daMte" bhane potAnI dhandriyArnu mana 42to " hiyavirae" yAtmakyAthu 42vAmA 5sayA manI onya che. tathA " iriyAsamie" dhryA samitithI yukta "bhAsAsamie " bhASAsamitithI yuta, " esaNAsamie " meSa samitithI yuta, " AyANa-bhaMDa. mattanikkhevaNAsamie " mAhAna mAMDa bhatra niANa samitithI yuta tathA puccArapAsavaNakhelajallasiMghANaparidrAvaNiyAsamie " yA2 prasameta si pariThApani samitithI yu4ta maNagutte vayagutte kAyagutte" bhanAzusi vacana-gupti ane kAyamuhi, e traNe guNiethI gurakSita Atma pravRtti pANI manAne " guttidie " potAnI ndriyo52 pUrNa aMza 21manAra manA gaya . " guttaba bhayArI" prAya batanI na aTI. sahA 2kSA 42nA2 For Private And Personal Use Only
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU0 5 saMyatAcArapAlakasya sthitinirUpaNam 89 ' cAI ' tyAgI sarvasaGgatyAgAt , 'lajjU ' lajjAvAna saMyamI 'dhaNNo' dhanyaH - samyagajJAna samyagdarzanasamyakcAritrarUpadhanalAbhayogyatvAt , ' tabassI' tapasvI prazastatapoyuktatvAt , ' khaMtikkhame ' zAntikSamaH labdhyAdi sAmarthya satyapi kSAntyA-kSamAguNena kSamate-sahate yaH sa tathoktaH, tathA-'jiIdie ' jitendriyaH, ' sohie 'zodhitaH zuddhaH - kSAlitamithyAtvAdikarmamalatvAt , 'aNiyANe ' anidAnaH-nidAnavarjitaH, 'abahilesse ' abahirlezyaH'a' avidyamAnA bahiH saMyamAd bahiH lezyA antaH karaNavRttiH, yasya so'bahirlezyaH, saMyamAntaHkaraNa ityarthaH, tathA 'amame' amamaH-mamatvavarjitaH, 'akiM(cAI) sarva saMga kA parityAga kara dene se vaha tyAgI kahalAne lagatA hai / ( lajjU) lajjAvAn bana jAtA hai-vaha sadA isa bAta kA dhyAna rakhatA hai ki kahIM aisI pravRtti mujhase na bana jAve jo saMyama mArga ke viruddha hokara mujhe lajAne vAlI ho| aisA vaha saMyamI (dhaNNo ) samyak jJAna, samyak darzana aura samyak cAritra rUpa dhana lAbha ke yogya ho jAne ke kAraNa dhanya mAnA jAtA hai| tathA (tavassI) prazastatapoM ko Acarita karane vAlA hone se tapasvI kahalAne lagatA hai, tathA (khaMtikkhame ) landhi Adi rUpa sAmarthyasaMpanna hone para bhI dada kSamAguNa se saba kucha sahane vAlA svabhAva bana jAtA hai| isa taraha (jiiMdie ) jitendriya, ( suddha) mitthAtvAdi karmamalakSAlita hone se zuddha (aNiyANe ) nidAna se rahita, ( ahilesso) abahirlezyasaMyamayukta antaH karaNa vAlA (amame ) mamatA se rahita ( akiMcaNe) thAya che. taan " cAI" saba sapanA tyA 42 pAthI te tyAgI 4ApA sAre cha. " lajjU" te mahathI tathA mahArathI hArIna / s2|| 25 laya che athavA lajajAvAna banI jAya che. te haMmezA te vAtanI kALajI rAkhe che ke mArAthI kadAca evI pravRtti thaI na jAya ke je saMyama mArganI virUddha pAne 12ye bhAre Anj 59. me te sayabhI ." dhaNNo" sabhyazAna, samyapha darzana, ane samyapha cAritrarUpa dhanalAbhane yogya thaI javAne kAraNe dhanya bhanAya che. tathA " tavassI " prazasta tapo 42nA2 DApAthI tapasvI 4. pApA sAge cha, tathA " khaMtikkhame" DiE mAhi35 samaya yuTata DApA chatAM paNa te kSamAguNathI badhuM sahana karavAnI vRttivALo thaI jAya che. A zata "jiidie " tendriya, " suddha" bhiytvaabhimaan| kSaya thAne 4 / 22) zuddha, " aNiyANe " nihAnathI 2Dita, " avahilesso" maDivezyasayabhI mata:425pANI " amame" mamatAthI 2Dita, "akiMcaNe" adhyina For Private And Personal Use Only
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 880 praznavyAkaraNasUtre caNe ' akiJcanaH-nidravyaH, 'chinnagaMthe' chinnagranthaH-bAhyAbhyantarapaggriharahitaH, tathA-' nirubaleve' nirupalepaH rAgadveSavarjitaH, tathA-' suvimalavarakaMsamAyaNaM ceva' suvimalavarakAMsyabhAjanamiva-suvimalaM-nirmalaM yadvarakAMsyabhAjanaM tadiva 'vimuttatoe' vimuktatoyaH jalaleparahitaH, zramaNapakSe sambandhahetusnehavarjita ityarthaH tathA- saMkhe viva nirajaNe' zaMkha iva niraJjanaH, ayaM bhAvaH-yathA zaMkho nira jano'rthAcchuklo bhavati, tathA sAdhurapi niraJjanaH rAgAdikRSNatArahito bhavati / ata eva -- vigayarAgadosamohe ' vigatarAgadveSamoha, vigatAnaSTA rAgadveSa mohAH yasmAt saH tathA 'kummo iva' kUrma iva iMdie sugutte' indriyeSu guptaH-yathA kacchapo grIvAdi svAGgAni saMgopya gupto bhavati tathaiva sAdhurapi viSayebhya indriyANi saMgopya gupto bhavati / tathA-'jacakaNagaM va jAtyakanakamiva-zuddhakAJcanamiva 'jAya. rUve' jAtarUpA rAgAdikSArarahitatvAt , svasvarUpasaMmpannaH, tathA 'pukkharapattaM va ' akiMcana bhAva se yukta, (chinnagaMthe ) bAhya aura AbhyaMtara parigraha se varjita, banA huA vaha sAdhu (niruvaleve ) rAga aura dveSa se nirlipta bana jAtA hai aura ( muvimalavarakasabhAyaNaM ceva vimuttatoe ) nirmala kAMsyapAtra kI taraha jala se munipakSa meM sambandha ke hetubhUta sneha se rahita hotA huA ( saMkheviva niraMjaNe ) zaMkha kI taraha niraMjana-zukla arthAta rAgAdika kI kRSNatA se rahita ho jAtA hai| isiliye vaha (vigayarAgadosamohe ) rAga dveSa evaM moha se rahita ho jAtA hai tathA ( kuMmo iva iMdiya sugupte ) kUrma-kacchapa kI taraha indriyagupta kahalAtA hai arthAt jisa prakAra kacchapagrIvAdika apane avayavoM ko chupAkara zarIra meM gupta ho jAtA hai usI prakAra vaha sAdhu bhI viSayoM se indriyoM ko haTAkara surakSita bana jAtA hai| tathA (jaccakaNagaM va jAyasve ) bhAvathA yuta, "chinnagaMthe" mA bhane mAsyanta2 pariyathA 2hita mane te sAdhu "niruvaleve" 22 // mane deSathI masita manI naya cha, bhane " suvimalavara -kasabhAyaNaM ceva vimuttatoe" ni sAnA pAthI ma thI 2hita-munipakSa as'dhn| tabhUta sne'thI 2Dita-thaIna " saMkheviva niraMjaNe" manAyo ni20-sa34 meTale hai " vigayarAgadosamohe " 2||hinii zathI 2Dita 25 taya cha, tathA " kumo iva iMdiyasugutte" yamAna revondriyazuta kahevAya che. eTale ke jema kAcabo pitAnA grIvAdika avayane zarIramAM chupAvIne gupta thaI jAya che tema sAdhu paNa viSayomAMthI Indriyane haTAvIne surakSita manI laya che. tathA "jaccakaNagaM va jAyarUve " zuddha suvArI nAma For Private And Personal Use Only
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org d sudarzinI TIkA a. 5 sU05 saMyatAcArapAlakasyasthitinirUpaNam 881 6 www puSkarapatramitra - kamalapatramitra 'niruvaleve ' nirupalepaH - bhogagRddhilepApekSayA, tathA ' somAyAe ' saumyatayA = saumyapariNAmena 'caMdo iva' candra iva, tathA ' suroba' sUra iva dittatee, dIptatejAH = dIptaM tejo yasya saH, tathA - girivare maMdare ' girivaro mandaraH ' jaha' yathA iva sakalaparvatazreSTha meruriva ' acale ' acala = parIpAdau satyapi nizcalaH, tathA ' akkhobhe ' akSobhaH kSobhavarjitaHnistaraGgaH, ' sAgarocca' sAgara iva 'thimie stimitaH = kaSAyataraGgavarjinaH, tathA - 'puDhavI viva' pRthivIya 'savvaphAsavisahe ' sarvasparzaviSahaH- zubhAzubhasparzeSu samacitta ityartha?' tathA ' tatrasAvi ya' tapasA'pi ca hetubhUtena ' bhAsarA sichanneva ' jAtate ' bhasmarAzicchanna iva jAtatejAH, yathA - bhasmAcchanno bahnirupari Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir = zuddha suvarNa kI taraha vaha rAgAdikarUpa kSAra se rahita hone ke kAraNa apane nijarUpa se sampanna ho jAtA hai / ( pukkharapattaM va nirUvaleve ) kamala patra kI taraha bhogoM meM gRddhirUpa lepa se vaha rahita bana jAtA hai| (somAyAe caMdoiva) saumyatA se vaha caMdra kI taraha ( sUrovvadittate e ) sUrya kI taraha vaha dIsa teja camakane vAlA ho jAtA hai| tathA (girivare maMdare jaha acale) giri vara sumeru parvata kI taraha vaha pariSaha Adi ke Ane para acala susthira banA rahatA hai / aura ( akkho bho sAgaro ) nistaraMga sAgara kI taraha akSobha - kSobha se rahita bana jAtA hai (thimie) stimita-kapAyarUpataraGgoM se rahita bana jAtA hai| tathA (puDhavIci savvA savisa he ) jisa prakAra pRthvI samasta prakAra ke sparzo ko sahana karatI hai usI prakAra vaha bhI zubha aura azubha sparzo meM samacitta ho jAtA haiM / ( tavasA viya bhAsarAsicchanneva For Private And Personal Use Only te rAgAdika rUpa kSArathI rahita hAvAne kAraNe peAtAnA nijrarUpathI sa panna thai laya che. " pukkharapattaMtra niruvaleve " usaNa patra prema pAlIthI alipta rahe che tema te logothI sadipta thA laya che " somAyAe caMdo iva " saubhyatAmAM te yandranAbheva " sUrovva dittatee " sUryanI prema te hIsa te-tenasvI tha jAya che. tathA C: girivare maMdare jaha acale " zivira sumerunI prema te parI - SaDa Adi naDe to pazu ayakSa, susthira rahe che. bhane " akkhobho sAgarovva " taraMga3yI sAgaranA vo te majhola-jhola rahita manI laya che. " thimie" stimita-kaSAyarUpa taragothI rahita manI jAya che. tathA puDhavIviya savva phAsavikhahe " ?bha pRthvI adhA aAranA sparzAne sahana ure che tebha te pazu zubha ane azubha spardhAmAM samabhAvavALA thaI jAya che. tavasA vi bhAsa 66 pra 111
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre dAhakatvamaprakAzayannapyanta jvalyamAno bhavati, tathaiva zramaNo bahiH zuSko rUkSaH kAntirahito'pyantaH stapojanitadIptyAdedIpyamAno bhavatIti bhAvaH / tathA'jaliyaDayAsaNo vitra ' jvalitahutAzanaiva-pradIptAnirava * teyasA ' tejasAjJAnarUpatejasA 'jalaMte ' jvalan dIpyamAnaH, bhAvatamovinAzakatvAt 'gosIsacaMdaNaMpiva ' gozIrSacandanamiva -- sIyale ' zItalA manastApopazamanAt 'sugaMdhI ya' mugandhinA, surabhigandhena zIlasaugandhyAt harao viva' hadaka iva-jalAzaya iva -- samiyabhAve ' samikabhAvaH sama eva samikaH, sa bhAvo yasya saH, ayaM bhAvaH-yathA hrado vAtAbhAve taraGgAbhAvena nimnonatarAhityena samAkAratayA pari jAyatee ) bhasma rAzi se channa agni jisa prakAra Upara se apane dAhakatva pariNAmako prakAzita nahIM karatI huI bhI bhItarameM jAjvalyamAna rahA karatI hai usI tarahase vaha sAdhu bhI bAhirase zuSkakAya, rUkSa aura kAntirahita hotA huA bhI bhItarameM tapajanita dIptise dedIpyamAna hotA hai| tathA-(jaliya huthAsaNoMviva teyasA jalaMte) pradIptavahni jisa prakAra apanI prabhA se camakatI rahatI hai usI prakAra yaha bhI bhAvatama kA vinAzaka hone se jJAnarUpa teja se camakatA rahatA hai / (gosIsacaMdaNaMpiva sIyale ) gozIrSa caMdana jisa prakAra zItala aura sugaMdhita hotA hai usI prakAra yaha sAdhu bhI manastApa ke upazamana se zItala hoto haiM aura (sugaMdhIya haraoviva samiyabhAve ) zIla kI sugaMdhI se ida kI taraha samabhAvavAlA arthAt jisa prakAra jalAzaya vAyu ke abhAva se taraMgoM ke utthAna patana se rahita hone ke kAraNa UcA nIcA nahIM rAtricchanneva jAyatee'' manA l nIye 27sI mani 52thI potAnA dAhakatA pragaTa karatI nathI chatA aMdara saLagatI prakAzita rahe che, tema te sAdhu paNa bahArathI zuSka zarIra vALe, rUkSa ane kAti rahita hovA chatAM 555 mahathI ta5 nita tethI dIpyamAna DAya che. "jaliya yAsaNoviva teyasA jalaMte " prIta bhani ma potAnA tethI 24tI 27 cha tema ta 595 lAvatamanA vinAza pAthI jJAna 35 tethI yama to 27 cha. "gosIsacaMdaNaMpiva soyale " ma zIrSa na ta mane sugacita DAya cha tara Are bhanana tApa upazamana thavAne 4 / 20 zIta ya che bhane " sugaMghiyaharaoviva samiyabhAve" zIlanI sugadhathI s2|12naa samAna samabhAva vALa hoya che, eTale ke jema vAyunA abhAve taraMgenA uthAna tathA patanathI rahita hovAne kAraNe sarovaranI sapATI UMcInIcI lAgatI nathI paNa For Private And Personal Use Only
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkATa a0 5 sU05 saMyatAvArapAlakasya sthitinirUpaNam // lakSyate, tathaiva zramaNo'pi mAnApamAnayorananubhavAt harSaglAnyorabhAvAtsarvadaikarUpa eva bhavatIti / tathA ugdhosiyasunimmalaM' mArjitamunimalam mArjitaMtaloparisthitamalApanayanena, ataeva-sunirmalaM-muprasannam , 'AyasamaMDalatalaM va ' AdazamaNDalatalamiva-AdarzaH-darpaNastasya yanmaNDalatalaM-maNDalAkAra talaM tadiva 'pAgaDabhASeNa ' prakaTabhAvena-amAyitvAdanigRhitabhAvena : suddhabhAve ' zuddhabhAvaH zuddhaH bhAvaH svarUpo yasya saH, tathA-' kuMjaro va ' kuJjara iva ' sauDIro' zauNDIra:= parISahasainyanirdalanasamarthaH, ' vasabhova' vRSabha iva 'jAyathAme' jAtasthAmA yathA vRSabho bhArodvahane sAmarthyayukto bhavati, tathaiva svIkRtamahAvatabhArodvahane sAma rthyasaMpanna ityarthaH / tathA-' soho va ' siMha iva zramaNaH, amevArtha spaSTayati'jahA ' yathA siMha 'migAhiye , mRgAdhipaH-atha ca taiH ' duppadharise' duSpadhR. dikhatA hai kintu ekasA AkAra vAlA parilakSita hotA hai usI prakAra yaha sAdhu bhI mAna aura apamAna ke anubhava se rahita hone ke kAraNa harSa aura glAni, ina donoM prakAra ke bhAvoM se rahita bana jAtA hai, anAvaha sarvadA eka rUpa meM hI rahA karatA hai| (ugyosiya maMDalaM AyaMsamaMDalatalaM va pAgaDabhAveNa suddhabhAve ) mAMjane se-Upara ke maila ke haTA dene se-nirmala bane hue darpaNamaMDala kI taraha isa kA svarUpa amAyI hone ke kAraNa prakaTa rUpa se zuddha rahatA hai / ( soMDoro kuMjaro va ) kuMjara ke jaisA yaha zauMDIra-parISaharUpI sainya ke nirdalana karane meM samartha hotA hai| (vasabhova jAyathAme) vRSabha kI taraha jAtasthAmasvIkRta mahAvratarUpa bhAra ke vahana karane meM zaktizAlI hotA hai| (sIhova jahA migAhive hoi duppadharise ) siMha jaise mRgoM kA adhipati aura unake dvArA aparAbhavanIya hotA hai usI taraha vaha sAdhu bhI eka sarakhI lAge che e ja pramANe sAdhu paNa mAna ane ane apamAnanA anubhavathI rahita hovAne kAraNe harSa ane zeka e banne prakAranA bhAvathI zavira manI jaya cha tethI te hamezA samalAvathI2 cha. " ugghosiyamaMDala AyasamaDalatalaMba pAgaDabhAveNa suddhabhAve " wiqAthI - 752 2 41 nAkhavAthI nirmaLa banela darpaNanI jema tenuM svarUpa amAyI hovAne kAraNe pragaTa 3the zuddha 23 cha. "sAMDIro kuMjarova" hAthInI matezau ||2--5533pii sainyne| 422dhA dI nAvAne samaya che. "vasabhova jAyathAme " vRSalanAma te svAta mahAta35 mAnatuM par3ana 42vAna zatizANI DAya 2. " sauhova jahA migAhiye hoi duppadharise" ma si bhRgAnA adhipati tathA temanAthI For Private And Personal Use Only
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 85 praznavyAkara NasUtre jya:-aparibhavanIyo ' hoi' bhavati, tathaiva sAdhuH parIpaheraparAjito bhavati / tathA 'sArayasalilaM va zAradasalilamiva zarastusambandhijalamiva 'sudahiyae' zuddhahadayaH -svacchAntaH karaNa ityarthaH, tathA 'bhAraMDe ceca' bhAraNDa iva-bhAraNDapakSIya ' appamatte' apramattaH prabhAdavarjitaH 'khaggivisANaM va' khaniviSANamiva khaDgI-' geDA' itiprasiddho banyazcatuSpadavizeSaH, tasya viSANaM-zAmiva 'ega jAe' ekajAta:yathA-khaginaH zRGgAmekaM bhavati, tathaiva sAdhurapi rAgadveSarahita ekAkI bhavati / tathA-' khANUva ' sthANuriva -- uDakAe' UnakAyaH kAyotsargakAle, tathA ' mu. NagAreca' zUnyAgAramitra apratikarmA zarIrasaMskAravarjita ityarthaH, tathA 'suNNAgArAvaNassaMto' zUnyAgArApaNasyAntaH zUnyasyAgArasyApaNasya ca antaHmadhye nivAyasaraNappadIvajjhAmaNamiya' nirvAtazaraNapradIpathyApanamiva-nirvAto vAtara-- hito yaH zaraNapradIpa-gRhapradIpastasya dhyApanamiva-prajvalitazikheva 'niSpakaMpe ' dezavirati zrAvakoM kI apekSA sakalasaMyama kA adhipati aura pariSahoM se aparAjita hotA hai| (sArayAsalilaM va suddhahiyae) vaha zarat Rtu saMbaMdhI jala ke samAna svaccha aMtaH karaNa vAlA hotA hai, ( bhAraMDe. caiva appamatte ) bhAraMDapakSI ke samAna vaha pramAda se varjita hotA hai, (khaggivisANaM va egajAe ) geDo ke sIMga ke samAna vaha eka jAta hotA hai-arthAt jaise geMDA kA zraMga eka hI hotA hai usI taraha sAdhu bhI rAgadveSa rahita hone se ekAkI hI hotA hai| (gvANUva uDDakAe / sthANu jisa prakAra urdhvakAya hotA hai usI prakAra sAdhu bhI kAyotsarga ke samaya urdhvakAya hotA hai| (suNNAgArevya apaDikamme ) zUnya gRha jaise saMskAra vihIna hotA hai usI prakAra sAdhu bhI zArIrika saMskAra se gharjita hotA hai / (suNNAgArAvaNassaMno nivAyasaraNappaIvajjhAmaNamiva ajeya hoya che tema sAdhu paNa deza virati zrAvakonI apekSAe sakaLa saMcamnaa adhipati bhane 5254AthI a52rita khAya cha. " sArayasalilaM va suddhahiyae" te 124 tuna janA samAna 2127 mata:42pANe DAya che. "bhAraNDe ceva appamatte" lA pakSInA kote prabhAha 2hita hAya cha. khaggivisANaM va egajAe " nA zigAnI re te mI DAya che. meTale ke jema geMDAne eka ja ziMgaDuM hoya che te pramANe sAdhu paNa rAgadveSa Dita pAthI ilaz khAya cha. " khANUvauDDhakAe " stha ma 34deg4.ya cha tama sAdhu pAra AyAtsanA samaye cAya DAya che. "suNNAgArevva apaDikamme " mAlI mAna ma sa2 viDIna DAya cha tama sA5 55 2 542 2Dita DAya cha, "suNNAgArAvaNassaMto nivAyasaraNappar3a For Private And Personal Use Only
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 205 sU05 saMyatAbArapAkalasya sthitinirUpaNam 885 " niSkampaH - divyAzupasargasaMsarge'pi dharmadhyAnAdau nizcala ityarthaH, jahA khuro ' yathA kSuraH =ra iva ' egadhAre ceva ' ekadhAracaiva yathA kSuraekadhArastathaiva sAdhurutsargarUpaikadhAro bhavati, varddhamAna pariNAmadhArakaityarthaH, jahA ahI' yathA'hiH = ahirivasarpa iva ' egadiTThI ce ' ekadRSTikSetra = mokSe baddhalakSya ityarthaH tathA - ' AgAsaM caitra nirAlaMbe ' AkAzamiva nirAlamba: / yathA'kAzaAlambanavarjitastathaiva zramaitspi grAmadezakulAdyAlambanarahita ityarthaH, tathA - vir fe' fare va pakSI iva ' savvao ' sarvataH ' vimukke vimuktaH niSparigraha ityarthaH, tathA - ' urae niSpakape) zUnya ghara aura zUnya ApaNa-dukAna ke bhItara nirvAta (vAyurahita) pradeza meM rakhe hue dIpaka kI prajvalita lauM jaise niSprakaMpa hotI hai usI prakAra sAdhu bhI devAdikRta upasargoM ke Ane para bhI dharmadhyAna Adi meM niSprakaMpa nizcala banA rahatA haiM / (jahAkhuro ceva egadhAre) jaise kSurA UstarA eka dhAra vAlA hotA hai usI prakAra sAdhu bhI utsargarUpa eka dhAra vADA hotA hai| arthAt sAdhu ke pariNAma prakRSTa vizuddhi ko liye baDhate hI rahate haiM, ve pratipAtI pariNAmoM vAle nahIM hote haiM / ( jahA ahI ceva egadiTThIM ) sarpa jisa prakAra eka dRSTivAlA hotA hai usI prakAra sAdhu bhI apane lakSyarUpa eka mokSa meM nibaddha dRSTivAlA hotA hai| (AgAsaM ce va nirAlaMbe ) AkAzakI taraha vaha AlaMbana - sahArA se rahita hotA hai arthAt sAdhu ko grAma deza, kula AdI kA AlaMbana nahIM hotA hai| vaha ina saba grAmAdi se sarvathA rahita hI hotA hai / ( bihage viva sancao viSpamukke) vihaga - pakSI kI taraha vaha sarvataH vipramukta hotA hai parigraha se varjita hotA va jjhAmaNamiva niSpakaMpe " mAjhI ghara mane mAsI huananI aMDara vAyunI asara rahita sthAnamAM rAkhela dIvAnI saLagatI vALA jema niSpraka*pa ( sthira ) hAya che tema sAdhu paNa devAkRita upasI naDatAM chatAM paNa dharmAMdhyAna AdimAM sayasa rahe che." jahA khuro ceva egadhAre " prema kSurA-astro me dhAravANI hoya che tema sAdhu paNa utsarUpI eka dhAravALA hoya che eTale ke sAdhunI manavRtti prakRSTa vizuddhione mATe vadhatI ja rahe che, te pratipAti pariNAbhovaannii hoto nathI. " jahA ahIcetra egadiTThI " prema sAtha meDa dRSTivANI hAya che tema sAdhu paNa potAnA lakSyarUpa eka meAkSamAMja lIna dRSTivALA hAya che. " AgAsaM caiva nirAlaMbe " saazanI prema te nizavA bhI hoya che bheTate ke sAdhune gAma, deza, kuLa AdinuM avalaMbana hetu nathI. te grAmA isamasta bhavadA janothI rahita hoya che. "vihage viva savvao vipyamukke " viddpakSInI jema te sarva prakAre mukata hAya che-parigraha rahita haiAya che, Da kaya * For Private And Personal Use Only
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtra jahA' urago yathA-sarpa iva ' kayaparanilae ceva' kRtaparanilayazcaiva-kRtaH-AzrayIkRtaH paranilayo yena saH, ayaM bhAvaH-yathA sarpo'nyakRtavile tiSThati, tathaiva zramaNaH parakRtagRhe tiSThati / tathA-' aniloca' anila iva pavana iva 'appaDibaddho' apratibaddhaH-aprativandhavihArItyarthaH, tathA ' jIvovya ' jIva iva ' appaDihayagaI' apatihatagatiH= sarvadezavihArItyarthaH / atra sarvatra 'caitra' zabdaH samuccayArthaH, 'gAme gAme ya' grAme grAme ca ' egarAya' ekarAtra 'Nagare Nagare' nagare nagare 'paMcarAya' paJcarAtram , ' dUijjato' ban-viharan , nivAsaM kurvanityarthaH, tathA jiiMdie ' jitendriyaH, 'jiyaparIsahe ' jitapariSahaH, ataeva 'nibhae ' nirbhayaH ' viU ' vidvAna tattvajJa ityarthaH, ' sacittAcittamIsaehiM ' hai ( kayaparanilae jahA ceva urae ) sarpa kI taraha vaha dUsare ne apane nimitta banAye hue ghara meM rahatA hai, arthAt jisa prakAra sarpa anya cUhe Adi se banAye gaye bila meM rahatA hai usI prakAra sAdhu bhI gRhastha ke banAye hue ghara meM rahatA hai| (appaDibaddho anilovva ) anila pavana-kI taraha vaha apratibaddha - pratibandha se rahita hotA hai arthAt vaha sAdhu apratibandha vihArI hotA hai| tathA (jIvovva appaDihayagaI) jIva kI taraha vaha apratihata gativAlA hotA hai-usakA vicaraNa sarvatra hotA hai-use kIso bhI deza meM vicaraNa karane kA niSedha nahIM hotA hai / ( gAme gAme ya egarAyaM ) vaha hara eka grAma meM eka rAtrI tathA (Nagare Nagare ya paMcarAyaM ) tathA pratyeka nagara meM pAMca rAtri taka (dUijjate ) ThaharatA hai / tathA (jiiMdie) jitendriya (jiyaparisahe ya) jitaparISada ata eva (nibhae ) nirbhaya (viU) vidvAn-tatvajJa, vaha paranilae jahA ceva urae" sapanA bha ta 5fload potAnA bhATe manAdai gharamAM rahe che, eTale ke jema sarSa uMdara Adie banAvelA daramAM rahe che tema sAdhu 55] gRhastha nAyasA gharamA 29 cha. " apaDiyaddho anilovya" anila-pavananI jema te apratibaddha-pratibaMdhathI rahita hoya che eTale ke te mapratimAyaviDa DAya cha. " jIvovva appaDihayagaI" nIma te ma. vihata gativALo hoya che. tenuM vicaraNa sarvatra hoya che. tene kaI paNa pradeshmaa viyavAna viSedha hAta nathI. " gAme gAme ya egarAya" te 424 gAmamA me4 2trI tatha! " Nagare Nagare ca paMcarAya" tathA pratye n||2maa pAya rAtri sudhI "daijjate ' 3 / 4 / 5 cha. tathA "jidie " rindriya" jiyapari. saheya" 55DAna tanA2 pAthI " nibbhae " nimaya " viU" vidvAna For Private And Personal Use Only
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA ma0 5 sU05 saMyatAdhArapAlakasya sthitinirUpaNam 87 sacittAcittamizrakeSu 'davvehi' dravyeSu * virAgayaMgae ' virAgatAM gataH=mRArAhityaM prAptaH, 'saMcayao' saJcayataH-saMvayakaraNAt 'virae' :virataH 'mutte' muktA bAhyAbhyantaraparigraharahitaH, 'lahue' laghukaH-gauravatrayatyAgAt , 'niravakaMkhe' niravakAGkSA AkAkSA varjitatvAt , 'jIviyamaraNAsavippamutte' jIvitamaraNAzAvipramuktaH jIvitAzAmaraNAzAbhyAM rahitaH, 'dhIre dhIraH buddhimAn , ' nissaMdha' sandhirahitaM cAritrapariNAmavyavacchedAbhAvAt , 'nivvaNaM' nivraNa niraticAram 'caritaM ' cAritraM-saMyamaM ' kAyeNa' kAyena-kAyavyApAreNa na tu manorathamAtreNa 'phAsayaMte ' spRzan , tathA-' sayayaM ' satatam ' ajjhappajjhAgajutte' adhyAtmadhyAnayuktaH 'nihue ' nibhRtaH upazAntaH 'ege' ekA rAgAdisahAyavarjitaH 'dhamma' dharma-zrutacAritrarakSaNa ' carejja' caret anupAlayet ||suu05|| sAdhu (sacittAcittamIsaehiM davahiM virAgayaMgae) sacitta, acitta aura mizra dravyoM meM mUcha rahitapane ko prApta hokara (saMcayao virae) saMcaya karane se virakta ho jAtA hai aura (mutte) bAhya aura AbhyaMtara parigraha se rahita ho jAtA hai / isa taraha (lahue gaurava traya ke tyAga se laghu banA huA zramaNa (niravakaMkhe) AkAMkSA se varjita hone ke kAraNa (jIviyamaraNAsavipatte ) jIvana kI AzA aura maraNa kI bhayase rahita ho jAtA hai / isa prakAra (dhIre) ina samasta pUrvokta vizeSaNoM se viziSTa banA huA tattvajJa zramaNa (nissaMdhaM) cAritrapariNAma kI saMdhi-vyavaccheda ke abhAva se (nivvaNaM ) nirativAra (carittaM ) cAritrasaMyama ko ( kAeNa) kAya ke vyApAra se, nahIM kI manoratha mAtra se (phAsayaMte) dhAraNa kara ( anjhappajjhANa jutte ) adhyAsmadhyAna meM lavalIna banatA huA (nihue) upazAnta bhAva se saMpanna tatva mevo te sAdhu " sacittAcittamIsaehiM vvehiM virAgaya gae ' sathitta, bhayitta mane bhi dravyomA mamatva 2DitatAne prArIne " saMcayao virae" saghaDa 42pAthI vi24ta tha ya cha bhane " mutta " hamane mAsyantara pariyaDathI 2hita naya che. sarIta "lahue" gauravatrayanA tyAgathI sa5 banera zrama niravakakhe" 24xikSAthI 2Dita pAne 12Ne "jIviyamaraNA savippamutte" pananI mAzA mane bhanI mAthI 2Dita laya che. m|| zate " dhIre" te sapA vizeSathI yuta gane tatvajJa zrama " nissaMdha" yAritra pariNAmanI sadhi-vyavachene malA " nivvaNa" niratiyAra "caritta" yAritra-sayabhane 'kAraNa " 4AyanA vyApArathI-bhanA25thI / naDI-" phAsayate" bhA261 arIne "ajhappajjhANajutte" madhyAtmadhyAna sIna manIna "nihue" For Private And Personal Use Only
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Ta praznavyAkaraNasUtre mUlam - imaM pariggahaveramaNaparirakkhaNaTTayAe pAvayarNa bhagavayA sukahiyaM antahiyaM peccAbhAviyaM AgamesibhadaM suddhaM neyAuyaM akuDilaM aNuttaraM savvadukkhapAvANaM viusamaNaM, tassa imA paMcabhAvaNAo carimassa vayassa huMti, pariggahaveramaNarakhaNDayAe | sU0 6 // TIkA-' imaM ca ityAdi 9 " 'imaM ca idaM cAparigrahanAmakaM paJcamaM saMvaradvAraM 'pariggahaveramaNaparirakkhaNagure parigrahaviramaNaparirakSaNArthatayA parigrahaviramaNasya parirakSaNameva arthaH prayojanaM yasya tat, tadeva tattA, tyA atra svArthe tala, parigrahaviratiparitrANAyetyarthaH, hokara (ge) rAgAdika bhAvoMse varjita honese eka aisA jo hotA hai vahI (dhammaM cAritrarUpa dharmako ( careja) pAlana karanevAlA ho sakatA hai / bhAvArtha sUtrakArane isa sUtra dvArA yaha spaSTa kiyA hai ki parigrahavirata rUpa sAdhu dharma meM lavalIna bane hue manuSya kI sthiti kaisI ho jAtI hai| tathA jaba vaha isa sthiti se saMpanna banegA taba hI pUrNarUpa se vaha bhramaNa dharma ke pAlana karane kA adhikArI bana sakatA hai anyathA nahIM / sUtra meM yahI viSaya zabdAntaroM se samajhAyA gayA hai || sU05 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir phira bhI kahate haiM-' imaM ca ' ityAdi0 | TIkArtha - ( imaM ca ) yaha aparigraha nAma kA pAMcavAM saMvara dvArarUpa ( pAvayaNaM) pravacana ( pariraMga haveramaNaparirakhagaDapAe ) parigrahaviramaga upazAnta bhAvathI yukta thaI ne 'i" rAgAdika bhAvAthI rahita hAvAthI eka, evA je thAya che te r dhaM " cAritra35 dharmanuM " carejja" pAdAna uranAra thaI zake che. (( bha.vA sUtrakAre A sUtramAM e spaSTa karyu che ke parigrahathI virakta thavA rUpa dharmAMmAM lIna anela manuSyanI sthiti kevI thai jAya che tathA jyAre te A sthitie pahoMce tyAre ja te saMpUrNa rIte zramaNa dhama nuM pAlana karavAne pAtra khanI zake che khIjI koI paNa rIte nahI' sUtramAM e ja viSaya judA judA zabdo dvArA samajAvavAmAM AvyA che. !! sU. pa bajI uDe che -" imaM ca " tyiAhi. TIDArtha-"ima N ca" mA pari nAmanA pAMthabhAM saMvaradvAranaM "pAvayaNa" pravacana " parimAhaveramaNaparikkhaNaTTayAe " parithaDa virabhAbhu vratanI rakSAne bhATe " bhaga For Private And Personal Use Only
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 suu| 6 saMyatAcArapAlakasya sthitinirUpaNam 889 'pAvayaNaM ' pravacanaM ' bhagAyA ' bhagavatA ' sukahiyaM ' mukathitam ; ' alahiyaM ' Atmahitam , ' pecAbhAviyaM ' metyabhAvikam 'AgamesibhadaM ' AgamiSyadbhadra 'suddhaM ' zuddhaM ' neyAuyaM ' naiyAyikam ' akuDilaM' akuTilam ' aNuttaraM ' anuttaraM 'savvadukkhapAvANaM ' sarvaduHkhapApAnAM ' viusamaNaM' vyupazamanam / eSAM vyA. khyA pUrva gatA / ' tassa' tasya-aparigrahanAmakasya ' carimassa' caramasya anti masya ' saMvaradArassa' saMvaradvArasya 'imA paMca bhAvaNAo' imAH vakSyamANAH paJca bhAvanAH 'huti ' bhavanti / kimarthaM bhavanti ? ityAha-' pariggahaveramaNarakSaNaDhayAe ' parigrahaviramaNarakSaNArthatAyai-aparigrahaparirakSaNArthamityarthaH // sU0 6 // vrata kI rakSA ke liye ( bhagavayA sukahiyaM) bhagavAn ne kahA hai / yaha (attahiyaM ) AtmA kA hitakAraka hai| (pecAbhAviyaM ) paraloka meM bhI zubha phala kA dAtA hai / isI nimitta se yaha (Agamesi bhaI ) bhavijyat kAla meM kalyANa prada hai yaha ( suddhaM ) sarvathA nirdoSa hai| (neyAjya) vItarAga sarvajJa evaM hitopadezaka prabhu dvArA bhASita hone se nyAya saMpanna hai| (akuDilaM) RjubhAva kA janaka hone se akuTila hai| (aNuttaraM) sarva zreSTha hone se anuttara hai| tathA ( savvadukkhapAvANaM) samasta prakAra ke duHkha janaka jJAnAvaraNIya Adi aSThavidha karmoM kA (viusamarNa) upazamaka hai| (tassa carimassa saMvaradArassa) usa antima saMvaradvAra kI (imA paMcabhAvaNAo) ye vakSyamANa pAMca bhAvanAe haiM jo (pariggahaveramaNarakkhaNaThyAe huti ) parigraha viramaNa vrata kI rakSA karane vAlI hotI haiM / / sU06 // vayA sukahiyaM" mApAne 4DA cha " attahiyaM " AtmAnuM 24 cha. " pezA bhAviyaM ' 524mA 51 zubha 5 // nA3 che. me 24 412 te " Agamesi bhara" naviSyamA 48yAhAyI cha, te " suddhaM " tadana niSi cha" neyAuyaM" vitarAga sarvajJa ane hipadezaka prabhu dvArA kathita hevAthI te nyAyayukta che. "akuDilaM " *nnumApanuM 13 pAthI te Alta " aNuttara" sabazreSTha upAthI te manuttara cha. tathA "sabadukkhapAbANaM" samasta 42 / / mana sAnA12015 mA 4|2bhni " viusamaNaM " 5zamana 42nA2 cha. "tassa carimarasa saMbaradArassa" te mantima 12vAranI " imA paMcabhAvaNAo " 20 pramANe pAya lAvanAme cha ? "parigaggahaveramaNarakSaNaTrayAe haMti" parigraha vimA vratanI 26 // 42nArIya che // sU. 6 // For Private And Personal Use Only
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 890 praznavyAkaraNasUtre sampati paJca bhAvanA abhidhAtukAmaH prathamAM bhAvanAmAi- paMcamaM ' ityAdi mUlam-paDhamaM soiMdieNa soccA sadAiM maNuNNabhadagAI, kiMte, varamurayamuiMgapaNavadaddarakacchabhIvINa-vipaMcivallaIbaddhI saka-sughosa-NaMdi-sUara-parivAdiNi vaMsatUNaga-pavvaya taMtI. talatAla-tuDiya-nigghosa-gIyavAiyAiM NaDaNagajallamallamadvigavelabaMga-kahagapabagalAsaga-Aikakhaga--laMkha- maMkha--tuNailla tuMbarvANiya-tAlAyara-pakaraNANi ya bahUNi mahurasagIyasussarAI kaMcI mehalAkalAvagapataraka-patarekapAya -- jAlakaghaMTiya khiMkhiNi rayaNorujAlaya chudiyaneuracalaNamAliyakaNaganiga' DajAlakabhUsaNasadANi lIlacaMkammamANANudIriyAI taruNIjaNahasiya bhaNiya kalaribhiyamaMjulAI guNavayaNANi ya vahaNi mahurajaNabhAsiyAiM aNNesu ya evamAiesu sadesu bhaNuNNabhaddaesu na tesu samaNeNa sajjiyavvaM na rajiyavvaM na gijjhiyavaM na mujjhiyavvaM na vinighAyaM AvajiyavvaM na lubhiyatvaM na tusiyavvaM na hasiyavvaM na saiM ca maiM ca tattha kujjA / puNaravi ya soiMdieNa soccA sadAiM amaNuNNapAvagAiM kiMte, akosapharUsakhisaNa avamANaNa tajjaNanibbhacchaNaM dittavayaNa tAsaNa ukkUjiya ruNNaraDiyakaMdiya vigyuTarasiyakaluNavilaviyAI aNNesu ya evamAiesu sadesu amaNuNNapAvaesu. na tesu samaNeNaM rusiyatvaM na hIliyavvaM na niMdiyavvaM, na khisiyavvaM, na chiMdiyavyaM na bhidiyavvaM, na vaheyavaM, na du guMchAvattiyAvilabbhA uppaaeuN| evaM sAiMdiyabhAvaNAbhAvio For Private And Personal Use Only
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a0 sU07 'nispRhatA' nAmakaprathamabhAvanA nirUpaNam bhavai aMtarappA maNuSNAmaNuNNa subbhidubbhirAgadose paNihiyappA sAhU maNavayaNakAyagutte saMbuDe paNihiiMdie careja dhammaM // sU0 7 // 1 'TIkA- 'paDha' prathamAM niHspRhatvAbhidheyAM bhAvanAmAha-'soIdieNa' zrotrendri yeNa = karNena 'socA ' zrutvA 'sadAI' zabdAn kIdRzAn ? ' maNuSNabhadagAI ' manojJabhadrakAn - manojJA: manoharA ataeva bhadrakAH karNendriya sukhajanakAstAn 'kiM te' kA~stAna = kathaM bhUtAMstAn ? ityAha-' caramurayamuI gapaNavadahurakacchabhI vINavipaMcivalabaddhIkaghosaNaM disUsara parivAdiNi vaMsatUNagapavyatItalatAlatuDiyanigghosa 891 aba sUtrakAra isa vrata kI pA~ca bhAvanAoM ko prakaTa karane ke abhiprAya se sarva prathama usakI prathama bhAvanA ko kahate haiM--' paDhamaM ' ityAdi / C " TIkArtha - ( paDhamaM ) isa vrata kI pahilI bhAvanA kA nAma nispRhatA hai, vaha bhAvanA isa prakAra se hai - ( soiMdieNa ) zrotrendriya se ( maNubhaddagAi ) manojJa ataeva madhura aise (sadAi ) zabdoM ko ( socA ) suna karake sAdhu kA kartavya hai ki vaha kabhI bhI unameM Asakti na kare rAgabhAva se unameM na ba~dhe, unameM vaha gRddhibhAva na kare aura mohita na ho tathA jo dveSa paidA karane vAle hoM unameM vaha ruSTha na ho / isI viSaya ko sUtrakAra ina nIce kI paTTiyoM dvArA spaSTa karate haiM - (kiM te) ve kauna 2 se haiM- isa prakAra kI zaMkA karane vAle ke prati ve kahate haiM ki suno ve isa prakAra se haiM (varamurayamuyaMgapaNavadadurakacchabhI vINa vidhi - balla-baddhIka-subosa- maMdi-sara- parivAdinivasatRNaka have sUtrakAra A vratanI pAMca bhAvanAo pragaTa karavAnA uddezathI sauthI paDesAM tenI prathama lAvanA viSe uDe che-" paDhamaM " ityAha- For Private And Personal Use Only TIDArtha - "paDhamaM" yA vratanI paDelI lAvanAnuM nAma nispRhatA che, te lAvanA mA prabhAnu che-"soiMdieNa " zrotrendriyathI, "maNuNNa mahagAI " bhanojJa hovAthI bhadhura lAge che" sadAi " zo " soccA " sAMlajIne temAM bhAsAta tharpu joI e nahI e sAdhunuM kartavya che, temAM rAgabhAva na rAkhe, temanAmAM teNe buddhibhAva karavA joie nahI', mAhita thavuM joie nahI. e ja viSayane sUtrAra niyenI sITIo dvArA spaSTa ure che - " kiM te " te zabdoM yA yA huyA che, the aAranI za iranAra te he che sAlo te yA pramANe che- "vara - mukhya-muga-pANatra darakacchabhI vINa - vipaMcibaddhIsaka-sughosa--disUsara
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 892 praznavyAkaraNasUtre gIyavAiyAiM ' varamurajamRdaGgapaNavadardurakacchapI vINAvipaJcIvallakI baddhIzakasughoSanandomusvaraparivAdInIvaMzatUNakaparvajatantrItalatAlatruTitanighoSagItavAditAni , tatra-varamurajAH zreSThamRdaGgAH, mRdaGgAH-prasiddhAH, paNavA: laghupaTahAH, dadurAH carmAvanaddhamukhAH kalazAH kacchapI-kacchapAkArI vAdyavizeSaH, vINAvipazcIvallakya e. tAstisro vINAbhedAH, baddhIzakaM vAyavizeSaH, sughoSA ghaNTAvizeSaH, nandiA dvAdazatUryasamudAyaH, dvAdazavidhatUryAgi yathA "bhaMbhA 1 mukuMda 2 maddala 3 kaDaMba 4 jhallari 5 huDuka 6 kaMsAlA 7 / kalaha 8 talimA 9 vaso 10 saMkho 11 paNavo 12yavArasamo // 11 // " iti / susvaraparivAdinI-vINAvizeSaH, vaMzaH veNuH, tUNako vodyavizeSaH, parvajovaMzaparvanirmito vAdyavizeSaH, tantrI-vINAvizeSaH, tAlahastAH, tAlA:-kAMsikAH, pavvayatatItala-tAla-tuDiya nigyosagIyavAiyAI) varamura jauttama eka jAta kA mRdaMga, mRdaMga-sAmAnya mRdaMga, paNava-choTADhola, dardura camaDe se maDe hue mukhavAle kalaza, kacchapI-kacchapAkAra vAdyavizeSa, vINA, vipazvI, vallakI-ye tInoM vINA ke hI bheda haiM, baddhIzaka-vAdyavizeSa, sughoSA-eka prakAra kA vAdyavizeSa ghaMTa, nandi-bAraha prakAra ke bojoM kA samUha ve isa prakAra hai-bhaMbhA 1, mukuMda 2, maIla 3, kaDaMba 4; jhAlara 5, huDaka 6, kaMsAla 7, kalaha 8, talimA 9, vasa 10, zaMkha 11, paNava 12, susvaraparivAdini eka vizeSa prakAra kI bINA vaMza-bAMsurI, tRNaka-eka prakAra kA vAdyavizeSa jise hindI bhASA meM ramatUlA kahate haiM, parvaja-vaMza ke paryoM se nirmita kiyA huA eka prakAra kA vizeSa vAdya, tantrI-vINA vizeSa-jise hindiI meM sAraMgI kahate haiM, tala-parivAdiANa-vaMsatUNaka-pavyaya-taMtItalatAla-tuDiya-nigghosa goya vAiyoi" 12 bhu204- tanI uttama bhRga, bhU-sAmAnya bhRha, 5-nAnA dAsa, da6-cAmaDAthI maDhela mukhavALe kaLaza, kacchapI-kAcabAnA AkAranuM eka vAjiMtra, vaNa, vipaMcI, vallaka-e traNe vINAnA prakAra che, baddhazaka-eka prakAranuM vAdya, suSA-eka prakArane khAsa ghaMTa, nanTi-bAra prakAranA vAji. trAno samUDa te mA pramANe cha-(1) mA (2) mu4, (3) Ha, (4) 4, (5) A12, (1) 44, (7) 4sAda, (8) 4, (8) tAmA, (10) 1sa. (11) zama, sane (12) 551. sus12 parivAhinI-mAranI vINA, vaMza-baMsarI, tuNaka-eka prakAranuM khAsa vAdya jene hiMdI bhASAmAM ramatulA kahe che, parvaja-vAMsamAMthI banAvela eka prakAranuM khAsa vAdya, tatrIsaarii, taha-7.5, tAsa-bha72, Atha tasatAta-DAyAthI 5tI asl, For Private And Personal Use Only
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU07 nispRhatA' nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 853 athavA-talatAlAH hastatAlAH, truTitavAdyavizeSaH, eSAM yo nirghoSo ninAdaH, tathA-gIta-gAnam , vAditaM-sAmAnyavAdyam , eSAM dvandvaH, tAni tathoktAni, tathA 'NaDaNadRgajallamallamuDhigavelaMbaga-kahagapabagalAsaga-AikkhagalaMkhamaMkha tUNaillatuMbavINiyatAlAyarapakaraNANi ya' naTanartakajallamallamauSTikaviDambaka-kathaka lavakalAsakAkhyAyakalaGghamaNikatumbavINika tAlAcaraprakaraNAni ca, natra-naTAH nATayakAriNaH, nartakAH nRtyakAriNaH, jallA=carmarajjUmavalambya krIDAkArakAH, mallA=mallayuddhakoriNaH, mauSTikA muSTiyuddhakArakAH, viDambakA vidUSakAH, kathakAH= katthaka' itiprasiddhA gAndharvavidyAvizAradAH, plavakA kUrdanakAriNaH, lAsakA 'lAsya' iti nATaka vizeSakAriNaH, akhyAyakAHkathAkArakAH, laGkAH mahAvaMzAgrabhAgamadhiruhya krIDAkAriNaH, maGkhA-citraphalakahastAH krIDakAH, hAtha, tAla-kasikA-jhAMje, athavA talatAla-hAthoM kI tAla, truTitavAdyavizeSa, Ina saba ke nirghoSoM-zabdoM ko tathA gItoM ko evaM sAmAnya vAjoM kI AvAjoM ko tathA ( nar3a-nagajallamalla-muhiga-velaMbagakahagapavagalAsaga-Aikkhaga-laMkhamaMkhatUNailla tuMbavINiyatAlAyara pakaraNANi ) naTa-nATaka karane vAle naToM ke, nartakoM-nRtya karane vAloM ke, jalla carma rajjU kA avalambana kara ke krIDA karane vAloM ke, mallamalla yuddha karane vAloM ke, mauSTika-muSTi se yuddha karane vAloM ke, vir3amSaka-vidUSakoM ke, kathana-gAMdharvavidyA :vizAradoM ke, plavaka-uchalakUda karane vAle manuSyoM ke, lAsaka-lAsya nAmakanATaka vizeSa ko karane vAloM ke, AkhyAyaka-kathA kahane vAloM ke, laDa-bar3e 2 vaMza ke agrabhAga para car3hakara vividha prakAra ke khela karane vAloM ke, maMkha citra phalakoM ko hAtha meM lekara khela tamAsA karane vAloM ke tUNika-tUNa truTita-eka jAtanuM vAgha, e badhAnA avAjane tathA tene tathA sAmAnya pArijAnA mAne tathA " naDanahagajallamallamudvigavela bagakahagapavagalAsaga Aikkhaga-laMkhamaMkhatUNa-illatuMcavINiya-tAlAyarapakaraNANi " naTa-!es 3 2nAra naTanA, nartaka-nRtyakaranAranA, jalla-cAmaDAnI dorI para kIDA karanAranA, mallamallayuddha karanAranA, mauSTika-muSTiyuddha karanAranA, viDambaka-viSakanA, kathakagAMdharvavidyA vizAradana, vaka-kUdakA bharanAra mANasonAM, lasaka-lAsyanAmanA eka khAsa prakAranAM nATaka karanAranA, AkhyAyaka kathA karanAranA, laMkha uMcA uMcA vAMsanI Toce caDIne vividha prakAranA khela karanAranA, maMkha-citranAM kulake hAthamAM laIne bela tamAsA karanAranA, tUNika-tUnAmanuM vAjiMtra vagA For Private And Personal Use Only
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre tUNikA: tUgAbhidhAnavAdyavizeSavAdakAH, tumbadhINikA:-tumbavINAvAdakAH, tAlAcarA tAla-hastAdhAtarUpamAcaranti ye te tathoktAH-tAlavAdina ityarthaH, epAM dvandvaH, teSAM yAni prakaraNAniprakarSeNa karaNAni tAni tathoktAni, kAni tAnI ? tyAha--- bahUNi ' bahUni-anekaprakArANi, ' mahurasaragIyamussarANi' madhurastrarANi-madhurasvarANAM gAyakAnAM gItAni-gAnAni ca tAni susvarANi / tathA' kaMcImehalAkalAvagapatarakapayarekapAyajAlakaghaMTiyalikhiNirayaNorujAlayachuddiya neuyacalaNamAliyakaNaganigaDajAlAbhUsaNasavANi' kAcI mekhalAkalApakapatarakapratarekapAdajAlaka ghaSTikAkiGkiNI-ratnoru-jAlaka-kSudrikA-nUpura-caraNamAlikA kanakanigaDa-jAlakabhUSaNazabdAn / tatra-kAJcI=phaTibhUSaNam , mekhalo'pi kaTibhUSaNabhedaH, kalApako grovA'bharaNam , pratarakANi pratarekAca AbharaNavizeSAH, pAdajAlaka-caraNAbharaNam , ghaNTikA - prasiddhA, kiGkiNyaH = kSudraghaNTikAH, ratnoru. jAlakam ratnanirmita jaDAbharaNam , kSudrikA AbharaNavizeSAH, nUpuraMpAdabhUSaNam , caraNamAlikAH pAdAbharagavizeSAH, kanakanigaDAsvarNabhUSaNavizeSAH, jAlakaM cApyAnAmaka vAdyavizeSa ko bajAne vAloM ke, tumbavINika-tumbavINA ko bajAne vAloM ke, tAlAcara-tAlI bajAne vAloM ke dvArA acchI taraha se kiye gaye (bahaNi ) aneka prakAra ke (maharasaragIyasussarAI) madhura svarabhita gItA svaroM ko, tathA- (kaMcI mehalAkalAvaga-patara-kapaya-reka-pAya-jAlaka-ghaMTiya-khikhiNi - rayaNorujAlayachuddiya-neuyacalaNamAliyakaNagAnagaDa-jAlaka-bhUsaNasahANi ) kAMcI-kaTibhUSaNa, mekhalA, kalApaka-grIvAbharaNa-prataraka, prateraka ye donoM eka prakAra ke AbharaNa vizeSa hote haiM, pAijAlaka-caraNA. bharaNa, ghaNTikA, kiGkiNI-choTI 2 ghaMTikAe~, ratnorujAlaka-ratnanirmita jaMghAbharaNa, kSudrikA-bhAbharaNavizeSa, nUpura-pAdabhUSaNa-vichiyA, caraNamAlikA-pAdAbharaNavizeSa,kanakanigaDa-svarganirmitabhUSaNavizepa, aura unA2 // 2 // sArI te 421mA yApera " bahUNi " mane // 2 // " mahura saragIyasussarAI, madhu2 212yuta vilta35 212zane tathA " kaMcI mehalAka lAvaga-pataraka-payareka--pAyajAlaka--dhaMTiya--khikhiNirayaNorujAlaya-chuhiyane uyacalaNa-mAliya-kaNaga-nigaDa-jAlaka-bhUsaNasahANi" yI-TibhUSA, bhensaasera, kalApaka-DekanuM ghareNuM-pratiraka, pratiraka e baMne eka prakAnAM khAsa AbhUpaNa che, pAdajAlaka-paganuM AbhUSaNa, ghaTikA,-ghUgharI, kiMkiNI-nAnI nAnI ghUgharIo, napura-jhAMjhara, vichiyA, caraNamAlikA, e badhA AbhUSaNonAM avAjane For Private And Personal Use Only
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra sudarzinI TIkA a05 sU09 nispRhatA 'nAmakaprathama bhAvanA nirUpaNam 895 1 9 bhUSaNa vizeSaH, eSAmitaretayogadvandvaH, etAnyeva bhUSaNAni teSAM zabdAstA~stathoktAna, tathA - lIlacakammamANudIriyAI' lIlAcaGkramyamANodIritAn = lIlayA caGkramyamANAnAM salIlaM gacchantInAm udIritAna=bhUSaNajanitAn zabdAn, tathA - 'taruNIjaNahasiyamaNiyakala ribhiyamaMjulAI' taruNIjanahasitabhaNitakalaribhitamaJjulAni - taruNIjanasya yAni hasitAni bhaNitAni kalaribhitAni= madhuraraNanAni = majjulAni-manoharANi ca tAni tathoktAni tathA--' guNavayaNaNi ya ' guNavacanAni ca = kAmaguNavarddhakavacanAni ca ' vahaNi bahUni anekavidhAni tathA 'mahUrajaNabhAsiyAI' madhurajanabhASitAni madhurANi yAni janabhASitAni -tAlasvaratyuktAni gAyakajanagAnAni tAni zrutvA, ' samaNeNa zramaNena - sAdhunA tesu ' teSu maNuSNabhadarsu ' manojJabhadrakeSu ' saddesu ' ya' anyeSu ca eva mAiesa' evamAdikeSu zabdeSu na ' sajjiyantraM ' na saktavyam - Asaktirna kartavyetyarthaH tathA-'na rajjiyadhvaM na raktavyaM - rAgo na kartavyaH, 'na gijjhiyacvaM na gardhitavyam = gRddhibhAvo na kartavyaH tathA-' na mujjhi ' zabdeSu tathA 'aNNesu 6 1 www.kobatirth.org 66 46 " tAla svarayukta gItAne sAMbhaLIne sAdhue ane madhura prakAranAM bIjA zabdomAM paNa saddasu " zabdomAM tathA jAlaka - eka prakAra kA AbhUSaNa vizeSa, ina saba zabdoM ko tathA ( lIlaca kammamANu dIriyAI ) lIlAsahita jAtI huI strIyoM ke bhUSaNa ke zabdoM ko, tathA (taruNIjaNahasiya bhaNiyakalaribhiyamaMjulAI ) taruNiyoM ke hasita, bhaNita, kalaribhika aura manohara, aise (bahUNi guvayaNANi ) aneka prakAra ke kAmaguNavardhaka vacanoM ko tathA ( mahurajaNa bhAsiyAI tAlasvarayukta gAyakajanoM ke gAnoM ko sunakara ke sAdhuko (tesumaguNa) una manojJa evaM madhura (sadesu ) zabdo meM tathA ( aNNeya evamAhae ) isI prakAra ke aura bhI dUsare zabdoM meM (na sajjiyantra) Asakti nahIM karanA cAhiye, (na rajjiyavvaM ) rAga nahIM karanA cAhiye. (na gijjiyAM ) gRddhibhAva nahIM karanA cAhiye, arthAt na rajiya tathA lIlakammamANudIriyAI " sItAsahita tI strIyAnAM AbhUSaNonAM bhavAne tathA "taruNIjaNa - hasiya-maNiya-kalaribhiya- maMjulAI " taruNIgonAM Dusita, lalita, usarimita bhane manohara, mevAM " bahUNi guNavayaNANi aneka prakAranA kAma vardhaka zabdone tathA mahurajaNabhAsiyAI " gAyamenAM " te mAna " sevA << (C " (4 , Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 66 ? tesu maNuNNamaesa For Private And Personal Use Only aNNesu ya evamAiesa 44 " mAsahita rakhI le me nahIM. na sajjiyantra rAga karavA joie nahIM, na gijhiyantra " gRddhibhAva na "" " ""
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 896 praznavyAkaraNasUtre " yana mohitavyam - tatra moho na kartavya ityarthaH tathA - 'viNidhAya' vinighAtaH =tadarthaM cAritrabhraMzaH, AvajjiyadhvaM ' ApattavyaH = kartavyaityarthaH, tathA - 'na lubhirot' na labdhavyam = lobho na kartavya ityarthaH ' na tusiyacvaM 'na toSTavyammanojJazabdAdiSu prasannamanasA na bhAvyamityarthaH, tathA - ' na hasiyavvaM 'na hasi - tavyam = vismayena hAso na kartavyaH, tathA - zramaNaH 'tastha' tatra - manojJabhadrakazabda viSaye 'saI' smRrti - smaraNaM ca ' maI ' marti buddhinivezaM ca 'na kujjA' na kuryAt / puNaravi ya' punarapi cAmanojJAdi zabdaviSaye mocyate ' soiMdieNa ' zrotrendriyeNa 'socA ' zrutvA 'saddAI' zabdAn kIdRzAn ? ' amaNuSNapAvagAI ' amanojJapApaka n=amanojJA:= amanoharA ataeva pApakAH =azubhAstAn ' kiM te ' lalacAnA nahIM cAhiye, ( na mujjhiyavvaM ) uname moha nahIM karanA cAhiye, (na viNidhAya AvajjiyavvaM ) unake nimitta apane cAritra ko bhraSTa nahIM karanA cAhiye, ( na lubhiyavvaM ) unameM lubhAnA nahIM cAhiye, ( na tusiyavvaM ) unase prasannamana nahIM banAnA cAhiye, (na hasiraj ) haMsanA nahIM cAhiye; aura ( na saI ca tatthakujjA ) na una manojJazabdAdikoM kI yAda karanA cAhiye aura na unameM apanI buddhi ko hI lagAnA cAhiye / isI prakAra ( puNaravi ya) phira ( soidieNa ) zrotra indriya se ( amaNuNNapAvagAI ) amanojJa ataeva aruci kAraka azubha (sAI) zabdoM ko ( soccA) sunakara sAdhu kA kartavya hai ki vaha una para dveSa bhI na kare - nAka mu~ha na sikoDe, isI viSaya ko aba sUtrakAra ina paMktiyoM dvArA spaSTa karate haiM - ve kauna se haiM isa zaMkA ke samAdhAna 42vo leDa me meTale he satAvu leha me nahIM. "na mujhiya temanAmAM moha rkhe| leho nahIM. "na viNidhAyaM Avajjiyantra" temanA nimitte potAnA cAritrane bhraSTa vu leI se nahIM, "na lubhiyavva" temAM sasathAtuM leI rakhe nahIM. na tusiyantra " temAM bhanane prasanna rAma ho nahIM. "na hasi - yavva' " isavu lekhe nahIM, bhane "na saI ca maI ja tattha kujjA manAjJa zabdAdikone yAda karavA joIe nahIM. ane temAM peAtAnA manane theyAvA hevu nahIM'. 4 pramANe 'puNaravi ya" vajI " soidieNa " zrotre. " "" " 22 te ndriyathI " amaNuNNapAvagoI " amaneAnA ane te kAraNe arucikAraka azubha 66 sahAI " zAmhone " soccA " sAMlajIne tenA pratye dveSa yAyu na zvA joIe te sAdhunuM kartavya che-tenA taraphanAM tiraskArathI nAka ke mAtu sa MkeAcavuM bagADavuM joI e nahI, e ja viSayane sUtrakAra A paMktio dvArA spaSTa kare chete kayA kayA prakAranA che te zakAnA nivAraNanA mATe teo te ama For Private And Personal Use Only
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a04 sU07 'parigrahaviramaNa'nAmakaprathamabhAvanAnirUpaNam 897 kA~stAn kathambhUtA~stAn zabdAn ityAha- ' akosapharusakhisaNaatramANaNatajjaNanimaMchaNaMdittavayaNatAsaNaukkUjiyaruNNaraDiyakaMdiyaNigdhuTTharasiyakaluNavilaviyAI ' AkrozaparupakhisanAvamAnanatarjananirbhartsanadIptavacanatrAsanotkUjitaruditaraTitakranditaniryuSTarasitakaruNavilapitAni-tatra-AkrozaH = ' re duSTa ! mriyasve ' tyAdivacanam , paruSa-re mUrkha ! re caura! ityAdi, khiMsanam-nindAvacanaM 'kuzIlo'si, nirlajjo'sI' tyAdirUpam , avamAnanam apamAnajanakavacanaM, tvaGkArAdirUpam , tarjanam-'jJAsyasi re duSTa ! mamAvajJAyAH phalam ' ityAdirUpamnirbhatsanam asara re nirdaya ? mama dRSTipathAdityAdirUpam , dIptavacanam kupitavacanam-trAsanam andhakArAdau phetkArAdirUpaH zRgAlAdizabdaH, utkUjitamnimitta ve una amanojJa pApaka zabdoM ko kahate hai-(akosapharasa-khisaNa-avamANaNa- tajjaNa-ninbhacchaNa-dittavayaNa-tAsaNaukkUjiya-ruNNa-raDiya-kaMdiya--NigghuTTha-rasiya-kaluNa-vilaviyAI) 're duSTa ! mara jA' ityAdi prakAra ke jo zabda hote haiM-ve Akroza zabda haiM, kaThora zabdoM kA nAma paruSa hai-jaise-'o mUrkha ! are o caura !' Adi / niMdAtmaka zabdoM kA nAma khisana hai, jaise-'tu baDe khoTe svabhAva kA hai, tU bar3A be zarama hai ' ityAdi / 'tU' Adi zabda apamAna janaka zabda haiN| jina zabdoM se dUsaroM ko DATanA hotA hai ve tarjanA zabda hai, jaise-'o duSTa ! avajJA karane kA phala maiM tujhe btaauuNgaa| tathA 'o nirdaya / mere sAmane se haTa jA' ityAdi prakAra ke vAkya nirbhatsana vAkya kahalAte haiM / kupita vacanoM kA nAma dIptavacana hai / aMdhakAra Adi meM phutkAra Adi rUpa zabdoM kA nAza pA54 zahIne matAve che.." akkosa-pharusa-khisaNa-avamANaNa-tajjaNanibbhacchaNa-dittavayaNa-tAsaNa-ukkRjiya-ruNa-raDiya-kaMdiya-Nigdhu-rasiya-kalaNa -bilaviyAI" "! bharI" tyAta prA2na zahAne mAoza zarTa kahe che, kaThora zabdone paruSa zabdo kahe che, jevAM ke "e mUrkha ! are e yA " 26 525 Ava! . " tuM ! 25 svabhAvANI cha, tu gha! mezarama cha" mA nihAma hone misana 49 che. "tu, mAhi 255mAnajanaka zabdo che. je zabdo dvArA bIjAne dhamakI apAya che te zabdone tarjanA zabda kahe che, jevAM ke "re duSTa mArI avajJA karavAnuM phaLa huM tane cakhADIza". tathA "are nirdaya! mArI najarathI dUra thA" ItyAdi prakAranAM vAkyane nirbhatsanA vAkya kahe che. koMdhayukta vacane tapta vacana kahe che. pra 113 For Private And Personal Use Only
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 898 praznavyAkaraNasUtre , 6 avyakta mahAdhvanikaraNam, ruditam = sAzrurodanam, raTitaM = kalahA yitaM -kaladdavAkyamityarthaH kranditam = iSTatriyogAdau krandam, nirghuSTam = uccairnAdakaraNam, rasitam -zUkarAdivat zabdakaraNam karuNa cilapitam = putrAdimRtyau sakaruNavilApakaraNam, eteSAmitaretarayogadvandvaH, tAni zrutvA zramaNena tesu' teSu 'amaNuNNapAvarasu ' amanojJapApa ke pu=amanojJAzubheSu, 'sadesu' zabdeSu tathA-'aNNesu ya evamAiesa' anyeSu ca evamAdikeSu samupasthiteSu zabdeSu 'na rusiyacvaM 'na ropitavyam - roSo na kartavyaH, ' na hIliyanvaM ' na hIlitavyam = avajJA na kartavyetyarthaH, 'na niMdiyacvaM ' na ninditavyam = nindA na karttavyA, 'na khisiyavvaM na khisitavyam = , nAma trAsana hai / jisa prakAra zrRMgAla Adi ke zabda hote hai | aspaSTa jora 2 se bolane kA nAma utkrUjita hai| AMsU nikAla 2 kara rone kA nAma rudita hai / kalahavardhaka vAkyoM kA nAma raTita hai / iSTa ke viyoga Adi hone para jo kadana karate samaya vacana nikalate haiM ve kaMdita vacana haiN| U~ce svara se jo bolane meM Ate haiM ve nirghuSTa zabda haiN| sUara Adi ke jaise zabdoM kA bolanA isakA nAma rasita hai / putra Adi ke mara jAne para jo karuNa vilApa kiyA jAtA hai / aura usa samaya jo zabda mu~ha se nikalate haiM ve karuNa vilapita haiM / aise zabdoM meM tathA ( aNNesu ya evamAiesa sadesu) isI prakAra ke aura bhI zabda jo ( amaNuNNapAcaesa) amanojJa azubha hoM una zabdoM meM ( samaNeNa ) zramaNa kA kartavya hai ki vaha unameM ( na rusiyanvaM ) roSa na kare / aMdhakAra AdimAM phutkAra AdvirUpa zabdonuM nAma trAsana che, ziyALa AdinA avAja te prakArane hAya che. jora jorathI aspaSTa khelavuM tene utkRti zabdo kahe che. AMsu pADI pADIne raDavAnA avAjane rudita zabda kahe che. kalahavardhaka vAkayAne riTata vAkaya kahe che. IMTanA viyAga Adi thatAM rudananI sAthe je vacana nIkaLe che tene krativacana kahe che. U'cA AvAjathI khelatA vacanane nivruSTa zabda kahe che. sUara Adi jevAM zabdo khelavA te rasita zabda kahevAya che. putra AdinuM matyu thatAM je karuNu vilApa karAya che. ane tyAre je zabdo meDhAmAMthI nIkaLe che te karuNa vilapita kahevAya che. evAM zabdo pratye tathA " aNNesuya evamAiesa sasu " evA ja prakAranAM khIjA zabdo ke " amaNuNNapAvasu " amanojJa bhane azula hoya, te zabdothI " na rusiyavva " zeSa na zvo " samaNeNa " te zrabhaNunuM urtavya che. vvaM " tebhanI avajJA ravI nahIM, " " na niMdiyavva " nihA na For Private And Personal Use Only hIliya rakhI, (6 na
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA 05 07 'parigrahaviramaNa' nAmaka prathama bhAvanAnirUpaNam 899 1 } " parasamakSaM ca nindA na kartavyA, ' na chiMdiyavvaM ' na chettavyam =amanojJa zabdakadravyasya chedo na kAryaH, tathA-' na bhidiyavvaM na bhetavyam tasyaiva na bhedaH karttavyaH, ' na vaheyavvaM ' na hantavyam = tasyAniSTa zabdakarturvadho na kartavyaH, tathA'durguchAvattiyAvi' jugupsAvRttikA'pi zabdaviSaye svasya parasya vA ghRNAvRttirapi, 'uppAeuM' utpAdayituM ' na labbhA' na labhyA - nocitA, yathA-svasya parasya vAhRdi zabdaviSayA jugupsA prAdurbhavenna tathA kartavyamiti bhAvaH / atha prathamabhAvanAnigamanArthamAha - evam uktarItyA 'soIdiyabhAvaNAbhAvio' zrotrendriyabhAvanAbhAvitaH zrotrendriyaM niroddhavyam, anyathA - mahadanarthasaMbhavaH ityevaM rUpayA bhAvanayA bhAktiH, ' aMtarappA ' antarAtmA - jIvo ' bhavai' bhavati, tatazca 'maNuNAmaNNa subbhidubbhirAgadose ' manojJAmanojJasurabhidurabhirAgadveSo manojJAmanojJA ( na hIliyavvaM ) unakI avajJA na kare, ( na niMdipavvaM ) niMdA na kare ( na khisi ) una para khisiyAve nahIM - dUsaroM ke samakSa unakI niMdA na kare ( na chiMdiyavvaM ) jo amanojJa zabdoM karane vAlA viNAdi dravya hai usakA vaha na chedana kare aura ( na bhidiyavvaM ) na bhedana kare ( na vayavavaM ) aniSTa zabda karane vAle manuSya Adi kA vadha na kare / aura ( na durguchA vatiyA vilabhA uppAe uM) na una aniSTa zabdoM ke viSaya meM apane evaM para ke ghRNAvRtti utpanna karane kI koziza hI kare / aba sUtrakAra isa prathama bhAvanA kA upasaMhAra karane ke liye kahate haiM - ( evaM ) isa prakAra ( soiMdiya bhAvaNAbhAvio ) zrotrendriya kI bhAvanA se bhAvita huA 'mujhe zrotrendriya kA nirodha karanA cAhiye nahIM to bar3A bhArI anartha hogA ' isa prakAra kI vicA radhArA se vAsita huA (aMtarappA ) antarAtmA muni ( maNuNNAmanuNNasundubhi rAmadose paNihiyappA ) manojJa rUpa zubha aura amanojJa 1 khiMsiyavvaM " tenA para misiyAme nahIM-mIla pAse tenI nihA uravI lekhe nahIM, "na chidriyabvaM " amanojJa bhavAna DaranAra vINAdi ne vastu hoya tenuM tena na ure, " na siMdiyavaM " tenuM lehana na pure "na vaheyavvaM " aniSTa zabda 12nAra bhanuSya mahinA te vadha na ure, bhane " na duguMchAvattiyA bi labbhA uppAeu" te aniSTa zabda atye pote tRSNA na pure ne jIomAM tuSyA. vRtti pedA karavAnI koziza na kare. have sUtrakAra A pahelI bhAvanAnA upashaaraa che" evaM yA rIte " soIMdiyabhAvaNAbhAvio " shrotrendriyanI bhAvanAthI bhAvita thayela " mAre zrotendriya para akUza rAkhavA joie nahI' te! ghaNA bhAre ana thaze " e prakAranI vicAradhArAthI prabhAvita thayeva " aMtarappA " antarAtmA - suni " maNuSNA maNuSNasumidubbhirAgadose paNihi "" For Private And Personal Use Only
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 900 praznavyAkaraNasUtra ye surabhidurabhayaH zubhA zubhAH zabdAsteSu yadrAgadveSaM tatra, 'paNihiyappA' praNihitAtmA saMvRtAtmA 'sAhU ' sAdhuH 'maNakyaNakAgagutte' manovacanakAyaguptaH, 'saMvuDe' saMvRtaH-saMvaravAn ' paNihiiMdie ' praNihitendriyaH-praNihitA-vazIkRtaH indriyo yena tathAbhUtaH san 'dhamma' dharma 'carejja ' caret // mU0 7 / / dvitIyAM bhAvanAmAha-bIyaM" ityAdi mUlam-vIyaM cakkhu iMdieNa pAsiya rUvANi maNuNNabhaddagAiM sacittAcittamIsagAI kaTre potthe ya cittakamme leppakamme rUpa azubha zabdoM meM rAgadveSa karane ko pariNati se rahita ho jAtA hai| isa prakAra kI sthiti se saMpanna huA ( sAhU ) sAdhu (maNavayahAyagutte) apane mana, vacana aura kAya ko zubhAzubha ke vyApAra se surakSita kara letA hai / aura ( saMvuDe ) saMvara se yukta banakara (paNihiiMdie ) apanI zrota indriya ko vaza meM karake (dhamma ) cAritrarUpa dharma ko ( carena) pAlana karane vAlA bana jAtA hai| bhAvArtha-isa sUtra dvArA sUtrakAra ne parigraha viramaNavata kI prathama bhAvanA kA vivecana kiyA hai| isameM unhoM ne yaha kahA hai ki sAdhuko iSTa zrotrendriya ke viSaya meM lalacAnA nahIM cAhiye aura aniSTa viSaya meM dveSa nahIM karanA cAhiye |is prakAra se isa bhAvanA se bhAvitamuni apane vrata kI rakSA aura usakI susthiratA karatA huA saMvara se yukta bana jAtA hai aura cAritrarUpa dharma kI paripAlanA acchI taraha se karasakatA hai|muu07|| yappA" bhanAjJa35 zula bhane azubha zammA panI pariNatithI 2Dita 54 Mya che. yA prA2nI sthitithI yuta manera " sAhU" sAdhu "maNavayakAyagutte" pitAnA mana, vacana ane kAyane zubhAzubha pravRttithI surakSita karI nAkhe che. bhane" saMbuDe '' 12thI yuddhata manIne " paNihiidie" potAnI zrotrendriyane 10 4rIne "dhamma" yAritra35 yamana " careja " pAlana 42nAra 25 naya che. bhAvArtha-A sUtradvArA parigraha viramaNa vratanI pahelI bhAvanAnuM vivecana karyuM che temAM temaNe e batAvyuM che ke sAdhue zrotrendriyanA ISTa viSayamAM lalacAvuM joIe nahIM ane aniSTa viSaya pratye dveSa karavo joIe nahIM A rIte A bhAvanAthI bhAvita thayela muni pitAnA vatanI rakSA tathA susthi ratA karate karate saMvarathI yukta thaI jAya che, ane cAritrarUpa dharmanuM sArI zate pAlana 42. za che // sU07 // For Private And Personal Use Only
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkAma05 sU08 cakSurindriyasaMvara' nAmaka dvitIyabhAvanAnirUpaNam 0 sele ya daMtakamme ya, paMcahiM vaNNehiM aNegasaMThANasaMThiyAI gaMthimaveDhimapUrimasaMghAimaNi ya malAI bahuvihANi ya nayaNamaNasukarAI vaNasaMDe pavvae ya gAmAgaranagarANi ya khuDDiyapukkhariNI vAvIdIhiya - guMjAliya sarasarapaMtiya sAgarabilapaMtiya khAiya- naI - sara - talAga - vaSpiNo phulluppalapaumaparimaMDiyAbhirAme, aNegasauNagaNamihuNaviyarie, varamaMDavavivihabhavaNa - toraNa - ceiya - devakula- sabhappavAvasaha - sukayasayaNAsaNa--sIyaraha-sagaDajANajuggaya-saMdaNe naranAriMgaNe ya somapaDirUvadarisaNijje, alaMkiya vibhUsiya, puvvakaya tavappabhAvasohaggasaMpatte, naDa - naTTaga - jala-mala - muTTiya-celaMbagakahaga-pavaga-lAsaga - Aikkhaga lekha maMkha tUNaila tuMbavINiya-tAlAyara pakaraNANi ya bahUNi sukaraNANi aNNesu ya evamAiesu rUvesu maNunnabhaddaesuna tesu samaNeNa sajjiyavvaM, na rajiyavvaM, jAva na saI ca maI ca tattha kujA, puNaravi -- khuidieNaM pAsiya ruvAI amaNunnapAvagAI, kiM te ? gaMDikoDhi - kuNi - udari--kacchula---paila - kuja-- paMgula -- vAmaNa-aMdhilaga - egacakkhu viNihaya sappisallagavAhirogapIliyaM vigayANi ya mayakakalevarANi sakimiNakuhiyaM ca davvarAsiM annesu ya evamAiesa amaNannapAvagesu na tesu samaNeNa rUsiyavvaM, jAva na durguchAvattiyAvi labbhA uppAeuM, evaM cakkhuidiyabhAvaNAbhAvio bhavai aMtarappA maNuSNAmaNuSNa For Private And Personal Use Only
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir DEE 902 praznavyAkaraNasUtre subhidubhirAgadose paNihiyappA sAhamaNavayaNakAyagutte saMvuDe paNihiiMdie carejja dhammaM // sU0 8 // TIkA-'vIyaM ' ityAdi 'bIyaM ' dvitIyAM cakSurindriyasaMvarAbhidheyAM bhAvanAmAha- ' cakkhuIdieNa' cakSurindriyeNa ' pAsiya' dRSTA svANi' rUpANi AkArAn kIdRzAni ? 'maNuNNabhadagAI' manojJabhadrakANi-manojJAni-manoharANi ca tAni bhadrakANi= mundarANi ceti karmadhArayaH, tathA-' sacittAcittamIsagAI' sacittAcittamizrakANi, tatra-sacittAni narayugmAdIni, acittAni-tatpratikRtirUpANi, mizrakANi vastrAbharaNabhUSitAni tAnyeva, kASThapASANAdIni vA dRSTvA teSu zramaNena na saktavyamityAyagreNa sambandhaH / kasmin sthAne dRSTvA ityAha-'kaDe' kASThe-kASThaphalake ' potthe ya' puste ca-pustake ca 'cittakamme ' citrakarmaNi leppaka isa vrata kI dvitIya bhAvanA ko kahate haiM-' bIyaM ityaadi| TIkArtha-(bIyaM ) dUsarI cakSurindriya saMvara nAma kI bhAvanA hai vaha isa prakAra se hai-(cakkhuidieNa) cakSuindriya se ( maNuNNabhadagAI) manojJa ataeva sundara aise ( khvAiM ) rUpoM ko ki jo ( sacittAcittamIsagAI) sacitta, acitta aura mizradravya se Azrita ho unheM (pAsiya) dekha karake sAdhu ko cAhiye ki vaha unameM Asaktacitta na bane, yaha Age se saMbandha hai / nara nArI Adi sacitta dravya haiM, ina ke pratikRtiphoTo acittadravya haiM / vastra AbhUSaNa Adi se vibhUSita nara nArI Adi mizradravya haiN| inake Azrita jo manohara AkAra hotA hai vaha manojJa adrakarUpa hai / ina saba kA AkAra (kaTTe ) kASTha ke ve sUtrA2 pratanI jI lAnA matAce cha-" bIya" tyAhi TI -" bIya" ite yakSurindriya sa12 nAmanI bhAvanA che. te // pramANe cha-" cakkhuidieNa" yakSu dhandriyathI "maNuNNabhaddagAI" bhanAsa bhane su42 mevA " rUvAi' " 3paune 2 " sacittAcittamIsagAI" sathitta, mayitta bhane mizra dravyane mazrita khAya, tebhane "pAsiyaM" ne tamA sAdhue Asakta thavuM joIe nahIM. nara, nArI Adi sacitta dravya che. temanI pratikRti-pheTe acitta dravya che. vastra, AbhUSaNa AdithI vibhUSita nara-nArI Adi mizra dravya che. temanA para AdhAra rAkhanAra je manehara AkAra hoya che te mane bhadrakarUpa che. te badhAne AkAra " " lAkaDAnA pATIyA para For Private And Personal Use Only
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinITIkA a0 5 sU0 8 'cakSurindriyasavara'nAmakadvitIyanirUpaNam 903 mme' lepyakarmaNi bhityAdau, ' sele ya zaile-pASANe ca ' daMtakamme ' dantakamaNi hastidantAdiSu yannarayugAdInAmAkRtiruTTayate taddantakarma tasmiMzca 'paMcahiM vaNNehiM' paJcabhirvarNairyuktAni, 'aNegasaMThAgasaMThiyAI' aneka saMsthAnasaMsthitAni' anekAni=anekaprakArANi yAni saMsthAnAni AkRtayastaiH saMsthitAni-yuktAni, tathA-'gaMthimaveDhimapUrimasaMghAimANi ya' granthimaveSTimapUrimasaMghAtimAni caH, tatra-granthima-granthastena nivRttaM mAlAvat , veSTimam veSTanena nivRttam puSpagendukavat , pUrima-pUraNena nivRttaM, yantre pittalAdi rasapUraNena niSpAditaM puttalikAdikam , saMghAtimam-saMghAtena nivRttam , kapardikAdisaMghAtena niSpAditaM kukkuTApaTiyoM para ukerA jAtA hai ( potthe ya ) pustakoM se chApA jAtA hai, (cittakamme ya ) kAgaja Adi para citrita kiyA jAtA hai mRttikA Adi meM banAyA jAtA hai ( leppakamme ) ra~ga Adi se bhitti Adi para likhA jAtA hai ( sele ya) pASaNa ke Upara aMkita kiyA jAtA hai (daMtakamme ya) hAthI dAMta para khodA jAtA hai / ina saba padArthoM ke Upara ukere gaye una 2 AkAroM ko (paMcahiM vaNNehiM ) pA~ca varNoM se bharA jAkara bahuta ho sundara rUpa se AkarSaka banAyA jAtA hai / ( aNegasaMThANasaMThiyAI ) bhinna 2 rUpa meM una citroM ko sajAyA jAtA hai / isI prakAra (gaMthimaveDhimapUrimasaMghAimANi ya ) mAlA kI taraha gUMtha 2 kara jo citra banAye jAte haiM ve granthima, puSpageMda kI taraha jo veSTita karake citra banAye jAte haiM ve veSTima, kisI padArtha para jo puttalikAdi kI taraha raMga se bharakara citra bana jAte haiM ve pUrima, tathA kauDI Adi ke paraspara jor3ane se kukkuTa Adi ke jaisA jo rUpa banAyA jAtA hai vaha saMdhAtima hai| ina saba yitazaya cha, " pottheya " pustAmA 75Aya che. cittakammeya" mA 52 tivAmAM Ave che, mATI mAhiyA manAvAma mA che, " leppakamme" 2 mAhithA vA mAhi52 sAsepAya cha, " seleya" 552 52 jotarAya che, "daMtakammeya'' thIin 52 ataravAmAM Ave che, te sapA pahA 52 mAhita 420 te mArIne "pacahi vaNNehiM " pAya 2 ne maI suMdara bhane ma manApAya che. "aNegasaMThANasaMThiyAI " bhinna bhinna rAta tenA santapaTa rAya che. me 4 rIte "gaMthimabeDhimapUrimasaMghAimANi ya" mALAnI jema gUMthI gUMthIne je citra banAvavAmAM Ave che te graMthima, puSpanA daDAnI jema je citra veSTita karIne banAvAya che veSTima, kaI padArtha para putaLI AdinI jema raMgathI bharIne je citra banAvAya che te pUrima, tathA kaDI Adine eka bIjAmAM parovIne kUkaDA Adi je je AkAra banAvAya che te For Private And Personal Use Only
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - 104 praznavyAkaraNasUtre disvarUpam , eSAM dvandvaH, tAni tathoktAni dRSTA, tathA- bahuvidhAni=anekama kArANi ca punaH ' ahiyaM ' adhikam-atyathai yathA syAttathA 'nayaNamaNa muhakarAI' nayanamanaHsukhakarANi = nayanayormanasazca sukhakarANi-mukhotpAdakAni 'mallAI' mAlyAni 'mAlA' iti bhASA prasiddhAni tathA-' vaNasaMDe ' vanapaNDAn-ekajA. tIyAnAmanekajAtIyAnAM ca vRkSANAM samUhAn , ' pancae ya' parvatAMzca ' gomAgaranagarANi ya ' grAmAkaranagarANi ca dRSTvayA, tathA-' khudiyapuravariNI-cAvIdIhiya guMjAliya-sarasarapaMtiya-sAgara-vilapaMtiya-khAiya-naI-sara-talAga-vipiNo' kSudrikA puSkariNI vApI dIrghikA guJjAlikA saraH saraH paGktikA sAgara -vilapaktikA-khAtikA-nadI-sarastaDAgavAn , tatra-kSudrikA-laghujalAzayavizeSaH, puSkariNI-kamalavatI batulAkArA vApI-catuSkoNA, dIpikA-lambAkAravApI, guJjAlikA-cakrAkAravApI, saraH saraH paktikA=yeSAM madhye ekasmAtar3A. gAdaparasmistaDAge jalaM samAyAti, etAdRzajalAzayasamUhaH sarasaraH paDiktakeko nihAra kara, (dekhakara) tathA (bahuvihANi) aneka prakAra kI (mallAI) mAlAoM ko ki jo (ahiyaM nayaNamaNasuhakarAI) adhika se adhika rUpa meM netra evaM mana ko AhAdakAraka hotI hoM dekhakara (vagasaMDe) eka jAtIya aura aneka jAtIya vRkSoM ke samUhoM ko ( pacae ya) parvatoM ko gAmAgaraNagarANi ) grAma, Akara, nagaroM ko (suddiya pukkhariNI-vAvI -dIhiya-guMjAliya-sarasara-pati ya-sAgara-bilapaMti ya-khAiya-naIsara-talAga-vappiNo) kSudrikA-laghu-jalAzaya, puSkariNI-kamaloM se yukta gola AkAravAlI vAvar3I, vApI-cAra konoM vAlI vAvaDI, dIpikA -lambe AkAra bAlI bAvaDI, guJAlikA-cakra AkAravAlI bAvaDI, saraH saraH paMkti-eka tAlAba se dUsare tAlAvoM meM jala jAne vAle tAlAba ke samUha, sAgara-samudra bilapaMkti-biloMke jaise AkAra vAle kUoM kI, sAtima upAya che. te mAnenane tathA "bahuvihANi" bhane 542nI "mallAi" bhANAre " ahiyaM nayaNamaNasuhakarAI" ma ane bhanane vadhAramA padhAre mAnahAya DAya. cha, tabhane ne "vaNasaMDe" me tana mane tanA vRkSanA sabhUDAna "pavvaeya" tAne, "gAmAgaraNagarANi" Ama, 242, nagArAne "khuddiya-pukkhariNI-vAbI- dIhiya-guMjAliya sarasara-patiya-sAgara-bilapatiya-khAiya- naI -sara-talAga-vappiNo" zudriA -nAna 17||shy, 042-4bhagothI yuta . kAranI vAva, vApI-cAra khUNAvALI vAva sarakasarapaMkti-eka taLAvamAMthI bIjA taLAvamAM pANI jatuM hoya tevAM taLAne samUha, sAgara, bilapaMkti-daranA For Private And Personal Use Only
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU08'cakSurindriyasaMvara'nAmakadvitIyabhAvanAnirUpaNam 905 tyucyate, sAgaraH samudraH, vilapatikAH-bilAnIvabilAni-kUpAsteSAM patrikA -kUpazreNirityarthaH, khAtikA parivAH, nadI prasiddhA, saraH-svAbhAvikastaDAgaH, taDAgaH kRtrimaH sarovaraH, vaprAdhAnyakSetrANi, eSAmittaretarayogadvandvaH, tA~stathoktAn , dRSTvA, kIdRzAnetAn ? ityAha-'phulluppalapaumaparimaMDiyAbhirAme' phullospalapadmaparimaNDitAbhirAmAn tatra phullAni-vikAsitAni yAni utpalAni candra vikAzikamalAni, padmAni-sUryavikAsikamalAni ca taiH paritaH samantAmaNDitA ataeva-abhirAmA-manoharAstA~stathoktAn , punaH kathambhUtAn ? ' aNegasauNagaNamihuNavicarie'.anekazakunagaNamithunavicaritAna=anekAni-bahuvidhAni yAni zakunagaNamithunAni-pakSigaNayugalAni, vicaritAni-saMcaritAni yatra tAn , phullotpalAdipadAni kSudrikAdivapAntavizeSaNAni / tathA-' varamaMDava-viviha-bhavaNatoraNa-ceya-devakula-sabhappavA-vasaha-sukayasayaNAsaNa-sIyaraha-sagaDa - jANajugga-saMdaNe' varamaNDapavividhabhavanatoraNa caitya devakulasabhAprapAvasathasukRtazayanAsanazivikArayazakaTayAnayugyasyandanAna , tatra-varamaNDapAH zreSThamaNDapAH, vividhabhavanAni, toraNAni prasiddhAni, caityAni-udyAnAni, devakulAni prasiddhAni, zreNi, khAtikA-parikhAeM nadI-nadiyAM, sara-sAmAnyatAlAba taDAgakRtrima sarovara, vana-dhAnya ke kheta jo (phulluppalapaumaparimaMDiyAbhirAme ) vikAzita-utpaloM se, caMdravikAzikamaloM se saba aura maMDita ho rahe hoM, aura isI kAraNa jinase mana meM vizeSa praphullitA AtI, ho, tathA jo (aNegasauNagaNamihuNavicarie) aneka pakSiyoM ke yugala jahAM vicaraNa kara rahe hoM ina saba ko dekhakara sAdhu inameM Asakti na kare / tathA ( varamaMDavavivihabhavaNatoraNaceiyadevakulasabhappavAvamahasukayasayaNAsaNasIyarahasagaDajANajuggasaMdaNe ) varamaMDapa-zreSThamaMDapa, vividhabhavana, toraNa, caitya-udyAna, devakula, sabhA, prapA-pAnIyazAlA, jevA AkAranA kUvAonI hAra, khAtikA-pharatI AvelI bAI e, nadIo, sa2-sAmAnya tAva, tA-kRtrima sarI2, 15-dhAnyanA mata re "phullu palapaumapariyamaMDiyAbhirAme" visita pothI--yadravidhI bhagAthI madhI tarapha gherAyelAM hoya, ane e ja kAraNe manane vadhAre prakulita banAvatAM DAya, tathA " aNegasauNagaNamihaNavicarie" mane pakSImAna yugasa yAM vicaratAM hoya, te badhuM joIne sAdhue tathA Asakti karavI joIe nahIM. tathA "varama'Dava-vivihabhavaNa-toraNa-ceiya-devakula-sabhappa-vAvasaha-sayaNAsaNa-sIyaraha sagaDajANajuggasaMdaNe" 125 -zreSTabha75, vividhabhavana, to25], yetya,--GdhAna, hevA, salA, 55.. 525, mApasatha-parivAnAM sthAna, sArI te savapra 114 For Private And Personal Use Only
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 906 praznavyAkaraNasUtra sabhA prasiddhA, prapA-pAnIyazAlA,AvasathaH paritrAjakavasatiH,sukRtazayanAsanAni =sukRtAni-muSTha kRtAni-vihitAni yAni zayanAni zayyAH, AsanAni=siMhAsanAni ca tAni tathoktAni, zivikA- pAlakI ' ti prasiddhA, rathaH prasiddhaH, zakaTam gAr3A' iti bhASA masiddham , yAnam-gamanasAdhanaM sthAdikam , yugyam azvAdivAhanam , syandano-rathavizeSaH, eSAmitaretarayogadvandvaH, tAstathoktam , tathA 'naranArigaNeva' naranAriMgaNAMzca-strIpuruSasamudAyAMzca, dRSTvA, kathambhUtAnetAn ? ityAha- somapaDirU padarisamijje' somapratirUpadarzanIyAn-soma vat saumyatayA candravat pratirUpAH=sundarAH, atae-darzanIyAHdraSTuM yogyastAn punaH kathaMbhUtAn ? ' alaMkiyavibhUsie ' alaGkRtavibhUSitAn alaGkRtAH-mukuTAdhalaGkAraH vibhUSitAH vastrAdibhiH sajjitAH ye tAn , punaH kathaMbhUtAn ? puvakayatavappabhAvasohaggasaMpautta' pUrvakutatapaH prabhAvasaubhAgyasaMprayuktAna pUrvakRtatapaH ma. bhAveNa prAptaM yatsaubhAgyaM tena saMprayuktA ye te tathA tAn dRSTvA, tathA-' naDa-naTTaga jalla mallamuTTiyavelaMgakahaga-paga-lAsaga-Aika vaga-laMkha-maMkha-tUgailla-tuMbavINiya-tAlAyarapakaraNANi' naTa nartaka jallamallamoSTikaviDambaka- kathakaAvasatha-parivrAjakoM ke sthAna, sukRta-acchI taraha se sajAye gaye zayana, Asana, pAlakI, ratha gADA, yAna-gamana ke sAdhanabhUta vAhana, yugya-azvAdikavAhana, spaMdana-rathavizeSa, ina sabako, tathA ( naranArigaNe ya ) nara aura nArI ke vRnda ko ki jo (somapaDirU badarisaNijje) candramA ke jaisA sundara AkAra vAlA hai aura isI se jo darzanIya banA huA haiM (alaMkiyavibhUsie) mukuTa Adi vivadha alaMkAroM se evaM vastrAdikoM se susajjita hai, (punvakaya takappabhAvasohagga saMpautte ) pUrvakRta tapa ke prabhAva se prApta saubhAgya se jo yukta haiM ina saba ko dekhakara ke tathA ( naDa-naga-jalla-muTTiya-velaMyaga-kahaga-pavaga-lAsaga-AIkkhaga-laMkha-maMkha-tUNa-illa-tuMbavINiya-tAlAyara-pakaraNANi ) TavALAM zayanasthAna, Asana, pAlakhI, ratha. gADAM, yAna-musApharInA sAdhanarUpa vAhana, yugya adhAdi vAhana, spaMdana-khAsa prakAranA ratha, e badhAne tathA " naranArigaNeya" na2 bhane nArInA samUDane re " somapaDirUvadarimaNijje" candramA jevAM suMdara AkAravALA che ane tethI ja je jevAM game tevAM che, " alaMkiyavibhasie " bhugaTa mAhi vividha mare tathA patrothI vibhUSita che, " puvakayatavasamAvasohAga saMrautte" pUta tapanA pramAthI prAta yeta sIlAgyathA mA yuddhata cha, se sone ne tathA "naDa-naga-jalla-mallamudriya-velaMvaga-kahaga-paga-lAsaga-Aikkhaga-laMkha-maMkha-tUNa-illa-tubatrINiya -to For Private And Personal Use Only
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU08 cakSurindriya saMvara'nAmakadvitIyabhAvanAnirUpaNam 907 plavaka-lAsakAkhyAyaka-laGkha-maGkha tUNika tumbavINika tAlAcara prakaraNANi ca, naTanakAdipadAnAM vyAkhyA'syaivaprathamabhAvanAto'vagantavyAH, 'vahUNi ' bahUnianekavidhAni 'sukaraNANi ' sukaraNAni-zobhanakriyAyuktAni dRSTvA, naTanartakAdInAM bahuvidhAn manoharavyApArAn dRSTetyarthaH, teSu tathA 'aNNesu ya ' anyeSu caitadbhinneSu ' evamAiesu ' evamAdikeSu-evaMvidheSu 'maNunabhadaesu' manojJabhadrakeSu 'rUvesu ' rUpeSu-cakSurgrAhyaviSayeSu 'samaNeNa' zramaNena sAdhunA 'na sajjiyavvaM' na saktavyam, na rajjiyavvaM na raktavyam 'jAva' yAvat-yAvatkaraNAt 'nagijhiyavvaM' na gardhitavyam' 'na mujjhiyavvaM na mohitavyam , 'na viNighAyamAvajjiyavvaM' na vinighAtapattavyaH tathA-'na lubhiyavyaM na lobdhavyam , 'na tusiyavaM' na toSTavyam , naTa,-nartaka, jalla, malla, mauSTika, belaMvaka, kathAka, pUlavaka, lAsaka, AkhyAyika, laMkha, maMkha, tRNika, tumbavINika, tAlAcAra, ina saba ke manohara vyApAroM ko joM (bahaNi) aneka prakAra ke hote haiM aura ( mukarANi ) zobhana kriyA saMpanna rahA karate haiM unako dekha karake, tathA ( aNNestu evamAiesu ruvesu maNuNNabhadaesu) aura bhI jo isI prakAra ke manojJabhadraka rUpa hoM unheM dekha karake (samaNeNa ) sAdhu ko (tesu) unameM (na sajjiyavvaM ) Asakta nahIM bananA cAhiye / (na rajjiyavvaM) rAga nahIM karanA caahiye| yahAM yAvat zabda se (na gijjhiyavvaM) gRddhibhAva nahIM karanA cAhiye-arthAt-unameM lalacAnA nahIM cAhiye / ( na mujjhiyavvaM ) na moha karanA cAhiye, (na viNighAyaM AvajjiyadhvaM ) unake liye cAritra kA bhaMga na kare, (na lubhiyavvaM ) lobha na kare, ( na tusimavvaM ) prasanna mana nahIM honA cAhiye, (na hasiyavaM) lAyara-pakaraNANi" naTa, nata, 468, bhauSTi4, meda 14, 754, 214, sAsa AkhyAyika, laMkha, maMga, tuNika, tuMbavINika, tAlAcAra, e badhAnAM manahara vyApAra bahUNi " mane 2 saya cha, bhane " sukarANi " sudara ThiyA yukta hai|5 cha, tebhane dhane tathA " aNNesu evamAiesu rUvesu maNuNNa bhaharasu" se prAnai zlan 542 manojJa madra435 DAya temana nidhana "samaNeNa" sAdhume " tesu" temanAmA "na sajjiyavva" yAsarata tho nahI, "na rajjiyavaM" 2 // 42 me nahI, " na gijhiyavva" tamA sayA ne nahI, " na mujjhiyavva" tene moTe moDa 42 // name nahI, "na viNighAya Avajjiyava" tene bhATa zAstrino mana 423 me " na lubhiyamba" khola 323 me me nAhI', " na tusiyavva" For Private And Personal Use Only
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 908 praznavyAkaraNasUtre 'na isiyadhvaM' na hasitavyam , tathA-zramaNastatra 'na saI ca maI ca' na smRtiM ca mati ca ' kujjA' kuryAt / etatsarvamasyaiva prathamabhAvanAyAM vyAkhyAtam / 'puNaravi ' punarapyucyatezramaNaH ' cakkhuidieNa' cakSurindriyeNa 'amaNuNyapAvagAI' amanojJapApakAni ' rUpANi ' rUpANi 'pAsiya' dRSTvA 'kiM te ' kAni tAnikathambhUtAni tAni rUpANi ? ityAha- gaMDi-koTi-kuNi-udari-kacchulla-pailla -kujja-paMgula-bAmaNa-aMdhillaga-egacakkhuviNihaya sapisallagavAhirogapIliyaM' gaNDikuSThikuNyudarikacchulla zlI padakubja paGgularAmanAndhilakaikacakSurvinihata sapizAcakavyAdhirogapIDitaM-tatra-gaNDo gaNDo hi kaNTharogavizeSaH sa ca vAtapitta 'le. masannipAtairjAyamAnatvAccaturvidhaH, sa yasyAsti sa gaNDI, gaNDamAlAvAnityarthaH, kuSThI-kuSThamasyAstIti kuSThI-kuSTharogavAn , kuSThamaSTAdazavidham , tatra mahAku. Azcarya se haMsanA nahIM gahiye, tathA (na saIca maiM ca tatthakujjA) aura na unakI yAda karanA cAhiye aura na unameM apanI buddhi ko hI lagAnA cAhiye / ( pugaravi) isI taraha (amaNuNNapAgAI) amanojJa azubha (rUvAI) rUpoM ko (cakkhuiMdieNa) cakSu iMdriya se (pAsiya) dekhakara sAdhu ko unameM roSa-dveSa nahIM karanA cAhiye / (kiM te!) ve amanojJa azubha rUpa kauna 2 se haiM isa prakAra ko zaMkA kA samAdhAna karate hue mUtrakAra aba unheM ina nimnalikhita padoM dvArA prakAzita karate haiM-(gaDi-koDhi-kuNi-udari kacchulla-paillakujja-paMgula-vAmaNa-aMdhillaga-egacakkhu-viNiya sapisallaga-vAhIroga-pIliyaM ) gaMDI-gaMDamAla-rogavAle, kuSThI-kuSTarogavAle, kuNikuSTharogI, udrarogI, kacchullarogo, zlIpadarogI, kuja-kuvaDA, paMgula, tenAthI bhanabhAM mAna pAvo nahI', " na hasiyavva" tene mana bhAvayathI usa nanasa, tathA " na saIca maI ca tatthakunjA" tene yA karavuM joIe nahIM ke temAM dhyAna parovavuM joIe nahIM. ____" puNaravi" me pramANe " amaNuNNapAvagAi" amanA zubha "rUvAI" 3pAne " cakkhuidieNa" yakSundriyathA " pAsiya " ne tenA pratye zeSa-dveSa 42 me nahI, " kiM te?" te 25zuma 35 45i :yAM che te zaMkAnuM samAdhAna karavAne mATe sUtrakAra nIcenA pade dvArA temane jAhera 42 -" gaMDi-koDhi-kuNi-udari-kacchulla- pailla-kuja-pagula-vAmaNa-adhilla ga-egacakkhu-viviya-sapisallaga--vAhiroga-pIliyaM " 11-3mAnA rogavANA, suTagI, aNi- gAmA, 422|gii, 42sarogI, vI54rogI, 531, For Private And Personal Use Only
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a05 sU08'cakSurindriyasaMvara'nAmadvitIyabhAvanAnirUpaNam 909 phasya saptabhedAH / tadyathA aruNa-dumbara-sparzajihva-karakapAla-kAkana-pauNDarIka daNi / iti, mahattvaM caissaamsaadhytvaat| sAmAnyakuSThasyai kAdaza bhedAH, sthUlAmArukka 1 mahAkuSThai 2 kakuSTha 3 carmadala 4 visarpa 5 parIsarpa 6 vicarcikA 7 sidhma 8 kaTibha 9 pAmA 10 zatAruSka 11 saMjJakAH / evaM sarvANi kuSThAnyaSTA. daza / yadyapi sarva kuSThaM sannipAtajameva jAyate, tathApi-vAtAdidoSotkaTatayA vAmana, aMdhillaga-janmAndha, ekacakSu-kAnA, vinihatacakSu-janma ke bAda hone vAlA aMdhA, sapisallaka-sapizAca-bhUtAdi Aveza vAlA, athavA sarpizalyaka-ghasIte hue calane vAlA hRdayarogI, vyAdhipIDita, ina saba ko dekhakara inameM dveSa tathA ghRNA nahIM karanI caahiye| pUrvokta padoM kA alaga-alaga artha isa prakAra haiM-gaMDI-vAtapitta aura sannipAta-vAtAdi tridoSa mizrita vikAra se utpanna hone ke kAraNa cAra prakAra ke kaMTha rogavAlA, kuSThI-kuSTha aThAraha prakAra kA hotA hai, jisameM sAta prakAra ke mahAkuSTha hote haiM aura gyAraha prakAra ke sAmAnyakuSTha hote haiN| (1) aruNa 2 dumbara 3 sparzajihva 4 karakapAla 5 kAkana 6 pauNDarika aura 7 dadra / ye asAdhya hone se mahAkuSTha mAne gaye haiN| sAmAnya kuSTha gyAraha prakArake ye haiM-1sthUlAmArukka 2 mahAkuSTha 3 ekakuSTha4 carmadala 5 visarpa 6 parisarpa vicarcikA 8 sidhma 9 kiTibha 10 pAmA zatAruSka 11 / yadyapi saba hI kuSTha sannipAta se hI utpanna hote haiM tathApi vAtAdika doSoM kI utkaTatA se isameM bheda mAnA gayA sUkhA, vAmana, His, relyA. ma pachI mAM! manesA, spis14sapizAca-bhUtAdi vaLagADavALA, athavA sapizalpaka-DhasaDAtA cAlanA hRdayarogI, vyAdhi pIDita ane roga pIDita, e badhAne joIne temanA pratye dveSa athavA ghaNA karavI joIe nahIM. pUrvokta padone alaga alaga artha A pramANe che-"gaDI"-qAta pitta bhane sannipAta-pAtAla trioSa mizrita vijayI utpanna thavAne raNe yAra 412||4gaannaa, "kuSThI "-STa mA2 2 // hoya che, jemAM sAta prakAranAM mahAkuSTa hoya che ane agiyAra prakAranA sAmAnya muSTa DAya che. (1) 12, (2) humma2, 3) 25Ara, (4) 42. BAsa, (4) 14na, (6) paurI mane (7 me sAte asAdhya pAthI mahAkuSTha gaNAya che. agiyAra prakAranA sAmAnya kuSTa A pramANe che-(1) sthalAbhaa24, (2) mA48, (3) me 44(4) yamasa, (5) visa 5 (6) parIsa (7) vidyArthI, (8) sima) mi (10) mA, (11) zatA24. in kuSTa sannipAtathI ja utpanna thAya che. chatAM paNa vAtAdika denI prabaLatAne For Private And Personal Use Only
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 610 praznavyAkaraNasUtre bhedabhAgbhavatIti vijJeyam / tathA-kuNiH kuNTaH, ayaM hi garbhAdhAnAdi doSAd hasbaikapAdo nyUnaikapANirvA bhvti| tathA - udarI-udararogavAn , udararogA aSTaprakArAH taduktam pRthaka samastairapicAnilodhaiH plIhodaraM baddhagudaM tathaiva / AgantukaM vesaramaSTamaM tu jalodaraM ceti bhavanti tAni " // iti / eteSu jalodaramasAdhyaM zeSANi tu sAdhyAni / tathA-kacchullA kaNDUtimAn , zlIpadaH zlopadrogayuktaH, zlIpadalakSaNamevamuktam-" prakupitA vAtapittazleSmANo'dho'dhaH prapannA vakSasthalorujaGghA-svavatiSThamAnAH kAlAntare pAdamAzritya zanaiH zanaiH zothamupajanayanti" tadevazlIpadamucyate / anyadapyuktamhai ina aThAraha prakAra ke kuSTharogavAlA, kuNI-kuSTharogI (2) yaha roga garbhAdhAnAdi ke doSa se hotA hai| isameM eka paira choTA ho jAtA hai yA eka hAtha choTA ho jAtA hai| udararogI-udararoga ATha prakAra kA hotA hai, kahA bhI hai__ " pRthakU 1 samastai 2 rapi cAnilodhaiH 3, plIhodaraM 4 baddhagudaM 5 tathaiva / AguntukaM 6 vesara 7-maSTamaM tu jalodaraM 8 veti bhavanti tAni // 1 // " ____ pRthak 1, samasta 2, anilaugha 3 plIhodara 4 badaguda 5 Agantuka 6 vesara 7 jalodara 8 udararoga ke ye 8 prakAra haiN| inameM jalodara roga asAdhya hai, bAkI saba sAdhya haiM / kacchulla-khujalI rogavAlA, zlIpadarogI-isa roga ke lakSaNa isa prakAra kahe haiM ____"kupi tAvAtapittazleSmANo'dhodhaH prapannA vakSaHsthalorujaDA svavatiSThamAnAHkAlAntare pAdamAzritya zanaiHzane zothamupajanayanti // " kAraNe temAM bheda mAnavAmAM AvyAM che. A rIte aDhAra prakAranA kuSTarogI, kuNi-204rogI- samAdhAna hoSathI thAya che. te zegamA sAtha ke eka paga TUMka thaI jAya che. udaragI -udararoga ATha prakAranA hoya che kahyuM paNa che ke" pRthak 1 samastai 2 rapi cAnilaughaiH 3 plIhodaraM 4 baddhagudaM 5 tathaiva / AguntukaM 6 vesara7 maSTamaM tu jalodaraM 8 ceti bhavanti tAni // 1 // " (1) pRtha5 . (2) samasta, (3) anitoSa, (4) bI2 (5) maha (1) mAgantu, (7) vesa2 ane (8) so2, ko 28 prasAra 22 hAya che. temA soha2 asAdhya 2|ch, mADI mayA sAdhya cha " kacchulla " 62, 5204', asa, vagaire musIrAgo, talual-(thApanA zI) A roganA lakSaNe nIce pramANe kahela che- " kupitA vAtapitta leSmANo'dhodhaH apanA vakSaHsthalorujaGghAsvavatiSThamAnA kAlAntare pAdamAzritya zanaiH zanaiH zothamupajanayanti " For Private And Personal Use Only
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sUna' cakSurindriyasaMghara' nAmaka dvitIya bhAvanAnirUpaNam 911 'purANodakabhUyiSThAH sarvaSu ca zItalAH / ye dezAsteSu jAyante zlIpadAni vizeSataH // 1 // ' pAdayorhastayo'pi jAyate zlIpadaM nRNAm / kaSThanAsAvapi ca kvacidicchanti tadvidaH || 2 || iti / idaM ca 'phIla pA~va' hAthI pagA ' ityAdi nAmabhirloke prasiddham / tathAkubjaH = gaDulaH kubaDA' iti bhASAprasiddhaH / paGgulaH = paGguH =gamanAsamarthaH, vAmanaH = kharvaH - svazarIra ityarthaH / ete kujakSamanAdayo mAtApitRzukrazoNitadoSeNa bhavanti / taduktam - yaha roga prakupita hokara jaba vAta pitta aura kapha nIce nIce zArIrika bhAgoM meM pahu~ca jAte hai aura vakSasthala, uru, jaMghA, inameM praveza kara jAte haiM taba ve kAlAntara meM paira meM pahu~ca kara dhIre ? usameM zotha - sUjana ko utpanna kara dete haiM isI kA nAma zlIpada roga hai, isa roga kA nAma philapAMva hAthIpaNA Adi bhI hai| isake aura bhI lakSaNa kahe haiM " purANodaka bhUyiSThAH sarvartu ca zItalAH / dezAsteSu jAyante, zlIpadAni vizeSataH // 1 // pAdayo hastayo vA'pi jAyate zlIpadannRNAm / karNeSTinAsAsvapi ca kvacidicchanti tadvidaH // 11 yaha roga una dezo meM vizeSa kara hotA hai jinadezoM meM purAnA pAni adhika rUpa meM bharA rahatA hai tathA jo sarva RtuoM meM zItala rahA karate haiM, aaan ha bhI kahate hai ki yaha roga hAtha, paira, kAna, jyAre vAta, pitta ane kapha prakupita thaI ne zarIranAM nIcenA bhAgeAmAM pahoMcI jAya che ane vakSasthaLa, uruM jaMghA AdimAM praveza kare che tyAre samaya jatAM pagamAM pahoMcIne dhIme dhIme temAM sarjA utpanna kare che. te rAganuM nAma zlIpadarega che. A rAganAM bIjA nAmeA philapagA hAthIpagA di paNa che. tenAM khIjA lakSaNA paNa kahela che , ... " purANokabhUyiSThAH sarvarttaSu ca zItalAH yedezAsteSu jAyante, zrIpadAni vizeSataH // 1 // pAdayo hastayorvA'pi jAyate zlIpadaM nRNAm / karNoSTha nAsAsvapi ca kAcidicchanti tadvidaH // 1 // je dezAmAM prAcIna pANI vizeSa pramANamAM bharAI rahe che te dezamAM A roga vadhu pramANamAM thAya che. vaLI je pradeza khadhI RtuomAM zItaLa rahe che tyAM paNa A roga vadhAre pramANamAM thAya che. keTalAka ema paNa kahe For Private And Personal Use Only
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre garne vAtaprakopeNa, dohade vaa'pmaanite| bhavetkubjaH kuNiH paGgumUko manmana eva ca // 1 // iti / tathA andhillakA jAtyandhaH, ekacakSuH kANaH, etad doSadvayaM ca garbhagatasya jAtasya cApi bhavati / garbhagato yathaitaddoSadvayabhAgbhavati, tadevaM vijJAtavyamyadA hi garbhasthanIvasya netradvayaM tejo na pratipadyate tadA sa garbhastho jAtyandho bhavati / yadA cai netraM pratipadyate nAparaM, tadA sa kANo bhavati / tadeva oTha aura nAsikA meM bhI hotA hai / kubja paMgu aura vAmana, ye mAtA pitA ke zukra zoNita ke doSa se utpanna hote haiM, kahA bhI hai "garbha vAtaprakopeNa, dohade vaagymaanite| __bhavetkujAkuNiHpaNu muko manmana eva ca // 1 // arthAt-garbha meM vAta ke prakopa hone se tathA dohada-garbhiNI manoratha kI tarpha dhyAna nahIM dene se arthAt usakA apamAna karane se kubjaka, kuNi-kuSTha-pagu aura lUle tathA tutalAne vAle bAlaka utpanna hote haiM / aMdhila janmAndha, kAnA ye donoM prakAra ke vyakti jaba garbha avasthA saMpanna hote haiM taba usa samaya yadi donoM netra inameM se kisI eka ke teja ko prApta nahIM kara pAte haiM to vaha garbha janmAndha hokara utpanna hotA hai-yadi eka hI netra teja ko propta kara letA hai dUsarA nahIM kara pAtA to vaha usa samaya kAnA utpanna hotA hai| vahI teja yadi raktAnugata ho jAtA hai to zizu raktAkSa utpanna hotA hai, pittAnugata hotA hai to zizu piGgAkSa hotA hai aura yadi leSmAnugata hotA cha meM 2mA zaga hAtha, pazu, Ana, Da.3 mane nabha pa thAya che. kubjpAMgaLApaNuM ane vAmanatA mAtApitAnA zuke tathA raktanAdoSathI thAya che. kahyuM paNa che " garne vAtaprakopeNa, dohade vAgyamAnite / bhavetkubjaH kuNiH paGguko manmatha eva ca // 1 // " eTale ke garbhamAM vAyuno prakopa thavAthI tathA garbhiNIne dehada-manoratha nahIM karavAthI, tene dehadanI avagaNanA karavAthI kUbaDe. kuNi-kuSTa, ho, bhUgI 2524 tAta 14 san che. aMdhila-sanmAMdha, yI, ye e baMne prakAranAM bALake jyAre garbhamAM hoya tyAre je baMne AMkho teja prApta karI letI nathI te te bALaka janmathI ja aMdha pedA thAya che. je eka ja AMkha teja prApta karI le che paNa bIjI AMkha teja prApta karI letI nathI te te janmathI ja kANe hoya che. e ja teja je raktAnugata thaI jAya te bALaka raktAkSa-lAla netravALuM thAya che, pittAnugata thaI jAya te bALaka piMgAkSa pILI AMkhavALe janme che, ane je zleSmAnugata thAya te te zukalAla pedA For Private And Personal Use Only
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU08 'cakSurindriyasaMvara'nAmakadvitIyabhAvanAnirUpaNam 913 tejo yadi raktAnugataM pittAnugataM zleSmAnugataM ca bhavati, tadA jAtakaH krameNa raktAkSaH piGgAkSaH zuklAkSazca bhavati / tathA vinihataH-vinihatacakSuSka ityarthaH; utpattyanantaraM yasya netradvayaM naSTaM sa vinihata ucyte| tathA 'sappisallaga' sapizAcakaH = pizAcagRhIta ityarthaH / athavA-sarpizalyakaH, iticchAyA / tatra--sI-sarpatIti sI, sarpaNazIla ityarthaH / ayaM hi pIThe samugavizya tat jaGghAyoH kaTayAM ca dRDhaM baddhA hastayoH pAduke AdAya, tadAzrayaNena sarpatisarati, ata evAyaM sItyucyate / ayaM kila garbhadoSAkarmadoSAcca bhavati / zalyakA hRdayazalyAdi rogavAn / ubhayoH krmdhaaryH| tathA-vyAdhirogapIDitaH= vyAdhinA-cirasthAyipIDayA, rogeNa-sayoghAtipIDayAca pIDito yaH sa tathoktaH eSAM samAhAradvandvastattathoktam , tathA-'vigayANi ya mayakalevarANi ' vikRtAni ca mRtakalebarANi tathA-' sakimiNakuhiyaM ca ' sakRmikathitaM ca-saha kRmibhiH, hai to vaha zuklAkSa utpanna hotA hai| vinihata-vinihatacakSuutpatti ke bAda jisake netra phUTa jAte haiM vaha cinihatacakSuka kahalAtA hai aise prANI sapisallaga-pizAcahIta athavA sarpizalyaka-sI-pITha para baiTha kara jo use donoM jaMghAoM se kaTi para majabUtI ke sAtha vAMdhakara aura donoM meM do kASTha Adi kI pAdukAoM ko lekara usake sahAre se sarakatA hai usakA nAma sI hai aise sarakane vAle vyakti ko ki jo garbhadoSa se aura apane karma ke doSa se-azubha karma ke udaya se utpanna hotA hai, aisA zalyaka-hRdaya zalyAdi rogavAlA, vyAdhiroga pIDitavyAdhiroga se pIDila prANI, arthAt-cirasthAyI pIDArUpa vyAdhise tathA sadyoghAti rogarUpa pITA se jo kaSTa pA rahA hai aise duHkhita jIva, ina saba ko dekha kara inameM dveSa tathA ghRNA nahIM karanI cAhiye / (bigayANiya mayakalevarANi ) vikRta hue mRtaka kalevaroM ko, (sakimiNa thAya che. vinihata-vinihatya - ma pachI nI bhI chUTI taya che te vini. taya hevAya cha. sapisallaga-pizAyaDita 251 zapizavya-sAdhI-pI452 besIne athavA bane jAMghane kaTi para majabUta rIte bAMdhIne ane baMne hAthamAM be lAkaDA AdinI ghADI laIne tenI madadathI je jamIna para sarake che tene sarSi kahe, che. e rIte sarakanAra vyakti ke je garbhaSathI-azubha karmanA udayathI utpanna thAya che, "zalyaka'-6638ya mAhi vANA, vyAdhi |piidditvyaadhi rogathI pIsadi prANI eTale ke dIrghakALatI cAlyA AvatA pIDArUpa vyAdhithI tathA haMmeza rogarUpa pIDAthI pIDAtA duHkhI e badhAne joIne temanA pratye dveSa ke ghaNA karavI madhye nahI. " vigayANiya mayakalevarANi" vikRta thayesa bhRta zarIpra 115 For Private And Personal Use Only
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre kuthito durgandhayukto yaH sa tathoktastai 'dabbarAsiM ' dravyarAzi-purIpAdidravyasamUha ca dRSTvA 'evamAiema' evamAdikepu-evaM prakAreSu 'amaNunnapAvagemu' amanojJapApakeSu, tathA-ebhyaH 'annesu' anyeSu ca 'temu teSu amanojJapApakeSu samupasthiteSu 'samaNeNa ' zramaNena-sAdhunA ' na rusiyavvaM ' na roSTavyam , ' jAva' yAvatpadAna 'na hIlitavyam , na ninditavyam , na khisitavyam , na chettavyam , na bhettavyam na hantavyam , iti / SaTpadAni saMgrAhyANi / tathA-zramaNena , duguMchAvattiyAvi' jugupsAttikA'pi na labbhA' labhyA ' uppAeuM' utpAdayitum / evam akuhiyaM ca davyarAsiM ) kRmisahita saDe hue durgaMdhita padArtha ko aura purISa Adi dravya samUha ko dekha kara ke inameM tathA ( annesu ya eSamAiesu) inase bhinna aura jo isI taraha ke (amaNuNNapAvaesu tesu) amanojJa azubha padArtha samakSa upasthita ho unake Upara (samaNeNaM ) sAdhuko (na rusiyavvaM ) roSa nahIM karanA cAhiye / yAvat pada se (na hIliyabvaM ) avajJA nahIM karanI cAhiye, unakI (na niMdiyavvaM ) niMdA nahIM karanA cAhiye, ( na khisiyavvaM ) unakI dUsare ke sAmane niMdA nahIM karanI cAhiye / isI taraha (na chidiyadhvaM) amanojJarUpa AkRti kA chedana nahIM karanA cAhiye / (na bhidiyabve) na bhedana karanA caahiye| ( na bahe yavvaM ) na aniSTa rUpavAle vyaktikA vadha karanA cAhiye / isI prakAra se ina padArthoM ke Upara sAdhu ko ( na duguMchA battiyAvi lambhA uppAeu ) jugupsAvRtti bhI utpanna karanA ucita nahIM hai / (evaM ) isa zana " sakimiNakuhiyaM ca vvarAsi" bhisahita satA hu yuta pahAni bhane purISa mAhi dravya samUDane nana tebhA tathA " annesuya evamAiesu" se pasaMta 23 24 2. allon " amaNuNNa pAvaesu tesu" mamanona, mazuma pahA pAse mAha DAya tebhana 52 " samaNeNaM " sAdhu " na rusiyavya" zeSa na 42 me, " na hIliyavyaM" tenI As! na 42vI neme, " na " nidibya" temanI ni na 42vI ne me; "na khisiyavva'' mInA 241101 ni na. 42vI. me, 24 prabhAe " na ciMdiyadhvaM " mamanojJa bhAvanI vastunuM chedana 4211j nahI', "na bhiMdiyantra, lehana zaqyu nahI, " na vahe. yavya" ani 351jI vyatine 15 41 me nahI. me 4 prabhAva se pahArthI pratye sAdhujhe " na duguchA--vattiyo vi labmA uppAe" zusA vRtti 555 rAmavI te yogya nathI. " eba" mArIte " cakkhuiMdiya For Private And Personal Use Only
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir , sudarzinI TIkA 205 sU08 'cakSurindriyasaMvara' nAmaka dvitIya bhAvanAnirUpaNam 915 nena prakAreNa 'cakkhuiMdiyabhAvaNAbhAvio' cakSurindriyabhAvanAbhAvito 'bhavai bhavati 'aMtarA' antarAtmA - jIvaH / tatazca 'maNuSNAmaNuSNasubhidubbhirAgardI se ' manojJAmanojJasurabhidurabhirAgadveSe, 'paNihiyappA' praNihitAtmA : sAhU ' sAdhuH 'maNavayaNakAyagutte ' manovacanakAya guptaH, ' saMbuDe ' saMvRtaH 'paNihiIdie' maNihitendriyo ' dhammaM ' dharbhe ' carejja ' caret / eSAM padAnAM vyAkhyA'syaiva prathamabhAvanAyAM draSTavyA / / 0 8 // prakAra se ( cakkhu iMdiya bhAvaNAbhAvio antarappA ) jaba cakSu indriya kI bhAvanA se bhAvita aMtarAtmA hotA hai taba vaha (praNuNgAmaNuNNasubhidubhirAgadose paNihiyappA) manojJarUpa cakSuindriya ke azubha vi meM rAgadveSa se rahita hone se vyavasthita AtmAvAlA (sAhU) sAdhu (mavayaNakA gutte) apane mana, vacana aura kAyarUpa yogoMko zubha azubha ke vyApAra se surakSita kara letA hai aura (saMbuDe ) saMbara se yukta bana kara (paNihida die ) apanI cakSuindriya ko vazameM kara ke ( dhammaM ) cAritra rUpa dharma kA ( carejja) pAlaka bana jAtA hai / bhAvArtha- sUtrakAra ne isa sUtradvArA parigraha viramaNa vratakI dvitIya bhAvanA jo cakSu indriya saMvara nAmakI hai vaha kahI hai| isa bhAvanA meM sAdhu ko aisA vicAra karanA sarajhAyA gayA hai ki vaha isa prakAra se apanI cakSurindriya kI pariNati ko aisI vicAradhArA se sudRDharUpa meM bAMdha kara rakhe ki jisase vaha cakSurindriya ke viSayabhUta manojJa rUpameM ha bhAvaNA bhAvio antarappA " jyAre aMtarAtmA cakSu indriyanI bhAvanAthI bhAvita thAya che tyAre te " maNuNAmaNuSNasubhadubhirAgaddAsepaNaiyappA " bhanAiya cakSu indriyanA zubha viSayamAM ane amaneAjJarUpa cakSu indriyanA azubha viSayamAM rAgadveSathI rahita thapAthI vyavasthita AtmAvANI "sAhU" Adhu 66 maNavayaNakA yagutte " potAnA bhana, vayana bhane avazya yogone zula azubha pravRttithI surakSita manAvI se che bhane " saMbuDe " saMvasthI yukta manIne " paNihii die potAnI cakSu Indriyane kASTramAM rAkhIne " dhammaM " cAritrayarUpa dharma - no " carejja " pAlaka bane che. " bhAvA --trakAre A sUtradvArA parigraha viramaNa vratanI cakSuindriya savara nAmanI bIjI bhAvanA batAvI che. A bhAvanA dvArA sAdhune e viSaya samajAvavAmAM AvyA che ke te evI potAnI cakSuIndriyanI pravRttine evA prakAranI vicAra dhArAthI bAMdhI rAkhe ke jethI cakSuIndriya vaDe dRSTigata thatA For Private And Personal Use Only
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyA - D tRtIyAM bhAvanAmAha-' taiyaM ' ityAdi mUlam-taiyaM ghANidieNa agghAiya gaMdhAI maNunnabhaddagAI, kiM te ? jalayara--thalayara--sarasa--pupphala-pANabhoyaNakuTTa-tagara---patta--coya-damaNaga--sasya--elArasa--pakramasi-- gosIsa--sarasacaMdaNa-kapUralavaMga- agurukuMkumakakola usora sesacaMdaNa sugaMdhasAraMgajuttivaradhUvavAse uuyapiDimaNihArimagaMdhiesu annesu ya evamAiesu gaMdhesu maNunnabhadaesu na tesu samaNena sajiyabvaM jAva na saiMca maiMca tatthaM kujA, puNaravi ghANidieNa agghAiya gaMdhANi amaNunnapAbagAI, kiM te? ahimaDa--assamaDa-hatthimaDa-gomaDa-viga-suNaga siyAla--maNuya-majjAra--sIha--dIviya-maya--kuhiya-viNaThThatathA amanojJarUpameM rAgadveSa na kara sake / manojJarUpa samakSa upasthita ho to use dekha kara usameM rAgAdi pariNatise use baMdha nahIM jAnA cAhiye aura azubha rUpa ho to usameM dveSa pariNati se apane Apako duHkhita nahIM karanA cAhiye / donoM prakArakI viSaya saMnidhAnatA meM usako samabhAvI rahanA cAhiye / jo aisA nahIM karatAhai yaha mahAn anarthakA bhAgI banatA hai / isa prakAra cakSurindriya kI bhAvanA se bhAvita huA vaha sAdhu apane triyogoM ko zubhAzubha rUpa vyApAra se surakSita rakhatA huA cakSu indriya ko vazameM kara letA hai aura cAritrarUpa dharmakA pAlaka bana kara apane parigraha viramaNarUpa vratako susthira banA letA hai / sU08 // mane tathA amaneNa rUpamAM tene rAgadveSa na thAya. je tenI samakSa manesa padArtha hAjara thAya te temanAmAM rAgAdi pariNatithI baMdhAvuM joIe nahIM ane je azubha rUpa hoya te tenA pratye dveSa vRtti dAkhavIne potAnI jAtane dAkhI karavI joIe nahI. banne prakAranA viSayo samakSa tene te samabhAva yukta rahevuM joIe. je te pramANe karate nathI te mahA anarthane pAtra thAya che A pramANe cakSundriyanI bhAvanAthI bhAvita banela te sAdhu pitAnA traNe yegane zabhAzabha pravRttiothI surakSita rAkhIne cakSu indriya para kAbU jamAve che ane cAri. trarUpa dharmanuM pAlana karIne potAnA parigraDa viramaNavratane susthira banAve che sU8 For Private And Personal Use Only
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 4 www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a05 sU. 9 ' ghrANendriyasaMvara' nAmaka tRtIya bhAvanA nirUpaNam 117 kimiNa bahudurabhigaMdhAI, annesu ya evamAiesa gaMdhesu amaNunnapAvarasu na tesu samaNeNa rUsiyavvaM na hIliyavvaM jAva paNihiIdie carejja dhammaM // sU0 9 // " 4 TIkA - taiyaM tRtIyAM ghrANendriyasaMvaraNAbhidheyAM bhAvanAmAhaghANidiraNa ' prANendriyaNa 'maNunnabhahagAI' manojJa bhadrakAn 'gaMdhAI' ' gandhAn evarta ' aghAya ' kiMte ' kAn tAn = kathambhUtAstAn gandhAn ? ityAhajalayara-thalayara-sarasa- pupphaphalabhoyaNa - kuTTa - tagara - patta - coya damaNaga- maruya - elArasa pakamaMsi - gosIsa - sarasa- caMdaNa - kappUra- lavaMga- agara- kuMkuma kakollausIra-sesa- caMdaNa-sugaMdha sAraMga juttivara dhUvavA se ' jalacara-sthalacara- sarasa- puSpaphala- pAnabhojana- kuSTha- tagarapatratvacA damanaka - marukailArasa-pakramAMsI- gozIrSaaba sUtrakAra parigraha viramaNa vrata kI tIsarI bhAvanA ko samajhAte haiM-' taiyaM ' ityAdi / - 4 / TIkArtha - (asi) isa kI tIsarI bhAvanAkA nAma ghrANendriya saMvaraNa hai / isa bhAvanAvAle sAdhu ko ghrANendriyake manojJa bhadraka gaMdha ko sUMgha karake rAga nahIM karanA cAhiye aura amanojJa popaka azubhagaMdhoM ko suMghakara dveSa nahIM karanA caahiye| isa sUtra meM isI viSaya ko sUtrakAra vizeSarUpa se spaSTa karate haiM (kiM te) vaha manojJa bhadraka gaMdha kauna haiM isa prakAra kI AzaMkA uttara dete hue sUtrakAra kahate haiM - ( jalacarathalacara- sarasa- puSpaphala- pANabhoyaNa- kucha-nagara- patta-coya - damaNakamaruya - elArasa-pakkavamaMsigosIsa - sarasacaMdaNa - kappUra - lavaMga - aguru kuMkuma - kaMkolla- usIra- sesacaMdaNa sugaMdha-sAraMga juttivara-dhUvavAse) " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir have sUtrakAra parigraha viramaNa vratanI trIjI bhAvanA samajAve " taiya " pratyAhiTIartha - " taiya A vratanI trIjI bhAvanAnuM nAma ghrANendriya saMvaraNa che. A bhAvanAvALA sAdhue ghrANendriyane mATe manejJa bhadraka gadhane sUdhIne temAM rAga karavA joie nahIM. ane amanejJa pApaka azubha gadhAne sUdhIne temanA pratye dveSa karavA joIe nahIM. e ja viSayanuM sUtrakAra vistArathI spaSTI42 re che. " kiM te " te manojJa ladra gaMdha zenI zenI hoya che te prazna uttara ApatA sUtrAra uDe che -" jalayara - thalayara - sarasa- puSkaphalapANasoyaNa- kuTTa - tagara-patta-coya - damaNaka-masya- elArasapakamaMsi - gosIsa - sarasacaMdaNa -kapUra- lavaMga- aguru-kuMkuma - kaMkola - usIra - sesacaMdaNa - sugaMdha sAraMga juttIvara For Private And Personal Use Only
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1998 praznavyAkaraNasUtra sarasacandana-karpUra-lavaGgAgurukukumakakolozIrazvetacandanasugandhasAraGgayuktivaradhUpavAsAn-tatra-jalacarANi-jale samutpannAni puSpAdIni, sthalacarANi-sthale samutpannAni sugandhipuSpAdIni, sarasAni-rasayuktAni puSpaphalapAnabhojanAni, kuSThaM= sugandhidravyavizeSaH, tagaraH, dhUpavizeSaH, patram-tamAlapatram , ' coyaM ' tvacA sugandhipakSatvacA, damanakaH-puSpajAtivizeSaH, marukaH='maruA' iti bhApApasiddho vanaspativizeSaH, elArasaH elAyAH 'ilAyacI' iti prasiddhAyA rasA, 'pikamaMsI' pakvamAMsI-paripakagandhadravyavizeSaH, gozIrSam etannAmakaM candanam sarasacandanam =zrIkhaNDacandanam , karpUraH-prasiddhaH, lavaGgAni-prasiddhAni, aguru-dhUpavizeSaH, kuGkumam-'kesara' iti prasiddham , kakolaH phalavizeSaH, uzIram vIraNamUlaM 'khaza' itiprasiddham , zvetacandanaM prasiddham , sugandhasAraGgayuktivaradhUpavAsaH sugandhAnAM-zo. bhanagandhavatAM sAraGgANAM-kamalapatrANAM yuktiyojana yatraitAdRzo yo varadhUpavAsa: dhUpadravyavizeSaH, eteSAmitaretarayogadvandvaH, tA~stathoktAnAdhAya ' samaNeNa ' zramaNena-sAdhunA * uuyapiMDimaNihArimagaMdhiesu' RtujapiNDimanihArimagandhikeSujalacara-jala meM utpanna hue sugaMdhita puSpo kI, sthalacara-sthala meM utpanna hue khuzabUdAra phUloM kI, sarasa-rasa yukta puSpa, phala, pAna, bhojanoM kI, kuSTha-sugaMdhita dravya kI, tagara-dhUpavizeSa kI, patra-tamAlapatra kI, coyasugaMdhita vRkSa kI chAla kI, damanaka-puSpajAti vizeSa kI, maruka-maruA kI,ilAyacI ke rasa kI,pakvamaMsI-paripakvagaMdhadravya vizeSa kI, gozIrSa caMdana kI, zrIkhaMDacaMdana kI, kapUra kI, lavaMga-logo kI, agurudhUpa kI, kuMkuma-kezara kI, kaMkola nAmaka phalavizeSa kI, uzIra-khaza kI, zvetacaMdana kI, tathA jisameM zobhana gaMvavAle kamala patroM kA yojanasaMmizraNa-huA ho aise uttama dhUpavizeSa kI, sugaMdha ko sUgha karake, tathA ( uuyapiMDimaNihArimagaMdhiesu) aisI sugandha se yukta dravyoM ke dhUvavAse" 852-ri Spanna thayeTa! bhupita yonI, 22452-bhIna para utpanna thayelAM sugaMdhita phelenI, sarasa-rasadAra phula, phaLa, pAna, bhejanI 44-sucita vyanI, ta2-2 gatanA dhUpanI, patra-tamAsapanI, yaaysugaMdhita vRkSanI chAlanI, damanaka-eka jAtanA phUlanI, maka-DamarAnI, elAyacInA rasanI, pakavamasI-eka jAtanuM sugadhi dravyanA gazIrSa caMdananI, zrIm yahananI; upUranI; savI gatI, maguru dhUpanI; zubha-zaranI; sa nAmanA eka jAtanA phUlanI uzIra-sugaMdhivALAnI zvetacaMdananI, tathA jemAM suMdara gaMdhavALA kamaLa pAnuM mizraNa thayuM hoya evAM uttama prakAranAM dhUpanI sugadha sUdhAna tathA " uuya piDimaNihArimagaMdhiesu" re dravyomA atune For Private And Personal Use Only
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudazinI TIkAma05 sU09 'nANendriyasaMvara'nAmakatRtIyabhAvanAnirUpaNam 919 RtujaH kAlocitaH piNDimaH piNDibhUto bahulo nirjharimo dUratarapradezagAmI yo gandhaH, sa vidyate yeSu teSu dravyeSu, tathA-' aNNesu ya ecamAiemu gaMdhesu 'anyeSu caivamAdikeSu gandheSu, kathambhUteSu ? ityAha -- maNuNabhaiesu manojJabhadrakeSu 'tesu' teSu gandheSu ' na sajjiyavvaM ' na saktavyam 'jAva' yAvat-yAvatkaraNAt-na raktavyam , na garddhitavyam , na mohitavyam , na pinidhAtaApattavyaH, na lobdham , na toSTavyam , na hasitavyam , itisaMgrAhyam / tathA-zramaNaH 'tattha' tatra gandhaviSaye 'saI ca maI ca' smRti ca matiM ca 'na kujjA' na kuryAt / ' puNaravi' punarapyucyate-ghAgidieNa' ghANendriyeNa 'amaNuNNapAvagAI' amanojJapApakAn , ki jinameM sugandha Rtu ke anukUla piNDIbhUta hokara raha rahI ho aura dUra2 pradezataka jina kI vaha sugaMdha phaila rahI ho upasthita hone para una meM tathA (aNNesu evamAiemu maNugabhaddaemu ) ina se bhinna isI prakAra ke aura bhI jo manojJa bhadraka gaMdhayukta padArtha hoM unake samakSa meM Ane para (samaNeNa ) sAdhu ko unakI (tesu ) una2 manojJa bhadraka gaMdhoM meM (na sajjiyavvaM jAva na saI ca maiM ca tattha kujjA) Asakta nahIM honA cAhiye-yAvat unameM smRti ko aura apanI mati ko nahIM lagAnA cAhiye / yahAM yAvat zabda se " na rajjiyavvaM na gijjhiyavyaM, na mujjhiyavvaM, na viNighAyaM AvajjiyavvaM, na lubhiyavvaM, na tusiyavvaM na hasiyavyaM " ina padoM kA saMgraha kiyA gayA hai / inakA artha pahale kara diyA gayA hai vahAM se samajha lenA caahiye| isI taraha amanojJa pApa gaMdha meM roSa Adi na karanA cAhiye isI bAta ko kahate haiM-(puNaravi ) isI taraha se (ghANidieNa ) nANendriya anukULa sugadha bharelI hoya ane temanI te sugaMdha dUra dUranA pradeza sudhI phelAtI DAya; avAM sugaMdhita dravyo bhAra DAya to tebhA tathA " aNNesu evamAiesu maNuNNabhadaesu" rAta tamanA ! bhanAza bhadra: savA 2 pahA DAya te pAse DAya to 5 " samaNeNa" sAdhu tebhanI " tesu" te te manojJa adhomA "na sajjiyavvaM jAba na saIca maIca tanthakujjA" mAsata thavuM joIe nahIM tyAMthI zarU karIne tene yAda karavI nahIM ke tene vicAra 555 42vo nahI. tyA sudhA sabha devAtuM che. mI yAvat zathI "na rajjiyavva', na gijjhiyavvaM, na mujjhiyavva, na viNidhAya avajjiyavya, na lubhiyava', na tusiyavva, na hasiyava" phone| ma 42vAnA che. temanA artha AgaLa AvI gayA che te tyAMthI samajI levA. e ja pramANe amane pApaka gaMdha pratye roSa Adi karavA joIe nahI se pAta sUtra12 4 cha-"puNaravi " 2 rIte 'pANidieNa" dhAtu For Private And Personal Use Only
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 920 - praznavyAkaraNasUtre gaMdhANi 'gandhAna ' agyAiya' AghrAya 'kiM te ' kA~stAn kathaMbhUtAMstAna gandhAnAghrAya ? ityAha- 'ahimaDa-assamaDa-hatthimaDa- gomaDa-viga-muNagaMsiyAla-maNuya-majjAra- sI ha- dIviyamayakuhiyaviNakimiNabahudurabhigaMdhAI' ahimRtAzvamRtahastimRtagomRtakazunaka-zRgAla-manuja-mArjAra-siMha dvIpikamRtakuthitaviniSTakRmivedabahudurabhigandhAntatra-ahimRtAni-ahInAM sarpANAM mRtAni =mRtazarIrANi, azvamRtAni=azvAnAM mRtazarIrANi, hastimRtAni hastinAM mRtazarIrANi, gomRtAni gavAM mRtazarIrANi, tathA-kasya IhAmRgasya ' koka IhAmRgo vRkaH' ityamaraH, zunakasya kukkurasya zRgAlasya ' gIdaDa' itiprasiddhasya, manujasya-manuSyasya, mArjArasya=viDAlasya, siMhasya kezariNaH, dvIpikasya-citrakasya ca yAni mRtAni mRtazarIrANi, kathambhUtAnImAni ? suthitAni-zaTitAni, ataeva-viniSTAni=vinaSTAkRtikAni, kRmivanti kRmisaMkulAni, teSAM bahudurase (apaNuNNa pAvagAiM ) amanojJa azubha (gaMdhANi ) gaMdha-durgandha ko ( agghAiya ) suMghakara ke sAthu ko usameM dveSa-araci pariNAma-arati vRtti nahIM karanI cAhiye / (kiM te ?) durgandha ke viSayabhUta padArtha kauna 2 se haiM isa prazna kA uttara dene ke liye sUtrakAra una padArthoM meM se kina neka padArthoM ko prakaTa kaTate haiM-jaise-(ahimaDa-araslamaDa-hatthimaDagomaDa-viga suNaga-siyAla-maNuya-majjAra-sIha-dIviya-bhaya -kuhiya viNaTTha kiSiNa bahudurabhigaMdhAI) ahitaka, sarpakA mRtakalevara, ghor3e kA mRtakalevara, hastI kA mRtakalevara, gAya kA bhUtakalecara, vRka kA mRtakalevara, kutte kA mRtakalevara, zRgAla kA mRtakalevara, manuSya kA mRtakalevara, viDAla kA mRtakalevara, siMha kA mRtakalevara. citraka-bIte kA mRtakalevara, ye saba jaba kuthita-sar3a jAte haiM, taba inameM kIDe par3a ndriyathA " amaSuNNapAvagAI " mmno| mazuma " gaMdhANi " - dhane " agyAiya" bhUdhAne sAdhuse tenA pratye dvess-bhrunthin| bhAva-mativRtti 421na nahIM. " ki te duga yu4ta padArthI yA chyA cha tanA uttara ApatA sUtrakAra te padArthomAMthI keTalAMka padArthono ullekha kare che. jema " amiDa-assamaDa-hatthimaDa-gomaDa-viga suNaga-siyAla-maNudha - majjArasIha-dIviya-maya -kuhiya-viNa?- kimiNa-bahudurabhigaMdhAi " maDibhRta-bharesA sApanuM zarIra, ghaDAnuM mRtazarIra hAthInuM mRtazarIra, varUnuM mRtazarIra siMhanuM mRta zarIra, kUtarAnuM mRta zarIra ziyALanuM mRta zarIra, mANasanuM maDadu, cittAnuM mRta zarIra, e badhAM jyAre saDe che tyAre temAM kIDA paDe che ane For Private And Personal Use Only
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suparzinI TIkA bha05 sU09 'ghrANendriyasaMvara'nAmakatRtIyabhAvanAnirUpaNam 921 bhigandhAn-atyantAmanojJagandhayuktAn aghrAya -- samaNeNa ' zramaNena-sAdhunA 'tesu' 'teSu-pUrvokteSu tathA evamAiemu ' evamAdikeSu -evaM prakAreSu 'aNNesu ya' anyeSu ca 'amaNunnapAvagesu ' amanojJa pApakeSu gandheSu ' na rusiyavvaM ' na roSTavyam , 'na hIliyadhvaM ' na hIlitavyam , ' jAva.' yAvat-yAvatkaraNAt-'na ninditavyam , na khisitavyam , na chettavyam , na bhettavyam , na hantavyam , na jugupsAvRttikA'pi lAbhyotpAdayitum / evaM ghrANendriyabhAvanAbhAvito bhavati antarAtmA jIvaH / tatazca manojJAmanojJasurabhidurabhirAgadveSe praNihitAtmA sAdhurmanovacanakAyajAte haiM, aura usa samaya unakI durgandha bahuta adhika asahya ho jAtI hai so (samaNeNa ) sAdhu ko inako durgandha meM tathA ( evamAiesu annesu tesu amaNuNNapAvagesu ) inase bhinna isI taraha kI aura bhI amanojJa una azubha gaMdhoM meM (na rusiyavvaM na hIliyavvaM jAva paNihiya paMceMdie dhamma carejja ) roSa nahIM karanA cAhiye, unakI avajJA nahIM karanA cAhige, yahAM yAvat pada se " na niMdiyadhvaM, na khisiyavvaM, na chidiyavvaM, na bhidiyacaM, na baheyavyaM, na duguMchAvattiyAvilabbhA uppAe uM evaM ghANidiya bhAvaNA bhAvio bhavai aMtarappA maNuNNAmaNuNNa subhiH dubhi rAgadose paNihiyappA sAhU maNavayaNakAya gutte saMbuDe) ina pUrvokta samasta padoM kA saMgraha aura artha pahale kI taraha kara lenA cAhiye / arthAt niMdA, khisA, chedana, bhedana, nahIM karanA cAhiye aura na unake viSaya meM sAdhu ko jugupsA-ghRgA-vRtti hI karanI ucita hai| isa prakAra ghANaindriya kI bhAvano se bhavina antarAtmA hotA hai taba vaha manojJa tyAre temanI 4 ugl or asA tha 5 cha. to " samaNeNa" sAdhuNe tamanI 5 pratye tathA " evamAiesu annesu tesu amaNuNNapAvagesu" te saMta te 42nI mamanojJa azubha hune yo pratye "na rusiyabbana hIliyabva jAva paNihiya paMcedie dhamma carejja" 215 42 me naDI, temanI 24qjJA 42vI naDI. mI yAvat-74thI "na nidiyavva', na khisiyavva', na chiMdiyavva', na bhiMdiyavva, na vaheyavyaM, na duguMchAvattiyAvilabbhA uppAeuM evaM ghANidiyabhAvaNAbhAvio bhavai aMtarappA maNuNNAmaNuNNasubhidubhirAgadose paNihiyappAsAhU maNakyakAyagutte saMvuDe" pUrvAIta me sapanA pahone 42 // levAnA che ane AgaLa batAvyA pramANe temane artha samajI levAne che. eTale ke niMdA, khrisA, chedana, bhedana karavuM joIe nahIM ane temanA pratye sAdhue jugupsA-dhRNAvRtti paNa rAkhavI joIe nahIM. A rIte jyAre aMtarAtmA dhrANendriyanI bhAvanAthI bhAvita thAya che tyAre te mane jJarUpa dhrANendri For Private And Personal Use Only
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre guptaH saMhataH, ' ityeteSAM saMgrahaH, tathA-'paNihiiMdie' paNihitapaJcendriyaH-praNihitAni-vazIkRtAni indriyANi yena sa tathoktaH san 'dhamma ' dharma 'careja' caret anutiSThet // sU0 9 // rUpa ghrANendriya ke zubha aura amanojJa ke azubha viSaya meM rAgadveSa karane se rahita ho jAtA hai / isa prakAra kI sthiti se yukta banA huA sAdhu apane mana vacana aura kAyarUpa yogoM ko zubha azubha vyApAra se surakSita kara letA hai aura ghrANendriya ke zubhAzubha viSaya meM zubhAzubhapariNati janya karmabaMdhana kI nivRttirUpa saMvara se yukta ho jAtA hai aura ( paNihiiMdie careja dhammaM ) vazIkRta iMdriyoM vAlA hokara cAritrarUpa dharma kA pAlaka bana jAtA hai| bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA parigraha-viramaNa vrata kI tIsarI bhAvanA kA ullekha kiyA hai / isa bhAvanAkA nAma ghrANendriyasaMvaraNa hai| isameM sAdhu apanI ghANendriyako sugaMdha aura durgandhake saMvandha hone para pakSapAtinI nahIM banatA hai| yadi vaha aisA karatA hai to mahAn anartha kA pAtra hotA hai / use navIna karmoM kA baMdhaka mAnA jAtA hai| sugaMdha aura durgandha ke viSayabhUta kitaneka padArtho ko sUtrakAra ne isa sUtra dvArA samajhAyA hai / ataH caritradharma ko pUrNa rUpa se pAlana karane ke liye sAdhu kA karttavya hai ki vaha isa prakAra kI jabara sthiti usake samakSa ho to vaha samabhAvI banA rahe // 0 9 / / yanA zubha ane amane jJarUpa azubha viSayomAM rAga ane dveSathI rahita thaI jAya che. A prakAranI sthitithI yukta thayela sAdhu pitAnA mana, vacana ane kAyarUpa yogane zubha azubha vyApArathI surakSita karI nAkhe che, ane ghANendriyanA zubhAzubha viSayamAM zubhAzubha pariNatijanya karmabaMdhananI nivRttirUpa savayI yuta taya cha bhane : paNihiMidie carejja dhambhaM " sayabhI IndriyavALo thaIne cAritrarUpa dharmanuM pAlana karanAra bane che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtradvArA parigraha viramaNavratanI trIjI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa karyuM che. te bhAvanAnuM nAma prANendriya saMvaraNa che. temAM e batAvyuM che ke sugaMdha ane dudhane saMbaMdha thatAM sAdhu pitAnI dhrANendriyane pakSapAtI banAvatuM nathI. je te evuM kare te mahAna anarthane pAtra thAya che, tene navIna karmane bAMdhanAra mAnavAmAM Ave che. sugaMdha ane durgadhayukta keTalAka padArtho sUtrakAre A sUtramAM darzAvyAM che tethI cAritradharmanuM saMpUrNa rIte pAlana karavAne mATe sAdhunuM kartavya che ke teNe dhrANendriyanA viSayabhUta sugadha tathA durgadhayukta padArtho pratye samabhAva rAkhavo joIe. e sU9 che For Private And Personal Use Only
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA bha05 sU010 jiddhendriyasaMvara'nAmakacaturthabhAvanAnirUpaNam 923 caturthI bhAvanAmAha-'ca utthaM ' ityAdi-- mUlam-cautthaM jibhidieNa sAiya rasANiu maNuNNa bhaddagAI, kiM te? uggAhima vivihapANabhoyaNa gulakaya khaMDakaya tellaghayakayabhakkhesu bahuvihesu lavaNarasasaMjuttesu, bahuppakAramajjiyaniTThANagadAliyaMba sehaMba duddhadahi--sarayamajjavaradAraNI sIhukAvisAyaNa sAgaTArasabahuppagAresuyabhoyaNesu ya maNuNNavaNNagandharasaphAsabahudabbasaMbhiesu aNNesu ya evamAiesu rasesu maNuNNabhadaesu na tesu samaNeNa sajjiyavvaM jAva na saiMca maI ca tattha kujjA / puNaravi jibhidieNa sAiyarasAiM amaguNjapAvagAI, kiM te ? arasavivirasasIyalukkhaNijappamANabhASaNAI dosI vAvaNNakuhiya pUiya amaNuNNaviNaTuppasUya bahudunbhigaMdhiyAiM tittakaDuyakasAya aMbilarasaliMdanIrasAiM aNNesu ya evamAiesu rasesu amaNuNNapAvaesana tesa samaNeNaM ruciyavavvaM jAva carejja dhammaM // suu010|| TIkA-' cautthaM ' caturthI jiddhendriya saMvaraNalakSaNAM bhAvanAmAha-'jibhidieNa' jihavendriyeNa ' maNuNNabhaddagAI' manojJabhadrakAn ' rasANi u.' rasA~stu aba sUtrakAra isa vrata kI cauthI bhAvanA ko kahate haiM'cautthaM ' ityaadi| TIkArtha-(cautthaM) cauthI bhAvanA kA nAma jihvendriyasaMvaraNa hai| isa bhAvanAke vazavartI hue sAdhuko jihvA indriyake manojJabhadraka viSayameM aura amanojJa abhadraka viSaya meM rAgadveSa nahIM karanA cAhiye-pratyuta samabhAva ve suutr4|2 25 // pratanI yAthI lAnA matA cha-cautthaM " dhyAha. 12-" cautthaM " yAthI bhAvanAnu nAma vendriya sa5225 cha. A bhAvanAnuM pAlana karanAra sAdhue jihA IndriyanA manejJa bhadraka viSayamAM ane amane abhadraka viSayamAM rAga dveSa rAkha joIe nahIM, paNa sama For Private And Personal Use Only
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 124 praznavyAkaraNasUtre vakSyAmANapadArtheSu sthitAn'sAiya' svAdayitvA aviratagRhasthAvasthAyAmAsvAya, 'kiM te ' kA~stAna keSu keSu padArtheSu sthitAMstAn ? ityAha-'uggahimavivihapANabhoyaNagulakayakhaMDakaya telaghayakayabhakkhesu ' avagAhimavividhapAnabhojanaguDakatakhaNDakRtatailaghRtakRtabhakSyeSu-tatra-avagAhimAni avagAhanena ghRtatailAdiSu bolanena pAkato niSpannAni yAni tAni pakkAnnAni khaNDakhAyAdIni agAhimAni' kathyante, tathA-vividhAni=bahuvidhAni pAnabhojanAni, tathA-guDakRtAni-guDena niSpAditAni, khaNDakRtAni vaNDena niSpAditAni, tailaghRtAni tailena ghRtena ca hI dhAraNa karanA cAhiye, isI viSaya ko sUtrakAra vizeSarUpa se isa mUtra dvArA samajhAte haiM-(jibhidieNa) sAdhu jihA indriya se ( maNuNNa bhaddagAI rasANiu ) manojJa-bhadraka rasako ( sAiya ) asvAdita karake usameM rAga Adi na kare isa prakAra kA yahAM saMbaMdha lagA lenA cAhiye, (kiM te ) yaha manojJa rasa kina 2 padArthoM ke sahAre rahatA hai, isa prakAra kI AzaMkA kA uttara dene ke nimitta sUtrakAra yahA~ una kitaneka padArthoM ke nAma nirdiSTa karate haiM (uggAhimavivihapANabhoyaNagulakayakhaMDakayatellaghayakayabhakkhesu) ghRta, taila AdikA jinameM pahile bhoMna (talA jAtA) diyA jAtA haiM aura phira bAdameM jo unameM hI curoye jAkara pakAye jAte hai aise khAjA Adi pakvAnna avagAhima kahalAte haiM tathA aneka prakArakA jo pAna bhojana hotAhai vaha vividha pAna bhojana kahalAtA hai guDa milA kara banAyA gayA ' evaM khAMDa mizrita kara banAyA gayA vizeSa bhojana gur3akRta bhojana aura khaMDakRta bhojana kahalAtA hai / taila bhAva ja rAkhavuM joIe. e ja viSayane sUtrakAra vistArapUrvaka A sUtra dvArA sabhanava cha " jibhidieNa" sAdhuse lathI " maNuNNabhaddagAI rasANiu" bhanAjJa-madra 2sanA "sAiya" mAsvAha cIna tamAzAha 42 naye nahI. " kiM te" se manojJa 24 jyA jyA pahArthImA DAya che, te praznamA uttara ApatA sUtrakAra ahIM evA keTalAka padArthonA nAmano ullekha kare che " uggAhima-vivihapANa-bhoyaNa-gulakaya-khaMDakaya- tella-ghayakaya-bhakkhesu" ghI, tesa AdinuM jemAM pahelA jemAM meNu devAya che ane pachI temAM ja taLIne pakavavAmAM Ave che evA khAjA Adi pakavAnane avagAhima kahe che. tathA aneka prakAranA je pAna (pI zakAya tevA) bhejana hoya che temane vividha pAna bhajana kahe che, geLa nAkhIne banAvelA bhojanane guDakRta ane khAMDa nAkhIne banAvelA bhejanane khAMDakRta bhajana kahe che. tela ane ghImAM banAvela lADu For Private And Personal Use Only
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU010 'jihnavendriyasaMvara' nAmaka caturtha bhAvanA nirUpaNam 925 = niSpAditAni yAni bhakSyANi modakAdIni tAni eSAM dvandvasteSu tathokteSu tathA 'bahuvisu ' bahuvidheSu vividhaprakAreSu 'lavaNarasasaMjuttesu' lavaNa rasasaMyukteSu bhakSyeSu zAkavaTAkAdiSu tathA bahupagAramajjiya - niDANagadA liyaMba se haMbaduddhadahi sarayamajjavaravAruNI sIhukAvisAyaNasAgadvArasavahuppagAre su' bahuprakAra majjikA niSThAnaka dAlikAmladhAmla dugdhadadhisarakamadyavaravAruNI sIdhukApizAyanazAkASTAdazabahuprakA reSu tatra - etadAsvAdanaM gRhasthAvasthAsu bodhyam, saMyamAvasthAsu sarvathA tadvarjanAta bahuprakArA-bahuvidhA, mArjitA = rasAlA = dadhizarkarAdiniSpAditasugandhadravyavAsitakhAdya vizeSaH, zrIkhaNDeti bhASApasiddhaH, niSThAnakaM prakRSTamUlyaniSpAdito bhakSyavizeSaH taduktam- 'nidvANaMti jA sayasahassa' iti, ayaM bhAvaH yalakSamudrAbhirniSpAdyate tad bhakSyavizeSo niSThAnamucyate / yadvA-bhaktAdyanopasecanena saMpAdite dadhyAdivyaJjane 'karaMbA' itibhASAmasiddhe, tathA dAlikAmlam = marIcarAjikAdi saMskRtodvidalaniaura ghRtameM banAyAgayA modakAdi bhojanIya padArtha telakRta aura ghRtakRta bhojana kahalAtA hai| ina khAdya padArthoM meM tathA aura bhI ( bahuvisu ) aneka prakAra ( lavaNarasa saMjuttesu) lavaNarasamizrita zAka, bar3A Adi khAdyapadArtha vizeSa hai unameM tathA (bahuppagAra- majjiya-nikSaNaga - dAliyaMtra se haMba-buddha - dahi- saraya-majja- varavAruNI - sIhu kA visA yaNa - sAgadvArasa- bahuSpagAresu-bhoyaNesu ya) pahile gRhasthAvasthA meM upayo gameM lAye gaye bahuvidha bhojanIyapadArtha jaisA mArjitA rasAlA -dadhi zarkarA Adise niSpAdita tathA sugaMdhita dravyase vAsita khAdyavizeSa ki jise zrIkhaMDa kahate haiM, unameM niSThAnaka- eka lAkha rupaye lagA kara niSpAdita kiye gaye bhakSya vizeSameM athavA meharI - rAbaDI meM, dAlikAmla meM marIca rAI meM saMskRta hue tathA dvidala canA Adi ke ATe - vesana Adise 66 " aneka prakAranA (6 | Adi khAdya padArthane telakRta ane dhRtakRta bhAjana kahe che. e khAdya padArthomAM tathA khIjA paNa je bahuvisu lavaNarasa saMjutsu lavaNarasa mizrita zAka, vaDA Adi khAdya padArtho che temAM tathA bahuppagAra -majjiya-niTThANa - dAliyaMba - sehaMba - duddha - dahi- saraya-majja- varavAruNI- sIhu-kAvisAyaNa- sAgadvArasabahu pagAresu bhoyaNesu ya " paDesAM gRhasthAvasthAmA upayogabhAM lIdhela aneka prakAranA khAdyo jevA ke dahI, khAMDa AdimAMthI taiyAra karela tathA sugaMdhita dravyadhIyukta bhe pAsa lobhana lene zima' he che. temAM niSThAnako sAtha ipIyA asthIne taiyAra uzavesa mAsa lonnabhAM athavA meharI-dUdhapAusa, dAlikAmsamAM-maracAM, rAI, methI, jIrUM Adine vaghAra karela tathA caNA mahinA For Private And Personal Use Only (" "" ,
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre pAditovyaJjanavizeSaH 'kaTa' itibhASAprasiddho, sedhAmlam khAdyavizeSaH, pakvaM sad yadamlena saMskriyate tatkhAdyaM sedhAmlamucyate / dugdhaMdadhi ca prasiddham , sarakA=guDaghAtakIpuSpAdinA siddhaH 'sarakAH' iti bhASAprasiddhAH, madyaM-paiSTaM godhUmAdicUrNaniSpannam , varavAraNI zreSThamadirA, sIdhuH AsavaH-ikSvAdijanitamadyam , kApizAyanam kApizI nAma nagarI tasyAM jAtaM drAkSAnirmitaM viziSTamadyam , etAnyapi madyAni gRhavasthAvasthAsu samAsvAditAni na tu saMyamAvasthAyAmiti bodhyam , tathA zAkA aSTAdaza-aSTAdazasaMkhyakAH zAkAH, eSAM bahuvrIhisamAse tAni tathotAni, tAni ca bahuprakArANotikarmadhArayaH, teSu tathokteSu 'maNunnavannagaMdharasaphAsabahudavvasaMbhiesu ' manojJavarNagandharasasparzabahudravyasaMbhRteSu-manoharavarNagandharasasparzavad bahuvidhadravyasaMskRteSu ' bhoyaNesu' bhojaneSu ca sthitAn ramAna gRhasthAvasthAbanAye gaye " kaDhI" rUpa vyaMjanameM, seMdhAmlameM pakA kara ke jo khaTAI se saMskRta kiyA gayA ho, aise khAdyavizeSa meM, dugdha, dadhimeM gur3a, dhAtakI puSpa-mahuA-ina donoM ke mela se banAye gaye sarakA meM, godhUma-gehUM ke ATese niSpanna kiye gaye madya-paiSTa madya meM, varavAraNo-uttama madirA meM muni avasthA meM nahIM, kintu gRhasthAvasthAmeM upayoga meM lAI gaI zreSTha madirA varANDI meM, sIdhu-Asava ikSu Adike rasa se banAye gaye madyameM, kApizAyana-kApizI nAma kI nagarI meM drAkSAoM se banAye viziSTa madyameM tathA aThAraha prakAra ke zAkoM meM, ityAdi aneka prakAra ke bhakSya padArthoM meM tathA ( maNunnavannagaMdharasaphAsabahuvvasaMbhiesu bhoyaNesu ya ) manojJa varNa. gaMdha, rasa aura sparzavAle anekavidha dravyoM se niSpanna hue bhojanoM meM sthita rasoM ko gRhasthAvasthA meM AsvAdita karake unameM, tathA leTamAMthI banAvela "kaDhI" nAmanA vyaMjanamAM, seMghANvamAM-pakAvIne khaTAza umeravAmAM AvI hoya evAM khAmAM, dUdha, dahIMmAM goLa, dhAtakI puSpa-mahuDA e baMnenA mizraNathI banAvela sarakAmAM, godhUma-ghauMnA leTamAMthI taiyAra karela magha-STimadhamAM, varavAraNuM uttama madirAmAM, muni avasthAmAM nahIM paNa gRhasthAvasthAmAM upayogamAM lIdhela zreSTha madirA-varaDImAM, sIdhu-Asava-zeraDI AdinA rasamAMthI banAvela madirAmAM, kApizAyana-kApizI nAmanI nagarImAM drAkSamAMthI banAvela eka viziSTa madhamAM, tathA aDhAra prakAranAM zAkamAM tyAhi bhane, 42i mAya pahAbhA tathA "maNunnabannagaMdharasaphAsabahuvva saMmiesu bhoyaNesu ya" bhanA72 pa[, gaMdha, 24 Ane 25 bhane mAnai tamAMthI taiyAra karAvela bhejanomAM rahela rasane gRhasthAvasthAmAM svAda For Private And Personal Use Only
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzimI TIkAma05 010 jihavendriyasaMvara'nAmakacaturthabhAvanAnirUpaNam 927 yAmAsvAdya teSu tathA---' annesu ya' anyeSu ca = etadbhinneSu ' ebamAiesu' evamAdikeSu = pUrvoktasadRzeSu- 'maNuNNabhaddaemu ' manojJabhadrakeSu raseSu katha. mbhUteSu rasepu ? teSu-ye rasA aviratagRhasthAvasthAyAmAsvAditAsteSu ' samaNeNa ' zramaNena zramaNAvasthAsthitena muninA 'na sajjiyavyaM na saktavyam 'jAva' yAvatyAvatkaraNAt-na raktavyam , na garddhitavyam , na mohitavyam , na vinighAta ApattavyaH, na lobdhavyam , na toSTavyam , na hasitavyam , eSAmarthaH prathamabhAvanAyAmuktaH / na ca zramaNaH ' tattha ' tatra-gRhasthAvasthopabhuktaraseSu 'saIca' smRti ca-smaraNamapi, 'maI ca ' matiM ca zramaNAvasthAyAM tadupabhogabuddhimapi 'kujjA' kuryAt / 'puNaravi' puNarapyucyate-- jibhidieNa' jihvendriyeNa ' amaNunnapA( annesu evamAiesu maNunna bhaddaesu ) dUsare aura isI prakAra ke manojJa bhadraka rasoM meM ki jo avirata nitya gRhasthAvasthA meM AsvAdita kiye hue the ( samaNeNa) zramaNa avasthA meM sthita hue muni ko (na sajjiyavvaM jAva na saIca maI ca tattha kujjA) osaktacitta nahIM bananA cAhiye yAvat use unakI smRti nahIM karanA cAhiye aura unameM apanI ki maiM zramaNAvasthA meM inakA bhoga karUM isa prakAra buddhi ko bhI nahIM lagAnA cAhiye / yahAM yAvat zabda se " na rajjiyavaM, na gijhiyavvaM, na mujhiyavaM, na viNighAyaM AvajjiyavaM, na lubhiyavvaM, na tusiyavvaM, na hasiyavvaM " ina pUrvakti padoM kA grahaNa kiyA gayA hai| ina sabakA artha prathama bhAvanA meM likhA jA cukA hai / ( puNaravi) isI taraha phira (jibhidieNa) jihA indriya se ( amaNunnapAvagAiM rasAiM ) arucikAsane temanAmA tathA " annesu evamAiesu maNunnabhadaesu" me 4 52na! bIjA bhadraka manojJa rasamAM ke jene gRhasthAvasthAmAM sadA svAda levAtuM hatuM tamA "samaNeNa" sAdhu avasthAmA 28 bhuniye "na sajjiyava jAva na saIca maI ca tattha kujjA" " mAsata na nahI" tyAMthI 23 karIne "teNe temane yAda karavA joIe nahIM. ane huM zramaNa - avasthAmAM temane upabhega karUM e vicAra paNa kare joIe nahIM" tyAM sudhI artha grahaNa karavAne che. ___mI ' yAvat ' zathI " na rajjiyavaM, na gijhiyavva', na mujjhiyavva, na viNighAyaM Avajjiyavva, na lubhiyanva, na tusiyavvaM na hasiyavva" se pUrita pade grahaNa karAyela che. e badhAne artha pahelI bhAvanAmAM apAI gayo che " puNarApa" me zate " jibhidieNa" mI " amaNunnapAvagAI rasAI" For Private And Personal Use Only
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 928 praznavyAkaraNasUtre bagAI" amanojJayApakAn arucikarAn , ' rasAI' rasAn 'sAiya' svAdayitvA, ' kiM te ' kAMstAna kathaMbhUtAMstAn rasAn / ityAha-' arasavirasasIyalukvaNijjappapANabhoyaNAI' arasavirasazItalahakSaniryApyapAnabhojanAni, tatra-arasAni =rasarahitAni-hiGgagvAdisaMskAravarjitAni, virasAnivigatarasAni-paryuSitAni, zItAni zItalAni rUkSANi-ghRtAdilezavarjitAni, niryApyANi-balavarddhanazaktirahitAni yAni pAnabhojanAni tAni tathoktAni, tathA-'dosINavAvanakuhiyapUiya-amaNunnaviNa?-patya-bahudunbhigaMdhiyAI' dopannavyApanakuthitapUtikAmanojJa vinaSTaprastabahudurabhigandhitAni, tatra-' dosIga' tti-dopAnaM-doSA-rAtristatra pakvaM yadanna, rAtriparyuSitamityarthaH, vyApanna=viniSTa varNam , kuthita kothayuktam , zaTitamityarthaH, pUtikam gandhayuktam , ata eva-amanojJam asundaram , vinaSTam atyantavikRtAvasthAmAptam , tataH pramUtaH prAdurbhUto yo bahu durabhigandhaH atidurgandhaH sa jAto yeSu tAni tathoktAni, tathA-'tittakaDuyakasAyaaMbilarasaliMdanIrasAI' raka rasoM kA (sAiya ) AsvAdana karake unameM sAdhu ko rAga dveSabhAva dhAraNa nahIM karanA cAhiye / (kiM te ? ) arucikAraka rasa kauna 2 se haiM isa prazna kA samAdhAna karane ke nimitta sUtrakAra kahate haiM-(arasavirasasIyalukkhaNijjapANa bhoyaNAI) arasa-hiGgu Adike vaghAra se varjita, virasa-rasa se vihIna-paryuSita, zIta-zItala-ThaMDe, rUkSaghRtAdi ke leza se rahita, niryApya-vala baDhAne kI zakti se rahita, tathA (dosINavAcanakuTTiya pUiya apaNunaviNaTTapasUyabahudunbhigaMdhiyAI) dosI: NarAtrimeM pakAye gaye byApana-vinaSTa varNavAle, kuthita-saDe hue pUtika dugaMdhayukta, ataeva manojJa-asundara tathA vinaSTa-atyaMta vikRta avasthA vAle aura isI kAraNa jinameM se atyaMta durgadha nikala rahI ho aise tathA jo (tittakaDuyakasAyaaMbilarasaliMdanIrasAI) marIca-mirca ke jaisA bharuthi42 2sonu "sAiya" bhAravAhana parIne temanAmA sAdhu 355 2053 / me naDI. " kiM te 1" aruthi4|24 25 cyA 4yA che the praznanu sabhAdhAna 42vAne mATe sUtradhAra 4 cha-" arasavirasasIyalakkhaNijjappapANabhoyaNAI" 252sa-1i mAhinA 12thI 2Dita, virasa -222Dita-payuSita, zIta -zItaja-3'31, 32-3 vinAnu, niryAya-21 qdhArapAnI zatithI 2Dita, tathA " dosiNavAvannakuhiyapUiyaamaNunnaviNaTupasUyavahudubhigaMdhiyAI" hasIy -rAtre rAsa, vyApana-vinaSTa vANu-thita-sasa, pUti- dudha, tethI amane-asuMdara tathA vinaSTa-atyaMta vikRta avasthAvALA ane e kAraNe bhAMthI matyAta nItI hAya tevA, tathA 2 " tittakaDuyakasAyaabila For Private And Personal Use Only
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 27 sudarzinI TIkA a05sU0 10 'jihavendriya saMghara' nAmaka caturtha bhAvanAnirUpaNam 929 " tiktakaTukakaSAyAmlarasa lindranIrasAni = tatra tiktaM marIcatrat, kaTukaM - nimbavat, kapAyam=Amalaphalavat, Amlarasam = ammila 'imalI ' kAvata lindra-sazaivAlapurANajalavat, nIrasaM= vigatarasam eSAM industAni tathoktAni AsvAdya - uparyu kArasavirasAdi pAnabhojanasthitAna manojJapApakAn rasAnAsvAdyetyarthaH, 'samaNeNa ' zramaNena - sAdhunA ' tesu ' teSu = ukteSu ' amaNunnapAvarasu ' amanojJapApakeSu rasesu raseSu tathA emya: ' annesu ' anyeSu ' evamAiesa ' evamAdikeSu = evaM prakAreSu ca amanojJapApakeSu raseSu ' na rosiyaccaM ' na roSTavyam, 'jAva' yAva skaraNAt-nahIliyara, 'na niMditavyaM na khisitavyam, na chettavyam, na tikta ho-caraparA ho, kaTuka-nIma ke jaisA kaDabA ho, Amale ke jaisA kapAya rasavAlA ho, kaccI kairI- amiyA ke jaisA jo khaTTA ho, liMdrazaivAlasahita purAne jalake samAna ho, vigatarasa ho aise ina uparyukta are far Adi pAna bhojana meM sthita amanojJa pApaka- arucikAraka rasoM ko AsvAdita karake ( samaNeNa ) muni ko (tesu) una ( amaNupAvasa) amanojJa pApaka- arucikAraka - rasoMmeM tathA ( aNNemu evAmAi e rase) isI prakAra ke aura bhI inase bhinna rasoM meM ( na rusi - yavvaM jAva carejja dhammaM ) roSa nahIM karanA cAhiye / " na hIliyanaM, na niMdiyvaM na khisi na chiMdiyavyaM, na nidiyavyaM na bahevvaM, na dudhAvaciyAvibhA uppA" unakI avajJA nahIM karanI cAhiye, unheM dekhakara unapara sisayAnA - parokSa meM niMdA nahIM karanI cAhiye / tathA amanojJa rasasthita vyakA chedana nahIM karanA cAhiye, bhedana evaM rasaliMdanIrasAIM " bharIya-sadhyAM vAM tIyAM hoya, tharaparA hoya, muttulImaDA jevAM kaDavA hAya, AmaLA jevAM turA hAya, kAcI kerI jevAM khATAM hoya, liMdra -? zevAjayukta purANa pANI nevAM hoya, vigata rasa Doya, mevAM upara kahelA arasa varasa Adi bhejanAmAM rahela amaneAjJa pApaka-arucikara rasonuM vyAsvAhana urIne " samaNeNa bhuniye " tesu " te "amaNunna pAva e amanojJa pApaDa-aruthi42 rasobhAM tathA " aNNesu evamAiesa rasesu" prakAranA bIjA rasAmAM paNa na rusiyan jAva carejjadhammaM " zeSa rkhe| lehAkhe nahIM, na hIliyavva' na niMdiyavtra, na khiMsiyavva na chiMdiyavva', na maMyivva, na vaheyavya, na durguchAvattiyAvi labbhA uppAeu " tebhanI avajJA na karavI joie, temane joIne temanI parAkSa rIte niMdA na karavI joIe, tathA arucikara rasavALA dravyanuM chedana na karavuM joie, bhedana ane nAza na karavA ,, 66 16 , pra 117 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only 1
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 930 praznavyAkaraNasUtre bhetavyam na hantavyam na jugupsAvRttikA'pi labhyA utpAdayitum / evaM jihavendriyabhAvanAbhAvito bhavati antarAtmA - jIvaH muniH / tatazca - manojJAmanojJasurabhidurabhirAgadveSe praNihitAramA sAdhurmanovacanakAya guptaH saMvRtaH praNihitendriyaH- eva saMgraho bodhyaH 'dhammaM ' dharma 'carejja ' caret=anutiSThet // sU0 10 // nAza nahIM karanA cAhiye / aura na apane manameM bhI usa para jugupsA vRti jage aisI ceSTA hI karanI cAhiye / isa prakAra se 'jiddAindriya mujhe vazameM karanI cAhiye anyathA mahAn anartha kA bhAgI mujhe honA paDegA ' isa prakArakI jisa indriyakI bhAvanA se bhAvita jaba muni ho jAtA hai taba vaha manojJarUpa evaM amanojJarUpa surabhidurabhi isa meM rAga dveSa karane se rahita bana jAtA hai / isa prakArakI sthiti se saMpanna banA huA sAdhu apane mana, vacana, aura kAyarUpa tIna yogoM ko zubha aura azubha ke vyApAra se rahita kara letA hai aura isa indriya ke saMvaraNase yukta bana jAtA hai / isa taraha rasanendriya ke saMvaraNa se yukta hokara vaha cAritrarUpa dharmakA pAlana karane meM sarva prakAra se dRDha ho jAtA hai / bhAvArtha - isa sUtradvArA sUtrakAra ne isa vrata kI cauthI bhAvanA kA svarUpa pradarzita kiyA hai| usameM unhoMne yaha samajhAyA hai ki sAdhuko apanI rasanA indriya ko rucikAraka evaM arucikAraka rasoM ke AsvAdajanya rAgadveSa ke pakSapAta se rahita kara lenI cAhiye, tabhI jA kara vaha rasanendriya vijayI ho sakatA hai| aisA nahIM honA cAhiye ki joIe. peAtAnA manamAM ke pArakAnA manamAM tenA pratye jugupsAvRtti thAya tevuM vana karavu joIe nahIM, A rIte " mAre jijJA Indriyane vaza rAkhavI joie. nahI. teA mAre mahAna anane pAtra banavuM paDaze." A prakAranI jijJA indriyanI bhAvanAthI jyAre muni bhAvita thAya che tyAre te maneAsarUpa ane amaneAnA rUpa, suMdara ane asuMdara dravyo pratye rAga dveSathI rahita banI jAya che. A prakAranI bhAvanAthI yukta banela sAdhu mana, vacana ane kAya, e traNe cegone zubha ane azubha vyApArathI rahita karI le che. ane A indriyanA saMvaraNathI yukta banI jAya che. A rIte rasanA indriyanA saMvaraNathI yukta thaIne te cAritrarUpa dharmanuM pAlana karavAmAM badhI rIte dRDha banI jAya che. bhAvA--A sUtra dvArA sUtrakAre A vratanI cAthI bhAvanAnuM svarUpa pragaTa karyuM che temAM temaNe samajAvyuM che ke sAdhue potAnI rasanA indriyane rucikara ane arUcikara rasenA AsvAdanane kAraNe utpanna thatAM rAgadveSane pakSapAtathI rahita karavI joIe; tyAre ja te rasanendriya para vijaya meLavI zake For Private And Personal Use Only
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir surarzinI TokA a5 sU011 sparzandriya saMvara'nAma kapaJcamabhAvanAnirUpaNam 131 pazcamI bhAvanAmAha-paMcamaM ' ityAdi mUlam-paMcamaM puNa phAsidieNa phAsiya phAsAI maNunnabhaikAI, ki te? daga maMDava-hAra-seyacaMdaNa-sIyala-vimala-jalaviviha-kusumasatthara --osIramuttiya--muNAladosiNA pehuNa ukkhevaga-tAliyaMTavIyaNaga-jaNiya-suhasIyale ya pavaNe gimhakAle, suhaphAsANi ya yahUNi sayaNANi ya Asa NANi Ne ya pAuraNaguNe ya sisirakAle, aMgArapavAvaNA rucikAraka rasa mila jAve to vittameM usake prati rAgabhAtra udbhUta ho jAve aura arucikAraka rasa mila jAve to usameM dveSabhAva utpanna ho jaaveN| donoM prakArake rasoM meM samatAbhAva dhAraNa karanA mAdhu kA sarve prathama kartavya hai / isI viSayako lekara isa sUtrameM rucikAraka rasake AzrayabhUta uggAhima Adi kitaneka padArtho ko tathA arucikAraka rasa ke AzrayabhUta arasavirasa Adi padArtho ko kahA gayA hai / tathA sAtha2 meM yaha samajhAyA gayA hai ki gRhasthAvasthA meM jina rucikAraka rasoM kA AsvAda liyA thA ve rasa sAdhu avasthA meM smaraNa karane yogya nahIM haiN| kAraNa ki unakI smRti se jihvA indriya meM rasa ke prati lolupatA bar3hatI hai| ipta prakAra se rasanA indriya ke viSaya meM samabhAva rakhanevAlA sAdhu cAritra dharmakA nirvAha acchI taraha se karanevAlA ho jAtA hai // 010 // che evuM na banavuM joIe ke rUcikara rasa maLe te tenA pratye cittamAM rAgabhAva pidA thaI jAya che, ane arUcikara rasa maLe te heSabhAva pedA thAya. bane prakAranA rase pratye samabhAva rAkhave te sAdhunuM paheluM kartavya che. e viSayanuM varNana karatAM A sUtramAM rUcikara rasayukta ugAhima Adi keTalAka padArthone tathA arUcikara rasayukta arasavirasa Adi padArthone batAvyA che tathA sAthe sAthe e samajAvyuM che ke gRhasthAvasthAmAM je rUcikAraka rasane svAda lIdhe hate te rasenuM sAdhu avasthAmAM smaraNa karavuM te paNa cagya nathI. kAraNa ke tene yAda karavAnI jivA IndriyamAM rasanA pratye lAlasA vadhe che. A rIte rasanA IndriyanI bAbatamAM samabhAva rAkhanAra sAdhu caritra dharmanuM sArI rIte pAsana 42nA2 manI naya che. // sU0 10 // For Private And Personal Use Only
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 333 praznavyAkaraNado ya Ayavaniddhamauya-lIya usiNalahuyA ya je uusuhaphAsA aMgasuhanivbuikarA te, annesu ya evamAiesu phAsesu maNunnabhadaesu na tesu samaNeNa sajjiyavvaM,na rajjiyavaM, na gijjhiyavaM, na mujjhiyavvaM, na viNighAya AvajjiyavaM, na lubhiH yavaM, na ajjhovavajjiyavaM, na tUsiyanaM, na hasiyavvaM, na saI ca maiM ca tatthakujjA / puNaravi phAsidieNa phAsiya phAsAiM amaNunnapAvagAI, kiM te ? aNegavahabaMdha-tAlaNaMkaNa aibhArArovaNa-aMgabhaMjaNa-suInakhappavesa-gAyapacchaNalakkhArasakhAratellakalakalaMta--tausIsakakAlaloha-siMcaNahaDibaMdhaNa rajjunigala-saMkalana hatthaMDuyakuMbhipAkadahaNa-sIhapucchaNa-sUlabheya--gayacalaNamalaNa-karacaraNakannanAsoTThasIsacheyaNa-jinbhaccheyaNa-vasaNanayaNa hiyayadaMtabhaMjaNa-jottalayakasappahArapAdapaNhijANupattharanivAyapIlaNaka -- vikacchuagaNi vicchuyaDakvAyAyavadaMsamasaganivAe duNisajjadunnihiyA kakkhaDa-gurusIyausiNalukkhesu bahuvihesu annesu ya evamAiesu phAsesu amaNunna pAvagesu na tesu samaNeNa rUsiyavvaM, na hIli. yatvaM, na niMdiyavyaM, na garahiyavaM, na khisiyavaM, na chiMdiyanvaM, na bhiMdiyavvaM, na vaheyavvaM, na duguMchAvattiyAvilabbhA uppAeuM evaM phAsidiyabhAvaNAbhAvio bhavai aMtarappA maNunnAmaNunnasunbhidubhirAgadosapaNihiyappA sAhU mayavayaNakAyagutte saMvuDe paNihiiMdie careja dhammaM // sU0 11 // For Private And Personal Use Only
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a05 sU011 'sparzendriyasaMvara' nAmakapa paJcama bhAvanAnirUpaNam 933 TIkA--' puNa' punaH 'paMcamaM paJcamI sparzendriyasaMvaraNAbhidheyAM bhAvanAmAha - ' phAsidieNa ' sparzendriyeNa ' maNugNa bharagAI' manojJabhadrakAnU 'phAsAI' sparzAn 'phAsiya' spRSTA 'kiM te' kA~stana-kathambhUtastAn ityAha- 'dagamaMDava - hAra- seya* caMdaNasIyalavimalajalavividhakusumasatthara usIra- muttiyamuNAlado siNA ' dakamaNDapahAra zvetacandanazItalavimalajalavividhakusumasaMstarozIra mauktikamRNAlajyosnAH, tatra - dakamaNDapAH = udakamaNDapAH, jala yantrasthAnAnItyarthaH, hArAH pratItAH, zvetacandanAni=zrIkhaNDacandanAni zItalavimalajalAni = zItalAni = vimalAni aba sUtrakAra isa vrata kI pAMcavI bhAvanA kahate haiM- 'paMcamaM puNa' i0 TIkArtha - ( paMcamaM puNa) pAMcavIM bhAvanA sparzanendriya saMvara nAma kI hai / vaha isa prakAra se hai - ( phArsidieNa ) sparzana indriya se ( maNuNNabhagAI phAsAI ) manojJa bhadraka-sparzana indriya ko sukhakAraka - sparzo ko ( phAsiya ) sparza kara ke sAdhu ko una meM rucibhAva - rAgapariNati nahIM karanA cAhiye, isa prakAra se yahAM saMbaMdha lagA lenA cAhiye( kiM te ? ) rucikAraka sparza ke viSayabhUta kauna 2 se padArtha haiM, isa prakAra ke praznakA uttara dete hue sUtrakAra una kitaneka padArthoM ko nAma nirdezapUrvaka kahate haiM- (gimhakAle dagamaMDava - hAra - seyacaMdaNa - sIyala vimala - jalavivi kusuma satya - osIra - muttiya - mugAla-dIsiNA - pehuNaukkhevaga - taliyaMTa-bIyaNaga-jaNiya suhasIyale ya pavaNe ) grISmakAla meM dakamaMDapa - jala ke phuAre jahAM jala varasAkara sthAna ko ThaMDA rakhate hoM, aisA jala yaMtra sthAna, hAra zvetacaMdana- zrIkhaMDa caMdana, zItala, nirmala Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir have sUtrakAra A vratanI pAMcamI bhAvanA matAve che " paMcamaM puNa " ityAhi- syazeMndriyathI " maNuNNabhagAi' phAsAi " TIDArtha - paMcamaM puNa " pAMyabhI lAvatA sparzendriya savara nAmanI che te A pramANe che ' phAsiMdieNa " manojJabhadraka sparzendriya sukhakAraka sparzonA " phAsiya " sparza urIne sAdhuo temanA pratye rUcibhAva-rAgaparaNita karavI joie nahIM (6 " kiM te ? " 324424 sparzabANA zyA kayA padArtho che te praznanA uttara ApatA sUtrakAra evA keTalAka paDhArthono ullekha karIne kahe che ke-- gihAle dagaDa-hAra - seyacaMdaNa soyalavimalajala vividha kusuma satthara-okhIra- muttiya - muNAla- dosiNA pehuNa-ukkheva tAliyaMTa-vIyaNaga-- aNiya suisI. yale ya pavaNe " zrISma RtumA saya nayAM pAlInA duvArA pAlIne uDADIne -- For Private And Personal Use Only
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 934 praznavyAkaraNasUtre -nirmalAni ca yAni jalAni tAni, tathA-vividhakuchamasaMstarAH= vividhAnAm anekaprakArANAM kusumAnAM=puSpANAM ye saMstarAH zayyAste, tayA-uzIrAgi =mugandhitRNAni, 'khaza' iti prasiddhAni, mauktikAni-muktAphalAni, mRNAlAni padmanAlAni, jyotsnAH candrikAH, eSAmitaretarayogadvandvaH, tAH, tathA'pehuNaukkhevagatAliyaMTavIyaNagaNiyamuhasIyale ' picchotkSepakatAlagantavyajanaphajanitasukhazItalAn , tatra-picchotkSepakA:-picchAnAM mayUrapicchakAnAM ye utkSe. pakA vyajanAni, tAlacantAni-jAlapatravyajanAni, vyajanakAni-vaMzadalanirmita vyajanAni tajjanitAH mukhAH-sukhakarAH zItalAstAMstathoktAn 'pavaNe ya' pavanA~zca gimhakAle ' grISmakAle ! tathA-'muiphAsANi ya ' sukhaparzAni ca sukhaH =sukhakaraH sparzo yeSAM tAni-sparzasukhAvahAnItyarthaH, * vahUni-anekAkArANi 'sayaNANi AsaNANi ya' zayanAnyAsanAni ca, prAvaraNagugA~zca-mRdusparzAna zItA pahArakAnuttarIyAMzca 'sisirakAle ' zizirakAle zItakAle, tathA-' aMgArappajala, vividha prakAra ke puSpoM se racita zayyA, uzIra-zaMkha, muktAphala, mRNAla-kamalanAla, aura dosimAcaMdrikA-cAMdanI ko, tathA pehuNaukkhevaga-mayUra ke picchoM ke bane hue paMkhoM kI, tADapatra ke bane hue paMkhoM kI aura bAMsa kI zalAkAoM se bane hue paMkhoM ko, sukhadAyaka zItala vAyu ko tathA-sukhaprada sparzavAle aneka prakAra ke zayana aura AsanoM ko, (sisirakAle ) zItalakAla meM tathA ( suhaphAsANi ya ) naramasparzavAle zItApahAraka ( bahugi sayaNANi Asa gANi ya ) aneka prakAra ke zayana aura AsanoM ko, tathA ( pAuraNaguNe ya) oDhane ke caddara Adi vastroM ko ( aMgArappayAvaNA ya ) agni ke uSNasparza ko, jagyAne ThaMDI rAkhatA haya, evAM jalayaMtravALAM sthAna, hAra, veta caMdana, zItala. nirmaLa jaLa, vividha prakAranA pupi vaDe banAvelI zayyA, uzAra. khaza, muktAphaLa, mRNAla-kamaLanALa, ane deriNa-caMdrikA-cAMdanInI, tathA hiNa ukakhevaga-ranAM pIchAMnA banAvela paMkhAnA, tADapatramAMthI banAvela paMkhAnA ane vAMsanI saLIomAMthI banAvela paMkhAnA, sukhadAyaka zItaLa vAyuno tathA sukhaprada sparzavALAM aneka prakAranAM zayana ane Asanone sparza kare name nahI tathA "sisirakAle " ziyAnA "suhaphAsANi ya" narama 15i zIta 2 42nA "bahUNi sayaNANi AsaNANi ya" bhane prAranA zayanI mane mAsanAnA, tathA " pAuraNaguge ya" mAvAna yA2 mAha sonI, "agArappayAvaNA ya " ATHA S55 25 no, " Ayavaniddhamara For Private And Personal Use Only
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 3 } suzinI TIkA a05 sU0 11' sparzendriyasaMvara' nAmaka pazcamabhAvanAnirUpaNam 935 yAvaNA ya' zarIrasya aGgAravatApanAzca = pahiniperaNAni ca, 'Aya niDamauyasIusiNalahuyA ya AtapasnigdhamRdukazItoSNalaghukA~zca tatra - AtapaH = sUryatApaH, snigdhAH = cikaNAH, mRdukAH = komalAH, uSNAH USmayuktAH, laghukAH = manojJAH, eSAmitaretarayogadvandraH, 'je' ye ' uusuhaphAsA RtumukhaspardhA :- RtuSu = hema ntAdiSu sukha:- sukhakaraH sparzo yeSAM te tathoktAH, ' aMgasuhanicchukkarA ' aGgasukhanirvRtikarAH =aGgasukhaM= zarIrasukhaM, nirvRtiH -manaH svAsthyaM ca kurvanti ye te tathoktAH, ' te ' tAn spRSTvA, 'samaNeNa ' zramaNena sAdhunA ' tesu ' teSu pUrvoteSu ' maNunnabhaddasu phAse ' manojJabhadrakeSu sparzeSu, tathA ebhyaH 'annesu ya' anyeSu ca ' evamAiesu ' evamAdikeSu ' phAsesu ' sparzeSu 'na sajjiyaccaM ' na saktavyam = Asaktinaiva kartavyA, tathA--' na rajjiyacvaM na raktavyam - rAgo na kartavyaH, ' na gijjhiyantraM ' na garditavyam - gRddhibhAvo na karttavyaH, 'na mujjhiyavvaM ' na mohitavyam - tatra moho na kartavyaH, tathA-na 'vigighAyaM' vinirghAtaH= tadarthaM cAritrabhraMzaH, ' AvajjiyadhvaM ' ApattavyaH karttavya ityarthaH, 'na lubhiyavvaM ' na labdhavyam - lobho na kartavyaH, ' ajjJovavajjiyaccaM ' na adhyupapattavyam = tatprA(AyavanimayasIya usiNalahuyA ya) sUrya ke tApa ko, cikaNapadArtha ko, komalapadArtha ko uSNa padArtha ko, halke padArtha ko, ki (je) jo (u u suhaphAsA ) Rtu ke anusAra jinakA sparza sukhajanaka hotA hai aura ( aMgasuha nibujhakarA ) zarIra ko evaM mana ko AnaMda pradAna karatA hai, unako zarIra se sparza karake ( samaNeNa ) sAdhu ko (tesu) una 2 ( maNuareer phAsesu) manojJabhadraka - rucikAraka - sparzo meM tathA (aNNesu ya evamAiesa phAsesu ) ina se atirikta aura bhI sparzo meM ( na sajjiyavvaM, na rajjiyavvaM, na gijjhiyavvaM, na mujjhiyavyaM, na viNighAyaM AvajjiyavvaM, na lubhiyavvaM, na ajjhovavajjiyacvaM na tusiyacaM, na yasIya - usiNa - lahuyA ya " sUryanA tApano, bhuTTAyama pahArthanA, abhaNa yahArthanA, uSNu pArthanA, isA pahArthanA, he " je " bhe" uuhaphAsA Rtu pramANe jene jenA sparze sukhadAyaka lAge che ane " rage fro ikarA " zarIrane tathA bhanane mAna Aye che, tebhano zarIrathI sparza rIne 66 For Private And Personal Use Only ' '' " samaNeNa " sAdhukhe " tesu " a cas "#ganegy mag" dalauks, ruthi4|24 sparzobhAM tathA " aNNesu evamAiesa phAsesu " te sivAyanA mIla paNa spardhAmAM na sajjiyAM, na rajjiyabvaM na gijjhiyavva, na mujjhiyavva', na viNidhAyaM Avajjiyantra, na lubhiyavvaM, na ajjhovavajjiyabva, na tusiyavvaM, (C
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mdhbndh ptyartha naivAdhiko yatno vidheyaH, 'na tusiya ' na toSTavya-tatprAptau paritoSo na kartavyaH, 'na hasiyanvaM na isitavyam-prAptau vismayena hAso na krtvyH| tathA zramaNaH 'tattha ' tatra-pUrvoktamuktatadviSaye 'saiMca' smRti-smaraNaM ca' mati buddhinivezaM ca ' na kujjA' na kuryAt / 'puNaravi ' punarapi ucyate-'phAsiMdieNa' sparzendriyeNa ' amanuNNapAgAI' amanojJapApakAn arucikarAnityarthaH, 'phAsAiM ' sparzAn ' phAsiya' spRSTvA ' kiMte' kA~stAn kathambhUtAMstAn ? ityAha-- 'aNegabaha-baMdha-tAlaNaM-kaNa- aibhArAropaNa-aMga-bhaMjaNa-suInakhappavesa hasiyavyaM, na saI ca maiM ca tattha kujjA) kabhI bhI Asakti se apane citta ko nahIM bAMdhanA cAhiye, unameM rAgabhAva nahIM karanA caahiye| gRddhibhAva nahIM karanA cAhiye / una meM mugdha nahIM honA cAhiye-unake nimitta apane cAritra kA parityAga nahIM kara denA cAhiye / unameM lubhAnA nahIM caahiye| aura na unakI prApti ke nimitta prayatna hI karanA cAhiye / yadi ye anAyAsa prApta ho bhI jAye to unakI prApti meM paritoSa nahIM mAnanA cAhiye / aura prAti meM koI vismaya Azcarya hI nahIM karanA cAhiye tathA zramaNa ko ina pUrvokta anubhavita pI meM apanI smRti ko evaM buddhi ko bhI nahIM lagAnA caahiye| ( puNaravi ) isI taraha phira ( phAlidieNa ) sparzana indriya se ( annaguNApAvagAI) amanojJapApaka-arucikAraka-pazoM ko sparza karake unameM sAdhu ko dveSa nahIM karanA cAhiye / ( kiM te ?) ve amanojJa pApaka sparza kina 2 padArthoM meM rahate haiM, isa prakAra ke prazna kA uttara dene ke liye sUtrakAra kahate haiM ki (aNegavahabaMdha-tAlagaMkaNa-aibhArArovagana hasiyadha, na saIca maiMca tattha kujjA" hI pA sAsastithI potAnA cittane bAMdhavuM nahIM, temanAmAM rAgabhAva karavo nahIM. tenI lAlasA rAkhavI nahIM. temAM mugdha thavuM nahIM, tene khAtara pitAnA cAritrane parityAga na kare I e, temAM bhAvuM na joIe ane tenI prApti mATe vadhu prayatna paNa kare joIe nahIM. je te anAyAse maLI jAya te tenI prAptithI pariSa mAnavo joIe nahIM. tenI prAptimAM vismaya paNa batAvavuM joIe nahIM. ane sAdhue e pUrvokta anubhavela zenuM smaraNa karavuM joIe nahIM ane tamanA viyA2 555 42vo ne nahI. " puNaravi" me rIte ' phAsiMdieNa" 25zendriyathA " amaNuNNapAvagAi" amanA 554-mathilA24 2panA 25za pazana tamanA pratye sAdhu deSa 4zva me nAhI. " ki te" mamanAza paa54-202thi|24 25shvaa|| 4 // 4 // pahA cha, te prazna uttara mAtA sUtradhAra 4 cha, "aNegavahabaMdha--tAlaNakaNa--aibhArArovaNa For Private And Personal Use Only
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir suzinI TIkA bha05 sU011 'sparzendriyasaMvara'nAmakapazcamabhAvanAnirUpaNam 937 - gAyapacchaNa lakkhArasa-khAratella kalakalaMta tauasIsakakAlalohasiMcaNa haDibaMdhaNa rajjunigala-saMkalahatthaMDuya-kuMbhipAkadahaNa-sIhapucchaNa- ubaMdhaNa- mUlabheya-gayacalaNamalaNa-karacaNakannanApto?sIsacheyaNa-jibbhacheyaNavasaNanayaNahiyayadaMtabhaMjaNa - jottalayakasappahAra-pAdapahi jANu-patthara-nivAya-pIlaNa-kavikacchuagaNi-vicchuya DakavAyAyava-daMsamaMsaga-nivAe ' anekabadhabandhatADanAGkanAtibhArAropaNAGgamaJjanasUcInakhamaveza-gAtrapratakSaNa-lAkSArasa khAratailakalakalAyamAnatrapuka sIsakakAlalohasecanahaDibandhanarajjunigaDasaMkalahastAnduka kumbhIpAkadahanasiMhapucchodvandhana-zUla bheda-gajacaraNamardana-karacaraNakarNanAsauSTha zIrSacchedanakRSaNanayana hRdayadantabhaJjanayobalattAkazAprahArapAdapaNijAnuprastaranipAtapIDanakapikacchravagni-vRzcika-daMzavAtAtapadaMzamazakanipAtAn , tatra-aneko bahuvidho yo badhA-yaSTayAghAghAtaH, rajjvAdibhirvandhaH, tADanam capeTAditADanam , aGkanam-taptAyaH zalAkAdinA gAne citrakaraNam , atibhArAropaNam-pramANAdhikabhArasamAropaNam , aGgabhaJjanam zarIrAvayavatroTanam , ' muInakhappavesa' sUcInakhapravezaH sUcInAM nakheSu pravezaH pravezakaraNam , aMgabhaMjaNasUInakhappavesa-gAyapacchaNa-lakkhArasa khAratellakalakalaMta-tau. sIsakakAlalohasiMcaNa-haDibaMdhaNa-rajjunigala-saMkalana hatthaMDaya kuMbhipAkadahaNa-sIhapucchaNa-ubbaMdhaNa-mUlabheya-gayacalaNamalaNa- karacaraNakanna nAsoTasIlacheyaNajinbhacheyaNa-vasaNa-- nayaNahiyaya-daMtabhaMjaNa- jottalayakasappahAra - pAdapaNhijANupattharanivAyapIlagakavikacchuagaNivicchuyaDakAyAyavadaMsamaMsaganivAe ) vaha aneka prakAra se yaSTayAdi dvArA AghAta karane rUpa vadha, baMdhaNa-rajjvAdi dvArA bAMdhanerUpa baMdhana, tAlaNacapeTA-thappaDa Adi mArane rUpa tADana, aMkaNa-tapI huI lohe ko salAI se zarIra meM cihna karane rUpa aMkana, (aIbhArArovaNa) pramANa se adhika bhAra kA lAdanA, ( aMgabhaMjaNa ) zArIrika avayava ko toDanA (saInaaMgabhaMjaNa-sUInakhappavesa-gAyapacchaNa-lakkhArasa-khAratellakalakalaMta--tausIsakakAla --lohasiMcaNa--haDibaMdhaNa- rajjunigala--saMkalana hatthaMDuyakuMbhipAkadahaNasIhapucchaNa ubbadhaNa-sUlabheya--gayacalaNamalaNa- karacaraNakannanAsoTTa sIsacheyaNa- jinbhacheyaNa--vasaNa - nayaNa- hiyayadaMtamaMjaNa-jottalayaMkasappahAra-- pAdapahi jANupatthara nivAya pAlaNakavi . kacchu-agaNivicchuya-DakavAyAyavadaMsamasaganivAe " te ane: 542nI saissa mAhinA prA235 vadha, baMdhaNa-ho231 mA mAMdhA35 dhana, tAlaNa-2.5 mAhinA mA2 35 sAuna, aMkaNa-tAsa soDhAnA sajIyA 13 zarI2 52 ama he||35 nizAna, aibhArArovaNa-vadhAre prabhAzubhA mAra sAha, aMgabhaMjaNazarIranA magarnu chena. sUInakhappavesa-sAyane namai isIvI, gAyapacchaNa pra 118 For Private And Personal Use Only
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre 'gAyapacchaNa' gAtrapatakSaNaM vAsyAdinA zarIraccholanam , ' lakkhArasakhAratelakalakalaMtataua-sIsa kAlalohasiMcaNa' lAkSArasakSAratailakalakalAyamAnatrapukasIsakakAlalohasecanam , lAkSArasena lAkSA-jatu tasyA rasena-taptena draveNa kSAra tailena-kSArapadArthamizritatailena, kalakalAyamAnena atitaptatayA zabdAyamAnena trapukeNa=raGgeNa sIsakena' sIsA' itiprasiddhadravyeNa, kAlalohena-kRSNalohena ca yatsecanam ' haDibaMdhaNa ' haDibandhanam khoDakakSepaH, 'rajjunigalasaMkalana' rajjunigaDasaGkalanam-rajjavA nigaDena ca saMkalanaMbandhanam ' hatthaMduya' hastAndukam kASThAdinirmitahastabandhanasAdhanena yadvandhanaM tadvastAndukamucyate, 'kuMbhiSAka' kumbhIpAka: kuMbhyAM pAtravizeSe pAkA pacanam ' dahaNa ' dahanam agninA dAhakaraNam , ' sIhapucchaNa' siMhapucchana-liGgatroTanam , ' ubbaMdhaNaM ' udvandhanaM pAzollambanam , ' mUlabheya' zUlabhedaH, zUlenabhedaH=bhedanam , ' gayacalaNamalaNa ' gajacaraNamardakam gajacaraNamardanam , 'karacaNakannanAsoTTasIsacheyaNa' karacaraNakarNanAso. khappavesa ) saIyoM ko nakhoM meM bhoMkanA, (gAyapacchaNa) vasUlo Adi se zarIra ke avayavoM ko cholanA, ' lakkhArasa' tape hue lAkhake rasase, (khAratella) kSArapadArtha mizrita tape hue taila se tathA (kalakalaMta) atyaMta ukalane se pighale hue (tau) pu-kathIra se, (sIsaka) sIse se (kAlaloha ) kAle lohe se, (siMcaNa) zarIra ko sIMcanA-zarIra para chiDakanA ( haDibaMdhaNa ) khoDe meM DAlanA, ' rajjunigalasaMkalana ' rassI aura beDI bAMdhanA, ' hatthaMDuya' hathakaDI meM bAMdhanA ' kuMbhIpAga ' kuMbhI meM pakAnA, 'dahaNa' agni meM jalAnA, 'sIhapucchaNa' liGga ko toDanA, 'ubbaMdhaNa' phAMsI meM laTakAnA, 'mUlabheya ' mUlIpara car3hAnA, 'gayacalaNa'-hAthI ke pairo se kucalanA, 'karacaraNakannanAsohasIsacheyaNa' hAtha-paira, kAna, Gival mAhithI za62nA avayavAna ch|svaanii ThiyA, lakkhArasa -2ma sAmanA 2sathI khAratella-kSArayuta pahAyacI tapAsA tethI, tathA kalakalaMta-matyAta 12ma 42vAthI mAgaNesA " tau" thI2thI, "sIsa."-sIsAthI "kAlaloha" - ri soDhAthI, " siMcaNa "-zarI2 52 27vAnI jiyA, " haDibaMdhaNa"-33bhAM pUra, " rajjunigalasaMkalana" ho bhane merI 53 madhaSu', " hatthaMDuya"125thi Mi, " kuMbhIpAga" mImA 543, "dahaNa"-PAGEHi m' " sIhapucchaNa "-gine to', "ubaMdhana'' sIme sapayu', "sUlabheya"sUjI 52 yAvayu, " gayacalaNa"-thAnA 5 taNe Alla, " karacaraNakannakAsodusIsacheyaNa " sAtha, 501, Ana, I, Ro bhane bharatanuM chedana 421. For Private And Personal Use Only
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TokA a05 sU011 sparzendriyasaMvara'nAmakapaJcamabhAvanAnirUpaNam 932 pThazIpacchedanam= jimbhacheyaNa' jivAcchedanam , 'vasaNanayaNahiyayadaMtamaMjaNa' vRSaganayanahRdayadantamaJjanamvRSaNasya aNDakozasya, nayanayoH, hRdayasya dantAnAM ca bhaJjanam-vinAzanam , 'jottalayakasappahAra' yoktralatAkazAprahAra:-yoktreNa rajjuvizeSeNa, latayA vetrAdilatayA; kazayA ca yaH prahAraH, prahAraH, 'pAdapaNDijANupattharanivAya ' pAdapANijAnuprastaranipAtaH pAdayoH caraNayoH, pAyaryo :pAdapazcAdbhAgayoH, jAnunoH= ghuTanA ' itibhASA prasiddhagezva prastaranipAta:= pASANapAtaH, 'pIlaNaM' pIDana-yantre pIDanam , ' kavika chu' kpikcchu| tIvrakaNDUtikArakavanaspativizeSaH, 'agaNi' agniH, 'vicchuyaDaka' dRzcikadaMzaH 'vAyAtabadaMsamasaMganivAe' vAtAtapadaMzamazanipAtaH vAtasya Atapasya daMzAnAM mazakAnAM ca nipatenam , eteSAM dvandvaH, tA~stathoktAn spRSTvA, tathA-'duNisijja dunnisIhiyA' duSTaniSadyAdunai SedhikyA duSTaniSadyAH kSudrAsanAni, dunai Sedhikasya kaSTakarasvAdhyAyabhUmayastAzvaspRSTvA, 'tesu tevu-ukteSu 'amagunnapAvagesu' amanojJapApakeSu nAsikA, hoTha ora mastaka kA chedana karanA, 'jinbhaccheyaNa ' jIbha kA chedana karanA 'vasaNa-nayaga-hiyaya-daMta-bhaMjaNa' aNDakoSa, netra, hRdaya aura dAMtoMkA bhAMganA, 'jotta-laya-kasa ppahAra' camaDe kI rassI se, vetrAdilatA se, tathA cAbuka se prahAra karanA, 'pAdapaNhijANupatthara nivAya' pAMca, eDI, ghuTanA,ina para patthara kA giranA, 'pIla ga' yaMtra meM pIlanA, 'kavikacchu-agaNi-vicchuya-DaeNka' kareMca kI phalI,agni aura bicchU kA DaMka-sparza, 'vAyAyavadaMsamasanivAra' zItakAla meM ThaMDe pavana kA lagAnA uSNakAla meM dhUpa kA laganA, tathA DA~sa aura maccharoM kA zarIra para giranA ina sabake sparza kA anubhava karake(duhRNisijjadunisIhiyA)kaSTakArakaAsana aura svAdhyAya kI bhUmi ke sparza ko anubhava karake (telu yu, "jinbhaccheyaNa " marnu chaina 420', "vasaNa-nayaNa-hiyaya-daMta-bhaMjaNa" maaSa, netra, haya bhane dAMta to, " jotta-laya-kasa-pahAra" yAbhAnI hozathI neta2- mAhi sAthI tathA yAmu4thI 3872, " pAdapaNhijANupattharanivAya" 5, meDI bhane 5 52 5.02nu 57, " pIlaNa "-yamA pA, "kavikaccha-agaNi-vicchuya Takka"-43'yanI jI, mani mana bichAno "5, " vAyAyavadaMsamasaganivAe " ziyAma 3*55na pAyo, S i taDako lAge, tathA DAMsa ane maccharenuM zarIra para paDavuM, e badhA sparzane 012 52 anunaya 4Ine "dudruNisijjadunisIhiyA " 48 / 24 mAsana bhane 214yAyanI mUbhinA 25zane manulavAne " tesu amaNunapAvagesu" te For Private And Personal Use Only
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org d 40 praznavyAkaraNasUtre " } arucikareSvityarthaH, ' phAsesu ' ' sparzeSu ebhyaH, 'annesu' anyeSu ca 'bahuvi hesu ' bahuvidheSu ' evamAiesa ' evamAdikeSu - evaM prakAreSu' kakkhaDagurusIyausiNalukkhesu' karkazaguruzItoSNarUkSeSu karkazAH = kaThinAH, guravaH =bhArAH, zItAH = zItalAH, uSNAH = tApanAH, rUkSAH = paruSAH, eSAM dvandvasteSu tathokteSu sparzeSu ca 'samaNeNaM' zramaNena - sAdhunA 'na rusiyabvaM' na roSTavyam = roSo na kartavya ityarthaH, ' na hIliyaai ' na hIlitavyam = avajJA na kartavyA, 'na niMdiyavvaM na ninditavyam, svamanasi nindA na karttavyA, 'na khisiyabvaM na khisitavyam = parasamakSe ca nindA na kartavyA, 'na chiMdiyAM 'na chettavyam = chedanaM na karttavyam / 'na miMdipavvaM na bhetavyam - bhedanaM na kartavyam, 'na vaheya' na hantavyam = vinAzo na kartavyaH, tathA tadviSaye ' juguMchAvattiyAvi' jugupsAvRttikA'pi svasya parasya cA hRdi 'uppAeu' utpAdayi tuM 'na laMbhA' na labhyA-nocitA yathA pUrvoktasparzA -- zrayaviSaye svasya parasya vA hRdi jugupsA prAdurbhavenna tathA kartavyamiti bhAvaH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir amanapAvasu ) una amanojJapApaka- arucikAraka sparzo meM, tathA ( evamAie bahuvisu kakkhaDagurusIya usiNaluksa ) ina se bhinna aura jo karkaza, guru, zIta, uSNa, rUkSa sparza haiM unameM ( samaNeNaM na rusiyanvaM, na hIliyavvaM, na niMdiyadhvaM na garahiyavvaM na khisiyAM, na chiMdiyarvaM, na bhidiyaM, na baheyavyaM na durguchAvattiyAvi labhAuppAeuM sAdhu ko ruSTa nahIM honA cAhiye, unakI avahelanA nahIM karanI cAhiye / niMdA nahIM karanI caahiye| gardA nahIM karanI caahiye| una para khisa yAnA nahIM cAhiye | usa amanojJa sparza ke AzrayabhUta dravya kA chedana nahIM karanA cAhiye / bhedana nahIM karanA cAhiye / nAza nahIM karanA caahiye| aura na apane tathA parake mana meM unapara glAni utpanna karane 6: emA amanAjJa pApaka-arucikAraka spardhAmAM, tathA bahuvisu kakkhaDagurusI usiNalukkhesu " te uparAMta jIna pazu ke za, guru, zIta, pazu, sparza che temanA pratye "samaNeNa na rusiyantra, na hIliyavvaM na niMdiyavva', " na garahiyavvaM na khisiyaJca na chiMdiyavva na miMdiyA, na, vaheyantra, na dugu chAvattiyA vi labbhA uppAeu " sAdhuye ruSTa pu leDase nahIM, temanI evahelanA na karavI joie. ni'dA na karavI joie. gaha na karavI joI e. temanA para khisiyAvuM joie nahIM, te amanAjJa spavALAM dravyanuM chedana karavu joIe nahI', bhedana karavu joie nahI' nAza karavA joie nahIM ane potAnAM ke anyanA manamAM temanA pratye glAni utpanna karavAnI pravRttina For Private And Personal Use Only
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinI TIkA a05 sU011 sparzendriyasaMvara'nAmakapaJcamabhAvanAnirUpaNam 941 samprati paJcamI bhAvanAmupasaMharannAha-evam anena prakAreNa * phAsidiyabhAvaNAbhAvio' sparzendriyabhAvanAbhAritaH, 'aMtarappA' antarAtmA-jIvo jIvaH 'bhavaI' bhavati / tatazca 'maNumnAmaNunnamubhidubhirAgadveSapaNihitAtmA manojJA'manojJA ye surabhidurabhayaH zubhAzubhasparzAsteSu yadrAgadveSaM tatra praNihitAtmA-saMvRtAtmA, 'sAhU' sAdhuH ' maNavayaNakAyagutte' manovacanakAyaguptaH 'saMvuDe' saMtaH saMvaravAn ' paNi hiiMdie ' praNihitendriyaH, praNihitA-vazIkRta indriyo yena tathAbhUtaH san 'dhamma' dharma zrutacAritralakSaNaM dharma ' carejja ' caret anutiSThet / / mU0 11 // kI ceSTA hI karanA cAhiye / aba sUtrakAra isa pAMcavIM bhAvanA kA upasaMhAra karate hue kahate haiM ( evaM phAsidiyabhAvaNAbhAvio aMtarappAbhavai maNunnasunbhidubhirAgodose paNihiyappA sAhU maNavayaNakAyagutte saMbuDe paNihiiMdie dhamma carejja ) isa prakAra se sparza indriya kI bhAvanA se bhAvita jaba muni ho jAtA hai taba vaha manojJa rUpa zubha sparza meM aura amanojJarUpa azubhaHsparza meM rAgadveSa karane se rahita bana jAtA hai / isa taraha unameM rAgadveSa karane se saMvRtAtmA banA huA sAdhu apane mana, vacana aura kAyarUpa triyoMgoM ko sparza saMbaMdhI zubha azubha ke vyApAra se rahita kara letA hai tathA isa sparzana indriya ke saMvaraNa se yukta bana jAtA hai / isa prakAra isa indriya ke saMvaraNa se yukta banA huA vaha sAdhu cAritrarUpa dharma kI ArAdhanA acchI taraha se karane lagatA hai| ___ bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA isa parigraha viramaNavrata kI pAMcavIM bhAvanA kA svarUpa pragaTa kiyA hai| isa pAMcavIM bhAvanA kA karavI joIe. have sUtrakAra A pAMcamI bhAvanAne upasaMhAra karatAM kahe che. " evaM phAsidiyabhAvaNAbhAvio aMtarappA bhavai maNunnomanunnasubbhidubbhi rAgadose paNihiyappA sAhU maNabayaNakAyagutte saMvuDe paNihiiMdie dhamma carejja " AL rIte jyAre muni sparzendriyanI bhAvanAthI bhAvita thaI jAya che tyAre te mane jJarUpa zubha sparza pratye tathA amane jJarUpa azubha sparza pratye rAgadveSathI rahita banI jAya che. A rIte temanA pratye rAgadveSa karavAthI nivRtta thayela sAdhu pitAnA mana, vacana ane kAyarUpa traNe vegene sparza saMbaMdhI zubha azubha vyApArathI rahita karI le che, ane A sparzendriya saMvarathI yukta thaI jAya che. A rIte A IndriyanA saMvarathI yukta banela te sAdhu cAritrarUpa dharmanI sArI rIte ArAdhanA karavA lAgI jAya che. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA A parigraha viramaNa vratanI pAMcamI bhAvanAnuM spaSTIkaraNa karyuM che te pAMcamI bhAvanAnuM nAma spazendriya saMvaraNa For Private And Personal Use Only
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 242 idaM saMradvAramupasaMharannAha - ' evamiNaM ityAdi - mUlam - evamiNaM saMvaradAraM sammaM saMvariyaM hoi suppaNihiyaM imehiM paMcahiM vi kAraNehiM maNatrayaNakAya parirakkhi ehiM niccaM AmaraNaMtaM ca esa jogo neyavvo dhimayA aNAsavo akaluso acchido aparissAI asaMkiliTTo suddho savvajiNamaNuSNAo / evaM paMcamaM saMvaradAraM phAsiyaM pAliyaM sohiyaM tIriyaM kiTTiyaM aNupAliyaM ANAe ArAhiyaM bhavai / evaM NAyamuNiNA bhagavayA paNNaviyaM paruviyaM pasiddhaM siddhavarasAsaNamiNaM AghaviyaM sudesiyaM pasatthaM paMcamaM saMvaradAraM samattaM ttitremi ||suu12|| nAma sparzanendriyasaMvaraNa hai| isa bhAvanA se bhAvita hue munijana ko sparzana indriya ke viSayabhUta-ATha prakAra ke sparza meM cAhe vaha rucikAraka ho yA na ho rAgadveSa karane kA sarvathA parityAga kara denA cAhiye / garmI ke samaya meM zItasparza kI ziziraRtu meM garamasparza tathA aura bhI anya RtuoM meM bhinna 2 prakAra ke sparza kI kAmanA sAdhu ko nahIM karanI cAhiye / sUtranirdiSTa dagamaMDapa Adi manojJabhadraka sparza ke viSaya meM aura aneka baMdhana Adi amanojJa pApaka sparza ke viSaya haiM ataH sAdhu ko donoM prakAra ke sparzo meM samabhAva saMpanna rahanA cAhiye / yahI sparzana indriya saMvaraNa nAma kI bhAvanA hai || sU0 11 // " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only praznavyAkaraNasUtre che. A bhAvanAthI bhAvita thayela munie sparzendriya vaDe anubhavAtA ATha prakAranA sparza pratye rAgadveSane sarvathA parityAga karavA joie-bhale te sparzI rucikara hoya ke arucikara hoya paNa temanA pratye rAgadveSa rAkhavA joIe nahI. garamInA divasomAM zIta sparzanI ziyALAmAM uSNu spanI ane anya RtuomAM judA judA prakAranA panI icchA sAdhue karavI joie nahI. sUtramAM darzAvela dagama'Dapa Adi manejJabhadraka sparzamAM tathA aneka dhama'dhana ADhi aAjJa pApaka panI bAbatamAM sAdhue samabhAva rAkhavA joie, e ja A sparzendriya savaraNu nAmanI bhAvanA che. !! sU.11 |
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TIkA a05 sU012 adhyayanopasaMhAraH 943 TIkA- ' evamiNaM ' evam anena prakAreNa idam = aparigrahanAmakaM ' saMvaradAraM ' saMvaradvAram ' saMvariyaM ' saMhataM = saMsevitaM sat ' suppaNihiyaM' praNihitaM su rakSitaM ' hoi' bhavati / ' maNavayaNakAya parirakkhie hiM' manovacanakAyaparirakSitaiH= yogatrayaparirakSitaiH ' imehiM paMcahiM vi kAraNehiM ' ebhiH paJcabhirapi kAraNaiH = pUrvoktAbhiH paJcabhirbhAvanAbhirityarthaH ' giccaM ' nityam ' AmaraNaMta' AmaraNAntaM = maraNaparyantaM ca ' esajogo epa yogaH = aparigrahalakSaNa saMvararUpavyApAraH 'dhiHmayA ' dhRtimatA=svasthacittena ' majhjhyA ' matimatA heyopAdeya buddhiyuktena 'neyatro ' nettavyaH - voDhavyaH - paripAlanIya ityarthaH / kIdRzo'yaM yogaH ? ityAha-ayaM yogaH ' aNAsatro ' anAzravaH - nUtanakarmAgamanarahitatvAt, 'akaluso ' akalupaH- zubhAvyavasAyatvAt acchido ' acchidraH- chinnasrotastvAt, 'aparissAI ' " 6 aba sUtrakAra ina pAMcaveM saMvaradvAra kA upasaMhAra karate haiM- 'evamiNa' i0 TIkArtha - ( evamiNaM saMvaradAraM ) isa prakAra se yaha aparigraha nAma kA saMvaradvAra ( sammasaMvariyaM ) acchI taraha sevita hone para ( suppaNihiyaM ) surakSita ho jAtA hai| isaliye ( maNavayaNa kAya parirakviehiM ) mana, vacana aura kAyarUpa tIna yogoM se parirakSita huI (imehi paMcahi kAraNehiM ) ina pAMca bhAvanAoM kA ( NiccaM ) sadA ( AmaraNaMta ) maraNaparyanta - yAvajjIva (esa jogo) yaha aparigrahalakSaNasaMvararUpa vyApAra ( dhimayA mahamA neyatro ) dhairyazAlI evaM heya aura upAdeya ke viveka se yukta buddhivAle sAdhujana ko sevana karanA cAhiye, kyo ki yaha yoga (aNAsavo) navIna karmoM ke Agamana se rahita hone ke kAraNa anAzravarUpa hai, (akaluso) zubhAdhyavasAyarUpa hone se akaluSa hai, (acchido ) isameM pApakA srota chinna ho jAtA hai isaliye acchidra 77 have sUtrakAra A pAMcamAM savadvArane upasahAra kare che TIartha - " evamiNaM saMvaradAraM " yA pramANe yA apariyaDa nAmanA saMva2dvA2nuM " sambhaM saMvariyaM " sArI rIte sevana thatAM " suppaNihiyaM " surakSita yaha bhaya che. tethI "maNatrayaNakAyaparirakkhi ehiM " bhana, vayana bhane chAya, me bhAge yogothI parirakSita thaye " imehiM paMcahi kAraNehi " se pAye lAvanAgonuM "NiccaM aparigrahasa'vararUpa vyApAra dhimayA maimayA nevvo " dhairyazANI mane Deya ane upAdeyanA vivekathI yukta buddhimAna sAdhue sena karavuM joIe, kAraNu e te yoga " aNosavo" nUtana ubhenA AgamanathI rahita hovAne ara anAzrava35 che. "akaluso zula madhyavasAyazya hovAthI samduSa che, "acchi do" 66 AmaraNaMta sadA vana paryanta " esajogo " A 88 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dd . For Private And Personal Use Only
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre aparisrAvI-karmajalapavezarahitatvAt , ' asaMkiliTTho' asaMkliSTaH asamAdhimA vavarjittatvAt ' suro' zuddhaH-karmamalavarjitatvAt , ' sadhaniNamaNuNNAo' sarvajinAnujJAtaH- sakalamANihitakArakatvAtsarvai rahadbhiraGgIkRtazcAsti / evam-uktamakAreNa 'paMcama saMvaradAraM 'paMcamaM saMgharadvAraM ' phAsiyaM ' spRSTaM kAyena, pAliyaM' pAlita-satatamupayogena sevitam ' sohiyaM' zodhitam-pratIcAravarjanena 'tIriyaM' tIrNa-tIraM prASitaM samyakpAlanAt , 'kiTTiyaM ' kIrtitam - stutam kalyANakA. rakatvAt , ' ArAhiyaM' ArAdhitam-trikaraNa triyogaiH, samyagAcaritatvAt , 'ANAe ' AjJayA-sarvajJavacanena 'aNupAliyaM ' anupAlitaM dRhamanaskatvAcca hai, (aparissAI ) vindumAtra bhI karmajala isameM praviSTa nahIM ho pAtA haiM isaliye yaha aparisrAvI hai / ( asaMkiliTTho) asamAdhibhAva se rahita hone ke kAraNa yaha asaMkliSTa hai, aura ( suddho) karmamala se varjita hone ke kAraNa yaha zuddha hai / ( savajiNamaNuNNAo ) isase samasta prANiyoM kA hita huA hai aura Age bhI hita hogA aisA jAna kara hI samasta arihaMta bhagavaMtoM ne ise aMgIkRta kiyA hai / (evaM paMcamaM saMvaradAraM ) isa ukta prakAra se jo isa saMvaradvAra ko (phAsiyaM) apane zarIra se Acarita karate haiM (pAliyaM) nirantara upayogapUrvaka isakA sevana karate haiM, ( sohiyaM ) aticAroM se ise rahita karate haiM, (tIriyaM ) pUrNarUpa se isakA sevana karate hai, (kiTTiya) dUsaroM ko isake pAlana karane kA upadeza dete haiM ( ArAhiyaM ) tInakaraNa tIna yoga se isakI bhalI prakAra se anupAlanA karate haiM, (aNAe aNupAliyaM bhavai) unake dvArA yaha yoga tIrthakara prabhu kI AjJA anusAra hI pAlita tanAthI pApanA zrota chinna 45 laya che tethI te machidra che, "aparimsAI" bindu jeTaluM paNa kamaMjaLa temAM praveza pAmI zakatuM nathI, te aparistrAvI "asaMkililo" masamAdhimAthI 2Dita javAna 2 te 5 siTa cha bhane " suddho" bhabha vinu hAvAthI te zuddha che. "savvajiNamaNuNNAo" tenAthI samasta prANIonuM hita thayuM che ane bhaviSyamAM paNa hita thaze me sIne samasta mariData lagavAnA tene mAnya aresa. "evaM paMcamaM saMvaradAra" 2 // sUtramA hyA pramANe re ! pAMyamA savAra "phAsiya" pAtAnA zarIrathI mAya 42 , "pAliya" nirantara upayoga pUrva sevana cha, "sohiyaM " matiyArAthI tene rahita 42 cha, " tIriya" zate tenu sevana 42 cha "kiTTiya" anyane tenA pAsananI paheza mApe OM "ArAhiya" ja 4265 mane trazu yogayI sAta tenI maa2|5naa 42 cha, " ANAe anupAliyaM bhava" tamanA dAsa te yogarnu tI 42 prabhunI For Private And Personal Use Only
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sudarzinITIkA a0 5 sU0 12 adhyayanopasaMhAraH bhavati / evam uktarUpaM paMcamaM saMvaradAraM, ' gAyamuNiNA' jJAtamuninA-prasiddhakSatriyavaMzodbhavena muninA bhagavatA mahAvIreNa 'paNNaviyaM ' prajJApitam-ziSyebhyaH sAmAnyatayA kathitam ' parUviyaM ' prarUpitam-bhedAnubhedapradarzanapUrvakaM kathitam , 'pasiddhaM ' prasiddham maNyAtam , pramANapratiSThitatvAt 'siddhavarasAsaNaM' siddhavarazAsanam siddhAnAM-niSThitArthAnAM kRtakRtyAnAmitiyAvat varazAsana-pradhAnAjJArUpam , ' iNaM' idam 'AghaviyaM' :AkhyAtaM sarvatobhAvena kathitam , ' sudesiyaM' mudezitam sadevamanujAsurAyAM sabhAyAM suSTrapadiSTaM 'pasatthaM ' prazastaM 'paMcama saMvaradAraM' paMcamaM saMvarabAra ' samattaM ' samAptam 'tivemi' iti bravImi, asyA yaH pUrvamuktaH // suu-12|| . huA mAnA jAtA hai / ( evaM ) isa prakAra se ( nAyamuNiNA bhagavayA) jJAta nAmaka kSatriyavaMza meM utpanna hue munirAja bhagavAn mahAvIra ne (paNNaviyaM ) ziSyoM ke liye isa paMcama saMvara dvAra ko sAmAnyarUpa se samajhAyA, (parUviyaM) bheda prabhedapUrvaka usakA kathana kiyA hai / (pasiddhaM) pramANapratiSTita hone se jina vacana meM yaha prakhyAta huA hai, arthAt jina vacana ke anusAra hI AcAryaparaMparA se isakA pAlana karanA isI rUpa se calA A rahA hai / tathA (siddhavarasAsaNamiNaM ) bhUtakAla meM jitane bhI siddha ho cuke haiM unakA yaha pradhAna AjJArUpazAsana hai| ( AghaviyaM ) aisA bhagavAna mahAvIra prabhune sarvabhAva se isake viSaya meM kahA hai aura ( sudesiyaM ) devoM, manujoM tathA asuroM se yukta pariSadA meM isakA upadeza diyA hai / ( pasatyaM ) sarva prANiyoM kA hitakA. raka hone se maMgalamaya hai, isa prakAra yaha (paMcamaM saMvaradAraM samataM) paMcamasaMvaradvAra samApta huA, (ttibemi ) aisA meM kahatA huuN| arthAt mAzA pramANe pAlana thayu ||y cha. " evaM " " nAyamaNiNA bhagavayA" jJAtR Na nAmAnA kSatriya zamai Bpanna thaye munirA lagavAna mahAvIre "paNNaviyaM" ziSyAne bhATa 2 pAyamA saMvArane sAmAnya35 samanavyu cha, " parUviyaM " leha prane pU4 tenuM viveyana yuche, "pasiddha" pramANa pratiSThita hovAthI jinavacanamAM te prakhyAta thayuM che, eTale ke jina vacana pramANe ja AcArya paraMparAthI tenuM A rIte pAlana thatuM AvyuM che, tathA " siddhavarasAsaNamiNaM" bhUtabhATA siddhI thapa gayA tamA pradhAna mAzA35 zAsana cha, " adhaviya" me lagavAna mahAvIre sarva mAthI tela cha, bhane " sudesiyaM" hevo. manuSyo bhane sasurAnI pariSadAmA tana paheza dAdhI che. " pasatthaM" te sa prANAyArnu hita 32. nA2 pAthI bhanabhaya cha, mA rIte mA "paMcamaM" pAyabhu " saMvaradAra samatta" saM1263 samAsa thayu "ttibemi " ma hu~ . meTa For Private And Personal Use Only
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - praznavyAkaraNasUtre atha saMvarapaJcakamupasaMharannAha -' eyAI ' ityAdi / mUlam-eyAI vayAiM paMcavi suvvaya mahAvvayAiM heusaya vivittapukkhalAI kahiyAiM arihaMta sAsaNe paMca samAseNa saMvarA vitthareNa u paNavIsaI samie sahie saMvuDe sayA jayaNa ghaDaNa suvisuddhadaMsaNe ee aNucariyaM saMjae caramasarIradhare bhavissatIti // sU0 // 13 // // iya paMcamaM saMvaradAraM samattaM // TIkA-'eyAiM ' ityAdi 'suncaya ' suvrata-he zobhanavrata jambUH / ' eyAI' etAni paMcavi' pahe jaMbU ! isa paMcama saMvaradvAra kA jaisA kathana maiM ne sAkSAt bhagavAn mahAvIra ke mukha se sunA he vaisA hI yaha maiM ne tumase kahA hai / apanI tarapha se isameM maiMne kucha bhI mizrita kara nahIM kahA hai| bhAvArtha-ina pUrvokta pAMca bhAvanAoM se acchI taraha sevita hone para yaha aparigraha nAmaka pAMcavAM saMvaradvAra sthira ho jAtA hai / isaliye munijana ko isakA pAlana isa rUpa se karanA avazya hai| samasta tIrthaMkaroM ne ise sarvaprANiyoM kA hitakAraka jAnakara pAlita kiyA hai / yaha anAzrava Adi vizeSaNoM vAlA hai| bhagavAn mahAvIra prabhu ne bhI isake pAlana karane kA upadeza pariSadoM meM jIvoM ko diyA hai| aisA maMgalamaya yaha pAMcavAM saMvaradvAra samApta huA // sU0 12 // "he jaMbU ! A pAMcamAM saMvaradvAranuM kathana je pramANe meM sAkSAt mahAvIra prabhune mukhe sAMbhaLyuM hatuM, e ja pramANe te huM tamane kahuM chuM. mArI taraphathI temAM kaMI paNa umeravAmAM AvyuM nathI. - bhAvArthapUrvokta pAMca bhAvanAonuM sArI rIte sevana karavAmAM Ave te aparigraha nAmanuM pAcamuM saMvaradvAra sthira thaI jAya che. tethI munijane tenuM te rIte pAlana karavuM ati Avazyaka che. badhA tIrthakaroe tene saghaLAM prANIonuM hitakAraka samajIne tenuM pAlana karela che. te anAzrava Adi vizepaNe vALuM che. bhagavAna mahAvIre paNa pariSadAomA tenuM pAlana karavAno upadezane Apyo che. evuM maMgaLamaya A pAMcamuM saMvaradvAra samApta thayuM sUra For Private And Personal Use Only
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org sudarzinI TokA a0 5 sU) 13 upasaMhAraH ha 6 , zvapi vayAI ' vratAni - ahiMsAdIni ' mahanvayAI ' mahAvratAni ' he usayavivittapukalAI ' hetuzata viviktapuSkalAni = hetuzataiH = upapattizaH vivikte:-nidoSaiH kRsvA puSkalAni=vitIrNAni 'kahiyAI ' kathitAni 'arihaMtasAsaNe' arhacchAsane - janapravacane / te ca ' saMvarA: ' samAseNa ' samAsena saMkSepeNa 'paMca' paJcapaJcasaMkhyakAH, ' vitreNa u' vistareNa tu ' paNNatrIsaha ' paJcaviMzatiH - pratisaMvaradvAraM paJcapaJcabhAvanAsattvena paJcaviMzatisaMkhyakAH bhavanti / atha saMvaradhAriNAM bhAvinI dazA vaNyate-' saMjae 'saMyataH sAdhuH ' samie' samita: - IrSyA samityA dibhiH paJcaviMzatibhAvanAbhiryuktaH, sahie' sahitaH - jJAnAdarzanAbhyAM yuktaH, 'saMbuDe' saMvRtaH = pAyendriyasaMvaraNayuktaH 'sayA' sadA ' jayaNaghaDaNasuvisuddha - , ( " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir aba sUtrakAra pAMcoM saMvaroM kA upasaMhAra karate hue kahate haiMyAI' ityAdi / TIkArtha - ( suvva !) zobhanavata saMpanna he jambU ! (eyAI paMcavi mahavvayAI) ye pAMcoM hI ahiMsA Adika mahAvrata (arihaMtasAsaNe he usayavivisapukalAI kahiyAi) arhata prabhu ke zAsana meM saikaDo nirdoSa yuktiyoM se vistRta karake kahe gaye haiM / (saMvarA samAseNa paMca) ve saMvara saMkSepa se pAMca haiM parantu (vitreNa u paNavIsaI) vistAra se pAMca 2 apanI2 bhAvanAoM se sahita hone ke kAraNa ye pacIsa ho jAte haiM / (saMjae ) ina saMvaradvAroM kA pAlana karane vAlA saMyata ( samie ) IryAsamiti Adi paccIsa bhAvanAoM se yukta (sahie) jJAnadarzana se sahita aura ( saMDe) kaSAya evaM indriyoM ke saMvaraNa se yukta hotA huA (sayA ) sadA ( japaNaghaDaNa suvisudvadaMsaNe) apane tasvArtha zraddhAnarUpa darzana ko have sUtrAvarIna upahAra uratAM uDe che...." eyAi " tyAhi. TIDArtha - " suvvaya ! " zolanatrata yukta he kyU ! " eyAi paMcavi mahavvayo " ahiMsA mAhite yAMce mahAvata " arihaMta sAsaNe he usayavivitta pukkalAi kahiyAi' " adbhuta alunA zAsanabhAM se uDo nirdoSa yuktiyothI vistA rathI hevAmAM mAyAM che. " saMvarA samAseNa paMca " te savara saMkSiptabhAM pAMya " che thaeNu " visthareNa u paNavIsaI " vistArathI pota potAnI pAMya pAMtha lAvanAma sahita hovAne araNe pacIsa thAya che. " saMjae" me saMvaradvAranaM pAdAna 42nAra saMyaMta "samie" yasamiti sahi pathIsa lAvanAoothI yukta" sahie" jJAnadarzanathI yukta bhane " saMbuDe " uSAya bhane handriyAMnA saMvarathI yukta thAne " " 41 sayA sadA jayasuvisuddha " potAnA tattvArtha zraddhAna For Private And Personal Use Only
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznadhyAkaraNasUtre dasaNe' yatanaghaTanasuvizuddhadarzanaH, yatanena prAptasaMyamasaMyogeSu prayatnena, ghaTanena= aprAptasaMyamasaMyogamAptyarthaghaTanayA ca suvizuddhaM darzanaM zraddhAnarUpaM yasya sa tathA, 'ee' etAn uktarUpAn saMvarAn aNucariya' anucarya Asevya 'caramasarIradhare' caramazarIradharaH antimazarIradhArI bhavissatIti-bhaviSyatItivijJeyam ||muu013|| iti paJcamaM savaradvAraM samAptam / / sAmpataM :dazamAGge'smin kiyacchrataskandhAdi tadarzayati 'paNhAvAgaraNeNaM' ityAdi mUlam-paNhAvAgaraNeNaM ego suyakkhaMdho dasa ajjhayaNA ekasaragA dasasu ceva divasesu adisijaMti, egaMtaresu AyaMyatana se-prAptasaMyama ke saMrakSaNarUpa prayatna se tathA ghaTana se-aprAptasaMyama kI prApti karane kI ghaTanA se suvizuddha rakhatA hai / ( ee aNucarie) ina pUrvaktirUpa saMvaroM ko pAlana karake ( carimasarIradhare ) antimazarI. radhArI ( bhavissai) hovegaa| aisA jAna lenA cAhiye / bhAvArtha-sUtrakAra ne isa sUtra dvArA samajhAyA hai ki jo muni ina pAMcoM saMvaradvAroM kA zAstramaryAdA ke anusAra pAlana karegA aura paccIsa bhAvanAoMse inheM sthira rakhegA, vaha caramazarIrI hogA, arthAt usakA punaH janma saMsAra meM nahIM hogA, vaha avazya hI mokSa prApta karane vAlA hogaa| ye saMkSepataH saMvaradvAra pAMca hI haiM-parantu vistAra kI apekSA apanI 2 pAMca bhAvanAoM se sahita hone ke kAraNa ye paccIsa bhI ho jAte haiM / / sU0 13 // ||paaNcvaaN saMvaradvAra samApta // rU5 darzanane prayatnapUrvaka-prApta saMyamanAM sarakSaNarUpa prayatnathI tathA ghaTanathI sAta sayabhanI prApti 42vAnI ghaTanAthI satyata vizuddha rAme cha. " e e aNucarie " me pUrita sarItuM pAsana ne " carimasarIradhare" antima zarIradhArI " bhavismai" tharI se prabhArI sabha savu. bhAvArtha-sUtrakAre A sUtra dvArA e samajAvyuM che ke je muni A pAMce saMvaradvAranuM zAstramaryAdA anusAra pAlana karaze ane pacIsa bhAvanAo vaDe temane sthira rAkhaze, te carama zarIrI thaze, eTale ke tene saMsAramAM pharI janma levuM paDaze nahIM, te avazya mokSa prApta karaze. saMkSiptamAM pAMca ja saMvaradvAra che, paNa vistAranI apekSAe pita pitAnI pAMca. pAMca bhAvanAo sahita hevAne kAraNe te pacIsa paNa kahI zakAya chesU0 13 che pAMcamuM saMvaradvAra samAsa che For Private And Personal Use Only
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mudazinI TIkA 0 5 sU013 dazamAGge zrutaskaMdhAdinirUpaNam bilesu niruddhesu AuttabhattapANaeNaM aMgaM jahA AyArassa ||suu014|| // iyaM paNhAvAgaraNaM saMmattaM // TIkA-'paNhAvAgaraNeNaM ' ityAdi praznavyAkaraNe khalu ekaH zrutaskandhaH daza adhyayanAni, etAni kIdRzAni ? ekasarakANi uddezavibhAgAdirahitAni / etAnyadhyayanAni dazasveva divasedizyante / tathA-ekAntareSu AcAmleSu niruddheSu-svIkRteSu satsu AyuktabhaktapAnena bhaktapAne AyuktaH-AyuktabhaktapAnastena tathA, azanAdau dattopayogenetyarthaH, idamaGgamuddizyate / asyAvaziSTaM sarva yathA AcArasya AcArAGgasya tathaiva vijJeyam 14 // itipraznavyAkaraNa nAma dazamAGgaM saMpUrNam / / / aba sUtrakAra isa daza aMga meM kitane zrutaskaMdha Adi hai yaha dikhalAte haiM-'paNhAvAgaraNeNaM' ityAdi / TIkArtha-- (paNhAvAgaraNeNaM) ina praznavyAkaraNa meM ( ego suyakkhaMgho) eka zrutaskaMdha hai| ( dasa ajjhayaNA ) daza adhyayana haiM / ye dazoM hI adhyayana ( eka saragA) udeza vibhAga Adi se rahita haiM / (dasasu ceva divasesu udisijjaMti ) aura daza hI dinoM meM inakI vAcanA kI jAtI hai / (egaMtaresu AyaMbilesu nirUddhesu AuttabhattapANaeNaM) sabhA meM isakI vAcanA karane vAle sAdhu ko dazadina taka ekAntara se AyaMbila karanA cAhiye / AcAmlatrata karane meM azanAdi sAmagrI para eSaNAdi zuddhi kA vizeSa dhyAna rakhanA cAhiye |is sUtra kA avaziSTa aMza jaisA AcArAMga sUtra kA hai vaisA hI jAnanA cAhiye / sU-15 // // isa taraha praznavyAkaraNa nAmakA yaha dazavAM aMga samApta huaa| have A dazamA aMgamAM keTalA zrutaskaMdha Adi che te sUtrakAra batAve cha-" paNhAvAgaraNeNaM " tyAhi Ast--" paNhAvAgaraNeNaM" mA praznavyAmA "ego suyakkhaMdho" meM zrata cha. "dasa ajjhayaNA" isa adhyayana che. te se adhyayana 'ekkasaragA" za milA mAhithI 2Dita cha. "dasasu ceva divasesu uddisijjati" bhane 41 hivasamA tenuM vAya440 4Aya cha "egaMtaresu AyaMbilesu niruddhesu Autta bhattapArui" sabhAmAM tenuM vAMcana karanAra sAdhue dasa divasa sudhI ekAntare AyaMbila karavA joIe. AyaMbilavrata karatAM azanAdi sAmagrI para eSaNAdi zuddhinuM khAsa dhyAna rAkhavuM joIe. A sUtrane avaziSTa aMza je AcArAMga savane che te ja samajI levuM joIe che sU 15 che che A rIte praznavyAkaraNa nAmanuM A dazamuM aMga samApta thayuM che For Private And Personal Use Only
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 150 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 2 // || atha zAstraprazastiH // saurASTre munibhiH sAkaM, vihAraM kurvatA mayA / cAturmAsya sukhenaiva, nItaM jetapure pure // 1 // tato viharamANo'haM dhorAjInAma vizrute / pure samAgataH zeSa, - kAle tairmunibhiH saha // saptAdhike vaikramAbde, sahasradvaya saMkhyake / pauSe puSye paurNamAsyAM, zubhade bhaumavAsare // 3 // praznavyAkaraNasyeyaM, vRttirnAmnA surdazanI / racitA ghAsilAlena, zrIsaMghena samAdRtA // 4 // limar3I saMghasthApita - pauSadhazAlA ca vidyate tatra / pravacana rahasyapUrNA, seyaM zivasaukhyadA pUrNA // 5 // vyAkaraNasUtre TIkAkAra kI prazasti saurASTradeza meM munijanoM ke sAtha vihAra karate hue maiM ne jetapura meM AnaMdapUrvaka caumAsA kiyaa| vahAM se bihAra kara maiM una munijanoM ke sAtha dhorAjI nAma se prasiddha zahara meM AyA / zeSa kAla vahA~ rahakara vikrama saMvat 2007 ke pauSa mAsa, paurNamAsI nidhi maMgalavAra aura puSyanakSatra ke dina praznavyAkaraNakI yaha vRtti jisakA nAma sudarzinI hai| maiM ne ghAsIlAla ne racI hai| vahAM ke zrIsaMgha ne isakA acchA Adara kiyA / usa zahara meM limar3I saMtra ke dvArA sthApita kI huI eka pauSadha zAlA hai / usameM Thahara kara pravacana ke rahasya se paripUrNa aura ziva ke sukha kI dAtA yaha vRtti pUrNa huI hai || For Private And Personal Use Only || TIaAranI prazasti // saurASTramAM munijanAnI sAthe vihAra karatAM me' jetapuramAM AnadapUrvaka cAmAsu vyatIta karyuM, tyAMthI vihAra karIne huM munie sAthe dhArAjI nAmanA prasiddha zaheramAM AnyA. zeSa kALamAM tyAM rahIne vikrama sa'vata 2007nA poSa mAsanI pUrNimAnI tithine maMgaLavAra ane puSpa nakSatranA divase praznavyAkaraNanI A vRtti jenuM nAma sudarzinI che, te medhAsIlAle racI che. tyAMnA zrI saMghe tene ghaNA Adara karyAM. te zaheramAM limaDI saMdha dvArA sthapAyela eka pauSadhazALA che tyAM rahIne pravacananA rahasyathI paripUrNa ane meAkSanA sukhanI dAtA A vRtti me' pUrI karI che !! pa 5
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dazinI TIkA zAlamastiH saMghamahimAdhorAjI nagarasya eSa paramodAro mahAdhArmikaH, zuddhasthAnakavAsidharmanirataH samyaktvabhAvAnvitaH / tattvAtattvapayovivecanavidhau haMsAyamAnaH sadA, sarveSAmupakArako vijayate zrI jainasaMghomahAn // 6 // deve gurau dharmapathe ca bhakti yeSAM sadAcArarucizca nityam / te zrAvakA dharmaratA udArAH, suzrAvikAH santi gRhe gRhe'tra // 7 // maGgalaM bhagavAn vIro maGgalaM gautamaH prabhuH / sudharmA maGgalaM jambU-jainadharmazca maMgalam / // iti zrI vizvavikhyAta-jagadvallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalitalalitakalApAlApaka-pravizuddhagadhapadyanaikagranthanirmAraka- vAdimAnamardakazrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta * jainazAstrAcArya ' padabhUSitakolhApurarAjaguru-bAlabrahmacAri-jainAcArya- jainadharmadivAkarapUjyazrI ghAsIlAlabativiracitA dazamAGgasya zrI praznavyAkaraNasUtrasya sudarzanyAkhyA vyAkhyA samAptAH // zubhaM bhUyAt / / // zrIrastu // For Private And Personal Use Only
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir praznavyAkaraNasUtre % D saMghamahimA dhorAjI zahara kA yaha mahAn zrI jainasaMgha atyaMta udAra hai, paramadhArmika hai, zuddhasthAnakavAsI dharma meM lavalIna haiM, samyaktva bhAva se yukta hai, tatva atattva kA kSIra nIra kI taraha viveka karane meM haMsa ke jaisA hai| samasta prANiyoM kA upakAraka hai, ataH yaha sadA jayavaMtA vattoM // 6 // jinakI deva guru aura dharma meM nitya bhakti hai / tathA sadAcAra meM jinakI ruci hai aise dharmarata udAra zrAvaka aura suzrAvikAe~ yahA~ ghara 2 meM haiM // 7 // aMtima maMgalAcaraNa antima tIrthakara bhagavAna mahAvIra maMgalarUpa haiM, gautamaprabhu maMgalarUpa haiM, sudharmAsvAmI maMgalarUpa hai antima kevalI jaMbUmvAmI maMgalarUpa haiM aura yaha jainadharma maMgalarUpa hai // 8 // // zrIrastu-zubhaM bhUyAt // saMghamahimA dhorAjI zaherane te mahAna zrIsaMgha atyaMta udAra che, ghaNe ja dhArmika che, zuddha sthAnakavAsI dharmamAM daDha rIte mAnanAra che, samyakatva bhAvathI yukta che, tatva atattvane dUdha ane pANInI jema viveka karavAmAM haMsa samAna che. saghaLAM prANIone upakAra karanAra che, tethI tene sadA jaya jayakAra he dA jemane deva, gurU ane dharma pratye nitya bhakitabhAva che, tathA sadAcAra pratye jemanI abhirUci che evA dharmarata udAra zrAvaka ane suzrAvikAo ahIM dareka gharamAM che. je 7 aMtima maMgalAcaraNa antima tIrthaMkara bhagavAna mahAvIra maMgaLarUpa che, gautamaprabhu maMgalarUpa che sudharmAsvAmI maMgaLarUpa che. antima kevaLI jabUsvAmI maMgaLarUpa che, ane A jaina dharma maMgaLarUpa che. je 8 che // zrIrastu-zubhaM bhUyAt // For Private And Personal Use Only
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Imagesponaries kumAra gukamAinDoga baksa pIramozanakAra rAkha amavAda For Private And Personal Use Only