Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina darzana paribhASA koza saMpAdaka zrI tArAcaMdabhAI ravANI arpaNa zAna ane dharmanA puraskartA mArA pUjya moTAbhAI zrI kanubhAI ravANIne. parAmarzako DaoN. IndravadanabhAI upAdhyAya DaoN. narezabhAI veda - tArAcaMda ravANI ajIta ravANI
[email protected] (512) 335-4563 7500 Fireoak Drive Austin, TX 78759, USA hata pratane rathastha nihALavAnI satata khevanA sevI, sarala kAryazIlatA-dhagathanA dharmo, karmI vajana va. zrI anaMtabhAI ravANIne hArdika sabhyapUrNa zraddhAMjali. -ajIta ravANI
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ nivRttinI aNamola nipaja satata pravRtta jIvanane aMte pUrNatayA nivRtti levAnuM Ave te ghaNAne vasamu thai paDe che. tene kAraNe keTalAMka mANaso to DiprezanamAM AvI jAya che to vaLI keTalAMkano svabhAva cIDIyo thai jAya che. to bIjI bAju thoDAka evA loko paNa jovA maLe che ke jeo yuvAnInA divasonI pravRtti karatAM paNa nivRttino uttama upayoga karI le che. AvA apavAda jevA je thoDAka mANaso jovA maLe che temAMnA eka che zrI tArAcaMdabhAi ravANI. temano pravRttikALa to ujavaLa hato ja paNa temano nivRttikALa to tenAthIya ujamALo banI gayo. zrI tArAcaMdabhAi eka saphaLa prakAzaka hatA. temaNe temanI kArakirdI daramiyAna lagabhaga 1500 thI 1800 jeTalAM suMdara ane sarasa pustakonuM prakAzana karyuM hatuM. vyavasAyamAM temanuM nAma AgalI haroLamAM hatuM. paraMtu temanuM samagra kuTuMba amerikA sthAyI thatAM temane paNa amerikA javAnuM thayuM. tethI temano vyavasAya sameTI laIne temaNe videzanI vATa pakaDI. svabhAve teo abhyAsI ane dharma pratyenI abhirUcI pahelethI ja tethI amerikA gayApachI temaNe vitta upArjanathI mukta rahIne dharma sAdhI temaNe ahIM-tahIMthI jaina dharmanAM pustako maMgAvIne tenuM parizIlana karavA mAMDyuM. daramiyAna temanA vAMcavAmAM Agama graMtho paNa AvatA. A vAcana daramiyAna temane lAgyuM ke jaina dharmanA pAribhASika zabdono artha samajyA vinA dharmanA hArdane sparzI zakAya tema nathI. vaLI temaNe te paNa joyuM ke ajaino to zuM paNa dhArmika gaNAtA ghaNA jaino paNa dharmanA pAribhASika zabdonA artha samajyA vinA kevaLa kriyAomAM ane vidhividhAnomAM vyasta rahe che. tethI tenuM je phaLa maLavuM joie tenAthI teo vaMcitarahI jAya che.A vAta lakSamAM AvatA temaNe anAyAse sahaja bhAve jaina dharmanA pAribhASika zabdonI noMdha karavA mAMDI ane te sAme tenA artha lakhavA lAgyA. te vakhate temanA manamAM Avo koi zabdakoza taiyAra karavAno vicAra spaSTa nahi paNa ajANatAM e dizAmAM temanA pagaraNa thayAM. dhIme dhIme temanI noMdhanA kAgaLo vadhatA ja gayA. Amane Ama lagabhaga vIseka varSa nIkaLI gayA ane noMdhapAtrone Dhagalo thai gayo. daramiyAna kALa to kALanuM kAma karato rahyo ane zrI tArAcaMdabhAi A loka choDIne paraloka gamana karI gayA. zrI tArAcaMdabhAinA mRtyu pachI eka vakhata temanA putra zrI ajItabhAi ravANI ane temanA bhatrIjA zrI anaMtabhAi ravANIne vicAra Avyo ke A zabda-artha bhaMDoLa ghaNuM kiMmatI che. svAntaH sukhAya thayelA zrI tArAcaMdabhAinA A bhagIratha kAryane bahujana hitAya graMthastha karIe to jaina zAsananI amUlya sevA thaze. A zabda bhaMDoLanA kAgaLo chUTA-chavAyA Ama tema paDelA amerikAmAM ane tene graMthastha karavA mATenI suvidhA bhAratamAM. A saMjogomAM zrI anaMtabhAie A kAryanI badhI ja javAbadArI potAne zire lai gujarAtanA vidvAnono saMparka sAdhyo ane potAnA saMbaMdhone AgaLa karIne A bhagIratha kArya zarU karAvyuM. pariNAme lagabhaga aDhAra varSanI jahemata pachI A koza taiyAra thayo ane "jainadarzana paribhASA koza" tarIke tenuM DijhiTala prakAzana thayuM. A paribhASA koza 1150 jeTalAM pejamAM patharAyela che. dareka peja upara Dabala kolamamAM pAribhASika zabdo ane tenA saraLa artho ApavAmAM AvyA che. ghaNI jagyAe to zabdonI vistRta samaja paNa ApavAmAM AvI che. jaina dharmanI pAse atyAre A prakArano vistRta pAribhASika zabdakoza gujarAtImAM nathI tyAre A zabdakoza dharmanA sarva jijJAsu ane abhyAsI mANasone atyaMta upayoga thai paDaze e vAta niHzaMka che. zrI tArAcaMdabhAie jANatA-ajANatAM A bhagIratha kArya karyu che ane tema karIne temaNe dharmanI ghaNI sevA karI che. temanA putra zrI ajitabhAi ravANIe A zabdakozanuM prakAzana karIne pitAnA kAryane dIpAvyuM che zAsananI sArI sevA karI che. zrI anaMtabhAi nA sAtha sahayoga ane pahela vinA A kArya kadAca na thai zakayuM hota. AvA dharmakozane AvakAratAM mane atyaMta AnaMda thAya che. jene dharmanA koipaNa abhyAsIne A koza ghaNo sahAyaka thai paDaze tenI mane khAtrI che. - caMdrahAsa trivedI
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAMzubha phaLa bhASA zabdothI racAya che ane bhASAno vikAsa thatAM tenA zabdabhaMDoLamAM paNa vadhAro thato jAya che. koipaNa bhASA keTalI samRddha che e vAtanI jANa enA zabdabhaMDoLathI thAya che. zabdanuM nirmANa saMnnArUpe thAya che. vyakita, vicAra, vastu, bAbata, ghaTanA, kriyA vagerene oLakhAvavA mATe, ene enA jevI ja, ene maLatI ke bhaLatI bAbatothI alaga pADavA mATe khAsa saMjJA yojAya che. A saMjJAo zabdarUpe ghaDAya che, enA vaDe cokakasa arthanuM vanana thAya che ane kALakrama e saMjJAono vikAsa saMpratyaya (concept) rUpe thAya che. ekasarakho artha pragaTa karatA jaNAtA zabdo ke ekanI najIkano artha dharAvatA zabdonI arthachAyAo (Shade of meanings) judIjudI hoya che. jema ke izvara vize, strI vize, sUrya ke caMdra vize ApaNI bhASAomAM aneka zabdo che. paraMtu e badhI zabdasaMjJAo eka samAna arthanI vAhaka nathI hotI, e judI judI arthachAyAo dharAvatI hoya che. mATe ja alaga zabdasaMjJA nirmita thayelI hoya che. graMthanI garimA jIvamAtrano dharma e karma che. to karmanI niSThAnI phalazruti dharma, artha, kAma, mokSa - jevA purUSArtha thA bhakti, jJAna prApti che. jIva mAtranI jIvanayAtrAne sArthaka mArga darzana pratyeka dharmanA dharmagurUo, abhyAsIo, mumukSo ke sAdhako dvArA vividha graMthomAM upalabdha che ja, tevI ja rIte pratyeka dharmanA graMthonI bhASA vizeSa paNa jovA maLe che. bhASA vizeSane kAraNe je te dharmagraMthonA abhyAsalakSI zabdabhaMDoLa (Vocabulary) paNa vikasatuM gayuM che. pariNAme dharma vizeSanI vicAraNA paripATI paNa te zabdabhaMDoLa vizeSanA upayogathI ja vikasatI rahI che. Ama koipaNa dharma vizeSanA graMthonA abhyAsArthe tenA zabda bhaMDoLa vizeSano abhyAsa anivArya jaNAyo, gaNAyo che. vaLI eka ja dharmanI zAkhA - prazAkhA vikasatA jatA te pramANe nizcita zAkhAvAra zabdabhaMDoLa paNa vikasatuM rahyuM che tyA sarjAtuM rahyuM che. jenA pariNAme zabdArtha, zabdArtha grahaNa ane graMtha-arthagrahaNanI vividhatAo vikasatI jAya che. vAstavikatA e che ke dharma, karma, bhakti jJAnanI anubhuti vize rajuAta vizeSa ane bhASA saMracanA badalAtI rahetAM zabdArtha, arthagrahaNa paNa sAmAnya pAThako mATe sulabha karatAM durgama, durlabha banyuM che. A durgama graMthArtha grahaNane sulabha-saraLa banAvavAno yathArtha parizrama - je sva. abhyAsI, mumakSa, saMpAdaka-lekhakanI niSThAno paripAkarUpe graMthanA mArgadarzanamAM tenI garimA sarjAtI rahI che. je kArya A bahabUtI parizramI sivAya zakya na banyuM hota, ema niHzaMka kahI zakAya. vaLI temanA svajanoe temanI mUka dharmasevAne mUrtimAna karI, graMthanuM gaurava paNa vadhAryuM che. A dharmazAkhA, prazAkhA vizeSanuM zabdabhaMDoLa ane paribhASAne samajAvavAno saMpAdanano niSThAbharyo prayatna dharmanA abhyAsI, mumukSa, adhikArIo evA pAThako tene sAcA arthamAM mUlavI zakaze, evI zraddhA sAthe graMthane bahumUlya banAvavAlakSI jarUrI sUcano paNa AvakAruM chuM. kArya nimittaka Do. Indravadana upAdhyAya AthI, pratyeka bhASA pAse potAnA zabdarAzinI vyAkaraNagata ane arthagata vizeSatA pragaTa karI ApatA zabdakozo hoya che. vaLI, zabdonA samAnArthI ke viruddhArthI zabdo dharAvatA kotha paNa racAtA hoya che. tema, bhASAmAM yojAtAM rUDhiprayogo ane kahevatonA kozo paNa taiyAra thatA hoya che. e ja rIte, jJAnanA judAjudA viSayone potapotAnI khAsa zabdasaMjJAo hoya che. je te viSayanI zAstrIya ane tArkika vicAraNAmAM ane e jAtanAM lakhANomAM AvI zabdasaMjJAono khAsa upayoga thato hoya che. AvI zabdasaMjJAone pAribhASika saMjJAo (Terminology) kahe che, AvI saMjJAo je te viSayanA mULabhUta khyAlo ke saMpratyayone surekhatAthI spaSTa karI ApatI hoya che. vaktavyamAM ke lakhANamAM AvI saMjJAo yojavAthI e khAsa arthavicAra abhivyakata thai jAya che; enI jhAjhA zabdo ane vAkayo yojIne laMbANathI samajUtI ApavI paDatI nathI.
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ tIrthakara zrI mahAvIrasvAmIe potAnA upadeza e vakhatane lokabhASA prAkRtamAM karyo hovAthI, emAM prAkRta bhASAmAM paNa AvI saMjJAo yojAi che. jema ke, AloyaNa, uNodarI, kAusagga, gocarI, uvasagna, niyANu, saMghayaNa, samavasaraNa, pazuSaNa, laMchaNa, vaiyAvacca, paccakSANa, cothuM vrata vagere. gaNitazAstra, AMkaDAzAstra ane darzanazAstra jevAM mULabhUta vijJAno, | rasAyaNazAstra, bhautikazAstra, vanaspatizAstra, zarIrazAstra vagere jevAM prAkRtika vijJAno, tabIbIzAstra, ijanerIzAstra, kRSizAstra, vahIvaTI zAstra, prabaMdhanazAstra, gRhavijJAna, ilekaTrIka, ilekaTronika, kamyuTara jevAM prayojaya vijJAno, samAjazAstra, arthazAstra, mAnasazAstra, rAjanItizAstra, nAgarikazAstra, itihAsavidyA, bhUgoLavidyA jevAM sAmAjika vijJAno, sthApatya, zilpa, citra, nRtya, saMgIta, sAhitya jevI kalAo ane sauMdaryazAstra jevI mAnavavidyAo-ema jJAnanAM tamAma kSetranA judA judA viSayone potapotAnI pAribhASika saMjJAo hoya che. eja rIte ApaNA dezamAM janmelA hiMdudharma, jainadharma, bauddhadharma ane zIkhadharmane, saguNa ke nirguNa upAsanA karatAM vaiSNava, zAkata, zaiva, gANapatya jevA saMpradAyone ane sAMkhya, yoga, nyAya, vaizeSika, mImAMsA ane vaidika darzanane potapotAnI AgavI paribhASA che. jJAnapipAsu ane jijJAsue AvI pAribhASika saMjJAo ane padAvaliothI mAhitagAra banavuM paDe che. jo teo enAthI vAkepha hoya to ja AvA gUDha ane gahana viSayonI vicAraNA samajAya che. sAMprata samayamAM saMskRta, prAkRta ane apabhraMza bhASAomAMthI vikaselI arvAcIna bhAratIya bhASAo paikInI eka bhASA gujarAtI che. gujarAtI bhASAmAM keTalIka saMjJAo mULa saMskRta ke prAkRta bhASAmAM hatI tevIne tevI ja rahI che, jayAre keTalIka saMjJAonuM rUpAMtara thayuM che. saMskRta ane prAkRta bhASAo hAla calaNamAM rahI nathI. tethI AjakAlanI peDhInA lokone e bhASAonI purANI saMjJAo ane purANA saMpratyayo samajavA kaThina bane che. A saMjogomAM AvI saMjJAonA artho ane khyAlo samajAvatA kozanI jarUriyAta UbhI thAya che. A jAtanA koza taiyAra karI pragaTa karavA e ghaNuM muzkela ane agharuM kAma che. jo Avo koza racavo hoya to e viSayanI saghaLI saMjJAo ane saghaLA saMpratyayonA artho ane khyAlonI pUrepUrI samaja ane ene zAstrIya Dhabe pragaTa karavA mATenuM bhASAzailInuM sAmarthya joie. uparAMta saMyama ane zista joie. tethI AvA zramasAdhya ane kaThina kAmo ochAM thatAM hoya che. gujarAtI bhASAmAM jJAnanA judA judA viSayonA AvA kozonI tIvra achata che. ApaNA moTA bhAganA dharmasaMpradAyo pAse potAnA AcAravicAranA matane pratipAdita karavA ekAda pratinidhi dharmagraMtha che, paraMtu jenI pAse potAnA matavicAra pratipAdita karato koi eka pratinidhi graMtha nathI. paraMtu anya bhAratIya darzanonI jema jaina tattvadarzana paNa aneka arihaMto, siddho, AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhunio dvArA kheDANa pAmatuM rahyuM che. tethI emAM manuSyanAM karma ane dharma aMge, jIvananA uddeza ane e pAra pADavAnA sAdhanAmArganI gaMbhIra vicAraNA thayelI che. e vicAraNAne tarkabaddha rIte ane vyavasthitarUpe rajU karavA mATe temAM khAsa pAribhASika saMjJAo ane padAvalio yojAtI rahe che. jema ke, arahaMta, aNuvrata, anekAMta dRSTi, aticAra, AyaMbila, AlocanA, kaSAya, kevaLI, Asava, baMdha, karmavargaNA, naya, saMvara, nirjara, pratikamaNa, prabhAvanA, vezyA, saMlekhanA, zalya, samughAta vagere. vaLI, jaina dharmanA tIrthakaromAMthI covIsamAM gujarAtI prajA vepArImAnasavALI ALasu prajA che evuM maheNuM bhAMge evo jainadarzana paribhASA koza ApaNane zrI tArAcaMdabhAi ravANI dvArA maLe che e ghaTanA prasannatA ane paritoSa ApanArI che. zrI tArAcaMdabhAi vyavasAye adhyApaka ke lekhaka na hatA, paraMtu pustaka prakAzaka ane vitaraka hatA. kozanA racanAnirmANanI koi tAlIma emaNe lIdhI nahatI ke nahato A jAtanA lakhANane emane mahAvaro. chatAM A viSayamAM rasapUrvaka kevaLa nijAnaMda khAtara lAMbA samaya sudhI A kozanirmANanuM kArya karatA rahyA. aneka vidvAnonAM hAtha, haiyAM ane mastakanA sAtha-saMgAtha vaDe koi moTI saMsthA ja karI zake evuM kAma teoe ekala paDe karyuM che e vAta ochI mahattvanI nathI.
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ jijJAsu ane piyAsune, varSonI avikalAnI sAdhanA ane bhagIratha puruSArtha vaDe taiyAra thayelo A koza khUba upayogI puravAra thaze. zrI tArAcaMdabhAinA sata,vrata ane tapanA paripAkarUpa A graMtha A viSayanA, A jAtanA graMthanI UNapa pUrI karaze. bhale emanI pAse kozavidyAnI jANakArI nahIM hatI, bhale emanI pakSe | kai kozakAra jevI tAlIma, zista ane paddhati nahIM hoya, paraMtu emanI pAse niSThA, nisabata ane laganInI moTI mUDI hatI. tethI thAkayA, hAryA ane ryA vinA varSo sudhI teo potAnI sujhabujha mujaba A kAmamAM khapI rahyA haze. jene pariNAme sahasra zabdasaMjJAono A koza taiyAra thai zakayo che. koi vyakita saMkalpabaddha thai, eka lakSya rAkhI, joma-jussA ane mIzanarI spIrITa sAthe dattacitta thaine kArya kare to kevuM pariNAma Ave tenuM suMdara udAharaNa A koza che. A kozamAM emaNe jaina dharma ane tattvadarzanamAM yojAyelI ane yojAtI rahetI khAsa anvaryaka saMjJAonA artho ane khyAlone spaSTa karIne samajAvavAno prayAsa karyo che. alabatta, emAM keTalIka evI zabdasaMjJAo paNa che jene custa arthamA pAribhASika gaNavAnuM mana na thAya, paraMtu moTAbhAganI zabdasaMjJAo to pAribhASika che. kozanI keTalIka dhyAnAkarSaka vizeSatAo paikI pahelI vizeSatA e che ke emAM jaina dharma ane tatvadarzanamAM vaparAtI nAnI-moTI aneka zabdasaMjJAo samajAvavAmAM AvI che. je zabdasaMjJA lokapracalita hoya ane lokavyavahAramAM rUDha thayelI hoya temanA mAtra artho ApavAmAM AvyA che. paraMtu je zabdasaMjJAo kai vicAra, khyAla, ke siddhAMtane pragaTa karanArI hoya temanA kevaLa artho ApI chUTI javAne badale, temanI vistArathI samajUtI ApavAmAM AvI che. jaina dharma ane tattvadarzana keipaNa khyAla ke siddhAMtamAM UMDANamAM javA mATe vargIkaraNa ane vizleSaNamAM rAcatuM darzana che. eTale jIva to keTalA prakAranA, karma to keTalA prakAranA, moha to keTalA prakAranA, tattvo to keTalA prakAranA-ema sUkSmatisUma vicAravAnuM darzana che. A jAtanA kezIkI pRthakakaraNane kAraNe aneka avanavI saMjJAo emAM prayojAyelI che. A kozamAM evI badhI saMjJAonI vigata sameta vistArathI samajUtI ApavAmAM AvI che. vaLI, A samajUtI Ajano zikSita manuSya sahelAithI samajI zake tevI saraLa, sugama, ane subodha bhASAmAM rajU karavAmAM AvI che. A pustakalekhana nathI, paNa koza che eTale emAM zabdalAghavathI lekhana thavuM joie, e vAtanI jANakArIne laine ahIM je lakhANa thayuM che te lAghava ane custatAthI thayuM che. jaina dharma ane tattvadarzananuM hArda pAmavA icchatA zrI tArAcaMdabhAi ravANIe to A kArya potAnA vyavasAyadharma ane samAjadharma bajAvatA samayAntare TUkaDe TUkaDe karyuM haze ane varSothI e astavyasta svarUpamAM paDI rahyuM haze. paraMtu emanA putra zrI ajitabhAi ane bhatrIjA zrI anaMtabhAie emanI jIvanabharanI sAdhanAnA A phaLane prinTamIDIyA ane ilekTronika mIDIyA dvArA prakAzita karI, sarvajana sulabha banAvavAno manasUbo karyo emAM izvarakRpA thayelI dekhAya che. AjakAla potAnA pitA ane kAkAne keNa yAda kare che ke temaNe racelA graMthane pragaTa karavAno udyama ane sAhasa koNa kare? vaLI, e baMne vase dUra dezAvaramAM. lakhANanI sAmagrI bhAratamAM ane teo baMne vasI rahyA che amerikAmAM, e saMjogomAM A kozanA saMzodhana-saMpAdananuM kArya kevI rIte pAra pADyuM e samasyA e beune satAvatI haze. e samasyAno ukela karavA bhAizrI anaMtabhAi ravANIe potAnA vidyAnagara nivAsa daramyAnanA mitromAMthI zista, saMyama, cIvaTa ane cokakasAinA AgrahI tathA sAcA vidyAvAsaMgI ane ArUDha vidvAna rDo.upAdhyAyajIno saMparka karI A kozanA saMzodhana-saMpAdananI kaThina kAmagIrI emane soMpI. rDo.upAdhyAyae pUrI niSThA ane kALajIpUrvaka saMbhALI ane pAra pADI. emAM emane saradAra paTela yunivarsiTInA saMskRta vibhAganA prophesara ane adhyakSa rDo.nirajaMnabhAi paTelano sahayoga prApta thayo. pariNAme A graMtha enuM zAstrIya svarUpa jALavIne taiyAra thai zakayo che. jayAM dAnata che tyAM devata che, jayAM devata che tyAM dAvata che. dAnata, devata ane dAvatano yoga racAtA, A prANuMlabhya phaLa prApta thayuM che. zrI tArAcaMdabhAinA yajJakArya ane tapazcaryAnuM emanA pharajaMdo dvArA thatuM A yathAyogya tarpaNa che. A zrImat ane UrjitakAryamAM joDAnAra saune sAdhuvAda ghaTe che.
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ huM janma, karma ane mAnyatAe jaina nathI. chatAM jaina dharmatattva darzananA A kozano upodghAta lakhavAnuM mane nimaMtraNa ApavA mATe huM zrI ajitabhAi ane zrI anaMtabhAi ravANIno AtaHkaraNapUrvaka AbhAra mAnuM chuM. mArA taraphanA snehAdarane vaza thaine A kAma mATe mArI apattitAnI vinaMtIono temaNe asvIkAra karyo e mATe huM emano RNI chuM., A kAryamAM mArI pAtratA karatAM emanuM saujanya vizeSa che. huM vinItabhAve A graMthanA praNayanamAM nimittarUpa banelA sau koine vaMdana karuM chuM. A upodyAta lakhavA mATe, A graMthamAMthI pasAra thatAM huM je kAMi pAmyo chuM tene sadbhAgI labdhi samajuM chuM. saMpAdakano paricaya zrI tArAcaMdabhAi mANekacaMdabhAi ravANIno janma 1915 mAM moTA AMkaDIyAmAM (ji. amarelI, gujarAta) thayela ane dehavilaya 2003mAM sualamAM (nyu jarsI, yu.esa.e.) thayela. teonuM jIvana khuba sAdagI bharyuM ane AdarzavAdI hatuM. amarelI borDigamAM rahI cha dhoraNa sudhI abhyAsa karyo hato. 1940 thI 1982 sudhI pustaka prakAzaka ane vikretA tarIke kAma karyuM hatuM. 1953mAM amadAvAdamAM ravANI prakAzana gRhanI sthApanA karI. 1982mAM amerikA AvyA pachI pustaka vyavasAya baMdha karyo. amerikAmAM nivRti samaye temanI dharma pratyenI sahaja AMtarika preraNAthI 20 varSa jeTalA samayamAM jainadarzana jJAna zabdakozanuM (jainadarzana jJAnakozanuM) saMpAdana karyuM. pUjya gurUdeva zrI kAnajIsvAmInA AdhyAtma graMtho jevAke samayasAra, niyamasAra, pravacanasAra, paMcAstIkAya, aSTapAhuDa vi. uparanA vivecanono tathA anya AdhyAtmika graMtho temaja pAribhASika zabdakoSono abhyAsa karelo. koipaNa navo ke agharo zabda Ave teno artha zabdazaH utArI letA. DaoN.nareza veda pUrvakulapati, gujarAta yunivarsiTI, ane bhAvanagara yunivarsiTI, kadaMba baMgalo, 35, prophesara sosAyaTI, moTA bajAra, vallabha vidyAnagara.
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzakanuM nivedana upalabdha karAvavuM, enuM prakAzana ane vitaraNa kayAM, konI vaDe karAvavuM- ema jAtajAtanA amArA pUjya vaDIla zrI tArAcaMdrabhAi jaina dharmanA custa anuyAyI hatA. samyaka amArI sAme savAlo hatA. jJAna, samyaka cAritrya ane samyaka darzananA khyAlomAM emane UMDI AsthA hatI. paraMtu amAro irAdo neka hato, nirNaya saphara hato. eTale mArga maLato gayo vyavasAya teo pustakanA prakAzaka ane vitaraka hatA eTale dhaMdhArthI hatA. e kAraNe ane kAma cAlatuM thayuM ane pUruM paNa thayuM. e lakhANa che eja rUpamAM, kramamAM ane vyAvahArika kamANI to karatA hatA, paraMtu pAramArthika kamANI tarapha paNa bedhyAna hatA bhAtamAM pragaTa karavuM, emAM jarA paNa zuddhivRddhi ke pheraphAro hAlane tabakake na karavA ema nahIM, eTale vyavasAyadharma ane samAjadharma yathocitarUpe bajAvavA sAthe Atmadharma nakakI karIne ame AgaLa vadhavAnuM vicAryuM. Ama murabbI vaDIla zrI anaMtabhAi bajAvavA tarapha paNa ubhukha rahetA hatA. dhaMdhAmAMthI ane samAjakAryamAMthI je kAMi kUrasada ravANIne potAnI oLakhANo ane saMbaMdhone kAme lagADIne A kAma mATe prasiddha maLe eno upayoga jaina dharmanA dharmasUtra ane AcArasUtranA graMthonA vAcanamAM karatA. vidvAna zrI je.ema.upAdhyAya ane rDo. niraMjanabhAi paTela zodhI ApyA. emaNe ema karatAM karatAM jaina dharma tatvadharmananI pAribhASika saMjJAo ena emAMthI vikaselI emane saMmata karyA ane kAma soMpI pUruM karAvyuM. A tabakake huM mArA murabbI vaDIla zrI vibhAvanAomAM emano rasa vadhato gayo. tethI potAnI samaja vizada karavA temaNe anaMtabhAi ravANIno, rDo.indravadana upAdhyAyajIno ane .niraMjanabhAi paTelano AvI saMjJAonA artho ane vicArone spaSTa karatuM lakhANa karavAnuM zarU karyuM hatuM. emanuM hRdayapUrvaka AbhAra mAnuM chuM. vAcana vizALa hatuM ane emano svAdhyAya nityaprati vardhamAna hato eTale A kArya - A jAtanA pustakanI prastAvanA konI pAse lakhAvavI e huM jANato na hato. muzkela ane zramasAdhya hovA chatAM varSo sudhI ekadhArI laganI sAthe teo karatA rahelA. mArA mATe e mUMjhavaNano viSaya hato. paraMtu murabbI vaDIlazrI anaMtabhAie e mATe AvuM emanuM lekhanakArya TukaDe TukaDe ane samayAMttare thayeluM hatuM. vaLI, emanI pAse rDA.narezabhAi vedane, emanI anicchA chatAM emane rIjhavIne prastAvanA taiyAra karAvI kozavidyAnI jANakArI kei Ama AdamI jeTalI sAmAnya hatI. enI koi tAlIma teo ApI. rDA.narezabhAi veda mULe to dharma ane tattvajJAnanA abhyAsI che. aneka patro ane lai zakayA na hatA. chatAM evI badhI maryAdAo vacceya, ane guNakAryA vagara, potAnI sAmayikomAM e vizvanI kolamo lakhavAmAM ane aneka jagyAe e viSayanA vyAkhyAno yathAzakitamati A kAma teo karatA rahelA. emanuM A lakhANa varSo sudhI astavyasta ApavAmAM, temaja e viSayanAM pustako lakhavAmAM atyaMta vyasta hoya che. chatAM e badhI hAlatamAM jemanuM tema paDI raheluM. emano bhautika vAraso to ame svIkArelo paraMtu emano vyavastAo vacceya amArA premAgrahane vaza thaine emaNe suMdara ane ghotaka prastAvanA dharmasaMskArano vAraso paNa svIkAravo e bhAvanAne laine ame emanAM lakhANo tapAsatA lakhI ApI e mATe huM emano paNa aMtaHkaraNapUrvaka AbhAra mAnuM chuM. rahetA hatA. emAMthI atrane A mUlyavAna hastaprata prApta thatAM amane ghaNuM acaraja ane jaina dharma sAhityanA marmajJa abhyAsI AdaraNIya zrI caMdrahAsabhAi trivedI e prastuta ghaNo AnaMda thayo. graMthalakSI AvakAra lakhI ApyA te badala temano hadayapUrvaka AbhAra vyakata karuM chuM. emanI varSonI sAdhanA ane tapazcaryArUpa A graMtha prinTeDa ane DijhiTala phormamAM prakAzita karIe to saMtAna tarIke karavA jevuM kAma ame karyuM che, evo saMtoSa amane prastuta graMthastha kAryanI mUMjhavaNa bharI paristhitimAM prinTeDa ane DijhiTala kAryanI maLaze, evo khyAla amone Avyo. paraMtu e kevI rIte pAra pADayuM e moTI samasyA sAghata kAryazIla rahelA mohaMmadazabbIra zekhanI saMkalpa baddhatA, gatizIlatA kema bhUlI hatI. ame rahIe amerikAmAM, sAmagrI badhI bhAratamAM ane paNa astavyasta rUpamAM, zakAya? teo paNa jana vicAradhArAnI ghaNI badhI bAbatothI prabhAvita thayA hatA, kone enAM saMzodhana-saMpAdananuM kAma soMpavuM konI pAse enI cakAsaNI karAvavI, e che jethI temanI saMkalpa samaktAne khanoveza maLato je graMthastha kArya pUrNatAnA ucita eja rUpamAM, kramamAM ane bhAtamAM pragaTa karavuM ke emAM vaijJAnika dRSTie jarUrI pheraphAro bhAgIdAra che uparAMta, A graMthanA TAipaseTIMga, prapha rIDIMga, veiTIMga, DijhAinIMga ane ane zuddhivRddhi karavA, e konI pAse karAvavA, ene pustakAkAre pragaTa karavuM ke DIvIDIrUpe | proDakazananA kAmamAM je koino sAtha sahakAra maLyo che e sauno paNa AbhAra mAnuM chuM.
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ artha lekhanamAM upayoga cukAyo hoya to te badala sarvagadevanI, parama kRpALudevanI ane Apa sau sujanonI kharA aMtaHkaraNathI kSamApanA lauM chuM. coksAino Agraha karatAM anekagaNI kALajI rAkhI chatAMya kayAMye kSati lAge ke ziSTa sAhityano zistabhaMga lAge, to kSetavya gaNavA namra vinaMtI tathA Apa saunA namra sUcano AvakArya che. ajIta ravANI
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ asAmIpatA gerahAjarI; dUranI vastu, asamIpa = dUra akathya : na kahI zakAya evo.(2) kahI zakAya nahi tevuM; akathanIya; vacanathI varNavI zakAya nahi tevuM. anirvacanIya, varNanAtIta, bhogavye ja chUTako paDe tevuM. aphata :svayaMbhU (2) akRtrima. akRtakRtya akRtArtha; asaphaLa. ekRtrima :svabhAvika; svayaMbhU, kudaratI. akatva bhAvanA A mAro AtmA ekalo che, te ekalo Avyo che, ekalo jaze, potAnAM karelAM karma ekalo bhogavaze, aMtaHkaraNathI ema ciMtavavuM te akatvabhAvanA. akatva vibhakata bhinna ekAkAra, parathI bhinna, potAthI abhinna. akatva-anyata:dharma, adharma ane lokAkAzanuM ekatra to kevaLa eka kSetrAvagAhathI apekSAe ja kahI zakAya che; vastupaNe to tamane anyatva ja che, kAraNa ke (1) temanAM lakSaNo gatietutva, sthitihetutva ane avagAha hetutvarUpa bhinna bhinna che tathA (2) temanAM pradezo paNa bhinna bhinna che. ekatvagatapaNe ekapaNuM mAnIne. ekatvapaNe eka rU5; abhinna; akatA eka lakSaNapaNuM. (dravyapradhAna nizcayanathI mAtra ekAgratA, eka ja mokSamArganuM lakSaNa che.) akaMpa kaMpita thayA vinA; yathArtha; satya hoya tevI rIte; sthira; aDaga. (2) daDha cittavALA. akaMpa guNavALA :mana, vacana, kAyAnA yoganI sthiratAvALA. akabaMka :nirdoSa (A dravya, pUrve kahelA sarva prakAre nirdoSa lakSaNavALuM che.) aMkura phaNago; koMTo; mULa; bIja. akartApaNuM jJAtApaNuM (2) parathI khasa, svamAM vasa, TUMkuM ne Taca. ATaluM karato basa. AnuM nAma sAkSAt akartApaNuM; ene samyagdarzana-jJAna cAritra kaho ke dharma kaho- e badhuM A che. ke parane para ane svane svapaNe jovI, parathI | khasI svamAM vasavuM, jJAna svabhAvamAM vasavuM, ne temAM ja karavuM te sAkSAt akartApaNuM che. dharmI jIvane kamajorIno rAga thato hoya che, paNa te rAgano jarAya kartA thato nathI. akartA-jJAtA ja rahe che. AhaMdana pazcAttApathI azrupAta karIne raDavuM te AkraMdana che ? ahama kramano abhAva; ekarUpa. (2) eka sAthe rahenArA, sahavartI. (3) krama rahitatA; eka sAtha; (4) sahabhAvI; ekI sAthe; krama rahita. (5). ame ekI sAthe. (2) phama rahita, AyuSya pUrNa thayA pahelAM. (3) kumapUrvaka nahi paNa ekI sAthe; samagrapaNe; yuga kSaNe. ame A ekI sAthe jJAnamAM jaNAve. ame Ape che ekI sAthe jJAnamAM jaNAve che. akarmabhUti bhogabhUmi. asi, maNi, kRSi Adi SaTkarma rahita bhogabhUmi; mokSane ayogya kSetra. AhAna viSayone IcchatA ane temane ja bhogavatAM thakA vinAzaparyata (maraNa pAmatAM sudhI) kaleza pAme che. azyi :niSkriya akalaMka :nirdoSa. (A dravya, pUrve kahelA sarva prakAre nirdoSa lakSaNavALuM che.) alpeza :kaleza rahita; krodha-mAna-mAyA-lobha rahita. akayatA:mela vinAnuM; zuddha; pApa vinAnuM; niSpA5; nirdoSa. (2) krodha, mAna, mAyA ane lobhanA tIvra udaye cittano kSobha te kaluSatA che. temanA ja (krodhAdinA ja) maMda udaye cittanI prasannatA te akaluSatA che. te ekaluSatA, kadAcita kaSAyano viziSTa (khAsa prakArano) kSayopazama hotAM, ajJAnIne hoya che; kaSAyanA udayane anusaratI pariNatimAMthI upayoga asamagrapaNe pAcho vALyo hoya tyAre (arthAt kaSAyanA udayane anusaratA apariNamanamAMthI upayogane pUro pAcho vALyo na hoya tyAre), madhyama bhUmikAomAM (madhyama guNasthAnamAM), kadAcita jJAnIne paNa hoya che. alIna durAcArI; nIca. aLa :sahana; agamya; gUDha; kaLI na zakAya tevuM.
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1e akaLagati na samajAya evI sthiti (akaLa =samama; buddhi;) paryAyamAM zreya na pAme evI akSaya cIja che, to AtmA pote svarUpathI aw :AtmAnuM nAma akSa paNa che. (IndriyajJAna akSa eTale Indriya dvArA jANe akSaya che. (4) jeno vinAza na thAya tevuM. (5) avinAzI. (6) kadI nAza che; atIndriya pratyakSa jJAna, akSa eTale AtmA dvArA ja jANe che.) na thAya tevI. (7) akhaMDa; avinAzI. (8) aNa :(1) jJAna. (2) AtmA. (3) jJAna; AtmA. traNe kALanI paryAyonuM akama eka sAthe. vartamAna paryAyonI mAphaka jJAnamAM jaNAya che, te sayukata che kAraNa keH- (a) aAya ameya kSaya rahita maryAdA vinAnI cIja che. teno draTanI sAthe jagatamAM je jovAmAM Ave che-anubhavAya che, tenI akSayasukha:mokSa; acaLa sukha. sAthe) avirodha che. (jagatamAM) dekhAya che ke chadmasthane paNa, jema vartamAna apAra :avinAzI. vastu ciMtavatAM, tenA AkArane jJAna avalaMbe che tema, vyatIta ane anArgata akSAya arAgI; akaSAya vedanIya=nokaSAyarUpa nava nokaSAya. vastu ciMtavatAM (paNa) tenA AkArane jJAna avalaMbe che. (b) vaLI jJAna akyAya :rAgarahita (2) krodha, mAna, mAyA ane lobha e cAra vikAro vinAnuM. citrapaTa samAna che. jema citrapaTamAM atIta, anAmata ane vartamAna (3) nokaSAya yA akaSAyanuM lakSaNa = ahIM ISat arthAt kiMcita arthamAM vastuonA AlekhyAkAro (Alekhya AkAro) sAkSAta, eka kSaNe ja bhAse no no prayoga hovAthI kiMcita kaSAyane akaSAya (thA nokaSAya) kahe che. che, tema jJAnarUpI bhIMtamAM (jJAnabhUmimAM, jJAnapaTamAM) paNa atIta, jenAmAM potAne parane ke bannene aDacaNa karavI, harakata karavI ane asaMyamanA anAgata ane vartamAna paryAyonA zeyAkAro vartamAna ja che. ( vaLI sarva AcaraNamAM nimittarUpa krodhAdi kaSAya nathI hotA, tathA bAhya ane atyaMta sevAkAronuM tAtkAlikapaNuM (vartamAnapaNuM, sAMpratikapaNuM), aviruddha che. jema maLathI rahita che evA jIvone akaSAya jANavA joIe. (4) anAmULa; naka ane anutpanna vastuonA AlekhyAkAro, vartamAna ja che. tema atIta AnaMdarUpa ane anAmata paryAyonA sevAkAro vartamAna ja che. jJAnamAM sau dravyonA traNe akaSAya vedanIya hAsya, rati, arati, zoka, jugupsA, strI veda, puruSaveda ane kALanA paryAyo, ekI sAthe jaNAvA chatAM, dareka paryAyanuM viziSTa svarUpa napuMsakaveda A nava bheda akaSAya vedanIyanA che. pradeza, kALa, AkAra vagere, viziSTatAo-spaSTa jaNAya che; saMkara-vyatikara akSayabhAva :araNItattva; arAga; asaMga. (2) arAgItanta; puNaya-pApa thatA nathI. rahitabhAva; zubhAzubha rahitabhAva; asaMgatattva. Achopaka:vikSepa rahita. AziSa :DhIla; vilaMba (2) koI padArthane dhIre dhIre ghaNA vakhate jANavo; aApatita Indriyagocara ciragrahaNa. aAdhu svastha; kSobha-khaLabhaLATa na pAmeluM. azobhu:khaLabhaLATa vinAnuM, sthira, mAnasika asvasthatAno abhAva; mAnasika ahama :ekasAthe. svasthatA. ame arpe :ekI sAthe jJAnamAM jaNAve. ekAga saMyetanA :eka viSayanuM anubhavana. (ekAgra = eka jevo viSaya hoya evuM.) azamavAya :ekalApaNuM, ... ekAMte kevaLa; sarvathA; atyaMta. (yati, kevaLa jJAnAnaMdamayI dazAne ja atyaMta aAya sarvajJa bhagavAna, paryAyapaNe kSaya na pAme evI akSaya cIja che, to AtmA anubhavo.) (2) niyamathI. (3) kevaLa; sarvathA; atyaMta. (yati kevaLa svarUpathI akSaya che. kSaya rahita. (2) avinAzI; (3) sarvajJa bhagavAna || jJAnanaMdamayI dazAne ja atyaMta anubhavo.)
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekAMte che syAdvAda pUrvaka nathI. ekAtmakatA eka svarUpatA. (kALa dravya vinA paNa anAdi kALathI anaMta kALa sudhI samayo eka pachI eka paraspara aMtara paDyA vinA pravarte che tethI eka pravAharUpa banI javAthI temAM eka svarUpapaNuM Ave che - ema zaMkAkAra taraphathI tarka che.) akAma kAma vinAnuM; niSkAma karmakSaya thatAM nAza pAme tevuM; mokSa. akAma nirjarA :temAM bAhya nimitta to IcchA rahita bhUkha-tRSA sahana karavI e che ane tyAM jo maMda kaSAyarUpa bhAva hoya to pApanI nirjarA thAya che ane devAdi puNyano baMdha thAya-tene akAma nirjarA kahe che. je akAmanirjarAthI jIvanI gati kaMIka UMcI thAya che te pratikuLa saMyogo vakhate jIva maMdakaSAya kare che tethI thAya che, paNa karmo jIvane UMcI gatimAM laI jatAM nathI. (2) parAdhInapaNe (potAnI IcchA vagara) bhoga-upabhogano nirodha thatAM aMkalezatA rahita thavuM arthAt kaSAyanI maMdatA karavI te. (3) dharmI jIva, jJAtA-dakA svabhAve pariName che. tene dararoja daza vAge bhojana levAno TAIma hoya, paNa prasaMgavaza koI vAra moDuM thAya ne bapore be traNa vAge bhojana levAnuM bane, to tyAM te AkuLavyAkuLa thato nathI, paNa samabhAvathI sahana kare che. tyAre je nirjarA thayA che, te akAma nirjarA che. ajJAnIne paNa akAma nirjarA thatI hoya che, paNa te samabhAvapUrvaka hotI nathI. ahIM kahe che-jJAnI, tene je akAmanirjarA thAya che, tene jANe che, kare che ema nahi. (4) sahana karavAnI anicchA chatAM roga, kSudhAdi sahana kare che. karmanA tIvra udayamAM na joDAtAM jIva puruSArtha vaDe maMda kayAyarUpa pariName che. (5) temAM bAhya nimitta to IcchA rahita bhUkha, tRSA sahana karavI e cheane tyAM jo maMda kaSAyarUpa bhAva hoya to pApanI nirjarA thAya ane devAdi puNyano baMdha thAya tene akAmanirjarA kahe che. (6) karmakSama thatAM nAza pAme tevI nirjarA. (7) parAdhInapaNe (potAnI IcchA vagara) bhoga-upabhogano nirodha thatAM saMkalezatA rahita thavuM arthAt kaSAyanI maMdatA karavI te. (8) temAM bAhyanimitta to IcchA rahita bhUkha-tRSA sahana karavI e che ane tyAM je | maMda karAyarUpa bhAva hoya to pApanI nirjarA thAya ane devAdi puNya no baMdha thAya- tene akAma-nirjarA kahe che. (9) parAdhInapaNe potAnI IcchA vagara) bhoga-upabhogano nirodha thatAM saMkalezatA rahita thavuM arthAt kaSAyanI maMdatA karavI te. (10) parAdhInapaNe potAnI IcchA vagara) bhogaupabhogano nirodha thatAM saMkalezatA rahita thavuM arthAt kaSAyanI maMdatA karavI te. (11) nirjarAnI IcchA vinA parAdhInapaNe sahana karAtAM bhUkha-tarasa, parataMtrapaNe karavAmAM Avato bhoga tyAga. (12) karmanA udaya pramANe ja jIva vikAra karato nathI paNa game tevA karmodaya hovA chatAM jIva svayaM puruSArtha karI zake che. akAraka akartA; kartA nahi. jJAtA. akAraNa jenuM koI kAraNa na hoya evuM; ahetuka. (caitanya sat ane ahetuka hovAne lIdhe, potAthI ja siddha che.) akArya na karavA jevuM; ayogya kArya; akRtya; duSkarma, durAcaraNa; khoTuM kAma. akAryakAraNatva zakti AtmAmAM, eka akArya kAraNatva nAmanI zakti che. A zakti kAraNe AtmA anuya kArya nathI, eTale AtmA, anAkuLa AnaMdano nAtha prabhu, koIthI utpanna nathI evo svataHsiddha che. vaLI A zaktinA kAraNe AtmA koInuM kAraNa nathI. eTale puya-pApa Adi bhAvone, AtmAe utpanna karyA che ema nathI. ahAhA ! paryAyamAM je rAga thAya, puNya-pApanA bhAvo thAya enuM AtmA kAraNa nathI, ane kArya paNa nathI. jaina tattvamImAMsA mAM Ave che, ke upAdAnanI je upAdeya paryAya thAya che, te pUrvanA kAraNanA kSayathI thAya che. tyAM ema lIdhuM che ke upAdAnakAraNa vartamAna. ane enuM kArya te pachInI uttara paryAya. A paNa vyavahArathI vAta karI che. bAkI to samaya-samayanuM upAdAna svayaMsiddha potAthI che. nimittanA kAraNe nahi, pUrvanA (pUrva paryAyanA) kAraNe nahi, ane potAnA dravyaguNanA kAraNe paNa nahi. aho ! AvuM sat svayaM nija samuddhithI bhareluM che. nitya anAkuLa svabhAvI eka AtmA ja duHkhanuM akAraNa che. anAkuLasvarUpa nityAnaMda prabhu, rAganuM AkuLatAnuM kAraNa kema thAya ? te
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 rAganuM AkuLatAnuM kArya kema kare ? ane paranuM kAraNa banAvI, potAnAM kArya kema kare ? ahAhA .... akArya kAraNatvazakti vaDe te paranuM kAraNa paNa nathI, ane paranuM kArya paNa nathI. akArya-kAraNatva zakti je anyathI karAtuM nathI ane anyane karatuM nathI evA eka dravya svarUpa akArya kAraNatvazakti. (je anyanuM kArya nathI ane anyanuM kAraNa nathI evuM je eka dravya te svarUpa akAryakAraNatva zakti.) akArAMtara :anya AkAre. akAla :asamaya. azvina :svecchAe sarvatyAga; jenI pAse kazuM ja (dravyAdi) nathI tevuM. (2) jenI pAse kazuM ja (dravyAdi) nathI tevuM; nirdhana; sAva garIba; AtmA sivAya mAruM kaMI nathI; asaMga bhAva. (2) jenI pAse kaMI paNa parigraha nathI evo. ahiMthanya-dharma je muni niHsaMga thaI, sukha-duHkhadAyaka nijabhAvane rokI nidrapaNe varte che tene AkiMcanya dharma che. akiMcitthara eka bIjAne kAMI karI zake nahi. (2) kAMI karatuM nathI. (3) kazuM ja na karanAruM, asamartha; svabhAvano kiMcit ghAta karato nathI-kAMI karato nathI. (4) potAnuM dhAreluM kAMI karI zakato nathI, paramAM koInuM kArya kaMI karI zakAtuM nathI. (5) kAMI paNa karavA samartha nathI. (6) kAMI karato nathI. (7) bIjAne kAMI karI zake nahi te. (8) kaMI karato nathI, svabhAvano, kiMcit ghAta karato nathI. akiMcitkara che kaMI karatuM nathI; svabhAvano kiMcit ghAta karato nathI. akhaMDa kayAre paNa khaMDita na thAya, maMda na thAya, nAza na pAme evuM akhaMDa ekarUpapaNuM. (2) AtmAnuM jJAnamAtra tattva akhaMDa che arthAta aneka sevAkArothI ane pratipakSI karmothI jo ke khaMDa khaMDa dekhAya che to paNa jJAnamAtramAM khaMDa nathI. jJAna akhaMDapaNe ja rahe che. (3) ekarUpa. (4) koIpaNa vastunA saMyogamAM rahyA chatAM temAM parAdhInatA AvatI nathI ke bheda paDatA nathI, caitanyano koI aMza acetana paNe ke rAgadveSapaNe thaI jato nathI. (5) kyAre paNa khaMDita na thAya; maMda na thAya; nAza na pAme evuM jJAna varte tene kevaLa jJAna kahIe. (6) kyAre paNa khaMDita na thAya; maMda na thAya; nAza na pAme evuM. akhaMDa jana :kyAre paNa khaMDita na thAya, maMda na thAya, nAza na pAme evuM jJAna. akhaMDa nIti dravyAdi utpanna karavA AdimAM, sAMgopAMga nyAya saMpanna rahetuM, tenuM nAma nIti che. e nIti mUkyAM prANa jAya, evI dazA Avaze tyAga vairAgya kharA svarUpamAM pragaTe che, ane te ja jIvane puruSanuM vacananuM tathA AjJAdharmanuM adbhuta sAmarthya, mahAbhya ane rahasya samajAya che; ane sarve vRttio, nijapaNe vartavAno mArga spaSTa siddha thAya che. akhaMDa dravyadaSTinA jore svanI astinA jore. akhaMDita :niraMtara zAzvata sthitivALA. (2) paripUrNa; atIndrayajJAna mAtra. akhaMDita arihaMta Atmaaizvaryayukta, akhaMDita, niraMtara, zAzvata sthitivALA arihaMta. akhila :samasta (2) sarva yatnathI aMga :mastaka, pITha, hRdaya, bAha, udara, DhIMcaNa, hAtha, paga tene aMga kahe che. (2) be paga, be hAtha, nitaMba, pITha, peTa ane mastaka A ATha aMga che. (3) zarIra. (4) vatsa. aMga ane aMgI AtmA te aMgI ane svabhAvabhUta samyagdarzana, jJAna cAritra te aMga. aMga bAhya aMga bAhya zrutamAM cauda prakIrNaka hoya che. A bAra aMga ane cauda pUrvanI racanA je divase tIrthakara bhagavAnano divyadhvani chUTe che tyAre bhAvazrutarUpa paryAyathI pariNata gaNadhara bhagavAna eka ja muhUrtamAM kramathI kare che. A badhAM zAstro nimitta mAtra che; bhAva zrutajJAnamAM tene anusarIne tAratamyatA hoya che - ema samajavuM. agaNita :behada; aparicita. agati :avagati; narakamAM paDavuM te. agada :auSadha
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ 13. aMga, 7. upAsaka adhyayana aMga, 8. antakRtadazAMga, 9. anuttaraupapAdika aMga, 10. prazna vyAkaraNa aMga, 11. vipAka sUtrAMga, 12. daSTipravAha aMga. agadhara a + ga eTale jene gati-gamana nathI evo mahAna parvata ne dhara eTale dharI rAkhanAra. matalaba bhagavAnane agadhara arthAt giridhara bhale kaho paNa teno artha jemane cAra gatinA janama-maraNanA pherA nathI te che. pragaTa anaMtanI vIrya vaDe nija anaMtA svarUpanI racanA vA anaMtA guNa paryAyonI bhagavAne dhArI rAkhyA che mATe temane giridhara -agadhara kahevAmAM Ave che. agni agninA traNa mukhya guNo varNavyA che : pAcaka, prakAzaka ane dAhaka. agni anAjane pakave, e pAcaka, agni potAne ane parane prakAze, te prakAzaka ane lAkaDAM Adine bALe, te dAhaka. tema bhagavAna AtmAmAM traNa mukhya guNo che. pAcaka - samyagdarzana pUrNAnaMdane pacAve che, te pAcaka. eka samayanI samyagdarzananI paryAya, pUrNAnaMdasvarUpane pacAve . prakAzaka: jJAna sva ane parane jANavAno prakAza kare che, te prakAzaka; ane dAhaka : vItarAgI cAritra rAgAdine bALI mUka che. te dAhaka. jyAM AtmAmAM sthiratA thaI tyAM rAga raheto nathI, e dAhaka. Ama agninA daSTAMta, AtmAmAM traNa guNa kahyA. (2) temAM traNa guNa che - (a) pAcaka, (b) prakAzaka ane (c) dAhaka. A traNa bheda pADavA, te vyavahAra che. (3) agni bALavAnI kriyA karato hovAthI, anine uSNatA arthAtu garamI kahevAmAM Ave che. agni parIkSA kasoTI karavI. agnikAyika :agni ja jenuM zarIra hoya che evo jIva. agnikAyika jIvomAM utkRSTa Ayusthiti : 3 divasa rAta aNaptavIrya bhale zreNika rAjAne vrata paccakhA kahI zakAya, tevuM na hatuM paNa citta bhagavAnamAM ja vartatuM hatuM, ane e ja aMgupta vIrya. aguptavIryathI pragaTa puruSArthathI. ati :arakSaNa. aMga-prakIrNaka tIrthakara kevaLIno divyadhvani dvArA upadeza thAya che te anusAra gaNadharadeva graMtharacanA kare che tene aMga prarkarNaka kahe che. aMgapraviSTa aMgapraviSTa bAra bhedanAnAma. nAma = 1. AcArAMga, 2. sUtrakRtAMga, 3. sthAnAMga, 4. samavAyAMga, 5. vyAkhyAprajJapti aMga, 6. jJAtudharma kathA aMgabhuta :bhAgarUpa; aMgarUpa baneluM; AtmIya; svakIya; potAnuM; aMgata. agama agamya; kaThaNa; Akaro; agamya eTale jyAM koI na pahoMcI zake tevuM; IndriyAtIta. agamanigama kudaratanA tattvonI bhedI ke rahasyamaya carcA vicAraNA jemAM che tevuM pAraMpArika zAstra. Agamano vyavahAra ane adhyAtmano vyavahAra :adhyAtmamAM zuddha dravyane nizcaya kahe che ane zuddha pariNatine vyavahAra kahe che. AgamamAM zuddha pariNatine nizcaya kahe che ane tenI vartatA zubha pariNAmane vyavahAra kahe che. aMga :caMdana agra viSaya; dhyeya; AlaMbana. aMguralagdharma:agarANatvaguNa kone kahe che ? je zaktinA kAraNathI dravyanI dravyatA kAyama rahe, arthAt eka dravya bIjA dravyarUpe na pariName, athavA eka guNa bIjA guNarUpe na pariName tathA eka dravyanA aneka athavA anaMtaguNa vikharAIne judA judA na thaI jAya, tene agurulaghutva guNa kahe che. aguru laghutvaguNa dravya anaMtaguNano samUha che, te sarva guNonA kArya paNa bhinna | bhinna che. temAM eka dravyatva guNa paNa che te guNanuM kArya e che ke dravya sadA pariNamana karatuM rahe. kadI paNa pariNAma rahita na hoya, dravyatva guNanA nimitte dravya sadA pariNamana karyA kare che, paraMtu pariNamana karavA chatAM paNa eka dravya bIjA dravyarUpa kadI thaI zakatuM nathI. arthAt jIva dravya pudgalarUpa athavA apudgala dravya jIvarUpa kahI zakatuM nathI, Ama kema nathI thatuM? eno uttara A che ke te ja guNomAM eka agurulaghu nAmano paNa guNa che. tenuM kArya e che ke koI paNa dravya pariNamana potAnA svarUpamAM kare che. eka dravya bIjA dravyarUpa kadI na thAya, eka guNa paNa bIjA guNarUpa na thAya tathA eka dravyanA
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ anaMta guNa judA judA vikharAI na jAya paraMtu tAdAbhyarUpe TakI rahe. A rIte | dravya kramavartI-akramavartI, nitya-anitya, bhinna-abhinna, eka-aneka, ubhaya-anubhava, pRtha-apRthak Adi eka dharmovALuM vivikSathI siddha che. ane viSayane agurulaghu :aguru eTale pUrNatA thaI, pachI te pUrNa zuddhatAnI maryAdA choDIne vadhI na jAya, elaghu eTale saMsArAvasthAmAM jJAnaguNane ghaNuM AvaraNa AvI jAya ane cetanAzakti khUba vadhI jAya, to paNa alpa jJAnano ughADa (laghunnA)ne to koI kALe TaLe nahi. (2) jema jJAna, darzana, cAritra, vIrya ane upayoga e jIvanAM viziSTa lakSaNo che, tema agurulaghu nAmano guNa paNa emAM che. AtmA bhArI haLavo thAya che te karmane lIdhe, paNa teno mULa guNa aguru laghu che. aguru laghu eTale AtmA nathI bhAre ke haLavo, vaijJAnikoe AtmAnuM vajana nakkI karyuM che, te AtmAnuM nahi paNa parabhAva jatAM jIva sAthe rahelA taijasa ane kArmaNa zarIranuM che. AtmA arUpI hoI te moTo paNa nathI. nAno paNa nathI. nAnuM ane moTuM e vyavahAra pudgalAstikAyane ja lAgu paDe che. AtmA pUrNa zuddha svabhAva pragaTa tathA svaguNa utkRSTapaNe pariNamato hovA chatAM, potAnAM ekarUpa svadravyanI maryAdA ullaMdhIne anya dravyamAM ke bIjA AtmAnA pradezomAM phelAI jato nathI. evA madhyama pariNAma agurulaghu guNanA kAraNe che. koI guNa ke dravya ananyapaNe na thAya to e paNa aguru laghu guNanuM kArya che. agurulaghu guNa dareka dravyanI dravyatA, kAyama vyavasthita rahe che, tethI eka dravya bIjA dravyanuM, kAMI karI zake nahi; paryAya dvArA paNa koI bIjA upara asara, prabhAva, preraNA, lAbha-nukazAnAdi, kAMI karI zake nahi. dareka dravya potAnA kramabaddha dhArAvAhI paryAya vaDe, potAnAmAM ja varte che. e rIte dareka dravya, potAmAM vyavasthita niyama maryAdAvALuM hovAthI, koI dravyane bIjAnI jarUra paDatI nathI. ema agurulaghutva guNa batAve che. (2) eka dravya bIjA dravyarUpa na thaI jAya evuM jenuM kArya che ane jemAM varguNahAni vRddhi thayA kare che te aguru laghu anujIvI guNa bIjo ja che. 14 agurulaghutva :guratA ane laghutA rahita, evo padArthano svabhAva. agurulabhutva guNa: je zaktinA kAraNathI, dravyanI dravyatA kAyama rahe arthAt (a) eka dravya bIjA dravyarUpe, na thAya. (b) eka guNa bIjA guNarUpe, na thAya ane (c) eka dravyanA aneka athavA anaMta guNa vikharAIne, judA judA na thaI jAya, te zaktine agurulaghutva guNa kahe che. (2) (a) anaMta guNonA piMDarUpa jIvanuM svadravyapaNuM, kAyama kahe che ane te zarIrAdirUpa kadI thatuM nathI. (b) jIvanuM asaMkhyAta-pradezI svakSetra, kadI pararUpa na thAya, paramAM bhaLI na jAya ane be jIvanuM svakSetra kadI eka na thAya paNa (c) jIvanA eka guNano paryAya te anya guNanA paryAyarUpa na thAya. (bIjAnuM kaMI karI, bIjAthI Upaje-badale ema na thAya). (d) bhAva eTale guNa; jeTalA je rUpe che, teTalA te rUpe sat rahe, vikharAya nahi. (3) (a) chaye dravyo tathA tenA guNo ane paryAyonI svataMtratA jANatAM, potAnuM bhaluM-buruM potAthI potAmAM ja thAya che, evuM yathArtha jJAna thAya che. (b) koIpaNa dravya karma athavA koI paranAM dravya-kSetra-kAla-bhAva, A jIvane lAbha ke nukazAna karI zake nahi, evo nirNaya thAya che. (c) huM svataMtra jJAna-AnaMda svabhAvI padArtha chuM, ane jagatanA samasta padArtha mArAthI trikALa bhinna che, - evI bhedajJAnarUpa jyotino udaya thAya. te ja samyajJAna-darzanarUpa dharma che. (4). je zaktinA kAraNathI dravyanI dravyatA kAyama rahe arthAt (a) eka dravya bIjA dravyarUpe na thAya. (b) eka guNa bIjA guNarUpe na thAya ane (c) eka dravyanA aneka athavA anaMta guNa vikharAIne judA judA na thaI jAya, te zaktine agurulaghutva guNa kahe che. (5) eka dravya bIjA dravyanuM kAMI karI zake nahi.ema agurulaghutvaguNa batAve che. (6) je zaktinA kAraNathI dravyanI dravyatA kAyama rahe arthAt (a) eka dravya, bIjA dravyarUpe na thAya. (b) eka guNa, bIjA guNa rUpe na thAya ane (c) eka dravyanA, aneka athavA anaMta guNa vikharAIne judA judA na thaI jAya, te zaktine agurulaghutva guNa kahe che. AthI vizeSa ema samajavuM ke (A) koIpaNa dravya, bIjA dravyane
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhIna nathI. (B) eka dravya, bIjA dravyanuM kaMI karI zake nahi. (C) dravyano | eka, guNa te ja dravyanA bIjA guNanuM kaMI karI zake nahi. e prakAre huM, jJAna svabhAvI AtmA, sarve dravyathI bhinna ene svataMtra chuM tevo bhedajJAna rUpI apUrva dharma pragaTa thAya che. (7) TrasthAnapatita vRddhihAnirUpe pariNamita che, chatAM dravyanA svarUpa-pratitanA kAraNarUpa A zakti viziSTa guNasvarUpa che. eTale zuM? ke bhagavAna-AtmA-anaMtaguNanidhAna prabhu-sadAya potAnA svarUpamAM ja pratiSThita rahe che- TakI rahe che, te potAnA svarUpathI paDIne kadI ya pararUpa-jaDarUpa thaI jato nathI, teno koI guNa anya guNarUpa thaI jato nathI, tathA tenA anaMta guNa dravyathI chUTA paDI vikharAI jatA nathI, temaja dravyanI-AtmAnI koI paryAya anya paryAya rUpe thaI jatI nathI, sau potapotAnA svarUpamAM TakI rahe che. aho ! dravyarUpamAM pratiSThita rahevArUpa AtmAno A koI alaukika svabhAva che. dravyarUpa ghaTe nahi, vadhe nahi, svarUpano koI aMza (guNa) kadI chUTe nahi, za dravyarUpa thAya nahi, ne navuM kAMI temAM Ave nahi. Avo agurulaghusvabhAvI bhagavAna AtmA che. (8) je zaktinA trANathI dravyanI dravyatA kAyama rahe arthAt (a) eka dravya bIjA dravyarUpe nA thAya, (b) eka guNa bIjA guNarUpa, na thAya ane (c) eka dravyanA aneka athavA anaMta guNa vikharAIne, judA judA na thaI jAya, te zaktine agurulaghutvaguNa kahe che. agurulaghutvaguNathI vizeSa e samajavuM ke, (A) koI paNa dravya, bIjA dravyane AdhIna nathI, (B) eka dravya bIjA dravyanuM, kaMI karI zake nahi, (C) dravyano eka guNa bIjA guNanuM, kaMI karI zake nahi. A prakAre huM jJAnasvabhAvI AtmA, sarve dravyathI bhinna ane svataMtra chuM tevo bhedajJAnarUpI apUrva dharma pragaTa thAya che. agaracchata pratijIvI :gotra karmanA abhAvapUrvaka, je guNano zuddha paryAya pragaTa thAya che, ane ucca-nIcano vyavahAra dUra thAya che, te guNane agurulaghutva pratijIvI guNa kahe che. 15 AgarAta pratijIvI guNa gotrakarmanA abhAvapUrvaka je guNanI zuddha paryAya pragaTa thAya che tene ucca-nIcatAno vyavahAra paNa dUra thaI jAya che te guNane agurulaghutva pratijIvI guNa kahe che. agurulaghutvazakti : SasthAnapatita-vRddhihAnirUpe pariNamato, svarUpa-pratiSThatvanA kAraNarUpa (vastune svarUpamAM rahevAnA kAraNarUpa), evo je viziSTa (khAsa) guNa, te svarUpa agurulaghutvazakti. avibhAga paricchedonI saMkhyArUpa thasthAnomAM paDatI. samAveza pAmatI-vastusvabhAvanI vRddhihAni, jenAthI (je guNathI) thAya che, ane je (guNa) vastune svarUpamAM TakavAnuM kAraNa che, evo koI guNa AtmAmAM che; tene agurulaghutvaguNa kahevAmAM Ave che. AvI agurulaghutvazakti paNa AtmAmAM che. SasthAnapatita vRddhihAnirUpe pariNamita che, chatAM dravyanA svarUpa-pratiSThatvanA kAraNarUpa A zakti, viziSTa guNasvarUpa che. eTale zuM ? ke bhagavAna AtmA-anaMtaguNanidhAna prabhu-sahAya potAnA svarUpamAM ja pratiSTita rahe che-TakI rahe che; te potAnA svarUpathI paDIne kadIya pararUpa-jaDarUpa thaI jato nathI, teno koI guNa anyaguNarUpa thaI jato nathI, tathA tenA anaMta guNa, dravyathI chUTA paDI vikharAI jatA nathI, tema ja dravyanI-AtmAnI koI paryAya, anya paryAyarUpe thaI jatI nathI. sau potapotAnA svarUpamAM TakI rahe che. aho ! svarUpamAM pratiSThita rahevArUpa AtmAno, A koI alaukika svabhAva che. svarUpa ghaTe nahi, vadhe nahi, svarUpano koI aMza (guNa) kadI chUTe nahi, anyarUpa thAya nahi, ne navuM kAMI temAM Ave nahi. Avo agurulaghusvabhAvI bhagavAna AtmA che, tene oLakhI daSTigata karatAM, paryAyamAM nirmaLatA nirmaLatA pragaTe che, ane A dharma che. agarathanAma karma :je karmanA udayathI zarIra loDhAnA goLA jevuM bhAre ane AkaDAnA rUnA jevuM halakuM na hoya tene agurulaghu nAma karma kahe che. agresara :pradhAna; mukhya. agrAhyaHgrahaNa yogya nahi, na jANI zakAya evuM.
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ avagAha saMbaMdha :sAMdha-saMdhi svabhAva; tAdAtmya saMbaMdha nahi ekarUpatA nahi; eka jagyAmAM sAthe rahevuM; agRhIta :agRhIta (nisargaja) to upadezAdinA nimitta vinA thAya che, paraMtu gRhItamAM upadezAdi nimitta hoya che. agRhIta ane gRhIta :agRhIta nisarga ja che. te upadezAdinA vinA thAya che. paraMtu gRhItamAM upadezAdi nimitta hoya che. agRhIta mithyAcAritra-cAritranuM lakSaNa :agRhIta mithyAdarzana ane agRhIta mithyAjJAna sahita pAMca IndriyonA viSayo pratye pravRtti karavI tene agRhIta mithyAcAritra kahevAmAM Ave che. A traNeyane duHkhanAM kAraNa jANI tattvajJAna vaDe teno tyAga karavo joIe. agRhIta mithyAtva :agRhIta mithyAtva anAdithI cAlyuM Ave che. jIva para dravyanuM kAMI karI zake te zubha vikalpI AtmAno lAbha thayo evI mAnyatA te anAdinuM agRhItamithyAtva che. zubhavikalpathI AtmAne lAbha thAya evI anAdithI cAlI AvatI jIvanI mAnyatA te mithyAtva che; te koInA zIkhavavAthI thayuM nathI mATe agRhIta che. (2) huM parano kartA chuM, karmathI rokAyelo chuM, parathI judo-svataMtra nathI, zubharaNathI mane guNa thAya che evI je UMdhI mAnyatA anAdithI che te agRhIta mithyAtva che. (3) paropadeza vinA mithyAtva karmanA udayavaza tattvonA azraddhAnarUpa thAya che tene naisargika-agRhIta mithyAtva kahe che. agRhIta-mithyA darzana ane jIvatattvanuM lakSaNa yathArthapaNe zuddha AtmadRSTi dvArA jIva, ajiya, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e sAta tattvonI zraddhA karavAthI samyagdarzana thAya che. eTalA mATe A sAta tattvo jANavA jarUranA che. sAte tattvonuM viparIta zraddhAna karavuM tene agRhIta mithyAdarzana kahe che. jIva jJAna-darzana-upayoga svarUpa arthAt jJAtA-dRSTA che, amUrtikaarUpI, caitanyamaya ane upamArahita che. agAdha UMDA. 16 agAdha svabhAva agAdha jemano svabhAva che ane gaMbhIra che, evAM samasta dravyone bhUta, vartamAna tema ja bhAvi kALanA, krame thatA, aneka prakAranA, anaMta paryAyo sahita, eka samayamAM ja pratyakSa jANavAno AtmAno svabhAva che. agAMbhIrya uchAMchaLuM; avicArI; utAvaLiyuM; uddhata; avivekI vartanavALuM; caMcaLa,asthira; avyavasthita, agiyAra pratimAnuM svarUpa :agiyAra zreNIomAM, pahelAMnuM cAritra AgaLa AgaLa vadhatuM jAya che, pahelAMnA niyama chUTI jatA nathI. (1) darzana pratimA=A zreNImAM, upara je kahyA te pAkSika zrAvakane yogya niyama pALatAM chatAM, samyagdarzanane nirmaLa rAkhe che, tenA ATha aMga sahita pALe che. nizaMktiAdi ATha aMganuM varNana, samyagdarzananA adhyAyamAM thaI gayuM che. ahIM ahiMsA, satya, acaurya, svasrIsaMtoSa ane parigrahapramANa, e pAMca aNuvratono abhyAsa kare che. sthUlapaNe pALe che, aticAra TALI zakatA nathI. (2) vratapratimA=A zreNImAM, pahelAMnA sarva niyamo pALavA uparAMta, pAMca aNuvratonA paccIsa aticAro TALe che tathA sAta zIlone pALe che. tenA aticAra pUrA TaLatA nathI. TALavAno abhyAsa kare che. sAmAyika zikSAvratamAM, kadI rAgAdinAM kAraNa na paNa kare, proSadhopavAsamAM paNa kadI na karI zake to na kare; ekAsaNuM ke upavAsa zakti anusAra kare. (3) sAmAyika pratimA-A zreNImAM pahelAMnA niyama pALatAM evo zrAvaka, niyamapUrvaka prAtaHkALa, madhyAhnakALa ane sAyaMkALe sAmAyika kare che. e be thakI athavA 48 miniTathI ochuM karato nathI. koI vizeSa kAraNanA yoge, aMtarmuhUrta 48 miniTathI, kaMI ochuM paNa karI zake che. sAmAyika pAMce aticAra TALe che. (4) proSadhopavAsa pratimA=A zreNImAM, nIcenI traNe pratimAonA niyamo pALatA rahIne, niyamapUrvaka mAsamAM cAra divasa, proSadhapUrvaka upavAsa kare che. aticArone TALe che. dharma dhyAnamAM samaya gALe che. enI be prakAre vidhi che. eka to e che ke AgaLanA ane pAchaLanA divase ekAsaNuM kare, vacalA
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ 17 divase upavAsa kare. 16 prahara sudhI dharmadhyAna kare, e uttama che. madhyama e | (9) parigraha tyAga = pahelAMnA niyamo pALatA rahIne, A zreNImAM, dhana, che ke, 12 praharano upavAsa kare, sAtamanI saMdhyAthI nomanA prabhAta sudhI dhAnya, rUpiyA paisA, makAnAdi parigrahane vaheMcI Ape che, athavA dAna karI AraMbha choDe, dharmamAM samaya gALe, jaghanya e che ke upavAsa to 12 prahara de che. thoDAM Avazyaka kapaDAM ane khAvA pIvA mATe be traNa vAsaNa rAkhe che. sudhI kare. paraMtu laukika AraMbha ATha prahara ja choDe eTale ke, AThamano divasa gharathI bahAra upavana, Azraya ke upAzrayamAM rahe che. nimaMtraNa maLe tyAM ane rAtri AraMbha tajI dharmadhyAnamAM gALe. bhojana kare che. bIjI vidhi e che ke, uttama to pahelAM kahyA mujaba 16 prahara sudhI kare. (10) anumatityAga pratimA = A pratimAvALo zrAvaka, pahelA laukika kAryomAM dharmadhyAna e che ke 16 prahara dharmadhyAna kare paraMtu traNa prakAranA AhArano guNa ke doSa batAvatAM, sammati Apato hato, paNa have saMsArika kAryonI tyAga kare, AvazyakatA anusAra jaLa vApare. jaghanya e che ke, 16 prahara sammati devI, paNa tyAgI de che. bhojanane vakhate nimaMtraNa hoya, tyAM jAya dharmadhyAna kare, AvazyakatA pramANe pANI vAparatAM, vacamAM eka vakhata che. pahelAMnA sarva niyamo pALe che. AhAra paNa kare. A be prakAranI vidhiomAM potAnI zakti ane bhAvane (11) uddiSTa tyAga pratimA = A zreNImAM, pahelAMnA niyamo pALatAM rahe che joIne, proSadhopavAsa kare. paNa nimaMtraNa svIkArI, bhojana karato nathI. bhikSA-vRttithI jaIne evuM (5) saciratyAga pratimA=A zreNImAM, pahelAMnA niyamo pALatA rahIne, bhojana le che, ke je gRhasthIe potAnA kuTuMbane mATe taiyAra karyuM hoya, paNa sacitta padArtha khAtA nathI. kAcuM pANI, kAcuM zAka, Adi na khAya, prAzuka tene uddezIne tene mATe na banAvyuM hoya. tethI A pratimAne uSTi tyAga athavA garama pANI pIve. sUkI, pAkI, garama karelI ke chinnabhinna karelI, pratimAM kahe che. vanaspati vApare. pANIno raMga lavIMga Adi nAkhavAthI badalAI jAya che, A agiyAra pratimA dhArInA be bheda che:- (1) kSullaka ane (2) ailaka, tyAre te pANI prAzuka thaI jAya che. sacittanA vyavahArano tene tyAga nathI. (1) kSullaka = e zrAvaka, eka laMgoTa athavA eka evI cAdara rAkhe che, ke jethI rAtribhojanano tyAga=A zreNImAM, AgaLanA niyamone pALato rahI AkhuM aMga na DhaMkAya. mastaka DhAMke to paga khullA rahe, paNa paga DhAMke to niyamapUrvaka cAre prakAranA AhAra, pote rAtre karatA nathI, bIjAne karAvatA mastaka khulluM rahe, jethI tene zaradI, DAMsa-macchara AdinI bAdhA, sahana nathI. mana, vacana, kAyAthI rAtribhojana karavA karAvavAthI virakta rahe che. karavAno abhyAsa thAya. ane zrAvaka, niyamathI jIvadayA mATe moranI pIMchI (7) brahmacarya pratimA=svastrIno paNa bhoga tyAgIne, brahmacArI thaI jAya che. rAkhe che. kAraNa ke te bahu ja mRdu hoya che. enAthI hRdu jaMtu paNa maratAM sAdAM vastra pahere che. sAdo AhAra kare che. gharamAM ekAMtamAM rahe che, athavA nathI. tathA zauca mATenA pANI mATe kamaMDaLa rAkhe che. te keTaleka gherathI ekaThuM dezATana paNa karI zake che. pahelAMnA sarva niyamo pALe che. karIne bhojana kare che. te eka bhojananuM pAtra paNa rAkhe che. pAMca sAta (8) AraMbhatyAga pratimA = pahelAMnA niyamo pALatA rahIne, A zreNImAM, sarva gharethI ekaThuM karI chellA gharamAM pANI laI bhojana karI potAnuM vAsaNa sApha laukika AraMbha vyApAra, khetI Adi tyAgI de che. AraMbhI hiMsAthI virakta karI sAthe rAkhI le che. je kSullaka eka ja ghera bhojana kare che, te bhikSArthe thaI jAya che. dekhIne jamIna upara Ave che, vAhanano upayoga karatA nathI, jAya tyAre AdarathI bhojana Ape tyAM jaIne eka ja gharamAM besIne nimaMtraNa maLe tyAM bhojana karI le che, parama saMtAthI thai jAya che. thALImAM jamI le che. e bhojananuM pAtra rAkhato nathI. e munipadanI
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ kriyAono abhyAsa kare che, snAna karato nathI, eka ja vakhata bhojana pAna kare che. (2) ailaka = je cAdara paNa choDI de che, mAtra eka laMgoTI ja rAkhe che. e sAdhunI mAphaka bhikSArthe jAya che. eka ja gharamAM besIne, hAthamAM koLIA Ape, tenuM bhojana kare che, ahIM kamaMDaLa lAkaDAnuM rAkhe che, kezano loca paNa niyamathI kare che. potAnA hAthe keza upADe che. AvI rIte agIAra zreNIo dvArA unnati karatAM, karatA zrAvaka, vyavahAra cAritranA AzrayathI nirAkuLatAne pAmIne adhika adhika adhika nizcaya, sammacAritrarUpa svAnubhavano abhyAsa kare che. pAMcamI zreNImAM anaMtAnubaMdhI ane apratyAkhyAna kaSAyo to, rahetA ja nathI, ane apratyAkhyAna kaSAyono paNa udaya, maMda maMda thato jAya che. agIyAramI zreNImAM, ati maMda thaI jAya che. jeTalA jeTalA kaSAya ochA thAya che, vItarAga bhAva vadhe che, teTaluM teTaluM nizcaya sammacAritra pragaTa thatuM jAya che. pachI pratyAkhyAna kaSAyanA udayane bilakula jItIne, sAdhu padamAM parigraha tyAgIne nigraMtha thaI, svAnubhavano abhyAsa karatAM karatAM guNasthAnanA kramathI ,arahaMta thaI pachI guNasthAnathI bahAra, siddha paramAtmAM thaI jAya aMgIkAravuM svIkAravuM; aMgIkAra = svIkAra. agItArtha :ajJAnI. (gItArtha-jJAnI) agocara koIpaNa IdriyathI jaI-jANI-pAmI zakAya nahi tevuM; IndriyAtIta; agamya. (2) na jaNAya tevo; ajANa; agamya agocara agamya; jaNAya nahi tevo. agoNa :na chupAvI rAkhavA jevuM; pragaTa raheluM; khulluM; ughADuM; pragaTa karavuM. (2) pragaTarUpe (3) pragaTa; gopavyA vinA; chUpAvyA vinA; gupta rAkhyA vinA pragaTa, (4) chUpAvyA vinA pragaTapaNe kahevuM. (5) pragaTa; khulluM; ughADuM; gopavyA vagarano. aghaTita :ayogya. adhana :vAdaLAM rahita. aghaNuM samajhavAmAM-karavAmAM muzkelI bhareluM; kaThaNa muzkelIno samaya. adhyAta AtmAne bAhya sAmagrIno saMbaMdha thavo; saMyoga thavo. aghAti karma cAra adhAti karmanA nimittathI AtmAne bAhya sAmagrIno saMbaMdha bane che. tyAM vedanIya vaDe to zarIramAM vA zarIrathI bAhya nAnA prakAranAM sukha-duHkhanA kAraNarUpa para dravyono saMyoga joDAya che. Ayukarma vaDe potAnI sthiti sudhI prApta thayelA zarIrano saMbaMdha chUTI zakato nathI. nAma karma vaDe gati, jAti ane zarIrAdika nIpaje che, tathA gotrakarma vaDe UMca-nIca kuLanI prApti thAya che. e pramANe aghAti karmo vaDe bAhya sAmagrI ekaThI thAya che, je vaDe mohanA udayano sAtha maLatAM jIva sukhI-duHkhI thAya che. vaLI zarIrAdinA saMbaMdhathI jIvano amUrtavAdi svabhAva potAnA sva-arthane karI zakato nathI. jema koI zarIrane pakaDe to AtmA paNa pakaDAyo jAya che. vaLI, jyAM sudhI karmano udaya rahe tyAM sudhI bAhya sAmagrI paNa tema ja banI rahe che paNa anyathA thaI zakatI nathI. e pramANe adhAtikarmonuM nimitte jANavuM. (2) pratikULatA thavAmAM aghAti karmanuM nimitta che; avaguNano bhAva laMbAvyA kare to pratikULatAnA saMyoga vakhate tene dveSa thAya che, pratikULatAnA saMyoga vakhate upacArathI ema kahevAya ke A pratikULatA duHkhanuM kAraNa che. agiyAramuM guNasthAna uparAMta moha aMgI aMgI, te AtmA ane aMga, te svabhAvabhUta samyagdarzana-jJAna-cAritra. aMgI-aMga :AtmA te aMgI ane svabhAvabhUta samyagdarzana jJAnacAritra te aMga. aMgIkata samajavuM. (2) svataHsiddha; svIkAreluM; potAnI meLe siddha. (3) svIkAreluM; svata pratIta; potAnI meLe siddha; svIkAra. (4) aMganuM potAnuM kareluM; svIkAreluM aMgIkAra kare che :vase che; grahaNa kare che; dhAraNa kare che. aMgIkAra :svIkAra, grahaNa karavo. aMgIkAra karavuM mAnya karavuM; mAnavuM. (2) svIkAra karavuM. (3) grahaNa karavuM, (4) AdaravA lAyaka che (5) grahaNa karavo.
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa avaguNano bhAva pote na choDe to pratikULatAmAM tene duHkha thayA karaze. | pUrve vIrya UMdhuM nAkhyuM che ane vartamAnamAM savaLo puruSArtha karato nathI pratikULatAnA saMyoga vakhate dveSa thayA kare che. aghAtI karma vedanIya, AyuSya, nAma ane gotra e cAra aghAtI karma che. adhika prakAtha kevaLajJAna ane kevaLadarzanarUpa teja. athora :ati ghora; bhayaMkara. (2) ati bhayAnaka; ghAtakI; bhAna sAna vagaranuM; ghaNuM sakhata ke muzkela. aMghoLaNa :ukALelAM pAMdaDA vagere. athazradarzana anAdi darzanAvaraNakarmathI AcchAdita pradezovALo vartato thako. te prakAranA AvaraNanA kSayopazamathI ane cakSu sivAya bAkInI cAra Indriyo tathA mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane vikaLapaNe samAnyataH avabodhe che. te acakSudarzana che. athazradarzana cakSu Indriya ne choDIne, bAkInI cAra Indriyo ane mana dvArA matijJAna thayA pahelAM, je sAmAnya pratibhAsa thAya, tene acakSudarzana kahe che. (2) netra Indriya vinA anya Indriyo tathA mana dvArA vastunA sAmAnya avalokanane acakSudarzana kahe che. (3) cakSu Indriya sivAya bAkInI cAra Indriya ane manadvArA thanAra matijJAna pahelAMnA sAmAnya pratibhAsane acakSudarzana kahe che. (4) cakSuIndriya sivAya bAkInI cAra Indriya ane mana dvArA thanAra matijJAna pahelAnA sAmAnya pratibhAsane acakSudarzana kahe che. (5) te prakAranA AvaraNanA kSayopazamathI ene cakSu sivAya bAkInI cAra Indriyo tathA mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane, vikaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che. te cakSudarzana che. aSedha sarvajJa vItarAga, koIthI chedAya nahi evA arachedya che. ema bhagavAna AtmA, paNa acchedya, cheda-khaMDa thAya nahIM, che evI cIja che. achi :atUTaka acchinna dhArA satata vaheto pravAha; akhaMDa pravAha; kAyamI pravAha. (2) atUTakadhArA; akhkhalitadhArA; eka sarakhI dhArA. achinna saMtAna atUTa dhArA. achinA saMtAnapaNe atUTa dhArAe. acetana :rAgabhAva, dayA, dAna ke vratano vikalpa ho ke, guNanI bhedano vikalpa ho, e (saghaLA) vikalpa, acetana che. temAM jJAnasvabhAvanuM kiraNa nathI. rAgamAM, jJAna svabhAvanuM kiraNa nathI. acetana AkAza acetana che, kALa acetana che. dharma acetana che, adharma acetana che ,pudgala acetana che. (2) pudgaladrAvya; jaDasa; abhya. (3) caitanyano abhAva jeno svabhAva che, te acetana che. acetana dravyo :pudgala, dharma, adharma, AkAza ane kALa, mAtra pudgala mUrti che. bAkInA cAra ane jIva arUpI che. AyetanapaNe AtmA sivAyanA pAMca dravyo acetana padArtho che. teno guNa acetanapaNuM (jaDapaNuM) che. pudgala, AkAza, dharma, adharma ane kALa. acetanApaNuM ane amartapaNuM e banne pratijIvI guNo dharma, adharma, AkAza ane kALa dravyamAM, acetanapaNuM ane amUrtipaNuM e banne pratijIvI guNo, e dravyomAM che. ayyata :avicalita; sthira; na khaseluM; akhaMDa. (2) acaLa. (3) nizcala; patana ke khalana vinAnuM akhaMDa. (4) cuta na thavuM; zuddha-buddha svarUpathI paDI na javuM. siddha-paryAyane choDI bhava athavA avatAra dhAraNAdi rUpe kadI saMsArI na banavuM. (5) pUrNa; dhruva; caitanyabhAvathI khasI jato nathI, paDI jato nathI. caitanyabhAva pUrNa, dhruva che; acaLa; nirvikAra; zuddha. (6) acaLa; dhruva; nizcaLa. (7) acaLa; avicaLa. azrutapaNuM :apatita, avinaTa; nizcayI. azruti :avicalitapaNuM; sthiratA; mukti. atharaja :navAI (2) Azcarya atharamazarIra AcArya potAnA AtmAno bhavAMta na karI zake ane parano bhavAMta kare. eTale jene haju amuka bhava bAkI che, paNa upadezamArganA AtmAe karI jANe che, tethI tenAthI upadeza sAMbhaLI sAMbhaLanAra jIva te bhave bhavano aMta
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 20 paNa karI zake; ane AcArya te bhave bhavAMta karanAra ahIM hovAthI temane | bIjA bhaMgamAM gaLyA che. atha7 :avicala; nizcala. athelakapaNuM vasrarahitapaNuM; digaMbarapaNuM. (2) nagnapaNuM. acAdarzanAvaraNIya :AMkha sivAyanI bAkInI cAra IndriyonA nimitte acazradarzanano upayoga che. tenI hINI dazA ane acakSudarzanAvaraNIya karmano udaya. athelapaNuM vastrarahitapaNuM; digaMbarapaNuM. acArthi:anaMta vIrya (baLa) nuM pragaTa thavuM; anaMta guNa pragaTayA tene na caLavA de evuM acaLa vIrya pragaTayuM che. athazArSi anaMta vIrya (bala); caLavA na de evuM acala vIrya. acalita nirbAdha (2) acaLa; sthira. (3) caLe nahi tevI. (4) caLuM nahi evo; caMcaLatA rahita; (5) caLe nahi evI; acaLa; nizcala. (6) sthira. (7) sthira; ekarUpa. (8) acaLa; nizcita. agaNita kRtine kopita kare che :nibaMdha jinavANInI virAdhanA kare che. athaLa :sadA TakI rahenAra (2) je kadI caitanyapaNAthI anyarUpa-caLAcaLa-thatuM nathI; kaMparahita; dhruva. (3) sadA TakI rahenAra (4) sadA TakI rahenAra; trikALa e ja svarUpe TakIne rahevuM te; zAzvata svarUpa. (5) pheraphAra vinAnI (6) daDha; nizcaLa; avikArI. (7) jJAnarUpathI caLatuM nathI -zeyarUpa thatuM nathI. (8) sthira. vikAra rahita (9) vizuddha; malinatA rahita; nizcala. (10) jJAnarUpathI maLatuM nathI; zeyarUpa thatuM nathI; sva saMvedya che (arthAt potAthI ja pote jaNAya che.) acaLapaNe kSaNa paNa pramAda karyA vagara, daDhapaNe; aDagapaNe; athagita :trikALa TakanAruM; zAzvata (2) trikALa e ja svarUpe TakIne rahe tevuM; zAzvata. AcAryakadhu :AcAryazreSTha. acAritra kutsita AcaraNa; avrata, asaMyama. (2) hiMsAmAM, jUThAmAM, corImAM, maithunamAM ane parigrahamAM je mananI pravRtti che te acAritra che. kutsita AcaraNa che. ke je karmasaMtatinuM-karmonI utpatti, sthiti ane paripATInuM kAraNa che. acAritrI kutsitAcArI; asaMyamI. acita :jIva vinAnuM aciMtuM :ekAeka banI AveluM; aNadhAryuM. aciMtya nizcita (2) alaukika, adbhuta, anupama; sarvotkRSTapaNe. (3) vicAra na karavAmAM Avyo hoya tevuM; dhAraNA bahAranuM; vicAra na thaI zake tevuM; avicArya. (4) dhAraNA bahAranuM; avicAraNIya. (5) nizcita (6) dhAraNA bahAranuM; vicAra na thaI zake tevuM. avicArya; vicAra na karavAmAM Avyo hoya tevuM. (7) ciMtA vinAnuM; nizcita; nahi dhAreluM; aNadhAryuM; gUDha; atakarya; ekAeka. (8) nirvikalpa (9) ciMtA vinAnuM; nizcita. aciMtya dravya vicAra na thaI zake tevuM dravya; dhAraNA bahAranuM dravya; vicAra na karavAmAM Avyo hoya tevuM dravya. avirata :alpakALamAM. avire alpakALamAM. acireNa zIdhaja. acaurya aNuvratanA pAMca aticAraH 1. jI vastune (azuddha vastune) ThIka jevI karIne, sAcI vastumAM bheLavIne calAvavI enuM nAma pratirUpa vyavahAra che. 2. corInI preraNA karavI athavA corI karavAno upAya batAvavo e bIjo stanaprayoga aticAre che. 3. corInI vastu kharIdavI te trIjo aticAra che, 4. rAjAnI AjJAnuM ullaMghana karavuM athavA rAjAno kara na Apavo e cotho aticAra che.
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5. adhika mUlyavALI vastumAM ochI mUlyavALI vastu meLavavI, mApavA, toLavAnAM vAsaNa, trAjavAM vagere ochAvattAM rAkhavAM e pAMcamo atisAra che. A pAMca acaurya anuvratanA aticAra che. athaurya-ANavatanA pAMca aticAra : (1) stana prayoga=corI mATe, corane preraNA karavI ke teno upAya batAvavo. (2) core corelI vastune kharIdavI. (3) rAjyanI AjJA viruddha cAlavuM. (4) davA levAnAM mApa, ochAM vadhAre rAkhavAM ane (5) kiMmatI vastumAM halakI (ochI kiMmatanI) vastu meLavIne, asalI bhAve vecavI. A pAMca acaurya-aNuvratanA pAMca aticAro che. achatI:achatuM; chAnu; gupta. achAM kALadoSa; apavAdarUpa. achinna atUTaka achinna-saMtAnapaNe atUTa dhArAo. aja bakaro (2) jeno janma nathI tevuM; ajanmA; paramAtmA, paramezvara; brahmA; kAmadeva; bakaro; gheTo. ajakula :gheTAMnuM ToLuM. ajagata :aloka. agama :sthira. aza :ajANa; binavAkepha. (2) mUrkha. aza adhikArIpaNuM ayogyatA. azA vicaya vItarAga AjJA vicAra, sAdhaka dazAno vicAra, huM vartamAnamAM keTalI bhUmikAmAM chuM e saMbaMdhI vicAra karavo te AjJAvicaya che. azeya :jANI na zakAya tevuM; akaLa; gUDha. azAnabhAva pote sva ane parane saMpUrNapaNe jANe evA sarvajJa svabhAvathI-eka jJAnA-daSTA svabhAvathI trikALa bharelo bhagavAna che; paraMtu AvA nija svabhAvanA bhAva vinA anaMta kALathI e dayA, dAna, tAdinA rAgane potAnI cIja mAne , e lAbhadAyI che ema mAne che, e potAnuM kartavya che ema mAne e ajJAna bhAva che. ghAtA-daSTA svabhAvano anAdara karIne rAgAdibhAva te huM chuM, huM teno kartA chuM ema mAnavuM te ajJAnabhAva che, ane te vaDe tene baMdha thAya che. azAtabhAva:jAyA vinA asAvadhAnatAthI pravartavuM te ajJAtabhAva che. AzAdhInapaNuM :AjJAMkitapaNuM; svachaMdano rodha. azAna mithyAdarzana; nirmaLAnaMdano nAtha, bhagavAna AtmA zuddha caitanyano dariyo che. tene dRSTimAM na letAM, huM eka kartA chuM ane aMdara je puNya-pApanA krodhAdi vikAra thAya te mAruM ekanuM eka svabhAvI AtmAnuM) kartavya che. evI je mAnyatA che, te ajJAna che, mithyAdarzana che. (2) viparIta jJAna. (3) abhAna (4) prakRtinA koIpaNa kAryane potAnuM mAnI levuM tenuM nAma ajJAna che. (5) mithyAjJAna paryAya. (6) te jJAnAvaraNIya karmanI paryAya che. (7) ajJAna zabdano sAdhAraNa bhASAmAM jJAna rahita artha thAya che. jema jaDa jJAnathI rahita che tema; paNa nirgatha paribhASAmAM to mithyAtvasahitanA jJAnanuM nAma ajJAna che, eTale te daSTithI ajJAnane arUpI kahyuM che. (8) aMgRhIta mithyAdhvani hoya tyAM je kaI jJAna hoya tene aMgRhIta mithyAjJAna kahe che. te mahAna duHkhadAtA che. te upadezAdi bAdha nimittonA AlaMbana vaDe navuM grahyuM nathI paNa anAdinuM che, tethI tene agRhIta (svAbhAvika-nisarga ja) mithyAjJAna kahe che. (9)viparIta jJAnamAM, pAMca IndriyanA viSaya-rUpa rasa, gaMdha, sparza, zabdamAM ane mada eTale ahaMkAramAM manuSyabhAva gumAvI de che. (10) para sAthe ekapaNAnI buddhi che te ajJAna. (11) potAnA nirmaLa vAstavika svabhAvanuM abhAna. (12) potAnA nirmaLa svabhAvanuM abhAna. (13) mithyAtvasahita matijJAna tathA zrutajJAna hoya to te ajJAna. (14) aMdhakAra samAna ajJAna che. jJAna prakAza thatAM tannaNa ja ajJAna nAza pAme che. (15) potAnA nirmaLa svabhAvanuM abhAna. te ajJAna vaDe paramAM sukhInI kalpanA karI che. jemAM sukha nathI temAM kalpanA karI, maMda AkuLatAne sukha mAnI le che. (16) jJAnano svabhAva zeyane
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ jANavAno ja che. jema dIpakano svabhAva ghaTa-paTAdine prakAzavAno che. evo vastusvabhAva che. zeyane jANavA mAtrathI jJAnamAM vikAra thato nathI. zeyone jANI, tene sArAM-narasAM mAnI, AtmA rAga-dveSI vikArI thAya che te ajJAna che. (17) potAnA vAstavika svabhAvanuM abhAna (18) mithyAtva sahita matijJAna tathA zrutajJAna hoya to te ajJAna. (19) svabhAvano nakAra (20) mithyAtva sahitanuM jJAna ne ajJAna. (21) viparIta jJAna; mithyAtva sahita jJAna te ajJAna. (22) potAnuM svaya bhUlIne mAtra paraNeya kare ane paraNeyane potAnuM jANe te jIva ajJAna che. te jIvajJAnanA UMdhA bhAva vakhate jJAnAvaraNIya karmanA udayanuM nimitta che te ajIva ajJAna che. jaDa karma UMdho bhAva AtmAne karAvI detuM nathI. paNa UMdho bhAva jIva pote kare tyAre jaDa udayanuM nimitta hoya che. ema badhA vikArI bhAvomAM jIva ajIva baLe prakAra che, samyagdarzananI bhUla mithyAtva, jJAnanI bhUla te ajJAna, cAritranI bhUla te asthiratA; moha ne krodhAdi te cAritranI bhUlamAM samAI jAya che. (23) AtmAnA nirmaLa svabhAvanA bhAna vinAnuM. (24) potAnA vAstavika svabhAvanuM abhAna. (25) paramAM bhalA-burAnI kalpanA-bhrAnti karI ThIka-adIkapaNuM mAnatAM rAga-dveSa utpanna thAya te ajJAna che. (26) jIvone je tattvanuM ajJAna arthAt vastusvarUpanuM ayathArtha-viparIta jJAna che. te ajJAnano udaya che. AtmAnA svabhAva taraphanuM jJAna nahi karatAM paranuM ja jJAna karavuM te ajJAnabhAve che. te ajJAnano udaya che. (27) potAne jANavuM mUkIne ekalo parano ja viSaya kare te ajJAna. azAnI :mithyAdaSTi. azAna cetanA rAgamAM ekAgra thaIne pravarte te ajJAna cetanA che, ane te bhavabIja che. enAthI saMsAra phaLaze ane kAlaze. (2) ajJAnane cetanArI, ajJAnamAM jAgrata thayelI cetanA, arthAt svarUpane cetavA prati AMdhaLI evI cetanA. mithyA darzana che. AtmA saccidAnaMda prabhu zAzvata jJAna ane AnaMdanI mUrti che tene huM chuM ema nahi anubhavatAM enAthI aLya viruddha je zubhAzubha bhAva temAM A huM chuM ema anubhavavuM te ajJAna cetanA che. e 22 te be prakAre che. (1) karma cetanA ane (2) karmaphaLa cetanA. have kahe che - temAM jJAnathI anyamAM (arthAt jJAna sivAya anya bhAvomAM) ema cetavuM ke Ane huM karuM chuM te karma cetanA che, ane jJAnathI anyamAM ema cetavuM ke Ane huM bhogavuM chuM te karmaphaLacetanA che. ema be prakAre ajJAna cetanA che. (3) zubhAzubha bhAvane karavArUpa ne bhogavavArUpa pariNAma kare che. saMsAranuM bIja che duHkhanuM bIja che. (4) ajJAnane cetanArI, ajJAnamAM jAgrata thayelI cetanA, svarUpane cetavA prati AMdhaLI evI cetanA. (5) ajJAnane cetanArI; ajJAnamAM jAgrata thayelI cetanA; svarUpane cetavA prati AMdhaLI evI cetanA; mithyAdarzana; zubhAzubha bhAvane karavArUpa ane bhogavavArUpa pariNAma e ajJAnacetanA che; saMsAranuM bIja che. duHkhanuM bIja che. UMsAranuM kAraNa je ATha prakAranuM karma; tenuM ajJAna cetanA bIja che; arthAt enAthI zubhAzubha bhAva karanAra ne bhogavavAnA bhAvathI karma baMdhAya che. azAna pariSaha satpaSano yoga thayA chatAM jIvane ajJAnanAM kAraNo rAkhavAmAM himmata na cAlI zakatI hoya, muMjhavaNa AvI jatI hoya, ATaATaluM karyA chatAM hajI jJAna kema pragaTatuM nathI ema thayA kare te. azAta bhAva:jAyA vinA asAvadhAnatAthI pravartavuM te ajJAtabhAva che. azAna mithyAtva : jyAM hita - ahitano koIpaNa viveka na hoya, ke kAMI paNa parIkSA karyA vagara dharmanI zraddhA karavI, te ajJAna mithyAtva che. jema ke pazudhamAM dharma mAnavo te ajJAna mithyAtva che. (1) svarga, naraka, mukti koNe dIThAM ? (2) svarganA samAcAra kone AvyA ? badhAM dharmazAstra judAM che, koI sAcuM jJAna batAvI zakatA nathI, (3) puya-pApa kayAM lAge athavA puNya-pApa kAMI che ja nahi, (4) paralokane koNe jANyo ? zuM paralokanA samAcAra patra ke tAre koIne AvyA? (5) svarga-naraka ItyAdi badhuM kahevAmAtra che, svarga-naraka to ahIM ja che; ahIM sukha bhogave te svarga; duHkha bhogave te narakaH
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ (6) hiMsAne pApa kahe che tathA dayAne puNya kahe che te kahevA mAtra che, koI ThekANuM hiMsA rahita nathI, sarvamAM hiMsA che, kayAMya paga mukavAnuM ThekANuM nathI, jamIna pavitra che te paga mUkavA Ape che. (7) A bhakSya ane abhakSya- evo vicAra paNa nirarthaka che, ekeMdriya. bhRkSa tathA bharyo vagere bhakSaNa karavAmAM ane mAMsa bhakSaNa karavAmAM taphAvata nathI, te bannemAM jIvahiMsA samAna che, (8) jIvane jIvano ja AhAra bhagavAne batAvyo che athavA jagatanI badhI vastuo khAvA bhogavavA mATe ja che ItyAdi- A badhA abhiprAyo ajJAna mithyAtva che. (9) upara pramANe mithyAtvanuM svarUpa jANIne sarva jIvone gRhIta tathA agRhIta mithyAtva choDavuM joIe. sarva prakAranA baMdhanuM mULa kAraNa mithyAtva che, ane te ja sauthI pahelAM TaLe che. mithyAtva TALyA vagara anya baMdhanA kAraNo (avirati Adi) paNa TaLatAM nathI, mATe sauthI pahelAM mithyAtva TALavuM joIe. ezAna hava:jarAka ajJAna, alpa ajJAna. azAnanuM vahANa jJAna karIne parabhAva pratyeno moha upazama athavA kSaya na thayo to te jJAna ajJAna kahevA yogya che. azAnanuM laNaNa vedanA vedatAM jIvane kaMI paNa viSama bhAva thavo te ajJAnanuM lakSaNa che; paNa vedanA che te ajJAnanuM lakSaNa nathI. pUrvopArjita ajJAnanuM phaLa che. vartamAnamAM te mAtra prArabdharUpa che; eTale jIvane kAyA judAM che evo je jJAnayoga te jJAnI puruSano abAdha ja rahe che. aAnabhavana vyApAra 5 :krodhAdi vyApAra rUpa pravartana azAnabhAva AnaMta AtmAmAM che tenI khabara na hovI te ajJAnabhAva che. (2) cha padArthonA vicAramAM caitanyadhAtu rokAI gaI. (3) bhagavAna AtmA trikALa zAzvata eka jJAna svarUpI cIja che tene bhUlIne jyAM sudhI jIva dehAdine rAga-dveSAdi mArA mAne tyAM sudhI ajJAnabhAva che, e jyAM sudhI ajJAna bhAva che tyAM sudhI rAga-dveSa utpanna thAya che ane saMsAra Ubho rahe 23 che. AcArya kahe che ke ajJAnabhAvane dUra karIne jJAna jJAnarUpa thAo ne zeya zeyarUpa ja raho - ke jethI bhAva-abhAvane arthAt rAga-dveSarUpa utpAda vyayane aTakAvI deto pUrNa svabhAva pragaTa thAya. azAnava :jarAka ajJAna; alpaajJAna. ajJAnavAdI jIva :kriyA karavI nahIM, kriyAthI devagati prApta thAya, bIjuM kAMI prApta thatuM nathI; jethI cAra gati rajhaLavAnuM maTe te kharuM ema kahI sadAcaraNa puNyanA hetu jANI karatAM nathI; ane pApanAM kAraNo sevatAM aTakatAM nathI. A prakAranA jIvoe kAMI karavuM ja nahIM ane moTI moTI vAto karavI eTaluM ja che. A jIvo ajJAnavAdI tarIke mUkI zakAya. AzAnI AtmA aMdara atIndriya jJAnane, AnaMdano rasakaMda che. enA aMtara anubhavanI jema dazA nathI, te ajJAnI che. cidAnaMda ghana prabhu AtmAnI aMtardeSTi vinA paNa puNya-pApanA bhAva je thAya, te mAruM nija svarUpa che, ema je mAne che te ajJAnI che. (2) sAcA AtmatatvanI dRSTimAM vikAra kSaNika avasthA che, tethI te paryAyArthika che; te parAzrita che mATe vyavahAra che, vyavahAra che te saMyogajanika che, saMyoga AdhIna bhAva che te chAMDavA joga che; ema na jANe te mithyA daSTi, ajJAnI che. (2) zuddha AtmAnA jJAnane nahi jANanAra. ajJAnI ane zAnI jIva puyAdi sAta padArtho kyA kyA padArthonA kartA che ? :ajJAnI jIva, nirvikAra svasaMvedanAnA abhAvane lIdhe, pApa padArthano tathA Asava-baMdha padArthono, kartA che; kadAcit maMda mithyAtvanA udayathI, dekhelA-sAMbhaLelA-anubhavelA bhAgonI AMkAkSArUpa nidAnabaMdha vaDe, bhaviSyakALamAM pApano anubaMdha karanArA puNyapadArthano paNa, kartA thAya che. je jJAnI jIva che te nirvikAra-Atmatattva viSayaka nizcaya anubhUtirUpa abhedaratnatraya pariNAma vaDe, saMsavara-nirjarA mokSa padArthono kartA thAya che; ane jyAre pUrvokta nizcayaratatrayamAM sthira rahI zakato nathI tyAre nirdoSa paramAtmasvarUpa ahaMta-siddhonI tathA, tenuM (nidorSa paramAtmAnuM) ArAdhana karanArA AcArya-upAdhyAya-sAdhuonI nirbhara asAdhAraNa bhaktirUpa evuM
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 je saMsAra vicchedanA kAraNabhUta, paraMparAe muktikAraNabhUta, tIrthaMkara prakRtti vagere puNyano anubaMdha karanAruM, viziSTa puNya tene anIhitavRttie nidAna rahita pariNAmathI kare che. A rIte ajJAnI jIva pApAdi cAra padArthono kartA che, ane jJAnI saMvarAdi traNa padArthono kartA che. ajJAnI jIvuM ajJAnI jIva, nirvikAra svasaMvedananA abhAvane lIdhe, pApa padArthano tathA Asava-baMdha padArtho kartA thAya che. kadAcit maMda mithyAtvanAthA udayathI, dekhelA-sAMbhaLelA-anubhavelA bhogonI AkAMkSArUpa nidAnabaMdha vaDe, bhaviSyakALamAM pApano anubaMdha karanAra, puyapadArthano paNa kartA thAya che. A rIte ajJAnI jIva, pApAdi cAra padArthono kartA thAya che. azAnI jIvanI UMdhI mAnyatA sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabdAdirUpe pariNamatAM pudagalo AtmAne kAMI kahetA nathI ke tuM amane jANa ane AtmA paNa potAnA sthAnathI chUTIne temane jANavA jato nathI. baMnne taddana svataMtrapaNe potapotAnA svabhAvathI ja pariName che. Ama AtmA para pratye udAsIna (saMbaMdha vinAno, taTastha) che, to paNa ajJAnI jIva sparzAdikane sArAM-narasAM mAnIne rAgI-dveSI thAya che te tenuM ajJAna che. azAnI yoga :upayogano kartA thAya che, tenI para upara najara che mATe tenA yoga ane upayoga paravastunA nimittapaNe kartA thAya che. azAnInuM za :ajJAnInuM lakSya (dhyeya) sthaLa hoya che tethI tene kevaLa bhaktinuM ja pradhAnapaNuM hoya che. (azAnInI) anukaMpA tIvra, tRSA, tIvra zrudhA, tIvra roga vagerethI, pIDita prANIne dekhI ajJAnI jIva koI paNa prakAre huM Ano pratikAra karuM ema vyAkuLa thaIne anukaMpA kare che. azAnIno AtmA kevaDo ?:ajJAnInA ajJAna jevaDo; eTale ke vartamAna avasthA jevaDo; eTale ke eka samayanA puNya-pApabhAva pUrato. kAraNa ke trikALI zuddha svabhAvane te mAnato nathI mATe te ajJAnIno trikALI AtmA nathI. jeno trikALI zuddha svabhAva che e to kyAMya jAya nahi. paNa ahIM ajJAnInI mAnyatAnI apekSAe vAta che. azAnI vastunA svarUpanA niyamane jANato nathI eTale zuM? eTale ke :(1) huM citmAtra vastu akartA svabhAvI AtmA chuM, rAganuM kartApaNuM mane nathI. eka vAta; ane (2) paryAyamAM je vikAranA pariNAma thAya che te potAthI thAya che, paradravyathI thatA nathI. vikAranuM kartApaNuM paradravyane nathI. Ama ajJAnI jIva vastunA svarUpanA niyamane jANato nathI. tethI te potAnA zuddha caitanya svabhAvane bhUlIne rAga-dveSa-mohAdi bhAve paraNime che, rAga-dveSa-mohane ja kare che. anaMta guNa-zaktiono piMDa prabhu AtmA che. paNa temAM rAgane-vikArane kare evI koI zakti nathI. bhAI ! vastuno sahaja svabhAva ja Avo che ke te rAgane kahe nahi. tathApi paryAyamAM vikAra thAya che te potAnA pakArakanA pariNamanathI utpanna thayelI dazA che, tene koI parakArakonI apekSA nathI. Avo vastunA svabhAvano niyama che. AzApradhAna je jIvo paraMparA mArga vaDe game tevA deza-guruno upadeza pramANa karIne vinayAdi kriyArUpa pravarte tene AjJA pradhAna kahIe. aMjana :prANa AropaNa. (pravacana-aMjana-pravacanarUpI prANa AropaNa) aMjanatharNa :AMjaNano jhINo bhUko. aMjanazalAkA :AMjavAnI saLI. ajapAjI5 :raTaNa. ajapAjapa mana-vacana-kAyAnA yogathI bAhya pravRtti chUTI A layamAM samAveza pAme, - bAhya upAdhi chUTI bAhya samAdhi paNa thAya e niraMtara jAya che. aMjalikaraNa :vinayathI hAtha joDavA. ajAgrata :asAvadha; jAgatuM nahi tevuM; ajAta :anutpanna; hayAtI anubhavI nathI evA. ajIva pudgaladravya, dharmadravya, adharmadravya, kALadravya ane AkAzadravya e pAMca bheda, ajIvadravyanA che. (2) jemAM cetanA-jANapaNuM nathI; tevAM dravyo pAMca
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. temAM dharma, adharma, AkAza ane kALa, te cAra arUpI che ane pularUpI-sparza, gaMdha, rasa, varNa sahita che. ajIva vastuo AtmAthI judI che, temaja anaMta AtmAo paNa eka bIjAthI svataMtra-judA che. para lakSa vagara jIvamAM vikAra thAya nahi; para tarapha valaNa karatAM jIvane, puNyapApanI zubhAzubha vikArI lAgaNI thAya che. (3) jemAM cetanA-jANapaNuM nathI, tevAM dravyo pAMca che. temAM dharma, dravya, adharmadravya, AkAzadravya ane kALa dravya - e cAra arUpI dravya che, ane pula rUpI-sparza, rasa, gaMdha ane varNa sahita che. (4) ajIvanA pAMca bheda che; pudgala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa. (5) jemAM cetanA (jJAna-darzana athavA jANavA-dekhavAnI zakti) nathI hotI tene ajIva kahe che. (6) pudagala, dharma, adharma akAza e kALadravyamAM lakSaNa ane bheda= jemAM cetanA (jJAnadarzana athavA jANavA-dekhavAnI zakti) nathI hotI tene ajIva kahe che. A ajIvanA pAMca bheda che. pudgala, dharma, adharma, AkAza ane kALa. jemAM rUpa, rasa, gaMdha, varNa ane sparza hoya che tene pudgala dravya kahe che. je svayaM cAle che evA jIva ane pugalane cAlavAmAM nimittakAraNa hoya che te dharmadravya che ane svayaM potAnI meLe) gatipUrvaka sthira rahelAM jIva ane pulane sthira rahevAmAM je nimittakAraNa che te adharma dravya che. jemAM che dravyono nivAsa che. te sthAnane AkAza kahe che. je potAnI meLe palaTe che tathA potAnI meLe palaTatAM bIjA dravyone palaTavAmAM nimitta che tene nizcayakALa kahe che. zvata, divasa, ghaDI, kalAka vagerene vyavahArakALa kahevAya che. AvI rIte abhya tattvanuM varNana kare che. jinedra bhagavAne A pAMce dravyomAMthI pugala dravyane bAda karatAM cAra abdha dravya ane jIva dravyane amUrtika (Insiya akSocara) kahyAM che. (7) jemAM cetanA-jANapaNuM nathI; tevAM dravyo pAMca che. temAM dharma, adharma, AkAza ane kALa te cAra arUpI ane pudgala rUpI-sparza, rasa, gaMdha, varNa sahita che. (8) pudgala dravyAdika acetana dravyo, te ajIva che. pudgaladravya, dharmadravya, adharmadravya, kALadravya tathA AkAzadravya, evA AjIvanA pAMca bheda che. ajIvanuM vizeSalakSaNa acetanapaNuM che. (9) | 25 AkAza, kALa, pudgala, dharma ane adharmamAM, jIvanA guNono nathI, tethI temane acetanapaNa kahyuM che. AkAzAdine sukhaduHkhanuM jJAna, hitano udyama ane ahitano bhaya e jemane sahAya hotAM nathI tethI te ajIva che. (10) caitanyano abhAva jenuM lakSaNa che, te ajIva che. te ajIva pAMca prakAre che - pulAstika, dharmAstika, adharmAstika, AkAzAstika ane kALadravya. AjIva adhikaraNa AsavanA bhedo ajIva-adhikaraNa Asrava be prakAranI nirtanA, cAra prakAranA nikSepa, be prakAranA saMyoga ane traNa prakAranA nisarga - ema kula 11 bhedarUpa che. ajIva dravyo pula dharmAstipraya, adharmAstipraya, AkAzane kALa. AjIvatarU pugala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa e pAMcaalpa dravyo che. dharma dravya, adharma dravya, AkAza ane pudgala e cAra ajIva tathA baha pradeza che. aTakaHpakakaDa. (2) baMdhana. aTakavuM rokAvuM; thobhavuM; gati ke pravRtti baMdha paDavI. aTala :na TaLe tevuM; nitya; sanAtana. aTavAI javuM khovAI javuM; guMcavAvuM; bharAvuM; guMjAvuM; kAyara thavuM; pilAvuM; ghUMTAIne ekarasa thavuM; pagamAM (kAMIka) bharAvuM. aTathI vana; jaMgala. (2) anaMta. aThThAvIsa kUla guNo : pAMca mahAvrata, pAMca samiti, pAMca Indriya nirodha, che Avazyaka, kezaloca, snAnAbhAva, nagnatA, aMdatadhovana, bhUmi zayana, sthitibhojana ane ekavAra AhAra grahaNa, e aThThAvIsa mUlaguNo munione hoya che. (2) ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya ane aparigraha. A pAMca mahAvrata che, IrSA, bhASA eSaNA AdAna-nikSepaNa ane pratiSThA5na A pAMca samitionAM nAma che. sparzana, rasanA, ghANa, cakSu ane zroya e pAMca Indriyo jemano nirodha-vaza karavuM, sAmAyika, stuti, vaMdanA, kAyotsarga, pratikramaNa ane pratyAkhyAna A che parama Avazyaka che, kezaloca, asnAna, nagnapaNuM, adaMtadhAvana, bhUmizayana, UbhA rahIne
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhojana karavuM ane eka vakhata bhojana karavuM A yogIonA 28 mULa guNa pALavA yogya che. aThThAvIsa bhramaNanA mULa gaNo :pAMca mahAvrata, pAMca samiti, pAMca prakArano IMdriyarodha, loca, cha prakAranAM Avazyaka, acelakapaNuM (digaMbarapaNuM), asnAna, bhUmizayana, adaMtadhAvana, UbhA UbhA bhojana, ane eka vakhata AhAra, A pramANe A aThThAvIsa nirvikalpa, sAmAyika-saMyamanA bhedo hovAthI, zramaNonA mULaguNo ja che. aDavI HzobhA vagaranI. aDAbIDa mobhAdAra; jabbara; bhAre moTuM; bhAre jabaruM; bharacaka; bharapUra. aDola :nizcaLa (2) Dole nahi evuM; sthira. aTaLa :nitya; sanAtana; TaLe nahi tevuM. (2) jaMgala; corAsI lAkha yoninA avatAro-dehorUpa mahAvana. (3) vana; coryAsI lAkha avatAro-dehorUpa mahAvanane prApta karAvavAnA nimittabhUta evA samasta moharAgadveSAdi. aDhAra doSa sadevamAM aDhAra doSa hotA nathI. tenA nAma A pramANe che. pAMca prakAranA aMtarAya (1) dAnAMtarAya, (2) lAbhAMtarAya, (3) bhogAMtarAya, (4) upayogAMtarAya, (5) vIryaMtarAya ane (6) hAsya, (7) rati, (8) arita, (9) bhaya, (10) jugupsA, (11) zoka, (12) mithyAtva, (13) ajJAna, (14) apratyAkhyAna athavA avirati, (15) rAga, (16) dveSa, (17) nidrA ane (18) kAma e aDhAra doSa sandevamAM hotA nathI. aDhAra doSanAM nAma H(doho) janma, jarA tRSA, kSudhA, vismaya, arati, kheda, roga, zoka, mada, moha, bhaya, nidrA, cittA, sveda, rAga, dveSa, aru maraNacura e aSTAdaza doSa, nahiM hote arahaMta ke so chabi lAyaka mokSa. aDhI dvIpa :pistAlIsa lAkha jojana - eka jojana eTale ahIM cAra hajAra mAIla - be hajAra gAu jANavA. 45 lAkha guNAkAra 4000 mAIla 26 eTalA vistAramAM manuSya vastI che. aDhAra abaja mAIla vistAramAM aDhI dvipa phelAyela che. aNu :ekapradezI (2) sUkSma, alpa (vrata); pudgalano nAnAmAM nAno bhAga. (3) pradeza aNagAratva :munipaNuM aNu chatuM HnAnuM hovA chatAM. aNaupayogamaya :acetana; jaDa aNuo pradezo-mUrta ane amUrta nirvibhAga (nAnAmAM nAnA) aMzo temanA vaDe (bahu pradezo vaDe) mahAna hoya te aNumahAna. (2) pradezo; mUrta ane amUrta nirvibhAga (nAnAmAM nAno) aMzo. aNagaLa pANI HgaraNe gALyA vinAnuM pANI. aNagAra :ghara vinAnA. (2) sAdhu; saMnyAsI; gharabAra vinAnuM. (3) muni. (4) ghara vinAnA. aNagAre jAyA aNagAra (muni) svarUpe jeno janma thayo che. (2) AyagAra svarUpe jeno janma thayo che AcArya deva (kundakundAcArya) potAnI Atmasiddhi pagaTa thavAmAM cAra kAraNo kahe che. (1) zabdabrahmarUpa paramAgamanI sevA. (2) kutarkane kumatanuM khaMDana karanAra nibaMdha akhaMDa yukti. (3) sarvajJa bhagavAnathI Avela paraMparA guruno upadeza. (4 jAta anubhava. uparokta cAra kAraNo vaDe nija vibhava pragaTa thayo che. je sarvathI meM AtmAne varNavavA prayatna karyo che. aNagAratva :munipaNuM. aNagAro :AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhuo. aNagatuM :aghaTita; ayogya; aNajAta anutpanna; utpanna thayA nathI. aNapraviSTa :aNasparzavuM; padArthamAM na rahevuM.
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ ANupUrvI :AnupUrvI; jIva eka gatimAMthI bIjI gatimAM sIdhI rIte jaI zake, | (2) aNumyAm mahAntaH aNumahAntaH arthAt jeo be pradezo vaDe moTA hoya, evI nAmakarmanI eka prakRti. teo aNumahAna che. A vyutpatti pramANe dvi-aNuka aMdho, aNumahAna aNamahAna :jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAza A pAMce dravyo kAyavavALAM che kAraNa ke teo aNamahAna che. aNamahAntanI vyutpatti traNa prakAre che. (3) avazca mahAnazca aNumahAntaH arthAt jeo aNurUpa (eka pradezI) paNa (1) aNubhiH mahAntaH aNumahantaH arthAt jeo buha pradezo vaDe (bethI vadhAre hoya, ane mahAna (aneka pradezI) paNa hoya, teo aNumahAna che. A pradezo vaDe) moTA hoya teo aNumahAna che. A vyutpatti pramANe jIvo, vyutpatti pramANe paramANu aNumahAna che, kAraNake vyaktiapekSAe teo dharma ane adharma asaMkhyapradezI hovAthI aNumahAna che; AkAza anaMta eka pradezI che, ane zaktiapekSAe anekapradezI paNa (upacArathI) che. pradezI hovAthI aNumahAna che; ane tri-aNuka aMdhathI mAMDIne anaMtANuka aNumAtra dehAdika viSe puchabhAva hoya to te AtmazAnanya che :saraLa AgamanA skaMdha sudhInA badhI skaMdho bahapradezI hovAthI aNamahAna che. sArane hatheLImAM rahelA AkA samAna karyo hovAthI (hastAmalakata spaSTa (2) aNubhyAsa mahAntaH aNumahAntaH arthAt jeo be pradezo vaDe moTA hoya jANato hovAthI) je puruSa, bhUta-vartamAna-bhAvi svocita paryAyo sahita teo aNumahAna che. A vyuptatti pramANe dvi-aNuka skaMdho aNumahAna che. azeSa dravyasamUhane jANanArA AtmAne jANe che (3) aNavazca mahAntazrI aNumahAntaH arthAt jeo aNurUpa (eka pradezI) paNa aNahiMga : jenuM koI khAsa bAhya cihna nathI, koI prakAranA veSathI para. hoya ane mahAna (aneka pradezI) paNa hoya. teo aNumahAna che. A ANuvrata: alpavrata; je vratone zrAvako dhAraNa kare che. (2) nizcaya samyagdarzana vyutpatti pramANe paramANu aNumahAna che. kAraNa ke vyakti-apekSAe sahita cAritraguNanI AMzika zuddhi thavAthI (anaMtAnubaMdhI tathA teo eka- pradeza che ane zakti-apekSAe aneka-pradezI paNa apratyAkhyAna kaSAyonA abhAvapUrvaka) utpanna AtmAnI zuddhivizeSane (upacArathI) che, A rIta uparyukta pAMce dravyo aNumahAna hovAthI dezacAritra kahe che. A zrAvaka dazAmAM pAMca pApono dhULarUpa ekadeza tyAga kAyatvavALAM che. ema siddha thayuM. hoya che tene aNuvata kahevAmAM Ave che. (3) aNuvrata eTale sthULa hiMsA, kALANune astitva che paraMtu koI prakAre paNa kAyava nathI, tethI te dravya che paNa sthUla asatya; sthala caurya, sthUla abrahmacarya, ane sthUla parigrahI nivRtta astikAya nathI. thavuM. aNamahAna: (1) pradezo moTAM arthAt aneka pradezI (2) eka pradezI (vyakti- (1) sthUla hiMsA eTale basa ke jaMgama jIvonI hiMsA. ahiMsAdharmanuM rahasya apekSAe) temaja aneka pradezI (zakti-apekSAo samajanAra mumukSu upAsake jIvonI paNa nirarthaka hiMsA na karavI. prANI (1) aNubhiH mahAntaH aNumahAntaH = jeo bahu pradezo vaDe (bethI vadhAre pradezo potAnuM jIvita bacAvavA rAjya paNa ApI de che. evA e jIvitano vadha vaDa) moTA hoya, teo aNumahAna che; A vyutpatti pramANe jIvo, dharma karavAthI thatuM pApa AkhI pRthvI dAnamAM ApI de to paNa na dhoI zakAya. ane adharma asaMkhyapradezI hovAthI aNumahAna che; AkAza anantapradezI (2) sthUla asatya pAMca prakAranuM che : (a) kanyA viSayaka, (b) gAya-pazu viSayaka, hovAthI, aNumahAna che; ane tri-aNuka aMdhathI mAMDIne anaMtANuka skaMdha (c) bhUmi viSayaka, (d) thApaNa viSayaka ane (e) khoTI sAkSI viSayaka. e sudhInA badhA skaMdho, bahapradezI hovAthI aNamahAna che. badhuM lokathI viruddha che, vizvAsano ghAta karavArUpa che ane dharmathI ulaTuM che.
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMtaH pratIti :daDha khAtarI; daDha zraddhA. aMtaHkaraNa :cetana je karmavaLagaNAnuM, manana karavA, avalaMbana le che, te aMtaHkaraNa asatyathI A lokamAM niMdA ane halakApaNuM prApta thAya che, to paralokamAM | adhogati thAya che. (3) corInA phaLa rUpe durbhAgya, gulAmI dAsatva, aMgacheda ane daridratA prApta thAya che, ema jANI buddhimAne sthaLa corIno tyAga karavo. koInuM paDI gayeluM, bhulAI gayeluM, khovAI gayeluM, mAlikano potAnI pAsenuM keIe ApaNe tyAM thApaNa tarIke mUkeluM, ke koIe chupAvIne saMghareluM evuM je kAMI pArakuM che, tene buddhimAna tenA paravAnagI vinA na le. (4) abrahmacaryanA phaLarUpe paMDhatva tathA Indiya cheda prApta thAya che. ema jANIne, buddhimAna puruSe svapatnImAM ja saMtuSTa rahevuM, tathA parastrIno tyAga karavo. AraMbhamAM ja manohara paraMtu pariNAme kiMpAka vRkSanAM phaLanI peThe ati dArUNa evA maithunane koNa seve ? upAsake to potAnI strIne paNa AsaktipUrvaka na sevavI joIe, to pachI sarva pAponA mULarUpa parastrIonI to vAta ja zI? para-strI puruSamAM Asakta evAM strI-puruSane bhave bhave napuMsakatA, pazutA ane durbhAgyatA prApta thAya che. parigraha eTale mamatA athavA Asakti. Asaktine kAraNe asaMtoSa, avizvAsa ane duHkhanA kAraNarUpa hiMsAdi pravRtti prApta thAya che ema jANI tenuM niyaMtraNa (maryAdA) karavuM. jema atizaya bhAra bharavAthI vahANa DUbI jAya che, tema ati parigrahathI prANI bhavasAgaramAM DUbI jAya che mATe upAsake bane teTalo alpa parigraha karavo. aNasaMyukta :asaMyogI; vItarAgI aNahetu :kAraNa vinA. (2) vinA kAraNa. ANAzakti anAsakti = Asakti-laganIno abhAva; nispRhatA; nihitA. ANAhAraka dazA lAMbA samaya sudhI AhAranI IcchA chUTI jAya. aNAhArI AhAra na karanAra aNimA :bArIkamAM bArIka, aNurUpa thavAnI zakti. aMtara jIvanikA :aMdarano paDado. aMtaH tattvanI vRtti :AtmAnI pariNati. (5) aMtaHkaraNa :mana aMtaHkaraNa :citta; mana. aMtaHkaraNa :AtmA; upayoga, mana, buddhi, citta, ahaMkAra e cAra aMtakaraNanA bheda che. manamAM IcchAnA taraMgo zAMta thayAM ke nahi ? buddhi sambaddhi thaI ke nahi ? cittamAMthI binajarUrI smRtino saMgraharUpI kacaro nIkaLI jaI citta cokhkhuM thayuM ke nahi ? para paudagalika vastu pratyeno mArApaNAno bhAva huMkAra bhAva te ahaMkAra. e ahaMkAra ocho thayo ke nahi tenuM sAdhake AMtaradarzana karavuM joIe. aMtaHkaraNa :jJAna svarUpa. (2) mana aMtaH tatva :zuddha dravya; caitanya svabhAva. (2) pUrNa svarUpa; zuddha jIvavastu aMtaHntta svarUpa :trikALa dhuva dravya; bhagavAna AtmA. aMtaHstattvanI vRtti AtmAnI pariNati aMtaHtaq :vastumAM raheluM gUDha tattva; rahasya; sAra; atyaMtara tattva. (2) Atmatattva; AtmAmAM anaMta guNo rahelA che tethI tene gUDha tattva paNa kahevAya che. (3) Atmatattva; jJAyaka tattva; aMtaH tattvanI vRtti :AtmAnI pariNati. aMtaHpura janAnakhAnuMjyAM rAjAonI rANIo rahe che. aMtaHpurUSArthahIna bhAgyahIna. aMtaHpAtinI aMdara samAI javuM. (2) jJAnamAtra eka bhAvanI aMdara paDanArI arthAt jJAnamAtra eka bhAvanI aMdara AvI jatI anaMta zaktio aMdara samAI jAya che. (3) aMdara paDanArI; aMdara AvI jatI; aMdara samAI javuM. (4) vacce AvI rahenAruM. aMtaHsthAtinI:aMtara paDanArI. aMtaHsRSi aMtaraMga saMdhi
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ 29 atikamavuM :oLaMgI javuM; paTAvI javuM; avinaya batAvavo. ataDo bIjA koI sAthe meLa khAya nahi, tevo. (2) parathI judo; pakSa vagarano; taDa vagarano; akhaMDa, rAga dveSanA taDAmAM na bhaLe evo ataDo-pakSa vinAno che. (3) parathI judo che, rAga-dveSanA taDAmAM-pakSamAM na bhaLe evo ataDo che, ataDo eTale parathI judo che, svAdhIna che, taDa vagarano akhaMDa che, AtmA svAdhIna che, kSaNamAM mokSa prApta kare evuM svataMtra dravya che. prazna-dharma ataDo kevo ? uttara : dharma ataDo che, rAga-dveSanA taDAmAM na bhaLe evo ataDo eTale parathI judo, svAdhIne, taDa vagarano akhaMDa che mATe ataDo che. AtmA svAdhIna che, kSaNamAM mokSa prApta kare evuM svataMtra dravya che. atAtkAlika atIta-anAgata kALe vartatA-avartamAna; atAtkAlika. atattva-abhiniveza yathArtha vastu svarUpathI viparIta, abhiprAya. atatamAM tata'buddhi vastu je svarUpe na hoya te svarUpe hovAnI mAnyatA; jema ke jaDamAM cetanabuddhi (arthAt jaDamAM cetananI mAnyatA); duHkhamAM sukhabuddhi vagere. aMtarthApaka Adi-madhya-aMtamAM vyApIne atattva-abhiniveza yathArtha vastusvarUpathI, viparIta abhiprAya. ataqzraddhAna :tarbhAva eTale zraddhAna karavA yogya artha. teno je bhAva arthAt svarUpa tenuM nAma tattva che. ane tattva nathI tenuM nAma atattva che. atattva che te asatya che tethI tenuM ja nAma mithyAtva che. vaLI A Ama ja che evA pratItibhAvanuM nAma zraddhAna che. ane ahIM zraddhAnanuM nAma ja darzana che. have miththArUpa je darzana arthAt zraddhAna tenuM nAma mithyAdarzana che. satathI aviziSTa sattAthI koI judo nahi evo. astitvathI abhinna evo; astitvathI koI bIjo nahi evo; astitvathI ananya; abhinna. atadabhAvarUpa anyatva sattA ane dravyane eTale ke guNa ane guNIne vibhakta pradezatvano abhAva che. bannenA pradezo eka che ema hovA chatAM sattA ane dravyane anyatva che, eTale atarbhAva che. ahIM eka-bIjAmAM abhAvarUpa che mATe anyatva che. ema nathI. dravya, guNa ke paryAya vacce atadbhAvarUpa anyatva che. je dravya che te guNa nathI, guNa che te dravya ke paryAya nathI ane paryAya che te dravya ke guNa nathI. A pramANe atarbhAvarUpa anyatvache. (2) te anyatvanuM lakSaNa che. (3) (kathaMcituM) te nahi hovuM te; (kathaMcita) tepaNe nahi hovuM te; (kathaMcitu) atatpaNuM. dravya (kathaMcita) sattApaNe nathI, ane sattA (kathaMcita) dravyapaNe nathI, mATe temane atadbhAva che.) (4) tad abhAva; teno abhAva; tad abhAva atad bhAvanuM lakSaNa svarUpa che; atabhAva anyatvanuM kAraNa che. eka dravyamAM je dravya che te guNa nathI, je guNa che te dravya nathI. e rIte je dravyanuM guNarUpe abhavana (nahi hovuM) athavA guNanuM dravyArUpe abhavana te atadbhAva che; kAraNake ATalAthI ja anyatvavyavahAra (anyatvarUpa vyavahAre) siddha thAya che. paraMtu dravyano abhAva te guNa, guNano abhAva te dravya evA lakSaNovALo abhAva te atarbhAva nathI. jo ema hoya to (a) eka dravyane anekapaNuM Ave, (b) ubhaya zUnyatA thAya (arthAt banneno abhAva thAya), athavA (c) ApoharUpatA thAya. (5) (kathaMcita) te paNa nahi hovuM; (kathaMcita) te nahi hovuM te; (kathaMcita) atatpaNuM. dravya (kathaMcita) sattApaNe nathI ane sattA (kathaMcita) dravyapaNe nI mATe temane atarbhAva che. (6) tad abhAva; tad abhAva adbhAvanuM lakSaNa (athavA svarU5) che. atadbhAva anyatvanuM kAraNa che. (7) (kathaMcita) te nahi hovuM te(kathaMcita) te-paNe nahi hovuM te; (karthacita) atatpaNuM -dravya (kathaMcita) sattApaNe nathI ane sattA (kathaMcita) dravyapaNe nathI mATe temane atarbhAva che. anyatva che. (8) eka che te anya nathI evo bhAva che; e amuka cokakasa vastu sivAyanI vastu. (9) (kathaMcit) 'te' nahi hovuM, te (kathaMcitu) "te-paNe" nahi hovuM, te; (kathaMcita) atatyaNuM. dravya(kathaMcit sattApaNe nathI, ane sattA (kathaMci) dravyapaNe nathI, mATe temane adbhAva che. atabhAva, anyatvanuM anyapaNAnuM lakSaNa che. dravyane ane guNane, pRthapaNuM nathI. chatAM anyapaNuM che. (10) (kathaMci) te-paNe nahi hovuM te.
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 atadabhAva anyatva sattA ane dravyane eTale ke guNa ane guNIne vibhakta pradezatvano abhAva che. bannenA pradezo eka che. ema hovA chatAM sattA ane dravyane anyatva che; eTale atarbhAva che. ahIM ekabIjAmAM abhAvarUpa che mATe anyatva che ema nathI. dravya, guNa ke paryAya vacce atabhAva anyatva che. je dravya che te guNa nathI, guNa che te dravya ke paryAya nathI ane paryAya che te dravya ke guNa nathI. A pramANe adbhAva anyatva che. atabhAvaviziSTa dravyathI atadbhAva vaDe bhinna evA. aMtardaSTi Atma daSTi. (2) AtmanirIkSa; AtmAvalokakana; AtmajJAna; atanu kAmadevane zarIra vinAnA kAma ema kahevAmAM Ave che. atanmaya :jJAna darzanamaya nahi evuM. anaMtanAtha svAmInuM stavana AnaMdadAnajIe anaMtanAtha svAmInA stavanamAM kahyuM che ke, "eka kahe sevIe vividha kiriyA karI, dhULa anekAMta locana na dekhe; dhULa anekAMta kiriyA karI bApaDA, raDavaDe cAra gatimAMhI lekhe' . eTale je kriyA karavAthI aneka dhULa thAya te kriyA mokSArthe nahI. aneka kriyAnuM phaLa mokSa thavo te hovuM joIe. AtmAnA aMzo pragaTa thavA mATe kriyAo varNavI che. jo kriyAonuM te phaLa na thayuM to te sarva kriyA saMsAranA hetuo che. atuta :apUrNa. Atmotpanna :AtmAne ja Azraya karIne (svAzrita) pravartatuM hovAthI Atmotpanna. AtmA AtmA to tene kahIe ke vartamAnamAM paNa vikAsa dekhAya ane bhaviSyamAM paNa vikAsa vadhe, te vikAsa vartamAnamAM paNa sukha, zAMti ane nirAkULatAvALo hoya ane bhaviSyamAM sukha, zAMti ane nirAkuLatA vadhatI ja hoya te pUrNa thaye mukta thAya tene ja AtmA kahIe. aMtamiza :AkAzaH Atma: avakAza. AtmIyapaNe potApaNe. (ajJAnI jIva deha, dhana vagere paradravyane potAnuM mAnIne temAM mamatva kare che.) atyA :atIndriya; je jJAna sparzanAdi koIpaNa IndriyanI sahAya vinA jANe che. te atyakSa (atIndriya) jJAna kahevAya che. atyaMta sarvathA (2) saMpUrNa. (3) je kalpelI maryAdArUpa aMta, tene ullaMghI jAya evI amaryAdita. (4) atizaya. atyaMta AbhAva AtmA ane rAga vacceno atyaMta abhAva, adhyAtmano che. - nizcaya vyavahAranA vibhAga vaDe, AtmA ane parano, AtmA ane zarIrano, tathA AtmA ane rAgano, atyaMta bheda (abhAva) jJAnIoe batAvyo che. atyaMta phaLa samRddha :anaMta karmaphaLothI bharelA. (2) anaMta karmaphaLothI bharelA. atyaMta vilANa :bIjAM sukhothI taddana bhinna lakSaNavALuM; anupama. atyaMta visaMvAdI AtmAnuM atyaMta bUruM karanArI. atyaMtaphaLa samRddha:anaMta karmaphaLonI bharelA. atyaMtAbhAva :eka dravyamAM bIjA dravyanA abhAvane atyaMtAbhAva kahe che. (tene na mAnavAmAM Ave to koI paNa dravya svataMtra ane bhinna rahe.)A cAra prakAranA abhAva samajavAthI dharma saMbaMdhI zuM che ? (1) prAgabhAvathI ema samajavuM ke anAdi kALathI ajJAna, mithyAtvAdi doSa karyA ane dharma kadI paNa karyo nathI to paNa dharma vartamAnamAM navA puruSArthathI thaI zake che kAraNake vartamAna paryAya (avasthA)no pUrva paryAya abhAva che. (2) praasAbhAvathI ema samajavuM ke vartamAna avasthAmAM dharma na karyo hoya to paNa te adharma dazAno tarata vyaya(abhAva) karIne jIva navA puruSArthathI dharma pragaTa karI zake che. (3) anyonyAbhAvathI ema samajavuM ke eka pudgala dravyanI paryAya bIjA pugala dravyanI paryAyane kAMI paNa karI zakatI nathI. arthAt ekabIjAne madada, sahAya, asara, preraNAdi kAMI karI zakatI nathI. (4) atyaMtAbhAvathI eka samajavuM ke pratyeka dravyamAM bIjA dravyano abhAva hovAthI eka dravya bIjA dravyanI paryAyane kAMI paNa karI zakatuM nathI. arthAt sahAya asara, madada, preraNA ItyAdi kAMI karI zakatuM nathI. zAstramAM je kAMI atyanuM karavuM, karAvavuM vagerenuM kathana che te ghInA ghaDA samAna vyavahAranuM kathana mAtra che. satyArtha nathI.
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ 31 AvI samajaNa karavAthI svasammukhapaNAno puruSArtha thAya che. je ja sAco lAbha | aMtaraMga to (1) prAyazcita tapa : artha:- je muni mana-vacana-kAyAthI pote doSa kare nahi, bIjA pAse doSa karAve adhyatiti :abheda. nahi, tathA koi doSa karato hoya tene iSTa-bhalo jANe nahi, tene utkRSTa avyAghAtI potAnA viSayamAM koIpaNa parapadArthathI bAdhita thatuM nathI, rokAtuM vizuddhatA hoya che. nathI; abAdhita viSayavALuM che. bhAvArtha :- ahIM vizuddhi nAma prAyazcitanuM che. prAyaH zabdathI to pradaSTa cAritranuM avyAbAla :vinarahita; bAdhArahita; puNya-pApanA bhAva thAya che te vidana che. grahaNa che, arthAt evuM cAritra jene hoya tene prAyaH kahe che. athavA sAdhu zubhAzubha bhAvo AtmAnI zAMtine bAdhA karanAra che. (2) vedanIya karmanA lokonuM citta je kAryamAM, hoya tene prAyazcita kahe che. zAtA- azotAnA udayathI rahita. ekarUpa. aMtaraMga parigraha :4 kaSAya (krodha, mAna, mAyA ane lobha), 9 no kaSAya (hAsya, aMtara vastunA virahakALane aMtara kahe che. (2) judApaNuM. rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, puruSaveda, napuMsaka veda) 1 aMtara vastunA virahakALane aMtara kahe che aMtara vizeSa che. mithyAtva, Ama kula 14 aMtaraMga parigraha che. aMtara dRSTi :dravya daSTi; trikALI zuddha AtmA taraphanuM lakSa. aMtaraMga parigraha : atara nimagna :aMtaralIna; cittamAM ekAkAre; aMtaramAM tadAkAre. 1. mithyAtva, 2, veda =(strI veda, puruSa veda, napuMsaka veda), 3. rAga, 4. dveSa, 5. aMtara sthiratA :cAritra. hAsya, 6. rati, 7. arati, 8. zoka, 9. bhaya, 10. jugupsA (glAni) aMtara AtmA samyagdaSTinuM bIjuM nAma aMtaraAtmA che. kemake potAnA aMtarathI 11. krodha, 12. mAna, 13. mAyA, 14 lobha : e cauda prakAranA aMtaraMga ja eTale ke mArA trikALI zuddha caitanya svarUpanA lakSe ja mane lAbha thaI zake parigrahano saMkSepArtha : ema te mAne che. (1) mithyAtva = je manuSyAdi paryAya, zarIra, zarIranAM nAma, zarIranAM rUpa, tathA aMtaraMga :aMdaranI (2) aMdara raheluM; manamAM raheluM; AtmIya. (3) aMtaHkaraNa zarIrane AdhAre jAti, kula, padavI, rAjya, dhana, kuTumba, yaza-apayaza, aMtaraMga ane bahiraMga :munine (municocita) zuddhopayoga te aMtaraMga athavA UMcApaNuM-nIcApaNuM, dhanavAnapaNuM-nirdhanapaNuM, mAnyatA. amAnyatA, nizcaya prayatna che ane te zuddhopayoga dazAmAM vartato je (haka vagarano) brAhmaNa-kSatriya-vaizya-zUdrAdika varNa, svAmI-sevaka, yati-gRhasthapaNuM dehaceSTAdika saMbaMdhI bhopayoga te bahiraMga athavA vyavahAra prayatna che. ItyAdi bahu prakAra che te pularUpa je karmo tenAthI utpanna thayelAM pratyakSa (zuddhopayoga dazA na hoya tyAM zubhopayoga haTha sahita hoya che. te dekhAya che, saMbhaLAya che, anubhavamAM Ave che.A vinAzI che, pudgalamaya zubhopayoga vyavahAra prayatnapaNAne paNa pAmato nathI.) che, mAruM svarUpa nathI; Ama sArI rIte vAraMvAra nirNaya karI rAkhyo che, to aMtaraMga gAMTha :mithyAtva paNa anAdi kAlathI mithyAtva karmanA udayathI evA saMskAra daDha thaI rahyA che aMtaraMga cheda :aMtaraMga hiMsA. ke enA upara jaNAvela zarIrAdinA prakAronA) nAzathI potAno nAza mAne aMtaraMga ta5 zubhAzubha IcchAonA nirodhapUrvaka AtmAmAM nirmaLa jJAna che; enA ghaTavAthI potAnuM ghaTavuM ane enA vadhavAthI potAnuM vadhavuM, AnaMdanA anubhavathI akhaMDita pratApavaMta rahevuM; nistaraMga caitanyapaNe UMcApaNuM nIcApaNuM mAnI saMpUrNa dehAdikamaya thaI rahyo che. jo ke potAnI zobhavuM. vANIthI A badhAne pararUpa rahe che; A amArAM nathI, parAdhIna che, vinAzI
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. tathApi aMtaramAM enA saMyoga viyogamAM, rAga dveSa, sukha-duHkharUpa | bAhya parigraha dasa prakArano che :- (1) kSetra, (2) vAstu (makAna), (3) hiraNa, AtmAnA bhAva thayA che te mithyAtva nAmano parigraha che. (4) suvarNa, (5) dhana, (6) dhAnya, (7) dAsI, (8) dAsa, (9) kuSya (2) veda = strI, puruSa, napuMsaka AdimAM kAma sevavArUpa rAga aMtaraMgamAM thavo te (vastrAdi), (10) bhAMDa (vAsaNa Adi) e dasa prakArano bAhya parigraha che. veda nAmano pratigraha che. A prakAre aMtaraMga bahiraMga maLIne 24 prakAranA parigraha rahita nigraMtha te (3) rAga = para dravya je deha, dhana, strI, putrAdika temAM raMjAyamAna (rAjI)thavuM te sadgurupadane yogya che. evo nizcaya karavo. rAga parigraha che. aMtaraMga parigraha :mithyAtva, krodha, mAna,mAyA, lobha ane hAsya, rati, arati, (4) dveSa = paranuM aizvarya, jobana, dhana, saMpadA, yaza, rAjya, vaibhavAdi pratye vera kheda, zoka, jugupsA, veda, puruSaveda, ane napuMsakaveda e nava nokaSAya rAkhavuM te dveSa, parigraha che. maLIne 14 prakArano aMtaraMga parigraha hoya che. (5) hAsya =hAsyanAM pariNAma te hAsya parigraha che. aMtaraMga vayanAM nAma :prAyazcitta, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga ane (6) bhaya = potAnA maraNano, viyogano, vedanA Adino Dara rAkhavo te bhaya dhyAna. parigraha che. aMtaraMga sukha svAtmAno anubhava che te aMtaraMga sukha che. (7) rati = potAne gamatAM padArthomAM AsaktithI lIna thavuM te rati parigraha che. aMtaraMga sAdhana dravyamAM, potAnAmAM ja svarUpakartA ane svarUpakaraNa thavAnuM sAmarthya (8) arati = potAne aniTa lAge temAM pariNAma na lagADatAM (aNagamo rAkhyA che. A sAmarthyarUpa svabhAva ja, potAnA pariNamanamAM (avasthAMtara karavo) te arati parigraha che. karavAmAM), aMtaraMga sAdhana che. (9) ISTano viyoga thatAM kalezarUpa pariNAma thavA te zoka parigraha che. aMtaraMga sAdhana dravyamAM, potAnAmAM ja svarUpakartA ane svarUpa karaNa thavAnuM (10) koI dhRNA glAni thAya tevI vastu dekhIne, sAMbhaLIne, sparza karIne ke sAmarthya che. A sAmarthyarUpa svAbhAva ja, potAnA pariNamanamAM ciMtavanAdi karIne pariNAmamAM glAni UpajavI; athavA pArakAnI caDhatI (avasthAMtara karavAmAM) aMtaraMga sAdhana che. dekhI game nahIM te jugupsA parigraha che. aMtaraMga hiMsA zuddhopayoganuM haNAvu te aMtaraMga hiMsA che. aMgaraMga cheda che. jIva (11) roSanAM pariNAma te krodha parigraha che. maro ke na maro, jene aprayata AcaraNa che tene zuddhopayoga haNAto hovAthI (12) UMca jAti, kula, dhana, rUpa, jJAna, vijJAna, aizvarya ane baLa e AThamo aMtaraMga hiMsA thAya ja che, ane tethI aMtaraMga cheda thAya ja che. jene mada-garva karIne potAne moTA ane parane halakA samajavArUpa kaThora pariNAma prayataAcaraNa che tene para prANonA vyAparoparUpa bahiraMga hiMsAnA-bahiraMga te mAna parigraha che. chedanA sadbhAvamAM paNa , zuddhopayoga nahi haNAto hovAthI aMtaraMga hiMsA (13) kapaTa karavAM je vaka pariNAma karavAM te mAyA parigraha che. thatI nathI ane tethI aMtaraMga cheda thato nathI. (14) para dravyanI IcchArUpa pariNAma te lobha parigraha che. aMtargata aMtaraMga (2) jIvAstikAyanI aMdara pote (nija AtmA) samAI jAya A pramANe saMsAranA mULa, AtmAnI ghAta karanAra ane tIvra baMdhanuM kAraNa A che, tethI jevuM jIvAstikAyanuM svarUpa, varNavavAmAM AvyuM che tevuM ja potAnuM cauda prakArano atyaMtara parigraha che. svarUpa che. arthAt pote paNa svarUpathI atyaMta vizuddha caitanya svabhAvavALo che. (3) aMdara samAyeluM; mAMhyaluM; mAMhenuM; aMdaranuM; manamAM raheluM;
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ S hRdayamAMnuM; chupAyeluM; gupta; dekhAtuM baMdha thayeluM potAnuM; hRdaya; mana. (4) | aMdara samAyeluM. aMtaraMgata5 :prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyatsarga ane dhyAna evo bhedovALAM aMtaraMgatapa kahevAya che. aMtaraMga tapanA nAma prAyazcitta, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga ane dhyAna. aMtaraMgabhAva :aMtara svabhAvanA Azraye pariNati pragaTa karavI te aMtaraMga bhAva che. jaDanI kriyAmAM ane bahiraMgabhAvomAM ekatva buddhi choDIne arthAt parabhAvomAM Atmabuddhi choDIne ekalA AtmasvabhAvano Azraya karavo te aMtaraMgabhAva che ane evA bhAvathI samyagdarzana pragaTa thAya che, te ja AtmAnuM kalyANa che. aMtaraMgamAM manamAM (2) hRdayapaTamAM (3) manamAM; hRdayamAM. aMtagarbhita :AMtarika; sattvavALuM kAMIka hoya tevuM; AMtarika samAvI daIne. aMtargAna :svAbhAvika jJAna; AtmAnuM jJAna. aMtara jA5 aMtarakriyA; aMtara kathana; (2) rAga-vikalpa (3) AtmAno bakavAda; khoTo vAdavivAda. (4) manamAM bolabola karavuM. aMtaradayA karAgAdi zubha-azubhavRtti karmabhAva che, temAM na TakavuM te aMtaranI svarUpadayA che. aMtardazA:AtmAnI dazA aMtaradAha :aMdaranI baLatarA. (2) aMtaraMga baLatarA aMtardhAna :tirodhAna; adazya thavuM, alopa thaI javuM te. aMtardhAna :lopa thavuM. aMtardhAna :tirodhAna; adazya thavuM; alopa thaI javuM te. aMtara nirbhagna :(jJAnaguNamAM jJAnanI nirmaLa avasthA) samAyelI che; ekarUpa che. | (2) svabhAvamAM saMpUrNapaNe lIna. aMtara nirIchANa aMtardarzana. aMtarapaTa :paDado; bheda. annapaNe udayapaNe. aMtarbhata samAI javuM. aMtarbhata karavuM aMdara samAvI levuM; samAviSTa karavuM; samAveza karavo. (A paMcAstikAya saMgraha, nAnA zAstramAM kALanuM mukhyapaNe varNana nathI, pAMca astikAyonuM mukhyapaNe varNana che. tyAM jIvAstikAya ane 5galAstikAyanA pariNAmonuM varNana karatAM, te paraNiAmo dvArA jenA pariNAmo jaNAya che, mapAya che, te padArthane (kALane) tathA te pariNAmonI anyathA anupa2titi dvArA, jenuM anumAna thAya che te padArthane (kALane) gauNapaNe varNavo ucita che, ema gaNIne ahIM cAstikAya prakaraNanI aMdara gauNapaNe kALanA varNanano samAveza karavAmAM Avyo che.) (2) aMdara samAvI levuM; samAviSTa karavuM; samAveza karavo. aMtarabheda :sva ane para vacceno taphAvata; jaDa-cetananA bheda pADavA te. (2) AMtarika virodha; bhItarane jANI levApaNuM. (3) bheda vijJAna; deha ane AtmAnI bhinnatAnuM vijJAna. aMtarbheda jAti :bhItarane jANI laI temAM jAgarUkatA rahevI; bhinna AtmAne jANI temAM ramaNatA karavI. aMtarlIda thayA vinA dazA pharyA vinA; rAga-dveSa-kaSAyAdi vibhAva gayA vinA. aMtarabhAva:Azaya. (2) samAveza. aMtarmukha :AtmaciMtana; parAyaNa; aMdara vaLeluM. (2) cittanI vRttio jenI AtmA-paramAtmA tarapha vaLelI che tevuM. (3) aMtara ekAgra thaIne jyAre jIva lavalIna thAya che tene aMtarmukha thayo kahevAya che. (4) AtmajJAnI taraphI; jJAyaka svabhAva taraphI. aMtarmagna :tadAkAra thaI, DUbI rahevuM aMtara muharta muhartathI ochuM ane AvalI (eka zvAsozvAsanA nAnAmAM nAno bhAga) thI adhika tene aMtarmuharta kahe che. eka AvalInuM grahaNa karIne asaMkhyAta samayothI eka AvalI thAya che. AvI e AvalInA asaMkhyAta samaya karI levA joIe. ahIM muhartamAMthI eka samaya kADhI levAthI
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ zeSakALanA pramANane bhinna muhUrta kahe che. A bhinna muhartamAMthI eka samaya kADhI levAthI zeSa kALanuM pramANa aMtara muhUrta thAya che. A prakAra uttarottara eka eka samaya ocho karatAM karatAM ucchvAsanA utpanna hovA sudhI eka eka samaya kADhatA javo joIe. je badhA eka eka samaya ocho karanAM kALa paNa atarmuharta pramANa thAya che. A prakAre jyAM sudhI AvalI utpanna thatI nathI tyAM sudhI bAkI rahela eka ucchvAsamAMthI paNa eka eka samaya ocho karatA javo joIe. ema karatAM jatAM je AvalI utpanna thAya che tene paNa aMtarmuharta kahe che. (2) be ghaDI; 48 miniTa. (3) AvalIthI upara ane muhUrtathI nIcenA kALane aMtarmuhUrta kahe che. (4) muhUrtanI aMdarano kAla. (be ghaDI, 48 miniTa) muhUrtathI ocho samaya. aMtaramAM AtmAmAM. aMtaramAM sthiratA thayA vinA :nirvikalpa vItarAga thayA vinA. aMtaramAna :aMdara pesI javuM. AMtararahita :judAI rahita. (2) avakAza rahita; niraMtara. (3) niraMtara (4) samayapAtranA vilaMba vinA; niraMtara. aMtararoga :AtmasrAMtirUpa anaMta duHkhano hetu evo aMtararoga. aMtaralA AvyAthI :mArga maLyAthI aMtara lIMna HaMdara lIna thayelA; aMtarmagna. (2) aMdara chupAyelo. (3) garbhita. aMtaravRtti HAtmAnI aMdara pariNamavuM, temAM samAvuM, te aMtavRitta. padArthanuM tucchapaNuM bhAsyamAna thayuM hoya to aMtarvitta rahe. jema alpa kiMmatano evo je mATIno ghaDo te phUTI gayo ane pachI teno tyAga karatAM AtmAnI vRtti kSobha pAmatI nathI kAraNake temAM tucchapaNuM samajAyuM che. AvI rIte jJAnIne jagatanA sarva padArtha tuccha bhAsyamAna che. jJAnIne eka rUpiyAthI mAMDI suvarNa ItyAdika padArthamAM sAva mATIpaNuM bhAse che. (2) AtmAnI aMdara pariNamavuM, temAM zamAvuM, te aMtaravRtti. padArthanuM tucchapaNuM bhAsyamAna thayuM hoya to AMtaravRtti rahe (2) aMdaranuM vartana; AtmAmAM vRtti. aMtarvedana zAMti 34 aMtaravyApaka Adi-madhya-aMtamAM vyApIne, tene grahanuM, te rUpe pariNamavuM ane te rUpe upajatuM. aMtarbhApaka jaDa laMbAIne-vyApIne prasare che. aMtarvatI HaMdara samAveza pAmavuM. aMtarhita Hgupta; adRzya; alopa; aMtargarbhita. aMtarAtmabuddhi rAga, zarIrAdi sAthe saMbaMdha hovA chatAM huM to zuddha akhaMDAnaMdamUrti chuM evI buddhi te aMtarAtma buddhi che. temAM rAgano sarvathA abhAva thayo nathI paNa dRSTimAM rAgarahita zuddha pariNamana thayuM che mATe evA jIvone aMtarAtmA kahyA che. aMtarAtmA :cothA guNasthAnamAM rahenAra samyagdaSTine mithyAtva tathA anaMtAnubaMdhI kaSAyano abhAva thavAthI samyajJAna pragaTyuM che. paNa kaSAyanI traNa cokaDI avazeSa hovAthI bIjanA caMdra samAna vizeSa prakAza hoto nathI. ane pAMcamA guNasthAnavALA AtmAne be cokaDIno abhAva hovAthI cothA guNasthAna karatAM pAMcamAmAM rAgabhAva ocho che, vItarAgatA vadhI che; AthI svasaMvedana jJAna paNa vizeSa che, paNa be cokaDI bAkI hovAthI muninI samAna prakAza atre hoto nathI; munine traNa cokaDI (anaMtAnubaMdhI, krodha, mAna, mAyA ne lobha, apratyAkhyAnAvaraNI krodha, mAna, mAyAne lobha tathA pratyAkhyAnAvaraNI krodha, mAna, mAyA ane lobha) no abhAva che. mATe teone rAgabhAva nirbaLa hoya che, vItarAga bhAva prabaLa hoya che. muni avasthAmAM pahelAM karatAM nIcenI avasthA karatAM vItarAgatA vizeSa che; paNa cothI cokaDI (saMjavalana kaSAya) bAkI che tethI atre vItarAga saMyamI jevo prakAza nathI, sAtamA guNasthAnamAM cothI cokaDI maMda thaI jAya che tyAM AhAra-vihArAdi kriyA nathI hotI, emAM dhyAnArUDha avasthA che. sAtamAMthI chaThThA guNasthAnamAM jayAre saMyamI Ave che tyAre AhArAdi kriyA saMbhave che. A pramANe saMyamI chaThThA tathA sAtamA guNasthAnamAM sthira raheto nathI, aMtarmuharta kALamAM guNasthAnamAM parivartana thAya che.
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ AThamA guNasthAnamAM cothI cokaDI azvayaMta maMda thaI jAya che. jethI tyAM rAgabhAva azvayaMta kSaya thaIne vItarAgabhAva puSTi pAme che. ahIM svasaMvedana jJAna vizeSa vikAsa pAme che. A guNasthAnomAM muni zreNi caDhavA arthe zukla dhyAnamAM sthira thAya che. zreNinA be bheda che. eka kSapaka, bIjI upazama-kSapaka zreNivALo AtmA te ja bhavamAM kevaLajJAna pAmI nirvANapada pAme che. upazama zreNivALo muni AThamA, navamA, dazamA tathA agiyAramA guNa sthAnone sparzI pAcho paDe che, pachI thoDAka bhava dhAraNa karI mokSa pAme che. gapaka zreNivALo saMyamI AThamA, navamA guNasthAnane pAmI kaSAyono sarvathA abhAva kare che, eka saMjavalana lobha rahI jAya che. ahIM pahelA karatAM vItarAgatA ati prabaLa thAya che. jethI svasaMvedana azvayaMta adhika prakAza thAya che. paraMtu eka saMjavalana lobha bAkI rahelo hovAthI ahIM sarAgacAritra ja kahevAya che. dazamA guNasthAnanA aMtamAM sUkSma lobha paNa raheto nathI e mohanIya karma saMpUrNapaNe kSaya thavAthI vItarAga cAritranI siddhi thAya che. kSapaka zreNivALo jIva dazamAmAMthI bAramA guNa sthAne jAya che, agiyAramAne sparzato nathI. ahIM yathAkhyAtacAritra pragaTe che. bAramAnA aMte AtmA jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa tathA aMtarAyano sarvathA abhAva karI kevalajJAna pAme che mohanIya karmano kSaya dazamAmAM prathama thaI jAya che. ema ghAtiyA karmono kSaya thavAthI AtmA terame guNa sthAne arihaMta paramAtmA bane che. tyAM AtmAnA anaMta guNo pragaTatA pAme che. cothA guNasthAnathI laIne bAramA guNasthAna sudhI to jIva anaMtarAtmA kahevAya che tathA jyAM saMpUrNa jJAnano prakAza che tyAM terame guNasthAne AtmAne paramAtmA kahevAmAM Ave che. pUrNa zuddhatA paramAtmAmAM pragaTe che. (2) aMtarAtmA svarUpanA sAdhaka che; jeNe svarUpanI dRSTi karI vItarAga nirvikalpa sarmAdhine aMze sAdhI che - anAkuLa atIndriya AnaMdarasano aMze svAda cAkhyo che te aMtara daSTivaMta dharmAtmA aMtarAtmA che. cothAthI bAramA guNasthAna sudhInA jIvone aMtarAtmA kahevAya che. (3) samyagdaSTi jJAnI 35 AtmA. (4) je jIva bhedavijJAnanA baLathI AtmAne dehAdinI bhinna jJAna ane AnaMdasvabhAvI jANe che, mAne che ane anubhave che, te jJAnI (samyagdaSTi) AtmA ja aMtarAtmA che. AtmAmAM ja AtmApaNuM arthAt potApaNuM mAnavAne lIdhe tathA AtmA sivAya bIjA koImAM paNa potApaNAnI mAnyatA choDI devAne lIdhe ja te aMtarAtmA kahevAya che. (5) aMtarAtmA traNa prakAranA che (a) uttama aMtarAtmA, (b) madhyama aMtarAtmA, (c) jaghanya aMtarAtmA. (1) uttama aMtarAtmA = aMtaraMga e bahiraMga banne prakAranA parigrahathI rahita zuddhopayogI kSINakaSAyavALA muni (bAramAguNasthAnavartI) uttama aMtarAtmA che. (2) madhyama aMtarAtmA = uparokta bannenI vaccenI dazAvALA dezavratI zrAvaka ane munirAja (pAMcamAthI agiyAramA guNasthAnavartI) madhyama aMtarAtmA che. (3) jaghanya aMtarAtmA = avirata samyagdaSTi (cothA guNasthAnavALA) jaghanya aMtarAtmA che. (6) je jIva parama samAdhimAM sthita thaI zarIrathI bhinna jJAnasvarUpa paramAtmAne jANe che te ja paMDita aMtarAtmA che. jo ke anuparita asadbhUta vyavahAranayathI AtmAnI sAthe dehano saMbaMdha manAya che. to paNa nizcayanayathI AtmA tethI judo jJAna svarUpa kevaLajJAna yukta che, ema je zuddha sahajAtmA. paramAtmAne svarUpastha thaIne jANe che, te ja paMDita aMtarAtIta vivekI che. kahyuM che ke paMDita eTale koNa ? to ke je vivekavAta che te. jene AtmA anAtmAno bheda paDyo che te vivekI bheda-vijJAnI che. (7) jeo jinavacanamAM pravINa che, jIva ane dehamAM bheda (bhinnatA) jANe che ane jemaNe ATha duSTa mada jIzvayA che te aMtarAtmA che; ane te utkRSTa, madhyama tathA jaghanya bhedathI traNa prakAranA che. bhAvArtha :- je jIva jinavANIno sArI rIte abhyAsa karI jIva ane dehanA svarUpane bhinna bhinna jANe che te aMtarAtmA che; tene jAti, lAbha, kuLa, rUpa, vaya, baLa, vidyA ane aizvarya e ATha madanAM kAraNo che temAM ahaMkAra-mamakAra upajatA nathI, kAraNa ke e badhA paradravyanA saMyogajanita che; tethI temAM garva karatA nathI. e aMtarAtmA traNa prakAranA che.utkRSTa aMtarAtmA =je jIva paMca mahAvratathI
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ yukta ho., nitya dharmadhyAna-zukaladhyAnamAM ramato hoya ane nidrA Adi pramAdo jeNe izvayA che te utkRSTa aMtarAtmA che.madhyama aMtarAtmA :- je jIva zrAvakanA vratothI saMyukta hoya yA pramatta guNasthAna yukta je muni hoya te madhyama aMtarAtmA che. kevA che teo ? je jinendravacanamAM anuraktalIna che, AjJA sivAya pravartana karatA nathI, maMda kaSAyaupazamabhAvarUpa che svabhAva jemano mahAparAkramI che, pariSaha Adi sahana karavAmAM daDha che ane upasarga AvatAM pratijJAthI je calita thatA nathI te madhyama aMtarAtmA che. jaghanya aMtarAtmA - je jIva avirata samyagdaSTi che arthAt samyagdarzana to jemane che paNa cAritramohanA udayathI vrata dhAraNa karI zakatA nathI te jaghanya aMtarAtmA che. je kevA che ? jinendranAM caraNonAM upAsaka che arthAt jinendra, temanI vANI tathA temane anusaranArA nigraMthagurunI bhaktimAM tatpara che, potAnA AtmAne sadAya niMdatA rahe che, cAritra mohanA udayathI vrata dhAryo thatAM nathI ane tenI bhAvanA niraMtara rahe che tethI potAnA vibhAvabhAvonI niMdA karatA ja rahe che. guNonA grahaNamAM samyaka prakArathI anurAgI che, jemanAmAM samyagdarzanAdi guNa dekhe temanA pratye azvayaMta anurAga pravarte che, guNo vaDe potAnuM ane paranuM hita jADhayuM che tethI guNo pratye anurAga ja thAya che. e prakAre traNa prakAranA aMtarAtmA kahyA te guNasthAna apekSAe jANavA. bhAvArtha :- cothA guNasthAnavartI jaghanya attarAtmA che, pAMcamAM ane chaThThA guNasthAnavarsI madhyama aMtarAtmA che tathA sAtamAthI mAMDIne bAramA guNasthAna sudhInA sAdhako utkRSTa aMtarAtmA jANavA. (8) vicakSaNa; vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAnamAM paraNamelo AtmA aMtarAtmA che. aMtarAya aDacaNa; ADakhIlI; viddha; aMtara; ITApaNuM; bheda; taphAvata. (2) sAcA jJAnanI prAptimAM vidhana nAkhavuM te aMtarAya che. (3) viM. (4) aMtarAya karmathI anaMta dAna, lAbha, vIrya, bhoga, upabhoga zakti rokAI rahI che. (5) sAcA jJAnanA prAptimAM vighna nAkhavuM te aMtarAya che. aMtarAya karma aMtarAya karmathI anaMta dAna, lAbha, vIrya, bhoga, upabhoga zakti rokAI rahI che. (2) aMtara AtmAmAM je svabhAvarUpe anaMta vIrya-baLa paDayuM che teno Azraya laine jyAre te kAryarUpe anaMta vIrya pragaTa kare che tyAre aMtarAya karmano nAza thai jAya che. ahIM je A cAra karmo lIdhAM che te dhAtika che. aMtarAyarma kema chatAya ? hAna, lAbha, bhoga, upabhoga ane vIrya, e pAMca paryAya che. aMtarAyakarmano udaya Ave che, mATe A pAMca paryAya hINI thAya che, ema nathI. paraMtu jyAre e hINIdazA thAya che, tyAre karmanA udayane nimitta kahe che. lAbhAMtarAya, dAnAMtarAya, bhogAMtarAya, upabhogAMtarAya ane vIyatarAya karmano udaya Ave che, te jaDamAM che, ane te samaye hINIdazA thavAnI, potAnA upAdAnamAM lAyakAta che; tethI udayane anusaratAM, hINIdazArUpa bhAvya thAya che. paraMtu paranuM lakSa choDIne, trikALa vItarAgamUrti akaSAyasvabhAvI bhagavAna AtmAno Azraya kare, to bhAvya-bhAvakanI ektAno saMkaradoSa je thato haze, te TaLI jAya che. A aMtarAyakarmanuM jItavuM aMtarAla koIpaNa be padArtho vacceno gALo; vacagALo; vacamAMnI jagyA; AkAza; aMtarikSa, avakAza. (2) vacamAM jagyA; gALo; vacagALo, maMdirano gabhAra ane cAcara vacceno bhAga, aMdara; aMdarano bhAga. avakAza; jagA. aMtarAchaLa :vacce. aMtarAya bIjo koI hetu. aMtarita :aMdara gayeluM; aMdara raheluM; chupAveluM, gUma karela. (2) svabhAvathI bhedarUpa aMtararoga :Atma bhrAMti; mithyAtva. atula :asAmAnya (2) asamAna; anupama. (3) jenI sarakhAmaNI na karI zakAya tevuM; anupama. (4) jenI upamA nathI evo aparimita. (5)
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ 37 upamArahita. (6) tulanA thaI zake nahi tevuM, anupama. ghaNuM ja; apAra. | (7) amApa; jenuM mApa kADhI na zakAya tevuM. (8) anahada; ati bhAre. aMtalopikA aMdaranA akSaro amuka rIte goThavavAthI (koInuM nAma che) bIjo artha nIkaLe evI kAvyaracanA. aMtavyapAra zubhAzubha pariNAma dhAra aMtevAsI :gurunI pAse rahI zikSaNa lenAra; ziSya. atra:jene koI jAtanuM baMdhana nathI rahyuM, tevuM; avyavasthita; DhaMgadhaDA vagaranuM; zAstranI AjJA nathI, tevuM; zAstrathI uparavaTa gayeluM. aMtahAraka vAda vivAdano nAza karanAra atAtkAlika atIta ke anAmata kALe. atAda bhAvika dravya te guNa nathI ane guNa te dravya nathI,-AvA dravya-guNanA (guNa-guNI bhedane) bhedane, atAdbhAvika bheda (te paNa nahi hovArUpa bheda) kahe che. dravya ane sattAmAM Avo bheda kahevAmAM Ave, to te yogya ja che. ati nikaTapaNe abhinnapradezapaNe. ati nigSa :nirbAdha yukti. atiparicaya :gADha saMbaMdha; hada karatAM vadhAre paricaya. ati laghu:atizaya ninda. atikamatuM:oLaMgatuM; choDatuM. atikaNa :ullaMghanaavinaya; asabhyatA; sarasAI. (2) mananI zuddhimAM kSati thavI; manamAM vikArabhAva utpanna thavo te atikrama che. (3) maryAdAnuM ullaMghana. (4) oLaMgavuM. atikamatuM :oLaMgatuM; choDatuM. atikamanAra :oLaMganAra. (atikrama oLaMgavuM) atimavuM :oLaMgavuM (2) oLaMgI javuM. hadanI bahAra javuM; jJAnamAM na jaNAvuM. atibhavuM ullaMghana karavuM; hada bahAra javuM; kALanuM pasAra thavuM; kALanuM vItI javuM. (2) oLaMgavuM; oLaMgI javuM. (3) oLaMgI javuM. atikrAnta = oLaMge. atikramIne oLaMgI jaIne; choDIne. atikAnta :oLaMgI javuM; agocara. atizana hada bahAra gayeluM; maryAdA vaTAvI gayeluM; bhUtakALamAM thaI gayeluM; banI gayeluM; ullaMghana. (2) agocara (3) oLaMgI javuM. (4) pAra pAmelI. (5) ullaMghana karavuM; hada bahAra javuM. (6) hada bahAra gayeluM; hadane oLaMgI javI; ullaMghavuM. choDI devuM. (7) hada bahAra gayeluM; maryAdA vaTAvI gayeluM; bhUtakALamAM thaI gayeluM; banI cUkeluM; vikalpathI pAra; vaTAvI gayeluM. atikAntapaNe oLaMgI javuM, dUra thaI javuM. atiyAra viSayamAM vartavuM te aticAra che. (2) vratabhaMga; kharAba kAma; duSTakriyA. (3) ullaMghana; atikramaNa; vratabhaMga; kharAba kAma; duSTa kiyA. aticAra :doSa aticAra :ullaMghana; atikramaNa, vrata bhaMga; dUSTa kriyA; kharAba kAma. (2) doSa (lIdhelA vratane malina kare tevo vratabhaMganA IrAdApUrvaka nahIM Acarelo doSa.) vratabhaMga. (3) aMze bhaMga thAya arthAt doSa lAge tene aticAra kahe che, tenA pariNAme samyagdarzana nirmULa thatuM nathI, mAtra malina thAya che. atikramaNa; ullaMghana, vratabhaMga. A badhA doSo chatAM samyagdaSTi jIva ane doSa tarIke gaNe che ane te doSono tene kheda che, mATe aticAra che. (4) vratano ekadithI bhaMga thavo te aticAra kahevAya che. (5) vratanI apekSA rAkhavA chatAM teno ekadeza bhaMga thavo te aticAra che. atithisaMvibhAga-ziAtanA pAMca aticAra : (1) patra-pAna vagere, sacitta vastumAM rAkhIne, bhojana devuM. (2) sacitta vastuthI DhAMkela, bhojana devuM. (3) bIjA dAtAranI, vastune devI. (4) anAdarapUrvaka devuM, athavA bIjA dAtAranI IrSApUrvaka devuM ane (5) yogya kALanuM ullaMghana karIne devuM. e pAMca atithi saMvibhAga zikSAvratanA aticAro che. atiyatA kahevAyogapaNuM; vivakSA; kathanI.
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ 38 atIndriya IndriyajJAnathI agocara, IndriyothI jANI na zakAya tevuM. (2) | IndriyajJAna gocara nathI. atIndriya zAna Indriyano guNa to sparzAdika eka guNane ja jANavAno che, jema ke cazna Indriyano guNa rUpane ja jANavAno che arthAt rUpane ja jANavAmAM nimitta thavAno che. vaLI IndriyajJAna kramika che. ke vaLI bhagavAna to IndriyonA nimitta vinA samagra otma pradezathI sparzAdi sarva viSayone jANe che. ane je samastapaNe potAnuM ne paranuM prakAzaka che evA lokottara jJAnarUpe (laukika jJAnathI bhinna kevaLajJAna rUpe) svayameva pariNamyA kare che; mATe samasta dravya, kSetra, kALa ane bhAvane avagrahAdi krama vinA jANatA hovAthI kevaLI bhagavAnane kAMI paNa parokSa nathI. (3) atindriya jJAna sarvane jANanAra che; sarvajJatA. (4) AtmAne Indriyo vinA kaI rIte jJAna ane AnaMda hoI zake? uttara :- AtmAne jJAna ane sukharUpe pariNamavAmAM IndriyAdi para nimittonI jarUra nathI; kAraNa ke sva-paranuM prakAzakapaNuM jenuM lakSaNa arthAt svarUpa che evuM jJAna ane anAkuLapaNuM jenuM lakSaNa che evuM sukha AtmAno svabhAva che. atIndriya rasa huM nirdoSa jJAnamUrti chu tevuM bhAna karI potAnuM svakSeya karavuM, ne bIjA vikArane bhUlI javuM eTale temAM na joDAvuM, paNa potAnA svabhAvarasamAM lIna rahevuM tene atIndriya rasa kahe che. atinikaTapaNe abhinna pradezapaNe. atinikhuSa :kotarAM vinAnI ati mAlavALI puSTa. atiniSa nibaMdha yukti kotarAM vagaranA akhaMDa cAvala jevo spaSTa nyAya. atipariNAmIpaNuM AtmAnA pariNAmono anaMta paraMparA; AtmAnA pariNAmonuM ati-ghaNuM phaLadAyIpaNuM; paribhramaNamAM atyaMta vadhAro. atipAka nirjarA :AtmA sAthe eka kSetre rahelAM karma potAnI sthiti pUrI thatAM judA thaI gayAM te savipAka nirjarA. atibhAra AropaNa prANIonI zaktithI adhika bhAra lAdavo te . atimatimAna :mahAbuddhizALI. atimAtrA :mAtrA-mApa-maryAdAne vaTAvI javAmAM AvI che, tevI paristhiti. atirikta zUnya (2) bhinna ativyApti jyAre amUrtapaNuM anya dravyomAM paNa che, tethI tene jIvanuM lakSaNa kahetAM, emAM ativyAptino doSa Ave che. amUrtapaNe to dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa, ema anya dravyomAM paNa che. tethI amUrtapaNA vaDe paNa, AtmA jANI zakAto nathI. (2) potAnAmAM vyApe ane bIjAmAM paNa vyApe te ati vyApti doSa kahevAya, jema ke-arUpIpaNuM jIvanuM lakSaNa kahIe to temAM ativyApti doSa Ave, kema ke arUpIpaNuM jema jIvamAM che tema dharma-adharma Adi bIjA dravyomAM paNa che. mATe erUpIpaNuM e jIvanuM vAstavika lakSaNa nathI. (3) je lakSaNa lakSamAM hoya ane alakSyamAM paNa hoya tene ativyApti dUSaNa kahIe. paNa cetanA jIva padArtha sivAya bIjA koI padArthamAM nathI. jo AtmAnuM lakSaNa amUrtavya kahIe to ativyAti dUSaNa lAge; kAraNa ke jevI rIte AtmA amUrtika che tevI rIte dharma, adharma, AkAza ane kALa paNa amUrtika che. ativyApti doSa lakSya temaja alalmAM lakSaNanuM rahevuM tene ativyAti doSa kahe che. jema ke gAyanuM lakSaNa zIMgaDAM. ativyApti doSa kone kahe che ? :lakSya temaja alakSyamAM lakSaNanuM rahevuM tene ativyApti doSa kahe che. jemake gAyanuM lakSaNa zIMgaDAM. ativithANa puruSo jJAnI puruSo. atizaya caDiyAtApaNuM; zreSThatA; viziSTatA. (1) anAdi saMsArathI je AlAda pUrve kadI anubhavAyo nathI, evA apUrva, parama abhUta AlAdarUpa hovAthI, atizaya. (2) agAdha (3) zreSThatA; viziSTatA; caDiyAtApaNuM; puSkaLa. (4) asAdhAraNa vizeSatAne atizaya kahe che. (5) vizeSa guNo; zrI ahaMtane 34 atizaya hoya che. (6) vizeSatA. (7) anAdi saMsArathI je AlAda pUrve kadI anubhavyo nathI evo apUrva, parama adbhuta AhvAdarUpa hovAthI atizaya.
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ atizaya (gukha) :anAdi saMsArathI je AphlAda pUrve kadI anubhavAyo nathI evA apUrva, parama adbhuta AphlAdakarUpa hovAthI atizaya. atizAyipaNuM :caDhiyAtApaNuM. atIta :gata; thaI gayelA; bhUtakALanA. (2) rahita (3) jeno, sva astitakALa vItI gayo che te. (4) pasAra thayeluM; vIteluM; oLaMgI gayeluM. (5) bhUtakALa. (6) gata; thaI gayelA; bhUtakALanA. (7) para thayeluM; ne vaTAvI gayeluM; gata; vIteluM (8) bhUtakALa; vItI gayela kALa. (9) gata; thaI gayelA; bhUtakALanA. atIta anaMtara :bhUtakALanuM sauthI chelluM; carama. (siddha bhagavaMtonI avagAhanA carama zarIra pramANa hovAne lIdhe te chellA dehanI apekSA laIne temane 'dehapramANapaNuM" kahI zakAtuM hovA chatAM, kharekhara teo atyaMta deharahita atIta kALa :bhUtakALa. atIndriya IndriyonA viSayonI lAlasAne vaTAvI gayeluM; IndriyAtIta, Indriyono je viSaya nathI tevuM; agocara. (2) IndriyajJAna gocara nathI; IndriyonA jJAnathI jANI zakAya nahi tevuM. (3) Indriya rahita. atIndriya zAna atIndriya jJAnanA bhagavAna jine be bheda pADyA che. (a) dezapratyakSa. te be bhede, avadhi ane mana:paryava. IcchitapaNe avalokana karato AtmA IndriyanA avalaMbana vagara amuka maryAdA jANe te avadhijJAna. anicchita chatAM mAnasika vizuddhinA baLa vaDe jANe te mana:paryava. (b) sAmAnya vizeSa caitanyAtma daSTimAM pariniSThita zuddha kevaLajJAna. (2) paraMtu je anAvaraNa atIndriya jJAna che, tene to potAne apradeza, sapradeza, mUrta ne amUrta (padArthamAtra) tathA anutpanna temaja vyatIta paryAyamAtra, zeyapaNene nahi atikramatA hovAthI, joya ja che - jema prajavalita agnine aneka prakAranuM iMdhana, dAhyapaNAne nahi atikramatuM hovAthI, dAhya che. (jema pradIpta agni dAhya mAtrane-iMdhana mAtrane bALe che, tema nirAvaraNa jJAna, zeyamAtrane-dravyaparyAyamAtrane jANe che.) (3) je anAvaraNa atIndriya jJAna che teno to potAne apradeza, sapredaza, mUrta ne amUrta padArthamAtra tathA anutpanna temaja vyatIta paryAyamAtra zeyapaNAne nahi atikramatA hovAthI zeya je, nirAvaraNa jJAna zeyamAtrane -dravyaparyAya mAtrane jANe che. AyathAtatha :jevA nathI, tevA. athathI iti pahelethI chelle sudhI athAga :apAra. athANuM athAga; agAdha; atAga; pAravinAnuM; athAka. adu:kha bhAvita duHkhanI bhAvanA saMskAra sahita nathI. bhAvita vicAreluM, dhAreluM. adu:kharUpaHsukharUpa adatta vagara dIdheluM levuM te; corI. adattAdAna nahIM ApelI vastu grahaNa karavI; corI. adaMtadhAvana :dAMta sApha na karavA te; dAtaNa na karavuM te. adabhuta alaukika AzcaryakAraka; acaraja-acaMbo upajAve tevuM; navAI upajAvanAruM; camatkAra; vismaya pamADe tevuM. (2) vIrya, yuddha, tapa, kevaLajJAna badhuM adbhuta che. (3) bhUtakALamAM kadI joyuM , jANyuM ke anubhavyuM nathI tene adabhUta kahe che. adabhata nirvikalpa AtmasamAdhinuM kAraNa divya AtmAnI svarUpa pariNati. adabhUtAdabhUta :adbhUta thI abhUta. adha:pApa adhyAtmadaSTi aMtardaSTi; AtmadaSTi. adhArSi haju sudhI; Aja paryata. adholoka pRthvIno nIceno bhAga; adholokamAM ratnaprabhA, zarkarA prabhA, vAlukAprabhA, paMkaprabhA,dhUma prabhA, tama prabhA ane mahAtama prabhu e sAta bhUmio che ane kramathI nIce nIce ghanodadhivAtavalaya, ghanavAtavalaya, tanuvAtavalaya tathA AkAzano AdhAra che, AkAza kahetAM alokAkAza
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ samajavuM. A pRthvIonA rUDhigata nAma 1. dhammA, 2. vaMzA, 3. meghA, 4. aMjanA, 5. ariSTA, 6. maghavI ane 7. mAdhavI che. aMdara paDatA :samAI jatA. adarzana :nahi jovAmAM AvavuM, te. adri parvata. advaita HvastupaNe svabhAvathI eka. (2) amilita; eka. (3) eka ja vastu; eka AtmA ke brahma vinA jagatamAM bIjuM kaMI nathI evI mAnyatA. advaita pravarte che : paMca parameSThI pratye atyaMta ArAdhyabhAvane lIdhe ArAdhya evo paMca parameSThI bhagavaMtono ane ArAdhaka evo potAno bheda vilaya pAme che. A rIte namaskAramAM advaita pravarte che. jo ke namaskAramAM (a) praNAma ane (b) vaMdanoccAra banne samAtAM hovAthI temAM dvaita (bepaNuM) kahyuM che to paNa tIvra bhaktibhAvathI svaparano bheda vilIna thaI javAnI apekSAe temAM advaita pravarte che. advaita brahma jIva ane IzvaranI ekarUpatA-ananyatA; jaDa-cetana sarva kAMI brahmAtmaka che evo khyAla; jIva ane brahmanI jyAM ekAtmakatA che tevuM paramapada; jIva-brahmanI ananyatA. abhedamArga; brahma ane mAyAnI ekarUpatA. (2) eka ja AtmA-brahma. advaitamAM dvaita pravartAvato :IMdriyaviSayomAM A sArA ne A narasA, evuM jaita nathI; chatAM tyAM paNa mohAcchAdita jIva sArA narasArUpa dvaita UbhuM kare che. advaitavAta :ekAMta saMgrahanayathI advaitavAda utpanna thayo che. adrIsamaya kAlano nAnAmAM nAno aMza; vastunuM parivartana thavAmAM nimittarUpa eka dravya. advitIya : ajoDa; ananya. (2) jemAM bIjuM nathI tevuM; ananya; ajoDa; apratima; anupama; adbhuta; vilakSaNa; asAdhAraNa; asAmAnya. (3) enI sAthe koInI upamA ke tulanA na thAya. (4) sarvazreSTha adRzya :alopa. aMdezo HsaMdeha; vahema; zaMkA; saMzaya; kalpanA; vicAra. gerasamaja. adiza mAtrathI kathana mAtrathI adIna HdIna-rAMkaDuM nahi tevuM; tavaMgara; tejasvI; ThassAdAra; paisAdAra. adInapaNe :puruSArtha pArAyaNa rahIne. aMdha :viveka rahita. akSa hare :pApane haranAra. 40 adhaHkaraNa yathApravRttikaraNa, apUrvakaraNa ane anivRttikaraNa nAmanA eka eka karatAM vizeSa nirmaLa pariNAma, te darzanamoha ane cAritramohanuM baLa ghaTADI, samyaktva ke zreNIne yogya jIvane banAve che. tenI asara karmo upara kevI thAya che tenuM bahu sUkSma varNana zAstromAM che, tenA sArarUpaH-pahelAM aMtarmuhUrta kALa sudhI adhaHkaraNa ke yathApravRttikaraNa hoya, tyAre cAra Avazyaka (jarUranI kriyA) bane che, (1) samaye samaye anaMtaguNI vizuddhatA hoya. (2) eka eka sUkSma aMtarmuhUrta navA baMdhanI sthiti ghaTatI jAya, te sthitibaMdha-apasaraNa Avazyaka thAya. (3) samaye samaye prazasta prakRttiono rasa anaMtaguNo vadhe, ane (4) samaye samaye aprazasya prakRttiono anubhAga (rasa) baMdha anaMtamAM bhAge thAya; evAM cAra Avazyaka thAya che. adhaHkaraNa, apUrvakaraNa ane anivRttikaNa cAritramohanIya 11 prakRtionA upazama tathA kSaya thavAmAM adhaHkaraNa, apUrvakaraNa ane anivRttikaraNa e traNa pariNAma nimitta kAraNa che. (1) adhaHkaraNa pariNAma=je karaNamAM (pariNAmasamUhamAM) uparitana samayavartI tathA adhastana samayavartI jIvonA pariNAma sadaza ane visadaza hoya tene adhaHkaraNa kahe che. te adhaHkaraNa sAtamA guNasthAnamAM thAya che. (2) apUrvakaraNa pariNAma-je karaNamAM (pariNAmasamUha) mAM uttarottara apUrva ane apUrva pariNAma thatA jAya arthAt bhinna samayavartI jIvonA pariNAma sadA visadaza ja doya ane eka samayavartI jIvonA pariNAma sadaza paNa hoya
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ ane visadaza paNa hoya tene apUrvakaraNa kahe che ane e ja AThamuM guNasthAna che. anivRttikaraNa pariNAma=je karaNa (pariNAmasamUha) mAM bhinna samayavartI jIvonA pariNAma visadaza ja hoya ane eka samayavartI jIvonA pariNAma sadaza ja hoya tene anivRttikaraNa kahe che. A ja navamuM guNasthAna che. e traNeya karaNomAM pariNamananI pratisamaya anaMtaguNI vizuddhatA thAya che. kSayopazama, vizuddhi, dezanA ane prAyogya A cAreya labdhionA thayA bAda bhavya jIva adhaHkaraNa, apUrvakaraNa ane anivRttikaraNane kare che. A traNe karaNone thavAnuM nAma karaNalabdhi che. pratyeka karaNano kALa antarmuharta koI jIvane adhaHkaraNa zarU thayAne thoDo samaya thayo hoya ane koIne ghaNo samaya thayo hoya to paNa temanA pariNAma vizuddhatAmAM samAnatA ja hoya che. AthI enuM nAma adha:pravRtta karaNa che. jemAM prati samaya jIvonA pariNAma apUrva apUrva hoya che tene apUrvakaraNa kahe che. jema koI jIvane apUrvakaraNa AraMbha thayAne thoDo samaya thayo hoya ane koIne ghaNo samaya thayo hoya to temanA pariNAma ekadama bhinna hoya che. ane je jIvamAM prati samaya eka ja pariNAma hoya tene anivRttikaraNa kahe che. pahelAM adhaHkaraNamAM guNazreNi guNasaMkramaNa vagere kArya hotuM nathI paraMtu kevaLa prati samaya anaMtaguNI vizuddhatA vadhatI jAya che. apUrvakaraNamAM prathama samayathI zarU karIne jyAM sudhI mithyAtvane samyakatvamohanIya ane samyamithyAtvarUpa pariNAve che tyAM sudhI guNazreNi, guNasaMkramaNa, sthitikhaMDana ane anubhAgakhaMDana e cAra kArya thAya che. anivRttikaraNamAM A kArya thAya che-jyAre anivRttikaraNano baha bhAga vItyA pachI eka bhAga bAkI rahe che tyAre jIva darzanamohane attarakaraNa kare che. vivakSita niSekonA badhA dravyonA anya niSekomAM nipekSaNa karIne te nikono bhAva karI devAne attarakaraNa kahe che. anivRttikaraNanI samApti thatAM ja darzanamoha ane anaMtAnubaMdhInI cAreya prakRtino upazama thavAthI jIva pathamika samyagdaSTi thaI jAya che. tyArabAda yogya samaya AvyA pachI sarve karmono kSaya karI mukta thAya che. adhaHkarma potAne uddezI taiyAra karavAmAM Avelo khorAka levAthI jaina sAdhune lAgato doSa. adhaH kna AhAra samucyapaNe muni mATe taiyAra karelo AhAra hoya te adhyavasAya : sva-paranI ekatA buddhi che te mithyAtva che. aghana : vAdaLAM rahita. adhabitha kavA cidAkAzanA madhye eka amRtano kUvo che, eTale amRtasvarUpI zAMta sudhArasamaya AtmAno tyAM vAsa che. jene sadguru maLyA che te ja te amRtakUpamAMthI zAMta sudhArasa bharI bharIne pIe che temanI tRSA chIpe che, avatRSNA zAMta thAya che ane te amRtapAnathI te amRtapaNAne pAme che. adhabIca :addhara adhama :nIca; nakAruM; halakI koTinuM; nikRSTa darajjAnuM; dhikkAravA yogya, kupAtra, pApI. adhaNAadhaNa :doSo karavA ane tenuM abhimAna karavuM te adhamAdhamanuM lakSaNa che. adhyetA adhyayana karanAra; vidyArthI; cokkasa zodhakArya mATe vidyApITha taraphathI maLatA vetanathI kAma karanAra; phelo; skolara. (2) adhyayana karanAra; vidyArthI; aAvaka:eka RSinuM nAma che. janaka rAjAne jJAna denAra. adhyavasita :mAnI lIdheluM; bIjI rIte mAnavuM. adhyavasita ryo che :mAnyo che. adhyavasAna mithyA abhiprAya sahita, vibhAva pariNAma; vibhAva rAgAdi vibhAva (2) adhvasAna traNa prakAranAM che : ajJAnarUpa, mithyAdarzanarUpa ane acAritrarUpa. AtmAno ane rAgadveSanA udayamaya taphAvata nahi jANavAne lIdhe, bhinna AtmAnuM ajJAna hovAthI, te adhyavasAna prathama to ajJAna che. bhinna AtmAnuM adarzana (azraddhAno hovAthI, (te adhyavasAna)
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ mithyAdarzana, che ane bhinna AtmAnuM anAcaraNa hovAthI, (te adhyavasAna) acAritra che. (3) potAnA ane paranA ekapaNAnI, mAnyApUrvaka pariNamana. (4) mithyAtva rAgAdirUpa bhAvakarma; paradravyamAM ahaMkAra-mamakAra. (5) mithyA abhiprAya sahita vibhAva pariNAma. (6) tAdAmya; tadrupatA. (7) karmanA udayanI pravRttirUpa; rAgamAM ekatA buddhi. (8) mithyA abhiprAya sahita vibhAva pariNAma; vibhAva; rAgadveSa vaDe meluM je vibhAva pariNAma; rAgathI lAbha thAya evo mithyA abhiprAya te adhyavasAna che. (9) zubhAzubha bhAva. (10) karmanA udayanI pravRtti rUpa. (11) mAnyatA, viparIta mAnyatA. (12) potAnA ane paranA ekapaNAnI mAnyatApUrvaka pariNamana. (13) tAdAtmya; tadrupatA; Asakti; abhiprAya. (14) adhyavasAna traNa prakAranAM che; ajJAnarUpa; mithyAdarzanarUpa ane acAritrarUpa. (15) zubhAzubha bhAvanA vikalpo. te badhAM pudgala dravyanA pariNAmathI racAyelAM che. (16) karmanA nimittane AdhIna thavAthI je bhAva thAya te adhyavasAna kahevAya che. AtmA ekalo jJAtA che tene bhUlIne karmanA nimitte thatA puNya-pApanA bhAva thAya temAM ekatvabuddhithI mAne che ke A adhyavasAna che te ja huM chuM. ema karmanA nimittane AdhIna thavAthI je adhyavasAna thAya tene AtmA mAnanArA ane te adhyavasAna mane madada karaze ema mAnanArA mUDha che. adhyavasAna puNya-pASa bhAvomAM ekatva buddhi :puNya-pApa bhAvomAM ekatva buddhirUpa je adhyavasAna che te ja eka baMdhanuM kAraNa che. adhyavasAya :vRttio (2) Aya; mAnyatA; je pariNAma mithyA abhiprAya sahita hoya, (svaraparanA ekatvanA abhiprAya sahita hoya), athavA vaibhAvika hoya, te pariNAmo moTe adhyavasAya zabda vaparAya che. (mithyA) nizcaya, (mithyA) abhiprAya evA arthamAM paNa, e zabda vaparAya che. (3) para vastu pratyenI, ekatva buddhirUpa mithyAtva. (4) mithyAtvarAgAdirUpa bhAva karma. (5) ajJAna; UMdho abhiprAya; mithyA abhiprAya. (6) nizcaya; TharAva; manovRtti; mananuM valaNa; prayatna; mahenata; koziza; dhaMdho; udyama. 42 (7) kaSAyabhAva; kaSAyanA je prakArathI karmonA baMdhamAM phaladAna zaktinI tIvratA Ave che tene anubhAvabaMdha sthAna kahevAmAM Ave che. (8) paramAM potApaNAnI ektvanI ekatvabuddhi tene adhyavasAya kahe che. (9) buddhi, vyavasAya, adhyavasAna, mati, vijJAna, citta, bhAva ane pariNAma A ATheya zabdo ekArtha ja che. nAma judA che paNa artha eka ja che. jevo adhyavasAya zabdano artha che tevo ja A badhA zabdano artha che. A je buddhi Adi ATha nAmothI yAM te badhAMya cetana AtmAnAM pariNAma che. jyAM sudhI sva-paranuM bhedajJAna na hoya tyAM sudhI jIvane je potAnA ne paranAM ekapaNAnA nizcayarUpa pariNati varte che tene buddhiAdi ATha nAmothI kahevAmAM Ave che. (10) para vastunuM ekatva buddhi. (11) saMkalpa vikalpa; bahAranI upAdhi e ja adhyavasAya, adhyavasAyano kSaya jJAnathI thAya. (12) prayatna; mahenata; nizcaya; khaMta. (13) lezyA pariNAmanI kaMIka spaSTapaNe pravRtti. (14) samajavuM; avabhAsa; avabodha. (15) samajaNa,; avabhAsa; avabodha. adhyavasAyavizeSo :mithyAtvarAgAdirUpa bhAvakarmo ane dravya karmoM. adhyavasAyo :mithyAtva rAgAdirUpa bhAvakarmo. adhyavasAyo :mithyAtvAdirUpa bhavakarmo. adhyavasAnAdi bhAvo HpuNya-pApanA bhAvo, dayA, dAna, vrata, tapa, bhakti Adi zubha bhAvo ane kAma, krodhAdi azubhabhAvo utpanna karanAruM karma te saghaLA adhyavasanAdi bhAvo che. adhyavasita jaNAvuM; manAvuM, samajavuM; bhAsavuM. adhyavasita thAya che samajAya che; bhAse che. (2) jaNAya che; manAya che; nizcita thAya che; adhyavasiti :ekanI bIjAmAM mAnyatApUrvaka pariNati- khoTo nizcaya thayo tene adhyavasiti kahevAya che; ane te ja- jene adhyavasAya kahyo che te ja bodhana mAtrapaNAthI buddhi che, vyavasAya mAtrapaNAthI vyavasAya che.
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyata :AropavAmAM AveluM; khoTu kalpeluM ke sthApeluM, je vizeno bhrama koI anya padArthamAM hoya tevuM. adhyastha :adhyasata-khoTuM kalpeluM ke sthApeluM; AropavAmAM AveluM. adhyavasAya : nizcaya; TharAva; manovRtti; mananuM valaNa; prayatna; mahenata; dhaMdho. adhyAtma rAgathI bhinna, AtmA (2) AtmAnuM paramarUpa. (3) adhi eTale jANavuM, Atma = AtmAne, potAnA AtmAne jANavo te ja adhyAtma. (4) nAma adhyAtmIo, zabda adhyAtmIo, sthApanA adhyAtmIo, ne dravya adhyAtmIono to jagatamAM sukALa che paNa bhAva-adhyAtmanI ja viralatA che. nija svarUpane-Atma svarUpane je kriyA sAdhe che te ja adhyAtma che; je kriyA karIne cAra gati sAdhe che te adhyAtma nathI. nAma adhyAtma, sthApana adhyAtma ne dravya adhyAtmane choDo; ane bhAva adhyAtma ke je nijaguNane-AtmaguNane sAdhe che temAM ruci keLavIne maMDI paDo. adhyAtma to jyAM Atmavastuno vicarA hoya te che. bAkI to lapalapIyAvAtoDIo che. (5) AtmA saMbaMdhI. (6) mithyAtva, viSayo, kaSAyo Adi bAhya padArthonuM AlaMbana choDI AtmAmAM tallIna thavuM te adhyAtma che. (7) AtmajJAna; brahmajJAna; AtmA-paramAtmAne lagatuM tattva; AtmA saMbaMdhI vicAra ke kriyA; bheda jJAna. (8) AtmA saMbaMdhI. adhyAtma mArga yathArtha samajAye parabhAvathI AtyaMtika nivRtti karavI te adhyAtmamArga. adhyAtmasthAza. jemAM zuddha nizcayasvarUpa Atmadravya kevuM che ane tenI nirmaLa paryAya kevI che tenuM nirUpaNa che te adhyAtmazAstra che. adhyAtmaciMtana :zuddhAtmAnA dhyAnathI. adhyAtmaciMtana mATe bAhya sAmagrI adhyAtma ciMtanarUpa dhyAna mATe utsAha, nizcaya (sthira vicAra), dharma, saMtoSa, tattvadarzana ane janapada tyAga; A che prakAranI bAhya sAmagrI che. dhyAnanI siddhi mATe bAhya sAmagrI rUpe che vAta batAvavAmAM AvI che. temAM utsAhane prathama sthAna ApavAmAM AvyuM che. jo utsAha ja na hoya to badhuM ja vyartha che. jo vairya na hoya to sAdhanAmAM vidana-kaSTa Adi upasthiti tathAM khalita thaI javuM bahu ja svAbhAvika che. thI ja nItikAroe, vairya sarvArtha sAdhana jevAM vAkyo dvArA dharmane sarva prayojanano sAdhaka batAvyo che. viSayomAM lAlasAnA abhAvanuM nAma saMtoSa che, A saMtoSa paNa sAdhanAnI pragatimAM sahAyaka thAya che, jo sadA asaMtoSa banyo rahe to te eka moTI vyAdhinuM rUpa laI le che, tethI ja asaMtoSo mahAvyAdhiH jevA vAkyo dvArA asaMtoSane mahAvyAdhi mAnavAmAM Avyo che. jIvAdi tattvonuM je sArI rIte darzanasvarUpa anubhavana na hoya to pachI utsAha, nizcaya, dharya tathA saMtoSathI paNa zuM thaI zake ane dhyAnamAM pravRtti paNa kevI rIte thaI zake ? na thaI zake. jethI tattvadarzananuM hovuM parama Avazyaka che, chellI chaThThI sAmagrI che janapada tyAga, jyAM sudhI janapada ane janasaMparkano tyAga karavAmAM Avato nathI tyAM sudhI sAdhanAnI pUrNatA nathI. janasaMparkathI vANInI pravRtti, vANInI pravRttithI mananI caMcaLatA ane mananI caMcaLatAthI cittamAM aneka prakAranA vikalpa tathA kSobha thAya che, je badhA dhyAnamAM bAdhaka che. adhyAtmazAstra adhyAtmazAstramAM jIvanuM svarUpa mukhyapaNe ekaluM zuddha kahela che. vartamAna paryAyane gauNa karI, trikALI zuddha svabhAvane jIva kahyo che. (2) jemAM zuddha nizcayasvarU5 Atmadravya kevuM che ane tenI nirmaLa paryAya kevI che tenuM nirUpaNa che te adhyAtmazAstra che. (3) je zAstramAM AtmAnuM kathana che te. nija svarUpa je kiriyA sAdhe, teha adhyAtama lahIe re. AnaMdaghanajI. adhyAtmasthAna :sva. paranA ekapaNAno adhyAya hoya tyAre vartatA vizuddha caitanya pariNAmathI judApaNuM temanuM lakSaNa che evAM je adhyAtmasthAno che te badhAMya jIvane nathI. adhyAtmasthAna eTale adhyavasAya, adhyavasAya eTale vikArI bhAva. ahIM pAThamAM je vizuddha zabda che teno artha zubha pariNAma na karavo, paNa tyAM zuddha svabhAvanI vAta che. je vizuddha pariNAmathI judAM je puNayapApa,zarIra, vANIne mananI kriyAne tene ane potAnA AtmAne ekapaNe mAnavAno aLyavasAya UMdho adhyavasAya che. zarIra, vANI ane bahAranAM nimitto mane madada karaze evo je bhAva te adhyavasAya che. je bhAva hoya tyAM
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ sudhI karma bAMdhe ane saMsAramAM rajhaLe. sva-paranA ekapaNAno bhAva te adhyavasAya che. adhyAtmasthAno vaparanA ekapaNAno adhyAsa, evAM je pariNAma, te adhyAtmasthAno, arthAt adhyavasAya che. vizuddha cetanya-pariNAmathI judApaNuM jemanuM lakSaNa che, evAM e adhyAtmasthAno jIvane nathI. adhyAtmasthAna, eTale AtmAnAM sthAna nahIM. sva paranI ektA buddhinA adhyavasAyane adhyAtmasthAna kahyAM che. te adhyAtmasthAno, badhAMya jIvane nathI. 'badhAMya" ema kahyuM che ne ? eTale svaparanI ekatA buddhinA jeTalA bhAva che, te badhAya jIvane nathI. vizuddha caitanya pariNAmathI, eTale ke svanI ekatAnAM pariNAmathI. A paryAyanI vAta che. svanI ekatAnA pariNAmathI, sva paranI ekatAnA pariNAma bhinna che. samayasAra baMdha adhikAranA 173mA kaLazamAM Ave che, ke - huM para jIvanI rakSA karuM, tenA prANano nAza karuM, tene sukha-duHkha ApuM, evo je adhyavasAya-svaparanI ekatAbuddhi- che, te mithyAtva che. teno bhagavAne niSedha karAvyo che. tethI huM amRtacaMdrAcArya ema samaju chuM, ke para jeno Azraya che evo saghaLo vyavahAra choDAvyo che. AcAryadeva kahe che ke sarva vastuomAM je adhyavasAna thAya che, te badhAMya jinabhagavaMto e pUrvokta rIte tyAgavA yogya kahyAM che. tethI ame ema samajIe chIe ke paranA Azraye jeTalo koI vyavahAra thAya che, te saghaLoya bhagavAne choDAvyo che. A mahAvrata, samiti, gupti AdinA je vikalpa che, te vyavahAra che ane te paranA Azraya sahita che. tethI te saghaLo ya choDAvyo che. to pachI A sapuruSo eka sabhya nizcayane ja niSphapapaNe aMgIkAra karIne, zuddhajJAna, dhana svarUpa nija mahinAmAM sthiratA kema dharatA nathI ? AcArya kahe che ke A pramANe deva-guru-zAstranI zraddhAno bhAva, paMcamahAvratono bhAva ke vyavahAra ratnatrayano bhAva, te saghaLoya tyAjya che. to pachI saMto eka nija zuddha caitanyamAM ja lIna, kema rahetA nathI ? (nija caitanyamAM ja lIna rahevuM joIe.). huM parane jIvADI zakuM, tenA prANanI rakSA karI zakuM, paranA prANa harI zakuM, anukULatA-pratikULatA ApI zakuM, bhUkhyAne anAja ane tarasyAne pANI pahoMcADI dauM tathA garIbone paheravA kapaDAM ane rahevA makAna daI dau ,vA je buddhi che, te badhIya ekatvabuddhirUpa adhyavasAya che, mithyAtva che. bApu ! huM parane kAMI ApI zake che, e vAta ja juThI che. koI paranuM kAMI karI zakato ja nathI. A pramANe para sAthe ekatAbuddhinA bhAva- adhyavasAya, te badhAya nija caitanya dravyamAM DhaLelA vizuddha caitanya pariNAmathI bhinna che. kAraNa ke teo pudgala dravyanA pariNAmamaya che. bhagavAna AtmA, zuddha caitanyasvabhAvI vastu che. te ekano Azraya laIne, svAzraye je pariNAma thAya che. te vizuddha caitanya-pariNAma che. te caitanya pariNAmathI, A mithyA adhyavasAya saghaLAya bhinna che, judA che. - caitanyanAM vizuddha pariNAma thAya, tyAM A svaparanI ekatAbuddhinA adhyavasAyabhAva rahetA nathI, ema ahIM kahevuM che. tethI adhyAtmasthAno, saghaLAya jIvane nathI, kemake teo pula pariNAmamaya hovAthI, anubhUtithI bhinna che. svAnubhUti thatAM, svaparanI ekatA buddhinAM saghaLA pariNAma, bhinna paDI jAya che, eTale abhAvarUpa thaI jAya che. AvI vAta prazna :- tame to (svarUpane) samajavuM, samajavuM, samajavuM, basa eTaluM ja kahyA karo cho ? (bIjuM kAMI karavAnuM to kahetA nathI.) uttara :- bhAI ! svarUpanI samajaNa vinA ja, anaMtakALathI jIva saMsAramAM paribhramaNa kare che. zrImade paNa eja kahyuM che ne ke : je svarUpa samajyA vinA pAmyo duHkha anaMta; samajAvyuM te pada namuM, zrI sadaguru bhagavaMta." ahIM A bolamAM eka vizeSatA che. bIjA badhA bolamAM samuccaya lIdhuM che. jemake prItirUpa rAga, che te badhoya jIvane nathI, kAraNake te pudgala dravyanA pariNAmamaya hovAthI, anubhUtithI bhinna che. A bolamAM, je svaparanI ekatAbuddhinA bhAva- adhyavasAya kahyA, te vizuddha caitanya pariNAmathI judA
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ lakSaNavALA kahyA che. ahIM ema kahevuM che ke, nija svarUpanA Azraye je vizuddha caitanya pariNAma thAya, temAM A mithyA adhyavasAya AvatA nathI, upajatA nathI, abhAvarUpa rahe che. tathA adhyavasAyamAM-svaparanI ekatAbuddhinA bhAvamAM, vizuddha caitanya pariNAma rahetAM nathI, upajatA nathI. bIjA bola karatAM, AmAM A vizeSatA lIdhI che ke, svaparanI ekatAbuddhimAM caitanyanAM vizuddha pariNAma nathI, ane caitanyanA vizuddha pariNAma thatAM, svaparanI ekatAbuddhi rahetI nathI. prazna :- amAre vepAra dhaMdho karavo, kuTuMbaAdinuM bharaNapoSaNa karavuM, IjjataAbarU sAcavavI, ke pachI basa A ja samajavuM ? uttara H- bhAI ! hita karavuMhoya, to mArga to A ja che, bApu ! svaparanA ekatva-pariNamanamAM, tArI caDatI degaDI UDI jAya che, e to jo. huM paranuM karI zakuM, vepAra karI zakuM, paisA kamAI zakuM, paisA rAkhI zakuM, bIjAne ApI zakuM, vAparI zakuM, ItyAdi je svaparanI ekatAbuddhinA adhyavasAya che, te vizuddha caitanyanAM pariNAmathI, vilakSaNa che, judAM che. e mithyA adhyavasAyI hayAtImAM, zuddha caitanya pariNAma utpanna thatAM nathI, e to jo. ahIM TIkAmAM kahyuM che ne ke svaparanA ekapaNAno adhyAsa hoya tyAre, vizuddha caitanya pariNAmathI judApaNuM, temanuM lakSaNa che, evAM je adhyAtmasthAno, te jIvane nathI kema ke te pudgala dravyanA pariNAmamaya hovAthI, anubhUtithI bhinna che. adhyAtma sthAno eTale, AtmAnI nirmaLatAnAM sthAno, ema artha nathI. adhyAtmasthAnono artha, svaparanI ekatvabuddhino adhyavasAya che, e adhyavasAya, vizuddha caitanya pariNAmathI judo che. are, judApaNuM ja, tenuM lakSaNa che. bahu sUkSma vAta ! aho ! AvI vAta digaMbaronA zAstro sivAya, bIje kyAMya nathI. adhyAtmasthAno saghaLAya jIvane nathI. kema nathI ? to kahe che ke, teo vizuddha caitanya pariNAmathI, judA lakSaNavALA che. cidAnaMdaghana bhagavAna, AtmAnA Azraye, je svarUpa ekatvanA vizuddha caitanya pariNAma thAya te, caitanya pariNAmathI judApaNuM jenuM lakSaNa che evA svaparanI ekatvabuddhinA - 45 adhyavasAyothI, bhinna che. juo, vizuddha caitanyanA pariNamanathI, adhyAtmasthAnonuM juduM lakSaNa che, ema kahIne pachI te ekatvabuddhinA pariNAma, anubhUtithI bhinna che, ema kahyuM che. (Azaya ema che ke svapara ekatvabuddhi banI rahe, tyAM sudhI zuddha caitanyanAM pariNAma upaje nahi, ane nija zuddhAtmAnA Azraye svAnubhUti pragaTa thatAM, ekatvabuddhinAM pariNAma upajatAM nathI.) adhyAtmasthAno adhyavasAyo; sva paranI ekatAbuddhi; adhyAtmasAra e nAmanA pustakamAM kahelo AtmanizcayAdhikAra e pharI pharI manana karavA yogya che e enuM vizeSapaNuM mAnavuM. rAjacaMdra. adhyavasAna karmanA udayanI pravRttirUpa. adhyAvasAna rAgamAM ekatAbuddhi te adhyavasAna che. rAga ane AtmA eka che evo bhrama te adhyavasAna che. A adhyavasAna kahe che, jJAna nathI, kema ke adhyavasAna acetana che, mATe karmanA udayanI pravRttirUpa adhyavasAna ane jJAna judAM che. adhyAsa : mithyA AropaNa; bhrAnti. (2) nirNaya (3) eka vastumAM, bIjI vastunuM AropaNa; adhyAropa; bhrAMtimaya-pratIti. (4) bhrAntimaya pratIti; eka vastumAM bIjI vastunuM AropaNa; adhyAropa. (5) Azraya; (6) Teva; Adata. (7) mithyA AropaNa; bhUla bhareluM jJAna; na hoya tevA guNadharmonuM AropaNa karavuM. (8) bhrAnti. adhika + Asa =je sthaLe bese te potAnI jagyA athavA te te rUpa huM chuM ema thaI jAya che. (9) mithyA AropaNa; mAyA; bhUla bhareluM jJAna. (10) je vastumAM bIjI vastunuM AropaNa; adhyAropa; bhrAMtimaya pratIti. (11) vAsanA (12) sva-paramAM ekatvanI mAnyatA. (13) bhUla bhareluM jJAna; mithyA AropaNa; na hoya tevA guNadharmonuM AropaNa karavuM te; niraMtara rahetuM lakSa ke UMDuM ciMtana. (14) mithyA AropaNa; bhrAnti; bhrama. (15) niraMtara paraciya; sva-paranI ekatvabuddhi. (16) eka vastumAM bIjI vastunuM aropaNa; adhyAropa; bhrAntimaya pratIti (17) mithyA AropaNa; bhrAMti. (18) anAdinA
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ viparIta abhyAsathI aikayatA-ekatva bhAvanA. (19) bhrAnti. adhi + Asa =je sthaLe bese te potAnI jagyA athavA te rUpa huM chuM ema thaI jAya che. evI rIte anAdi kALathI dehamAM vasavAthI dehane ja AtmA mAnyo athavA rAgAdi vibhAvone AtmA mAnyo che. abhyAsa karatAM adhyAsa vadhAre dRDhatA batAve che. abhyAsa to cit bhUlI paNa javAya paNa adhyAsa to UMghamaM paNa na bhUle. (20) zalya. (21) Azraya. adhyAsita rahelA che; sAthe rahe che. (2) rahelA. adhuruM :alpa; apUrNa. adhurapa :adhUrAza. adharma dravya HjIva ane pudgalane sthitimAM udAsIna sahAya ApanAra, cha dravyamAMnuM eka dravya (2) svayaM gatipUrvaka sthitirUpa pariNamatAM jIva ane pudgalane sthira thavAmAM je nimitta hoya tene adharma dravya kahe che. jema musApharane sthira thavA mATe jhADano chAMyo. (3) svayaM gatipUrvaka sthitirUpa pariNamelA jIva ane pudgalane sthira rahevAmAM je nimitta hoya tene adharma dravya kahe che; jema musApharane sthira rahevAmAM vRkSanI chAyA. (gatipUrvaka sthiti kare evA jIvapudgalane ja adharmadravya sthitimAM nimitta che evI maryAdA na hoya to sadAya sthira rahenArAM dharmAstikAya, AkAza ane kALa-dravyone paNa sthitimAM adharma dravyanuM nimittapaNuM AvI jAya.) (4) svayaM gatipUrvaka sthitirUpa pariNamelA jIva ane pudgalane sthira rahevAmAM, je nimitta hoya, tene adharmadravya kahe che te eka che. (5) svayaM gatipUrvaka sthitirUpa pariNamatAM jIva ane pudgalane sthira thavAmAM je nimitta hoya tene adharmadravya kahe che. jema musApharane sthira thavA mATe jhADano chAMyo . adharmadravyano vizeSa guNa Hadharma dravyamAM sthiti hetutva vagerene vizeSa guNa che. adharamAna yuktizrama. adharmAstikAya te dravya lokAkAza pramANa che. ane jIva-pudgalane gatimAMthI sthitirUpa thavAmAM vRkSanI chAyA jema vaTemArgune nimitta che tema te sahakArI nimitta che. 46 adharmAstikAya have cauda rAju pramANa eka adharmAstikAya nAmanuM arUpI dravya che ke je sthitimAM nimitta che tenI vyAkhyA kare che. svabhAva sthiti kriyArUpe ane vibhAvasthiti kriyArUpe pariNata jIva-pudgalone sthitinuM (bhAva sthitinuM ane vibhAvasthitinuM) nimitta te adharma che. siddha dazAmAM jIva sthira rahe te jIvanI svAbhAvika sthitikriyA che ane saMsArakazAmAM sthira rahe te jIvanI vaibhAvika sthitikriyA che ? zuM kIdhuM A ? ke AtmA zarIra rahita azarIrI paramAtmA thAya tyAre siddhadazAmAM te sthira rahe che. tyAM tene gatikriyA hoya nahi, mAtra sthiti ja hoya che. A jIvanI svAbhAvika sthitikriyA che. siddhadazAmAM sthira rahevuM te svabhAva sthitikriyA che; jyAre saMsAradazAmAM jIva sthira rahe te jIvanI vaibhAvika sthitikriyA che; vaLI ekalo paramANuM sthira rahe te pudgalanI svAbhAvika sthiti kriyA che ane skaMdha sthira rahe te pudgalanI (skaMdhamAMnA dareka paramANunI) vaibhAvika sthitikriyA che. juo, eka chUTo poInTa-rajakaNa athavA paramANu sthira rahe te tenI svAbhAvika sthitikriyA che; kema ke bIjA paramANuM ke skaMdhano tyAre tene saMbaMdha nathI. jyAre A AMgaLI ke pustakAdi ke je aMta rajakaNonA skaMda che te sthira rahe te pudgalanI vaibhAvika sthiti kriyA che. jemAMnA dareka paramANunI paNa vaibhAvika sthiti kriyA che, kemake te pratyeka paramANuM skaMdhanA bIjA paramANuM nA saMbaMdha sahita che. have kahe che ke A jIvana-pudgalanI svAbhAvika tema ja vaibhAvika sthiti dvidhAmAM adharma dravya nimittamAtra che. A rIte lokapramANa eka arUpI adharmAstikAya dravya siddha thayuM. adharmAstikAya evI ja rIte, eka ja kALe, sthitipariNata samasta jIvapudgalone loka sudhI sthitinuM hetupaNuM, adharmane jaNAve che, kAraNa ke, kALa ne pudgala apradezI hovAthI, temane te saMbhavatuM nathI, jIva samudraghAta sivAya, anyatralokanA asaMkhyAtamA bhAgamAtra hovAthI, tene te saMbhavatuM nathI, loka ane alokanI sImA acalita hovAthI, AkAzane te saMbhavatuM nathI ane viruddha kAryano hetu hovAthI, dharmane te saMbhavatuM nathI. jema manuSyane sthitimAM, nimittabhUta pRthvI che tema jIva-pudgalone, sthitimAM
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimittabhUta koI dravya hovuM joIe; te dravya lokavyApI adharma dravya che. (2). dharmAstikAyanI peThe asparza, arasa, agaMdha, avarNa ane azabda che; loka vyApaka che. akhaMDa, vizALa ane asaMkhyAta pradeza che. te dharmAstikAya gatikriyAyukta ne kAraNabhUta hovAne badale, sthiti kriyAyuktane pRthvInI mAphaka kAraNabhUta che. arthAt sthitikriyA paraNita jIva-pudgalone nimittabhUta che. dharmAstikAya gatikriyAyuktane, pANInA mAphaka kAraNabhUta che. ane A adharmastikAya sthiti, kriyA yuktane pRthvInI mAphaka kAraNabhUta che. jema pRthvI pahelethI ja sthitirUpe (sthira), vartatI thakI ane parane sthiti (sthiratA) nahi karAvatI thakI, svameva sthitirUpe pariNamatAM azvAdikane, udAsIna avinAbhAvI sahAyarUpa kAraNamAtra tarIka, sthitimAM anugraha kare che. tema adharmAstikAya paNa pote, pahelethI ja sthitirUpe vartato thako ane parane sthiti nahi karAvato thako, svayameva sthitirUpe pariNamatAM, jIva-pudgalone udAsIna avinAbhAvI sahAyarUpa kAraNamAtra tarIke sthitimAM anugraha kare che. adharmAstikAya dravya svayaM gatipUrvaka sthiti pariNAmane prApta thayelA jIva ane pulane sthira thatI vakhate je nimitta (udAsInapaNe hAjarI hoya tene adhArmastikAya-adharma dravya kahe che. jemake sthira thavA IcchanAra musApharane mATe jhADano chAMyo. adharmAstikAyano vizeSa guNa ekI sAthe, sarva sthAna pariNAmI jIvone ane pulone, sthAnanuM hetupaNuM (sthitinuM arthAt sthiratAnuM nimittapaNuM, adharmano vizeSa guNa che. adharmAstikAya te dravya lokokAza pramANa che. jIva ane pulane gatimAMthI sthitirU5 thavAmAM vRkSanI chAyA jema vaTemArgune nimitta che tema te sahakArI nimitta che. a6 :adhUvamAM bhAvonI vadhaghaTanI apekSA che, ane anityamAM eka pachI eka anukramanI apekSA che. anukrama eTale - jema TADhiyA tAva vakhate uSNa javara na hoya, ane uSNajavara veLA TADhiyo tAva na hoya, tema zubhabhAva 47 vakhate azubha na hoya ane bhAva vakhate zubha na hoya. A pramANe zubha azubha bhAvo anukrame utpanna thatA hovAthI anitya che. (2) Asavo vAInA veganI jema, vadhatA-ghaTatA hovAthI, adhruva che. (3) je kSaNe hInaadhika thAya tevuM jJAna; asthira jJAna. (4) vikArI bhAva te adhuva che, eka rU5 rahetA nathI; vadha-ghaTa thavI. (5) ekarUpa rahe nahi tevAM; (6) ekarUpa rahetA nathI. adharAta bhAgatAM madhyarAta vItyA pachI. ava :ekarUpa rahetA nathI; asthira (2) kAyamI Take tevAM nahi; anitya; vadhatAM-ghaTatAM. adhyavakSAna karmanA udayanI pravRttirUpa; rAgamAM ekatA buddhi, (2) udyama; nizcaya; manovRtti; prayanta, mahenata, vizeSa avasthA; gati. aMdhANa :cihna. aMdhAdhuMdhI arAjakatA; aMdhera; avasthA; gerabaMdobasta. adhAravuM dhyAnamaMda hovuM; nizcita karavuM; sAMbhaLavuM; avadhAravuM. athi :sanmukha, AyaH joDAvuM, svarUpamAM ja joDAvuM te svAdhyAya che. adhika bhinna (2) utkRSTa; asAdhAraNa; atyaMta. (3) bhinna (IndriyothI adhika = bhinna Atma svabhAva); paryAyathI adhika = paryAyathI bhinna. (4) bhinna; juduM. (5) juduM; bhinna. (6) vadhAre; kSetrathI vadhAre; kSetrathI bahAra. (7) judo (8) bhinna. adhita karIne sthApIne; rAkhIne. (2) adhikAra ApIne; aMgIkRta karIne. (3) guruonA sahavAsamAM adhikAra ApIne; sthApIne; aMgIkRta karIne. (4) AtmAnI aMdara sthApIne; AtmAnI aMdara rAkhIne. adhikatA :vizeSatA. adhikatA :gaurava adhikaraNa :AdhAra; Azraya; AdhArasthAna, adhiSThAna; (2) je dravyano Azraya levAmAM Ave te adhikaraNa che, (3) AdhAra (4) AdhAra. (5) samyagdarzananuM AtyaMtara adhikaraNa AtmA che. ane bAhya adhikaraNa
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ 48 tranADI che. (lokAkAzanI madhyamAM cauda rAju lAMbI ane eka rAju pahoLI je saLaMga jagyA che tene trasanADI kahevAya che.) vastunA AdhArane adhikaraNa kahe che. (6) jANe ke temano eka AdhAra hoya e rIte. (7) saMsAra vadhAranArA. (8) nimitta tenA be prakAra che : jIva nimitta ane ajIva nimitta. jIva ane ajIvanA paryAyo adhikaraNa che. jIva-abdha sAmAnya adhikaraNa nathI paNa jIva-ajIvanA vizeSa paryAyo adhikaraNa thAya che. (9) Azraya. adhikaraNa yiA :talavAra AdinA AMrabha-samAraMbhanA nimitathI lAguM karma baMdhana. adhikaraNabhUta :AdhArabhUta; sAdhanabhUta. adhikAra : vibhAga. adhigama : (2) parano upadeza (1) jJAna; prApti; lAbha; pahoMca; zakti; abhyAsa; svIkAra. (3) jaNAvanAra; prApti; lAbha; pahoMca; zakti; abhyAsa; jJAna; svIkAra. (4) jJAna. (5) jaNAvanAra (6) jJAna agimaja samyagdarzana paranA AtmajJAnI puruSanA upadezAdithI je samyagdarzana thAya tene adhigamaja samyagdarzana kahe che. adhigamana :prApti; lAbha; samAgama; saMsarga. adhikaraNa :AdhAra; Azraya; AdhArasthAna; adhiSThAna; adhikaraNano artha nimitta thAya che. adhirAja jenA hAtha nIce bIjA rAjA hoya te; rAjAdhirAja, adhivAsa :AtmavAsa; guruono sahavAsa. adhikti niyamamAM rAkhanAra; uparI thaIne rahela. adhiSThAna AdhAra, raheThANa. (AtmA sukha saMvedanano AdhAra che, jeTalAmAM sukhanuM vadana thAya che teTalo ja AtmA che.) adhiSThAtA :AdhAra. (2) svAmI. (3) mAlika (4) niyAmaka. adhiSThAna : (2) AdhAra. (jJAtRtattvano svabhAva, zabda brahmane ane tenA | vAgyarUpa vizvane, yuga56 jANavAno che. tethI te apekSAe jJAtRtattvane, | zabdabrahmanu ane vizvanuM adhiSThAna (AdhAra) kahela che. saMyata jIvane, evA jJAtRtattvano nizcaya hoya che. (3) jemAMthI vastu utpanna thaI, jemAM te sthira rahI, ane jemAM te laya pAmI te. (4) AdhAra sthaMbha (5) mukhya sthAna; raheThANa; AdhAra; sattA; prabhAva. (6) AdhAra, raheThANa. (AtmA sukha saMvedanano AdhAra che. ) jeTalAmAM sukhanuM vadana thAya che tevaDo ja AtmA che. (7) hari bhagavAna, jemAMthI vastu utpanna thaI, jemAM te sthira rahI ane jyAM jemAM te laya pAmI. (8) mULa AdhAra. adhiSThAna rIti :AtmanirIkSaNa, AMtara avalokana. adhiSThAnabhata:sthAnabhUta; AdhArabhUta. adhiSThita sthApeluM; nImeluM; uparI thaIne raheluM, vaseluM, barobara sthita thayeluM adhIna :zarA; tAbe raheluM; vivaza; lAcAra; paravaza; parAdhIna; AdhIna. adhIrAI dhIrajano abhAva; utAvaLiyuM; vihvaLatA; vyagratA; AturatA. adhIe :uttama; vadhu yogya; mukhya adhikArI (adhi + iSTa) (2) yogya. adho upamA nIca upamA. adhogati naraka ane tiryaMca gati. (2) nIca gati; naraka ane tiryaMcanA bhAva. (3) narakagati. adhoLA : nIcI avasthA. adhomana je nIce javA mATe che te. AMdholANa :ukALelA pAMdaDA vagere. adholoka :adholoka-narakamAM ratnaprabhA, zarkaraprabhA, tAlukA prabhA, paMkaprabhA, dhUma prabhA, tama prabhA ane mahAtama prabhA e sAta bhUmio che ane karmathI nIce nIce ghanodadhivAtavalaya, ghanavAta valaya, tanuvAtavalaya tathA AkAzano AdhAra che. Ana adhikArI jene viSe jJAna pariNAma pAmavA yogya nahIM evA. ana adhikArIpaNuM apAtrapaNuM, ayogyapaNuM, adhikAra ke haka vinAnuM ane e darezmAM paryAnapaNe rahevAno udbhakALa (bhavyasthiti) saMkhyAta hajAra varSa che. eTale teTalA kALa sudhI temAM ja janme ne mare.
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ anaabhyAsathI :aparicayathI-upazama karavAthI. anaavakAzapaNe :nitya; niraMtara; sadaiva; (2) dhArAvAhIpaNe; atruTakapaNe; niraMtara; AMtarA vinA. aneka :bhinna. anekapaNuM-bhinnapaNuM. (2) anaMta aneka dravyaparyAya :ekathI vadhAre dravyonA saMyogathI thato, paryAya. aneka dravya paryAyo Haneka dravyanA paryAyo (eka triaNuka samAna jAtIya, aneka dravyanA paryAyo, bIjo caturaaNuka samAnajAtIya, aneka dravyanA paryAyo. temaja eka manuSyatva svarUpa, asamAna jAtIya dravyaparyAya ane bIjo devatvasvarUpa, asamAna jAtIya dravyaparyAya.) aneka dharmomAM vyApaka aneka dharmone kahenAra. aneka paramANadravyono ekarSiDaparyAyarUpa pariNAmAtmaka zarIra zarIra, aneka paramANudravyono eka piMDaparyAyarUpa pariNAma che. anukta :nahi kahevAmAM Avelo; kahI na zakA tevo. (2) nahi kahyuM hovA chatAM. (3) (nahi kahela) je vastunuM varNana ApyuM nathI tene jANavI, jevuM varNana na sAMbhaLavA chatAM padArtha jJAnagocara thavo. (4) thoDu; ISat kahevuM karavo joIe. anekaH prakAzavuM :ekI sAthe aneka viSayone jANavuM. anekaH prakAzavAne HekI sAthe aneka viSayone jANavAne. anekapaNuM anaMtaguNanA lakSaNa saMkhyAdi bhedathI jovAmAM Ave to dareka vastumAM anekapaNuM che. (2) vyavahAra dRSTithI anaMta guNaparyAyapaNe anekarUpa che. anukaMpA He saghaLAM vaDe jIvamAM svAtmatulya buddhi te 'anukaMpA'. (2) zama, saMvega, nirveda ane AsthA e saghaLAM vaDe jIvamAM svAtmatulya buddhi te 'anukaMpA'. (3) duHkhI joIne karuNA lAvavI. (4) tRSAtura; kSudhAtura, rogIne athavA bIjA duHkhI mananA jIvane tenuM duHkha maTADavAnA upAyanI kriyA karavAmAM Ave tenuM nAma anukaMpA. (5) tIvra tRSA, tIvra kSudhA, tIvra roga vagerethI pIDita prANIne dekhI ajJAnI jIva koI prakAre huM Ano pratikAra karuM ema vyAkuLa thaIne anukaMpA kare che; jJAnI to svAtmabhAvanAne 49 nahi prApta karato thako (arthAt nijAtmAnA anubhavanI upalabdhi na thatI hoya tyAre) saMkalezanA parityAga vaDe (azubha bhAvane choDIne), yAsaMbhava pratikAra kare che tathA tene duHkhI dekhIne vizeSa saMvega ane vairAgyanI bhAvanA kare che. (6) jIvanAM duHkha upara karuNA; dayA; sahAnubhUti. (7) pote ane para ema sarva prANI para dayAnA prAdurbhAva. (8) baMdhAyelA cihna camatkAra mATe karuNA AvavI te anukaMpA. (9) dayA; kRpA; mahera (10) sarva jIvonA duHkha upara karuNA. (11) baMdhAyelA cit camatkAra mATe karuNA AvavI te anukaMpA. (12) sarva jIvomAM potAnA AtmA jevI ja dRSTi, sarva prati karuNAbhAva te anukaMpA. (13) sarva prANI para samabhAva rAkhavo te; nirderabuddhi rAkhavI te.; kRpA; dayA; mahera. (14) prANImAtra upara dayAno bhAva. (15) zama, saMvega, nirveda ane zraddhA-AsthA e saghaLAM vaDe jIvamAM svAtmatulya buddhi te anukaMpA. (16) tRSAtura, zrudhAtura athavA duHkhIne dekhI je jIva, manamAM duHkha pAmato thako tenA pratye karuNAthI varte che, teno e bhAva anukaMpA che. koI tRSAdi duHkhathI pIDita prANIne dekhI, karuNAne lIdhe teno pratikAra(upAya) karavAnI IcchAthI cittamAM AkuLatA thavI, te ajJAnInI anukaMpA che. jJAnInI anukaMpA, to nIcalI bhUmikAomAM viharatAM pote, nIcenA guNasthAnomAM vartatA hoya tyAre), janmArNavamAM nimagna jagatanA avalokanathI, (arthAt saMsAra sAgaramAM DUbelA jagatane dekhavAthI) manamAM jarA kheda thavo, te che. tIvra tRSA, tIvra bhrukSA, tIvra roga vagerethI pIDita prANIne dekhI, ajJAnI jIva koIpaNa prakAre huM Ano pratikAra karuM, ema vyAkuLa thaIne anukaMpA kare che; jJAnI to svAtmabhAvanAne, nahi prApta karato thako (arthAt nijAtmAnA anubhavathI upalabdhi na thatI ho tyAre), saMkalezanA parityAga vaDe (azubha bhAva choDIne), yathAsaMbhava pratikAra kare che tathA tene duHkhI dekhIne, vizeSa saMvega ane vairAgyanI bhAvanA kare che. jaya senAcArya. anukaMpA (jJAnInI) jJAnI to svAtmabhAvanAne nahi prApta karato thako, (arthAt nijAtmAnI anubhavanI upalabdhi na thatI hoya tyAre), saMkalezanA
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ parityAga vaDe (azubha bhAvane choDIne), yathAsaMbhava pratikAra kare che. tathA tene duHkhI dekhIne vizeSa saMvega ane vairAgyanI bhAvanA kare che. anukaMpA dAna : dIna ane duHkhI pratye anukaMpAdAna paNa Ape. anukRpA :anukammA be prakAre che :- (1) akaSAya, (2) sakaSAya. (1) akaSAya anakamphA =kharI anukampA eTale svAbhAvane anusarIne sampavuM, ke he jIva ! have bhavamaraNathI thAka, te kartutva-mamatva rahita akayAya karuNA che, ane te svadayA (rakSA) che. akaSAyabhAvamAM evI sAvadhAnI rAkhavI ke alpa paNa kaSAya ke bhAvahiMsA na thAya, ane temAM ja jJAna-baLano puruSArtha nitya karatA rahevo te ja kartavya che. (2) sakaSAya anakamphA = bahAranA prANInI dayA te udayabhAva, mananA zubha rAga saMbaMdhI te puNya pariNAma che, te nija guNane lAbha karatA nathI. bAhyavrata, tapa, pUjA, bhakti, cha kAyanA jIvonI dayA e Adi zubha pariNAma karIne jIve anaMtavAra nava raivecaka sudhInA devanA bhava karyA, chatAM ajJAnabhAvane kAraNe puyamAM aTakavuM thayuM, zubha bhAvanI karuNAthI puNyamAM aTakavuM thAya che, mATe zubha bhAvanI karuNA upAdeya nathI. te sakaSAya karuNA che. anukaraNa dekhAdekhI; nakala. anekarUpapaNuM (bhAvonI 5ryAyamAM, aneka prakAranA malina vikArIbhAvo. anakama eka pachI eka AvavuM e, zreNI; hAra. (2) vyavasthA; niyama; rIta; paddhati; AcAra; rivAja. anaphaLa :nimittane, anukULa kahevAmAM Ave che; nimitta. (2) yogya sAmagrI) anukuLatA :sagavaDatA (2) yogyatA. anAtmaka ane anya rAka tAna :anakSarAtmaka zrutajJAnanA be bhedaH paryAya-jJAna ane paryAyasamAsa che. sUma nigodiyA jIvane utpanna thatI vakhate je pahele samaye sarva jaghanya zrutajJAna hoya che te paryAya jJAna che. bIjo bheda paryAya samAsa che. sarva jaghanya jJAnathI adhika jJAnane paryAyasamAsa kahe che. teno asaMkhyAta lokapramANa bheda che.) nigodiyA jIvane samyaka zrutajJAna hotuM nathI paNa mithyAzruta hoya che, mATe A be bheda sAmAnya zrutajJAnanI apekSAe kahyA che ema samajavuM. samyaka ane mithyA evA be bheda nahi letAM sAmAnya mati-zrutajJAnano vicAra karIe to dareka chadvAstha jIvane mati ane zrutajJAna hoya che. sparza vaDe koI vastunuM jAvuM thayuM te matijJAna che; ane temAM saMbaMdhathI A hitakArI nathI IzvayAdi jJAna thavuM te zrutajJAna che, te anakSarAditmaka zrutajJAna cho. ekensiyAdika aiNI jIvone akSarAtmaka zrutajJAna ja hoya che. saMjJI yaMtradriya jIvone banne prakAranuM zrutajJAna hoya che. anekAkAra jJAna potAne na jANe, ane para vastu tamAmane jANe, tene anekAkAra kahe che. anekAMta aneka aMta; aneka dharma. (dravyazruta anekAMtamaya che. sarva dravyonA ekI sAthe pravartatA, ane krame pravartatA je aneka dharmo, temAM vyApanArA (arthAt temane kahenArA), aneka dharmo dravyakRtamAM che.)(2) aneka aMta; aneka dharma (3) anaMta dharmavALI vastuno svIkAra. (4) eka vastumAM vastupaNAnI nipajAvanArI paraspara viruddha be zaktionuM prakAzavuM tenuM nAma anekAMta che. anekAtma eka ahIM anekAtmaka ekanA anubhavamAM, je anekAtmakapaNuM che. te padravyamaya nathI. tyAM paravyo to nivRtti ja che; mAtra samyagdarzana-jJAnacAritrarUpa, sva-aMzone lIdhe ja, anekAtmakapaNuM che. mATe tyAM, anekAtmakapaNuM hovA chatAM, ekAgrapaNuM (eka-agrapaNuM) pragaTa che. anekAMtavAda :sApekSapaNe eka padArthanA aneka dharmomAMthI amukane kahenAra vacana. anekAMtika anizcita; niyamarUpa na hoya evuM; ekAMtika na hoya evuM. anekAMtika hetvAbhAsa :eka prakAre niyamanuM na rahevuM tenuM nAma anekAMtika hatvAbhAsa che. anekAnta : je vastu tat che te ja atat che, je vastu eka che te je aneka che, je vastu sat che te ja asat che. je nitya che je te anitya che- ema eka vastumAM vastupaNAnI nipajAvanArI paraspara viruddha be zaktionuM prakAzavuM e anekAnta che. (2) aneka aMta; aneka dharma. (dravyazruta anekAMtamaya che, sarva dravyonA ekI sAthe pravartatA, ane karma pravartatA je aneka dharmo temAM
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyApanArAM (arthAt temane kahenArA) aneka dharmo dravyazrutamAM che.) (3) eka vastumAM eka-aneka, nitya-anitya, sata-asat vagere paraspara viruddha svabhAva hoya che tene anekAnta kahevAya che. (4) zubhabhAva karatAM karatAM puNya paNa baMdhAya ne dharma thAya, mokSa paNa thAya tema mAnavuM te anekAMnta che. paraMtu zubha bhAvathI puNya baMdhAya paNa dharma na thAya - mokSa na thAya tema mAnavuM te anekAnta che. tevI rIte zuddha bhAvathI AtmAno dharma thAya. mokSa thAya paraMtu puNya na baMdhAya paNa karmanI nirjarA thAya tema mAnavuM te anekAnta che. AvuM anekAntanuM svarUpa adbhuta che. (5) pratyeka vastumAM vastupaNAnA siddhi (sAbitI) karavAvALI astitva, nAstitva Adi paraspara viruddha be zaktionuM ekasAthe prakAzita thavuM te anekAnta che. (AtmA sadAya svasvarUpe che-pararUpe nathI evI je daSTi te anekAnta daSTi che.) (6) vastumAM paraspara be virodhI zaktio (sa-asatu, ta-atar, nitya-anitya, ekaaneka vagere) prakAzIne vastune siddha kare te samyaka ekAnta. (7) eka pakSa rahita. (8) pratyeka vastumAM vastupaNAnI nIpajAvanArI (siddhi karanArI) astitva, nAstitva Adi paraspara viruddha be zaktionuM prakAzavuM te anekAnta che. AtmA sadA sva-rUpe che ane para-rUpe nathI evI je daSTi te ja kharI anekAntadaSTi che. (9) eka vastumAM vastupaNAnI nipajAvanArI paraspara viruddha be zaktionuM prakAzavuM te anekAnta che. vastu te vastunI apekSAe nitya che e paryAyanI apekSAe anitya che. vastu potAnI apekSAe sat ane paranI apekSAe asat che. avasthAthI azuddha ane svabhAvathI zuddha te anekAnta che. AtmAne potAnA svabhAvanuM avalaMbana che ane paranuM avalaMbana nathI te anekAnta che. eka samaya pUratI vikArI avasthA che ane trikALa dravya vikArI thayuM nathI te anekAnta che. (10) eka vastumAM vastupaNAnI nipajAvanArI paraspara viruddha be zaktionuM prakAzavuM te anekAnta che. (11) syAdbhAva. (12) eneka jemAM dharma che evo bhagavAna AtmA-caitanyatattva-tene batAvanArI vANI ane kAntadharma vANI, AtmAnA svarUpane dekhADanAra evI sarvajJa vItarAganI divyadhvani 51 vANI. (14) eka pakSa rahita syAdvAda. (15) eka pakSa rahita sthAvAda (16) (aneka + aMta) eka dharmo. (17) anekAMtAtmaka vastusvabhAvanI apekSA rahita ekAMtavAdamAM mithyA ekAMtane sUcavato je ja zabda vaparAya che te vastu svabhAva viparIta nirUpaNa kare che tethI teno ahIM niSedha karyo che. (anekAMtAtmaka vastusvabhAvano khyAla cUkyA vinA, je apekSAe vastunuM kathana cAlatuM hoya te apekSAe tenuM niNitapaNuM-niyamabaddhapaNuM - nirapavAdapaNuM batAvavA mATe je ja zabda vAparavAmAM Ave che, teno ahIM niSedha samajavo.) anekAna eTale zuM ? sattA je guNa che tene abhedapaNe kahevuM te dravya-sattA abhedapaNe dravyarUpa kahevAya, te ja sattA bheda apekSAe guNarUpa kahevAya. sattAne vasturUpa kahevI, abhedarUpa kahevI te dravyarUpa che. tene bhedathI kahevI te guNarUpa che. bhedabheda te anekAnta che. A bhagavAna AtmA-jIva dravya sukha svarUpa che ema abhedathI lIdhuM. bhedathI kahevuM hoya to sukhaguNavALo te AtmA; e bhedanuM kathana che. anekAntamayI mati :pratyagAtmana parayantI = pratyagAtmanaH padarayantI je Atmatattva anaMta dharmavALuM che, je paradravyothI ane para dravyonA guNaparyAyothI bhinna, tathA para dravyanA nimittathI thatA potAnA vikArothI kathaMcit bhinna che evA ekAkAra tatvane - AtmAnA nitya svarUpane arthAt asAdhAraNa sajAtIya kahetAM potAthI bhinna bIjA AtmAo ane vijAtIya kahetAM potAthI bhinna pulAdi dravyo-enAthI vilakSaNa eTale viparIta lakSaNavALuM potAnuM je nijasvarUpa tene sarasvatInI mUrti dekhe che - avalokana kare che. ahIM nirmaLa paryAyathI bhinnathI vAta nathI karI, kAraNake nirmaLa paryAya to trikALInuM lakSa kare che. eno Azraya kare che. parathI ane rAgathI bhinna Atmatattva ema lIdhuM che. trikALI bhagavAna nityAnaMda bhagavAna dhruva te Atmatattva che. AtmAnuM svarUpa che. deha, karma ane rAgathI bhinna evA Atmatattvane zrutajJAna ane kevaLajJAna jANe che ane vANI ene batAve che. (2) satya vastune nitya prakAzanAra vANI - te kevI che ?
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ "anaMta dharmaNaH pratyagAtmanaH tattva parayantI' - ananta dharmAtmaka, dravyakarma, bhAva karma- no karmathI bhinna, eka samayamAM traNa kALa traNa lokane jANanAra sarvajJa vItarAganA svarUpanI 'parayantI' eTale 'anubhavazIla' che. anubhavazIla kahetAM vANI sarvajJa anusAriNI che. sarvajJane anusarIne thavAno jeno svabhAva che, 'pazyantI'nI vyAkhyA Ama karI che. gajabanI vAta che ne ! sarvajJa vitarAgano ekarAra karanArI vANI-ene anubhavazIla kahI che. samayasAramAM paM. jayacaMdrajI e 'pazyantI'no artha bhAvazrutajJAna AtmAne parokSa dekhe che, kevaLajJAna AtmAne pratyakSa dekhe ane divyadhvani AtmAne dekhADe che ema lIdhuM che. anekAntarUpa vItarAga mArga jaDa ane cetana badhI vastunI avasthA potapotAnA AdhAre thAya che, paranA AdhAre koI vastunI avasthA kadI thAya nahi, koI koIne preraNA ke asara paNa karI zake nahi; A mAnavuM te samyaka anekAntarUpa vItarAgano dharma che. nimittanI asarathI koInI avasthA thAya ema mAnavAmAM Ave to vyavahAra pote ja nizcaya thaI gayo, kAraNa ke temAM trikALI TakanAra anaMta satne parAdhIna ane mAla vinAnA mAnavArUpa mithyArUpa ekAMta adharma thayo. anekAntavAda Haneka dharmonI sattAnI apekSA nahi karatAM, vastune eka ja rUpathI nirUpaNa karavI. anekAntAtmaka aneka dharmasvarUpa. anaakAza cAritrazA eka samaya mAtra paNa svarUpano viraha nahi te. anaMga HazarIrI; atIndriya; Atmika; aMga vinAnuM. anaMgakrIDA :kAmasevana mATe nizcita aMgone choDIne, anya aMgothI kAmasevana karavuM. anugata anusaranArA. anugata :pAchaLa gayeluM; lagatuM; lAyaka; ghaTatuM. (2) anusaratA arthavALI (3) je vastumAM sadA eka sarakho ja bhAva batAvyA kare tene anugata pratIti athavA anvaya bhAva kahe che. (4) anusaratA; maLatA. para anugatArtha :maLatA arthavALuM; samAnArtha; sahelAIthI samajAya tevuM. anugama lAyaka; ghaTatuM; maLatA artha vALI. anugAna :pAchaLa cAlavuM, te. (2) anusaraNa; AjJAMkitapaNuM; anukULa vartavuM te. (guruo pratye rasikapaNe (ullAsathI, hoMzathI) AjJAMkita vartavuM, te prazasta rAga che.) anugraha kRpA; maherabAnI; prasAda. anugraha kRpA; dayA; mahera; (2) upakAra; pADa; AbhAra. (3) amArI yogyatA anusAra jyAM jyAM jema jema joIe tyAM tyAM tema tema samajAvIne poSaNa ApyuM. amuka vAtano nyAya AnAthI kema pakaDAya, apUrva tattvasvabhAvanI prApti kema thAya, tenI asti-nAsti vaDe spaSTatA karIne AtmanirogatAno sIdho upAya batAvyo che. (4) parama kRpA (5) kRpA karavI. (6) upakAra; kRpA. (7) zApanuM nivAraNa phevara (8) upakAra; rAgabhAva; karuNA; kRpA. (9) sahAyarUpa; nimittarUpa. (gamanamAM anugraha karavo, eTale gamanamAM udAsIna avinAbhAvI sahAyarUpa (nimittarUpa) kAraNamAtra hovuM. anugraha kare che :nimittabhUta hoya che. anugraha yogya HmaherabAnI karavA yogya; kRpA yogya, Adara yogya. (2) AdaraNIya (3) icchavA yogya; upakAra karavA yogya. anugRhIta AbhArI; jenA upara kRpA karavAmAM AvI hoya tevuM. anugRhIta thAya che kRpAvaMta thAya che. anugAminI :anusaraNa karavuM; pAchaLa javuM. anugAmI :anuyAyI. anugAmI avadhijJAna je avadhijJAna sUryanA prakAzanI mAphaka jIvanI sAthe sAthe jAya tene ananugAmI kahe che. anaMgIkAra :asvIkAra anuyaTana taNakhA; kulIMga. (tapAyamAna loDhAne ghaNa AdithI ghAta karatAM je taNakhA-kulIMga UDe te anucaTana che.) anucara sevaka; nokara;
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ anucara gocara :anubhavathI jANamAM-samajamAM Ave tevuM. anucaraNa :cAritra. (2) anubhava vaDe tanmaya thaI javuM. anucaraNa karavuM anubhava vaDe, temAM lIna thavuM. (3) sabhyazraddhA -jJAnarUpa cAritranuM paryAyarUpa, pariNamana. anucarita :anubhavamAM AvavA yogya vizeSa saMbaMdha sahita. anucita :ayogya; aghaTita. anucita :ayogya; na zobhe evA (1) zobhe nahi tevuM; (2) ruci. (3) - ayogya; aNaghaTatuM. anuciMtana :vAraMvAra ciMtana karavuM; kALajI. anuja :nAno bhAI. anajIvI ane pratijIvI guNa : je guNa bhAvarUpa hoya che temane ja anujIva guNa kahe che. jJAna, sukha, darzana, vIrya, astitva vagere guNo anujIvI guNo che. e guNo potAnI hayAtI dharAve che. Aja jAtano guNa vaibhAvika paNa che. je guNa bhAvarUpa na hoya, kevaLa karmonA nimitte thayelI avasthAno abhAva thaI javAthI pragaTa thayA hoya, temane pratijIvI guNa kahe che. jema ke gotrakarmanA nimitte AtmA UMca, nIca, kahevAto hato. gotra karma dUra thaI javAthI, have UMca nIca kahevAto nathI. enuM ja nAma agurulaghu che. A agurulaghu guNa nathI paraMtu guru ane laghupaNAnA abhAvane ja agurulaghu kahevAmAM Avela che. A paNa AtmAno abhAvAtmaka dharma che. abhAvika AtmAno satarUpa guNa che tethI te baMdhano hetu thaI zakato nathI. anujIvI guNa :bhAvasvarUpa guNone, anujIvI guNa kahe che. jemakeH-samyatva, caritra, sukha, cetanA, sparza, rasa, gaMdha, varNAdika. anujIvI guNa :bhAva svarUpa guNane, anujIvI guNa kahe che. jemake jIvanA cetanA (darzana-jJAna) zraddhA (samyatva). cAritra, sukha, vIrya, bhavyatva, abhavyatva, jIvatva, vaibhAvitva, kartutva,bhakatutva, kriyAvatI zakti vagera, anaMta guNoya pudgala anujIvI guNo-sparza, rasa, gaMdha,varNava. (2) cetanA, samyakatva, cAritra, sukha, vIrya, bhavyatva, abhavyatva, jIvata, vaibhAvika, kartutva bhokatRtva, vagere jIvanA anaMta anujIvI guNa che. (3) bhAvasvarUpa guNone anujIvI guNa kahe che, jema ke - sakhyatva, cAritra, sukha, cetanA, sparza, rasa , ga, varNAdi. prakRtibaMdhanA ATha bhedomAMthI jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAya cAra ghAtikarma kahevAya che, kemake te jIvanA anujIvI guNonA paryAyanA ghAtamAM nimitta che. vastumAM bhAva svarUpa guNa anujIvI guNa che ane abhAvasvarUpa guNa pratijIvI guNa kahevAya che. anaMta kadI vinAza pAmato nahi hovAthI, anaMta che. (2) jeno aMta nathI, te anaMta. (3) kSetrathI aMta rahita ane kALathI aMta rahita; bhAvathI aMta rahita. (4) koI kALe jeno vinAza thato nathI. (5) avinAzI; samasta AgAmI kALamAM kadI nAza nahi pAmatuM hovAthI, anaMta. (6) siddha svarUpa. (7) behada; amApa. (8) avinAzI. (9) kSetrathI anaMta nahi, paNa pote pUrNa zaktithI anaMta che ane potAnA svadravya, svakSetra, svakALa ane svabhAvI akhaMDa che. (10) samasta AgAmI kALamAM kadI nAza nahi pAmatuM hovAthI anaMta (avinAzI). anaMta azAna abhavya jIvane,anaMta ajJAna che. anaMta guNo :anaMta guNono Azraya eka dravya che. anaMta catuTya :anaMta darzana, anaMta jJAna, anaMta sukha, anaMta cAritra, anaMta vIrya. (2) zrI jina bhagavAna kevaLajJAna, kevaLa darzana, anaMta sukha, anaMta vIrya ema anaMta catuSTaya vaDe pUrNatA prApta karI. (3) anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta sukha, anaMta vIrya; Ane anaMta catuSTaya kahe che. (4) anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta sukha ane anaMta vIrya-baLa svarUpa anaMta catuSTaya kahevAya che. anaMta caritra mohanIya karmanA abhAvathI je AtmasthiratA thAya che te. anaMta zAna :je samyakatvathI cuta thavAno na hoya, evA samyatvI jIvane anaMta jJAna che. anaMta darzana kevaLa dhvani.
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ anaMta pradezI :AkAza. anaMta paryAyo :anaMta kevaLajJAnanI paryAyo, eka jJAnaguNamAM (zakti rUpe) paDI che. zraddhAnI anaMta paryAyo, eka zraddhAguNamAM paDI che. nirmaLa cAritranI anaMta paryAyo, eka cAritraguNamAM paDI che, tathA atIndriya AnaMdanI anaMta paryAyo eka AnaMdaguNamAM paDI che. Ama pratyeka guNanI anaMta paryAyo tene guNamAM zaktirUpe paDI che. evA je guNa ane guNane dharanAra trikALI dravya, tene ahIM avyakta kahyuM che. ane e dravyane jANanArI je vartamAna pragaTa paryAya tene vyakta kahI che. vastu dhruva dravya pote, potAthI pragaTa ja che paNa ahIM paryAya, je vyakta che tenAthI te anya e apekSAe, tene avyakata kahyuM che. A avyakata trikALI dravyanuM ane vyakata paryAyanuM, eka sAthe jJAna je paryAyamAM thAya, te paryAyane dravya sparzatuM nathI. avyakata, vyakatane sparzato nathI. ahA ! vastu sUkSma ane gaMbhIra che. ahIM dravya ane paryAyane, judA siddha kare che. jJAyaka evo AtmA, para dravyathI to bhinna che ja, paraMtu jANanArI. dekhanArI paryAyathI paNa bhinna cha, ema siddha kare che. (2) anaMta paryAyo dravyane AliMge che (dravyamAM thAya che) evA svarUpavALuM dareka dravya jaNAya che. anaMta paryAyo dravyane AliMge che H(dravyamAM thAya che) evA svarUpavALuM dareka dravya jaNAya che. anaMta rAzi :ghaNI moTI rAzi. anaMta sattArUpa kadI vinAza pAmato nathI, mATe anaMta che. e bhaviSyakALanI apekSAnI vAta karI. bhaviSyamAM paNa, niraMtara dhruva svarUpe raheze. eno bhaviSyamAM nAza thaze, ema kadIya banavuM saMbhavita nathI, tethI anaMta che. Ama Adi-aMtarahita dhruva jJAyakabhAva anAdi-anaMta sattArUpa che. A paryAya vinAnA dhruvanI vAta che. A to trikALI jJAyakabhAva, je caitanyaprakAzanA nUrathI bharelo bhagavAna AtmA che, te anAdi-anaMta avinAzI cIja che. antaka thama; kALa. anutkaMThAthI :viyoga buddhithI; ullAsa rahita paNAthI; svakhedapaNe; nIrasapaNe. anutkRSTa madhyama (2) anaMtakAya jemAM anaMta jIvo hoya te; tevAM zarIrovALAM, kaMdamUlAdi. (2) jemAM anaMta jIvo rahyA hoya evuM (vanaspati) anaMtakAraNa kAryanI siddhi pUrvanuM aMtima kAraNa te anaMta kAraNa. anaMtakALa :bhaviSyakALa anaMtajJAna kevaLajJAna. 54 anuttama :jenAthI bIjuM kaMI uttama nathI evI, sarvazreSTha. (2) jenAthI adhika zreSTha bIjI koI vastu ke jJAna nathI te. anuttara :svarganA eka bhAganuM nAma. (2) niruttara; cUpa; mauna, jeno uttara ApI na zakAya tevuM zreSTha; uttama. (3) javAba Apyo na hoya tevuM; javAba ApavAnA viSayamAM mUMguM. (4) javAba na Apyo hoya tevuM; javAba ApavAnA viSayamAM mUMguM. anuttara janma :pUrva janma ? anuttara dharma jenAthI uttara para koI nathI ne je sarvathI uttara-para che evA anuttara AtmAnA vAsI-vasanArA thaIne vartatA hatA. anaMtatA :behadapaNuM anaMtatAne behadapaNAne anaMtadharmAtmaka dravyakarma, bhAvakarma e no karmathI bhinna eka samayamAM traNa kALa traNa lokane sarvajJa vitarAga svarUpanI anubhavazIla vANI sarvajJa anusAriNI che. anaMtadharmo AtmAne anaMtadharmovALo kahyo che to temAM anaMta dharmo kayA kayA che? uttaramAM pahelA sAmAnya vastunI (chaye dravyonI jIva, ajIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa) vAta karI che. ane chelle AtmAnI vAta lIdhI che. vastumAM astitva eTale hovApaNuM che, vastupaNuM che, prameyapaNuM (zeyapaNuM) che pradezapaNuM che, cetanapaNuM che. mUrtikapaNuM kahyuM che. vaLI amRtiArkapaNuM che. amUrtikapaNAmAM cetana-acetana banne che. ItyAdi -
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharma te guNa che. bhASAmAM dharma ema kahyuM che paNa A dharma eTale guNanI vAta che, guNomAM samaya-samayavartI pariNamana thavuM te paryAya che. dareka guNamAM (jaDa ane cetana bannemAM) kSaNe kSaNe paryAya (pariNamana-avasthA) thAya che. dareka guNanI samayavartI traNe kALa paryAyo hoya che, te anaMta che. anatana :anAdi. te navo thayo nathI. paNa te purANa puruSa anAdithI che. che ne che anupa :ayukta, asaMgata; aghaTita; na banI zake evuM. (2) utpanna na thayeluM; pedA na thayeluM; nitya. (3) dhruva. (4) nahIM saMbhavita; nahIM siddha thavA yogya. (5) anAgata; jenI utpatti thaI nathI tevuM; bhaviSyanuM anaMtara lagolaga AveluM; pachI. (2) chellA. (3) paraspara aMtara paDyA vinA eka pachI eka pravartatA. (4) lagolaga ApeluM; pachI. (5) tAtkAlika. (6) paraspara aMtara paDyA vinA, eka pachI eka pravartatA, aneka aMzo. (7) turata ja aMtarAya karma :dAnAMtarAya, lAbhAMtarAya, bhogAMvarAya, upabhogeMtarAya ane vIryaMtarAya AvA pAMca prakAranAM aMtarAya karma che. aMtarAya karma AtmAmAM nathI, AnaMdaghana anaMta vIryathI bharapUra AtmAnuM svarUpa che, tema vicArI puruSArtha karI krame krame vItarAgapaNuM pragaTa kare. ataMrAya karma jaDa che, te tArAmAM nathI. (1) dAnAMtarAya = tuM tRSNA ochI kare to dAnAMtarAya tane naDatuM nathI. pote puruSArtha karI AtmAnI yathArtha pratIta karIne pote potAne dAna ApyuM, te atyaMtara dAna che. lAbhAMtarAya = lAbhAMtarAya karmano udaya AtmAmAM nathI. lAbhAMtarAya karmano udaya hoya to bahAranI cIja na maLe, paNa aMtara AtmAmAM lAbha levAmAM lAbhAMtarAya karma naDatuM nathI. paNa bahAramAM paisA na maLe, bahAranI anukULatA na maLe vagere, te badho lAbhAMtarAya karmano udaya che. paNa AtmAnI oLakhANa karIne nijAnaMda svarUpe pragaTa karavAmAM lAbhAMtarAya karma rokatuM nathI. lAbhAMtarAya karma jaDa che, AtmAmAM te che ja nahi. 55 (3) bhogavaMtarAya = bhoga eTale ekavAra bhogavAya te, AtmAnA guNanI eka paryAya eka vAra bhogavAya che te. bhogAMtarAya karma AtmAno puruSArtha karavAmAM naDatuM nathI, AtmAno AnaMda levAmAM te naDatuM nathI. paNa bahAranA saMyogamAM te naDe che. pAMca pacIsa lAkhanI mUDI hoya paNa pote be pUrI ne thoDuM dUdha khAI zake kAraNake zarIramAM roga hoya tethI vadhAre khAI na zake, te bhogAMtarAya karmano udaya che. je udaya vakhate zAMti rAkhavAmAM bhogAMtarAya karma rokatuM nathI. (4) upabhogAMtarAya = upabhoga eTale je vAMravAra bhogavAya te, AtmAnA eka guNanI anaMta paryAya thAya che te apekSAe guNa vAraMvAra bhogavAya che. upabhogAMtarAya karma che te AnaMda vAraMvAra bhogavavAmAM rokatuM nathI. AtmAno AnaMda vAraMvAra bhogavavo te upabhoga che. bahAranI cIja vAraMvAra na bhogavI zakAya to upabhogavatAra karmano udaya che paNa te upabhogAMtararAya karma AtmAnA svarUpane vAraMvAra bhogavavAmAM rokatuM nathI. pote puruSArtha na kare to upabhogavaMtarAya karmane nimitta kahevAya. (5) viryAtarAya = vIAMtarAya karma te jaDa che. pote puruSArtha kare to te naDatuM nathI, paNa pote puruSArtha na kare to vIryaMtarAya karmane nimitta kahevAya. aMtarAyakarma tAruM svarUpa nathI. AtmA upara ATha karma che. jenI 148 (ekaso aDatAlIsa) prakRti che. ekeka prakRti anaMtA paramANuMno piMDa che, AtmAne AvaraNa thavAmAM AtmAthI viruddha jAtanA rajakaNo ja nimitta hoya, kAraNa ke AvaraNamAM nimitta thavuM che mATe viruddha jAte ja hoya. AcArya deve jJAnAvaraNIya Adi ATha karma kahIne AThe karyo che ema vyavahAra rahayo che. te badhAM kama che kharAM paNa te kamAM AtmAmAM nathI. vaLI te karmonAnimitte AtmAmAM thatI anAdi guNanI UMDI avasthA te paNa che kharI, paraMtu te AtmAnuM akhaMDa svarUpa nathI. ema kahIne paramArtha batAvyo
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ 56 analaeNka namra vRtti hovI, madano abhAva hovo; abhimAna na hovuM; azubha bhAvano abhAva samajavo. anaMtAnubaMdhI kadI jAya nahi tevuM (doSa ke duHsvabhAva); akhaMDa; pUrNa; vyavasthita. anaMtAnubaMdhI je kaSAya pariNAmathI, anaMta saMsArano saMbaMdha thAya, te kaSAya pariNAmane ni pravacanamAM, "anaMtAnubaMdhI' saMjJA kahI che. je kaSAyamAM tanmayapaNe, aprazasta (mAThA) bhAve, tIvropayoge AtmAnI pravRtti che, tyAM anaMtAnubaMdhIno saMbhava che. satyeva, sadguru ane sadharmano, je prakAre droha thAya, avajJA thAya, tathA vimukhabhAva thAya, e Adi pravRttithI, temaja amadeva, asaddaguru tathA asadharmano je prakAre Agraha thAya te saMbaMdhI kRtakRtyatA mAnya thAya, e Adi pravRttithI pravartatAM "anaMtAnubaMdhI' kaSAyA' saMbhave che, athavA jJAnInA vacanamAM strIputrAdi bhAvone, je maryAdA pachI IcchatAM nirdhvasa pariNAma kahyAM che. te pariNAme pravartatAM paNa, anaMtAnubaMdhI hovA yogya che. saMkSepamAM "anaMtAnubaMdhI kaSAyanI vyAkhyA e pramANe jaNAya che. udayathI athavA udAsabhAva saMyukta maMda pariNata buddhithI, bhogAdine viSe pravRtti thAya tyAM sudhImAM, jJAnInI AjJA para paga mUkIne pravRtti thaI na saMbhave, paNa jevAM bhogAdine viSe tIvra tanmayapaNe pravRtti thAya, tyAM jJAnInA ajJAnI kaMI aMkuzatA saMbhave nahiM, nirbhayapaNe bhoga pravRtti saMbhave. je vidhvaMsa pariNAma kahyAM che; tevAM pariNAma varte tyAM paNa anaMtAnubaMdhI saMbhave che. tema ja "huM samajuM chuM', mane bAdha nathI, evA ne evA baphamamAM rahe, ane bhoganI nivRtti ghaTe che, ane vaLI kaMI paNa puruSatva kare to thaI zakavA yogya chatAM paNa, mithyAjJAnathI jJAnadazA mAnI, bhogAdikamAM pravartana kare, tyAM paNa anaMtAnubaMdhI saMbhave che. anaMtAnubaMdhI je anaMta saMsArane bAMdhe-vadhAre tene anaMtAnubaMdhI kahe che. anaMtAnubaMdhI kaSAya samyagdarzanano paNa ghAta kare che tethI A saMsAramAM anaMtakALa sudhI te bhramaNa karAve che. (2) anaMta = mithyAtva saMsAra, anubaMdhI - tene anusarIne baMdhAya te. (3) anaMta bhava baMdhAve tevuM; kadI chUTe nahi tevA baMdhanavALavya, kadI jAya nahi tevuM (doSa ke duHsvabhAva) (4) tIvra kaSAya. (5) anaMta =mithyAtva, saMsAra; anubaMdhI = tene anusarIne baMdhAya te. mithyAtvane anusarIne je kaSAya baMdhAya che tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAmAM Ave che. anaMtAnubaMdhI kodhamAna-mAyA-lobhanI vyAkhyA nIce mujaba che : (1) AtmAnA zuddhasvarUpanI aruci te anaMtAnubaMdhI krodha che. (2) huM paranuM karI zakuM evI mAnyatApUrvaka je aMhakAra te anaMtAnubaMdhI mAna abhimAna che. (3) potAnuM svAdhIna svarUpa na samajAya evI ADa mArIne vikArI dazA vaDe AtmAne Thagavo, te anaMtAnubaMdhI mAyA che. (4) puNyAdi vikArathI lAbha mAnIne potAnI vikArI dazAne vadhAryA karavI te anaMtAnubaMdhI lobha che. anaMtAnubaMdhI kaSAya AtmAnA svarUpAcaraNa cAritrane roke che. zuddhAtmAnA anubhavane svarUpAcaraNa cAritra kahevAya che. jenI zarUAta cothA guNasthAnathI thAya che ane caudamAM guNasthAne tenI pUrNatA thaIne siddhadazA pragaTe che. anaMtAnubaMdhI anaMta mithyAtva; saMsAra; anubaMdhI = tene anusarIne baMdhAya te. mithyAtvane anusarIne je kaSAya baMdhAya tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAmAM Ave che. anaMtAnubaMdhI karyapaddhatinI sthiti :anaMtAnubaMdhI karma paddhatinI sthiti, cAlIza koDAkoDInI. anaMtAnubaMdhI kolDa :AtmA jJAnasvabhAvI che te svabhAvanuM na goThavuM tenuM nAma krodha che. svabhAva na goThe te anaMtAbaMdhI krodha che. huM kartAne zredhAdi mArAM karma- ema mAnatAM krodhAdimAM puNya-pApanA banne bhAva AvI jAya che. (2) AtmAnA zuddha svarUpanI aruci te. (3) vratathI, tapathI, pUjAthI, bhaktithI dharma thaze ema mAnI temAM rUci ane potAnA svabhAvanI ruci nahi te
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ anaMtAnubaMdhi krodha che. (4) AtmAnI zuddha svarUpanI azuddhi te | anaMtAnubaMdhI krodha che. (5) AtmAnA zuddhasvarUpanI aruci te anaMtAnubaMdhI krodha che. anaMtAnubaMdhI kola kyAya vedanIya mohanIyakarma anaMta saMsAranuM kAraNa evo je krodha enuM je vedana tene anaMtAnubaMdhI krodhakaSAya vedanIya mohanIya karma kahyuM che. mithyAtvanI sAthe anaMtAnubaMdhIno krodha hoya che te anaMta saMsAranuM kAraNa che. vyaktine teno udaya hoto nathI. sattAmAM koI karma paDyuM hoya. kSaya thayo na hoya to, jJAnI kahe che, huM tene bhogavato nathI, huM to zuddha eka caiitanya svarUpane ja ekAgrapaNe anubhavuM chuM. anaMtAnubaMdhI kaSAya AtmAnubhavI samyagdaSTine ja, anaMtAnubaMdhIno abhAva thAya che. (2) je kaSAyanA udayathI AtmAne sakhyatva ane svarUpa AcaraNa cAritra na thaI zake te anaMtAnubaMdhI kaSAya che. (3) je kaSAyathI jIva, potAnA svarUpAcaraNa cAritranuM grahaNa na karI zake, tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAya che. arthAt AtmAnA svarUpAcaraNa cAritrane je ghAte, tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAya che. anaMta saMsAranuM kAraNa hovAthI, mithyAtvane anaMta kahevAmAM Ave che, tenI sAthe je kaSAyano baMdha thAya che, tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAya che. (4) viSayonI anaMtI Asakti. (5) anaMtAnubaMdhI kaSAya AtmAnA cAritrane roke che. zuddhAtmAnA anubhavane svarUpAcaraNa cAritra kahevAya che. tenI zarUAta cothA guNasthAnathI thAya che, ane caudamAM guNasthAne tenI parNatA thaIne siddha dazA pragaTe che anaMtAnubaMdhI mAna huM paranuM karI zakuM evI mAnyatApUrvaka je ahaMkArA te anaMtAnubaMdhI mAna abhimAna che. (2) pote anaMta guNanA piMDarUpa vastu che temAM potApaNuM nahi svIkAratAM, zubhAzubhabhAva ane zarIrAdimAM potApaNuM-ahaMpaNuM svIkAravuM te anaMtAnubaMdhI mAna che. anaMtAnubaMdhI mAyA : potAnuM svAdhIna svarUpa na samajAya evI ADa mArIne vikArI dazA vaDe AtmAne Thagavo te anaMtAnubaMdhI mAyA che. (1) potAno 57 sIdho svabhAva jema che tema jANavo nahi ane bahAranA kriyAkAMDa karuM to. svabhAva UghaDe evI ADa mAratAM pariNAma te anaMtAnubaMdhI mAyA che. anaMtAnubaMdhI lobha puNyAdi vikArathI lAbha mAnIne potAnI vikArIdazAne vadhAryA karavI te anutAnubaMdhI lobha che. (2) potAnI svabhAva paryAya ughADuM to ja kharo saMtoSa che ema nahi mAnatAM zubhAzubha pariNAmamAM saMtoSa mAnavo te anaMtAnubaMdhI lobha che. (3) anaMtAnubaMdhI kaSAya AtmAne svarUpAcaraNa cAritrane roke che. zuddhAtmAnA anubhavane svarUpAcaraNa cAritra kahevAya che. tenI zarUAta cothA guNasthAnathI thAya che ane caudamAM guNasthAne tenI pUrNatA thaIne siddha dazA pragaTe che. anaticAra :doSa rahitapaNuM. AnaMdaghana :paramAnaMda pragaTe ke varase teno bodha varasAvanAra. anubhava :upazama. anudaya :utpattino abhAva, apragaTa. (2) udayano abhAva; caDatI na thavA paNuM. anaMdanabaMdhI anaMta = mithyAtva, saMsAra; anubaMdhI =tene anasurIne baMdhAya te. mithyAtvane anusarIne te kapAya baMdhAya che tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAmAM Ave che. anuditha anuyara vimAna :svarganA amuka bhAganuM nAma. anag :dorSa. anag :nirdoSa. anadhyavasAya :anirNaya (2) acokakasatA rahita; cokakasa (3) kaMIka che, evo nirdhAra rahita vicAra, tenuM nAma anadhyavasAya che. jemake, huM koIka chuM e jANavuM ana dhyavasAya che. (4) kimityAlocanamAtramanadunyAvasAyaH = kaMIka che evo nirdhArarahita vicAra tenuM nAma anadhyavasAya che. jema ke huM koIka chuM ema jAvuM te anadhyavasAya che; anizcaya. (5) kAMIka che eTaluM ja jANapaNuM hoya, vizeSa vicAra na kare tene anadhyavasAya (athavA vimoha) kahe che. (6) ApaNe kaMI samajatA nathI paNa dharma kAMIka haze enuM nAma anadhyavasAya; akikasatA cokakasatA rahita (7) kAMIka che eTaluM ja jANapaNuM hoya,
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ 58 vizeSa vicAra na kare tene anadhyavasAya (athavA vimoha) kahe che. jema ke gamana karatAM tuNanA sparza jJAna thAya te. (8) (moha) kAMIka che paNa zuM che tenA nizcaya rahita jJAnane anadhyavasAya kahe che. (9) ApaNe kAMI samajatA nathI paNa dharma kaMIka haze enuM nAma anadhyavasAya. (10) jeno adhikAra nI- pAtratA nathI-mAnyatA nathI tevuM; apramANita; binasattAvAra; adhikAra vinA ghUseluM. anadhikRta padArtho jeno adhikAra na hoya tevA padArtho. anadhikArI apAtra anadhikArIpaNuM :apAtratA; ayogyatA; avadhijJAna :atIndriya jJAnano prakAra. ananugAmI avadhijJAna :je avadhijJAna jIvanI sAthe na jAya tene anugAmI kahe ananapava nAkha karma je karmanA udayathI, AtmAnA pradeza mRtyu bAda ane janma pahelAM, rastAmAM arthAt vigrahagatimAM navuM zarIra dhAraNa karyA pahelAM), pahelAnA zarIra AkAre rahe. ana-pAna nirodha :prANIone vakhatasara pUratuM khAvA-pAvInuM na devuM te. ahIM ahiMsA aNuvratanA aticAra tarIke prANavyapeNuMnuM devuM nahi, kema ke prANavyaparopaNa te hiMsAnuM lakSaNa che eTale te aticAra nathI paNa anAcAra che, hiMsA che. ananabhuta aparicita (2) ajANyA; jenA para pote pUrve kahI gayelo nathI evA. (3) jenA upara pote pUrve kadI gayela nathI evA; ajANyA. ananya :ekaniSTha; advitIya, ajoDa; jene bIjApaNAno bhAva nathI tevuM; ekAtma. (2) anyapaNA rahita; anerI, je nara-nArakAdi paryAyo, tethI rahita che. (3) tenuM te ja. (4) anyamaya nahi evo; ekAtmaka; ekanika; advitIya; ajoDa; jene anyapaNAno-bIjApaNAno bhAva nathI tevuM; (5) jenA jevo bIjo nahIM, sarvotkRSTa; ananya bhaktibhAva eTale jenA jevo bIjo nahIM evo bhaktipUrvaka utkRSTa bhAva. (7) bIjArUpa nahi; ekarUpa. (9) manuSya, tiryaMca, nakara , deva Adi anya gatithI rahita. (10) svakSetrathI zuddha. nara, nAraka, deva, pazu dehAkAra para kSetrathI judo ane potAnA arUpI asaMkhya pradezathI ekameka che. vartamAna dehAkAra pUrato ke tenA nikalpa pUrato nahi, tenI mArAmAM nAsti che. huM trikALI ekarUpa chuM. (11) ekarUpa; anya-juduM nahi tevuM; ajoDa; ekaniSTha. ananya :atyuttama, paramottama. (20) ekarUpa (21) ekarUpa; ekarUpatA; sadazyatA; A te ja che evA jJAnanA kAraNabhUta ekarUpapaNuM. (22) abhinna (jema agni AdhAra che ane uSNatA Adheya che, chatAM teo abhinna che, tema dravya AdhAra che ane guNaparyAyo Adheya che, chatAM teo abhinna che.) ananya Azayabhakti ekaniSTha zaraNabhAvanAthI, jemAM bhagavAnanI bhakti (bhakti-stuti-bhajana) karavI. ananya bhakitabhAvaH jenA jevo bIjo nahIM evo bhaktipUrvaka utkRSTa bhAva. ananya rUpa ekarUpa; bIjA koI rUpe nahi; abhinna. ananya-anya: ahIM jo ke sAmAnyapaNe padArthonuM lokathI ananyapaNuM kahyuM che to paNa nizcayathI amUrtapaNuM, kevaLajJAnapaNuM, sahaja paramAnaMdapaNuM, nitya niraMjanapaNuM ItyAdi lakSaNo vaDe jIvonuM Itara dravyothI anyapaNuM che ane potapotAnAM lakSaNo vaDe Itara dravyonuM jIvothI bhinnapaNuM che ema samajavuM) jIva vagere bAkInAM dravyo (AkAza sivAyanAM dravyo) maryAdita parimANavALAM hovAne lIdhe lokathI ananya ja che; AkAza to anaMta hovAne lIdhe lokathI ananya tema anya che. ananyagata citta thaIne koI bIjA padArthamAM potAnI cittavRtti na rAkhIne. ananyabhUta abhinna; ekarUpa. ananyabhAva :utkRSTa bhAva; zuddha bhAva. ananyamatavALo jenI pariNati anya pratye jatI nathI evo; (manaHcitta; pariNati; bhAva.). ananyamaya: jenA jevo bIjo koI nahIM. anaMta siddha AtmA zuddha, buddha, eka svabhAvane dhAraNa karavAvALA che, dareka AtmA paNa zaktirUpe siddha paramAtmA
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ jevo che. (2) ajoDa; enA jevo bIjo koI nathI tethI ajoDa, siddhadazA e AtmAnI zuddha dazA che. siddha sivAyanA AtmAo karmathI avarodhAyelA che, tethI teo zuddha AtmAnI tole AvI zake tema nahi hovAthI zuddhAtma ananyamaya che. ananyamaya :ajoDa. anItiniSTha:parama pramANika. anupa anUpama; ajoDa; uttama. (2) ajoDa; zreSTha. (3) sarvazreSa; jenI sarakhAmaNI nathI tevuM. anupamanuM TUMkuM rUpa. anapeza :svataMtra; udAsIna; apekSA vinAno. anupeu :jenA tarapha bedarakArI na karAya tevuM; dhyAnamAM levA jevuM. (2) artha vicAravo, bhAvanA karavI. anupathati :anubhavamAM AvavA yogya, vizeSa saMbaMdha sahita. (2) rAgano je sUkSma aMza vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI tethI te anupacarita che. (3) anubhavamAM AvavA yogya, vizeSa saMbaMdha sahita. (vyavahAra)(4) anubhavamAM AvavA yogya; vizeSa saMbaMdha sahita; ekakSetrAvagAhe; (6) karmo jIvanI saMsAra avasthAmAM sAthe ne sAthe rahe che. arthAt teo sadA-kAyama saMbaMdhamAM rahe che eTale anupacarita che. anuparita asadabhata vyavahAra tathA je sUkSma abuddhipUrvakano rAgAMza je vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI, khyAlamAM Avato nathI. te anupacarita asadbhuta vyavahAra che. anuparita asadubhata vyavahAranaya je sUkSma rAgano aMza vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI, pakaDAto nathI te anupacarita asabhUta vyavahAranayano viSaya che. (2) AtmAnI paryAyamAM je rAga che, te mULa sarUpa vastumAM nathI, tethI asabhUta che. bheda pADyo, tethI vyavahAra che ane je sUkSma rAgano aMza, vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI, pakaDAto nathI, te anupacarita asabhUta vyavahAranayano, viSaya che. (3) AtmAnI paryAyamAM je rAga che te mULa sarUpa vastumAM nathI tethI asabhUta che. bheda pADayo tethI vyavahAra che ane jJAnamAM dhULa paNe jaNAya che tethI ucArita che. A rIte rAgane AtmAno kahyo te upacarita asabhUta vyavahAranayano viSaya che. anupatharita zata vyavahAranaya :jJAna ne AtmA ema be bheda pADIne, kathana karavuM te anupacarita sadabhUta vyavahAra che. jJAna te AtmA, ema kahetAM bheda paDyo, te vyavahAra paNa te bheda AtmAne batAve che, mATe te anupacarita sabhUta vyavahAranaya che. (2) jJAna te AtmA, darzana te AtmA, cAritra te AtmA, AvA bheda, te anupacarita sabhUta, vyavahAranayano viSaya che. (3) jJAna te AtmA ema bheda pADIne kathana karavuM te anupacarita abhUta vyavahAra che. jJAna AtmA ama kahetAM bheda paDayo te vyavahAra paNa te bheda AtmAne batAve che mATe te anupacarita sabhUta vyavahAranaya che. abhata arthane pragaTa kare che evo vyavahAranaya cAra prakAre che. (1) upacarita asabhUta vyavahAranaya, (2) anupacarita asabhUta vyavahAranaya, (3) upacarita sadbhuta vyavahAranaya, (4) anupacarita sabhUta vyavahAranaya. bhagavAna AtmA abheda ekarUpa vastu che. te bhUtArtha che. vyavahAranA uparokata cAreya prakAra trikALI jJAyakamAM nahIM hovAthI asatyArtha che, jUThA che. vaLI dhRva AtmA ane vartamAna paryAya bannene sAthe laIe to te paNa vyavahAranaya-azuddhanayano viSaya thaI jAya che. jethI te paNa abhUtArthaasatyArtha che. sarvajJa paramezvara jinezvaranI vANImAM je AvyuM te kuMdakuMdAcArya deva ahIM jAhera kare che. kahe che -trikALI cIja jJAyaka je che te mukhya che, satya che, bhUtArtha che. jemAM jJAna te AtmA evo je bheda paDyo te gauNa che, abhUtArtha che, asatyArtha che. anupas :ayukta. (2) nahIM saMbhavita; nahIM siddha thavA yogya. anupapatti :utpatti nathI; niSedha karavo. (2) purAvAno abhAva; pramANano abhAva; asiddhi; ayukti;
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ anapaNa koI upamA ApI zakAya nahi, evuM. (2) upamA vinAnuM, atyaMta || anA ane bhAvanA anuprekSA ane bhAvanA te paryAyavAcaka zabdo che, temAM vilakSaNa hovAthI, arthAt bIjAM sukhothI taddana bhinna lakSaNavALuM hovAthI, koI taphAvata nathI. anupama. (3) eka samayamAM sarvajJadazA, jemane pragaTa thaI che, evA anuparata :sarvadA aTakyA vinA. bhagavAna, anupama kahetAM koInI sAme upamA na AvI zakAya, tevA che. anuparbhava :dhUrIne bhava nahi thavo te. (kevaLI bhagavAnane karIne bhava thayA vinA bhagavAnane upamAM konI ? ema ISTa svarUpa zuddha AnaMdano nAtha, bhagavAna ja, te bhavano tyAga thAya che; tethI temanA AtmAthI karmapuNya pudgalono AtmA je daSTino viSaya che, te trikALa anupama che. (4) upamA vinAnuM, sadAne mATe sarvathA viyoga thAya che.) atyaMta vilakSaNa hovAthI (arthAt bIjAM sukhothI tadna bhinna lakSaNavALuM AnupUrvI nAmakarma je karmanA udayathI maraNa pachI ane janma pahelAM vigrahagatimAM hovAthI) anupama. (5) bIjA koInI upamA ApI zakAya nahIM, pote ja rastAmAM AtmAnA pradeza maraNa pahelAMnA zarIranA AkAre rahe che tene badhA padArthone jANanAro, jJAna vaDe mApanAro, behada aizvaryavALo che mATe AnupUrvI nAmakarma kahe che. anupameya che, chatAM kathanamAM 'siddha paramAtmA jevo' kahI zakAya. jemake :- anapavartana ane anudIraNA e beno artha maLato che; tathApi taphAvata e che ke zuddha AtmA kevo che. ke je zuddha buddha mukta pragaTa siddha paramAtmA thayA che. udIraNAmAM AtmAnI zakita che, ane apavartanamAM karmanI zakti che. tevo. jevo che tevo (zAzvata TaMkotkIrNa) para sattAthI bhinna, svasattAmAM anapavAda :apavAda vinA, apavAda rahita. (2) nahIM haNAyelA. (3) aprApta. nizcala che. (6) nirupama; zuddhAtmAone koI prakAranI upamA ghaTatI nathI. (4) aNameLavelA. (prakAza vagere anupAtta para padArtha che.). (7) apUrva; pahelAM kayAreya thayo nathI evo. anupAtta :aprApta (anupAta) (2) aNameLavelA (prakAza vagere anupAtta para anupayatti nahi banI zakavuM te. padArtho che.) anupayajJa :ayukta, asaMgata; adyarita; na banI zake evuM. anapohatva apaharUpapaNuM na hovuM, te; kevaLa nakArAtmakapaNuM na hovuM, te. anupayoga :jaDa; aMdhakAra. (2) bagADa; binajarUrI. anubaddha saMbaddha; bAMdheluM; joDeluM; (anubaddhatA = sApekSatA) anupayoya svarUpa nahi jANavA dekhavAnA abhAvavALo jaDa padArtha. a spaSTa :mukta svarUpa; anaprANa ciMtavana. (2) anuciMtana, pharI pharI vicArarUpa paribhAvana kara. (3) anubaMdha :saMbaMdha; cAlu anukrama; AgaLa pAchaLano saMbaMdha, viSaya, prayojana, parizIlana; mananapUrvaka abhyAsa; anuzIlana; vAraMvAra karyA karavuM te; adhikArI ane saMbaMdha, e cArano samUha. (2) anuvartanarUpa saMbaMdha; ciMtana-manana; vAraMvAra karavAmAM Avato abhyAsa. parIvaho upasthita thatAM temane je duHkha thAya che ane parIvahonA abhAvamAM anapekSA (bhAvanA) bhedajJAnapUrvaka saMsAra, zarIra ane bhogo vagerenAM svarUpano je sukha prApta thAya che te sukha-duHkha banne sAthe potAne bAMdhavA na joIevAraMvAra vicAra karIne te pratye udAsabhAva karavo te. (2) ciMtavanA (3) sukhI -duHkhI na thavuM joIe. (3) pariNAma; phaLa. AtmAmAM pariNAma pAme te anuprekSA. (4) (bhAvanA) anitya, azaraNa, anubhUta paricita (2) anubhaveluM; siddha; nakakI thayeluM; grahaNa thavuM. saMsAra, ekatva, anyatva, azuci, Asava, saMvara, nirjara, loka , anubhuti anubhavavuM; thavuM; svane anusarIne thavuM; pariNamavuM; potAnA darzana, bodhidurlabha ane dharma - e bAra bhAvanAo che. (5) AtmAmAM pariNAma jJAna, cAritrarUpa svabhAvane anusarIne, thavuM- pariNamavuM, tene AtmAnI pAme te anuprekSA. (6) bhAvanA; vicAraNA; svAdhyAya vizeSa. anubhUti kahe che. (2) rahevuM; (utpAda-vyaya-dhruva5Ne rahevuM); (2) anubhava
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ (samyajJAna); utpAda-vyaya-dhUvarUpa sattAnuM hovApaNuM, tene anubhUti kahevAmAM Ave che. (3) jJAna (4) samyajJAna. (5) anitya paryAya. (6) anubhava; pratyakSa jJAna. (7) cAritra. (8) anubhava. (9) atIndriya sukha; zuddha jIvavastuno AsvAda. (10) anubhava. (11) anaMta anaMta atIndriya sahaja sukhasvarUpa AtmA ja huM chuM, jJAnajyoti, zuddha AtmAno anubhava. anati ane zAnamAM zuM aMtara che ? :jJAnamAM to saMpUrNa AtmA jANavAmAM Ave che, ane anubhUtimAM to phakta paryAyanuM ja vedanA thayA che, dravyanuM vedana thatuM nathI. anubhUti svarUpa :jJAyaka svarUpa nija AtmA anubhaya ubhaya nahI jovuM; ekAkI; ekaluM. anabhyAsta :nahi abhyAseluM. ananyAsa :Adatano abhAva. anAbhyAsathI :aparicayathI. anubhava vastu AtmA, je atIndriya AnaMdano nAza che teno vicAra karI, dhyAnamAM mana aneka vikalponA kolAhalathI vizrAma pAme, zAMta thaI jAya ane tyAre atIndriya AnaMdanA rasano svAda Ave, tene Atma-anubhava kahe che. te samyagdarzana che, dharma che, AvA anubhavathI vastuno nizcaya karavAnI pradhAnatA che. zAstranA bahirlakSI jJAnanuM, ahIM kAma nathI. (2) vastu je kSayakasvarUpa, tene jJAnamAM laI aMtaramAM dhyAna kare che, tene mananA vikalpo-traNa vizrAma pAme che, haThI jAya che. mana zAMta thaI jAya che. tyAre atIndriya AnaMdanA rasano svAda Ave che. pariNAma aMtarnimagna thatAM, anAkuLa sukhano svAda Ave che. tene anubhava arthAt jainazAsana kahe che. (3) karavAthI-jovAthI-abhyAsathI-avalokanathI-sIdhA paricayathI AvelI samaja; sIdho paricaya; Idrigamya paricaya. (4) anu = anusarIne , bhava = bhavana thavuM; AtmAne jJAna mAtra vastune anusarIne thavuM, te anubhava che. (5) bhedajJAna karanArAo, rAgathI-adhyavasAnathI judo jIva svayaM, upalabhyamAna che. ahAhA ! akhaMDa eka jJAnAnaMda svabhAvI AtmAne, bhedajJAnIo adhyavasAnathI bhinna pratyakSa judo anubhave che. adhyavasAnathI judo eTale enA Azraya ane avalaMbana vinA, pote potAthI ja prApta thAya che, anubhavamAM Ave che. aho zuM adbhuta TIkA che ! Ane siddhAMta ane Agama kahevAya. ekaluM nyAyathI bhareluM che ! kahe che ke rAganuM lakSa choDIne svabhAva prati dRSTi karatAM, bhedajJAnI samaktione rAgathI bhinna, cisvabhAvamaya jIva anubhavamAM Ave che. juo ahIM Agama, yukti ane anubhavathI ema siddha karyuM ke, A adhyavasAnAdi bhAvo jIva nathI. paraMtu emanAthI bhinna, zuddha caitanyamaya vastu jIva che. AvI vAta bIje kayAMya che. nahi. vastune siddha karavA, keTakeTalo nyAya Apyo che ! Indriyo ane rAganA Azraya vinA bhedajJAnIone svayaM zuddha jIvavastu anubhavamAM Ave che. pote potAthI ja anubhavamAM Ave che. vyavahAra sAdhana ane nizcaya sAdhya, ema jyAM kaheluM che, tyAM, e nimitta batAvavA vyavahAranayathI kathana kareluM che. bhAI ! vastu to rAgAdithI bhinna, trikALa zuddha caitanya svabhAvamaya che, ane te tenI sanmukha thatAM, anubhavamAM Ave che. svasammukhatAno abhyAsa na hovAthI, A vAta kaThaNa lAge che. anAdithI para tarapha valaNa jaI rahyuM che, ene antarmukha vALavuM te ja puruSArtha che. je paryAya rAgAdi upara DhaLelI che, ene to kAMI aMdara vALI zakAya nahi, paNa, jyAM daSTi upara jAya che tyAM te ja kSaNe, paryAya svaMya aMtaramAM DhaLelI hoya che. tyAre tene aMtaramAM vALI ema kahevAya che. ahIM TIkAmAM svayaMmeva utpanna thayelA, evA rAgadveSa ema kahyuM che, tyAM e abhiprAya che ke teo (rAgadveSa) AtmAthI utpanna thayA nathI. tathA bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che ema kahIne ema batAvavuM che ke AtmAno anubhava karavAmAM, anya (rAga, Indriyo Adi) koInI apekSA nathI. AtmA, pote potAthI ja anubhavamAM Ave che. bhAI ! AvA yathArtha svarUpano prathama nirNaya to kara. ahAhA ! vastu AvI sahaja zuddha cisvabhAva che evo vikalpa sahitanA jJAnamAM nirNaya to kara. zrI samayasAra gAthA 144mAM, A nirNayanI vAta lIdhI che. bhagavAne kahelA
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ AgamathI prathama nirNaya kare, ke AtmA jJAna svarUpa che. tyAra pachI matijJAna ane zrutajJAnane maryAdAmAM lAvI, Atmasanmukha kare che. jJAna je para tarapha DhaLeluM che, tene sva tarapha vALe che. tyAre zuM thAya che ? atyaMta vikalparahita thaIne tatkALa nijarathI ja pragaTa tathA, Adi-madhya-aMta rahita, anAkuLa. kevaLa eka, AkhAya vizvanA upara, jANe ke tarato hoya tema akhaMDa pratibhAsamaya, anaMta vijJAnadAna, paramAtmArUpa samayasArane, AtmA anubhave che. rAgathI bhinna, AtmAne anubhave nahi ane rAga vaDe lAbha (dharma) mAne, te bahArathI kaMcana-kAminIno tyAgI, nirvastra digaMbara avasthA dhArI hoya to paNa tene sAdhu kema kahIe ? rAgathI lAbha mAnavo e to mithyAdarzana che. A koI vyakti vizeSanA anAdaranI vAta nathI paNa vastunI sthitinI vAta che. amane ghaNAM zAstrono abhyAsa che, ame ghaNI zAstrasabhAo saMbodhI che, tethI amane AtmajJAna che, ema koI kahe, to te yathArtha nathI. e to badhI rAganI-vikalpanI vAto che. vastu AtmA, to zAstrajJAnanA vikalpathI pAra nirvikalpa che. AvA nirvikalpa zuddha caitanyamaya AtmAnI dRSTi karI, teno anubhava karavo, te Atmadarzana ane AtmajJAna che. (6) mananA zubha bhAvathI jarAka chUTIne svabhAvanuM lakSa karatAM buddhipUrvaka vikalpa rahetA nathI te dazAne anubhava kahevAmAM Ave che, evA ekarUpa anubhavamAM darzana, jJAna, cAritranA bheda nathI. samyagdarzana-jJAna-cAritra paryAya che, te paryAyanA bheda upara lakSa javuM te vyavahAra che. jenA bhedanA) lakSe nirmaLatA na thAya. (7) karavAthI javAthI-abhyAsathI-avalokanathIsIdhAparicayathI AvelI samajha; sIdho paricaya; Indriyagamya paricaya. (8) saMvedana. (9) anu + bhava = aMtarano svabhAvane bhavavuM-thavuM te anubhava. (10) vedana; bhogavaTo. (11) AtmasAkSAtkAra. (12) anubhavamAM ekaluM dravya ke ekalI paryAya nathI, paNa svasammukha vaLIne paryAya dravya sAthe tadrupa thaI che, te dravya-paryAya vacce bheda nathI rahyo, AvI je bannenI abheda anubhUti ne anubhava che. dravya-paryAya vacce bheda rahe tyAM sudhI nirvakalpa anubhava thAya nahIM. (13) vedana (14) mananA zubhabhAvathI jarAka chUTIne svabhAvamAM lakSa karatAM buddhipUrvaka vikalpa rahetA nathI te dazAne anubhava kahevAmAM Ave che. evA ekarUpa anubhavamAM darzana, jJAna, cAritranA bheda nathI. samyagdarzana-jJAna-cAritra paryAya che. te paryAyanA bheda upara lakSa javuM te vyavahAra che. tenA bhedanA) lakSe nirmaLatA na thAya. (15) anubhavamAM ekalI paryAya ke ekaluM dravya nathI, paNa svasammukha vaLIne paryAya dravya sAthe tadrapa thaI che, ne dravya-paryAya vacce bheda nathI rahyo - AvI je bannenI abheda anubhUti-te anubhava che. dravya-paryAya vacce bheda rahe tyAM sudhI nirvikalpa anubhava thAya nahIM. (16) pratyakSajJAna; vedana; vastu vicArata dhyAyate mana pAse vizrAma, rasAsvAdana sukha Upaje anubhava pAko nAma zrI banArasI dAsa. (17) anu + bhava = aMtaramAM svabhAvane bhavavuM thavuM te anubhava. anubhava kare temAM lIna thAya. anubhava karatAM jJAna karatAM; Azraya karIne; anabhava gamya pravacanazAstrasiddha vAta; anubhava siddha. (2) aMtara dRSTithI; aMtara jJAnadaSTithI samajAya tevuM; anubhavagocara:anubhavathI jANamAM-samajamAM Ave tevuM. anubhavarUpa :bemAMthI eka svarUpa nathI. anubhava siddha anubhavathI nivaDI AveluM. anubhavagamya anubhavasiddha; IMdriyagamya paricayathI samajI zakAya tevuM. (2). Indriyagamya paricayathI samajI zakAya tevuM. anubhavana :ekAgratA. anabhavanathIla vANI sarvajJa anusAriNI; sarva sarvajJa vItarAgano ekarAra karanArI vANI-ene anubhavanazIla kahI che. anabhavya :bhogya. anubhavarUpa banne rUpa nahIM. anubhavarUpa pariNatinI pazma vizuddhi :samasta rAgAdi vibhAvapariNati rahita, utkRSTa nirmaLatA.
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNa ke zakti evAM nathI, ke vikArarUpe paraNime. tathA nija AtmA dravyano anubhava karatAM te (anubhAga sthAno) anubhUtithI bhinna rahI jAya che. tethI anubhAgasthAno, badhAya jIvane nathI. anubhavavuM : "anu' eTale jJAnane anusarIne, 'bhavavu' eTale vartavuM-te rUpa thavuM; jJAnamAtranuM karavuM; jJAnamAM ja TakavuM-pariNamavuM. anubhavarasAhavI anubhavarasagaMgA. anubhAga :phaLadAna zakita anubhAga sthAna anubhAga eTale phaLa devAnI zakti. judI judI prakRtiomAM judo judo rasa hoya che; jema ke koI kArya evuM hoya ke jenI sthiti thoDI ane rasa ghaNo, koI prakRtino rasa thoDo ane sthiti ghaNI, jemake zarIramAM nAnI evI koI phoDalI thaI hoya, enI pIDA ghaNI hoya ane sthiti thoDI hoya, ane keTalAka roga evA hoya che ke jenI sthiti lAMbI hoya ane rasa thoDo hoya. te badhI pravRtio UMdhI mAnyatAe kaSAyabhAve baMdhAyelI hoya che. te badhI rajakaNanI avasthA che. te badhI pIDA zarIramAM Ave che. AtmAmAM AvatI nathI. kuLadevonI zakti karmamAM hoya che, AtmAmAM hotI nathI. prakRtibaMdha, pradezabaMdhu sthiti baMdha, anubhAga baMdha te badhI pudgalanI racanA che. AtmAnA svabhAvanI je racanA nathI. AtmAnA svabhAvanI racanA to jJAna ane AnaMda che. pulamAM jema anubhAga che to AtmAmAM paNa anubhAga che. AtmAno anubhAga eTale AtmAmAM AnaMdarasa che te rasa parathI nirALo alaukika che. te pulanA jaDa anubhAgathI tana bhinna che. pudgalano anubhAga jaDa che. anubhAga sthAno judI judI prakRtionA, rasanA pariNAma jemanuM lakSaNa che, evAM je anubhAva sthAno, te badhAMya jIvane nathI. anubhAgAno to jaDarUpa che, paNa AtmAmAM tenA nimitte je bhAva thAya che, te paNa kharekhara jIvane nathI.karmanA anubhAganA nimitte, AtmAmAM je pariNAma thAya che, te anubhAga sthAno che, ane te jIvane nathI. ekalA jaDanA anabhAgasthAnonI A vAta nathI. paryAyamAM karmanA rasanA nimitte je bhAvo thAya, te anubhAvasthAno che. te bhAva che to potAnI paryAyamAM paNa tene ahIM pudgala dravyanA pariNAmamaya gaNyA che. svabhAvanI dRSTithI jotAM svabhAva, vikAranA anubhAgapaNe pariName, evo nathI. AtmadravyamAM koI anubhAgabaMdha koI koI karma udaya AvatAM, tenAM phaLa jIvane mIThAM lAge che, koInAM phaLa kaDavAM lAge che, koInAM choDAM vasamAM lAge che, to koInAM phaLa vadhAre vasamAM lAge che, evA je bheda jaNAya che, tene rasa athavA anubhAga kahevAya che. vividha prakArano pAka te anubhava che. (1) mohakarmano vipAka thatAM jIva je prakArano vikAra kare te prakAre jIve phaLa bhogavyuM kahevAya che, teno artha eTalo ke jIvane vikAra karavAmAM mohakarmano vipAka nimitta che. karmano vipAka karmamAM thAya, jIvamAM thAya nahi. jIvane potAnA vibhAvabhAvano anubhava thAya te jIvano vipAka anubhava che. (2) A sUtra pugalakarmanA vipAka-anubhavane sUcavanAruM che. baMdha thatI vakhate jIvane jevo vikArIbhAva hoya tene anusarIne pudgalakarmamAM anubhAga baMdha thAya che ane te udayamAM Ave tyAre karmano vipAka, anubhAga ke anubhava thayo ema kahevAya che. (3) te anubhAga baMdha karmonA nAma pramANe ja thAya che. je karmanuM je nAma hoya che. te karmamAM teno ja anubhAgabaMdha paDe che. jema ke, jJAnAvaraNakarmamAM jJAna jayAre rokAya tyAre nimitta thAya evo anubhAga hoya che; darzanAvaraNakarmamAM darzana jayAre rokAya tyAre nimitta thAya evo anubhAga hoya che. anubhAva :udayarUpa vipAka. (2) rasa anubhAga. (3) udayarUpa viyAka anubhAvana :tIvra ke maMda kriyAnA rasano vAraMvAra anubhava karavo; anubhAvanA :AtmabodhathI utpanna thayela AtmabhAvanA. AtmapariNati. anubhAvanA gRhItavya AtmabodhathI utpanna thayela AtmabhAvanA, tenA vAraMvAra satata abhyAsathI athavA anubhavathI grahaNa thavA yogya che.
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ anubhAvabaMdhu rasa (tIvra, maMda vagere). karmonuM phaLa tIvra ke maMda baMdhAvuM tene anubhava baMdha kahevAya che. jyAre kaSAya adhika hoya che tyAre pApakarmomAM anubhAva vadhAre ane puNyakarmomAM anubhAga, ocho paDe che. koI koI karma udaya pAmatAM, tenAM phaLa jIvane mIThAM lAge che. koInAM phaLa kaDavAM lAge che, koInAM thoDAM vasamAM lAge che, to koInAM vadhAre vasamAM lAge che. evA je bheda jaNAya che, tene rasa athavA anubhAga kahevAya che. anubhAvya :rAgAdi pariNAmo (2) bhogya. anabhiza :ajANa; nahi jANato; jJAnathI zUnya. anabhisaMdhi kaSAyathI, vIryanuM pravartavuM thAya che. vIrya upara pramANe be prakAre pravartI zake che : abhisaMdhi anabhisaMdhi. (2) kaSAyathI vIryanuM pravartavuM thAya te. (3) kaSAyathI vIryanuM pravartavuM thAya te jJAna-darzanamAM bhUla thatI nathI paraMtu udayabhAve rahelA darzana mohane lIdhe bhUla thavAthI eTale auranuM taura jANavAthI vIryanI pravRtti viparItapaNe thAya che. jo samyakapaNe thAya to siddha paryAya pAme. AtmA koIpaNa vakhate kriyA vagarano hoI zakato nathI. jyAM sudhI yogo che tyAM sudhI kriyA kare che, te potAnI vIryazaktithI kare che. te kriyA jovAmAM AvatI nathI paNa pariNAma uparathI jANavAmAM Ave che. khAdhelo khorAka nidrAmAM pacI jAya che, ema savAre UThatAM jaNAya che. nidrA sArI AvI hatI izvatyAdi bolIe chIe te thayelI kriyA samajAyAthI bolavAmAM Ave che. anumata bIjAo kare tene bhalu samajavuM, tene anumata anumodanA kahevAya che. (2) khuzI. anumata bIjAo kare tene bhaluM samajavuM ene anumata kahevAya che. anumeya :anumAna karI zakavA yogya. anumeya mAtra kevaLa anumAnathI ja jANavA yogya. anumAna anumAna be prakAranA che. eka gatijJAnano bheda, bIjo mRta jJAnano bheda che. sAdhana dekhatAM potAthI sAdhyanuM jJAna thavuM, te matijJAna che. bIjAnA hetu ane tarkanA vAkya sAMbhaLIne, je anumAna jJAna thAya, te zrutaanumAna | che; cihnAdi uparathI te ja padArthanuM anumAna thavuM, te matijJAna che, ane cihnAdi uparathI bAjA padArthanuM anumAna thavuM, te zrutajJAna che. (2) saMbhAvanA; taka; aTakaLa; aMdAja; aDasaTTo; siddhAMta uparathI meLavelo nirNaya. (3) sanmukha cihnAdi dekhI te cihanavALA padArthano nirNaya karavo tene anumAna (abhini bodha) kahe che. anumAna pramANa rAgathI bhinna potAnI jJAna cetanAnuM svarUpa anumAna pramANathI jANIne nakakI karavuM. eTale zuM ? ke jyAM jJAna tyAM AtmA, ane jyAM jJAna nahi tyAM AtmA nahi. matalaba ke dayA, dAna, Adino rAga thAya te AtmA nahi. e to anAtmA che. A pramANe anumAna pramANathI jANIne rAgathI bhinna jJAna cetanAnuM svarUpa nakkI karavuM. anmAnAya :jinAgamanI paraMparA anumodana :Adara (2) bahumAna; prazaMsA. anumodanA saMmati; sahAnubhUti; Teko. (2) sAruM kahevuM. (3) prazaMsA: sevana. anumodavuM :AnaMdathI saMmata karavuM. (2) saMmata karavuM. anya bhinna; juduM. (2) svarUpathI judI, evI. (3) para; bIjuM; Itara; juduM; bhinna anya Azraya bhakti :Azraya =Azaro; AdhAra; zaraNa; vizvAsa; visAmAnI jagyA; bacAvanuM sAdhana; bharoso. anyaguNa sattA sivAyano bIjo koI paNa guNa. anya dravyo keTalAka guNo, anya dravyo sAthe saMbaMdha rahita hovAne lIdha, arthAt anya dravyomAM nahi hovAne lIdhe asAdhAraNa che ane tethI vizeSaNabhUta bhinna lakSaNabhUta che; temanA vaDe dravyonuM bhinnapaNuM, nakakI karI zakAya che. anya dravyonA bhAvo karmano udaya ane eno bhAva; pudgala dravya ane enA bhAvanuM lakSa. anyanirapezapaNe anya dravyathI nirapekSapaNe; svadravyamAM ja, anya bhAva:nAra, nAraka tiryaMca ane devaparyAyarUpa bhAvanuM nAma anya bhAva che. ananya zaraNa :jenA jevuM bIjuM zaraNa nathI.
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ anyathA paricchede viparItAdi rUpe. anyadharma:5ra bhAva. anyapaNuM bhinna bhinnapaNuM. anyapaNe abhinnapaNe. (jema agni AdhAra che ane uSNatA Adheya che chatAM teo abhinna che, tema dravya AdhAra che. ane guNaparyAyo Adheya che chatAM teo abhinna che.) anuyapatti :apariNamana. anupas :nahIM saMbhavita; nahIM siddha thavA yogya. anuyAyI :anu = pAchaLa pAchaLa, yAyI = janAra. anusaranAra. anyokti uparathI dUSaNa jevuM jaNAya paNa kharI rIte guNa ke vakhANarUpa varNana karavuM te; kaTAkSarUpa vacana. anyatva :bIjApaNAnI bhAvanA (2) atarbhAva anyatvanuM lakSaNa che. (3) | atarbhAva; atatapaNuM; te paNa nahi hovuM. te. anyathA ja aMgIkAra karIne bIjI rIte ja samajIne. anyathA bIjI rIte; UlaTuM; viruddha. (2); ADuM; (3) viparIta. (4) anya prakAre; bIjI rIte. (mokSamAM jIvanI hayAtI ja na rahetI hoya, to ukta ATha bhAvo ghaTe ja nahi. jo mokSamAM jIvano abhAva ja thaI jato hoya to, (1) dareka dravya dravyapaNe zAzvata che,-e vAta kema ghaTe ? (2) dareka dravya nitya rahIne, temAM paryAyono nAza thAya kare che, e vAta kema ghaTe ? (3-6) dareka dravya sarvadA anAgata paryAye bhAvya, sarvadA atIta paryAye abhAvya, sarvadA parathI zUnya ane sarvadA svathI azUnya che,-e vAto kema ghaTe ? (7) koIka jIvadravyamAM anaMta jJAna che, e vAta kema ghaTe ? ane (8) koIka jIvadravyamAM sAta ajJAna che, (arthAt jIvadravya nitya rahIne temAM ajJAnapariNAmano aMta Ave che.), - e vAta kema ghaTe ? mATe ATha bhAvo dvArA, mokSamAM jIvananI hayAtI siddha thAya che.) anyathA aMgIkata karIne bIjI rIte samajIne. anyathA adhyavasita thAya che. bIjI rIte jaNAya che-manAya che. anyathA anaupatti bIjI koI rIte nahi banI zakatuM te. (jIva-pudgalonA upatpAdavyAdhrauvyAtmaka pariNAma eTale temanI samaya viziSTa, vRtti te samayaviziSTa samayene utpanna karanArA koI padArtha vinA (nizcayakALa vinA) hoI zake nahi jema AkAza vinA dravyo avagAha pAmI zake nahi arthAt temane vistAra (tiryapaNuM) hoI zake nahi tema nizcayakALa vinA dravyo pariNAma pAmI zake nahi arthAt temane pravAha (urdhvapaNuM) hoI zake nahi. A pramANe nizcayakALanI hayAti vinA (arthAt nimittabhUta kALadravyanA sadbhAva vinA bIjI koI rIte jIva-yugalanA pariNAma banI zakatA nathI, tethI nizcayakALa vidyamAne che ema jaNAya che - nakakI thAya che.) anayoga ekanI pAchaLa Avato bIjo prasaMga; TIkA; vivaraNa; vyAkhyAnI cokkasa prakAranI rIta. anuyoga :bhagavAne kahelo upadeza viSaya anusAra judA judA adhikAramAM Avelo che, te dareka adhikArane anuyoga kahe che. samyajJAnano upadeza ApavA arthe pravRtta thayelo adhikAra te anuyoga che. anuyoga (1) prayogavIronAM jIvana rahasyarUpa dharmakathAnuyoga, (2) karmataMtra rahasyarUpa karaNAnuyoga, (3) sadAcAra vidhAnarUpa caraNAnuMyoga ane (4) vizvapadArtha rahasyarUpa dravyAnuyoga A pramANe cAra anuyogo che. anuyoga kathana, anuzAsana (2) anusaravuM; Azraye vartavuM. (3) vartavuM nathI Azraya anuyoga satpuruSone Azraye vartavu joIe te nathI. (4) anusaranAra; ekanI pAchaLa Avato bIjo prasaMga (5) tIrthakare kahevata upadeza viSaya anusAra judA judA adhikAramAM Avelo che te dareka adhikArane anuyoga kahe che. jema ke kathAnuyoga, dravyAnuyoga, gaNitAnuyoga, caraNAnuyoga vagere. (4) sanzAstromAM cAra prakAranA anuyoga che :
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ A vAva che. (a) prayogavIronAM jIvana rahasyarUpa dharmakathAnuM yoga. (b) karmataMtra rahasyarUpa karaNAnuyoga. (c) sadAcAra vidhAnarUpa caraNAnuyoga ane (d) vizva padArtha rahasyarUpa dravyAnuyoga. paramArtha rahasyane pAmavA mATe A cAre anuyogono AzrayapUrvaka svAdhyAya karavo joIe. (5) jinavANImAM, aneka zAstrono saMgraha che. cAra anuyogomAM te vaheMcAyelo che, jene cAra veda paNa kahevAya che. (1)prathamAnuyoga, prathama avasthAmAM, alpa jJAnavALA ziSyone tattvajJAnanI ruci karAvavA, je samartha thAya tene prathamAnuyoga kahe che. temAM je mahAna puruSo athavA strIoe dharmane dhAraNa karI, AtmAnI unnati sAdhya karI che, temanAM jIvanacaritra hoya che. jene pApa karavAthI ghaNAM duHkhanI prApti thaI hoya, ane puNya karavAthI sukha-sAtAkArI sAdhanonI prApti thaI hoya, evAM caritronuM paNa temAM kathana hoya che. A prakAranAM varNano vAMcavAthI, buddhi upara evI chApa paDe che ke, ApaNe paNa dharmanAM sAdhano karIne, ApaNuM Atmahita sAdhavuM yogya sahakArI che, karma pulanI saMgatithI jIvanA, saghaLA vyavahAranRtyanuM digdarzana, A anuyogathI thAya che. (3) trIjo anuyoga, caraNAnuyoga che=mana, vacana, kAyAne sthira karavA mATe, svarUpAcaraNa nizcayacAritra prApta karavA mATe, je je vyavahAracAritranI AvazyakatA che, te sarva A anuyogamAM batAvyuM che. sAdhunuM cAritra, gRhastha zrAvakanuM cAritra, e sarva vistArapUrvaka evI rIte batAvyuM che, ke dareka sthitinA mAnava potAnI yogyatA anusAra, tenuM AcaraNa karI zake, sahaja sukhanuM karatAM chatAM, rAjakartavya, dezarakSAkarma, vANijya karma, kRSikarma, zilpakarma Adi, gRhasthane yogya Avazyaka karma paNa, karI zake ane dezaparadezamAM nAnA prakAranAM vAhana dvArA, musApharI karI zake, ema bhautika unnati sarva prakAranI nyAyapUrvaka karatAM chatAM, saheja sukhanuM sAdhana karI zakAya. jema jema vairAgya vadhato jAya, tema tema cAritra adhika pALI zakAya, ane adhika adhika AtmadhyAnanI unnati karI zakAya. (4) cotho anuyoga, dravyAnuyoga che=emAM cha dravyo, pAMca astikAya, sAta tattva ane nava padArthonuM, vyavahAranayathI paryAyarUpa tathA nizcayanayathI, dravyarUpa kathana che. emAM zuddhAtmAnubhavanI rItio batAvI che. jIvanamukta dazAnAM sAdhano batAvyAM che, ane atIndriya sahaja sukhanI prAptino, sAkSAt upAya batAvyo che. A cAra anuyogonAM zAstrono, nityaprati yathAsaMbhava abhyAsa karavo, te vyavahAra samyajJAnanuM sevana che. anyonya ekabIjAmAM. (2) paraspara. (3) paraspara baMdha yogya (sparzI). eka aMga vikaLa che arthAt baMdhayogya be aMgomAMthI eka aMga khAmIvALuM che - sparzaguNa vinAnuM hovAthI baMdhanI yogyatAvALuM nathI. anyonya agAhana :viziSTa zakti sahita, ekotrAvagAha saMbaMdha. anyonyavRtti ekabIjAnA Azraye nabhavuM te; eka bIjAnA AdhAre TakavuM te; eka bIjAne lIdhe hayAta rahevuM te. (2) bIjo anuyoga karuNAnuyoga che emAM cAra gatinuM svarUpa, tathA lokanuM svarUpa batAvyuM che. jIvone avasthAnA bheda, guNasthAna ane mArgaNA sthAnonuM kathana tathA karmono baMdha, udaya, sattA AdinuM nirUpaNa che. AtmAnI avasthAo, karmanA saMyogathI bhinna bhinna prakAranI thAya che te sarva hisAba temAM batAvyo che. adhyAtmajJAna, mATe A jJAnanI bahu AvazyakatA che. je guNasthAnakone samaje te ja barAbara jANI zake ke, samyagdaSTi kaI apekSAe baMdhaka ane kaI apekSAe abaMdhaka che, tathA karmabaMdha, kayA guNa sthAnaka sudhI hoya che, ane karmonI avasthA kevI rIte badalI zakAya che. A AtmajJAnane bahu
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ anyonyAbhAva pudgala dravyanI eka vartamAna paryAyano bIjA pulanI vartamAna paryAyamAM je abhAva tene anyonyAbhAva kahe che. (tene na mAnavAmAM Ave to eka pudgala dravyanI vartamAna paryAyathI bIjA pudgalanI dravyanI vartamAna paryAyathI svataMtra ane bhinna nahi rahe.) anurakta tallIna (2) magna (3) vikArI, asaMyamI, anurAgI, rAgavALAM (4) rAgayukta. (5) rAgarUpa; rAgI. (6) anurAgI; premAsakta; raMgAyeluM; tallIna; anuSThatatA Asakti. (2) anurAgIpaNuM; Asakita.premA sakita. anargaLa :niraMkuza; apAra; puSkaLa; bezumAra; aMkuza vinAnuM; svataMtra anuraMjita :anurakta; rAgavALI; sarAga; (2) raMgAyela. (kaSAyanA udayathI anuraMjita yoga pravRtti, te leDyA che. tyAM kRSNAdi traNa lezyAo, tIvra kaSAyanA udayathI anuraMjita yoga pravRttirUpa che.) anukatatA : premAzakita. anartha nukasAna (2) pApa; atyAcAra; khoTI matalaba, adharmathI meLaveluM dhana; nukazAna; upadrava; hAni; khoTo artha; khoTo Azaya. anartha daMDa vratanA pAMtha aticAra : 1. rAgathI hAsya sahita aziSTa vacana bolavAM, 2. zarIranI kuceSTA karIne aziSTa vacana bolavAM, 3. duSTatA pUrvaka jarUra karatAM vadhAre bolavuM. 4. prayojana vagara mana, vacana, kAyAnI pravRtti karavI ane 5. bhoga-upabhogano padArthono jarUra karatAM vadhAre saMgraha karavo. e pAMca anartha daMDanA aticAro che. anartha ahita. (2) jenAthI kaMI artha eTale ke prayojana siddha na thAya te anartha che. anartha daMDa prayojana vagaranI mana, vacana, kAyA taraphanI azubha pravRtti. anartha daMDa tyAga nAmanuM guNavata :prayojana vinAnA pApano tyAga karavo tene anartha daMDa tyAgavrata kahe che. tenA pAMca bheda che. 1. apadhyAna tyAgavrata 2. pApopadeza tyAgavata, 3. pramAdacaryA tyAgavata, 4. hiMsA pradAna tyAgavata, 5. duHzruti tyAgavRta. anartha daMDa tyAgatanA pAMca atisAra : 1. hAsya sahita bhAMDa vacana bolavAM, 2. kAyAthI kuceSTA karavI, 3. prayojanathI adhika bhoganA padArtho bhegA karavA tathA nAma grahaNa karavuM, 4. laDAI jhaghaDA karAvanAra vacano bolavAM, 5. prayojana vinA mana, vacana, kAyAno vyApAra vadhAratA javuM - e ja pAMca anartha daMDa tyAgavratanA aticAra che. anartha dehatyAga :anartha daMDatyAganA pAMca bheda cheH 1. apadhyAna anartha daMDa tyAga vratanuM svarUpa :- zikAra, jaya, parAjaya, yuddha, parastrIgamana, corI AdinuM koIpaNa samaye ciMtavana na karavuM joIe. khoTA (kharAba) dhyAnanuM nAma apadhyAna anartha daMDa tyAgavata che. (2) pApopadeza = vidyA, vyApAra, lekhanakaLA, khetI, nokarI ane kArIgarIthI nirvAha calAvanAra puruSone pApano upadeza maLe evuM vacana koIpaNa vakhate na bolavuM joIe. (3) pramAdacaryA = vinA prayojane pRthvI khodavI, vRkSa ukhADavA,atizaya ghAsavALI jamIna kacaravI, pANI sIMcavuM-DhoLavuM, pAMdaDAM, phaLa, phUlo toDavAM ItyAdi koIpaNa kArya prayojana vinA na karavuM. (4) hiMsA pradAna = hiMsA karavAnAM sAdhana charI, viSa, agni, haLa, taravAra, bANa vagerenuM devuM arthAt bIjAne Ape nahi, ene ja hiMsAdAna anarthadaMDa tyAgavata kahe che. (5) duHzruti anarthadaMDa tyAgavrata = mithyAtva sahita rAgadveSa, verabhAva, moha, madAdi vadhAranAra kukathAonuM zravaNa tathA navI kathAo banAvavI, vAMcavI vagere kadI paNa na karavuM. ene ja duHzruti anarthadaMDa tyAgavrata kahe che.
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ je kathAo sAMbhaLavAthI , vAMcavAthI, ane zikhavavAthI viSayAdinI vRddhi thAya, | moha vadhe ane potAnA tathA paranA pariNAmathI cittane saMkaleI thAya evI rAjakathA, corakathA, bhojanakathA, strIkathA IzvayAdi kathAo kahevI nahi. anarthadaMDa tyAga :prayojana vinAnA pApano tyAga. tenA pAMca bheda che. 1. apadhyAna tyAgavrata, 2. pApopadeza tyAgavrata, 3. pramAdacaryAtyAgavata, 4. hiMsAdAna tyAgavata ane 5. duHzruti tyAgavrata. (1) apadhyAna anarthadaMDa tyAgavRta = zikAra karavAnuM, saMgrAma karavAmAM koInI jIta ane hAranuM , parastrIgamananuM, corI karavAnuM tyAzvayAdi kharAba kAryo ke je karavAthI kevaLa pApa ja thAya che, tenuM kadI paNa ciMtavana na karavuM joIe. ene ja apadhyAna anartha daMDatyAga vrata kahe che. khoTA (kharAba) dhyAnanuM nAma apadhyAna che, tethI je vAtano vicAra karavAthI kevaLa pApano ja baMdha thAya tene ja apadhyAna kahe che. jeno tyAga karavo te apadhyAna anartha daMDatyAga vrata anarthadaMDavrata :prayojana vagaranI mana,vacana, kAyA taraphanI azubha pravRttino tyAga. anarthAtabhUta :abhinnapadArthabhUta; ananyapadArthabhUta. anathatirapaNuM abhinna padArthapaNuM; ananyapadArthapaNuM. anurUpa sAmenI cIja upAdAnane, anurUpa kahevAmAM Ave che; naimittika. anarpita :gauNatA (2) je kathana gauNa rAvAnamAM AvyuM hoya, tene anarpita kahe che. arpita ane anarpita e baMne kathanone, ekatrita karatAM je artha thAya, te pUrNa (pramANa) artha che. tethI te sarvAga vyAkhyA che. (3) arpita kathanamAM anarpitanI je gauNatA rAkhavAmAM AvI hoya to te nakathana che. anarmala :apAra; puSkaLa; besumAra; aMkuza vinAnuM; svataMtra. anerA :bhinna; para (2) judA; bhinna. anarAga nityamAM nityabuddhithI enI prAptinI vRtti e zuddha laya kahevAya. ene anurAga kahevAya. anerApaNuM :judApaNuM. anerI :bIjI cIja. (2) judI judI anero :anya. anurodha :vinayapUrvakanuM dabANa; AgrahabharI vinaMtI. anurodha vahe anusarIne. anapohatva :apaharUpapaNuM na hovuM te; kevaLa nakArAtmakapaNuM, na hovuM te. anuNita : dhyAnamAM lIdheluM. anoMdhya :ullaMghanIya athavA khaMDanIya na hotAM grAhya hoya. anuSyi :aprApti. anavakANa (svabhAvamAM saMpUrNapaNe sthira thavuM. (2) samI5; niraMtara (3) avicchinna; atUTaka; eka pravAharU5-gaNa-mukhya. (4) avakAza-khAlI jagyAno abhAva; risarano abhAva. (5) avakAza rahita (6) pravRtta (7) ekarUpa; abheda; niraMtara; aMtara rahita. (8) eka samaye mAtra paNa svarUpano viraha nahi te. anavakANe aMtara vinA; AMtarA vagara; ghaDInA vilaMba vinA. anavakANa AtmacAritra pratye moha : jemAM eka samayano viraha nahIM tevuM cittanuM AkarSaNa. anavakAti :ekarUpa anuvadatuM :anukrame jaNAvatuM vadatuM. anavadha:nirdoSa; abAdhya. anavarSi:maryAdA vinAnuM anvaya ekanA sadbhAvamAM bIjuM avazya hoya tevuM. (2) kramAnusArI. (3) ekarUpatA; sadazyatA; A te ja che evA jJAnanA kAraNabhUta ekarUpapaNuM. (4) sAmAnya; anugamana; saMbaMdha. (5) saMtati; pravAha; sAthe sAthe; (6) sAdhana; samaya; cetana. (7) TakavApaNuM darzAve che, ane vyatireko UpajavApaNuM tathA naSTa thavApaNuM darzAve che. (8) ekarUpatA; sadazatA; "A te ja che ' . evA jJAnanA kAraNabhUta ekarU55NuM. (guNomAM sahAya sadazatA rahetI hovAthI temanAmAM sadAya anvaya che, tethI guNo dravyanA anvayI vizeSa (anvayavALA bhado che.) (9) joDAyelo. saMbaMdha.InI rukAvaTavinA
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ (anargaLa) pravAharUpa ane aya pada gatinA arthavALA aya dhAtumAMthI baneluM | che. eno artha thAya che ke gati kare, cAlatuM rahe evo anugata ardha ghaTato hovAthI dravya anvaya kahevAya che. (spaSTa artha e che ke akhaMDarUpe dravyanI sAthe sAthe je pariNamana karatuM rahe te anvayI che. guNa dravyanI sAthe ja sadeva paraNimana kare che.) (10) saMbaMdha; kAraNa hoya tyAM kAryanuM hovuM te niyama, padono paraspara yogya saMbaMdha; vaMza; bhAvArtha. (11) pAchaLa javuM e; anugAmana; saMbaMdha; vaMza; kULa; eka vastu hoya tyAM bIjI vastunuM niyama karIne hovApaNuM. (12) trikALika pravAharUpa dravya. (13) ekanA sadbhAvamAM bIjuM avazya hoya tevuM. (14) pAchaLa javuM te; anugamana; saMbaMdha; vaMza; kuLa; (15) te dravya che. (15) ekarUpatA; sadagatA; A teja che, evA jJAnanA kAraNabhUta ekarUpapaNuM. (guNomAM sadAya sadazatA rahetI hovAthI, temanAmAM sadAya anvaya che, tethI guNo dravyanA anvayI vizeSa (anvayavALA bhedo) che.) dhrauvya; nityatA; sAthe sAthe; saMtati; pravAha. (16) ekarUpatA, sadazatA, A teja che, evA jJAnanA kAraNabhUta ekarUpapaNuM. (17) TakavApaNuM darzAve che; ekarUpatA. dhruva anvaya vyatireko (bhedo) te paryAyo che. (2) ekabIjAmAM nahi pravartatA evA je anyanA vyatireko- cetanAnA paryAyo. anvaya zaktio anvayarUpa zaktio (anvayazaktio, utpatti ane nAza vinAnI che. ekI sAthe pravarte che, ane dravyane nipajAve che. jJAna, darzana, cAritra vagera, AtmadravyanI anvaya zakitao che.). anvayanuM vizeSaNa :cetananuM vizeSaNa, caitanyane guNa che. (2) trikALika pravAhanuM je ekarUpa rahetuM caitanyarUpa vizeSaNa te guNa che. (3) te guNa che. anvayanA vyatireko :cetananA paryAyo anvayanA vyatireka (bhado) trikALika pravAhamAM je kSaNavartI bhedo che te paryAyo anvayazaktio anvayarUpa zaktio. (anvayazaktio utpatti ane nAza vinAnI che. ekI sAthe pravarte ane dravyane nipajAve che. ghAna, darzana, cAritra vagere AtmadravyanI anvaya zaktio che.) anvayI pAchaLa AvI raheluM; anusarIne raheluM; saMbaMdhavALuM; eka ja vaMzanuM; sAmAnya svarUpI; (2) pAchaLa AvI raheluM; anusarIne raheluM; saMbaMdhavALuM; eka ja vaMzanuM. (3) A anvaya jemanA che te anvathI kahevAya che. AvA anvayI guNa kahevAya che. eno artha e che ke vAstavamAM guNa potAnA ja pakSamAM rahe che, paryAyonI apekSA rAkhatA nathI. anuvartana ane anudIraNA e beno artha maLato che, tathApi taphAvata che ke udIraNAmAM AtmAnI zakita che. e anuvartanamAM karmanI zakita. anuvartavuM anasarIne pariNamavuM. anvartha arthane anusaratI; artha pramANe. anvarthaka zabda bheda che paNa vAyano bIja vAcya vacce bheda nathI. anvarthaka :yathArtha. anavaratapaNe niraMtara, akhalita; satata cAlu; sadA; hamezAM; aTakyA vinAnuM. anavasthA apramANarUpa anaMta padArthonI uttarottara kalpanA karatA javuM enuM ja nAma anavasthA che. anavasthA doSa :apramANarUpa anaMta padArthonI uttarottara kalpanA karatA javuM enuM nAma ja anavasthA doSa che. vastune parathI siddha mAnavAmAM anavasthA nAmano doSa Ave che. A doSa moTo che. te A rIte Ave che ke-vastu jo parathI siddha thAya to te para paNa koI bIjA para padArthathI siddha thaze. kAraNa ke para-siddha mAnanArAono A siddhAMta che ke dareka padArtha parathI ja utpanna thAya che. anavasthAyI :anitya. anavasthita H (1) asthira. (mithyAdaSTioe bhale dravyaliMga dhAraNa karyuM hoya, topaNa temane anaMtakALa sudhI anaMta bhinna bhinna bhAvo rUpe-bhAvAMtara rUpe, parAvartana (palaTavuM) thayA karavAthI teo asthira pariNativALA raheze ane anvayarUpa :sAmAnyarUpa (2) sAthe ja. (3) sAthe sAthe anvayazakti sAthe guMthAyelo ekarUpapaNe joDAyelo.
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ tethI teo saMsAratatva ja che. (2) anizcita. (sUkA-bhInA cAmaDAnI mAphaka jIva, para kSetranI apekSAe saMkoca-vistAra pAmato hovAthI, anizcita mApavALo che. Ama hovA chatAM, jema cAmaDAnA svaaMzo ghaTatAvadhatA nathI, tema jIvanA svaaMzo ghaTatA-vadhatA nathI; tethI te sadAya niyata asaMkhyapradezI ja che.) (3) anekarUpa; anizcita; pariNamana zIla; asthira. anavasthita avadhijJAna :pANInA taMragonI mAphaka ghaTatuM vadhatuM rahe, eka sarakhuM na rahe tene anavasthita avadhijJAna kahe che. manuSyone A avadhijJAna thAya che ema kahyuM che temAM tIrthakaro na levA, bIjA manuSyo samajyA, te paNa bahu thoDA manuSyone thAya che. A avadhijJAnane guNa pratyaya paNa kahevAmAM Ave che. te nAbhinI upara zaMkha, padma, vaju, svastika, kalaza, mAchalAM Adi zubha cihna dvArA thAya che. anavasthitapaNuM asthirapaNuM; nahi TakavuM te. anyAya ekane pradhAnarUpe ane bIjAne gauNarUpe batAvavuM, e anyAcaya zabdano artha che. (2) anyAya eTale ekane pradhAnapaNe ane bIjAne gauNapaNe batAvavuM e anyAya zabdano artha che. (3) ekane pradhAnarUpe ane bIjAne gauNarUpe batAvavuM e anyAya zabdano artha che. anAsthita vRttivALA :asthirabhAvavALA. (mithyA daSTioe bhale dravyaliMga dhAraNa karyuM hoya to paNa temane anaMtakALa sudhI anaMta bhinnabhinna bhAvo rUpe-bhAvAMtara rUpe parivartana palaTavuM thayA karavAthI teo asthira pariNativALA raheze.) (1) zradhA - azAtAvedanIya saMbaMdhI tIvra athavA maMda kaleSanI karanArI te kSudhA che. (arthAtu viziSTa-khAsa prakAranA-azAtA vedanIya karmanA nimitte thatI je viziSTa zarIra-avasthA tenA upara lakSa jaIne mohanIya karmanA nimitta thatuM je khAvAnI IcchArUpa duHkha te kSudhA che) pUrNa amRtano sAgara jyAM anubhavAya che. tyAM bhagavAnane zradhA kevI ? aMdara AtmA amRtano sAgara bharelo che. je jyAM paryAyamAM pUraNa UchaLI rahyo che tyAM evA amRtanA anubhavanArane-bhagavAna kevaLI bhagavAnane sudhA kevI ? paramezvara, deva ene kahIe jene sudhA na hoya. are ! nIce (cothA, pAMcamAM ane chaThThA guNasthAnone paNa jyAre jIva amRtasAgara prabhu AtmAnA anubhavamAM hoya che tyAre tene AhAranI IcchA hotI nathI (jo ke bahAra vikalpamAM Avaze tyAre vRtti UThaze.). jo pachI kevaLI prabhuto anaMta AnaMdanA sAgaramAM DolI rahyA che, temane atIndriya AnaMdanuM pUrNa (pratisamaya) vedana che; pachI temane zradhA kevI ? aho ! UMmaye samaye paramezvara arihaMtadevane anaMta atIndriya AnaMdanA bhogavaTAnuM bhojana hoya che. jemane zradhA hoya, ne teo AhAra kare ema mAnavuM e kaMlaka che. ema mAnanAra sAcA devane oLakhavo ja nathI. bhagavAna sarvajJa devane azAtAno tIvra udaya hoto nathI. evo viziSTakhAsa prakArano azAtA vedanIya karmano bhagavAnane udaya nathI, ane mohanIyano to sarvathA abhAva che. sthI bhagavAnane bhojananI IcchArUpa kaleza-duHkha-kSudhA ane bhojana hotAM nathI. ahA ! jemanI vANIdivyadhvani Agama kahevAya che e bhagavAnane kSudhAdi doSa hoya nahi; ane evA doSavALAnI vANIne Agama kahevAya nahi, ane te deva paNa hoya nahi. bhagavAnane zarIramAM roga thayo ne temaNe AhAra lIdho te badhAM kathana khoTAM che. je paramezvara thayA emane paNa hajI sudhA ? are ! jemanA bhakto je devo ane Indro che temane paNa jyAM 33 hajAra varSe AhAranI IcchA thAya che tyAM temane bhagavAnane) dina-dina prati (dararoja) AhAra ? ema hoI zake nahi. bhAI, tIrthaMkaranA zarIrato sadAya suMdara ja hoya che, temane nokarmarUpa AhAra (zarIrane yogya rajakaNo) sadAya AvyA ja kare che. paNa A kalAhAra temane hoya ja nahi; bhagavAnane kavalAhAra hoya ema jeo mAne che teo bhagavAnane oLakhatA ja nathI, ane pote pUrNa paramAtmA svarUpa cIja zuM che tenI tene khabara nathI. jenI aMza dazAmAM paNa pUrNatA che
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ 71 aMtadaSTi thaIne dharmanI daSTi pragaTI che. aMtaramAM bhAna thayAM che - tene paNa bhaya hoto nathI, te nirbhaya che. jo pachI jemane pUrNa dhama pragaTa che te dharmanA Izvara bhagavAna kevaLIne bhaya kema hoya ? na hoya, na hoI zake. devane bhagavAna kevaLIne A lokano bhaya hoto nathI. kema ? kema ke nija caitanyaloka ja potAno loka che. have emAM tamane bhaya kono ? are ! A lokamA lakSmI cAlI jaze to ? dIkaro janmIne marI jaze to ? Adi bhaya hoto nathI. A lokanA padArtho enA caitanyalokamAM ja nathI to bhaya zAno ? bhagavAna pUrNa nirbhaya che. jyAM samyagdaSTi nirbhaya che to kevaLInI to zI vAta ? nirbhaya-nirbhaya-pUrNa nirNaya. samyagdaSTino pahelo ja guNa niHzaMkapaNuM. narbhayatA che. niHzaMka te nirbhaya evo akhaMDAnaMda svarU5 caitanya vrajanI evAne je kSudhA TharAve che tene AkhA AtmAnI-nija pUrNAnaMda svarUparUpa aMzInI khabara ne zraddhA nathI ema kahe che. zarIranI avasthAmAM jaTharanI viziSTa avasthA thatAM tenA upara lakSa jAya tyAre mohanIya karmanA nimitte thatuM khAvAnI IcchArUpa duHkha-pIDA te kSudhA che, ane te (dhA) vItarAga-paramezvara-paramAtmAne teo zarIravALA ne vANIvALA hovA chatAM hotI nathI, hoI zake nahi. jyAM mohano sarvathA abhAva thayo, ane jyAM amRtanA dariyA sarvAga (sarva pradeza) UchaLyA che tyAM kSudhA kevI ? (2) tRSA :- azAtAvedanIya saMbaMdhI tIvra, tIvratara (vadhAre tIvra), maMda athavA maMdatara pIDAthI UpajatI te tRSA che.(arthAt viziSTa azAtA vedanIya karmanA nimitte thatI je viziSTa zarIra-avasthA tenA para lakSa joIne mohanIya karmanA nimitte thatuM je pIvAnI IcchArUpa duHkha te tRSA che.) kevaLI paramAtmAne tRSA na hoya. aMtara AtmA vastu ja evI atInsiya saccidAnaMda svarUpa prabhu che ke tenuM jyAM bhAna thAya che tyAM dharma-samyagdaSTi puruSa paNa samyagdarzanamAM je svAnubhavamAM atIndriya AnaMdano nirvikalpa rasa pIve che to jene paramAtmA dazA thAya teno to niraMtara pUrNa nirvikalpa AnaMdanA rasanuM ja pINuM hoya che; paraMtu A pANI pIvuM e hotuM nathI. nirvikalpa rasa pIjIe ema Ave che ne ? ahA ! niraMtara nirvikalpa AnaMdanA rasane pInArA ne zuM pIDA ke pANI pIve ? bhagavAnane tRSAya hotI nathI ne pANInuM pIvuM ya hotuM nathI. (3) bhaya :- A lokano bhaya, paralokano bhaya, arakSAbhaya, akSupti bhaya, maraNabhaya, vedanAbhaya ane akasmAta bhaya ema bhaya sAta prakArano che. (1)bhagavAnane koI bhaya hoto nathI. sAkSAt paramAmRtanA anubhavamAM paDyA che temane bhaya kevo ? are ! samyagdaSTine paNa bhaya hoto nathI. pUrNAnaMdano nAtha prabhu aMdara AtmA che. AtmAvastu asti che. je svabhAvavAna che. anaMta jJAna, anaMtadarzana, anaMta AnaMda ne anaMta vIrya ItyAdithI bharapUra bharelo prabhu AtmA che. AvA nija svarUpanI jema mUrti huM AtmA chuM. A zarIra ne rAga ne puya-pApa e huM nahi; kema ke e badhA anAtmA che, para che. AvuM je ne svAnubhavathI dazA thaI ne bhAna thayuM che evA dharmane-ke je sukhanA paMthe caDhelo che tene bhaya hoto nathI. aMdara niHzaMka che ne ? UI . uparathI IndronAM vajU paDe toya te bhaya pAmato nathI nirbhaya mArI nagarI che ema te sadAya jANe che. (2)vaLI ahIMthI marIne bIje kyAM jaIza ? huM to cidAnaMda-jJAnAnaMda prabhu AtmA jayAM hou tyAM sadA mArAmAM ja che. A strI-putrAdimAM devanarakamAM kyAMya AtmA nathI. ema kahe che. kharI vAta bhAI ! are ! ene moTI lapakamAM vaLagADa che.huM ? ke je potAmAM nathI temAM rokAI gayo che, ne potAne saMbhALavAnuM sAva cUkI gayo che. ahIM to bhagavAna ! mArA janma-maraNanA kerA kema TaLe ne tane zAzvata zAMti kema maLe e eka ja vAta che. bAkI badhA A lokamAM ke paralokamAM herAna-herAna duHkhI che. karoDapati duHkhI ne abajopati tha duHkhI , rAjA duHkhI ne raMka paNa duHkhI e badhA duHkhanI ghANImAM pIlAya che.
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahA ! iMtu pote bhagavAna AtmA AnaMdano nAtha che, paNa tenI khabaruM vinA badhA puNya pApa ne mithyA bhAvanI lakSaNamAM paDyA che. thI duHkhI ja che. ThIka che ema bahArathI bhale dekhAya, paNa aMdara to hoLI saLage che. paNa ahIM kahe che - jene aMtaramAM bhAna thayuM che ke huM caitanya deva chuM te dharmIpuruSane paralokano bhaya nathI to pachI bhagavAnane paralokano bhaya kayAMthI hoya ? (3)vaLI bhagavAnane arakSAno bhaya nathI. (jyAM zAzvata caitanya vastu AtmA trikALI avinazvara sat svayameva potAmAM surakSita-svarakSita che tyAM arakSaNa zuM ? UI pUrNa zAzvata dazAne prApta bhagavAna kevaLIne arakSAbhaya hoto nathI. (4)bhagavAnane akSuptibhaya nathI. gaDhamAM saMtAI jauM jethI akSupti TaLe eno bhaya bhagavAnane hoto nathI. ahA ! sarvajJa paramAtmA to anaMta AnaMdanA svarUpagaDhamAM ja gupta rahyA che. tyAM koIno praveza ja nathI to zAno bhaya? (5)bhagavAnane maraNano bhaya nathI. kArmANa zarIra rahe ne dArika deha chUTe tene maraNa kahe che, paNa bhagavAnane to audArika deha chUTatAM ja sAthe kArmANa zarIra chUTI jAya che. eTale temane maraNa ja nathI, ne tethI maraNabhaya paNa nathI. (6) bhagavAnane vedanAbhaya nathI. pUrNa AnaMdanuM jyAM vedana che tyAM bIjI vedanA-zarIranI vedanA kyAM che ? vedanA bhaya hoya ? are, paramezvaraparamAtmA kone kahIe tenI ajJAnIone khabaruM ja nathI ! jene nija paramAtmA svarUpanI khabara che tene bIjA paramezvara kevA hoya tenI barAbara khabara hoya che. ane jene bIjA paramezvaranI khabara nathI tene potAnA paramezvaranI ya khabara nathI. e to jyAM-tyAM bahAranuM devadevalAMne mAne che, ne mAthAM phoDe che, bhAI, pote deva kevo che ne bahAramAM kevA devanI zraddhA hovI joIe enI vAta che. aho ! bhagavAnuM zarIra to parama audArika thaI gayuM che. jemanA zarIra para bIja najara kare to tenA sAta bhava bhALe evA to zarIranA rajakaNo nirmaLa-svaccha thaI jAya che. have evA zarIramAM vedanA thaI evI vAtu bApA ! zuM vItarAga mAragamAM hoya ! nA hoya. A to vItarAga paramezvarano mAraga. prabhu ! ahA ! saccidAnaMda prabhu pote AtmA ja che. enuM aMtaramAM bhAva ane lInatA thaIne jene pUrNa AnaMdanI prApti thaI che tene vedanA ne vedanAbhaya che ja nahi. (7)vaLI bhagavAna akasmAta bhaya arthAt navuM kaMIka thaI jaze eno bhaya nathI. dIvAla paDaze, vIjaLI paDaze evo bhaya paramAtmAne hoto nathI. ahA ! jyAM samyagdaSTine paNa evo bhaya nathI tyAM kevaLIne bhaya kevo. emane vaLI akasmAta ne Akasmika zuM hoya ? kAMI ja nahi. thI bhagavAnane vismaya ke akasmAtabhaya hoto nathI. A rIte sAta prakAranA bhaya devane hotA nathI. (4) roSa-krodha - krodhI puruSano tIvra pariNAma te roSa che. krodhAvezamAM AvI jAya tene roSa thAya che ne ? paNa e bhagavAnane hoto nathI. rAkSasane mAravA dhanuSa caDhAve te bhRkuTi caDhAve te bhagavAna na hoya. ahA ! je pUrNAnaMdanA zItaLa svabhAvamAM parama zAMta vItarAga thaIne rahyA che temane roSa na hoya, ne roSa hoya te bhagavAna na hoya. (5) rAga :- rAga prazasta ane aprazasta hoya che. juo rAganA be prakAra kIdhA : (1) prazasta rAga ane (2) aprazasta rAga arthAt zubha ane azubha, ane te bhagavAna kevaLIne hotA nathI. have emAM vizeSa nyAya kahe che. dhana, zIla, upavAsa tathA gurujanonI vaiyAvRtya vageremAM utpanna thato te prazasta rAga che. bIjAne dAna Ape che ne ? jo temAM zubharAga thAya che; zIla-brahmacarya pALe ne upavAsa kare, temAM zubharAga thAya che. juo. upavAsane ahIM zubharAga kIdho che !
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaLI gurujanonI potAnA guru ke saMta-mahAmunivaronI vaiyAvRtyamAM zubharAga che, te dharma nathI ema kahe che. ahA ! dhana, zIla, upavAsa ne gurajanonI sevA e prazasta rAga-zubarAga che, ane e rAga kevaLI paramAtmA tIrthaMkaradevane hoto nathI. arthAt kevaLI bIjAnI stuti kare ke vinaya-vaMdanA kare ema hotuM nathI, kema ke bhagavAnane evo rAga hoto nathI. juo, che ke nahi AmAM ! ahA ! kevaLI bhagavAna chadmastha gurunI stuti-vinaya kare e koI di hoya nahi; kema ke kevaLIne prazasta rAga nathI. vaLI sevA to potAthI moTA hoya enI hoya. paNa bhagavAnathI moTuM koNa che ? prazna : je emanAthI pahelAM kevaLajJAna pAmyA che e moTA che ke nahi ? samAdhAna :- nA, e moTA nathI. kevaLIne bIjA kevaLI pratye rAga hoto nathI. A vAta have pachI (chaThThA bolamAM) Avaze. atyAre to gurujanonI vaiyAvRtyathI utpanna thato prazasta rAga kevaLIne hoto nathI ema siddha karavuM che. ahA ! kevaLIne kevaLI pratye rAga na hoya tyAM chadmastha pratye rAga-vinaya hoya ema kema bane ? kema ke prazasta rAga kevaLIne devane hoto nathI. Avo mAraga che bApA ! AmAM be vAta thaI. (1) koI dAna, zIla, upavAsa ke gurunI sevAne dharma mAne to paNa e dharma nathI. mAtra zubha rAga-prazasta rAga che. (2) Avo prazasta rAga bhagavAna kevaLIne hoto nathI. have AgaLa kahe che : ane strI saMbaMdhI, rAjA saMbaMdhI, moja saMbaMdhI tathA bhojana saMbaMdhI vikathA kahevAne sAMbhaLavAnA kautuhala paraNiAma te prazasta rAga che ! juo ahIM deza kathAne rAjA saMbaMdhI kathAmAM samAvI lIdhA che. ahA ! AvI vastuo bhojanamAM hatI te kahevAnA ne sAMbhaLavAnA kautuhala bhAva te aprazasta rAga che - azubha rAga che- pApanA bhAva che. navaro thayA ne mAMDe ke Aje bhojanamAM A hatuM je te hatuM. paNa emAM zuM (lAbha) che ? dhULe ya 73 lAbha nathI sAMbhaLIne. e to vikathA-pApakathA che, aprazasta rAga che, ane te bhagavAna kevaLIne hoto nathI ema vAta che. (6) moha :- cAra prakAranA zramaNa saMgha pratye vAtsalya saMbaMdhI moha te prazasta che. ane te sivAyano moha aprazasta ja che. zramaNanA cAra prakAra A pramANe che : (1) RSi, (2) muni, (3) yati ane (4) aNagAra. (1) RSi : A RSi eTale sAcA jaina zramaNanI vAta che. koM, kemake te sivAya bIjA koI RSi hoya nahi. jainanA RSi eTale ? jemaNe AtmA AnaMdasvarUpa che enA bhAva vaDe temAM lIna-kalIna thaI, rAgane jItIne ugrapaNe aMtaramAM AnaMda pragaTa karyo che te jaina sAdhu Si che. ahA ! jaina koI saMpradAya nathI, paNa vastusvabhAva che. je svabhAvanI ugra ArAdhanAmAM paDelA jainanA sAcA saMta evA RSi che. RSinA zAstramAM ghaNAM bheda che. ahIM to eTaluM ja lIdhuM che ke RddhivALA zramaNa te RSi che. ahIM temanA pratyeno vAtsalya saMbaMdhI moha te prazasta rAga che ne te bhagavAnane hoto nathI. (2) bIjo prakAra muni. avadhijJAna. unaHparyAya jJAna athavA kevaLajJAna zramaNa te muni che. A kevaLIo pratye ke munio pratye vAtsalya-prema te moha che ema kahe che ane te bhagavAna kevaLIne hotI nathI ema vAta che. juo, kevaLIne bIjA kevaLI pratye moha hoto nathI ema AvyuM ke nahi ? je pachI kevaLIne bIjA chadmastha pratye prema-vAtsalya-vinaya hoya ema kema bane ? ema hotuM ja nathI. bhAI, traNa kALa-traNa lokamAM vItarAga mAraganuM kaheluM tattva A che zuM ? ke cAra prakAranA zramaNa saMgha pratye vAtsalya te moha che, ne te bhagavAna kevaLIne hoto nathI. (A caturvidha saMgha kema nabhe evo rAga bhagavAnane hoto nathI.) ahA ! kevaLIne kevaLI pratye ke chAstha sAdhu pratye jyAM moha ja nathI tyAM zuM emano vinaya kare ? nA kare. hA, sAdhune bhagavAna kevaLI pratye rAga-vinaya hoya che, kema ke sAdhune kiMcita rAgano bhAga che ne ? paNa
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ kevaLIne te hotAM nathI. kema ke bhagavAna parama vItarAga che. bhAI, devaguru pratyeno prema-bhakti-vAtsalya e kAMI dharma nathI, paNa zubharAga che, ne te puNyabaMdhanuM kAraNa che. Avo vItarAgano mAraga che. prazna :- prazasta rAga ne mohamAM zuM phera ? samAdhAna : e to enuM e che. zramaNa saMgha pratye vAtsalya saMbaMdhI moha ema che ne ? ahIM moha zabdathI para tarapha sAvadhAnI jAya che eTaluM kahevuM (3) trIjo prakAra : yati. upazamaka athavA kSapaka zreNimAM AruDha zramaNa te yati che ! ahA ! zramaNa AtmAnI janatAmAM caDhayA che te yati che. ne temanA pratye prema-vAtsalya te moha che. have yati paNa bIjA pratye prema karatA nathI. teo zreNimAM ArUDha che ne ? aMdara dhyAnamAM che, AtmAnI sthiratAmAM rame che. jethI temane bIjA pratye prema nathI. to pachI kevaLIne bIjA pratye prema kevo ? ahA ! eka-eka vAtamAM bIjI keTalI vAta bharI che? (4) cotho prakAra : aNagAra. ane sAmAnya sAdhu te aNagAra che. prazna : sAmAnya sAdhu eTale ? samAdhAna : je chaThThA-sAtamA guNasthAnamAM birAjamAna che, ne jemane koI Rddhi pragaTI nathI, je avadhijJAna, mana:paryaya jJAna vA kevaLa jJAnathI rahita che tathA upazamaka ke kSepaka zreNi vinAnA che te sAmAnya sAdhu ema artha che paNa sAmAnya sAdhu eTale jaina sivAyanA A badhAya sAdhu ema nahi, thatA jainonA nAme bhekha dhArIne beThA che eya nahi. zramaNanA cAra bheda dIdhA. (1) RSi - Rddhi sahita zramaNa te RSi che. (2) muni-avadhijJAna, manaHparyaya jJAna vA kevaLa jJAna sahita kSamaNa te muni che. (3) yati upazamaka vA kSepaka zreNimAM ArUDha zramaNa te yati che. 74 (4) aNagAra. uparokta traNa sivAyanA arthAt zrad vinAnA, zramaNi, mana:paryAya ke kevaLajJAna vinAnA ane zreNi vinAnA zramaNa te sAmAnya sAdhu-aNagAra che. je pAMcamAM guNasthAnathI upara ane AThamA guNasthAnathI nIce chaThThA-sAtamA guNasthAnamAM virAjamAna hoya che. A cAreya zramaNo pratyeno vAtsalya saMbaMdha moha te prazasta che ne te bhagavAna kevaLI paramAtmAne hoto nathI. ane A sivAya to bIjA pratyeno moha te aprazasta arthAt azubha-bhUMDo ja che. kuTuMba-parivAra, dhana-saMpatti pratyeno moha-rAga azubha che; ane teya bhagavAnane hoto nathI. are bhAI ! cAra prakAranA sAdhu pratyenuM vAtsalya paNa zubharAga che, zAntine bALanArI Aga che, to pachI azubhanuM to zuM kahevuM ? ahA ! munivarone premathI-vatsalatAthI-bhakitathI AhAra-pANI devAM e paNa rAga-moha che, ane te bhagavAnane hoto nathI. bhagavAna kone AhAra de ne koNa le? bhAI! anaMta-anaMta . AnaMda AnaMda kone kahe ? are ! dharma kone kahevo e lokone khabara nathI ! e te bahAramAM laI beThA che ke - A bhakti karI ne bhagavAnanI pUjA karI eTale basa thaI gayo dharma; paNa emAM dhULeya dharma nathI, sAMbhaLa ne? tuM lAkha bhakti karane, paNa e to badho zubharAga che, ne evo prazasta vA aprazasta moha kevaLIne hoto nathI. temane caturvidha zramaNa saMgha prati paNa rAga hoto nathI ema kahe che. prazna : to bhagavAna upadeza zuM kAma Ape che ? samAdhAna : upadeza ? upadeza koNa Ape ? upadeza to vANI che, te vANI vANInA kAraNe enA kALe nIkaLe che. bhagavAnamAM e vANI kyAM che ? (bhagavAnanI vANI-e to vyavahAranuM kathana che.) (7) ciMtA :- dharmarUpa tathA zukalarUpa ciMtana (ciMtA, vicAra) prazasta che ane e sivAyanuM (ArtarUpa tathA raudrarUpa ciMtana) aprazasta ja che. juo, zuM kIdhuM ? ke dharmadhyAna ne zukala dhyAna prazasta che; ne e bhagavAnane nathI. prazna : kevaLIone zukalA dhyAna kahyuM che ne ?
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ 75 samAdhAna : e to upacArathI kahyuM che, kema ke karma kare che ne ? mATe eTalI apekSA karIne kahyuM che. vaLI kevaLIne kaSAya to sarva nIkaLI gayo che, paNa haju yoga sAthe rahyo che ne ? eTale e apekSA gIne kahyuM che zukaladhyAna che; bAkI zukala dhyAna temane che ke nahi ? juo, kevaLIne zukaladhyAna nathI ema AmAM kahe che. che ke nahi ? che. e to pravacanasAramAM ema AvyuM che ke kevaLajJAnI konuM dhyAna kare che ? tyAM samAdhAna karyuM ke - AnaMdanuM dhyAna ghaTe che, arthAt teo atInsiya AnaMdane anubhave che. bAkI bhagavAne tyAM dhyAna kayAM che ? jeo to dhArAvAhI anaMta AnaMdarUpe pariName che. ekAgratA to aMdarapUraNa paDI ja che, navI ekagratA kyAM karavI che ? aho ! paramezvara zarIramAM rahyA che ema dekhAya chatAM, temane vANI nIkaLe che. ema dekhAya chatAM, teo samavasaraNamAM beThA che ema dAkhaya chatAM, teo anaMta AnaMdamAM ja sthita-beThA che. ahA ! evA bhagavAnane ahIM kahe che, dharmadhyAna ke zukaladhyAna hotuM nathI. samajANuM kAMI...? Avo mAraga bahu jhINo bApu ! vaLI te sivayanA Arta-raudrarUpa aprazasta-mAThAM ciMtana-dhyAna che tema bhagavAnane hotAM nathI. jarA tiryaMco tathA manuSyone vayakRta deha-vikAra (vayane lIdhe thatI zarIranI jIrNa avasthA) te jarA che. juo, pazu ane manuSyone vayakata je zarIrano vikAra-vRddhAvasthA-thAya che te bhagavAnane hotI nathI. nArakIne vRddhAvasthA sadAya hoya che, ane devane te kyAreya hotI nathI. eTale e vAta ahIM lIdhI nathI. paNa manuSyane ne pazune vayakata jIrNAvasthA thAya che. (mATe tenI vAta karI che.) dehavikAra eTale zuM ? e A vALa dhoLA thayA zarIramAM karacalI paDe ne zarIrane jIrNa thAya evI jarA avasthA bhagavAnane hoya nahi kroDa pUrva sudhI deha rahe toya bhagavAnane dehamAM jarA na hoya. kyAMthI hoya ? kema ke azAtAno upada kayAM che ? oho ! pUrNa-AnaMdane prApta bhagavAnane pUrNa zAMti-zAMti-zAMti che, ne deha paNa jarArahita ja che. oho ! abajo-abajo varSa sudhI kevaLajJAnIpaNe kahe to paNa zarIramAM jarA na thAya. ahA ! gheTalA khAya nahi ne jarA hoya nahi. (evo koI alaukika divya deha bhagavAnane hoya che.). (9) roga :- vAta, pitta ane kaphanI viSamatAthI utpanna thatI kalevara (zarIra) saMbaMdhI pIDA te ja roga che. aha ! gozALAe tejalezyA pheMkI ne tethI bhagavAnane cha mAsa sudhI roga thayo - e badhI khoTI-kalpita vAta che, gapagapa che; kema ke bhagavAnane e badhuM hoya ja nahi. ahA ! anaMta AnaMdanI nIrogatA jayAM aMdara pragaTa thaI che. tyAM dehamAM roga kevo ? aho ! bhagavAnane to parama audArika azvayaMta svaccha nirmaLa sphaTikaratana samAna divya deha hoya che. jethI evA zarIramAM roga hoI zake ja nahi. kave jene sAcA devanA svarUpanI zraddhAnI khabara na maLe tene potAnA AtmAnA svarUpanI zuM khabara hoya ? e to pragaTa ajJAnI che. juo, A bhedarUpa samakitanI vyAkhyA che ne ? Wii jene aMtaramAM abheda samakti che tene sAcA devasaMbaMdhI yathArtha zraddhA hoya che ane te bheda samakti che ema kahe che. (10) mRtyu :- sAdi - sanidhana, mUrta InsiyovALA, vijAtIya naranArakAdi vibhAva vyaMjanaparyAyanI je vinAza tene ja mRtyu kahevAmAM AvyuM che. kahyuM ? ke (sAdi-sanidhana arthAt je navo utpanna thayo che ke jeno aMta che evA mUrta IndriyovALA ane AtmAnI viruddha jAtivALA narakAdi vibhAvavyaMjana paryAya-zarIraparyAya teno vinAza thAya tene mRtyu kahevAmAM Ave che, ane te bhagavAnane che nahi. kArmANa zarIra sAthe laIne jAya ane audArika zarIra nAza pAme tene mRtyu kahIe. paNa bhagavAnane to yaudArika zarIranI sAthe kArmANa zarIra nAza pAme che. mATe temane mRtyu che ja nahi. deha chUTatAM pachI janme tene mRtyu kahIe, paraMtu teya bhagavAnane kyAM che ? mATe bhagavAnane mRtyu che nahi. (11) veda :- azubha karmanA vipAkathI janita, zArIrika zramathI utpanna thato, je durgadhanA saMbaMdhane lIdhe kharAba vAsavALA jaLabiMduono samUha te sveda che. (parasevo)
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahA ! basa gaMdha mATe, ne zramathI parasevo thaI gaMdha mATe te azAtAnA udayane lIdhe hoya che. paNa e parasevo bhagavAnane hoya nahi; kema ke bhagavAnane te azAtAno udaya nathI. aho ! bhagavAna to anaMta anaMta AnaMda ane anaMta baLamAM birAje che; temane parasevo kema ? juo, ahIM arihaMtadevanA svarUpanuM kathana cAle che. jene nija AtmAnuM zraddhAna-samyagdarzana hoya tene vyavahAre AvA nirdoSa devanI ja mAnyatA hoya che ema ahIM kahevuM che. (12) kheda H- aniSTanI prApti (arthAt koI vastu aniSTa lAgavI) te kheda che. A jagatamAM kAMI aniSTa ja nathI. (ane paramavItarAga sarvajJa paramezvarane kAMI aniSTa bhAsatuM ja nathI.) tethI bhagavAnane kheda hoto nathI. roga thavo, zatru hovo, sarpa ke vIMchI karaDavo ItyAdine ajJAnI jIva aniSTa mAne che. paNa bhagavAna kevaLIne to lokamAM kAMI aniSTa ja nathI, ane tethI kheda nathI. (13) mada :- sarva janatA (janasamAjanA) karNamA amRta reDatA sahaja catura kavitvane lIdhe ... AtmAmAM je ahaMkAranI utpatti te mada che. ahA ! bhagavAnanI divyavANI ne kavitva zaktinuM zuM jovuM ? jemane evI sahaja catura kavitvazakti hoya che ke lAkho-kroDo jIvonI sabhA te sAMbhaLIne jANe amRta pItA hoya tema badhA DolI-nAcI UThe. ahA ! bhagavAna to sarva vidyAnA paragAmI hoya che, paNa emane evI kavitvazaktinuM abhimAna hotuM nathI. bhagavAna madarahita ja hoya che. jevI rIte sahaja (suMdara) zarIrane lIdhe. AtmAmAM je ahaMkAranI utpatti te mada che. oho ! bhagavAnanA zarIranA dareka avayava komaLa, suMdara namaNAIvALA hoya che. traNa lokamAM koIneya na hoya evo bhagavAnane (tIrthaMkarane) suMdara deha hoya che. Indra paNa te dekhIne cakita thaI jAya che. jemanA janmakALe be AMkhothI joIne saMtoSa na thAya eTale Indra hajAra netra karIne jue che. ahA ! evuM adabhUta alaukika bhagavAnanA dehanuM rUpa hoya che. chatAM bhagavAnane zarIrano mada hoto nathI. kema ? kema ke zarIra kyAM emanuM potAnuM che ? e to jaDa 36 mATI-dhULanuM che. ahA ! bhagavAna to janamathI ja samyagdarzana ane traNa jJAna laIne janme che, ane A zarIra mane che evo mada to pahelethI ja - samakita thayuM tyArathI ja nathI. to pachI pUrNa dazA thatAM A suMdara zarIra huM chuM evo mada kyAMthI hoya ? ahIM kahe che bhagavAnane sahaja suMdara zarIra hovA chatAM mada hoto nathI. have samakitIne paNa zarIramada na hoya to sarvajJa bhagavAnane kema hoya ? hoto ja nathI. vaLI, sahaja (uttama) kuLane lIdhe... AtmAmAM je ahaMkAranI utpatti te mada che. bhagavAnane svAbhAvika uttama kuLamAM janma hoya che, chatAM tenuM temane abhimAna na hoya ke mArA pitA AvA rAjA hatA ane enA ame putra chIe. zrImaMtane-lakSmIvaMtane ghare amArA avatAra che ema kuLanuM-dhULanuM abhimAna bhagavAnane hotuM nathI. are ! samyagdaSTine kuLamada hoto nathI to pachI bhagavAnane to kyAMthI hoya ? na hoya, kema ke AtmAne kuLa kevuM ? bhagavAna AtmA to nirlepa, nirALo cidAnaMda prabhu che. jemAM rAga paNa nathI tyAM vaLI zarIrane kuLa kevuM ? mATe kevaLI bhagavAnane kuLanuM abhimAna hotuM nathI. tevI rIte. sahaja baLane lIdhe... AtmAmAM je ahaMkAranI utpatti te mada che. ahA ! moTAM cakravartInAM pada ke mahAna IzvaratAnAM pada prApta thayAM hoya chatAM bhagavAnane tenAM abhimAna hotAM nathI-ajJAnI to koI saMsthAno maMtrI pramukha hoya tyAM to aMhakAramAM caDhI jAya. jyAre traNa lokanA Izvara-svAmI bhagavAna hovA chatAM temane aizvaryano mada hoto nathI. gajabanI vAta che ne? (14) ti :- manojJa (manapasaMda) vastuomAM parama prIti te ja rati che. paNa bhagavAnane kAMI manojJa che ja nahi; ane tethI rati nathI. (15) vismaya :- parama samarasI bhAvanI bhAvanA rahita jIvone (parama samatAbhAvanA anubhava rahita jIvone) kyAreka pUrve nahi joyeluM jovAne lIdhe thato bhAva te vismaya che.
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahAhA ...! bhagavAna AtmA samatArasano piMDa parama vItarAga svabhAvano rasakaMda che. ahA ! AvA nija AtmAsvarUpanI bhAvanAthI rahita jIvone A zuM ? A zuM ? evo vismaya bhAva thato hoya che. kAMIka navuM jue tyAM temane vismaya thAya che. paNa sarvajJa bhagavAnane zuM navuM che ? zuM joyA vinAnuM che ? kAMI ja nahi. jethI parama samarasIbhAvathI bharapura bhagavAna kevaLIne vismaya hoto nathI. (16) janma :- kevaLa zubha-karmathI deva paryAyamAM je utpatti, kevaLa azubha karmathI nArakaparyAyamAM je utpatti, mAyAthI tiryaMca paryAyamAM je utpatti ane zubhAzubha mizra karmathI manuSya paryAyamAM je utpatti, te janma che ! juo, karmanA nimitte koIne koI gatimAM upajavuM te janma che. ahIM cAra vAta lIdhI che. (1) jIvane kevaLa puNyakarmathI devaparyAyamAM Upaje che. (2) kevaLa azubha-pApa karmathI narakaparyAyamAM Upaje che. (3) mAyAthI tiryaMca paryAyamAM Upaje che. ahA ! janamavAnAM ghaNAM sthAna tiryaMcamAM che hoM. paMcendriya tiryaMco paNa devathI jhAjhAM che.ghaNAM devo, nArakIo, manuSyo ne pote pazuo paNa marIne tyAM tiryaMcamAM janme che. (4) kAMIka pUNya ane kAMIka pApa - ema mizra karmanA nimitte manuSyaparyAyamAM janma thAya che. ahA ! corAsIno janma samudra apAra apAdha che. ahIM kahe che sarva karmathI rahita paramapadane arihaMta dAne prApta bhagavAnane janma hoto nathI. (17) nidrA :- darzanAvaraNIya karmanA udayathI jemAM jJAna jyoti asta thaI jAya che te ja nidrA che. juo, jJAna jyoti nidrAmAM asta thaI jAya che. paNa bhagavAnane jJAna jyoti niraMtara pragaTa ja che, kemake bhagavAnane darzanAvaraNanIya karmano sarvathA abhAva che. jethI bhagavAnane nidrA hotI nathI. 77 (18) udvega :- ISTanA viyogamAM vikalavabhAva (gabharATa) te ja udvega che. A (aDhAra) mahA doSothI traNa loka vyApta che. vItarAga sarvajJa A doSothI vimukta che. ahA ! bhagavAnane lokamAM kaMI ISTa nathI, ane tethI tenA viyogamAM udvega hoto nathI. ahA ! AvA aDhAra doSothI rahita devane ja samakitI deva mAne che, te sivAya bIjAne te kadIya deva mAne nahi. je bIjAne deva mAne te to pragaTa mithyA-dRSTi ja che. A koI pakSa nathI, A to vastunI sthiti ja AvI che. jyAM pUrNa AnaMdanI prApti thaI tyAM pachI A koI doSa rahetA nathI. AvI vAta ! samajANuM kAMI ? anuviddha :kramazaH viMdhAyeluM; kramapUrvaka chidra. anuvidyAyitva :anusaravuM, anusaraNa anuvidhAyI :anusarato (2) anusaranAro. anuvidhAyI :anusaravuM. anaMthaka :apradezI; pradezamAtra, aMzarahita. anazana :upavAsa; khAvuM nahi e; anna pANIno jIvana paryaMta tyAga, saMthAro; bhUkha haDatAla. (2) bhojanano tyAga anazana svabhAva lakSaNa tapa Hanazana svabhAva, tenuM lakSaNa che. evuM tapa. (je AtmAnA anazana svabhAvane jANe che, tene anazana svabhAva lakSaNa, tapa varte che.) anazana svabhAvI :AhAranI IcchArahita, svabhAvavALo. anazanIya abhakSya, khAvA mATe lAyaka nathI. anAra kadI nAza na pAmanAra. anuzAsana upadeza; zikhAmaNa; niyamana, adhikAra; niyama, niyamana; sattA; rAjyavahIvaTa; kAyado; dhAro; vivaraNa; zAstra. anuzIlana satata ane UMDo abhyAsa; dIrgha sevana. aneka :eSaNA rahita; anazana svabhAvI; AhAranI icchA rahita. anuSThAna :AcaraNa; AcaravuM te; amalamAM mUkavuM te. (2) zAstramAM kahelA vidhi pramANe, karavAmAM AvatuM, karma. (3) saMyama (4) ramaNatA (5) dhArmika
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ AcAra; kriyA. (6) dehAdi para vastuthI AtmA bhinna che evuM je jJAna thayuM, | tene anurUpapaNe chAje ema rAgAdino tyAga karI zuddha AtmAnI siddhi karavA pravartavuM te anuSThAna che. eTale karma Asravano nirodha thaI saMvaranirjarA thAya. ema sarva AtmasAdhananuM sevana karavuM, e ja AvazyakAdi sarva anuSThAnanuM ane aSTAMga yogAdi sarva kriyAnuM ekamAtra prayojana che. (7) caritramaya pariNAma. (8) pAlana; pUrI rIte pAlana; doSa rahita pAlana. (9) kriyA. (10) AcaraNa; cAritranuM anuSThAna = tapazcaraNa; pAlana. (11) cAritra. anekANIya abhakSma. (mAMsa, madha, kaMda, mULa, phaLa, pAMdaDAM, mAkhaNa vagere abhakSya che.) agrAhya anna. anusrotagANI :pravAhane anusaranAra. (2) pUranI sAthe taNAtA. (3) jharaNAMnI pravAhane anusaratI anusaMdhAna pUrvanI vastu vagerenI sAthenuM cAlu rahetuM joDANa; yogya saMbaMdha; cokasAI anusmRta :otaprota; gUMthAyeluM; gADha saMbaMdhavALuM; aMtargata thatuM. anusmRti anvayapUrvaka joDANa (sarva pariNAmo paraspara anvayapUrvaka gUMthAyelA (joDAyelA) hovAthI te badhA pariNAmo eka pravAhapaNe che tethI teo utpanna ke vinaSTa nathI.) anusaratA :maLatA anusarIne anulakSIne; pAchaLa pAchaLa AvatAM; anusAra anusaraNa bhAva; tadanukULa anusaraNa rUpa bhAva, tene anukUla anusaravApaNuM. (2) te pramANe. (3) anasarato bhAva; anuvartato bhAva, A vartamAna janmamAM prApta thavAno joga; anusaraNa bhAva; anusaraNarUpa bhAva. anahada dhvani yogIone saMbhaLAto evo dhvani; anAhata nAda; enI meLe thato dhvani. anahada vIrya uttama vIrya. anAkulatvANa :anAkuLatA jenuM lakSaNa che, evA. anAkuLa sarva IcchAothI rahita; nirAkuLa. (2) jemAM karmanA nimittathI thatA, rAgAdithI utpanna AkuLatA nathI, te. (3) sarva AkuLatAthI rahita. (4) AkuLatAthI rahita. (5) sarva IcchAothI rahita nipUchavukuLa anAkAMwA AkAMkSAno abhAva; anicchA. (2) nirvikalpa (3) vizeSa vinA sAmAnyapaNe dekhavuM. (4) AkArano abhAva (5) AkAra nahi te. AtmAnuM je asaMkhya pradezI kSetra che te ja tenuM kSetra che. darzanane anAkAra kahyuM e to eno viSaya sAmAnya sattA mAtra ja che e apekSAe vAta che. badhuM sAmAnya sakSapaNe grahaNa hoya che. anAgata jeno, sva-astitkALa upasthita thayo nathI te. (2) bhaviSyakALa. (3) navIna karmonuM na AvavuM. (4) anutpanna. (5) bhAvi kALa; bhaviSyamAM thanAra. (6) jene vratane viSe apavAda nahIM te. (7) muni; sAdhu; ghara vinAnA. anAcAra AcAra-sadvartanano abhAva; durAcAra; kharAba cAla; kurIti; pacakhANanI hadanuM ullaMghana; AcAra-vyavahArano bhaMga. (2) AcAra- (3) viSayomAM atizaya Asakta thaI javuM te anAcAra che. (4) duSTAcAra; doSayukta AcaravuM. (5) durAcAra, adharma. (6) je jIva doSone doSa tarIke na jANe ane upAdeya AdaraNIya gaNe tene to te anAcAra che eTale ke te to mithyASTi ja che. durAcAra; paccakhANanI hadanuM ullaMghana. (7) vratono sarvadeza bhaMga karavo tene anAcAra kahe che. (8) pApa; durAcAranuM vratabhaMga; AcAra; sadvartanano abhAva; satkarma bhraSTatA; paccakhANanI hadanuM ullaMghana; AcAra-vyavahArano bhaMga. anAtmaza :AtmAne nahi jANavo. anAtmA:A AtmA nahi (2) para dravya, rAgathI mAMDIne badhI cIjo, anAtmA che. A AtmAnI apekSAe, siddha bhagavAna paNa anAtmAM che. (3) acetana; jaDa; ajIva. anAtmApaNuM pote AtmAne nahi jANavApaNuM (2) AtmAnA jJAnano abhAva.
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ 79 anAdi sattApa je pote potAthI ja siddha hovAthI, anAdi sattArUpa che. jJAyakabhAva dhruva pote, potAthI ja hovApaNe che. koI Izvare ene utpanna karyo che, ema nathI. tethI anAdi sattArUpa che. eTale ene (AtmAne), anAdithI hovApaNuM che. enuM hovApaNuM navuM nathI. prabhu satarUpa anAdi sattAvALo che, e bhUtakALanI apekSAthI vAta karI. anAdi saMtAnarUpe pravAharUpe anAdi sthita traNe kALamAM ja gurUgama kI ja Asat tattva darzanano mArga prApta thAya, ema trikALAbAdhita sthiti che. anAdi saMsAra dravya-kSetra-kALa bhava ane bhAvarUpa parAvartana, jIvane anAdithI anAthatA :jyAM upAdhi che tyAM anAthatA che. anAthapaNuM :nirAdhArapaNuM anAdeya grahaNa karavA yogya nathI; AdaravA yogya nathI. anAdeya karma pApa karmano udaya (2) dharmAtmAne pAMcame guNaThANe apayaza-kIrti ane anAdeya karmano bAhya kadAca yoga dekhAya. paNa aMtaramAM vedana nathI. anAdeya nAmarbha je karmanA udayathI kAntisahita zarIra na upaje tene anAdeya nAmakarma kahe che. anAdara :tiraskAra; avagaNanA; anusaraNa choDIne; parathI haTI javuM (2). tiraskAra; upekSA = niMdA; aprIti, apamAna; tucchakAra. (3) tyAga. (4) Adarano abhAva, aprIti; tucchakAra; anAdi koIthI utpanna thayo nahi hovAthI, pote potAnAthI ja siddha hovAthI, anAdi sattArUpa che. (2) koI kALe utpanna thayuM nathI. (3) jenI Adi na hoya. anAdi mithyAdaSTi :mithyAtva ane anaMtAnubaMdhI krodha, mAna,mAyA ane lobha. prathama jyAre zrAvaka samyagdarzana prApta kare che tyAre mithyatva ane anaMtAnubaMdhI kaSAyanI cokaDIne nAza kare che. ane sAdi mithyASTinI apekSAe mithyAtva, samya, mithyAtva, samyaprakRtimithyAtva e traNa tathA anaMtAnubaMdhI cAra kaSAyo krodha, mAna, mAya ane lobha maLIne zrAtano nAza thAya che. samyagdarzana na thavAmAM pahelo mithyAtva nAmano aMtarega parigraha che ane pahelI cokaDI arthAt anaMtAnubaMdhI krodha-mAna-mAyA-lobha e cAra che. A rIte samyagdarzananA e pAMca cora che. jyAM sudhI eno nAza thato nathI tyAM sudhI samyagdarzana thatuM nathI. anAdi vieAma mithyA bhramaNA-paramAM huM paNAnI jUThI kalpanA, mAnyatA, jUTho bhAva, zarIra huM chuM, rAga huM chuM evI jUThI mAnyatA, te mithyAtva che, ane te puNya-pApanA bhAvanuM mULa che. anAdikALa :bhUtakALa anAdinA azAnI jIvane sakhyagdarzana pAdhyA pahelAM to ekalo vikalpa ja hoya naHuttara : nA, ekalo vikalpa nathI, svabhAva tarapha DhaLI rahela jIvane vikalpa hovA chatAM te ja vakhate Atma svabhAvanA mahimAnuM lakSa paNa kAma kare che, ne te lakSanA jore ja te jIva AtmA tarapha AgaLa vadhe che; kAMI vikalpanA jorathI AgaLa nathI vadhAtuM.. rAga taraphanuM jora tUTavA mAMDyuM ne svabhAva taraphanuM jora vadhavA mAMDayuM, tyAM (savikalpa dazA hoya chatAM) ekalo kAma ja kAma nathI karato, paNa rAganA avalaMbana vagarano, svabhAva taraphanA joravALo eka bhAva paNa tyAM kAma kare che. ane tenA jore AgaLa vadhato, puruSArthano koi apUrva kaDAko karIne nirvikalpa AnaMdanA vedana sahita samyagdarzana pAmI jAya che. anAdinAM karmo abhAna vaDe bAMdhelA karmo bhAna vaDe tUTI jAya che. karmo kAMI anAdinA hotAM nathI, paNa anAdino artha evo che ke karmo pravAhi anAdinAM che. jema eka pUNImAMthI bIjI pUNI saMdhAya, temAM pUNI to bIjI pUNI hoya che paNa eka pachI eka pUNI kramasara saMdhAyA kare che. jema karmo to navAM navAM-bIjAM bIjAM baMdhAya, jUnAM TaLI ne navAM baMdhAya,mATe te karmo anAdinAM nathI paNa te pravAha pramANe anAdinAM che, eka ne eka karmo
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAMI anaMtakALanAM hotAM nathI, rAMkathI rAjA ke kIDIthI kuMjara koI pAse paNa anaMta kALanAM karmo hotAM nathI. paraMtu asaMkhya varSonAM karmo vadhAremAM vadhAre vartamAnamAM hoya che. abhavI pAse paNa sIrakroDAkoDI sAgaropatranI sthiti karatAM vadhAre sthitinAM karmo hotAM nathI. lAkho gAyone kApanAra kasAI pAse paNa asaMkhya abaja varSonI sthitivALAM karyo hoya, game tevA pApI pAse paNa asaMkhya abaja varSonI sthitivALAM karmo hoya, koInI pAse anaMta abaja varasanI sthitivALAM karmo hoya nahi, koI paNa AtmA anaMta abaja varSanAM karmo bAMdhe tema koI kALe banyuM nathI, banatuM nathI, ane banaze paNa nahi. AtmAnuM bhAna kare ane AtmAnI nirmaLa mokSaparyAya pragaTAve to tenI anaMtakALanI sthiti hoya, anaMtakALa sudhI te Take, te mokSanI sthiti anaMtakALanI hoya. AtmAnI mokSarUpa nirmaLa avasthAmAM tema bane che. paNa karma anaMtakALanA baMdhAya ema traNa kALa traNa lokamAM banatuM nathI. te karmano nAza karavAno AtmAno abhAva che. je karmathI judo AtmAno svabhAva samyagdaSTi jIvo vaDe pratyakSa anubhavAya che. anAdinidhana :Adi ane aMtarahita. (je anAdi-anaMta hoya, tenI siddhi mATe anya sAdhananI jarUra nathI.) (2) anAdi-anaMta. (cetanasAmAnya Adi, tema ja aMta rahita che.) anAdinI zAnti:mohanidrArUpa ajJAna. anAdiga vyavahAramAM mUDha, vyavahAramAM vimUDha, rAgamAM ArUDha. (2) anAdi kALathI cAlyA AvelA. anAdi saMtAna pravAharUpe. anAnupUrvI koSTakAvalI anAbhoga :bilakula yAda na rahevuM te. anAbhoganiopAdhikaraNa :jIva che ke nahi te joyA vagara, ke vicAra karyA vagara zIghratAthI pustaka, kamaMDaLa, zarIra ke zarIranA melane mUkavA (nAMkhavA), ane vastu jyAM rAkhavI joIe tyAM na rAkhavI, te anAbhoga nikSepAdhikaraNa che. anAyatana dharmanuM sthAna nahi hovuM. tenA cha prakAra cheH khoTA deva, khoTA guru, khoTo dharma ane khoTA devonA sevaka, khoTA gurunA sevaka ane khoTA dharmanA sevaka A cha anAyatana che. (2) asthAna. AvA anAyatana cha prakAranA che. kudeva, kuguru, kuzAstra ane A traNenA bhakto - kudevanA bhakata, kugurunA bhakta ane kuzAstranA bhakta A rIte cha anAyatana che. Ayatana eTale ghara, nivAsasthAna, ane anAyatana eTale ghara nahi. zAnAM? dharmanA. jemAM dharma vaheto nathI ne anAyatana te ja che. * kuguru, (2) kudeva, (3) kudharma, (4) kuguru sevaka, (5) kudeva sevaka ane (6) ku dharma sevaka e cha anAyatana (dharmanA asthAna) doSa kahevAya che. tenI bhakita, vinaya ane pUjana vagere to dUra raho paNa samyagdaSTi jIva tenI prazaMsA paNa karato nathI. kAraNa ke tenI prazaMsA karavAthI paNa samyakatvamAM doSa lAge che. samyagdaSTi jIva jinedradeva, vItarAga muni ane jinavANI sivAya kudeva, kuguru ane kuzAstra vagerene (bhaya, AzA, lobha ane sneha vagerethI paNa) namaskAra karatAM nathI. kAraNa ke tene namaskAra karavA mAtrathI paNa samyatva dUSita thaI jAya che, arthAt kugurusevA, kudevasevA ane kudharma sevAe traNa sabhyatvanA mUDhatA nAmanA doSa che. cha prakAranA kusthAna che. kudeva, kudevanA bhakta manuSya, kujJAna, kuzAna dhAraNa karavAvALA, kuliMga (kuguru) ane kuguruonI sevA karavAvALA A che anAyatana (kusthAna) che anAyuSya :AyuSya rahitapaNuM. anAha nahi ArUDha; nahi caDelA. anArtha:sveccha. (2) AtmAmAM vakratA rAkhanAra. anAraMbha :Avagha vyApAra rahita; jIvane upadrava na karavo te: niSpApa. anAraMbhI:pApa na karanAra. anArya AtmAmAM vakratA rAkhanAra; sveccha. (2) AryajAtithI juduM; jyAM Aryono vasavATa nathI tevuM. asaMskArI; sveccha.
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ anArhata arhA matane nahi mAnanAro; ajaina; mithyAdaSTi anArAdhakapaNuM ArAdhanA nahi karavApaNuM, anaupAsakapaNuM anAvRta HpragaTa (karavuM.) (2) khullo karavo; pragaTa karavo. anAvazyaka :binajarUrI anAsakti : virakti (2) koI kahe che ke ame paradravyanA kartApaNAmAM ahaMkAra na karIe paNa anAsakti bhAve paranuM kAma karIe to ? - uttara : paranu karavAnI jyAM icchA che tyAM anAsakti bhAva ja nathI paNa anaMtI Akti paranuM huM karI zakuM chuM ema jyAM jIve svIkAryuM te pApI che - mohI che, mUDha che, anaMta Asakitano dhaNI che. jJAnIne paradravyanA kartApaNAnI buddhi hotI nathI. paNa kArya thAya che te ja kharI anAsakti che paraMtu para dravyane huM karuM tevI buddhi che tyAM anaMtI Asakti che. anAhata :Ata vinA enI meLe thato anahada nAda, anahada nAda. anahada hada vagaranA. anAhAra vihArI anAhArI ane avihArI. aniHsRta :eka bhAganA jJAnathI sarva bhAganuM jJAna thavuM. (jema bahAra nIkaLelI sUMDhane dekhI pANImAM DUbelA pUrA hAthInuM jJAna thayuM.) eka bhAga avyakata rahyA chatAM jJAnagocara thayuM. aniccha IcchA rahita. anicchAbuddhi :dveSa; adita. anitya Asravo, zItaphAhajavaranA AvezanA jema anakrame utpanna tathA hovAthI, anitya che. (2) kSaNika. (3) kSaNika; ghaDI ghaDImAM palaTavuM. (4) kSaNika; taddana pharI jAya; asthiramaya; palaTo thaI jAya. (5) je sarva avasthAomAM vyApatA nathI evA. anitya jANikA :anitya sabhAnatA; anitya sAvacetI; asAvadhatA; anitya bodha :saMyoga maLyA tenAthI sukha-sagavaDatA nathI, paravastu Atmatattvane kiMcita mAtra lAbhadAyaka ke nukasAnakAraka nathI, meM Ama karyuM mATe Ama thayuM 81 e mAnyatA khoTI che, saMyogathI je vartamAna jANapaNuM thayuM che te anitya bodha che, te jANapaNuM pAMca Insiya tathA mananA kSaNika saMyoga AdhIna hovAthI Inziya Adi saMyogano naza thatAM, nAza pAme che. anitya svabhAva AtmA kAyama rahIne palaTato rahe che. AtmAnA vikArI dazA te saMsAra che ane nirmaLa dazA te mAkSa che. zarIra to saMyogI che. je tAro svAbhAva nathI. ane kSaNika vikAra paNa tAro svabhAva nathI. trikALI svabhAvanuM vedana ho te tAro svabhAva che. AtmAmAM anitya svabhAva to kAyama rahe che, paraMtu vikArI paryAya sadA rahetI nathI, tethI te kharekhara AtmAno anitya svabhAva nathI. samaye samaye je jANavAnI paryAya thayA kare che, te AtmAno anitya svabhAva che, navI navI jJAnanI paryAya sadA thatI rahe che; te ja AtmAno anitya svabhAva che. anityapaNuM rakSaNe kSaNe dareka vastumAM avasthAnuM badalavuM ne navI avasthAnuM UpajavuM e anityapaNuM che. A jANavAnI e mATe jarUra che ke dareka cIja svataMtra che, traNe kALe parathI judA paNe che, tema na mAne to rAga dveSa; ajJAnane TALI svabhAvane oLakhI zakAya nahi. (2) dareka dravya TakIne samaye samaye avasthA badale che tethI avasthA daSTie anitya che. je apekSA nityapaNuM ane anityapaNuM eTale vastuthI TakavApaNuM ane avasthAthI badalavApaNuM e be thaIne eka svarUpa che. jo taddana ekarUpa akhaMDa hoya to vikArI avasthA badalAvI avikArI thaI zake nahi. kartA, karma ke kriyA kAMI rahe nahi. jo vastu anitya ja hoya to nityapaNAnA AdhAra vagara anityapaNuM kahI zakAya nahi. anAdiDha anAdi kALathI cAlyA AvelA vyavahAramAM mUDha. arniMdita :nirdoSa; vakhaNAyeluM; uttama; prazasta, na niMdAyeluM. anidhana :avinAzI. anindriya HIndriyathI para. (2) Indriyarahita; Indriyono abhAva. (3) mana. abhinaMdavuM HprazaMsavuM, abhinaMdana= prazaMsA; dhanyavAda.
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ 82 aninajara avinAzI; anaMta; nAza na thAya trikALa zAzvata jJAna svabhAva che, te svataH siddha che. aninhavapaNuM ninhava5NuM eTale vidyA ke jJAna jenI pAsethI maLyuM te gurune visAravA, tenuM nAma chUpAvavuM, tene pragaTa na karavA, teno droha karavo te. tema na karavuM te anindava AcAra. animeSa:palakArA vinAnuM; AMkha mIMcyA vinA tAkI rahevuM. aniyata pariNAma kramaniyatanahi thatAM AgaLa-pAchaLa thAya che, evo artha nathI, paNa aniyata eTale, svabhAvamAM anavasthita, svabhAvamAM lIna nahi, evI vibhAva paryAya, ema tyAM artha che. (2) vibhAva pariNAmane, aniyata kahela che. (3) nakakI-cokakasa kareluM nahi tevuM; anizcita; anekarUpa; vividha prakAranA. (4) anizcita; ane karU5; vividha prakAranA. (5) anizcita (jema pAMca IndriyomAMnI pratyeka IMdriyano viSaya niyata che, tema manano viSaya niyata nathI, aniyata che.) (6) anizcita; anekarUpa; vividha prakAranA. (7) svabhAvamAM anavasthita anekarUpa vikArI paryAya; vibhAva paryAya pragaTa thAya tene aniyata kahela che. agninA nimitte pANInI uSNa dazA thAya te aniyata che. vikArI vibhAva paryAyane aniyata kahela che. (8) anizcita; nakakI-cokakasa kareluM nahi tevuM; (2) niyamathI mukta (9) acokakasa AkAra (10) anizcita (jema pAMca IndrayomAMnI, pratyeka Indriyano viSaya niyata che, tema manano viSaya niyata nathI. aniyata che.). aniyata paryAya vikArI-vibhAva paryAyane aniyata paryAya kahe che. vAstavamAM vikArI paryAya paNa kumabaddha svakALe pragaTa thAya che. koI paNa paryAyanI AghIpAchI thAya evo vastuno svabhAva ja nathI. evI vastu ja nathI. aniyata bhAva asaMkhyAta pradeza saMbaMdhI saMkoca-vistArarUpa pariNamananuM nAma aniyatabhAva che. aniyata saMsthAna acokakasa AkAra, asaMkhya pradezI niyata AkAravALo AtmA aniyata saMsthAnavALA eTale acokakasa AkAravALA anaMta zarIramAM karyo, topaNa te zarIranA AkArarUpe thayo nahi mATe te anirdiSTa saMsthAnavALo niraMjana nirAkAra che. aniyatapaNuM anizcitapaNuM, ochuM-adhikapaNuM, hInAdhikapaNuM. (2) anizcittapaNuM. anirdiSTa aniyata; anizcita. (2) jenuM koI kahyuM nathI. anirdiSTa saMsthAnA zarIranA niyata AkAra rahita. (2) IndriyagrahaNa yogya nahi, e; IndriyagrahaNa yogya nathI. jenuM koI saMsthAna kahyuM nathI, evo. (3) arUpI AkAravALo; nirAkAra. jeno koI AkAra nathI. anirdhArita acokkasa; nakakI karavAmAM na AveluM. anirvacanIya vANIthI jenuM varNana thaI zake nahi, tevo. (2) zabdathI jenuM varNana thaI zake nahi tevuM; anilatruTi:5vanano jaya. anivRtta kAreka na thayeluM; pAchuM na phareluM. anivRttikSaNa :udaya AvavA yogya, mithyAtvakarmano abhAva karavo. (2) apUrvakaraNa pachI anivRttikaraNa thAya che, teno kALa apUrvakaraNanA kALathI, asaMkhyAtamA bhAge jANavo. temAM upara kahelA Avazyaka sahita thoDo kALa gayA pachI, anivRttikaraNanA kALa pachI eka muharta (be ghaDI sudhI) mAM udaya AvavA yogya, mithyAtvakarmano abhAva kare che, eTale te karmanI sthitine AghIpAchI kare che, eTale be ghaDI sudhI mithyAtva udayamAM na Ave, AMtara paDe evuM kare, tene aMtarakaraNa kriyA kahe che. pachI upazamakaraNa kare che, ItyAdi kriyAthI be ghaDI sudhI mithyAtva udayamAM na Ave, tevuM banyuM te prathama upazama samyatvakALa che. anivAra aTakAvI na zakAya teTaluM; puSkaLa; baha. (2) avazyameva, sarvadA, sarvatra, sarvathA sarvane (dravya, kSetra-kALa-bhAvarUpe) jANe che. anivArita rokI na zakAya evo; amaryAdita. (2) abAdhita, akhaMDita. (3) dUra nahi kareluM; nahi rokAyeluM. (4) aTakAvI na zakAya tevuM; rokI na zakAya tevuM; aphara.
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ anilag :adhuva; ekarUpa nahi. aniSTha sadoSa, doSavALuM. (2) ajJAna ane rAga dveSa. aniSiddha:manA nahi kareluM; jeno koI paNa prakAranA upayoga mATe, niSedha nathI karavAmAM Avyo, tevuM. chUTa. aniSiddha prasiddha. (2) niMdita nathI; jeno koIpaNa prakAranA upayoga mATe niSedha nathI karavAmAM Avyo tevuM; manA nahi kareluM. anahinava :chupAvavuM nahi te. pragaTa karavuM. atIta :bhUtakALa. (2) gata; thaI gayelA; bhUtakALanA. anIti lokamAM jUThuM bole te anIti kahevAya che tema vastu svabhAva je jAtano che. tene te rIte nahi mAnatAM viparIta mAne te ja kharuM jUThuM thayuM mATe te ja moTAmAM moTI anIti thaI. behada caitanyamUrti AtmA chuM tenA bhAna vinA vikAra TaLe nahI ane jyAM sudhI AtmAnuM bhAna nathI tyAM sudhI para padArthanA valaNano bhAva TaLe nahi. je vikArI pariNAmanuM mULa kAraNa ajJAna che, vikArI-avikArI svarUpano aviveka che te ajJAna che. anIhita :na mUkeluM, na saMghareluM (anIhita). anIhita vRtti tRSNA-AkAMkSA vinAnI vRtti; nizceTa vRtti. anIcchA; ceSTAno abhAva; nidAna rahita vRtti; kaMIpaNa prApta karavAnI IcchA rahita pariNAma. anIhitavRtti :anicchinivRttie. apaharUpatA sarvathA nakArAtmakapaNuM; sarvathA bhinnatA. (dravya ane guNamAM ekabIjAno kevaLa nakAra ja hoya to dravya guNavALuM che, A guNa A dravyano che vage kathanathI sacavAto koI prakArano saMbaMdha ja dravyane ane guNane na bane.). apakarSa ghaTa; kSaya; UNa5; paDatI; avanati; nIce paDavuM ke pADI nAkhavuM. (2) ayogya kAma; kukurma; durAcaraNa. (3) (saMsArI jIvane anya bhavamAM jatAM) anuzreNI gamana arthAt vidizAo choDIne gamana. aparya hInatA; apakarSa dazA = hIna dazA. AparSa nIce kheMcavuM ke pADI nAkhavuM; paDatI; avanati; ghaTa; kSaya; UNapa. (2) paDatI; ochuM thavuM. apakarSaNa nIce kheMcavuM ke pADI nAkhavuM; ghaTa; kSaya; UNapa; paDatI; avanati. (2) ochapa. (apavAda, vyavahAranaya eka dezaparityAga, apahanasaMyama, (hINo ochapavALo saMyama) sarAga cAritra ane zubhopayoga, e badhAM ekArtha che.) (3) nIce kheMcavuM ke pADI nAkhavuM e; ghaTa; UNapa; kSaya;paDatI; dUra haThavAnI zakti ! UlaTI dizAmAM javuM e. apakSa ane vipa :sAdhyanA anukULa daSTAMtane apakSa kahe che ane tenA pratikULa daSTAMtane vipakSa kahe che. apApAta :taTasthatA; samAnabhAva; pakSapAtano abhAva. Ape jarUriyAta; IcchA; AkAMkSA; agatya; darakAra; paravA; vakI; dhAraNA; tulanA; sarakhAmaNI; (2) jarUra. (3) jarUriyAta; IcchA. apakAya :pANI e ja jenI kAyA che tevA jIva. ApakIra :duHkhadAtA. Agama dUra thavAnI kriyA; viyoga; mRtyu. apatita avinaSTa; nizcaLa. apatha :abhinna (2) abhinna; apRtha-bhUta. aputhabhUta :abhinna; ananyabhUta. (upayoga sadA jIvathI abhinna ja che, kAraNa ke teo eka astitvathI niSpanna che) (2) abhinnarUpa. (3) abhedarUpa; katRtva-karaNarUpa bheda ne dUra kare che. abhinna. (4) ekatvarUpa; apRthaka; abhinna, nizcaye upayoga AtmAthI apRthaka che, ane vyavahAre pRthaka che .). ayathAvAra ayathAtatha AcAra; ayathArtha cAritra; anyathA AcaraNa.. ayathAlabdha jevo maLe tevo nahi paNa potAnI pasaMdagIno; svecchAlabdha. apadeza:dravyazruta; sAnta = jJAnarUpI bhAvasRta. apadhyAna bIjAnA doSa graha karavA; bIjAnA kalaha-kaMkAsane dekhavo ItyAdi apadhyAna-pahelo anarthadaMDa che. (2) aniSTanuM ciMtana; viparIta ciMtana; jaina zAsanamAM dveSathI koIne mAravAno, bAMdhavAno, tathA chelAno vicAra ke
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAgathI pArakAnI srIno vicAra karavo tene apadhyAna kahe che. te dhyAna narakanigodhAdinuM kAraNa che. mATe sarvathA hoya che. (3) zikAra, jaya, parAjaya, yuddha, parastrIgamana ane corI Adi apadhyAnanA prakAro che. zikAra karavAnuM, saMgrAmamAM koInI jIta ke hAranuM, parastrIgamananuM, corI karavAnuM ItyAdi kharAba kAryo ke je karavAthI kevaLa pApa ja thAya che. tenuM kadI paNa ciMtavana na karavuM joIe. ene ja apadhyAna-anartha daMDa tyAgavrata kahe che. khoTA (kharAba) dhyAnanuM nAma apadhyApana che, tethI je vAtano vicAra karavAthI kevaLa pApano ja baMdha thAya tene ja apadhyAna kahe che. jeno tyAga karavo te apadhyAna-anartha daMDa tyAgavrata kahe che. (4) dveSathI koIne mAravAno, bAMdhavAno thatA chedavAno vicAra ke rAgathI pArakAnI srIno vicAra karavo tene jaina zAstromAM nipuNa puruSo apadhyAna kahe che. je dhyAna naraka nigodAdinuM kAraNa che. mATe sarvathA heya che. (5) mAThuM yAna; apakathana ane athaceSTA rUpa pApa sahita kriyA. apAta Hkamota; kharAba prakArano ghAta. apane dhana potAnuM dhana; cetana; svasamaya. apunarbhava :mokSa. (2) pharIne bhava nahi thavo te. (kevaLI bhagavAnane pharIne bhava thayA vinA ja te bhavano tyAga thAya che; tethI temanA AtmAthI karma pudgalono sadAne mATe sarvathA viyoga thAya che.) apanavRtti HpunavRtti rahita; pharI pharIne IcchA rahita. apabhraMza :bIjI bhUmikAnA aMtabhAganI eka vizALa prAkRta bhASA, (jemAM 10mI sadI sudhImAM 17 jeTalA prAdezika bheda jANavAmAM AvyA che. emAM gujarAtI-mAravADI (mevADI sAthe) sUMDhALI (jai purI) -mevAtI-hAkautI mALavI-nimAkI e prAdezika bhASA-bolIone janma ApanAro evo "gaurjara apabhraMza'" eka hato. apamAna :anAdara (2) tiraskAra. apara bhAva para bhAva 84 prakarSa :hInatA; anutkRSTa. (2) ghaTADavuM; nahi vadhAravuM; rokavuM. (3) prarSano abhAva; paDatI dazA. apAkarSaNa :apakIrti. apratyAkhyAnAvaraNIya krodha kaSAya vedanIya karma :ahIM pAMcamA guNasthAne kaMIka cAritra dazA che. dezacAritra pragaTa thayuM che. tyAM karmanA udayamAM agiyAramI paDimA sudhInA vikalpa che te rAga che. apragaTa HzaktirUpa. (2) DhaMkAyelo. apragaTapaNe guptapaNe; chAnI rIte; prakaTa na hoya te rIte; aprasiddhapaNe; aprakAzitapaNe. aparaguru gaNadharAdithI mAMDI amArA guru paryaMta. apUrNa chalochala bhareluM (tattva) aparNa karavuM :jaNAvavuM. arNodaya :peTa bharIne nahi evo; UNodara. apratabiddhapaNuM :asaMgapaNuM; taddana mukta. atyakSa :atIndriyane atyakSa kahe che - je jJAna sparzanAdi koI paNa IndriyanI sahAya vinA jANe che te atyakSa (atIndriya) jJAna kahevAya che. atyaveti niopAdhikaraNa joyA vinA vastu mUkavI te. apratyAkhyAna :yA,dAna, vrata, bhakti ItyAdinA vikalpa UThe e to kharekhara apratyAkhyAna che, azuddhatA che. (2) avirati; atyAga. (3) bhaviSyanA doSathI na nivartavuM te. gayA kALamAM je rAga karyo tevo rAga pravartanamAM paDyo che tethI te doSa vartamAnamAM paNa che ane bhaviSyamAM je rAga thAya tevo rAga vartamAna paDyo che tethI te doSa vartamAnamAM paNa che; mATe vartamAnanA dRSTi pheravIne svabhAva upara dRSTi karatAM apratikramaNa tathA apratyAkhyAna chUTI jAya che. ane pratikramaNa tathA pratyAkhyAna thaI jAya che. e rIte vartamAna sudharatAM traNe kALa sudharI jAya che. jyAM sudhI AtmAnI nimiSa upara dRSTi che tyAM sudhI te dravya ane bhAvanuM apratikramaNa tathA apratyAkhyAna kare che ane tyAM sudhI te kartA thAya che. ane svabhAva tarapha daSTi kare to svabhAva
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ akAraka che. mATe tuM akartA thaI jA ema AcAryadevano upadeza che. cha namitta varad nuM valaNa te dravya-apratikramaNa che ane rAgAdika bhAva te bhAvaapratikramaNa che; te banne prakArathI nivartavAno-pAchA pharavAno upadeza che. (4) avirati. (5) bhaviSyamAM mane manuSyapaNuM maLe to ThIka, sAruM saMghayaNa maLe to ThIka ema anukULa nimitto bhaviSyamAM maLe to ThIka evI vAsanA rahe te dravya apratyAkhyAna che, vastu taraphanA rAga-dveSa bhAva rahe te bhAvaapratyAkhyAna che ane rAga-dveSa bhAve bhaviSyamAM amuka vastu maLe to ThIka ema je vastuno viSaya karyo te dravya apratyAkhyAna che. apratyAkhyAna yiA :je tyAga karavA lAyaka hoya teno tyAga na karavo te apratyAkhyAna kriyA che. apratyAkhyAna kaSAya je kaSAyathI jIva eka dezarUpa saMyama (samyagdaSTi zrAvakanAM vrata) kiMcita mAtra pAmI na zake tene apratyAkhyAna kaSAya kahevAya che. apratyAkhyAnAvaraNIya phodhakSAya vedanIyamohanIya karma pAMcamA guNasthAne kAMIka cAritra dazA che, deza cAritra pragaTa thayuM che. tyAM karmanA udayamAM agiyAramI paDiyA sudhInA vikalpa che te rAga che. jJAnI kahe che, huM te rAgane bhogavato nathI. mArI daSTi e pratimAnA vikalpa para nathI, huM to caitanya svarUpa AtmAne ja saMcetuM che. apratyAkhyAnAvaraNa : a=ISa=thoDA; pratyAkhyAna tyAgane AvaraNa= AcchAdika karavAvALA. apratyAkhyAnAvaraNa kayAya je kaSAyanA udayathI AtmAne dezacAritra na prApta thAya, tathA jethI kiMcit paNa tyAga na thaI zake te apratyAkhyAnAvaraNa kaSAya che. (2) samyagdaSTi mahAvratI munine, pratyAkhyAnAvaraNa kakSAno abhAva thAya che. (3) je thoDuM paNa-eka dezacAritra paNa na thavA de, tene apratyAkhAnAvaraNa kaSAya kahe che. anaMtAnubaMdhI kaSAyano udaya bIjA guNasthAna sudhI rahe che. apratyAkhAnAvaraNa kakSAyano udaya cothA guNasthAna sudhI rahe che. pratyAkhyAnavara kaSAyano udaya pAMcamAM guNasthAna sudhI rahe che. UMjavalana kaSAyano udaya dasamA guNasthAna sudhI rahe che. A kaSAyono jyAM 85 sudhI udaya hoya che tyAM sudhI e potAnI pratipakSI guNone thavA detA nathI. A kaSAyono vAsanAkALa A pramANe che :- saMjavalana kaSAyano pratyAkhyAna kaSAyano eka pakhavADiyuM arthAt paMdara divasa, apatyAkhyAna kaSAyano che mahinA ane anaMtAnubaMdhInI saMkhyAta, asaMkhyAta, tathA anaMtabhava, vAsanAkALano abhiprAya e che ke ATalA kALa sudhI AnA saMskAra AtmAmAM TakI rahe che. apratyAkhAnAvaraNa a = ISat = thoDA. pratyAkhyAna = tyAgane, AvaraNa = AcchAdita karavAvALI. thoDA tyAgIne AcchAdita karavAvALA evo apratyAkhAnAvaraNano artha thAya che. Aparatva abhinnapaNuM; ekatva; ekarUpapaNuM. (2) jene alpa kALa lAge tene aparatva rahe che. kAryo kALane batAve che mATe vartanA-paratvAdi kALanAM lakSaNa kahevAya che. apratirmapaNuM saMskAra rahitapaNuM. (2) zarIranI sajAvaTano abhAva. (3) saMskAra rahitapaNuM, nipratikarma (4) zarIranI sajAvaTano abhAva. atipatti :aprApti; ajJAna; asvIkAra. apratipattirUpa aprAptirUpa. (2) aprAptirUpa moha; yathArtha tattvano anAdara evo mAha. (3) viparIta mAnyatArUpa. apratipAdita na paDe, tevuM apratibaddha :asaMga; mukta. (2) baMdhanarahita, joDANa rahita. (3) khullI; (rokI zakatI nathI.) mukta. (4) asaMga; nirvikalpa; mukta. (5) devalokanA sukhonI, tRSNA vinAno. (7) aTaLa anubhava svarUpa AtmA, sarva dravyathI pratyakSa judo bhAsavo; muktadazA; asaMgapaNuM; nirvikalpa; mukta. (8) mukta svarUpa. (9) ajJAnI; mithyASTi; jIva anAdithI moharUpa ajJAna vaDe ja apratibaddha che. (10) khullI rokI zakatI nathI. dravya, kSetra, kAma, bhAvanA pratibaMdhano jayAM sarvathA abhAva che evI sarvatra apratibaddha aMtaraMga nigraMtha dazA. (11) Asakti vinAnuM; anAsakta; asaMga; nirvikalpa; mukta. (12) rukAvaTa vinAnuM, taddana mukta. (13) ajJAnI. (14) tRSNAthI
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ zUnya; lAlasAthI rahita. anurAgathI rahita; divya zarIranA (bhaviSyanA devazarIranA) anurAgathI rahita. (15) tana ajJAnI, zarIra, mana, vANIthI dharma thAya tema mAnanAra. AtmA ane zarIra judAM che enI kiMcitamAtra khabara nathI evo ajJAnI. (16) jIvanamukta. apratibaddha :taddana ajJAnI apratibaddhatva:ajJAnI. zakAya evuM. (9) nirvidana. (10) aTakAyata vinAnuM, apratisaddha; svataMtra; mukta. apratihata bhAva pAcho na paDe tevo jJAnabaLano puruSArtha. je kSAyikabhAva jevo kahevAya che; pUrNa jJAyakabhAvanI zraddhA. apratibaddhapaNuM dravyathI eka chuM, asaMga chuM, sarva parabhAvathI mukta chuM. kSetrathI asaMkhyAta, nija avagAha pramANa chuM, kALathI ajara, amara, zAzvata chuM. svaparyAya pariNAmI samayAtmaka chuM. pravathI zuddha caitanyamAtra nirvikalpa draSTA chuM. Ama AtmasAdhanarUpe muktapaNAnI -apratibaddhapaNAnI vyAkhyA ApI che. apratibaddhapaNuM :ajJAnapaNuM. apratibaddha = ajJAnI, mithyAdRSTi pratibaMdha mukta. (2) anAsakta; Azakti vinAnuM. (3) aTakAyata vinAnuM; pratibaMdhano abhAva; chUTa; mukta. (4) mukta; aTakAyata; rUkAvaTano abhAva; rUkAvaTa vinAnuM. (5) asaMgabhAva. apratibaMdhatA :rukAvaTa vinAnuM; taddana mukta apratibaMdhabhAva :nirlepa bhAva apratimaprabodha sAtizaya divyadhvanithI kharato sarvottama bodha. apratihata mahA sAmarthya; prabaLa puruSArtha; ugra puruSArtha (2) svataMtra; mukata; apratiruddha; aTakAyata vinA; svAdhIna-hayA haNAya nahi evA. (3) mukta; svataMtra; niyata; avasthita; sthita; sthira; daDhapaNe raheluM; nizcaLa paNe rahelo. (4) apratiruddha; svataMtra; mukta; aTakAvI na zakAya tevuM; sAmano karI na zakAya tevuM; na rokI zakAyuM hoya tevuM; pratighAta vinAnuM. (5) mULamAMthI UkhaDI na jAya tevuM; paDI na jAya tevuM. (6) aTakAyata vinAnuM; aTakAvI na zakAya-sAmano karI na zakAya tevuM; svataMtra;mukta. (7) avicala kazAyathI calAyamAna na thayA te. (8) aTakAva vinAnuM; aTakAvI yA haNI na apradezaH sUkSma; amUrta. (2) pradezamAtra amUrta dravyanA guNo (1) AkAza dravya-eka ja kALe sarva dravyone sAdhAraNa avagAhanuM saMpAdana (avagAha hetutvaliMga) prakAzane jaNAve che, kAraNa ke bAkInAM dravyo sarvagata (sva vyApaka) nahi hovAthI temane te saMbhavatuM nathI. (2) dharmAstitraya dravya - evI ja rIte eka ja kALe gati pariNata (gatirUpe pariNamelAM) samasta jIva-pudgalone loka sudhI gamananuM hetupaNuM dharmane jaNAve che, kAraNa ke kALane pudgala apradezI hovAthI temane te saMbhavatuM nathI. jIva samughAta sivAya ananya lokanA asaMkhyamAM bhAgamAtra hovAthI tene te saMbhavatuM nathI. loka ne alokanI sImA acalita hovAthI AkAzane te saMbhavatuM nathI ane viruddha kAryano hetu hovAthI adharmane te saMbhavatuM nathI. (kALa ne pudgala eka pradezI hovAthI teo loka sudhI gamanamAM nimitta thaI zake nahi; jIva samughAta sivAyanA kALe lokanA asaMkhyAtamA bhAgamAM ja raheto hovAthI te paNa loka sudhI gamanamAM mimitta thaI zake nahi; AkAza gatimAM nimitta hoya to jIva pudgaloni gati alokamAM paNa hoya ane tethI loka-alokanI maryAdA rahe nahi, mATe gatietutva AkAzano guNa paNa nathI; adharma dravya to gatithI viruddha kArya je sthiti temAM nimittabhUta che. mATe te paNa gatimAM nimitta thaI zake nahi. A rIte gati hetutvaguNa dharma nAmanA dravyanuM astitva jaNAve che.) (3) adharma dravya - evI ja rIte eka ja kALe sthiti pariNata samasta jIva pudgalone loka sudhI sthitinuM hetupaNe adharmane jaNAve che. kAraNa ke kALa ne pudgala apradezI hovAthI temane te saMbhavatuM nathI. loka ne aloka sImA
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ acilata hovAthI AkAzane te saMbhavatuM tathA ane viruddha kAryano hetu hovAthI dharmane te saMbhavatuM nathI. (4) kALa - evI ja rIte (kALa sivAya) bAkInAM samasta dravyone dareka paryAye samayavRttinu hetupaNuM kALane jaNAve che, kAraNa ke temane samayaviziSTa vRtti kAraNAMtarathI sadhAtI hovAne lIdhe (arthAt temane samayathI viziSTa evI pariNati anya kAraNathI thatI hovAne lIdhe) svataH temane (samayavRttihetutva) saMbhavatuM nathI. (5) jIva -evI ja rIte caitanya pariNAma jIvane jaNAve che, kAraNa ke te cetana hovAthI zeSa dravyone saMbhavato nathI. A pramANe guNa vizeSathI dravyavizeSa jANavo. pradeza :sUkSma. aAdezI :pradezamAtra. apradhAnapaNuM :gauNapaNuM; amukhyapaNuM; utaratA darajjApaNuM. aprabhutva dAsatva. apUrbhuva HmokSa. (parama pUjya bhagavAna zrI vardhamAnasvAmI, hAlamAM pravartatuM je ratnatrayAtmaka mahAdharma nAtha tenA mULa pratipAdana hovAthI, mokSa-sukharUpI sudArasanA pipAsu bhavyone mokSanA nimittabhUta che.) prema udAsa. aparama bhAva zraddhA tathA jJAna-cAritranA pUrNane nathI pahoMcI zakyA, te sAdhaka avasthA. apramatta HsvarUpano utsAha; jAgrata; apramAdI; karmanA abhAvarUpa. (2) pramAdano abhAva; jAgRti; apramAdI. (3) sAtamA guNasthAnathI, cauda guNasthAna paryaMtanI paryAyo, te apramatta che. (4) pramatta nahi evuM; jAgrata. (5) apramAdI; jAgrata; nazo na kAryo hoya tevuM. (6) mithyAjJAnano abhAva; AtmajAgRti. apramatta dazA HAtmasvarUpanI ramaNatAnI dazAmAM sthiratA Ave. 87 apramatta guNasthAna sAtamuM guNasthAnaka che. apramattapaNe te (cAritra) AcaraNamAM sthiti te saptama guNasthAnaka. apramattayoga :AtmajAgratino yoga. aparamabhAva apratiSThita (2) zraddhA tathA jJAna cAritranA pUrNabhAvane pahoMcI zakyA nathI, te; sAdhaka avasthA. aparamAtmapaNuM :virodhapaNuM; rAga-dveSa; ajJAnapaNuM. apramAda :viSaya, kaSAya, vikathA, sneha, nidrA e sarva prakAranA pramAdathI rahita. (2) sAvadhAnatA; jAgRti. (3) khabaradArI; jAgRti; pramAdano abhAva; sAvadhAnI apramAdI AtmadazAmAM jAgRti rAkhanAra. aparamArtha :asatyArtha. aprayata :prayatna rahita; asAvadhAna; bedarakAra; asaMyamI; niraMkuza; svacchaMdI. aprayata AcAra :azuddha upayoga vinA aprayata AcAra kadI hoto nathI mATe aprayata AcAra jene vaMte che tene azuddha upayoga avazya hoya ja che. A rIte aprayata AcAra vaDe azuddha upayoga prasiddha thAya che. jANavAmAM Ave che. (2) azuddha upayoga; asaMyamI vyavahAra; sAvadhAnI vinAno AcAra. aprayata zarmA :AcaraNa; prayatnarahita; asAvadhAna; bedarakAra; asaMyamI; niraMkuza; svacchaMdI. (aprayata carcA azuddha upayoga vinA hotI nathI.) aparyApta nAma karma je karmanA udayathI jIvanI labdha aparyAptaka avasthA hoya tene aparyAptaka nAma karma kahe che e eka paNa paryApti pUrNa na hoya tathA zvAsanA aDhAramA bhAgamAM ja maraNa thavAvALuM hoya tene labdha paryAptaka nAmakarma kahe che. (2) je karmanA udayathI, labdha paryAptaka avasthA hoya, tene aparyAptaka nAma karma kahe che. apUrva :pUrve anaMta kALamAM kadI nahi AveluM-evuM. (2) pUrve kadI na baneluM hoya tevuM; asAmAnya; uttama; anupama; zreSTha; vilakSaNa; molika; avanavuM. (3) atizaya; parama adbhUta. (4) uttama; anupama; zreSTha. (5) pUrva
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88 kALe nahi pragaTelI evI. (6) aciMtya; alaukika. (7) asAmAnya; pUrve na | guNasthAna kahevAya che. ahIM muni kaSAyano saMpUrNa kSaya karavA mATe prabaLa baneluM tevuM; avanavuM. puruSArtha upADe che, ane AtmAnuM zuddha svarUpa pragaTyA pachI ja te puruSArtha apurva avasara samyagdarzana sahita pUrva zuddha svarUpanI ruci, puruSArtha te apUrva chUTe che. avasaranI prAptinI bhAvanA che. (2) AtmAnI zakita, nigraMthano mArga apUrvavANI sanmArga prakAzaka vANI (2) saMpUrNa nija anubhavarUpa arihaMtadeva vagere je kAMI Aja sudhI prApta nathI karyuM te apUrva che.pUrve kyAreya prApta nahIM viSe vANIne apUrvapaNuM kahyuM ke temano vacanAtizaya sUcavyo. thayelo evo mahAbhAgyarUpa nigraMtha dazAno udaya. Ajhazata niMdya; halakuM; UtaravuM; kIrti vinAnuM. (2) pAparUpa; azubha; (3) apUrva vastu : AtmajJAna. mAMdA bhAva (4) azubha. (5) khoTuM. apUrva vANI vacanAtizayatA. (2) nija anubhava sahita jeno upadeza hovAthI, amathata rAga cothA-pAMcamA guNasthAnavartI jIvane strI, viSaya ane kuTumbAki ajJAnInI vANI karatAM, pratyakSa judI paDe che. (3) saMpUrNa nija anubhavarUpa taraphanA valaNano azubha rAga. temanI vANI ajJAnInI vANIthI vilakSaNa ane ekAMta AtmArtha bodhaka eprazanabhAla:mAThA bhAva. hoI temane viSe vANInuM apUrvapaNuM kahyuM ke temano vacanAtizaya sUcavyo. apraza1:azubha; rAgadveSa sahita. apUrva vANI paramazata vANI dharme vartatuM zruta, paNa teone vize koI paNa nayana aprasata prasaMgathI prApta nahi tevuM; saMbaMdha vinAnuM; anAsakta; nirmoha. Agraha dubhAya, evuM sApekSapaNe varte che, te temano paramabruta guNa varNavyo. vinAnuM. apUrva zreNI thapaka zreNi. aprastuta :prasaMgane baMdhabesatu na hoya tevuM; aprAsaMgika, anupasthita. apUrva sthiratA jJAnanI ekAgratA. aprasiddha jAhera nahi thayeluM; aprakaTa; aprakAzita. (2) apragaTa. apUrva samatA :samAdhibhAva aprAkata alaukika, asvAbhAvika; akudaratI. apUrvakaraNa te pachI apUrvakaraNa (kadI nahIM thayelAM tevAM maMdamohavALA pariNAma). aparAdha:ajJAna (2) doSa. thAya che. teno kALa yathApravRttinA kALano, saMkhyAtamo bhAga che. temAM eka aprApyakArI kSeya viSayone sparyA vinA kArya karanAra-jANanAra. (mana ane cakSu vadhArAnuM Avazyaka thAya che : eka eka aMtarmuharta sattAmAMnA pUrvakarma nI aprApyakArI che, cakSu sivAyanI cAra Idriyo prApyakArI che.) sthiti ghaTADe, te sthitikAMDaka ghAta che, tethI nAnA eka eka aMtarmuharte aprArthanIya :nahi IcchavA yogya; anicchita. pUrvakarmano rasa (anubhAga) ghaTADe, te anubhAgakAMDaka ghAta che; guNazreNInA aprAka-sacitta padArtha. (2) sacitta kALamAM, krame asaMkhyAtaguNA pramANapUrvaka karma nirjarAne yogya banAve che, te aprApha jai :ukALyA vinAnuM pANI. guNazreNI nirjarA che. aparigrahI IchArahitapaNuM. (2) IcchArahitapaNuM, jJAnI aparigrahI che, te apurvakaraNa kadI nahIM thayelAM, tevAM maMdamohavAmAM pariNAma. (2) pUrve pragaTa thayela dharmane paNa IcachatAnathI, arthAt jene vyavahAra dharmanI paNa IcchA nathI tethI nahi tevuM nimitta saMvara-nirjarA svarUpa. (3) karaNa eTale AtmAnA jJAnI mAtra jJAtA che. pariNAma, apUrva eTale pUrve nahi karela che. A jo AThame guNasthAne apariracheda yathArtha; saMpUrNa. (2) akhaMDa; amaryAda; astrIma. AtmAne pUrve kadI karyo hoya tevA bhAvo pragaTe che. jethI te apUrva karaNa | aparicaya :oLakhANano abhAva;
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ 89 aparimita :behada (2) parimita nahi evuM; amApa. apariNAmI pariNamana na pAme te. apratikamaNa :gayA kALamAM thayelA doSathI pAchA na karavuM te. apratibaddha ajJAnI. moharUpa ajJAna; zuddha AtmAnA jJAnane AtmAnA zuddha jJAnathI ajANa. aprativata zakti:jJAna jyoti; koInI rokI na zakAya tevI zakti; jene loka. alokanA sarva jJeya padArthone potAno viSaya karavAmAM pachI koI rokI zakta nathI. apratihata aTakAva vinAnuM; aTakAvI vA haNI na zakAya evuM; rokI na zakAya tevuM. toDI-haNI na zakAya tevuM. aparimeya mApI na zakAya evuM; amaryAda; asIma. (2) behada; anaMta; amApa. (3) amaryAdita; khUba khUba moTuM; asaMkhya; mApavAmAM na AveluM. aparimitatA :amaryAditatA apriya vacana je vacana bIjAne arati karanAra arthAt buruM lAge tevuM hoya, bhaya upajAvanAra hoya, kheda utpanna karanAra ho tathA vera, zoka, kalaha (kajiyo) karavAvALuM hoya ane bIjuM je duHkha te utpanna karanAra hoya che te sarva vacana apriya jUThano bheda che. aparihANi :bhAvamAM hAni na thavA devI. aparoNa :parokSa nahi tevuM; pratyakSa; viSaya ane indriyonA saMbaMdhathI thatuM (jJAna). (1) pratyakSa, atyaMta pratyakSa; spaSTa. (2) IndriyonA viSayathI thatuM jJAna. apalachANa :naThAruM lakSaNa; durAcaraNa. (2) doSa. (3) avalakhaNa; tuM tArI cIjane-AtmAne-trikALI paripUrNa prabhutAne-mAnato nathI ane paryAya ne rAgAdi jeTalo ja potAne mAne che, e tAruM apalakSaNa che. apalApa :prasaMga TALavA mATe ADI avaLI kahevAmAM AvatI vAta; bakavAda; mithyAvAda. apavarga mokSa (2) siddha gati. (3) mokSa; samApti; aMta; cheDo. (4). siddhagati; paMcama gati. AcArya, upAdhyAya ane sAdhu-AcArya, upAdhyAya ane sarva sAdhunuM sAmAnya svarUpa - je nizcaya samyagdarzana-zAna sahita virANI banIne, samasta parigrahano tyAga karIne zuddhopayogarUpa munidharma aMgIkAra karIne aMtaraMgamAM to te ja zuddhopayoga dvArA potAnA AtmAno anubhava kare che, padravyamAM ahaMbuddhi karatA nathI, jJAnAdi svabhAvane ja potAnA mAne che. para bhAvomAM mamatva karatAM nathI, koIne ISTa-aniSTa mAnIne temAM rAga-dveSa karatA nathI, hiMsAdi azubha upayoganuM to temane astitva ja maTI gayuM che, aneka vAra sAtamAM guNasthAnanA nirvikalpa AnaMdamAM lIna rahyA kare che, jyAre chaThThA guNasthAnamAM Ave che tyAre 28 mULaguNonA akhaMDa pAlanane mATe zubha vikalpa Ave ane evA ja jainamuni guru hoya che. chaThThA-sAtamA guNasthAnano utkRSTakALa aMtarmuharta che. Apavarganagara :mokSapura. apavaga:mokSa pAmeluM apavartana vizeSa kALanuM hoya te karma thoDA kALamAM vedI zakAya. tenuM kAraNa pUrvano tevo baMdha hovAthI te prakAre udayamAM Ave-bhogavAya. 'truTaya' zabdano artha be bhAga thayA ema keTalAka kare che; paNa tema nathI. jevI rIte devuM guTayuM 'zabdano artha' devAno nikAla thayo; "devuM daI dIdhuM' nA arthamAM vaparAya che, tevI rIte AyuSa truTayuM zabdano Azaya jANavo. (2) palaTo; pheraphAra. (3) durAcaraNa. (4) akALa mRtyu apavartanazAta :badhyamAna AyuSyanuM ghaTavuM te apavartana ghAta che. apunarbhava :mokSa.(parama pUjya bhagavAna zrI vardhamAna svAmI, hAlamAM pravartatuM je ratnatrayAtmaka mahAdharmatIrtha, tenA mULa pratipAdaka hovAthI, mokSasukharUpI sudhArasanA pipAsu bhavyone mokSanA nimittabhUta che.) apavAda :niMdA, doSa dekhavA; dveSa karavo. (2) khAsa niyama-vizeSa. (3) niyamomAM chUTachATa; niMdA. (4) khAsa niyama (5) badanAmI; niMdA; apakIrti; Aropa; AkSepa; khoTuM ALa; tahomata; apavAda nirapeza apavAdanI apekSA rahita.
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ apavAda mArga :vratAdino zubharAga; zubharAgabhAva; zubharAgano vyavahAra. apavAda sApeza :apavAdanI sApekSa sahita. apavAda mArga zubhavikalpa te apavAda mArga che. asthiratAvAsa vikalpa Ave che te apavAda che. (1) je zramaNane zrAmaparyAyanA sahakArI kAraNabhUta sarva kRtrimatAothI rahita yathAjAtarUpa sanmukha vRtti jAya, tene kAyAno pariSada che. (yathA jAta rUpapaNAne lIdhe je bahiraMga liMgabhUta che evAM kAya pudgalo che; je zramaNane guru upadezanA zravaNamAM vRtti rokAya; tene vacana pugalono parigraha che; (3) jemanuM adhyayana karavAmAM Ave che evo nityabodhaka anAdinidhana zuddha Atmatattvane prakAzavAmAM samartha zrutajJAnanA sAdhanabhUta zabdAtmaka sUtra pudgalo; (je zramaNane sUtrAdhyayanamAM vRtti rokAya tene sUtra-pudgalono parigraha che.) ane (4) zuddha Atmatattvane vyakta karanAra darzanAdika je paryAyo te rUpe pariNamelA puruSa pratye vinItatAno abhiprAya pravartAvanArAM citta pudgalo, (je zramaNane yogya puruSanA vinayarUpa pariNAma thAya, tene manamAM pudgalono parigraha che.) apavAda mArgamAM je upakaraNabhUta upalabdhino niSedha nathI tenA uparokta cAra bhedo che, topaNa teo vastudharma nathI. zuddha AtmatvanI upalabdhinA sAdhaka bhUta zramaya paryAyanA pAlana mATe kevaLa yukta AhAra vihArI hoya che. apavAda sApeNa :apavAdanI apekSA sahita. apavAsa :mIThovAsa apazcAta :aNaoLakhANa. apasada :adhama; hata. apasiddhAMta :khoTo athavA bhUlabharelo siddhAMta. apaddhiAMtarUpa kahevAmAtra rUpa. apahata saMyama :upekSA saMyama eTale mana,vacana, kAyA e traNa guptiomAM gupta rahevuM te. ane apahata saMyama eTale pAMca samitionuM pAlana karavuM te; athavA sarAgasaMyama je zubhopayogarUpa che e vItarAga saMyama je zabdopayogarUpa che te sarva zuddhopayogamAM rahenArA jIvone thAya che. athavA sAmAyika chedopasthApanA, parihAra vizuddhi, sUkSma saMparAya ane yathAkhyAta Adi saMyama paNa zuddhopayogIone hoya che. (2) jenuM apaharaNa karavAmAM AvyuM che tevuM. (3) hINo saMyama, anutkRSTa saMyama apahAra :nAza apAI javuM sAme cAlIne bheTa ApI devI tAbe thaI javuM. ApAkajA :avipAka. ApAcaka :mAgyA vinA maLatuM; anicchApUrvaka apAcya :nahi pAkavA yogya; raMdhAvAnI caDI javAnI yogyatA rahita, koraDuM. ApAda mataka:pagathI mAthA sudhI apAdAna :jemAMthI karma karavAmAM Ave evI dhruvavastu te apAdAna; dhruvavastu. apAdAna zakti dhruvapaNAmaya apAdAnazaktinA kAraNe sadAya evI ne evI thayA. ja kare che., dhruva upara dRSTi paDatAM je nirmaLa paryAya utpanna thaI che te apAdAna zaktine kAraNe sadAya evIne evI rahe che, nAza pAmatI nathI. kSaNika paryAya nAza thavA chatAM dhruva upAdAna zaktinA kAraNe bIjI nirmaLa paryAya taiyAra ja che tethI kadI nAza thatI nathI tema kahyuM che. apAnavAyu prANavAyu apAnavAyunA saMbaMdhathI rahela che. dareka vakhate zvAsane apAnavAyu zarIranI aMdara kheMce che te zvAsa kahevAya che. ne prANavAyu zvAsane aMdarathI bahAra kheMce che tene ucchavAsa kahevAya che. prANa ane aprANanI saMdhi che. e baMne vAyuno saMbaMdha jyAre chUTo paDe che tyAre prANa chUTI gayA ema kahevAya che. je vakhate jIvane jevI vezyA hoya tevI gati thAya che, ne zaktibaLe jIvonI lezyA pheravI zakAya che. iMdhAre sarajavAnI tamArAmAM zakti nathI. anubhavathI samajAya tema che.
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ apAnavAyu ane prANavAyu dareka vakhate zvAsane ayAnavAyu zarIranI aMdara kheMce che | te zvAsa kahevAya che ne prANavAyu zvAsane aMdarathI bahAra kheMce che, tane ucachavAsa kahevAya che. prANa ane apAnanI saMdhi che. e banne vAyuno saMbaMdha jayAre chuTo paDe che tyAre prANa chuTI gayA ema kahevAya che, te vakhate jIvane jevI vezyA hoya tevI gati thAya che, ne zaktibaLe jIvonI vezyA badalI zakAya che. apAya :dUra javAnI kriyA; adarzana; nAza; saMkaTa; Aphata; nukazAna; khuvArI; apAya apagama :upadravano nAza. apAya apagama atizaya vItarAga cAritra dazA; anartharUpa rAgadveSano nAza. (2) saMkaTa; AdUta; nukasAna; toTo; khuvArI; nAza. apAya vizaya :bAdhakatAno vicAra. vidhana keTaluM bAkI che teno tathA duHkhanA kAraNono vicAra te apAyaricaya che. (2) rAga, dveSa, kAma, krodha ethI je duHkha utpanna thAya che tenuM je ciMtana karavuM te apAyavicaya nAma bIjo bheda che. apAya eTale duHkha (avAyajima) (3) saMsArI jIvonA duHkhano ane temAMthI chUTavAno vicAra karavo te. apAya-apagama :upadravyano nAza. (2) be prakAre che : svAzrayI ane parAzrayI. svAzrayI paNa be bhede che: dravya upadravya eTale sarva rogano abhAva hoya che : ane bhAva upadrava 18 prakAre che; teno paNa pote zrama karyo hoya che. je A pramANe che; 1. dAnAMtarAya, 2. lAbhAMtarAya, 3. bhogAMtarAya, 4. upabhogAMtarAya, 5. vIAMtarAya, 6. hAsya, 7. rati, 8. arati. 9. bhaya, 10. zoka, 11. jugupsA (glAni), 12. kAma, 13. mithyAtva, 14. ajJAna, 15. nidrA, 16. avirati, 17. rAga ane 18. Sa. apAyAgamAtizaya anartharUpa rAgadveSano nAza. (2) vItarAga cAritra dazA (2) vAtarAga cAritradazA; anartharUpa rAga-dveSano nAza. apAra jeno kayAMya aMta nathI evuM; amaryAdita. (2) anaMto. apAta karavuMtiraskAravuM; tara choDavuM; heya gaNavuM; dUra karavuM; choDI devuM. apArakhu :aparIkSaka apAta heya; tiraskAra; dUra. apAta karavuM heya mAnavuM; tiraskAra karavo; dUra karavo. (2) tiraskAravuM; tarachoDavuM; heya gaNavuM; dUra karavuM; choDI devuM. apAInIya :nahi IcchavAyogya; anicchita. apAravat :aMtavinAnI jema; pAra vinAnI jema; khUba; apAta karavuM :tiraskAravuM; tarachoDavuM; heya gaNavuM; dUra karavuM; choDI devuM. (2) heya karIne; tiraskAra karIne dUra karIne. ApAsya dUra karIne; choDIne. apahata saMyama pAMca samitionuM pAlana karavuM te apahRta saMyama che. aparigrahaNata :parigrahanA tyAganI pratijJA. ApIhaka :tyAjaka; tyAga karanAra. apadhyAna dveSathI koIne mAravAno, bAMdhavAno, tathA chedavAno vicAra ke rAgathI pArakAnI strIno vicAra karavo tene jainazAstromAM nipuNa puruSo apadhyAna kahe che. je dhyAna naraka nigodAdinuM kAraNa che. mATe sarvathA heya che. apoha : uttara. apohe che tyAge che. apoha kRpatA sarvathA nakArAtmakapaNuM; sarvathA bhinnatA. (dravya ane guNamAM ekabIjAno kevaLa na kAra ja hoya to dravya guNavALuM che. A guNa A dravyano che- vagere kathanathI sUcavAto koI prakArano saMbaMdha ja dravyane ane guNane na bane.) ApIka tyAjaka; tyAga karanAra. apohya=tyAjaya; tyAgavA yogya padArtha. (2) tyAjaka; tyAga karanAre. Apohana pRthakakaraNa yogya. Apohana svarUpa :tyAga svarUpa. Apohya tyAjya; tyAgavAyogya padArtha. ApauruSeya :mANase nahi banAveluM; divya. (2) divya; mANase nahi banAveluM. aphaLa :karmaphaLa rahita thayelA. (2) niSphaLa; phogaTa; nakAmuM.
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMbu :vAta; pavana. (ghanavAta, tanuvAta, ghanodadhi.) traNa prakAra. abaddha baMdha rahita, rAga ane karmanA baMdhathI, rahita. (2) mukta (3) dUra-judA kSetre rahelA. ghara Adi abaddha che kAraNa ke te AtmAmAMthI dUra kSetre rahelAM che. abaddha spaSTa baMdha rahita khulluM; baMdha rahita skUTa; baMdha rahita pragaTa (2) vastupaNe zuddha, kSaNika saMyogI cIja dravya kama che tenA baMdha-sparza rahita, saMkalezapaNA rahita, para dravyo sAthe nahi bhaLavA yogya, asaMga ema svataMtra vastupaNe zuddha batAve che. nirlepa svabhAvI kamalapatranA dRSTAMte. (3) aNabaMdhAyeluM ane aNasparzAveluM. abuddhigocara du:kha :buddhithI na pakaDI zakAya tevuM agocara duHkha. abuddhipUrvaka IcchA vinA. (2) vAMchA vinA (3) khyAlapUrvaka vikalpo pakaDAtA nathI tene abuddhipUrvaka kahevAya che. vAMchA vinA. anubhava vakhate abuddhipUrvakanA vikalpane ja zake nahi; jo jANe to to buddhipUrvakano vikalpa gayo pachI abuddhipaNuM kayAM rahyuM ? mATe nirvikalpa dhyAnI abuddhipUrvakanA vikalpane jA zake nahi. kevaLa jJAnI jA zake ke A AtmAne sUma vikalpa che paNa tene potAne khabara nathI ke mane sUma vikalpa che. je to potAnA svarUpamAM ja lIna che. sAtamI bhUmikAe munine paNa anubhava vakhate abuddhipUrvakanA vikalpa Ave kharA paNa tene te pakaDI zake nahi. je vikalpane pakaDavA mATe upayoga sUkSma joIe ane jo upayoga eTalo badho sUma thAya to kevaLa jJAna thaI jAya. nirvikalpa dhyAna vakhate jo abuddhipUrvaka vikalpa na hoya to kaSAya na hoya ane kaSAya na hoya to adhUruM jJAna na hoya ane jo adhUruM jJAna na hoya to sarvajJa hoya, eTale ke te vakhate kevaLa jJAnI thaI jAya. paNa tema to banatuM nathI tethI abuddhipUrvaka vikalpa che paNa tenI svarUpa dhyAnane khabara nathI, te to potAnA svasaMvedanamAM lIna che. (5) IcchA vinA. abuddhipUrvakano puruSArtha AtmAno puruSArtha, jaDakarmanA upadamAdi karato nathI kemake mohakarmanA upazamAdi svayaM (jaDakarmonA potAnA kAraNe) thAya che. abuddhipUrvakano rAga :jJAnamAM na jaNAya evo rAga. abadhu :avadhUta = sAMsArika vAsanAomAMthI mana kheMcI lIdhuM che. tevuM parama virakta; vairAgI. (2) avadhUta; vairAgI. abaMdha mukta dazA (2) jyAre AtmA kAMI paNa kriyA kare nahIM tyAre abaMdha kahevAya. (3) baMdha vinAnuM. (4) nirmaLa; asaMga. (5) abaMdhaka; baMdhanA abhAvarUpa abaMdhadazA pAmyA chIe. abudha AtmA-anAtmAnA svarUpathI ajJAta; jIva ajIvanA bhAvathI ajANa. (2) ajJAnI. abaMdha dazA zuddha pariNAma. abaMdha pariNAma je pariNAmothI baMdha na thAya; rAgadveSa rahita pariNAma. abhigraha :khorAka-pANI-vahoravAmAM TUMkI maryAdA bAMdhavI eTale ke pote nakkI karelA veza ke raMgano mANasa amuka sthitimAM Ape toja levuM evI jAtano niyama; svIkAra. haTha; durAgraha. abadhA videhI. ahaM brahmAsmi, amAre badhA rajakaNa sarakhA, mATe mAMsane roTalAmAM bheda pADavo te bhrama che. - AvuM UMdhuM samajIne keTalAka chANa khAya, kAcha khAya, thora khAya, ane tene jonArA gAMDA kahe che ke zuM abadhUta che ? zuM videhI che ? paNa ahIM kahe che ke are ! e to mUDha che, ane paryAyano paNa viveka nathI; ene mAnanArA mUDha che, ne te pote paNa mUDha che. are bhAI ! jene akhaMDa dravyadRSTinA bhAnapUrvaka paryAyano viveka nathI te muktinA mArge ja nathI, baMdhanA mArge che; te satyapaMthane dekhato nathI tethI aMdha che. kaI bhUmikAe kaI jAtanA AhAranA nimitte bahArathI hoya che teno samyagdaSTine viveka che. game te khAvAmAM ne game tema vartavAmAM vAMdho nathI evuM sAcA muktimArganuM svarUpa nathI, paNa baMdhananuM svarUpa che. abaMdhatatva:bhavanA abhAvarU5 bhAva : AtmAno jJAtA deTA, akriyarUpa svabhAva. abaMdhadazA :jIvanamuktadazA baMdhabhAva:vItarAga bhAva abdhi :samudra aMbara :vastra; lugaDuM; AkAza; (2) kiMmatI vastra; sugaMdhI dravya.
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ abrA :maithuna; saMbhoga; viSayasukha abAdha bAdha rahita; eka svarUpa; ekarUpa; mukta. (2)bAdha-pratibaMdhano abhAva; muktatA; apratibaMdha. abAdhya :eka svarUpe raheluM; bAdha-pratibaMdhano abhAva; maktatA. bAdhA na karavA jevuM. (2) IndriyAtIta, Indriya vyApAra rahita, mukta. (5) bAdhA na karavA jevuM; mukta; nirdoSa. (6) nirvidana; abAdhita; parama pratItikara. (7) bAdhita na karI zakAya evuM; bAdhaka evuM; abAdha. abAdhAkALa :karmanA baMdha ane udaya vacceno samaya. abAdhita avinAzI. (2) nizcitta. (3) akhaMDita. (4) koI khoTI yuktithI bAdhA pAmatuM nathI. (5) nirvighna. abALa-gopALa :nAnAthI moTA dareka abodhatA ajJAnatA. avabodhavo jANavo. aboSi:ajJAnI; mithyAtvI. (2) buddhihIna, mUrkha, bodha na karavA-karAvA jevuM. (3) mithyAjJAna; ajJAna. abhaya dArUmAMsAdi; mAMsAdino AhAra, zAstramAM jene khAvAlAyaka gayuM nathI, tevuM. (2) na khAvA yogya. abhaMga :akhaMDa (2) akhaMDa; jeno krama tUTayo nathI tevuM; jeno bhaMga nathI thayo tevuM. (3) akhaMDa vastu; Atmavastu. abhUtapUrva:pUrve nahi thayelo evo; abhatArtha : asatyArtha. gauNa, jUTho. vyavahAra (2) jeno viSaya, vidyamAna na hoya, asatyArtha hoya, tene abhUtArtha kahe che; asatya; jUTho; (3) trikALa na Take tevo kSaNika bhAva; asatyArtha. (4) abhUtArtha nAma asatyArthanuM che. abhUta eTale je padArthamAM na hoya te, artha eTale bhAva, tene je prakAzeaneka kalpanA kare tene abhUtArtha kahIe. jema jUThuM bolanAra mANasa jarApaNa karavAnuM bahAnuM-chaLa pAme to aneka kalpanA karI tAdaza karI batAve. te ja kahIe chIe. jo ke jIva ane pulanI sattA bhinna che, svabhAva bhinna che, pradeza bhinna che topaNa eka kSetrAvagAha saMbaMdhanuM chaLa (bahAnuM) prApta karIne Atmadravyane zarIrAdi paradravyathI ekapaNuM kahe che, mukata dazAmAM pragaTa bhinnatA thAya che ema vyavahAranaya pote je bhinna bhinna prakAzavAne taiyAra thAya che. jethI vyavahAranaya asatyArtha che. atizayapaNe satyArtha je nizcayanaya tenA jANapaNAthI UlaTo je pariNAma (abhiprAya) te badhoya saMsAra svarUpa che. saMsAra koI jado padArtha nathI. A AtmAnA pariNAma nizcayanayanA zraddhAnI vimukha thaI, zarIrAdi paradravya sAthe ekatva zraddhAnarUpa pravarte tenuM ja nAma saMsAra. thI je saMsArathI mukta thavA Icche che teNe zuddhanayanI sanmukha rahevuM yogya che. abhUtArtha :asatyArtha; gauNa; jUTho. (2) trikALa na Take tevo kSaNika bhAva. (3) asthAyI; kSaNika. (4) asatyArtha. (5) vyavahAra (6) kSaNika; trikALa TakanAra nathI. (7) vyavahAra; asatyArtha. (8) abhUtArtha nAma asatyArthanuM che. abhUta eTale je padArthamAM na hoya te artha eTale bhAva, tene je prakAze, aneka kalpanA kare tene abhUtArtha kahIe. jema jUThuM bolanAra mANasa jarApaNa kAraNanuM bahAnuM-chaLa pAme to aneka kalpanA karI tAdaza karI batAve. te ja kahIe chIe. jo ke jIva ane pudagalanI sattA bhinna che, svabhAva bhinna che, pradeza bhinna che topaNa ekakSetrAvagAha saMbaMdhana chaLa (bahAnuM) prApta karIne - Atmadravyane zarIrAdi paradravyathI ekapaNuM kahe che,- mukta dazAmAM pragaTa bhinnatA thAya che ema vyavahAranaya pote ja bhinna jo ke jIva ane pulanI sattA bhinna che, svabhAva bhinna che, pradeza bhinna che to paNa eka kSetrAvagAha saMbaMdhanuM chaLa (bahAnuM) prApta karIne Atmadravyane zarIrAdi paradravyathI ekapaNuM kahe che. mukatadazAmAM pragaTa bhinnatA thAya che ema vyavahAranaya pote ja bhinna bhinna prakAzavAne taiyAra thAya che tethI vyavahAranaya asatyArtha che.
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhUtArtha dharma :maMdakaSAya, zubharAga, vyavahArabhAsIne dharma mAne che. A badhA asatyArtha che, jUThA che, zuddhanaya bhUtArtha che. bhUtArtha AtmasahabhAvanA Azraye ja, samyagdarzana che. abheda :eka-bhinnatAno abhAva; ekarUpatA; abhinnatA; advaita; jIva ane paramAtmA bhinna nathI, evI ekarUpatA; ananyapaNuM. (2) jJAna, darzana, cAritra e badhA guNa svamAM eka sAthe abheda che. (3) tanmaya. (4) ekarUpa; dravya ane paryAya be thaIne eka vastu che. bhinna bhinna cIja nathI; be thaIne be vastu nathI. abheda dRSTi vastunA sahaja svabhAvanI oLakhANa vaDe svamAM sthiratA vadhe che, ane parano abhAva thAya che. abheda dRSTi vaDe, akhaMDa svabhAvane lakSamAM na le paNa guNa-guNI bhedane lakSamAM le to dRSTimAM rAga rahe ne tethI samyagdarzana thaI zake nahi. huM parathI judo chuM evA vicAra kare athavA huM rAga TALuM, huM rAga TALuM, ema karyA kare to te paNa rAge che. (rAganuM valaNa rAkhe tyAM vItarAga svabhAvanuM nirvikalpa lakSa thAya nahi, paNa rAgathI judo paDI huM nirmaLa chuM. evI dRSTinA joramAM jo AgaLa vadhye jAya to pUrNa nirmaLa thAya che. avirodhapaNe tattvane juduM lIdhA pachI akhaMDapUrNa nirmaLa chuM evA svalakSanA jore nirvikalpa svarUpasthiratA (cAritranI nirmaLatA) saheje pragaTe che. akhaMDanI dRSTinuM jora alpakALamAM mokSa lAve che., rAga TALavAno vicAra te nAsti pakSanuM valaNa che. zuddha daSTi sahita rAga TALavAno vicAra thAya to bhedadaSTi hovAthI zubha bhAva thAya che, paNa rAgano abhAva thato nathI. ahIM to prathama ja zuddha akhaMDanI dRSTi karavA kahyuM che, temAM zubha karavAnI vAta to nathI ja paNa aMtara sthiratArUpa cAritra te paNa gauNa che. dRSTimAM nirAvalaMbI abhedapaNuM lakSamAM lIdhA pachI tenA jore ja nirAvalaMbI, nirmaLa cAritra pragaTe che. prazna :prathama sarAga cAritra ane pachI tenAthI vItarAga cAritra thAya ema ja ne ? uttara :nahi, rAga to vikAra che, tenA vaDe cAritrane madada nathI. cAritra akaSAya svarUpe che. akaSAya daSTi UghaDyA pachI vrata Adino zubharAga rahe, tene 94 upacArathI vyavahAra cAritra kahevAya. chatAM te zubhabhAvano karanAra huM chuM ane te mAruM kArya che. ema jeNe mAnyuM, teNa dharmane avikArI vitarAgapaNe na mAnyo. potAne avikArI na mAnyo tethI te dRSTi mithyA che. cAritra AtmAno akaSAya guNa che, vratAdino zubharAga te vikArI baMdhana bhAva che, cAritra nathI. AtmA to sadAya arUpI jJAtA che, jANanAra svarUpe che, temAM paranuM levuM mukavuM nathI. huM Ane Ama TALuM, Ane mukuM, Ane TakAvI rAkhuM evA zubhAzubha bhAvo kaSAya che, tethI te AtmaguNarodhaka che. cAritra to akaSAya dRSTinA bhedathI pragaTe che. kuM akhaMDa chuM, nirmaLa chuM evA vikalpa, daSTinA viSayamAM vaLavA mATe, pUrNa sthira thayApahelAM Ave kharA, paNa te sthiratAmAM madadagAra nathI. nirmaLa abheda dRSTinA jore vItarAgatA thAya che, paNa huM pUrNa chuM. evA vikalpa vaDe cAritra pragaTatuM nathI, ene zuddha dRSTi paNa UghaDatI nathI. abheda nirmaLanA lo vartamAna paryAya nirmaLa thaI sAmAnyamAM bhaLI jAya che, tethI bhedadRSTine gauNa karavA kahyuM che. (2) abheda dRSTi guNa paryAyanA bhedane svIkAratI nathI, potAnA zuddha svabhAvane svIkAre che, te zuddha evyArthika abhedadaSTi che. ekavAra paNa te bhUtArthanayane grahaNa kara ! paramArthanaya vaDe jJAyika samyagdarzana Upaje che, tyAre darzanamohano nAza thAya che. paramArtha daSTi potAnA puruSArtha vaDe thAya che, kALa pAke tyAre thAya che ema nathI paNa pote puruSArtha kare tyAre thAya che, bhrAMtino nAza thayo te pharIne utpanna na thAya. A to kSAyika samyagdarzananI vAta che, teramA guNasthAnanI vAta nathI. UMdhI mAnyatA TaLI gaI eTale baMdhana paNa TaLI gayuM, mithyAtvano nAza thayo tene pharIne saMsAra UkSavAno nathI. jhADanuM mULiyuM nAza thayuM tene pharIne kALAM pAdaDAM UkSavAnAM nathI. abheda bhakti :AtmA ne paramAtmAnI ekatAno anubhava. abheda svarUpa vastu svarUpe AtmA zuddha che, tevo ja paryAya paNa zuddha, varte tene abheda svarUpanI prApti thaI kahevAya. (2) darzana, jJAna, cAritranA bheda pADI
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikalpamAM rokANo tene abheda anaMtaguNano piMDa evA nirvikalpa AtmAnuM lakSa thAya nahi, ane evuM lakSa thayA vinA nirmaLa zraddhA thaI zake nahi. ahIM cothuM guNasthAnaka prApta karavAnI vAta karIe chIe. abheda svarUpanuM lai :dhruva caitanyatattvamAM ekamapaNAnI zraddhA. abheda zAna akhaMDa jJAna. abhedatA :ekarUpatA; abhinnatA; (2) ekatA. abhedapaNuM dareka AtmA potAnA vastusvabhAvathI abheda che. AtmA ane guNamAM pradeza bheda nathI. (2) badhA guNa eka vasturUpa che, tethI abhedapaNuM (a) aMtaraMga parigraha 14 prakArano che. 1. mithyAtva, 2. puruSa veda, 3. strIveda, 4. napuMsaka veda tathA 5. hAsya, 6. rati, 7. arati, 8. zoka, 9. bhaya, 10. jugupsA, 11. krodha, 12. mAna, 13. mAyA, 14. lobha. A cauda atyaMtara parigraha che. (b) zrI ahaMtanuM vizeSa svarUpa = anaMta darzana, anaMta jJAna, anaMta sukha ane anaMta vIrya - e cAra tathA bAhya 34 atizaya, 8 prAtihArya ema bAhya-atyaMtara sarva maLIne 46 guNa kSI ahaMta bhagavAnane hoya abhedha : (2) bhagavAna sarvajJa paryAyamAM 'abhedya' che, eTale koIthI bhUdAtA nathI. ema bhagavAna AtmA paNa 'abhedya' che. je paryAyathI bhedato nathI evo AtmA abhedya che. charIthI TukaDA thAya tene chedAvuM kahe che, ane sAkarano gAMgaDo hoya teno bhUko thAya tene bhedavuM kahe che. abhiprAya :ci. abhutthAna :mAnArthe UbhA thaI javuM, te ane sAmA javuM che. atyaMtara aMdaranuM. atyaMtara zAna :bhAvazruta jJAna. atyaMtara parigraha :14 prakAranA che. (1) mithyAtva, (4) kaSAya - krodha, mAna, mAyA ane lobha, (9) nokaSAya-strIveda, puruSaveda, napuMsakaveda, hAsya, ravi, arati, zoka, bhaya ane jugupsA. atyaMtara parigraha 14 prakArano che:- (1) mithyAtva, (2) krodha, (3) mAna, (4) mAyA, (5) lobha, (6) strIveda, (7) puruSaveda, (8) napuMsakaveda, (9) hAsya, (10) rati, (11) arati, (12) zoka, (13) bhaya, (14) jugupsA. atyaMtara kohinI vAsanA, rAga-dveSa abhyataraparigraha : (1) (c) daza atizaya janmathI hoya che : (1) mala-mUtrano abhAva, (2) parasevAno abhAva, (3) dhoLuM lohI, (4) samacatustra saMsthAna, (5) vraja vRSabhanArAya saMhanana, (6) suMdara rUpa, (7) suMgadhIzarIra, (8) uttama-bhalA lakSaNa, (9) anaMta baLa, (10) madhuranayana. (d) daza atizaya kevalajJAna upajatAM hoya che : (1) upasargano abhAva, (2) adayAno abhAva, (3) zarIranI chAyA paDe nahi, (4) cAra mukha dekhAya, (5) sarva vidyAnuM svAmIpaNuM, (6) AMkhanuM maTakuM kare nahi, (7) so yojana sudhI subhikSavA (duSkALa paDe nahi), (8) AkAza gamana (pRthvIthI vIsa hajAra hAtha UMce gamana) (9) kalAhAra nahIM, (10) nakha keza vadhe nahIM. (e) cauda atizaya devakRta hoya che : (1) sakala ardhamAgadhI bhASA, (2) sarva jIvomAM maitrIbhAva, (3) sarva tumAM phaLa phUla phaLe, (4) darpaNa samAna bhUmi, (5) kaMTaka rahita bhUmi, (6) maMda sugaMdhI pavana, (7) sarvane AnaMda, (8) gaMdhodaka vRSTi, (9) paga taLe kamaLa race, (10) sarva dhAnya nipaje, (11) dase dizA nirmaLa, (12) AkAzamAM devonA AhavAna zabda tathA jaya-jaya dhvani, (13) dharmacakra AgaLa cAle, (14) ATha maMgaLa dravya AgaLa cAle.
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ (f) ATha maMgaLa dravyanA nAma : (1) chatra, (2) dhajA, (3) darpaNa, (4) kaLaza, (5) cAmara, (6). jhArI, (7) paMkho, (8) ThavaNAM. (g) ATha pratihArya hoya che tenAM nAma :- (vizeSa mahimA bodhaka cihna.) (1) azoka vRkSa, (2) puSpa vRSTi, (3) divya dhvani, 4) cAmara, (5) siMhAsana, (6) bhAmaMDala, (7) duMdubhi, (8) satra. (1) zrI siddhanuM svarUpa : (1) samyakRtva, (2) darzana, (3) jJAna, (4) vIrya, (5) agurulaghutva, (6) avagAhana, (7) sUkSmata, (8) avyAbAdha. e ATha guNanI zuddha paryAyo jene pragaTa thaI che te siddha bhagavAna che. A ATha guNo vyavahAranayanathI che. nizcayathI anaMta guNo che. (2) zrI AcAryanuM svarUpa : je virAgI banI samasta parigraha choDI zuddhopayogarUpa munidharma aMgIkAra karI aMtaraMga to e zuddhopayoga vaDe pota potAne anubhave che, para dravyamAM ahaMbuddhi dhAratA nathI. potAnA jJAnAdi svabhAvane ja potAnA mAne che, parabhAvomAM mamatA karatA nathI, koIne ISTa-aniSTa mAnI temAM rAga-dveSa karatA nathI. hiMsAdirUpa azubhetyayoganuM to astitva ja jene rahyuM nathI, evI aMtaraMga dazA thatAM bAhya digaMbara saumyamudrA dhArI thayA che. 28 mUla guNone jeo akhaMDita pALe che. AvA AcAryanA 36 guNa : 10 uttama zramAdi dharma, 12 prakAranAM tapa, 5 darzanAcAra, jJAnAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra ane vIyaoNcAra e pAMca AcAra. 6 Avazyaka (1. sAmayika, 2. covIsa tIrthaMkara athavA paMca parameSThInI stuti, 3. vaMdanA, 4. pratikramaNa, 5. pratyAkhyAna ane 6. kAyotsarga.) 3 gupti (mana-vacanakAya gupti) e pramANe 36 guNa pote pALe che tathA bIjA bhavya jIvone paLAve che AvA AcArya munionA saMghanA adhipati che. (3) zrI upAdhyAyanuM svarUpa : teo paNa muninA 28 mULa guNa tathA nizcaya samyadarzanAdi sahita che. evI aMtaraMga dazA thatAM bAhya digambara saumya mudrAdhArI thayA che, AvA upAdhyAyanA 25 guNa - 11 aMga 14 pUrvane pote bhaNe tathA pAse rahenAra bhavya jIvone bhaNAve che. (te muniomAM zikSaka-aLyApaka hoya che.) (4) sarva sAdhu parameSThInuM svarUpa : je nizcaya samyagdarzanAdi sahita che. virAgI banI samasta parigraha choDI, zuddhopayogarUpa munidharma aMgIkAra karI aMtaraMgamAM to e zuddhopayoga vaDe pote potAne anubhave che, paradravyamAM ahaMbuddhi dhAratA nathI, potAnA jJAnAdi svabhAvone ja potAnA mAne che, parabhAvomAM mamatva karatA nathI, hiMsAdirUpa azubhayoganuM to astitva ja jene rahyuM nathI evI aMtaraMga dazA thatAM bAhya digaMbara saumya mudrAcArI thAya che. 28 mULaguNone akhaMDita pALe che. sarva muni (sAdhu-zramaNanA 28 mULa gaNanAM nAma) :(5) mahAvrata-hiMsA, asatya, corI, abrahma ane parigrahanI viratirUpa pAMca prakAra. (6) samiti-IrSA, bhASA, eSaNA, AdAna nikSepana, pratiSThApana. (7) Indriyarodha - pAMca Insiyo (sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zravaNa) nA viSayomAM ISTa-aniTa na thavuM- na paraNimavuM. (6) Avazyaka-sAmAyika, vaMdanA, 24 tIrthakaranI athavA paMca parameSThInI stuti, pratikramaNa, svAdhyAya, kAyotsarga. (22) keza loca, (13) acalapaNuM - eTale vastrarahita-diMgabarapaNuM, (24) asnAnatA, (25) bhUmi zayana, (26) dAtaNa na karavuM, (27) UbhA UbhA bhojana. (28) eka vakhata AhAra. (AcArya, upAdhyAya ane sAdhu e traNe nizcayaratnatraya arthAt zuddhopayogarUpa-munidharmarUpa. je AtmasvarUpanuM sAdhana te vaDe potAnA AtmAmAM sadA tatpara (sAvadhAna-jAgrato rahe che. bAhyamAM 28 mULa guNonA dhAraka hoya che. jemanI pAse dayAnuM upakaraNa pIchI, zaucanuM upakaraNa kamaMDaLa ane jJAnanuM upakaraNa suzAstra hoya che. jeo
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) zAstra vAMcana, zravaNa, satsamAgama, svAdhyAya, ciMtana (6) udyama; prayatna; puruSArtha. abhyAsa kare :dekhe; anubhava kare; sAkSAtkAra kare. abhyAsa karavA yogya vacano (1) game te prakAre paNa udaya AvelA ane udaya AvavAnA kaSAyone samAvo, (2) sarva prakAranI abhilASAnI nivRtti karyA raho. (3) ATalA kALa sudhI je karyuM te badhAMthI nivRtta thAo, e karatAM vahe aTako. (4) tame paripUrNa sukhI che, ema mAno. ane bAkInAM prANIonI anukaMpA karyA karo. (5) koI eka satpaSa zodho ane tenAM game tevAM vacanomAM paNa zraddhA rAkho. e pAMce abhyAsa avazya yogyatAne Ape che. pAMcamAMthI vaLI cAre samAveza pAme che, e avazya mAno. adhika zuM kahe zAstrakathita 46 doSa, 32 aMtarAya, 14 maladoSathI bacAvIne zuddha AhAra le che. je ja mokSamArganA sAdhaka sAcA sAdhu che ane e ja guru kahevAya che.). (zrI ahaMta ane siddha bhagavAna te deva che ane AcArya, upAdhyAya ane sAdhu te guru che.). zAstranuM svarUpa - jemAM anekAntarUpa sAcA jIvAdi tattvonuM nirUpaNa che. tathA je sAco ratnamayarUpa mokSamArga dekhADe che te jaina zAstro che. (mokSamArga prakAzaka pAnuM 288). nava deva : arahaMta, siddha, AcArya, upAdhyAya, sarva sAdhu, jina dharma, jina vacana, jina pratimA, jina maMdira, e nava deva che. arahaMta bhagavAna 18 doSa rahita che. je doSanAM nAma = zrudhA, tRSA, bhaya, roSa (krodha), rAga, moha, ciMtA, jarA,(vRddhAvasthA), roga, mRtyu, sveda (parasevo), kheda, mada, rati, vismaya, nidrA, janma ane udvega - A aDhAra doSa che te ahaMtane kadI hotA nathI. 28 doSanAM nAma : dohA janma, jarA, tRSA, kSudhA, vismaya, arati, kheda, roga, zoka, mada, moha, bhaya, nidrA, ciMtA, veda, rAga-dveSa aru maraNayuta te aSTAdaza doSa, nahiM hote arahaMtako so chabi lAyaka mokSa. abhayadAna sarva jIvonI rakSA,rAga, dveSa, kAma krodha dino nAza karI asatya, anyAya, kuzIla, paradhanaharaNano tyAga karI, saMtoSa dhAraNa karavo, te abhayadAna che. (2) rakSaNa ApavuM; jIvone bacAvavA. abhyasthAna :mAnorthe UbhA thaI javuM, te. abhyarthanA :prArthanA; mAgaNI; araja. abhyasta jeno abhyAsa karavAmAM Avyo che tevuM; AdatavALuM; TevavALuM. abhyasta yoga :vAraMvAra karI joyelA yoga; mahAvarAvALo yoga; TevAyela; abhyAsathI jANeluM ke abhyAsa karAyeluM. abhyAsa : sevana; koI paNa jAtanI kriyAnuM punarAvartana; tAlIma; Teva; Adata; adhyayana. (2) sevana. (3) vAraMvAra Asevana (4) mahAvaronuM adhyayana. abhyAsa karavo mAtra vAMcavuM ane sAMbhaLavuM eTalo ja mAtra abhyAsano artha nathI. paNa abhyAsa eTale nija zuddha caitanyamAM ekAgratA karavAnA puruSArthanI vAta che. abhyAsa jIvone vinati: (1) samyagdarzanathI ja dharmanI zarUAta thAya che. (2) samyagdarzana pAmyA sivAya koIpaNa jIvane sAcAM vrata, sAmAyika, pratikramaNa, tapa, pratyAkhyAna vagere hoya nahIM kemake te kriyA prathama pAMcame guNasthAne zubhabhAvarUpe hoya che. (3) zubhabhAva jJAnI ane ajJAnI e bannene thAya che. paNa ajJAnI tenAthI dharma thaze ema mAne che ane jJAnIne buddhimAM te heya hovAthI tenAthI kadI dharma na thAya ema te mAne che. (4) A uparathI dharmane zubha bhAva hoto ja nathI ema samajavuM nahIM. paNa zubha bhAvane dharma ke tethI krame krame dharma thaze ema te mAnato nathI. kemake anaMta vItarAgIoe tene baMdhanuM kAraNa kahyuM che. | (5) eka dravya bIjA dravyanuM kAMI karI zake nahIM, pariNAvI zake nahIM, preraNA karI zake nahIM, lAbha-nukasAna karI zake nahIM, prabhAva pADI zake nahIM, asara, madada
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ ke upakAra karI zake nahIM, mArI-jIvADI zake nahIM evI dareka dravya guNa- | paryAyanI saMpUrNa svataMtratA anaMta jJAnIoe pokArI pokArIne kahI che. (6) jinamatamAM to evI paripATI che ke pahelAM samyakta hoya pachI vrata hoya; te samyakatva to sva-paranuM zraddhAna thatAM thAya che, tathA te zraddhAna, dravyAnuyogano abhyAsa karatAM thayA che; mATe pahelAM dravyAnuyoga anusAra zraddhAna karI samyagdaSTi thavuM. (7) pahele guNasthAne jijJAsu jIvone zAstrano abhyAsa, vAMcana-manana, jJAnI puruSono dharmopadeza sAMbhaLavo, niraMtara temanA samAgamamAM rahevuM; devadarzana, pUjA, bhakti, dAna vagere zubha bhAvo hoya che; paraMtu pahele guNasthAne sAcAM vrata, tapa vagere hotAM nathI. upalaka daSTie jonArane nIcenI be zaMkA thavAno saMbhava che :(1) AvA kathana sAMbhaLavAthI ke vAMcavAthI lokone ghaNuM nukasAna thavA saMbhava che. (2) hAla loko je kAMI vrata, paccakhANa, pratikramaNAdika kriyA kare che te choDI deze. teno khulAso nIce pramANe che :satyathI koIpaNa jIvane nukasAna thAya ema kahevuM te bhUlabhareluM che. arthAt asat kathanathI lokone lAbha thAya ema mAnavA barAbara thAya che. sata sAMbhaLavAthI ke vAMcavAthI jIvone kadI nukasAna thAya ja nahi. ene vrata-paccakhANa karanArAo jJAnI che ke ajJAnI che te jANavAnI jarUra che. jo teo ajJAnI hoya to tene sAcAM vRtAdi hotAM ja nathI tethI te choDavAno prazna ja nathI. jo vrata karanAra jJAnI haze to chadmastha dazAmAM te vrata choDI azubhamAM jaze tema mAnavuM nyAyaviruddha che. ema bane ke te krame krame zubha bhAvane TALI zuddhane vadhAre paNa te to lAbhanuM kAraNa che, nukasAnanuM kAraNa nathI. mATe satya kathanathI koIne nukasAna thAya nahi. azveitara :atyaMtara; AMtarika; aMtara; mana. abharakho : abhilASa; tIvra lAlasA; hoMza; umaLako. AzAnta zAna viveka abhava: je bhavanA saMsAranA sarva prapaMcothI rahita thaI gayA che athavA saMsAra rUpe rahyA nathI tene abhava kahe che. abhavana nahi hovuM athavA guNanuM dravyarUpe, abhavana te aMtarbhAva che. abhavya dUra bhavya (2) dharma pAmavAnA lAyaka che. (3) nahi thavA yogya. (4) dharma pAmavAne nAlAyaka, eka abhavya jAti evI che ke tene koIpaNa prakAre AtmAnuM bhaya na thAya. jema doraDuM taMga hoya tene game teTalo nIcethI tApa Apo to paNa te pANImAM baphAya-caDhe nahi tema. (5) durbhavya; pote tare paNa nahIM ane bIjAne tArI paNa na zake. (6) jene AtmasvarUpanI prApti na thaI zake tevA jIva. (7) nahi thavA yogya. abhavya jIvu dharma pAmavAne nAlAyaka jIva. (2) je jIva utkaTa rase pariName, ane tethI karmo bAMdhyA kare, ane tene lIdhe tene mokSa na thAya. abhavya jIvo zuddha svarUpanI upalabdhinI zaktino asadbhAva che, temane abhivya jIvo kahevAmAM Ave che. abhavyatva mokSa pAmavAne kadI lAyaka thatA nathI evA jIvane abhavyatva hoya che. abhavyatva guNa :je guNanA kAraNe, AtmAmAM samyagdarzana-jJAna-cAritra pragaTa karavAnI yogyatA, hotI nathI te guNane abhavyatva guNa kahe che. abhAva varUpa :niSedha svarUpa, pratibaMdha svarUpa; AeINa zAnopayoga bhAvanA :he Atman ! A manuSya janma saphaLa karavA niraMtara jJAna abhyAsa ja karo. jJAnanA abhyAsa vinA eka kSaNa paNa gumAvo nahi. jJAnanA abhyAsa vinA manuSya pazu samAna che. mATe zAstrane bhaNo, arthanuM ciMtana karo vizeSa jJAnI gurujana pratye namratA, vaMdana, vinaya Adi karo. dharma, zravaNa karavAnI IcchAvALAne dharmano upadeza karo, Ane abhakSma jJAnopayoga kahe che. sarva dravyomAM ekameka rahyA chatAM AtmAno bhinna anubhava thAya te ja jJAnopayoga che. jJAnanA abhyAsa vaDe viSayonI vAMchA nAza pAme che. kaSAyano abhAva thayA che, mana sthira thAya che. dharma ane zukala dhyAnamAM sthira
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ thavAya che. dharmanI prabhAvanA thAya che. ajJAnI jIva ghora tapa vaDe karoDo bhavamAM jeTalAM karma kSaya na kare teTalAM balake tethI vadhu karmono kSaya jJAnI AtmA aMtarmuhartamAM kare che. jinadharmano staMbha jJAnano abhyAsa ja che. jJAnanA abhyAsathI viSayonI vAMchA chUTI jAya che. jJAna ja samyagdarzana prApta karAya che. jJAnathI ja mokSa thAya che. abhIkSNa jJAnopayogano mahimA karoDo jIbhothI paNa varNavyo jAya tema nathI. tethI niraMtara tenI bhAvanA bhAvo. abhAva : asat, vyaya. (2) bheda (3) kSaya. (4) asat anya dravyo. (5) eka padArthamAM bIjA padArthanuM na hovuM tene abhAva kahe che. (6) naiyAyikoe je pramANe tucchAbhAvane svataMtra padArtha mAnyo che te pramANe jaina siddhAMta abhAvane svataMtra-tuccharUpa mAnato nathI. jaina matamAM vartamAna samaya saMbaMdhI paryAyano vartamAna samayathI pahelAnA abhAvane prAbhAva kahe che tathA tenA ja vartamAna samayathI pachInA abhAvane praUsAbhAva kahe che. dravyanI eka paryAyanA sajAtIya anya paryAyamAM abhAvane anyonyAbhAva kahe che ane tenA ja vijAtIya paryAyamAM abhAvane azvayaMtAbhAva kahe che. A cAreya prakAranA abhAva paryAyarUpa che arthAt abhAva bIjI paryAya che, tucchAbhAva nathI prAga bhAva, (2) pradhvaMsAbhAva, (3) anyonya abhAva ane (4) atyaMtAbhAva pramANe, AgamamAM cAra abhAva, nyAya zAstramAM kahelA che. *cAra prakAranA abhAva che - (1) atyaMta abhAva, (2) anyonya abhAva, (3) prAg abhAva, (4) dhvaMsa abhAva, eka padArthanuM, bIjA padArthamAM nahi hovApaNuM, - tene abhAva kahe che.. (1) prAgabhAva = vartamAna paryAyano pUrva paryAyamAM je abhAva, tene prAgabhAva kahe che. (2) pradhvaMsAbhAva =AgAmI paryAyamAM, vartamAna paryAyanA abhAvane, pradhvaMsAbhAva kahe che. (3) anyonyA bhAva = pudgala dravyanA eka vartamAna paryAyamAM, bIjA pudgalanA vartamAna paryAyanA abhAvane, anyonyAbhAva ee kahe che. (4) atyantAbhAva =eka dravyamAM, bIjA dravyanA abhAvane, atyantAbhAva kahe che. *eka padArthamAM bIjA padArthanuM na hovuM tene abhAva kahe che. abhAvanA cAra bheda che. prAbhAva, pradhvaMsAbhAva, anyonyAbhAva ane atyaMtAbhAva. (1) prAgbhAva = vartamAna paryAyano pUrva paryAyamAM je abhAva tene prAgbhAva kahe che. (tene na mAnavAmAM Ave to kArya anAdi Thare.) (2) pradhvaMsAbhAva = eka dravyanI vartamAna paryAyano te ja dravyanI bhaviSyamAM thanArI paryAyamAM abhAva hovo tene pradhvaMsAbhAva kahe che. (tene na mAnavAmAM Ave to te ja kArya anaMtakALa rahe.) (3) anyonyAbhAva = pudgala dravyanI eka vartamAna paryAyano bIjo pudgalanI vartamAna paryAyamAM je abhAva tene anyonyAbhAva kahe che. (tene na mAnavAmAM Ave to eka pudgala dravyanI vartamAna paryAya bIjA pudgala dravyanI vartamAna paryAyathI svataMtra ane bhinna nahi rahe.) (4) ayaMtAbhAva = eka dravyamAM bIjA dravyanA abhAvane azvayaMtAbhAva kahe che. (tene na mAnavAmAM Ave to koIpaNa dravya svataMtra ane bhinna na rahe.) A cAra prakAranA abhAva samajavAthI dharma saMbaMdhI zuM lAbha thAya ? (1) prAgbhAvathI ema samajavuM ke anAdikALathI ajJAna. mithyAtvAdi doSa karyA ane dharma kadI paNa karyo nathI topaNa dharma vartamAnamAM navA puruSArthathI thaI zake che. kAraNa ke vartamAna paryAya (avasthA)no pUrva paryAyamAM abhAva che. (2) pradhvaMsAbhAvathI ema samajavuM ke vartamAna avasthAmAM dharma na karyo hoya to paNa te adharma dazAno tarata vyaya (abhAva) karIne jIva navA puruSArthathI dharma pragaTa karI zake che. (3) anyonyAbhAvathI ema samajavuM ke eka pudgala dravyanI paryAya bIjA pudgalanI paryAyane kAMI paNa karI zakatI nathI; arthAt ekabIjAne madada, sahAya, asara, preraNAdi kaMI karI zakatA nathI.
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4) azvayaMtAbhAvathI ema samajavuM ke pratyeka dravyamAM bIjA dravyano abhAva hovAthI eka dravya bIjA dravyanI paryAyane kaMI paNa karI zakatuM nathI. arthAt sahAya, asara, madada, preraNA ItyAdi kaMI karI zakatuM nathI. zAstramAM je kaMI satyanuM karavuM, karAvavuM vagerenuM kathana che te ghInA ghaDA samAna vyavahAranuM kathana mAtra che, satyArtha nathI. AvI samajaNa karavAthI sva-sanmukhapaNAno puruSArtha thAya che te ja sAco lAbha che. abhAva kone kahe che ? :eka padArthanuM bIjA padArthamAM nahi hovApaNuM tene abhAva kahe che. abhAva nAmanI AtmAnI zakti rAga ane karmanA abhAva svabhAva svarUpa eka abhAva nAmanI AtmAmAM zakti che. azuddhatA arthAt karmapaNe na thAya evI AtmAmAM abhAva nAmanI zakti che. abhAvanuM bhAvAntaranA bhAvasvabhAve avabhAvana che H nAza, anyabhAvanA utpAdarUpa svabhAve prakAze che. abhAvanA bheda :abhAvanA cAra bheda che. (1) prAgabhAva, (2) pradhvaMstAbhAva, (3) anyonyA bhAva ane (4) atyantA bhAva. abhAvya :nahi thavA yogya; nahi pariNamavA yogya. abhAvavAcaka nAsti sUcaka abhAvabhAva asanuM utpAda abhAvavALA HavidyamAna; abhikSAcaraNa :bhikSAcaraNa sivAyano. abhigraha :khorAka-pANI vahoravAmAM TUMkI maryAdA bAMdhavI, eTale ke pote nakkI karelA veza ke raMgano mANasa amuka sthitimAM Apo, to ja levuM evI jAtano niyama. artha barAbara samajI zakAya, tevI bhASA. (2) svIkAra, haTha, durAgraha. 100 abhidheya :dhyeya. dhyeya eTale pakaDavA lAyaka, Azraya karavA lAyaka, anusaraNa karavA lAyaka-je dhruva che te. abhidheya Hvastudharma kahI zakAya evo. (2) dhyeya. (3) zabdathI kahI zakAya tevuM; nAma levAthI samajAya tevuM; mULa artha; vAcyArtha; zuddha AtmAnuM svarUpa te abhidheya che. (4) kahevA yogya vAcyabhAva.pavitra, nirmaLa, asaMyogi, zuddha Atma svabhAva kahevA yogya che te vAcya che, ane tene jaNAvanArA zabdo te vAcaka che. (5) prayojana. (6) kahevA yogya viSaya. (7) vastudharma kahI zakAya evo. abhidheya bheda HvAcyano bheda abhidheya = vAcya. abhidheya viSaya kahevAno viSaya; prayojana. abhidheyatA :vivakSA; kathanI. (2) kahevA yogyapaNuM; vivakSA; kathanI. abhiSayabheda zabdathI kahI zakAya tevo bheda; nAma levAthI samajAya tevo bheda; mULa arthabheda; vAcyArthabheda. abhidhAna nAma; saMjJA; kartA mATenuM vidhAna. (2) vAcaka (3) vAcaka. abhinaMde che :prazaMse che; AvakAre che. (2) prazaMsA; dhanyavAda. abhinaMdavuM :prazaMsavuM. (2) prazaMsA karavI. (3) prazaMsA karavI. (abhinaMdatA = prazaMsatA) dhanyavAda detA. abhinna :ekameka. (2) ekamekaH ekarUpa. abhinna pradezatvasvarUpa ananyapaNuM HatyaMta najIka rahelAM mizrita dUdha-jaLane bhinna pradezatva svarUpa anatyapaNu che.paNa dravya ane guNane evuM ananyapaNuM nathI, paraMtu abhinna pradezatva svarUpa ananyapaNuM che. abhinna sAdhya sAdhana bhAva je nayamAM sAdhya ane sAdhana abhinna (arthAt eka prakAranAM) hoya, te ahIM nizcayanaya che; jemake nirvikalpa dhyAna pariNata (zuddhAtma zraddhAna jJAna cAritra pariNata) munine, nizcayanayathI mokSamArga che kAraNa ke tyAM (mokSarUpa) sAdhya ane (mokSamArgarUpa) sAdhana, eka prakAranAM arthAt zuddhAtmarUpa (zuddhAtmaparyAyarUpa) che. abhinnatA :ekatva
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ 101 abhimata :mAnya kareluM; svIkAreluM; saMmati pAmeluM; IcchavuM; pasaMda karavuM. abhimata saMmata; mAnya (2) ISTa; priya; (3) saMmata; mAnya kareluM; vIkAreluM. abhinava taddana navA-(yathAjAta rUpadharapaNanA, taddana navA abhyAsamAM pravINatA vaDe, zuddhAtmatattvanI upalabdhirUpa siddhi, prApta thAya che.) abhiniviSTa :AgrahI (abhiniviSTa) Agama vinA padArthono nizcaya thato nathI. padArthonA nizcaya vinA azraddhAjanita taralatA para kartutvAbhilASAjanita kSobha. para bhaukatRtvAbhilASAjanita asthiratA. asthiratAne lIdhe ekAgratA thatI nathI. ekAgratA vinA eka AtmAnAM zraddhAna-jJAna-vartanarUpe pravartatI zuddhAtmapravRtti nahi thavAthI munipaNuM thatuM nathI. mATe mokSArthInuM pradhAna kartavya zabdabrahmarUpa (parama brahmarUpa vAkayanuM vAcana dravyakRta) AgamamAM pravINatA prApta karavI te che. abhinibodha svArthonumAna-anumAna, e tenAM bIjAM nAma che. sanmukha cihyAdi dekhI te cihnavALA padArthano nirNaya karavo, te abhinibodha che. abhiniboSika:mati. abhiniveza tanmayatA; Asakti; haTha; Agraha; aDaga nizcaya; lInatA. (2) abhiprAya; nizcaya; (3) ekAgratA; Agraha. (4) daDha nizcaya; (5) laukika Asakti; zAstrIya Asakti. (6) Agraha, mithyAjJAna (7) zraddhAna; Agraha; dRDha vizvAsa; tanmayatA; Asakti, daDha nizcaya, haTha. (8) Asakti. (laukika abhiniveza) abhiniviSTa :AgrahI; daDha; macelo. (2) abhiniveSa pAmelI; AgrahI. abhiprAya :zraddhAna (2) zraddhA. (3) nirNaya. (4) mAnyatA; zraddhA. abhipsA prabaLa IcchA; vAMchanA; abhilASA. abhibhata :parAbhava. abhibhUta karIne parAbhava karIne; kAryabhUta karIne. abhibhA:anAdara karanAre; avajJA karanAra. abhimukha sanmukha nA tarapha mukhavALuM; abhimAna :mAnyatA (2) ahaMkAra. abhimAne evA rAge. abhiyogika bhAvanA :maMtra, abhinaya, kautuka, bhUtaprayoga, AdimAM pravartato sAtA, rasa ane Rddhi e traNa gAravanA nimitte Abhiyogika bhAvanAne bhaje che. abhirUci:prIti; zokha; ruci. abhirata :bhogomAM rata; bhogomAM atyaMta Asakta. abhirAma suMdara; (2) mokSapada. (3) sadA suMdara; tizaya suMdara; parama zobhanIka. abhilASA :AkAMkSA; IcchA. (2) prabaLa IcchA; akAMkSA; (3) umaMga; hoMza. abhilANita :jenI abhilASA hoya, te; jenI tRSNA hoya, te; abhinaMdana namaskAra. abhivaMdanA :namaskAra abhivaMdya vaMdana karIne abhivyakta :pragaTa. abhivyaMjaka :prakAzita karanAra; spaSTatA karanAruM; vyakta karanAruM. abhivyaMjana :abhivyakti. (2) prakAzita thanAra. abhisaMdhi :AtmAnI preraNAthI, vIryanuM pravartavuM thAya che. abhisaMdhivIrya :buddhi ke IrAdApUrvaka karavAmAM AvatI kriyArUpe pariNamanAra vIrya; AtmAnI preraNAthI vIryanuM pravartavuM thAya te; vIryano eka prakAra. abhisAra :premIne maLavA javuM te; milana. abhisArikA saMketa pramANe premIne maLavA janArI, strI. abhithina :abhiSeka karavo. abhihita :vihita; sthApita. AbhINa :niraMtara; sadA; akhkhalita; atUTaka.
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 alINa zAnopayoga sadA jJAnopayogamAM rahevuM te samyajJAna dvArA pratyeka | amatacaMdracArya amRtacaMdrAcArya 1000 varSa pahelAM thayA. te bhAva liMgI digaMbara kAryamAM vicAra karIne temAM pravRtti karavI te jJAnopayogano artha che. (2) saMta muni hatA. jANe cAlatA siddha ! aMtara-AnaMdano Dhagalo. aMdara niraMtara svAdhyAya ane jJAna-dhyAnamAM vartavuM te saMvaranuM mukhya sAdhana che. atIndriya AnaMdano pravAha, vaheto hato. temaNe kukundrAcAryanA keTalAka abhISTa :managamatuM; kalyANa; bhaluM, cheluM; zAstronI, TIkA banAvI che. amukhya :gauNa; bheda; nimittamAtra. akhatarasAjAhavI amRtarasagaMgA, anubhavarasa jAhnavI = anubhava rasagaMgA. amezaka ekAkAra; zuddha, pavitratA; (2) eka avasthArUpa; zuddha ekAkAra. amaMda :jora; baLavAna; moTo avAja abhedarUpa ekAkAra, nirmaLa (3) abheda; vividhatA rahita; eka. amaMdapaNe jorathI; baLavAnapaNe; moTe avAje. (2) ugrapaNe. (3) amiTa :aTaLa. samubhava utpatti; utpanna thavuM te. amuDha dRSTi:mUDhatA rahitapaNuM. amanaccha udAsIna; niHsaMga; vimanaska; udAsa. (2) mana(Idriya) vinAnuM; amuDha daSTi aMga: duHkhadAyaka khoTA mArgo avA kutsita dharmomAM ane kumArgomAM vicAra rahita; vikalpathI rahita rahelA puruSomAM (bhale te laukikamAM prakhyAta hoya) manathI pramANita mAne AmnAya :zAsana; hakUmata, hukama cAle te. nahIM, kAyAthI prazaMsA ane vacanathI stuti na kare tene amUDha daSTi aMga kahe amanohara :asuMdara; kurUpa; kubaDuM. che.(ratna.zrA.gA.14) abu (vanodadhi, vAtavalaya :varALanuM ghaTa vAtAvaraNa. amuhatva duHkhadAyaka khoTA mArgo athavA kutsita dharmomAM ane kumArgomAM pahelA ameya maryAdA vinAnI; amaryAdita. (2) anaMta sAmarthyavALI (3) amApa. puruSomAM (bhale te laukika prakhyAta hoya) manathI prAmANika mAne nahIM, amara deva; AtmA kAyAthI prazaMsA ane vacanathI stuti na kare tene amUDhadaSTi kahe che. arzita karavo : bhAnamAM lAvavo; sAvadha karavo. (2) mUrchA pAmyuM na hoya tevuM; AkhaTadaSTi samyagdarzananuM cothuM aMga che. revatI zrAvikAnI peThe kuddha, kuguru Adi sAvadhapaNuM; bhAnamAM hoya tevuM. IMdrAliyA camatkAra karanArAthI ThagAya nahi, bhrAMtimAM na paDe. hiMsAmAM dharma amarta sparza-rasa-gaMdha-varNano abhAva jeno svabhAva che, te amUrta che. AkAza na mAne, laukika dharma-yAtrA, kriyA AdimAM gADariyA pravAha na joDAya, amUrta che, kALa amUrta, dharmAstikAya amUrta che, adharmAstikAya amRta che. zItaLA, pIpAza, dariyA Adi na pUje. laukika parva, utsavomAM dharma na mAne. jIva svarUpe amUrta che, pararUpamAM praveza dvArA (mUrta dravyanA saMyogathI rAga-dveSa-ajJAnathI rahita te deva, hiMsAthI rahita sarvajJa bhagavAne bAMdhelo, apekSAe) mUrti che. (2) amUrta evAM je dharmAstikAya, adharmAstikAya te dharma ane nigraMtha jJAnI gurunI mAnyatA rAkhavA, te amUDhadaSTi nAme cothuM vagere, mUrta padArthomAM paNa atIndriya evA, je paramANu vagere tathA dravya aMga che. pracchanna, evAM je kALa vagere dravya apekSAe gupta evAM je kALa, amRta jenuM maraNa nathI tathA jenAthI anyanuM maraNa nathI, te amRta che; vaLI je dharmAstikAya vagere), kSetre pracchanna evA je alokAkAzanA pradeza vagere, kALe atyaMta svAdiSTa (mIThuM) hoya, to tene loko rUDhithI amRta kahe che. pracchanna, evA je asAMpratika paryAyo tathA bhAve pracchanna evA je skUla amRtacaMdra jyoti :amRtamaya caMdramAM samAna jyoti; jJAna; AtmA. paryAyomAM aMtarlIna sUkSma paryAyo, te badhAMyanuM ke je sva ane para e bhedothI vibhakta che, temanuM-kharekhara te atIndriya jJAnane adApaNuM che. (arthAt te
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ badhAMyane te atIndriya jJAna dekhe che.) kAraNake te atIndriya jJAna pratyakSa che. (3) arUpI; varNa, rasa, gaMdha, zabda ane sparzathI rahita. (4) varNa, gaMdha, rasa, sparza rahita, evo amUrtika (arUpI) jIva padArtha che. (5) arUpI; sparza, rasa, gaMdha, varNa (raMga) vinAnI e arUpI vastu che. jIvanA jJAnadarzana -AnaMda-vIrya Adi guNo paNa amUrtine arUpI che. Ama spardhAdi rahita cetananI badhA prakAre oLakhANa Ape che paNa ene kayAM paDI che ? amUrta guNo IndriyothI jaNAtA nathI. amUrtaguNo pudgala dravya sivAya, bAkInA pAMca dravyonA che. kAraNa ke pudgala sivAya bAkInAM badhAMya dravyo amUrta che. amarta dravyo jIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa. amUrta-bhUta jIva nizcaye amUrta-akhaMDa-eka pratibhAsamaya hovAthI, amUrta che, rAgAdirahita sahajAnaMda jeno eka svabhAva che evA, AtmatattvanI bhAvanArahita jIva vaDe upArjite mUrta karma, tenA saMsarga dvArA vyavahAre mUrta paNa che. artika rUpa, rasa, gaMdha ane sparza vinAnI vastu. (2) jemAM rUpa, rasa, gaMdha tathA sparza nathI te. aNartipaNe sparza, rasa, gaMdha, varNa rahitapaNuM. chaye padArthomAM samaye samaye pariNamana thavuM che - te paryAya che. je anaMta che. amaryAda :eTale jJAna darzananI anaMta zakti che. amaryAditatA amApatA; aparimitatA; anaMtatA. amaravamaya parama amara amRta Atmamaya ja dRSTi thaI che. parama amara parama amRta AtmAnA AnaMdano anubhava thaI rahyo che. amaravara devomAM zreSTa-prabhu: paramezvara; na mare evAmAM uttama. amala karAgAdi vikArarUpI maLathI rahita; akALa. (2) nirmaLa. amalamada :hAtha nIce hoya tene bhaya pamADavA julama karavA paDe ke thAya che. amulya : jenI kiMmata AMkI na zakAya evuM, ghaNuM ja kImatI; amAnya ryo :visarjana karyo. 103 amApa anaMta. (2) mApa na thaI zake evuM. (3) behada; maryAdA rahita. (5) anaMta. atigati digaMbara jaina paraMparAmAM amitagati nAmanA be AcArya thaI gayA che. eka mAdhavasenasUrinA ziSya tathA nemiNAcAryanA praziSa, temaja bIjA nemiNAcAryanA guru tathA devasenasUrinA ziSya. inne mAthura saMghamAM thayA hatA. A yogasAra prathama amitagatinI racanA che. lekhanazailI ane arthanI gaMbhIratA uparathI te nizcita thAya che. jemaja bIjA amitagatinA racelAM subhASitaratnasaMdoha, dharmaparIkSA, ArAdhanA, upAsaka AcAra ane paMcasaMgraha nAmanA aneka graMtha che, jemAM graMthakAre potAnI guruparaMparAno spaSTa ullekha karyo che, te uparathI nizcita thAya che. ukta graMthomAM prathamanA amitagatino potAnA guruparaMparAmAM ullekha karyo che, jethI spaSTatA thAya che. sAthosAtha temano samaya paNa vikramanI agiyAramI zatAbdInI zarUAtano bhAga eTale 1001 thI 1025 sudhInuM anumAna thAya che. amita :anaMta; amApa, anAdi. (2) amApa; apAra; mApeluM na hoya tevuM. amITa :animeSa; AMkhano palakAro mAryA vinA. (2) aTala. amogha mogha-niSphaLa nahi, tevuM; saphaLa; sacoTa; rAmabANa; acUka; aphara; Amoha svarUpamAM sAvadhAnI amohapaNuM nirmohapaNuM; nirmajhanapaNuM. ayukta :ayogya; anucita; ...nahIM joDAyeluM,-joDeluM Ayukarma :AyukarmathI akSaya sthitiguNa rokAI rahyo che. amRtasiddha mULathI bhegAM. (2) nahi joDAyela; asaMyogasiddha. (dharmAstikAyane viSe, judA judA pradezono saMyoga thayelo che, ema nathI. tethI temAM vacce vyavadhAna-aMtara-AvakAza nathI; mATe dharmAstikAya akhaMDa che. amRtasihapaNuM abhimannapaNuM; apRthaspaNuM amRtasiddhi :apRthasiddha; tAdAbhyamaya sahavRtti; ananyabhUta. (2) pRthakSaNuM. ayathAgahaNa padArthone jema che tema satya svarUpe na mAnatAM, tenA viSe anya samajaNa.
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 ayathAcAra :ayathAtatha AcAra; ayathArtha cAritra; anyathA AcaraNa. ayathAjatarUpadhara :(AtmAnuM) asahaja rUpa dharanAra. ayathAtathapaNe grahe che jevA nathI, tevA samaje che. ayathAtatha :jevA nathI tevA. ayathArtha mithyA; avAstavika; khoTuM; yathArtha nahi evuM. ayathAlabdha jevo maLe tevo nahi, paNa potAnI pasaMdagIno; svecchAlabdha. ayana :prayANa; viSuvavRttanI dakSiNamAM ane uttaramAM dekhAtI sUryanI gati; e gatine lAgato vakhata; cha mAsa; uttarAyaNa ane dakSiNAyananuM dUramAM dUranuM biMdu; sosTisa. AyurANa :bhavadhAraNanuM nimitta (arthAt manuSyAdi paryAyanI sthitinuM nimitta) te AyuprANa che. ayazaH kIrtinAma karNa je karmanA udayathI jIvanI lokamAM prazaMsA na thAya tene ayazaH kIrtimAma karma kahe che. ayoga :sapuruSa sAthe joDANano abhAva; mana, vacana, kAyarUpa yoganuM na hovApaNuM. ayogI deharahita; nirAkAra. ayogI siddha :deharahita siddha AtmA; nirAkAra zuddha caitanyamUrti. araMga raMgarahitapaNuM. arcana pUjA, kapALe caMdana lagADavuM te. arthanika pUjA karavAne yogya. arthavuM :pUjana. bhakti karavI; kapALe caMdana vagere lagADavuM. arthI pUjA; sanmAna. (2) (AtmAnI arcA) AdhyAtmarasanI ArdratA; Atma anubhava. pUjana, arcana. (3) pUjAnuM sanmAna. aruci :dilagIrI (2) dveSabhAva. (3) anAdara. (4) aprIti; aNagamo. azipaNuM malinatA; zubhAzubhabhAva; durgadhamaya,; apavitra. arjana :prApti. arNava samudra Arata :ArSa; pIDita; bhIDamAM AvI paDeluM; pIDA; bhIDa; garaja. aMtargarbhita :AMtarika mArmika; arthasUcaka. asAvadha gAphela; bedarakArI; gaphalata; saceta nahi tevuM. arati :apratIti; udvega; Asaktino abhAva; premano abhAva-dveSa. (2) bhaya. (3) zoka. (4) ratino abhAva. (5) apriya; bUruM lAge tevo bhAva. (6) rati-Asaktino abhAva, (7) kheda. (8) nArAjagI; gamagInI. aratinokaSA vedanIya mohanIya karma nArAjagInA pariNAma thAya te mohanIya karmanuM phaLa che. artha:5dArtha (2) lakSmI; tatva; zabdanuM bIju nAma; (3) samaja. (4) aneka zabdonA saMbaMdhathI kahevAmAM AvatI, vastupaNe eka evo padArtha. (5) R dhAtumAMthI artha zabda banyo che. R eTale pAmavuM. prApta karavuM, pahoMcavuM, javuM. artha eTale (1) je pAme-prApta kare-pahoMce che, athavA (2) jene pamAya-prApta karAya-pahoMcAya te. (6) aneka zabdonA saMbaMdhathI, kahevAmAM Avato, vastupaNe eka, evo padArtha. (7) dravya, guNa, paryAya. (8) uddeza, hetu, kAraNa, Azaya, bhAva, mAyano, padArtha, vastu, kArya, kAma, prasaMga, dhana, dolata, paiso, cAra paruSArthamAMno bIjo, lAbha, kAyado, garaja, kharI paristhiti, pariNAma, jarUriyAta, zakti, tAkAta. (9) AtmA trikALI vastu che te artha che. AtmA trikALI dhruva dravya te artha che. (10) lakSmI; (11) vastu; dravya; padArtha. (12) hita. (13) (a) je pAme-prApta karepahoMce che, athavA (b) je ne pamAya -prApta karAya- pahoMcAya te. artho (padArtho eTale dravyo, guNo ane paryAyo. e sivAya vizvamAM bIjuM kAMi nathI. vaLI e traNamAM, guNo ane paryAyono AtmA (temanuM sarvasva) dravya ja che. Ama, hovAthI koi dravyanA guNo ane paryAyo, anya dravyanA guNo ane paryAyo rUpe, aMze paNa thatA nathI, sarva dravyo potapotAnA guNaparyAyomAM rahe che.-AvI padArthonI sthiti moha- kSayanA nimittabhUta, pavitra jinazAstromAM kahI che. (16) prayojana. (17) AtmApadArtha. (18) sva-paranA vibhAgapUrvaka raheluM vizva te artha. vizva eTale samasta
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ padArtho-dravya-guNa-paryAyo. (padArthomAM sva ane para evA be vibhAga che te | jANanAra AtmAnuM potAnuM hoya te sva che ane bIjuM badhuM para che. (19) dravya-guNa-paryAya arvate kahetAM nizcaya karIe te artha che. vastu. (20). AtmA zuddha kahetAM pavitra che. baddha eTale jJAnasvarUpa che. caitanyadhana kahetAM asaMkhya pradeza che. sarvajJa sivAya bIje kayAMya AtmA asaMkhya pradeza che evI vAta nathI. AtmA svayajayoti che, eTale svayaM siddha vastu che. koIe utpanna karI hoya ke koIthI nAza pAme evI cIja nathI. te sukha dhAma che, eTale AnaMdanuM-atIndriya AnaMdanuM dhAma che. Avo AtmA abheda ekarUpa bhUtArtha vastu che. tene karavicArato pAme- eTale ke jJAnanI paryAyamAM svasaMvedanana vaDe AvA jJAyakane lakSamAM le to tenI prApti thAya. amArI pAsethI kAMI maLe tema nathI. potAnA guNomAM vyApeluM abheda, akhaMDa, je dhruvatatva enI daSTi karavI e nizcaya samyagdarzana che. A sivAya bahAranA kriyAkAMDamAM rAgamAM dharma mAnI pravarte te mithyAdaSTi che. artha niAyaka dravyano nizcaya karanAruM; dravyane nakakI karanAruM. (dravyano nirNaya karavAnuM sAdhana je svarUpa-astitva ne sva-parano bheda pADavAmAM sAdhanabhUta che.) artha paryAya :pradezatva guNa sivAyanA, bAkInA saMpUrNa guNonA vizeSa kAryane, arthaparyAya kahe che. (2) dravyamAM rahetA anaMta guNonI paryAyane artha paryAya kahe che. (3) A anaMta avasthAomAMthI pratyeka samayavartI pratyeka avasthAne arthaparyAya kahe che. (4) guNa ane artha e banne ya eka arthavALA che tethI guNa paryAyane arthaparyAya paNa kahI che. (5) padgaNI hAnivRddhirUpa svabhAva paryAya. artha paryAya kone kahe che? :pradezatva guNanA sivAya, anya samasta guNonA vikArane artha paryAya kahe che. arthaparyAyanA keTalA bheda che ? :be che. svabhAva artha paryAya ane vibhAva artha paryAya 105 artha paryAyanA bheda :artha paryAyanA be bheda cheH svabhAva artha paryAya ane vibhAva artha paryAya. artha paryAyo guNa paryAyo artha vikalpa :prathama te artha vikalpa te jJAna ke; tyAM ...... arthaDiyA :prayojanabhUta kriyA arthayiA sarva padArthane potAnuM kArya eTale arthakriyA che. kriyA be prakAre che. 1. mAtra potArUpe pariNamanarUpa. 2. parispandana eTale halanacalana rUpa. dravya samaye samaye pariNamavArUpa kriyA karI rahyAM che. pudgala ane jIvane bannene kriyA che. cetananuM kriyArUpe pravartana thAya che te zrI jine traNa prakAre batAvyuM che. (1) zuddha nizcayanaya vibhAga pariNamanane lakSamAM leto nathI, zuddha dravyanI pariNatine ja lakSamAM le che. tethI svabhAva pariNamanathI potAnA cetana guNopaNe ja AtmA pariName che ane cetana svabhAvano ja kartA thAya che. (2) cetananuM vibhAgapaNe pariNamana thAya che tyAre anupacarita eTale anubhavamAM AvavA yogya azvayaMta nikaTa saMbaMdhavALA karmanA saMbaMdharUpa vyavahAranayathI ATha karmano AtmA kartA kahevAya che. kharI rIte vibhAga pariNAmane nimitte karma pudgala grahaNa thaI puNayapApa baMdhAya che; te dravyakarmano kartA AtmA (asabhUta anupacarita vyavahAranayathI) saMbaMdhane laIne kahevAya che; te dravyakarma jo ke sUkSma che tethI jovAmAM AvatAM nathI paraMtu AtmAne janmamaraNa, sukha-duHkhanA kAraNa hovAthI mahattvanAM che. (3) pudgala padArthomAM pheraphAra karavArUpa ghara, nagara ItyAdi aneka kArya jIva kare che, te AtmAthI vizeSa dUra ane spaSTa bhinna che tethI pudgala kriyAono AtmAmAM Aropa karavArUpa upacArathI pudgala padArthono kartA che. arthaThyiA :prayojanabhUta kriyA; jema ke AtmAnI arthakriyA jANavuM vagere che. (2) prayojanabhUta kiyA. arthayiA saMpanna kaMIne kaMI pariNAmakriyA sahita ja sarva padArtha jovAmAM Ave che.
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ arthariyA saMpanna kaMI pariNAma kriyA sahita; kriyA saMpanna. (2) pariNAma kriyA; || karmano kartA. (3) pariNamana kriyAthI pUrNa. arthayikArI prayojanabhUta kriyAno (sarva duHkha parimokSano) karanAra. arthaghaDI :10 thI 12 miniTa. arthataH artha pramANe; vAcyane anulakSIne; vAcya sApekSa; vAstavika rIte. arthanizcAyaka dravyano nizcaya karanAruM; dravyane nakkI karanAruM. (dravyano nizcaya karavAnuM sAdhana, je svarUpa astitva te sva parano bheda pAmavAmAM, sAdhanabhUta che. ema A gALAmAM samajAve che.) (2) dravyano nizcaya karanAruM; dravyane nakakI karanAruM. (dravyano nirNaya karavAnuM sAdhana je svarUpa-astitva te sva-parano bheda pADavAmAM sAdhanabhUta che.) arthanizcAyaka. arthapaNuM:5dArthapaNuM. arthaparyAya :jJAnAdi guNane paNa svabhAva yA vibhAvarUpa pariNamana che prakAre hAni-vRddhirUpa che tene arthaparyAya kahe che. (2) pradezatvaguNa sivAya bAkInA badhAya guNonA vikArane artha paryAya kahe che. artha paryAyanA be bheda che - svabhAva artha paryAya ane vibhAva artha paryAya. arthaparyAya = guNa paryAya. jIva ane pugala dravyamAM svabhAva artha paryAya, vibhAva artha paryAya, svabhAva vyaMjana paryAya ane vibhAva vyaMjana paryAya ema cAre paryAyo thAya che. dharma, adharma, AkAza ane kALa dravyamAM svabhAva artha paryAya ane svabhAva vyaMjana paryAya ema phakta be paryAyo thAya che. (3) AtmA asaMkhya pradezI caitanya anaMta guNono piMDalo che. jo te anaMta guNanuM pariNamana te artha paryAya che. (4) pradezatva sivAyanA guNonI avasthAo. (5) pradezavA guNanA sivAya samasta guNonA vikArane artha paryAya kahe che. (6) pradezatva guNanA sivAya, anya samasta guNonA vikArane, artha paryAya kahe che. arthaparyAyanA bheda (1) artha paryAyanA be bheda che; svabhAva artha paryAya, ane vibhAva artha paryAya. arthabhAvana :bhAvaghATana. arthavikalpa sva-para padArthonuM bhinnatApUrvaka yugapad avabhAsana. (2) artha=0 ane para viSaya; vikalpaka vyavasAya. arthavikalpa-sva para vyavasAyAtmaka jJAna, e jJAnane pramANa kahevAya che. (3) sva-para padArthonuM bhinnatApUrvaka yuga5 ajavAsana te jJAna che. (4) artha ; sva ane para viSaya; vikalpa = vyavasAya; arthavikalpa = sva-para vyavasAyAtmaka jJAna; e jJAnane pramANa kahevAya che. arthazaMkAti artha eTale dhyAna karavA yogya padArtha ane saMkrAnti eTale badalavuM te, dhyAna karavA yogya padArthamAM dravyane choDI tene paryAyane dhyAne athavA paryAyane choDIne dravyane dhyAve te artha saMkrAnti che. arthasAmaya sarva padArtha samUha, te artha samaya che; pAMca astikAyanA samUharUpa arthasamayane, sarvajJa vItarAga deve loka kahyo che. tethI uparAMta mAtra AkAzarUpa anaMta, evo aloka che. (2) jIvapadArtha; zuddhAtmA. athAtara bIjo artha; kahevAno hetu badalAI jAya che. judA padArthopaNuM. athAtara :anya padArtho; judo padArtho paNuM athatapaNuM bhinnapadArthapaNuM; anyapadArthapaNuM. (2) anya. judA padArtho paNuM athAMtarabhUta ekatva abhinnatA bhinna padArtha bhUta; erthAtarapaNu ekatva (2) bhinnapadArthabhUta. (3) anya athAtaro bhinna padArtho; anya padArtho. (2) judA padArtho. arthAntara :anyapadArtha; judo padArtha. athapatti jeno svIkAra karavAmAM na Ave to vastusthitino khulAso na maLe evI sthiti; evuM anumAna. arthaviha cahyuM ane mana e be Indriyo dvArA je jJAna thAya che te jJAnane arthAvagrahajJAna kahe che. (2) copaDI upara dRSTi paDatAM, prathama je jJAna pragaTarUpa thAya che te vyakta athavA pragaTa padArthano Agraha (arthAvagraha) kahevAya che. vyaMjanAvagraha cahyuM ane mana sivAyanI cAra Insiyo dvArA hoya
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ che; vyaMjanAvagraha pachI jJAna potAne pragaTarUpa thAya che tene arthAvagraha kahe | che. cahyuM ane mana dvArA arthAvagraha ja thAya che. mana tathA azrudvArA thatuM jJAna viSaya sAthe bhiDAIne (sparzAIne) thatuM nathI paNa dUra rahevAthI ja thAya che; tethI mana e cakSu-dvArA je jJAna thAya te jJAna vyakata kahevAya che. cahna tathA mana dvArA thatuM jJAna avyakta hotuM ja nathI. tethI te dvArA arthAvagraha ja thAya che. jyArathI viSayanI vyakatatA bhAsavA lAge che tyArathI te jJAnane vyakta jJAna kahe che- tenuM nAma arthAvagraha che. A arthAvagraha (artha sahita evagraha) badhI Insiyo tathA mana dvArA thAya che. arthAvabodha :padArtha jJAna arthI abhilASI (2) garajavALo; (3) abhilASA (4) garajavAna; matalabI; yAcaka; grAhaka; grahaNa karanAra. athapaNe garajupaNe; yAcakapaNe; sevakapaNe; kAMIka prApta karavAnA prayojanathI (arthAt hitaprAptinA hetuthI). (2) garaju thaIne; sevaka thaIne; dAsa thaIne; yAcaka thaIne. artho padArtho (2) padArtho. (pravacanasAranI 87mI gAthAmAM samajAvyA pramANe paryAya paNa artha che.) (3) padArtho; eTale dravyo, guNo ane paryAyo. (dravya ja, guNo ane paryAyono AtmA-svarUpa-sarvasva-sattva che. te dravya-guNa-paryAyomAM guNa-paryAyonuM dravyathI apRthakapaNuM hovAthI, temano dravya ja AtmA che.) (4) padArtho. (paryAyo paNa artha che. jUo pravacanasAra. gAthA 87). arthonI vyavasthA padArthonI sthiti. artho-padArtho :dravyo, guNo ane paryAyo. e sivAya vizvamAM bIjuM kAMI nathI. ardha pUjAnI sAmagrI ardhadagdhapaNuM potAne jJAna nahIM chatAM potAne jJAnI mAnI besavApaNuM. ardhadagdha adhakacarA jJAnavALuM; (2) adhakacarA jJAnavALo; nahIM jJAnI jevo samaju, tema nahIM ajJAnI jevo jijJAsu. 107 ardha ghaDI 12 miniTa. ardhanArAya saMhanana : jenA udayathI, zarIranA kAMThAnI, ardhamekhavALI hoya. ardhamAgadhI mahAvIra svAmIe magadha dezamAMnI pAlithI judA paDatA prakAranI je bhASAmAM dharmopadeza Apyo te prAkRta bhASA-prakAra. ardhapudagala parAvartana prANa :jagatanA jeTalA pudgala paramANuM che, te eka ekane bhogavI letAM jeTalo samaya lAge tene tIrthaMkara prabhue pula parAvartana kALa kahyo che. tenAthI aDadho samaya te ardha pula parAvartana kALa-temAM asaMkhya kALacakro pharI jAya che. avilokanarUpa kaTAza :aradhI mIMcelI AMkhanA kaTAkSarUpa; adhadaSTikaTAkSa. ApaNatA AjJArAdhana; AjJAMktipaNuM; svecchAno tyAga; IcchAnI soMpaNI. mana, vacana, kAyA ane temanI pravRttio paratve ahaMtA mamatAno tyAga. arpaNatA eTale potAnA bAhya svarUpI vyaktitvano sa. (2) zaraNabhAva. arpavuM jaNAvavuM. arpavAno svabhAva :jaNAvavAno svabhAva. aII javuM:taNAI javuM. (2) joDAI javuM; khUMpI javuM. arpita je kathana mukhyatAe karyuM hoya, tene arpita kahevAmAM Ave che. (2) pradhAnatA (3) zAstramAM je kathana mukhyatAe karyuM hoya tene arpita kahevAmAM Ave che. arpita ane anarSita dareka vastu anekAMta svarUpa che, e siddhAMta A sUtramAM syAdavAda dvArA kahyo che. nityatA ane aniyatA paraspara viruddha dharmo hovA chatAM teo vastune nipajAvanArAM che; tethI te dareka dravyamAM hoya ja. tenuM kathana mukhya-gauNapaNe thAya che, kemake badhA dharmo ekI sAthe kahI zakAtA nathI. je vakhate je dharma siddha karavo hoya te vakhate tenI mukhyatA levAya che. te mukhyatA-pradhAnatAne arpita kahevAmAM Ave che ane te vakhate je dharma gauNa rAkhyA hoya tene anarpita kahevAmAM Ave che. anarpita rAkhela dharma te vakhate kahevAmAM AvyA nathI topaNa vastumAM te dharmo rahelA che ema jJAnI jANe che.
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ arUpI jemAM rUpa Adi pudgalanA guNa na hoya te. (2) sparza, rasa, gaMdha, varNa rahita te arUpI. (3) amUrta. (4) sUkSma. arUpI sparza, rasa, gaMdha, varNarahita te arUpI. AryavicAra Hmukhya karIne AtmAnuM astitva, nityatva, vartamAna kALa sudhImAM te svarUpanuM ajJAna tathA te ajJAna ane abhAnamAM kAraNono vicAra. adhijJAna te mana-IndriyonA nimitta vinA dravya kSetra, kALa, bhAvanI maryAdAthI rUpI padArthane spaSTa jANe che. araviMda HkamaLa. advaita :sarvajJa paramAtmA, arhata eTale sarvane pUjanIya che, paryAyamAM badhAne pUjavA lAyaka che, ema bhagavAna AtmA, paNa pUjanIya arhata che. pUjanAra paryAya che. pUjavA yogya, bhagavAna AtmA che. (2) atyaMta; arihaMta; jemaNe rAga-dveSa-mohane ajJAnane haNIne pUrNa jJAna te AnaMdanI dazA pragaTa karI che evA kAryaparamAtmA te advaita-paramezvara che. (3) pUjya, traNa kALanA IndrA vaDe triloka pUjya che, traNe lokamAM sarvane vaMdanIya che. badhA guNo nirmaLa UghaDI gayA che ane parama pUjya guNanI mukhyatA jenAmAM pragaTa che tethI pUjya che evA. (4) pUjavA yogya. (5) sarvane pUjanIya. arahaMta pada :arahaMtapada, bhAvamokSa, jIvanamokSa tathA kevala jJAnanI utpatti A cAre zabdo eka ja vastune sUcavanArA che. nirvikalpa samAdhimAM lIna thavAthI AtmAmAM rahelAM evAM jJAnAvaraNa, ghArzanAvara, aMtarAya ane mithyAvAda Adi cAra dhAtiyAM karmo nAza pAme che. tethI AtmAne kevalajJAnanI prApti thAya che. ane te samaye AtmA arihaMta, kevalajJAnI tathA jIvanamukta kahevAya che. pachI aghAtyiAM karmo (AyuSya, nAmakarma, gotrakarma ane vedanIya karmo) no vidhvaMsa karI siddha paramAtmA thAya che. siddha paramAtmA videhamukta kahevAya che. arihaMta tathA siddhanI ArAdhanA karavAthI AtmA potAnA svarUpane pAme che. arihaMta bhagavAnanuM jJAna samasta padArthonA samasta paryAyono ekI sAthe eka samayamAM jANe che tathA darzanathI dekhe che. je jJAna Insiya vinAnuM che, 108 matijJAnanI samAna kramapUrvaka thatuM nathI. te kevalI bhagavAnuM sukha tathA jJAna avinAzI, atIndriya tathA anaMta che. emAM zaMkA kartavya nathI. atyaMta pravacanano aMza :bhagavAnazrI arihaMtanA zrImukhethI nIkaLelI divya dhvanivANI- pravacana eno eka aMza che. ahaMta-siddha-sAdhuo arhata siddha-sAdhuomAM arhata, siddha, AcArya, upAdhyAya ane sAdhu pAMceya samAI jAya che. kAraNake sAdhuomAM AcArya, upAdhyAya ane sAdhu traNa samAya che. (nidorSa paramAtmA pratikSabhUta evAM Arta raudra-dhyAno vaDe upArjita je jJAnAvaraNAdi prakRtino temano, rAgAdi vikalaparahita dharma-zukaladhyAno vaDe vinAza karIne, jeo kSudhAdi aDhAra doSarahita ane kevaLajJAnAdi anaMta catuSTaya sahita thayA, teo advaita kahevAya che. laukika aMjanasiddha vagerethI vilakSaNa evA, jeo jJAnAvaraNAdiaSTakarmanA abhAvathI samyaktvAdi-aSTa-guNAtmaka, che ane lokAgre vase che, teo siddha che. vizuddha jJAnadarzana jeno svabhAva che, evA Atma tattvanI nizcayaruci, tevI ja jJapti, jevI ja nizcaLa anubhUti, paradravyanI IcchAnA parihArapUrvaka te ja AtmA, dravyamAM pratapana arthAt tapazcaraNa ane svazaktine gopavyA vinA tevuM ja anuSThAna-AvA nizcaya paMcAcArane, tathA tenA sAdhaka vyavahAra paMcAcArane - ke jenI vidhi, AcArAdi zAstromAM kahI che tene - eTale ke ubhaya AcArane jeo pote Acare che ane bIjAone acarAve che, teo AcAryo che. pAMca astikAyomAM jIvAstikAyane, cha dravyomAM zuddha jIva,dravyane, sAta tattvomAM zuddha jIva, tattvane ane nava padArthomAM, zuddha jIva padArthane jeo nizcayanaye upAdeya kahe che, tema ja bhedAbheda ratnatraya svarUpa mokSamArgane prarUpe che, ane pote bhAve(anubhave) che, teo upAdhyAyo che. nizcaya-caturvidha-ArAdhanA vaDe, jeo zuddha AtmAsvarUpane sAdhe che, teo sAdhuo che.
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ AhalAdigata rAga :arihaMtAdi pratyeno rAga; ahaMnAdi viSayaka roga; ahaMnAdino rAga; (jema caMdanavRkSano agni paNa ugrapaNe bALe che, tema ahaMvAdino rAga. paNa, devalokAdinA kalezanI prApti vaDe, atyaMta aMtaraMga baLatarAnuM kAraNa thAya che.) ahato: anaMta catuSTaya sahita thayA, teo ahaMto kahevAya che. arAga :rAga vagaranI dazA. ArAdhanA :upAsanA. ari ane baMdhu :zatru ane baMdhu. arihaMta :ari nAma vikAra, ne haMta teno nAza karI, svanA AzrayathI je pUraNa vItarAga sarvajJadazAne prApta thAya, te arihaMta prabhu che. (2) karmazatrune haNanArA (3) kevala paramAtmA (4) ari eTale aMtaraMga zatru, temane haNanAra e arihaMta. rAga, dveSa ane ajJAna ke cAra ghAtikarmane jItanAra te jina; artha aizvaryanI prApti jene che te Izvara. (4) karmazatrunA haNanAra. (5) cAra dhAtikarmo rahita, anaMta catuSTaya sahita (anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta vIrya ane anaMta sukha A cAra anaMta catuSTaya kahevAya che.) vItarAgI ane kevaLajJAnI paramAtmA. (6) kevaLI bhagavAna. (7) karmarUpI zatrune jeNe hayA che; cAra ghAtI karma jeNe kSaya karyA che. (8) ari nAma puNya ne pApanA vikArI bhAva; ane haMta eTale tene jeoe hayA che eTale nAza karyA che te arihaMta che. arihaMta prabhu ari zama vikAra, ne haMta nAma teno nAza karI svanA AzrayathI je pUraNa vItarAga sarvajJadazAne prApta thAya te arihaMta prabhu che. arihaMta bhakti bhAvanA arihaMtanA guNomAM anarAga te arihaMta bhakti che. A arihaMta bhakti saMsAra samudramAMthI tAranArI che. tenuM niraMtara ciMtavana karo. sukhakAraka evA arihaMtanuM stavana karo. temanA guNane anusaratAM to anaMta nAma che. bhaktipUrNa Indra bhagavAnanAM eka hajAra nAma sahita stavana karyuM che. 109 arihaMta bhakti naraka Adi gatino nAza karanArI che. ane devanAM sukha pachI manuSyanAM sukha ApI aMte avinAzI akSaya mokSasukha pamADanArI che. arihaMtanuM svarUpa je kevalajJAna, kevaladarzana tathA kevalasukha svabhAva ane kevalavIrya svarUpa anaMtacutaSTaya rUpa je sahaja Atma svarUpa paramAtmatattva che, tenI yathArtha zraddhA, jJAna ane anubhavarUpa abheda ratnatrayamAM jeo pariNamyA che, tathA sukhaduHkha, jIvana-maraNa, lAbha-alAbha, zatru-mitratAmAM samatAbhAvanI sAthe rahenArI nirvikalpa samAdhipUrvaka zrI vItarAgano Atmadarzaka upadeza pAmI je anaMta catuSTaya yukta thayA che; tyAra pachI jeoe jIvAdi padArtha ke kevalajJAnAdi anaMta guNonI prAptirUpa mokSano ane samyagdarzana, samyajJAna tathA sammacAritrarUpa bheda abhedavALA mokSamArgano paNa upadeza karyo che e jinavarone huM namrabhAve praNAma karuM chuM. ahIM arihaMtanA guNasvarUpa evuM je potAnuM AtmasvarUpa che te sarvadA sarvaprakAre upAdeya che. arihaMtanA 12guNa :1. azokavRkSa, 2. surapuSpavRSTi, 3. divya-dhvani, 4. cAmara, 5. siMhAsana, 6. bhAmaMDaLa, 7. duMdubhi. 8. chatra. e ATha pratihArya ane (1) apAya-apagama-atizaya, (2) jJAna-atizaya, (3) pUjA atizaya, (4) vacana-atizaya. e cAra atizaya maLI arihaMtanA bAra guNa thAya che. AropAyelA (navA arthAt aupAdhikarUpe) karAyelA. (vikAro svabhAvabhUta nahotA, paNa upAdhinA nimitte aupAdhikarUpe (navA) thayelA hatA.) alaMkya koIthI toDI na zakAya tevuM. alaya :azeya; adazya; agocara; nirAkAra; dhyAnamAM na Ave tevuM. azakyAkya:alakSya chatAM te jJAnathI dekhAya tevuM che te brahma. alakha nirAkAra; brahma; dhyAnamAM na Ave tevuM alakSya; azeya; adazya; agocara; nizAnI na jaNAya tevuM. (2) alakSa; AtmAno nirvikalpa nizcaya lakSa thayo che, te yogathI upayogane judo pADI daI AtmAmAM samAI jAya che. (3) anneya; brahma. (4) IndriyathI pAra; atIndriya. (5)
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ IMdriyagocara nathI. pAMca IndriyothI jaNAya tevo AtmA nathI. (6) | agocara; jaDa IndriyothI, vikalpa (rAga)thI ane parAzrayathI AtmA jaNAya tevo nathI, tethI tene alakha-agocara kahe che. paraMtu AtmAmAM jJAna guNa temaja prameyatva guNa hovAthI sva saMvedana jJAnathI AtmA avazya jaNAya anubhavAya tevo che ema teno artha jANavo. alekhe nakAmo; phogaTa; nikaLa. (2) lekhAmAM na Ave evo; nakAmo; gaNanAmAM na Ave evo. phogaTa nahi jAya. niSphaLa nahi jAya. (3) aphaLa; eLe; nakAmuM. alakha agocara AtmA alakha-agocara che eTale zuM ? jaDa IndriyothI, vikalpa (rAga)thI ane parAzrayathI AtmA jaNAya tevo nathI. tethI tene alakhaagocara kahe che. paraMtu AtmAmAM jJAnaguNa tema ja prameyatvaguNa hovAthI svasaMvedana jJAnathI AtmA avazya jaNAya-anubhavAya tevo che. akSubdha koIthI toDI na zakAya evuM. a5 :apUrNaH adhUruM (2) thoDuM; jarA; lagAra; nAnuM; jhINuM; TUMkuM; kSudra; kSullaka; pAmara. alpa tuccha (2) jarA sarakhI. a5 anAthAra :asatya ane sahaja mAyA. alpa AraMbhu hiMsAnA kArya na chUTake alpa kare. vyavahAramAM vartatA chatAM hiMsA pApa na thAya te saMbhALe. alpa paNa jarA paNa. alpa bahatva anya padArthonI apekSAthI vastunI hInatA-adhikatAnA varNanane alpabahatva kahe che. alpakA :nyUna; halakAM, tuccha. alpakAlIna TUMka samayanuM; thoDA samaya mATenuM; thoDoka samaya Take tevuM; alpaNa thoDuM jANanAra. alpamahatva anya padAthonI apekSAthI vastunI hInatA-adhikatAnA varNanane alpabahuta kahe che. alpabadutva vizeSa che. ahawbhASI :alpa bolanAra. apamati tuccha buddhi. apahepI :alpa baMdhana. apasthiti maMda rAga; alpa azuddhatA; sAkSI bhAve-svAmIpaNe nahi. alethI :lezyA-laukika baMdhana vinAnuM, mutAtmA. ahiMga grahaNa : liMgathI agrAhya; IndriyothI jaNAma nahi tevo. (1) grAhaka (jJAyaka) evA jene liMgo vaDe eTale ke indriyo vaDe gayaNa (jovuM) thatuM nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA atIndriya jJAnamaya che evA arthanI prApti thAya che. (2) grAhya (jaNAvA yogya) evA jevuM, liMgo vaDe eTale ke indriyo vaDe grahaNa (jovuM) thatuM nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA indriya pratyakSano viSaya nathI evA arthanI prApti thAya che. (3) jema dhumADA dvArA agninuM grahaNa thAya che tema liMga dvArA eTale ke indriyagamya dvArA (indriyothI jANavA yogya cihna dvArA) tenuM grahaNa (jovuM) thatuM nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA indriya pratyakSapUrvaka anumAnano viSaya nathI evA arthanI prApti thAya che. (4) bIjAo vaDe mAtra liMga dvArA ja jenuM grahaNa thatuM nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA anumeyapAtra (kevaLa anumAna nathI ja jaNAvAyogya) nathI evA arthanI prApti thAya che. (5) jene liMgathI ja paranuM grahaNa thatuM nathI te aliMgagrahaNa che ; A rIte jIvAtmA anumAtA mAtra (kevaLa anumAna karanAro ja) nathI evA arthanI prApti thAya che. (6) liMga dvArA nahi paNa svabhAva vaDe jene grahaNa thAya che te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA pratyakSa jJAtA che evA arthanI prApti thAya che. (7) jene liMga vaDe eTale ke upayoga nAmanA lakSaNa vaDe grahaNa eTale ke zeya padArthonuM AlaMbana nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmAnA bAhya padArthonA AlaMbanavALuM jJAna nathI evA arthanI prApti thAya che.
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ 111 (8) je liMgane eTale ke upayoga nAmanA lakSaNane grahaNa karato nathI eTale ke | (16) jene liMgonuM eTale ke strI, puruSa ane napuMsaka vedonuM grahaNa nathI te aliMga pote (kayAMya bahArathI) lAvato nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA grahaNa che, A rIte AtmA dravya tema ja bhAve strI, purUSa ane napuMsaka nathI je kyAMyathI lavAtuM nathI evA jJAnavALo che evA arthanI prApti thAya che. evA arthanI prApti thAya che. (9) jene liMganuM eTale ke upayoga nAmanA lakSaNanuM grahaNa eTale ke parathI haraNa (17) liMgonuM eTale ke dharma cihnonuM grahaNa jene nathI te aliMgagrahaNa che; A thaI zakatuM nathI. (bIjAthI laI jaI zakAtuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmAne bahiraMga (bAhya) yatiliMgono abhAva che evA arthanI rIte AtmAnuM jJAna harI jaI zakAtuM nathI e arthanI prApti thAya che. prApti che. (10) jene liMgamAM eTale upayoga nAmanA lakSaNamAM grahaNa eTale ke sUryanI (18) liMga eTale ke guNa evuM je grahaNa eTale ke paryAya mAphaka uparAga (malinatA, vikAra) nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte * liMgathI agrAhya. (grAhaka (jJAyaka) evA jene liMgo vaDe, eTale ke Indriyo vaDe AtmA zuddhopayoga svabhAvI che evA arthanI prApti thAya che. grahaNa (jANavuM) thatuM nathI te aliMgagrahaNa che.) A rIte AtmA, atIndriya (11) liMga dvArA eTale ke upayoga nAmanA lakSaNa dvArA grahaNa eTale ke jJAnamaya che, evA arthanI prApti thAya che. paudgalika karmanuM grahavuM jene nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA (1) grAhaka (jJAyaka) evA jene liMgo vaDe, eTale ke Indriyo vaDe grahaNa (jANavuM) dravyakarmathI asaMyukta (asaMbaddha che evA arthanI prApti thAya che. thatuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA atIndriya jJAnamaya che. (12) jene liMgo dvArA eTale ke indriyo dvArA grahaNa eTale ke viSayono upabhoga evA arthanI prApti thAya che. nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA viSayano upabhokatA nathI evA (2) grAhya (jaNAvA yogya) evA jenuM, liMgo vaDe eTale ke Indriyo vaDe grahaNa arthanI prApti thAya che. (jANavuM) thatuM nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA IndriyapratyakSano (13) liMga dvArA eTale ke mana athavA insiya vagere lakSaNa dvArA grahaNa eTale viSaya nathI, evA arthanI prApti thAya che. jIvatvane dhAraNa karI rAkhavuM jene nathI te aliMgA grahaNa che; A rIte AtmA (3) jema dhumADA dvArA agninuM grahaNa thAya che, tema liMga dvArA eTale ke, zukra ane Artavane anuvidhAthI (anusarIne thanAro) nathI evA arthanI Indriyagamya dvArA (IndriyothI jaNAvA yogya cihna dvArA) jenuM grahaNa prApti thAya che. (jANavuM thatuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, (14) liMganuM eTale ke mehanAndranuM (puruSAdinA insiyanA AkAranuM) grahaNa jene IndriyapratyakSapUrvaka anumAnano viSaya nathI, evA arthanI prApti thAya che. nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA laukika sAdhana mAtra nathI evA (4) bIjAo vaDe, mAtra liMga dvArA ja jenuM grahaNa thatuM nathI, te aliMgagrahaNa arthanI prApti thAya che. che; A rIte AtmA, anumeyamAtra (kevaLa anumAnathI ja jaNAvA yogya) (15) liMga vaDe eTale ke amehanAkAra vaDe jenuM grahaNa eTale ke lokamAM nathI, evA arthanI prApti thAya che. vyApavApaNuM nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA pAMDIone prasiddha (5) jene liMgathI ja paranuM grahaNa thatuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte sAdhanarUpa AkAravALo-lokavyAptivALo nI evA arthanI vyApti thAya che. AtmA, anumAtAmAtra (kevaLa anumAna karanAro ja) nathI, evA arthanI prApti thAya che.
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ 112 (6) liMga dvArA nahi paNa svabhAva vaDe, jene grahaNa thAya che, te aliMgagrahaNa che; | (15) liMga vaDe ,eTale ke amehanAkAra vaDe jenuM grahaNa, eTale ke lokamAM A rIte AtmA, pratyakSa jJAtA che, evA arthanI prApti thAya che. vyApavApaNuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA pAkhaMDIone (7) jene liMga vaDe, eTale ke upayoga nAmanA lakSaNa vaDe, grahaNa eTale ke zeya prasiddha sAdhanarUpa AkAravALo-lokavyAptivALo nathI, evA arthanI prApti padArthonuM AlaMbana nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmAne, bAhya thAya che. padArthonA AlaMbanavALuM jJAna nathI, evA arthanI prApti thAya che. (16) jene liMgonuM eTale ke strI, puruSa ane napuMsaka vedonuM grahaNa nathI, te (8) je liMgane eTale, upayoga nAmanA lakSaNane grahaNa karato nathI, eTale ke pote aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, dravya temaja bhAve strI, puruSa ane (kyAMka bahArathI) lAvato nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, je napuMsaka nathI, evA arthanI prApti thAya che. kyAMyathI lavAtuM nathI evA jJAnavALo che, evA arthanI prApti thAya che. (17) liMgonuM eTale ke dharmacihnonuM grahaNa jene nathI, te aliMga che; A rIte (9) jene liMganuM, eTale ke upayoga nAmanA lakSaNanuM grahaNa, eTale ke parathI AtmAne bahiraMga (bAhya) yatiliMgono abhAva che, evA arthanI prApti haraNa thaI zakatuM nathI, (bIjAthI laI zakAtuM nathI), te aliMgagrahaNa che; thAya che. A rIte AtmAnuM jJAna, harI jaI zakAtuM nathI evA arthanI prApti thAya che. (18) liMga eTale ke guNa, evuM je grahaNa eTale ke arthAvabodha (padArthajJAna) te (10) jene liMgamAM, eTale ke upayoga nAmanA lakSaNamAM grahaNa, eTale ke sUryanI jene nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, guNavizeSathI nahi mAphaka uparAga (malinatA; vikAra) nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte AliMgita evuM zuddha dravya che, evA arthanI prApti thAya che. AtmA, zuddhopayogasvabhAvI che, evA arthanI prApti thAya che. (19) liMga eTale ke paryAya, evuM je grahaNa eTale ke arthAvabodha vizeSa te jene (11) liMga dvArA, eTale ke upayoga nAmanA lakSaNa dvArA grahaNa, eTale ke nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA paryAyavizeSathI nahi, paulika karmanuM grahavuM jene nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA AliMgita evuM zuddha dravya che, evA arthanI prApti thAya che. dravya karmathI, asaMyukta (asaMbaddha) che evA arthanI prApti thAya che. (20) liMga eTale ke pratyabhijJAnanuM kAraNa, evuM je grahaNa eTale ke (12) jene liMgo dvArA, eTale ke Indriyo dvArA grahaNa eTale ke viSayono upayoga arthAvabodhasAmAnya che jene nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, viSayono upabhoktA nathI, dravyathI nahi AliMgita evo zuddha paryAya che, evA arthanI prApti thAya che. evA arthanI prApti thAya che. bahAranA koIpaNa cihnathI (rasa, rUpa, gaMdha, sparza, zabda, Indriya saMsthAna (13) liMga dvArA, eTale ke mana athavA Indriya vagere lakSaNa dvArA, grahaNa eTale ane vyakatApaNAnA abhAva hovAthI) pakaDAya tevo nathI. AtmA jJAna Adi jIvatvane dhAraNa karI rAkhavuM jene nathI te aliMgagrahaNa che; A rIte anaMta guNathI bharapUra bharelo che tethI te aliMga grahaNa kare che. AtmA, zukra ane Artavane anuvidhAthI (anusarIne thanAro) nathI, evA atInsijJAnamaya; IndriyapratyakSano viSaya nathI. arthanI prApti thAya che. aliMga grAhya ema kahevAnuM che tyAM je aliMgagrahaNa ema kahyuM che. te ghaNA (14) liMganuM eTale ke mehanAkAranuM, (puruSAdinI iMdriyanA AkAranuM) grahaNa jene arthAnI pratipratti (prApti, pratipAdana) karavA mATe che, te A pramANe che. nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, laukika sAdhanamAtra nathI, evA arthanI prApti thAya che.
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) grAhaka (jJAyaka), evA jene liMgo vaDe eTale ke Indriyo vaDe grahaNa (jANavuM) thatuM nathI, te aliMga grahaNa che. A rIte AtmA atIndriya jJAnamaya che. evA arthanI prApti thAya che. (2) grAhya (jaNavA yogya) evA jenuM, liMgo vaDe eTale ke Indriyo vaDe grahaNa (jANavuM) thatuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, Indriya pratyakSano viSaya nathI, evA arthanI prApti thAya che. (3) jema dhumADA dvArA agninuM grahaNa thAya che, tema liMga dvArA eTale ke Indriyagamya dvArA (IndriyothI jANavA yogya cihna dvArA), tenuM grahaNa (jANavuM) thatuM nathI, te aliMga grahaNa che. A rIte, AtmA Indriya pratyakSapUrvaka anumAnano viSaya nathI, evA arthanI prApti thAya che. (4) bIjAo vaDe, mAtra liMga dvArA ja jenuM grahaNa thatuM nathI, te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA, anumeyapAtra (kevaLa anumAnI ja jaNAvAyogya) nathI, evA arthanI prApti thAya che. (5) jene liMgathI ja paranuM grahaNa thatuM nathI, te aliMgagrahaNa che ; A rIte jIvAtmA, anumAtA mAtra (kevaLa anumAna karanAro ja) nathI, evA arthanI prApti thAya che. (6) liMga dvArA nahi paNa svabhAva vaDe, jene grahaNa thAya che te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA, pratyakSa jJAtA che evA arthanI prApti thAya che. (7) jene liMga vaDe eTale ke upayoga nAmanA lakSaNa vaDe grahaNa eTale ke zeya padArthonuM AlaMbana nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmAnA, bAhya padArthonA AlaMbanavALuM jJAna nathI evA arthanI prApti thAya che. (8) je liMgane eTale ke upayoga nAmanA lakSaNane, grahaNa karato nathI eTale ke pote (kyAMya bahArathI) lAvato nathI, te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA, je kayAMyathI lavAtuM nathI evA jJAnavALo che, evA arthanA prApti thAya che. 113 (9) jene liMganuM eTale ke upayoga nAmanA lakSaNanuM grahaNa, eTale ke parathI haraNa thaI zakatuM nathI. (bIjAthI laI jaI zakAtuM nathI), te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmAnuM jJAna, harI jaI zakAtuM nathI e arthanI prApti thAyache. (10) jene liMgamAM eTale upayoga nAmanA lakSaNamA, grahaNa eTale ke sUryavAnI mAphaka uparAga (milanatA, vikAra) nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, zuddhopayoga svabhAvI che evA arthanI prApti thAyache. (11) liMga dvArA eTale ke upayoga nAmanA lakSaNa dvArA grahaNa eTale ke paudgalika karmanuM grahavuM jene nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, dravyakarmathI asaMyukta (asaMbaddha) che. evA arthanI prApti thAya che. (12) jene liMgo dvArA, eTale ke Indriyo dvArA grahaNa eTale ke viSayono upabhoga nathI, te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA, viSayano upabhokatA nathI, evA arthanI prApti thAya che. (13) liMga dvArA eTale ke mana athavA Indriya vagere lakSaNa dvArA, grahaNa eTale jIvatvane dhAraNa karI rAkhavuM jene nathI, te aliMgAgrahaNa che; A rIte AtmA, zukra ane Artavane anuvidhAyI (anusarIne thanAro) nathI, evA arthanI prApti thAya che. (14) liMganuM eTale ke mehanAkarAnuM (puruSAdinA IndriyanA AkAranuM) grahaNa, jene nathI te aliMga grahaNa che; A rIte AtmA, laukika sAdhana mAtra nathI, evA arthanI prApti thAya che. (15) liMga vaDe eTale ke amehanAkarA vaDe jenuM grahaNa, eTale ke lokamAM vyApavApaNuM nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA pAkhaMDiyone prasiddha sAdhanarUpa AkAravALo-lokavyAptivALo nathI evA arthanI vyApti thAya che. (16) jene liMgonuM eTale ke strI, puruSa ane napuMsaka vedonuM, grahaNa nathI te aliMga grahaNa che, A rIte AtmA, dravye tema ja bhAve srI, puruSa ane napuMsaka nathI, evA arthanI prApti thAya che.
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ 114 (17) liMgonuM eTale ke dharma cihnonuM grahaNa, jene nathI te aliMgagrahaNa che; A | rIte AtmAne, bahiraMga (bAhya) yatiliMgono abhAva che, evA arthanI prApti thAya che. (18) liMga eTale ke guNa, evuM je grahaNa eTale ke arthAvabodha (padArtha jJAna) te jene nathI, te aliMgagrahaNa ; A rIte AtmA, guNa vizeSanI nahi AliMgita evuM zuddha dravya che evA arthanA prApti thAya che. (19) liMga eTale ke paryAya evuM ja grahaNa eTale ke arthAvabodha vizeSa te jene nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, paryAya vizeSathI nahi AliMgita, evuM zuddha dravya che, evA arthanI prApti thAya che. (20) liMga eTale ke pratyabhijJAnanuM kAraNa, evuM je grahaNa eTale ke arthAvabodha, sAmAnya che jene nathI, te aliMgagrahaNa che; A rIte AtmA, dravyathI, nahi aliMgita evo zuddha paryAya che, evA arthanI prApti thAya che. ahiMgita :sparzita; AliMgita; AliMgana. (2) sparzita. ahIka jUThuM (2) asatya; (3) apriya; khoTuM; mithyA; kRtrima aLakhAmaNuM. asatya. ahIka vana asatya vacana; jUThuM vacana; apriya; aNagamatuM; asabhya; apriya. azoka paMcAstikAyasamUha jevaDo loka che, tenAthI AgaLa amApa, arthAt anaMta loka che. te aloka abhAva mAtra nathI paraMtu paMcAstikAyasamUha jeTaluM kSetra bAda karIne, anaMta kSetravALuM AkAza che. (arthAt aloka zUnyarUpa nathI, paraMtu zuddha AkAzadravyarUpa che.) (2) mAtra AkAzarUpa anaMta evo aloka che. (3) loka-duniyA sivAyano pradeza; paramANu vagere rahita pradeza-AkAza. (4) jyAM jeTalA AkAzamAM jIva tathA pulanAM, gati-sthiti thatAM nathI, dharma tathA adharma rahelAM nathI ane kALa vartato nathI, teTaluM kevaLa AkAza, jenuM svapaNe svalakSaNa che, te aloka che. (5) jyAM lokAkAza sivAyanA dravyo nathI evI jagyA. (6) prakAza. alokAkAza traNe lokanI bahArano anaMta AkAzano pradeza. (2) lokAkAzanA bahAranA anaMta AkAzane, alokAkAza kahe che. (3) lokAkAzanA bahAranA AkAzane AlokAkAza kahe che. Alocana : (1) sUkSmatAthI joI javuM te; bArIkAIthI vicAravuM te; barAbara khyAlamAM levuM te. (2) nivedana, kathana. alaukika :loka saMbaMdhi nahi tevuM; pAralaukika; divya; asAdhAraNa; (2) lokottara; alaukika dRSTimAM, paramArthanuM mukhyapaNuM che. laukika dRSTimAM, vyavahAra (sAMsArika kAraNo)nuM mukhyapaNuM che. (3) asAmAnya; adbhuta; divya. (4) adbhuta; divya; asAdhAraNa. (5) loka saMbaMdhI nahi tevuM; pAralaukika; divya; asAdhAraNa; asAmAnya; adbhuta; apUrva; suMdara. avadhAravuM khyAlamAM levuM. avagraha zarUAtanuM matijJAna. avagADha :majabUta. avagAha eka paramANu pradeza roke te; vyApavuM. avagAhaka :UMDA utaranAra; nimagna thanAra. avagAhana adhyayana; vAMcavuM-vicAravuM; UMDo abhyAsa karavo avagAhanA je dehe AtmA saMpUrNa siddha thAya te dehapramANathI kiMcita nyUna je kSetra pramANa ghana thAya te avagAhanA. avagAhavuM vidyA-vagerenA viSayamAM UMDA UtaravuM. avakatatva kahI zakAya nahi evuM. (ekI sAthe svarUpa, tema ja pararUpanI apekSAe, dravya kathanamaM AvI zakatuM nathI. tethI avaktavya che.) (2) kahI zakAya nahi evuM; avAcya. (ekI sAthe svacatuSTaya tema ja paracutanI apekSAthI dravya kathanamAM AvI zakatuM nathI tethI "avaktavya che. avakALa dUra; aMtara; (2) taka; avasara; prasaMga; navarAza; phurasada; sthaLa ke samayano gALo; khAlI jagyA; zUnyAvakAza. (3) niraMtara (4) sthAna (5) bhedarUpa; anekarUpa. (8); vekyuma. (9) avagAhana ApavAnuM kArya. (10) AkAza; kSetra; phurasada.
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ anavakAza Atmacaritra eka samaya mAtra paNa zuddha cAritra svarUpamAMthI calita na | thAya tevuM. avakAza prApta karavA nivRtti karavA; alagatA meLavavA. avakAzmadAna :jagA ApavAnI zakti. avakAti mukta; sarvathA mukta (vibhAvathI mukta - sarvathA mukta) (2) bhinna avakAzita :nivRtta avaguNa rAga-dveSanI vRtti (2) doSa. (3) vikAra. (4) vibhAva. avagata :jJAna; jovuM. avagraha matijJAnathI koI padArthane jANavAnI zarUAta thatAM, prathama ja avagraha thAya che, kAraNake matijJAna avagraha, IhA, avAya ane dhAraNA, e kumathI jANe che. (2) cetanAmAM je thoDo vizeSAkAra bhAsavA lAge che te pahelAM thanAruM jJAna,-tene avagraha kahe che. viSaya ane viSayI (viSaya karanAra) nuM yogya sthAnamAM AvyA pachI, AdyagrahaNa, te avagraha che. sva ane para banneno (je vakhate) je viSaya hoya, teno pahelAM avagraha thAya che. avagrahanA be bheda che. - (1) vyaMjana-avagraha (2) artha-avagraha. (1) vyaMjanAvagraha = avyakta-apragaTa padArthanA avagrahane, vyaMjanAvagraha kahe che. (2) arthAvagraha =vyakata-pragaTa padArthanA avagrahane, arthAvagraha kahe che. vyaMjanAgraha cakSa ane mana sivAyanI cAra Indriyo dvArA hoya che; vyaMjanAgraha pachI, jJAna potAne pragaTarUpa thAya che, tene arthAvagraha kare che. cihyuM ane mana dvArA, arthAvagraha ja thAya che. pakaDavuM; grahaNa karavuM; joDANa thavuM. ava = nizcayathI, graha = jANavuM. bIjI cIja zuM che ema aMdaramAM jovuM te avagraha che. ne te aMdara trikALI jJAna zakitarUpa che tene anusarIne thAya che, zeyane anusarIne nahi. ke jJAnamAM A cIja che ema pahelAM jANavAmAM Ave tene avagraha kahe che. A zuM che ? ema je jJAnamAM jANavAmAM Ave te jANavAno paryAya, aMdara trikALI jJAnane anusarIne thAya che. bahAranA zeyane anusarIne nahi. avagraha e 115 matijJAnano eka aMza bhAga che. ava = nizcayathI, graha = jANavuM. bIjI cIja zuM che ema aMdaramAM jANavuM te avagraha che. ne te aMdara trikALI jJAna zaktirUpa che tene anusarIne thAya che, zeyane anusarIne nahi. AvI bhAre vAta bhAI! * Indriya ane padArthanA yogya sthAnamAM rahevAthI sAmAnya pratibhAsarUpa darzananI pachI AvAntara sattA sahita vizeSa vastunA jJAnane avagraha kahe che; jema ke ; A manuSya che. avagAhIne IdriyagrahaNa yogya mUrti padArthano avagraha karIne, jANIne avagAha :magna. (2) majabUta (3) nimagna; DUbI gayeluM; sudaDha. (4) sudaDha (5) nimagna; UMDA utaravuM (6) nimagna; garaka thayeluM; nIcuM; UMDuM; DUbakI mAreluM; taraboLa. (7) magna. (8) sudaDha; nimagna (9) DUbakI mAreluM; nimagna, garaka thayeluM; nIcuM; UMDuM. (10) magna avagAha samyakatva aMga ane aMga bAhya sahita jaina zAstronA avagAhana vaDe nIpajelI daSTi teavagADha samyakatva che. avagADha samyagdarzana zrutakevaLIne je tattvazraddhAna che, tene avagADha samyagdarzana kahevAmAM Ave che. avagAgAha :avagAhAIne gADha; ThAMsoThAsa vyApelAM. avagAha eka paramANupradeza roke te; vyApavuM. (2) lIna thavuM te; masjita thavuM te; avakAza pAmavo te. (3) lIna thavuM te; majita thavuM te; avakAza pAmavo te. (eka ja kALe sarva dravyone, sAmAnya avakAzanI prAptimAM AkAzadravya nimittabhUta che.) (4) zarIrapramANa. (5) vistAra, tiryakapaNuM; trAMsI gati (6) lIna thavuM te. (7) lIna thavuM; eka sAthe rahevuM; avakAza Apavo. jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne pudgalo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che. ekabIjAnI avasthAnA yogyatA evI thAya che ke eka bIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdha kahevAya che. jIvanA pariNAmanuM bAhya nimitta pAmIne karma pudgalo eka jagyAe avagAhIne rahe che to paNa bhAvathI judA che. eka jagyAe rahe che tene
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ paraspara avagrAha jenuM lakSaNa che evo saMbaMdharUpa baMdha kahevAya che. (8) | avakAza. (9) (eka kSetramAM) rokI rahevuM (10) zarIra pramANa. (11) lIna thavuM te; masjita thavuM te; avakAza pAmavo te. (eka ja kALe sarva dravyone sAmAnya avakAzInI prAptimAM AkAza dravya nimittabhUta che. (12) zarIra pramANa. (13) gyA. (14) avakAza. (15) lIna thavuM te; majita thavuM te; avakAza pAmavo te. dharma, adharma ane lokAkAzanuM ekatva, to kevaLa ekakSetrAvagAhanI apekSAe ja kahI zakAya che; vastupaNe to temane anyatva ja che, kAraNa ke temanAM lakSaNo gatietutva, sthiti hetutva ane avagAha hetutvarUpa bhinna bhinna che tathA * temanA pradezI paNa bhinna bhinna che. (15) lIna thavuM te; masjita thavuM te; avakAza pAmavo te. (eka ja kALe sarva dravyone, sAmAnya avakAzanI prAptimAM, AkAzadravya nimittabhUta che.) (16) kSetramAM vyApavuM, eka kSetramAM vyApavuM. avagAhana karIne DUbakI mArIne; UMDA UtarIne; nimana thaIne. avagAhe che kSetramAM vyApe che. avagAha saMbaMdha eka jagyAe sAthe rahevuM; eka jagyAe vyApavuM; saMyoga saMbaMdha. (2) sAMdha-saMdhi che. ekarUpatA nathI; tadrapapaNuM nathI. avagAha saMbaMdha ane tAdAtmasaMbaMdha : ahIM be prakAranA saMbaMdhanI vAta karI che. (1) avagAha saMbaMdha (2) tAdAbhya saMbaMdha. bhagavAna AtmAne, rAgAdi sAthe avagAha saMbaMdha che, paNa AtmAne, jevo jJAna guNa sAthe tAdAbhya saMbaMdha che, tevo rAgAdi saMbaMdha nathI. bIjI rIte kahIe to AtmAne, rAgAdi sAthe ekarUpatA nathI, arthAt banne vacce sAMdha-saMdhi che. tethI jJAnanI paryAyane, svabhAvamAM vALatAM banne judA paDI jAya che. A dayA, dAna, vrata Adi je vikalpo che, enI sAthe AtmAne ekatA nathI, saMdhi che. mATe jJAnanI paryAya jyAM svarUpanuM lakSa karI aMdara DhaLI, tyAM vikalpo bhinna paDI jAya che. paryAyamAM Avo anubhava thavo, te samyagdarzana samyajJAna che. avagAhaka UMDA UtaranAra; nimagna thanAra. 116 avagAhana vidyA vagerenA viSayamAM UMDA UtaravAnI kriyA. (2) viziSTa zakti sahita, ekakSetrAvagAha saMbaMdha. (3) adhyayana; vAMcavuM; vicAravuM; UMDo abhyAsa karavo. vyApa. (4) manana karavuM; UMDANathI ciMtavana karavuM; nimagna. avagAhana arthe UMDI vicAraNA arthe. avagAhana karavuM DUbakI mAravI; praveza karavo; (2) UMDA utaravuM; nimagna thavuM. avagAhana karIne DUbakI mArIne; UMDA UtarIne; nimagna thaIne. avagAhanatva pratijIvI guNa AyukarmanA abhAvapUrvaka, je guNano zuddha paryAya thAya che, te guNane avagAhana pratijIvI guNa kahe che. avagAhanA :eTale avagAhanA. avagAhanA eTale kada, AkAra ema nahIM. keTalAka tattvanA pAribhASika zabdo evA hoya che ke jeno artha bIjA zabdothI vyakta na karI zakAya; jene anurUpa bIjA zabda na maLe; je samajyA jAya paNa vyakta na karI zakAya. avagAhanA evo zabda che, ghaNA bodha, vizeSa vicAre, e samajI zakAya. avagAha kSetra AzrayI che. juduM chatAM eka meka thaI bhaLI javuM chatAM juduM rahevuM. Ama siddha AtmAnuM jeTalA kSetrapramANa vyApakapaNe te tenI avagAhanA kahI che. (2) je dehe AtmA saMpUrNa siddha thAya ne deha praNathI kiMcita jUna je kSetra pramANa ghana thAya te avagAhanA. (3) aMtaramAM UMDA UtaravuM; adhyAtmarasa cAkhavo; aMtaranI mIThAza anubhavavI. (5) eTale avagAhanA. avagAhanA eTale kada AkAra ema nahi. keTalAka tattvano pAribhASika zabdo evA hoya che ke jeno artha bIjA zabdothI vyakta na karI zakAya; jene anurUpa bIjA zabda na maLe; je samajyA jAya paNa vyakta na karI zakAya. zrImad rAmacaMdra. vacanAmRta upadezanoMdha.13 (6) kSetra vistAra. (7) avagAhanA kSetra AzrayI che, juduM chatAM ekameka bhaLI javuM, chatAM juduM rahevuM, Ama siddha AtmAnuM jeTalA kSetrapramANa vyApakapaNe te tenI avagAhanA karI che. akSavAhanA zabda ghA bodha, vizeSa vicAre, e samajI zakAya. (8)
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmAnA pradezo asaMkhya pradeza che paNa te saMkoca-vistAra sahita che. tene | avagAhanA kahe che. kIDInA zarIramAM AtmAnA asaMkhya pradezo saMkocAI jAya che ane eka hajAra jojanavALA magaramacchanA zarIrano AtmA asaMkhya pradezovALo vistAra pAme che. paNa tenA pradezonI saMkhyAmAM kaMI nyUnAdhika thatuM nathI. A AtmAnA pradezonI avagAhanA che. (9) vidyA vagerenA viSayamAM UMDA UtaravAnI kriyA. avagAhapariNAma :AkAza. avagAharUpe jIvane grahe che karmapariNita yugalonuM jIvana sAthe khAsa avagAharUpe rahevuM, tene ja ahIM karmapudgalo vaDe jIvanuM grahavuM kahyuM che. avagAhahetRtva AkAzamAM paNa avagAhahetutvaguNane lIdhe, evI zakti che ke teno eka pradeza paNa, anaMta paramANuone avakAza devAne samartha che. avagAhAIne AkhA lokomAM; vistArAIne avadhAraNa :aMtarAtmavRttinuM pariNamana. arvaka mana-vacana-kAyAnI pravRtti saraLa, niSkapaTa, mAyArahita. (2) saphaLa. (3) nahi chetaranAruM, prAmANika. avaMthaka yoga svarUpa oLakhANa. avacheda vidhvaMsa; nAza. (2) vibhAga; viveka; judAM. avazedapurvaka pRthakakaraNa karIne; sUkSmatAthI; vizeSapaNAthI; spaSTatAthI. avacichajha :viziSTa; vizeSa guNane lIdhe juduM tarI AvatuM. avaMthaka :pramANika; nahi chetaranAruM. avazA :avagaNanA, tiraskAra; mAnabhaMga; apamAna; AjJAktipaNAno abhAva. (2) tiraskArabuddhi (3) anAdara; AjJAbhaMga. avataraNa :nIce UtaravuM e; devI tattvonuM pRthvI upara janma laI AvavuM e. avatAra thavo janma thavo. avaiti:jANe che. avedaka virakta; abhoktA. (2) vedanAra nahi. daSTA; abhoktA. 117. avadha na kahevAya tevuM; na kahevA jevuM; niMdya; doSavALuM; halakuM, adhama, nIca. (2) pApa sahita. avadAsaMyuta sAvadya = pApayukta vacana, chedana. je nAka vagere chedavAnuM vacana, kApavAnuM mAravAnuM, zoSaNa-kheMcavAnuM, vyApAra karavAnuM, corI karavAnuM vagere kahevuM te badhuM avadya sahita jUThanuM svarUpa che, enAthI prANIono ghAta thAya che. avidyA:5rane potAnuM mAnavuM ane potAne bhUlI javuM te avidyA. avadarzana :kharAba darzana; UtaratuM darzana; avadata :nirmaLa; ujavaLa; rUpALuM; suMdara; pavitra; zubha; mAMgalika. avadAna :svaccha; nirmaLa; avadhu vairAgI; masta. avadhUta vItarAgI; vairAgI, virakta; (2) parama virakta avadhuta karI phagAvI daI. (sarvasaMga dhUtakAra karI = sarva saMga chUpAvI daI) avaMdhya :phaLadru5; sArthaka; saphaLa; vAMjhiyuM nahi tevuM. avadhAna eka vakhate aneka kAryomAM lakSa rAkhI smRti zakti tathA ekAgratAnI adbhutatA batAvavI. (2) lakSa. sa + avadhAna = sAvadhAna = lakSapUrvaka. avadhAruM :akhaMDa zraddhA dhAraNa karuM. avadhAro nakakI karajo; nakakI mAnajo; dhyAnapUrvaka jo jo; tapAsajo. avadhAraNa nizcaya; nirNaya. (2) vacanane lakSamAM rAkhI smRtizakti tathA ekAgratAnI adbhutatA batAvavI. (3) dhyAnamAM levuM. avadhAravuM khyAlamAM levuM. (2) dhyAnamAM levuM; nizcita karavuM; sAMbhaLavuM. avadhAravA jANavA avadhAravo :samajavo. avadhArita :nizcita kareluM (avadhAraNa = nizcaya; nirNaya) avadhi maryAdA. (2) kALamaryAdA; hada; sImA; aMta; cheDo; samApti; chellI Toca; mudata; maryAdita jJAna (jaina.)
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ avadhi darzana :avadhi jJAnanA pahelAM thavAvALA, sAmAnya pratibhAsane avadhidarzana kahe che. adhikArI adhikAra vinAnuM; apAtra (Atmasiddhi gAthA 31) avadhithaNa :sUkSmatvavALAM mUrti dravyone, grahaNa kare, te avadhicakSu che. (2) devo sUmatvavALAM mUrta dravyone grahaNa karatA hovAthI, avadhicakSu che; athavA teo paNa, mAtra rUpI dravyone dekhatA hovAthI, temane Indriya cakSuvALAMothI judA na pADavAmAM Ave to, Indriya cakSu ja che. avavijJAna : jIvanA pAMca bhAvomAMthI audayika, aupathamika ane kSAyopathamika e traNa bhAvo (pariNAmo), je avadhijJAnano viSaya thAya che; ane jIvanA bAkInA kSAyika tathA pArimANika, e be bhAvo tathA dharma dravya, adharma dravya, AkAza dravya ane kALa dravya arUpI padArtha che, te avadhijJAnanA viSayabhUta thatA nathI. A jJAna sarvarUpI padArthone, ane tenA keTalAka paryAyone, jANe che. ema samajavuM. (2) je Indriya ke mananA nimitta vinA, rUpI padArthone dravya-kSetrakALa ane bhAvanI maryAdA sahita pratyakSa jANe, te avadhijJAna che. (3) potAnI maryAdA anusAra kSetra-kALanA pramANapUrvaka rUpI padArthone je vaDe spaSTapaNe jANavAmAM Ave te avadhijJAna che. e jJAna devo ane nArakIomAM to sarvane hoya che tathA saMjJI paMcendriya, tiryaMca tathA manuSyomAM paNa koI koIne hoya che ane asaMjJI sudhInA jIvone to A jJAna hotuM ja nathI. have A jJAna paNa zarIrAdika pulone AdhIna che. avadhijJAnanA traNa bheda che-dezAvadhi, paramAvadhi ane sarvAvadhi. e traNemAM thoDA kSetrakALanI maryAdApUrvaka kiMcitmAtra rUpI padArthane jANavAvALuM dezAvadhijJAna che, te koIka jIvone hoya che, tathA paramAvadhi, sarvAvadhi ane mana:paryaya e traNa jJAna mokSamArgamAM ja pragaTe che. kevaLajJAna mokSamArga svarUpa che, tethI A anAdi saMsAra avasthAmAM teno sadbhAva ja nathI. e pramANe jJAnanI pravRtti hoya che. (4) dravya, kSetra, kALa ane bhAvanI maryAdApUrvaka, je rUpI padArthone spaSTa jANe, tene avadhijJAna kahe che. (5) A AtmA, 118 avadhijJAnAvaraNano kSayopazama hotAM, mUrta vastune je pratyakSapaNe jANe che te avadhijJAna che. te avadhijJAna labdhirUpa ane upayogarUpa ema be prakAre jANavuM. athavA avadhijJAna dezAvadhi, paramAvadhi ane sarvAvadhi evA bhedo vaDe traNa prakAre che. temAM, paramAvaddhi te sarvAvadhi caitanyanA UchaLavAthI bharapUra AnaMdarUpa paramasukhAmRtanA rasAsvAdarUpa camarasIbhAve pariNata caramadehI tapodhanone hoya che. traNa prakAranAM avadhijJAno viziSTa samyakarUtvAdi guNathI nizcaye thAya che. devo ane nArakone thatuM bhavapratyathI je avadhi jJAna te niyamathI dezAvadhi ja hoya che. (6) avadhijJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela je jJAna dvArA koIka mUrta dravyone vizeSarUpa sAkSAt jANavAmAM Ave che tenuM nAma avadhijJAna che. (7) avadhijJAnAvaraNa karmanA kSayopazayathI utpanna thayela je jJAna dvArA koIka mUrta dravyone vizeSarUpe sAkSAt jANavAmAM Ave che tenuM nAma avadhijJAna che. (8) dravya, kSetra, kALa, bhAvanI maryAdApUrvaka rUpI padArthone spaSTa jANanAruM jJAna. (9) je IMdriya ke mananA nimitta vinA rUpI padArthone dravya, kSetra, kALa ane bhAvano, maryAdA sahita pratyakSa jANe te avadhijJAna che. (10) maryAdAne viSe rahela je rUpI dravya tene IndriyonI apekSA vinA je jANavuM te avadhijJAna. avadhi nAma maryAdAnuM che. dravya, kSetra, kALa ane bhAvanI maryAdAmAM rahelA pulonuM athavA pudagala sahita azuddha jIvonuM varNana jovuM te A jJAnanuM kAma che, A jJAna thavAmAM mana ane indriyonI jarUra nathI. AtmA pote ja jANe che. avadhijJAnanA be bheda : bhavapratyaya ane guNa pratyaya. Teva tathA nArakIone te janmathI ja hoya che te bhavapratyaya. pazuone tathA mAnavone sakhyatva ke tapanA prabhAvathI thAya che te guNapratyaya. (11) je Indriya ke manananA nimitta vinA rUpI padArthone dravya, kSetra, kALa ane bhAvanI maryAdA sahita pratyakSa jANe te avadhijJAna che. (12) avadhijJAnanA be bheda che :- * bhavapratyaya, * guNa pratyaya. pratyaya karaNa ane nimitta e traNe ekArthavAcaka zabdo che. ahIM bhavapratyaya zabda bAhya nimitatnI apekSA kahela che, aMtaraMga nimitta to dareka prakAranA avadhijJAnamAM avadhijJAnAvaraNIya kamano
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ 119 kSayopazama hoya che.* Teva ane nAraka paryAya dhAraNa karatAM, jIvane je apekSAe madhyama avadhijJAnano viSaya-jaghanya ane utkRSTanI vaccenA avadhijJAna utpanna thAya che te bhava pratyaya kahevAya che. jema pakSIomAM janma dravyonA bhedone jANe che. * kSetra apekSAe jaghanya avadhi jJAnano viSayathavo te ja AkAzamAM gamananuM nimitta che. nahi ke zikSA, japa, tapa Adika; ulledhAMgagulanA (ATha yavamarthanA) asaMkhyAtamA bhAga sudhInA kSetrane jANe temaja nArakI ane devanA paryAyamAM utpattimAtrathI avadhijJAna prApta thAya che. * kSetra apekSAe utkRSTa avadhijJAnano viSaya - asaMkhyAta lokapramANa che. (ahIM samyajJAnano viSaya che to paNa ahIM samyak ke mithyAnA bheda sudhI kSetrane jANe che. * kSetra apekSAe madhyama avadhijJAnano viSaya jaghanya. vagara sAmAnya avadhijJAna mATe bhavapratyaya zabda vAparyo che.) *bhava pratyaya ane utkaTanI vaccenA kSetra bhedone jANe che. * kALa apekSAe jaghanya avadhijJAna deva, nArakI tathA tIrthaMkarone (chaThThastha dazAmAM) hoya che, te avadhijJAnano viSaya - (jaghanyathI) AvalinA asaMkhyAta bhAga pramANa niyamathI dezAvadhi hoya che; te samasta pradezathI utpanna thAya che. * bhUta ane bhaviSyane jANe che. * kALa apekSAe utkRSTa avadhijJAnano guNapratyaya-koI khAsa paryAya (bhAva)nI apekSA na rAkhatAM, jIvanA puruSArtha viSaya-asaMkhyAta lokapramANa atIta ane anAgata kALane jANe che. * vaDe je avadhijJAna utpanna thAya che te guNa pratyaya athavA thayopazamanimittaka kALa apekSAe madhyama avadhijJAnano viSaya - jaghaLya ane utkRSTa vaccenA kahevAya che. * bhrayopazama-nimittaka avadhijJAna anugAmI, ananugAmI, kALabhedone jANe che. * dravyanI apekSAe avadhijJAnano viSaya-pahelAM dravya vardhvamAna, hIyamAna, avasthita, anavasthita-evA che bhedavALuM che ane te pramANa nirUpaNa karela dravyonI zaktine jANe che. manuSya tathA tiryaMcane thAya che. (13) avadhijJAnanA pratipAti (paDI jAya avadhidarzana anAdi darzanAvaraNa karmathI AcchAdita pradezonA vartato thako, te tevuM), apratipAti (na paDe tevuM), dezAvadhi, paramAvadhi ane sarvAvadhi evA prakAranA AvaraNanA kSayopazamI ja mUrta dravyane vikaLapaNe sAmAnyataH bhedo paNa paDe che. avabodhe che te avadhidarzana che. (2) avadhijJAnanI pahelAM thanAra sAmAnya jaghanya (sauthI thoDuM), dezAvadhi saMcata thatA asaMta manuSyo ane tiryaMcane pratibhAsane avadhidarzana kahe che. (3) avadhi jJAnanI pahelAM thanAra thAya che; (deva-nArakIne thatuM nathI) utkRSTa, dezAvadhi saMyati bhAvamunine ja sAmAnya pratibhAsane avadhi darzana kahe che. (4) avadhijJAnanI pahelAM thAya che, anya tIrthakarAdika gRhastha-manuSya, deva, nArakIne nahi; temane thanAra sAmAnya avalokanane avadhidarzana kahe che. dezAvadhi thAya che. * dezAvadhi e upara kahelA cha prakAra anugAmI, avani:pRthvI. (2) vizva; sakaLa brahmAMDanuM jagata. ananugAmI , vardhamAna, hIyamAna, avasthita ane anavasthita tathA avabodha :jJAna. (2) jAgRti; jJAna; viveka. (3) samyajJAna. (4) jAgRti; pratipAti ane apratipAti ema ATha prakAranuM hoya che. paramAvadhi jJAna; vivekabuddhi; jANavuM. (5) jJAnamAtra anugAmI ananugAmI, vardhamAna, avasthita anavasthita ane apratipAtI avabodha :jANe; jJAnamAM le; vivekI bane. hoya che. (14) avadhijJAna rUpI-pudgala tathA te pulanA saMbaMdhavALA avabodhana :jANavuM. saMsArI jIva (nA vikArI bhAva) ne pratyakSa jANe che. * dravya apekSAe avabodhavuM:jAgRti lAvavI; jJAna karavuM; vivekI banavuM; viveka rAkhavo. jaghanya avadhijJAnano viSaya eka jIvanA audArika zarIra saMcanA lokAkAza- AvabhakSu AtmasvarUpanI maryAdA pramANe jema che tema bhAsyuM jANyuM. pradeza pramANa khaMDa karatAM tenA ekakhaMDa sudhInuM jJAna hoya che. * dravya avibhAjya :jenA vibhAga na karI zakAya, evA. apekSAe sarvAvadhijJAnano viSaya eka paramANu sudhI jANe che. * dravya | avabhAse :jaNAya
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ avabhAse che HjaNAya che. avabhAsana avabhAsavuM te; prakAzavuM te; jaNAvuM te; pragaTa thavuM te. (2) prakAzavuM; dekhAvuM; jaNAvavuM. (3) viklpa; avabhAsavuM te; prakAzavuM te; jaNAvuM te; pragaTa thavuM te. avabhAsyuM :nija svarUpu svarUpa avabhAsyu= AtmAnuM svarUpa ava AtmAsvarUpanI maryAdA pramANe jema che tema bhAsyuM- jANayuM;pUNaeN AtmAjJAna prApta karyuM. avamaudarya :uNodarI; alpAhAra. avyakta :aspaSTa; adRzya; ajJAta; paramAtva tattva. (2) trikALI dhruva jJAyaka. (3) Indriyone gocara nathI; IMdriyothI agocara; asparza. (4) apragaTa. (5) adRzya; aspaSTa; ajJAna; (6) anero; judo; anya IMndriyothI agocara; IndriyothI jaNAya nahi tevo. (7) Indriyagocara nahi te; IMdriyothI na jANI zakAya te (8) dhruva dravya. (9) apragaTa; ajJAta; (11) Indriya apratyakSa; atIndriya pratyakSa. avyaktatvAdi :avyaktatva vagere; aprakaTatva vagere. alpAnA :apragaTatA. (2) nirAkuLatA avyagratA :nirAkuLatA; anAkuLatA; nirvyagra. avyutpanna :anubhava vinAnuM; AvaData vinAnuM; vyAkaraNanuM jJAna jene nathI tevuM; vizeSa jJAnarahita. avyatireka :abhinnatA. avyatirikta Habhinna. (svAbhAvika sukha jJAnathI abhinna che. tethI jJAna cetanA svabhAvika sukhanA saMcetana-anubhavana-sahita ja hoya che.) (2) abhinna. (jema 'sAkara eka dravya che ane gaLapaNa teno guNa che koI sthaLe dRSTAMtamAM kahyuM hoya to te siddhAMta tarIke na samajavuM joIe, tema ahIM paNa jIvanA saMkoca vistArarUpa dRSkRtane samajAvavA mATe ratna ane dUdhamAM phelAyelI) tenI prabhAne je avyatirikatapaNuM kahyuM che te siddhAMta tarIke na samajavuM pudgalAtmaka ratnane dRSTAMta banAvIne asaMkhyapradezI jIvadravyanA saMkocavistArano koI rIte khyAla karAvavAnA hetuthI ahIM ratnanI prabhAne 120 ratnathI abhinna kahI che. (arthAt ratnanI prabhA saMkoca vistAra pAmatAM jANe ke ratnanA aMzo ja ratna ja - saMkoca vistAra pAmela hoya ema khyAlamAM levAnuM kahyuM che.) (3)abheda. (4) abhinna; juduM nathI; abhinnatA; ekapaNuM. (5) abhinna; juduM nahi te. avyatirikta bhAva HavyatiriktabhAva = abhinna bhAva.abhinnapaNuM. avyAbAMdha mokSa; kevaLa; nirapekSa; nirvikalpa avyabhicArI je jJAnamAM kadI anyathA pariNAmarUpa vyabhicArI doSa Avato nathI tene avyabhicArI samajavuM joIe. (2) jenuM kadI paNa saMzayaviparyayAdirUpa anyathA pariNamana thatuM nathI. avyaya zAzvata; kadIya khUTe nahi, evI. (2) kadIya jeno abhAva thavAno nathI te. bhagavAna AtmAvastupaNe avyaya che. (3) sarvajJapaNuM pragaTa thayuM, pachI kadIya eno abhAva thavAno nathI. e apekSAe teo bhagavAna avyaya che. paryAya bIje samaye vyaya thAya, e judI vAta che. paNa eka vakhata sarvajJapaNuM pragaTa thayuM, pachI alpajJa thaI jAya, ema kadIya banatuM nathI. sarvajJadazA, e vyaya vinAno utpAda che. bhagavAna, AtmA vastupaNe avyaya che. (4) avinAzI (5) avinAzI; nitya; potAnA zuddha-buddha svabhAvathI cyuta thatA nathI. (6) avinAzI, nitya, zAzvata, na badalAya evuM, acyuta. avyayapada :mokSa. (2) avinAzI pada; jeno kadI nAza na thAya tevuM pada; mokSapada. ava :aMza. (2) AkhI vastuno vibhAva, aMza; sAdhana; upakaraNa. avayavabhUta HaMzarUpa. acavarUpa :aMgarUpa; aMzorUpa. bhAgarUpa; hissArUpa; pakSorUpa. avasthA :payArya. avyavasthita vyavasthA vagaranI, DhaMgadhaDAvagaranI avyavahAra rAzi :nirarthaka samUha avayavI :avayavavALAM; sAyava; aMzavALA; aMzI; jemane avayavo (arthAt ekathI vadhAre pradezo) hoya evA. (2) aMzI.
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ 121 avyAkuLa :paramAnaMda avyAkuLapaNe paramAnaMdapaNe avyAkuLapaNe nAtho paramAnaMda pariNAme pariNamo. avyAghAtI :5ra padArthanI bAdhita thatuM nathI; rokAtuM nathI avyApti rAgAdi bhAvo, jIvanI sarva avasthAomAM vyApatA nathI. mATe rAgAdine jIvanuM lakSaNa mAnatAM, avyAptino doSa Ave che. (2) jene jenuM lakSaNa kahyuM hoya te tenA koI lakSyamAM hoya, ane koI lakSyamAM na hoya. paNa koI AtmA cetanA rahita nathI. jo AtmAnuM lakSaNa rAgAdi kahIe to avyApti dUSaNa lAge che, kAraNa ke rAgAdi saMsArI jIvane che. siddha jIvone nathI. (3) avyApti doSa tene kahe che ke jene jenuM lakSaNa kahyuM hoya tenA koI lakSyamAM hoya, ane koI lakSyamAM na hoya. avyApti doSa :lakSyanA eka dezamAM (eka bhAgamAM) lakSaNanuM rahevuM tene avyApti doSa kahe che; jema ke pazunuM lakSaNa zIMgaDuM. (2) vaLI kevaLa jJAna jIvanuM lakSaNa kahIe to temAM avyApti doSa Ave, kema ke kevaLa jJAna jIvanI sarva avasthAomAM vyApatuM nathI. je lakSaNa lakSyanA eka bhAgamAM vyApe tene avyApti doSa kahe che. (3) lakSyanA eka dezamAM (eka bhAgamAM) lakSaNanuM rahevuM tene avyApti doSa kahe che; jema ke pazunuM lakSaNa zIMgaDuM. avyApti, ativyApti ane asaMbhava laNaNadoSanI vyAkhyA :lakSyanA eka dezamAM rahenAra lakSaNa avyApti doSathI dUSita che, lakSmanI bahAra alakSyamAM paNa prApta thanAra lakSaNa ativyApti doSathI dUSita che ane lakSyamAM jenuM rahevuM bAdhita che te asaMbhava doSathI dUSita kahevAya che. avyApti-atidhyAti ane asaMbhava :A ja cetanA avyApti, ativyApti ane asaMbhava e traNa doSathI rahita A AtmAnuM AsAdhAraNa lakSaNa che. avyApti doSa tene kahIe ke jenuM lakSaNa kahyuM hoya te tenA koI AtmA cetanA rahita nathI. jo AtmAnuM lakSaNa rAgAdi kahIe to avyApti dUSaNa lAge che kAraNake rAgAdi saMsArI jIvane che, siddha jIvone nathI. (2) je lakSaNa lakSyamAM hoya ane alakSyamAM paNa hoya tene ativyApti dUSaNa kahIe. paNa cetanA jIva padArtha sivAya bIjA koI padArthamAM nathI. jo AtmAnuM lakSaNa amUrtatva kahIe to ativyApti dUSaNa lAge; kAraNake jevI rIte AtmA amUrtika che tevI rIte dharma, adharma, AkAza ane kALa paNa amUrtika che. (3) je pramANamAM na Ave tene asaMbhava kahIe. cetanA jIvapadArthamAM pratyakSa ane parokSa pramANathI jaNAya che. jo AtmAnuM lakSaNa jaDapaNuM kahIe to asaMbhava doSa lAge che; kAraNake te pratyakSa pramANathI bAdhita che. avyAbAda karmathI mukta; karmakalezothI rahita; svAzrita; mUrti (IndriyAdi) sAthe saMbaMdha vinAnuM atIndriya. (2) kevaLa; nirapekSa; nirvikalpa; mokSa; zarIrane pIDA na hovApaNuM; vedanIya karmano abhAva. (3) IndriyavyApArAtIta; Indriya vyApAra rahita. atIndriyapaNuM. anya dravyanA saMsarga rahita. (4) svAtmotpanna, anAkULatA lakSaNa. (5) bAdhA vinAnI, vina vinAnI. (6) pUrNa; (7) vedanIya karmanA abhAvapUrvaka je guNanI zurNa paryAya pragaTa thAya che tene avyAbAdha guNa kahe che, bAdhA vinAnI, viddha vinAnI (8) zAtA ane azAtArUpa AkuLatAno abhAva. atindriya AnaMdanA svabhAvamAM kallola karato AtmA paryAyamAM pUrNa bhAvathI khIlI uThyo tyAM teno pUrNa AnaMdamAM phelAve che, ane te vidana rahita avyAbAdha che, enI pUrNa ekAMta AnaMdanI dazAmAM koI vidana-bAdhA-aMtarAya-virodha hoto nathI. (9) mokSa; kevaLa nirapekSa; nirvikalpa, (10) koI prazna ke virodha hoya nahi. bAdhArahita. zubhAzubhabhAva AtmAnI zAMtine bAdhA karanArA che tethI zubhAzubha bhAva rahita dazA e avyAbAdha che. viSaya-bhoganI vAsanA che te duHkha che. e ethIya vizeSa te mane sukharUpa che evI tArI mAnyatA che te anaMta duHkhanuM mULa che. zuM kahyuM ? ke je rAganI, viSayanI, bhoganI ke mAna AdinI vAsanA UThe che te pApa che, duHkha che; paNa enA karatAM paNa, temAM mane ThIka paDe che. majhA Ave che evI je mAnyatA che te mithyAtvanuM anaMta pApa che, ane te anaMtA duHkhanuM mULa che. mokSamAM ekalA nirAbAdha
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ paramAnaMdanA phelAvanI sAme A saMsAramAM ekalA duHkhanA phelAvAnI vAta | kahI. saMsAramAM ene keTaluM duHkha che enI ene khabara nathI. ahA ! avyAbAdha eTale zuM ? atIndriya AnaMdanA svabhAvamAM kallola karato AtmA paryAyamAM pUrNa bhAvathI khIlI UThyo tyAM teno pUrNa AnaMdamAM phelAve che, ane te vinarahita avyAbAdha che enI pUrNa ekAMta AnaMdanI dazAmAM koI vidana-bAdhA-aMtarAya-virodha hoto nathI. jyAre saMsAramAM te pratipaLa enI zAMtimAM bAdhA hovAthI ekaluM duHkha ja che. enI sAme mokSamAM parama AnaMda che, pUrNa AnaMda che, ekalo AnaMda che ema levuM che. to, kahe che -para padArthathI mane sukha che, puNya-pApanA vikArI bhAvothI mane AnaMda-majhA paDe che, ne viSayabhoganI vAsanAnI kalpanAmAM mane ThIka paDe che evo je bhAva che te mahA mithyAtva che, ne te anaMtAtIvra duHkhathI phelAyelo bhAva che. e mithyAtvanA bhAvamAM Ane pratikSaNa vina-bAdhA che. jyAre AtmAnI moma dazAmAM ene koI bAdhA ke virodha che nahi AvI avyAbAdha sukhanI dazA te mokSa che. avyAbAdhanI A vyAkhyA che. avyAbAdha :para padArthathI bAdhita thatuM nathI, rokAtuM nathI. (2) jarA paNa bAdhA na upaje evI. (3) zAtA-azAtArahitapaNuM; vedanIyakarmarahitapaNuM. (4) avyAbAdha zabda paramArtha draSTie va5rAya arthAt avyAbAdha sukhaavyAbAdha svarUpa arthAt avyAbAdha svarUpamAM sthira karAvanAra trikALa jayavaMta varto. avyAbAdha zabdanI vyuptatti karavAnuM koI prayojana nathI. eTale pUrNajJAna-jemAM kiMcitamAtra paNa anyabhAva nahIM tevuM kevaLa jJAna. (5) bAdhA, pIDA vagaranuM. (6) bAdhA vinAnI; vina vinAnI. (7). bAdhArahita; vinarahita; aDacaNarahita. bAdhApIDA rahita. (8) mokSa; kevaLa;nirapekSa; nirvikalpa. avyAbAdha pratijIvI guNa vedanIya karmanA abhAvapUrvaka, je guNano zuddha paryAya pragaTa thAya che, te guNane avyAbAdha pratijIvI guNa kahe che. avyAbhAva sthiratA AtmasthiratA rUpa Atma avasthA. Avyatirikta abheda, atireka = abhinna. 122 avarNavAda :jenAmAM je doSa na hoya, tenAmAM te doSanuM AropaNa karavuM te avarNavAda che. (2) niMdA. avrata hiMsA, jUThuM, corI, maithuna ane parigraha, ema pAMca prakAranAM Asava che. avaddha : gherAyelo; viMTaLAyelo. avarAI javuM DhaMkAI javuM. avarAI rahevuM :AvaraNathI DhaMkAI rahevuM. (2) AvaravuM; gherI levuM; vIMTI vaLavuM; AcchAdita karavuM; DhAMkavuM; chAI devuM. avarAya :AvaravuM = AcchAdita karavuM; DhAMkavuM; chAI devuM; gherI levuM; vIMTI vaLavuM. avarAyelAM apragaTa avarALavuM anAjamAMnI kAMkarI chUTI pADavA mATe ene pANImAM dhovuM. avarodha :pratibaMdhaka koTarUpa (2) tathAtathya pratIti. avalaMba che :prApta thAuM chuM; ekAkAra thaI vartu chuM, lIna rahuM chuM, sthira thauM chuM. avalaMbana :AdhAra; avalaMba. (2) nimitta. (3) grahaNa karavA yogya; jANavA yogya. (4) AdhAra; Teko; sahAro. (5) zeyane jJAna AlaMbana arthAt nimitta che. zeya jJAnamAM na jaNAya, to zeyanuM zeyatva zuM? avalaMbanuM anusaravuM. avalaMbavA:jANavA yogya; grahavA yogya. avasuMbIne anusarIne. avalApa kharI vAta uDAvavI te; chupAvavuM te. avalokana sukhanuM Atmadarzana sukhanuM- jarA paNa vismaya thAya nahi. avalokana jovAnI kriyA; guNadoSanI tapAsa; samIkSA; AlocanA. (2) svarUpa vicAra. (3) ava - jema che tema vastusthiti pramANe - lokana - sAkSAt darzana karatAM alpapaNa-jarA paNa lezapaNa mAyAnuM bAhya upAdhirUpa mAyAnuM AvaraNa bAdha-aMtarAya kare nahi. (4) vicArapUrvaka vAMcana , ciMtana-darzana. avalokana kare che :dekhe che. avalokavuM :tapAsI jevuM. (2) sAkSAtkAra karavo; pratyakSa pragaTa anubhava karavo.
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ 123 avaLuM UMdhuM avaLA :mithyA avaLAI :viparItatA. ayasthaH kIrtinAmakarma je karmanA udayathI jIvanI lokamAM prazaMsA na thAya tene apayazakIrtinAma karma kahe che. avazapaNe puruSArthanI nabaLAIthI-nirbaLatAthI. avazya vazamAM na rahe ema jarUra; vazapaNe AvI ja paDe. ayabhAvI : jarUra honAra; aparihArya. (2) anivArya avazeSa:bAkInAM. avizeSa :ekarUpa pariNAma; sAmAnya pariNAma. aviziSTa :judA nahi evA. avarNabhe :AdhAre rahelo. avatu :bhramarUpa avasarpiNI utarato kALa. avasthatA :udvegatA; becenI; azAMti; gabharATavALI. AvasathamAM nivAsasthAnamAM. avasthA ava = nizcaya + sthA = sthiti arthAt nizcaye potAnI potAmAM sthiti. (2) AkAra; sthiti; dazA; ghaDapaNa. (3) paryAya; pariNamana; hAlata. (4) bhUmikA; (5) paryAya; hayAtI; sthiti; vartamAna sthiti; hAlata, dazA, aMza. pariNati. (6) paryAya; bheda( 7) vartamAna paryAya. (8) sthiti; dazA; hayAtI; jiMdagI; astitva; paryAya. avasthAMtara badalavuM. (2) bIjI bIjI avasthA; ekamAMthI bIjI avasthAmAM javAnuM thayuM te - AvavuM te. avasthAna sthira. (2) TakavuM te; dhruva rahevuM te. (3) sthira rahevuM; avasthitaHsthira rahevuM. (4) sthiratA nivAsasthAna; raheThANa. (5) sthiti. (6) sthiti; dazA; hAlata; AyuSanA judA judA tabakakAono ekama.. avasthAyI avasthArUpe; avasthAnI apekSAe. avasthAyI :TakanAro. (2) sthira rahetAM. (3) TakavApaNuM (4) sthira rahetA. (5) - trikALI dravya; (6) sthira.. avasthiti sthiratA (2) rahelI. (3) raheluM; Takelu; Takato. avasiyata :sthira; (A saMpUrNa kSAmazyavALA jIvane bIjA bhAvarUpa parAvartana (palaTAvuM) thatuM nathI, te sadA eka ja bhAvarUpe rahe che -zuddha svabhAvamAM sthira pariNati rUpe rahe che tethI te jIva mokSatatva ja che.) (2) raheluM; vaseluM; sthira. (3) nizcaLa, sthira. (4) nizcaLa raheluM. (5) raheluM; TakeluM; Takato. (6) potAnI saMkhyAne ullaMghana na kare te avasthita. avasthita zabda ema sUcave che ke dareka dravya potapotAnA pariNAmane kare che. pariNAma ane pariNAmIpaNuM bIjI koI rIte banI zakatuM nathI. jo eka dravya, tenA guNa ke paryAya bIjA dravyanuM kAMI paNa kare ke karAve to te tanmaya (padravyamaya) thaI jAya. paraMtu koI dravya paradravyamaya to thatuM nathI. jo koI dravya anya dravyamaya thaI jAya to te dravyanA nAzanI Apatti Ave ane dravyanuM avasthitapaNuM rahe nahi. (7) nizcaLa raheluM; pratyakSa svasaMvedanathI anubhavavuM. (8) raheluM; TakeluM. (9) potAnI saMkhyAne ullaMghana na kare te avasthita. avasthita zabda ema sUcave che ke-dareka dravya potapotAnA pariNAmane kare che. pariNAma ane pariNAmIpaNuM bIjI koI rIte banI zakatuM nathI. jo eka dravya tenA guNa ke paryAya bIjA dravyanuM kAMI paNa kare ke karAve to te tanmaya (padravyamaye) thaI jAya. paraMtu koI dravya paradravyamaya to thatuM nathI. jo koI dravya anya dravyamaya thaI jAya to, te dravyanA nAzanI Apatti Ave e dravyanuM avasthitapaNuM rahe nahi. vaLI dravyono nAza thatAM tenuM nityapaNuM paNa rahe nahi. (10) sthira. (A saMpUrNa zrAmavALA jIvane bIjA bhAvarUpa parAvartana (palaTAvuM) thatuM nathI, te sadA eka ja bhAvarUpe rahe che- zuddha svabhAvamAM sthira pariNati rUpe rahe che tethI te jIva mokSatattva ja che.) (11) nizcaLa raheluM. (12) pramANaniyataparimANa; nizcita mApa. (dharma dravya ane adharma dravyanuM mApa loka jeTaluM niyata che.) (13) nizcaLa
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ raheluM; pratyakSa svasaMvedanathI anubhavavuM. (14) Takato; Take che; hovAthI (15) nizcaLa; sthira; dhruva. (16) raheluM; TakeluM. avasthita avadhijJAna :je adhijJAna eka sarakhuM kahe, na vadhe-na ghaTe, tene avasthita avadhijJAna kahe che. avasthita pramANa niyata parimANa; nizcita mApa. (dharmadravya tathA adharmadravyanuM mApa, loka jeTaluM niyata che.) avasthitapaNuM :sthirapaNuM; TakI rahevuM te. ekarUpapaNuM avicaLapaNuM. avasthiti hayAtI; hAjarI. (2) AcaraNa; anuSThAna. avasatra :jinasUtrathI viruddha. cAritrathI bhraSTa, ALasu evA, veSadhArIne avasanna kahevAya. avazyabhAvI jarUra honAra; aparihArya. avasara :ava + sara, ava = nizcaya, sara eTale bANu; - zuddhanayarUpI dhanuSya ane zuddha upayoganI tIkSNatAnI ekAgratArUpI bANa vaDe sarva karma kalaMkano nAza thaI jAya, tevo avasara jaladI prApta karavAnI bhAvanA che. (2) te te bhAvanI sthiratAnI avasthA; ekAgratA; ahIM mukhyapaNe munipaNAnI nigraMthadazAne avasara gaNyo che. (3) prasaMga; samaya; kALa; sAro samaya; sAro vakhata; sAce kALa, moko; taka; lAga. (4) ava =nizcaya, sara = zreyomArga; nizcaya zreyomArga. (5) prasaMga; TANuM. avasarpiNI kALa Utarato kALa; je kAlamAM jIvonI zaktio dhIme dhIme kSINa thatI jAya. 10 kroDAkoDI sAgarano A kAla hoya che. (2) nIce sarakato jato eTale uttarottara nIce Utarato paDato kALa te avasarpiNIkALa. paMcamakALa-kaLiyuga. nirNaya. : A bhavija che evo nirNaya thavo te avAya che, kema ke tenAmAM darzana, jJAna, cAritra pragaTa dekhAya che mATe e bhiva che- Avo jJAnamAM nizcaya-nirNaya thAya te avAya che. Avo nirNaya potAmAM rahelA jJAnane kAraNe thAya che hoM, e kAMI paravastune kAraNe ke parane anusarIne thAya che ema niha. A cha 124 matijJAnanI keTalI tAkAta ! aho ! sAmo jIva samyagdaSTi-jJAnI che, mATe bhavi ja che evo nirNaya karavAnI matijJAnanI aciMtya tAkAta che. aho ! AvuM matijJAna ! chatAM, te nirNayano paryAya sAmA jIvane laIne thAya che ema nathI, sAmo jIva che to A nirNaya thayo che ema nathI; paraMtu aMdaramAM trikALI svabhAvajJAna che ane tene anusarIne A nirNaya thayo che, ane thAya che. juo A bhagavAna AtmAnA jJAnano vaibhava ! pahelAM prathamanuM jJAna-avagraha thAya, pachI IhA-vicAraNA thAya, ane pachI avAya-nirNaya thAya che. jo te badhIya paryAyono pravAha aMdaranA trikALI jJAnaguNane anusarIne Ave che, arthAt e dhruva-khANamAMthI-aMdaramAMthIpravAha Ave che, bahAramAMthI nahi. dravya sattAne guNa-sattA trikALa che temAMthI vartamAna paryAya sattAnuM hovApaNuM Ave che. trikALa che emAMthI jJAnano pravAha vahe che ema vAta che. avAka vAcA rahita; kahI zake-nirdeza karI zake nahi tevuM; mAMdagInI parA koTie bolavAnI zikta nathI rahI tevuM; bebhAna; bezuddha; behoza. (2) bolavuM baMdha thaI jAya. (3) kahI na zakAya nahi evuM. avAsthya :vacana agocara. (2) avarNa; akathya; na vaMcAya evuM. (3) na kahI zakAya evuM. (5) kahI zakAyanahi evuM; avaktavya. avAMtara :koI paNa be padArtha-sthiti-saMyogo vacce raheluM; vacce raheluM; vacalA gALAnuM; samAveza pAmeluM; gauNa; bAhya; bahAranuM. (2) vizeSAtmaka avAMtara sattA Hje eka vastunI svarUpa sattA che te bIjAnI nathI. tethI te aneka kahevAya che. (2) pratinizcita (ekeka nizcita) vastumAM rahenArI svarUpaastitvane sUcavavAnI, avAntara sattA (vizeSa sattA) che. avAMtara jAti :peTA jAti. (pRthvIkAya, akAya, tejaHkAya ane vAyukAya, e cAramAMnA darekanA sAta lAkha peTAjAtirUpa bhedo che; vanaspatikAyanA, dasa lAkha peTA bhedo che.) avAMtarasattA pratiniyata vastumAM vyApanArIte avAMtara sattA che. nizcita eka paryAyamAM vyApanA rIte avAMtara sattA che.
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ avAntara bhedo :bhedonA bhedo, bhAgonA paNa bhAgo. avAntara rUpa:bhedarUpa. avAntara sattA vizeSa sattA. koIpaNa vivakSita padArthonI sattAne, avAntara sattA kahe che. anAnupUrvI eka ja kAmamAM navakAramaMtranuM smaraNa karyA karavAthI te mukhapAThI ja thaI jAya che. jethI pAMce namaskAra mATe aMka nizcita karI tene lAmaviloma svarUpamAM goThavavAmAM Ave che ane je aMka hoya te padanuM smaraNa karI namaskAra karavAmAM Ave che. AvA loma viloma svarUpamAM goThavAyelA aMkavALa koSTakane anAnupUrvI kahe che. A anAnupUrvInA aMka anusAra namaskAra karavAmAM cittane vadhu ekAgra banavuM paDe che, ethI bIjA vicAro karatAM aTake che. pariNAme karmanI nirjarA vizeSa thAya che. avAya :vizeSa cihna dekhavAthI, eno nizcaya thaI jAya, te avAya che. (2) IhAjJAnathI jANelA padArthaviSayaka saMdehanuM dUra thaI javuM te, "avAya' (nirNaya) che. pahelAM IhAjJAnathI zuM A bhavya ke abhavya che, e prakAre je saMdeharUpI buddhi dvArA viSaya karavAmAM Avelo jIva che, te abhavya nathI, bhavya ja che. kemake temAM bhavyatvanA avinAbhAvI samyagdarzana-jJAna-cAritra guNa pragaTyA che,-e prakAre utpanna thayela caya (nizcaya) jJAnanuM nAma avAya che. (2) avAyano artha nizcaya athavA nirNaya thAya che; IhA pachInA kALa sudhI IhAnA viSaya para lakSya rahe to jJAna sudaDha thaI jAya che. ane tene avAya kahe che. jJAnanA avagraha, IhA ane avAya e traNe bhedomAMthI avAya utkRSTa athavA sarvathI adhika vizeSajJAna che. (3) nirNaya. (5) IhAthI jANelA padArthamAM A te ja che anya nathI vA daDha jJAnane avAya kahe che; jema ke - te ThAkuradAsajI ja che, bIjo koI nathI. avAyathI jANelA padArthamAM saMzaya to thayo nathI paraMtu vismaraNa thaI jAya 125 avipAka nirjarA :udayakALa prApta thayA pahelAM je karmo AtmAnA puruSArthanA kAraNe AtmAthI judA thaI gayAM te avipAka nirjarA che tene sakAma nirjarA. paNa kahevAya che. avikala:bAvaruM nahi tevuM, vyAkuLa nahi tevuM, avicaLa, sthira, sthitapanna (2) pavitra. (3) akhaMDa; pUrNa; vyavasthita avikalpa abheda; bheda vinAno. (2) zaMkAno abhAva; cokkasapaNuM; nizcaya; bhedanI kalpanAthI rahita; abhinna. avikaLa : akhaMDa; pUrNa; vyavasthita; jemAMthI kalA-aMzamAtra paNa khaMDita thayA nathI tevuM. (2) narmaLa; paripUrNa; akhaMDa; vyavasthita; vyAkuLa-gabharAyeluM nahi evuM. (3) Ayukarmano je prakAre baMdha hoya te prakAre dehasthiti pUrNa thAya. aMdhArAmAM na dekhavuM e ekAMta darzanAvaraNIya karma na kahevAya, paNa maMda darzanAvaraNIya kahevAya. tamasanuM nimitta ane tejasano abhAva tene laIne tema bane che. AyuSayakarmano baMdha prakRti vinA thato nathI; paNa vedanIyano thAya che. AyuSyaprakRti eka ja bhavamAM vedAya che. bIjI pravRtio bhavamAM vedAya ane anya bhavamAM paNa vedAya. jIva je bhAvanI AyuSyaprakRti bhogave che te AkhA bhavanI eka ja baMdha-prakRti che. te baMdha-prakRtino udaya AyuSyanI zarUAta thaI tyArathI gaNAya. A kAraNathI te bhavanI AyuSyaprakRti udayamAM che temAM saMkramaNa, utkarSa, apakarSAdi thaI zakatAM nathI. AyuSyakarmanI prakRti bIjA bhavamAM bhogavAtI nathI. gati, jAti, sthiti, saMbaMdha, avagAha (zarIrapramANa) ane rasa amuka jIve amuka pramANamAM bhogavavAM teno AdhAra AyuSakarma upara che. jemake, eka mANasanI so varSanI AyuSyakarma prakRtino udaya varte che; temAMthI te eMsIme varSe adhUre AyuSe maraNa pAme to bAkInA vIza varSa kyAM ane zI rIte bhogavAya ? bIjA bhavamAM gati, jAti, sthiti, saMbaMdhAdi navesarathI che; ekAzImA varSathI nathI; tethI karIne AyuSa udayaprakRti adhavacathI truTI zake nahi. je je prakAre baMdha paDyo hoya; te te prakAre udayamAM AvavAthI koInI najaramAM kadAca AyuSa truTavAnuM Ave; paraMtu tema banI zakatuM nathI. saMkramaNa, avAstavika vAjabI nahi evuM; ayathArtha;
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ apakarSa, utkarSAdi karaNano niyama AyukarmavargaNA sattAmAM hoya tyAM sudhI lAgu thaI zake; paNa udayanI zarUAta thayA pachI lAgu thaI zake nahi. AyuHkarma pRthvI samAna che; ane bIjAM karmo jhADa samAna che. (jo pRthvI hoya to jhADa hoya.) AyuSanA be prakAra cheH-(1) sopakrama ane (2) nirupakrama. AmAMthI je prakAranuM bAdhya hoya te prakAranuM bhogavAya che.upazama sakhyatva kSayopazama thaI kSAyika thAya; kAraNake upazamamAM je prakRtio sattAmAM che te udaya AvI kSaya thAya. cakSu be prakAre cheH-(1)jJAnacakSu ane (2) carmacakSu. jema carmacakSu vaDe eka vastu je svarUpe dekhAya che te vastu durabIna tathA sUhamadarzakAdi yaMtrothI judA ja svarUpe dekhAya che; tema carmacakSu vaDe je svarUpe dekhAya che te jJAnacakSu vaDe koI judA ja svarUpe dekhAya; ne tema kahevAmAM Ave te ApaNe potAnA DahApaNe, ahaMpaNe na mAnavuM te yogya nathI. aviopa :sthira. (2) aDacaNa vinA; harakata vinA; saMkalpa-vikalpa rahita avilopapaNe sthira cittavALuM; ekAgra; sAvadhAna. avikopa :sthira, ekAgra; akhaMDa; sAvadhAna. avikAra :vikArano abhAva; nirvikAra sthiti. avikAra thatanya pariNAma :avikAra caitanya pariNAma traNa prakAranuM che. mithyAdarzana-ajJAna-aviratirUpa traNa prakAranuM savikAra caitanya pariNAma che. avizeSa darzanathI, avizeSa jJAnathI ane avizeSa ratithI sva paranA samasta bhedane chupAvIne potAnA savikAra caitanyanA pariNAmano kartA thAya che. avikArabhAva :saMvara, nirjarA, mokSa. avikArI rAga-dveSathI, mAnasika vikAra na thayo hoya tevuM. rAga-dveSAdithI mAnasika vikAra na thayo hoya tevuM; (2) vikArano abhAva; nirvikArI sthiti; arAgI; anAsakta; avikArI caitanya pariNAma :avikArI caitanya pariNAma traNa prakAranuM che samyagdarzana-samyajJAna ane samyaccAritrarUpa traNa prakAranuM avikArI caitanya pariNAma che. avizeSa darzanathI, avizeSa jJAnathI ane avizeSa | 126 anucaraNathI sva-paranA samasta bhedane pragaTa karIne potAnA adhikAra caitanyanA pariNAmano kartA thAya che. avikArI bhAva :saMvara, nirjarA ane mokSanuM svarUpa avikArI bhAva che. avigata :AtmA sarvane jANanAro che; vizeSa prakAre sarvane jANavAnA svabhAvavALo. avigrahagati:lokAgra paryata. avina :nirvina. avinathI nirvidanapaNe. avicchinA tUTyA vinAnI; akhkhalita dhArA. (2) avicchinna-jIdAyeluM nathI tevuM, akhaMDita, avibhakta; satata cAluM raheluM, akhkhalita raheluM, atUTaka. (3) atUTaka; aMtara paDyA vinA pravartatuM hovAthI, avicchinna. (4) akhaMDita, avibhakta; (5) akhaMDita; avibhakta; akhalita rahevuM ; satata cAlu raheluM. (6) akhaMDa; satata. (7) saLaMga (8) atUTaka; akhalita, dhArAvAhika. (9) akhaMDa; satata. (10) satata cAlu pravAharUpa. (11) akhaMDa ekadhArAvAhI pravAha; atUTaka dhAra. (13) akhalita rahevuM. (14) AvuM zuddhopayogI niSAnna thayelA AtmAonuM sukha che. mATe te sukha sarvathA prArthanIya che. arthAt sarva prakAre IcchAyogya che. avicala :nizcala. aviza7 gati acala che; caitanya upayogamAM azuddhatA, caLatA je para nimitte potAnI bhUla vaDe hatI te potAnA svabhAvanA bhAna vaDe puruSArtha vaDe sarvathA nAza karavAthI acaLagati prApta thaI che, karIne azuddhatA AvavAnI nathI mATe te gati acaLa che. avizazita sthira; nitya; sthAnabhraSTa na thayeluM; aDaga. (2) vicalita-sthAnabhraSTa na thayeluM; na khaseluM. (3) acalita; acaLa. avizaLa :nizcaLa; kadI na paDe. (2) ekarUpa (3) kAyama. avicAra :vivekazUnyatA; vicArano abhAva; utAvaLa. avicitratA :ekarUpa.
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ 127 aMtarAyarUpa dravya temaja bhAvaghArtikarmo te avidyA. janita vibhAva pariNAmo che. avinayI mATIno piMDa, lAkaDuM ke bhIMta samAna je jIva jaDa-ajJAnI che. jeo vasvarUpanuM grahaNa karavA (samajavA ane dhAraNa karavA) mAgatA nathI, viveka zaktidvArA hitAhitano vicAra karavA mAgatA nathI tA dRDhapaNe viparIta zraddhAvALA che e dveSAdikane vaza thaI vastu svarUpane anyathA grahaNa karI rAkhe che, tevA jIvo avinayI che; AvA jIvone apaSTi paNa kahevAya * mizvara avijJAna anaMta ajJAna. avinAbhUta kAyama mATe hovApaNuM; eka vinA bIjAnuM na hovApaNuM; ekatA vinA bIjuM kadI na hoya e jAtano saMbaMdha. avidhakhAna je vastunA svarUpamAM nathI, te. (2) gera hAjara; hayAta nathI tevuM; jenuM astitva nathI tevuM; (3) apragaTa avidyamAnatA :gerahAjarI. avidyA vidyAno abhAva, IndriyonI khAmIthI utpanna thayeluM jJAna, sattva-raja ane tamasvALuM jagatanuM mULa kAraNa; prakRti; mAyAnuM jIvasvabhAvagata eka svarUpa. (2) moha (3) ajJAna; mithyAtva. (4) viparita mAnyatA, mithyAtva, dehAtma buddhi, dehAdhyAsa, darzanamoha, avidyA Adi, aneka nAme eka ja moTo doSa, je sarva doSanuM mULa sauthI prathama sarva prayatna zIdhra TALavAno mahApuruSano bodha che. te A ahaMbhAva haju jato nathI, kAraNa ke, te ahaMbhAva kSaya karavAno acUka upAya jJAnI puruSono bodha, tenI AjJA, tenuM ArAdhanA sarvArpaNapaNe thatuM nathI. (5) ajJAna; mAyA. (6) parane potAnuM mAnavuM ane potAne bhUlI javuM te. (8) mithyAtva. (9) vidyAno abhAva; IndriyonI khAmIthI utpanna thayeluM jJAna; prakRti. (10) ajJAnathI moha puSTa che, mohakarma temAM nimitta che. (13) AtmAne anAdi avidyA kahetAM ajJAnathI moha puSTa che. mohakarma temAM nimitta che, mohakarma jenuM nimitta che evA mohanA udara anusAra anAdithI pravRtti kare che - rAgadveSa, puNya-pApa, dayA, dAna Adi vikArarUpa pariName che. A vikArI pariNamanane AdhIna thayelo te darzana-jJAna svabhAvarUpa AtmatattvathI chUTI gayo che. (14) ajJAna. avidhAjanita : ajJAnathI utpanna thayela; azuddhabhAvathI utpanna thayela. avidAjanita vibhAva pariNAma :rAgadveSa-ajJAnathI udabhavatA krodha, mAna, moha ane lobhanA pariNAmo tene avidyA. janita vibhAva pariNAma kahevAya che. anAdikALathI atidaDha baMdhAyelAM jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane avinazvara :nitya; kAyama TakavAvALAM. (2) nazvara-nAzavaMta nahi evuM; avinAzI; paramezvara avinaSTa :avinAzI; dhRva, anutpanna. (2) nAza nahi karelo, evo avinAbhAva :tadAtmakatA; ekatA; samAnapaNuM; ekanA vinA bIjuM kadI na hoya e jAtano saMbaMdha, kAyama sAte hovApaNuM. (2) eka vinA, bIjAnuM nahIM hovuM te; ekabIjA vinA hoI ja na zake, evo bhAva. (3) ekabIjA vinA hoi ke rahI na zake evo bhAva ke lakSaNa. (4) eka vinA bIjAnuM nahIM hovuM te, ekabIjA vinA hoI ja na zake evo bhAva; tadAtmakatA; ekatA; kAyama sAthe rahevApaNuM; samAnapaNuM (5) eka vinA bIjAnuM nahIM hovuM te; ekabIjA vinA, hoI ja na zake evo bhAva. avinAbhAvI jo koI eka, koI bIjA vinA na hoya, to pahelAne bIjAnuM avinAbhAva kahevAmAM Ave che. ahIM dharma-dravyane gati kriyA paraNitanuM avinAbhAvI sahAyamAtra kahyuM che, teno artha e che ke gatikriyA pariNata jIva-pudagalo na hoya to tyAM dharma dravya temane sahAya mAtrarUpa paNa nathI: jIva-pugalo svayaM gatikriyArUpe pariNamatAM hoya to ja dharma dravya temane udAsIna sahAyamAtrarUpa (nimittamAtra rU5) che, anyathA nahi. (2) kadI chUTuM na paDe tevuM. (3) sAthe ja rahevuM. teno artha e che ke - gati kriyA pariNata jIva-pugalo na hoya, to tyAM dharma dravya, temane sAhAyamAtrarUpa nathI; jIva
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ 128 pudgalo svayaM gatikriyA rUpe pariNamatAM hoya, to ja dharma dravya temane udAsIna sahAyamAtra rUpa (nimittamAtrarU5) che, anyathA nahi. avinAbhAvIpaNuM ekapaNuM (2) eka sAthe, ekAkAra (3) ekI sAthe, eka sAthe. (4) eka sAthe; pahelAM ane pachI che nahi. avinAza:nitya; traNe kALa hoya evo padArtha. avinAzI sarvajJa paramezvara "avinAzI che, ema A AtmA paNa "avinAzI" che. (2) trikALI ekarUpa ke nitya; dhRva ekarUpa. (3) trikALa TakanAra, traNe kALa rahenAra; niraMtara TakanAra. (4) avikArI. avipAka karma pAka vinA khaya mATe avipAka kahela che. huM jJAtA chuM, dehanI kriyA mArI nathI, paravastuno tyAga karI zakato nathI, evI sAcI daSTi thayA pachI karma khare che, te avipAkanirjarA che. avipAka karmanirjarAnA be prakAra che : savipAka : jenI mudata pUrI thaye khare te savipAka. avipAka : jenI mudata to che paNa ahIMyA puruSArtha-svasammukha karyo che to te kAraNe teno pAka- A bAju paryAyamAM ekatAbuddhi nahIM mukla tene kAraNe te karmanI paryAya kharI jAya che. tene savipAka nirjarA hotI nathI. mithyAdaSTine avipAka nirjarA hoya che paNa savipAka nirjarA hotI nathI. samaktine beya savipAka ane avipAka nirjarA hoya che. avipAka nirjarA :udayakALa prApta thayA pahelAM je karmo AtmAnA puruSArthanA kAraNe AtmAthI judAM thaI gayAM te avipAka nirjarA che, tene sakAma nirjarA paNa kahevAya che. (2) bhagavAna jJAnAnaMda svarUpI AtmAnA anubhavamAM, puruSArtha karatA AtmA-pote jJAtA-duSTA thayo. AvA svarUpanA bhAnamAM ugra puruSArtha hotAM, karma udayamAM na Ave, AvavAnI yogyatA che, paNa tatkAla udayamAM AvyuM nahi, ane kharI jAya, tene avipAka nirjarA kare che. vartamAna ahIM manuSyagatino udaya che. vartamAna eka gati, vipAkapaNe che. bIjI traNa vipAkapaNe nathI; paNa aMdara udayamAM AvyA vinA marI jAya, te avipAka nirjarAne jJAnI jANe che. AnaMdano nAtha prabhu trikALI AtmA che, temAM aMtaHpuruSArtha karavAmAM AvatAM, karma puruSArthathI kharI jAya, tene | avipAka nirjarA kahe che; tene paNa jJAnI puruSa basa jANe che, kare che ema nahi. (3) udayakALa prApta thayA pahelAM je karmo AtmAnA puruSArthanA kAraNe AtmAthI judAM thaI gayAMte avipAka nirjarA che. tene sakAma nirjarA paNa kahevAya che. avibhakta abhinna. (dravya ane guNonA pradezo abhinna che tethI dravya ane guNone abhinnapradezava svarUpa ananyapaNuM che.) avibhAga :akhaMDa (2) abhinna (3) abhinnapaNuM; ekapaNuM. avibhAga pratiroda aMzane chedatAM chedatAM jenA be bhAga na paDe, evA eka aMzane avibhAga praticcheda kahevAmAM Ave che. (2) jeno bIjo bhAga na thaI zake tevo aMza. (3) zaktinA avibhAgI sparzane avibhAga-pratizkeda kahe che, athavA jeno bIjo bhAga thaI zake nahi evA aMzane avibhAga pratiracheda kahe che. (4) koI guNamAM (eTale ke guNanA paryAyamAM), aMza kalpanA karavAmAM AvatAM, teno ja nAnAmAM nAno (niraMtha) aMza paDe, tene te guNano(eTale ke guNanA paryAyano), avibhAga praticcheda kahevAmAM Ave che. (bakarI karatAM, gAyanA dUdhamAM ane gAya karatAM, bheMsanA dUdhamAM cIkAzanA, avibhAga praticchedo vadhAre hoya che. dhULa karatAM, rAkhamAM ane rAkha karatAM, retImAM sUkhApaNAnA, avibhAga pratiSThado adhika hoya che.) avibhAga paricachedo koI guNamAM (eTale ke guNanA paryAyamAM) aMza kalpanA karavAmAM AvatAM, teno je nAnAmAM nAno (jayanya mAtrArUpa, niraMza) aMza paDe tene te guNano (eTale ke guNanA paryAyano) avibhAga pariccheda kahevAmAM Ave che. avibhAjya :jenA vibhAga na karI zakAya evA. avinAbhAvI eka sAthe. avirata :niraMtara avirata zrakhyagdaNi :avirata samyagdaSTine, mithyatva ane anaMtAnubaMdhI pravRttiono to Asava nathI thato, paNa anya pravRttiono to Asava thaIne baMdha thAya che; tene jJAnI kahevo ke ajJAnI ?
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ samyagdaSTi jIva jJAnI ja che, kAraNake te abhiprAyapUrvakanA AsavothI, nivaryo che. tene pravRttiono je Asrava tathA baMdha thAya che, te abhiprAyapUrvaka nathI. samyagdaSTi thayA pachI, paradravyanA svAmitvano abhAva che; mATe jyAM sudhI tene cAritramohano udaya che, tyAM sudhI tenA udaya anusAra je Asava-baMdha thAya che, tenuM svAmIpaNuM tene nathI. abhiprAyamAM, to te Asava-baMdhathI sarvathA nivRtta thavA ja Icche che. tethI te jJAnI ja che. jJAnIne baMdha thato nathI ema kahyuM che, tenuM kAraNa A pramANe che:mithyatvasaMbaMdhI baMdha, ke je anaMta saMsAranuM kAraNa che te ja ahIM pradhAnapaNe vivakSita (kahevA dhArelo) che. avirati AdithI baMdha thAya che, te alepa sthiti-anubhAgavALo che, dIrgha saMsAranuM kAraNa nathI; tethI te pradhAna gaNavAmAM Avyo nathI. athavA to A pramANe kAraNa cheH-jJAna baMdhanuM kAraNa nathI. jyAM sudhI jJAnamAM mithyatvano udaya hato tyAM sudhI, te ajJAna kahevAtuM hatuM ane midhyatva gayA pachI ajJAna nathI, jJAna ja che. temAM je kAMI caritramoha saMbaMdhI vikAra che teno svAmI jJAnI nathI, tethI jJAnIne baMdha nathI; kAraNake vikAra ke je baMdharUpa che, ane baMdhanuM kAraNa che, te to baMdhanI paMktimAM che, jJAnanI paMktimAM nathI. aviratapaNe satatapaNe. avirati : avirati :asaMyama. (2) viratino abhAva, vairAgyano abhAva; (3) te cAritramohanIya karmanI paryAya che. (4) para padArtha pratyenI Asaktino atyAgabhAva te jIvaavirati; potAnA svarUpamAM sthira nahi rahetAM asthira thaI jAya te avirati; samyagdarzana thatAM para padArthanI Asaktino zraddhAmAMthI tyAga thaI gayo hoya, je je rAga-dveSanA pariNAma Ave tenAthI juduM bhAna vartatuM hoya to paNa asthiratAmAMthI Asakti chUTI na hoya tenuM nAma jIvaavirati. te jIvaavirati vakhate apratyAkhyAnAvaraNIya Adi cAritramohano udaya che te ajIva avirati che. (5) pApomAM pravRtti; asaMyama, avrata. (6) vairAgyano abhAva. (7) aviratinA pAMca bheda che :hiMsA, asatya, corI, abrahmacarya ane parigraha. (8) vaLI jIvone je | 129 avismaraNa arthAt atyAgabhAva che te asaMyamano udaya che. paranI AsaktithI nivaryo nathI te atyAgabhAva che, eTale ke aviratibhAva che. te aviratibhAvamAM karmanA udayanuM nimitta che. (9) para vastumAM Asakti te avirati che. paravastumAM prItino atyAgabhAva te avirati che. atyAgabhAva. (11) (a) cAritra sambandhI nirvikAra svasaMvedanathI viparIta avrata pariNAmarUpa vikArane avirati rahe che. (b) hiMsAdika pApomAM tathA pAMca Indriyo ane mananA viSayomAM pravRtti karavAne avirati kahe che. aviratinA bAra bheda che; cha kAyanA jIvonI hiMsAnA tyAgarUpa bhAva na karavo tathA pAMca IMdriya ane mananA viSayomAM pravRtti karavI e rIte aviratinA 12 bheda che. (12) cAritra guNano vikAra. mithyAtva, ajJAna ane avirati e traNe avasthA paryAya che. e traNe upayogarUpa, e traNe cetanyano arUpI vikAra che. nizcayathI je mithyAdarzana, ajJAna, avirati ItyAdi abdha che te to amUrtika caitanya pariNAmathI anya evuM mUrtika padula karma che; ane je mithyAdarzana, ajJAna, avirati ItyAdi jIva che te mUrtika pulakarmathI anya evo caitanya pariNAmano vikAra che. * cAritra sambandhI nirvikAra svasaMvedanathI viparIta akAta pariNAmarUpa vikArane avirati kahe che, (2) hiMsAdika pApomAM tathA pAMca Indriya ane mananA viSayoma pravRtti karavAne avirati kahe che. avirati samyagdaSTi :samyagdarzana sahita, paraMtu vatarahita evA cothA guNasthAnavartI jIva. aviratinuM svarUpa :pAMca Indriyo tathA mananA viSayo ane pAMca sthAvara tathA eka trasanI hiMsA e bAra prakAranA tyAgarUpa bhAva na thavA te bAra prakAranI avirati che. jene mithyAtva hoya tene to avirati hoya ja che, paraMtu mithyAtva chUTI gayA pachI te keTalAka kALa rahe che. avirati te asaMyama paNa kahevAya che. samyagdarzana pragaTyA pachI dezacAritranA baLa vaDe eka deza virati thAya tene azvata kahevAya che. mithyAtva chUTayA pachI tarata aviratino pUrNa
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhAva thaI jAya ane sAcAM mahAvrata thatA munidazA pragaTa kare evA jIvo | to thoDA viralA ja hoya che. aviratinA bheda :aviratinA bAra bheda che. A kAyanA jIvonI hiMsAnA tyAgarUpa bhAva na karavo tathA pAMca Indriya ane mananA viSayomAM pravRtti karavI e rIte aviratinA 12 bheda che. (2) eka rIte traNa bheda che. (a) anantAnubaMdhI kaSAyodaya janita., (b) apratyAkhyAnAvaraNa kaSAyodayajanita aneka pratyAkhyAnA-varaNakaSAyodayajanita. bIjI rIte kahIe to bAra bheda che. che. kAyAnA jIvonI hiMsAnA tyAgarUpa bhAva na karavo. tathA pAMca Insiyo ane mananA viSayomAM pravRtti karavI e rIte aviratinA kula 12 bheda che. aviruddha meLavALAM. (2) viruddha nahi tevuM; anukULa; baMdhabesatuM. (3) yathArtha aviruddha anya pramANa saha :pratyakSa pramANa. aviruddha upAya :anukULa upAya; aviddha kArya dravyamAM guNa gaNadheNe trikALa kAyama rahe che, tethI te aviruddha che. (2) vastu potApaNe sarUpe che. vastu svapaNe astipaNe che. aviruddha svabhAvano abhAva : viruddha svabhAva. (2) viruddha svabhAvanuM hovuM. aviramaNa Indriya ane prANIrUpa asaMyama. (2) virakta na thavuM. tyAga na karavo 130 avirodha upAya :yathA tathya pratIta thAya evo upAya. avirodhapaNe sAMgopAMga; sakala avikalapaNe. (2) madhyasthapaNe. aviveka :vicArazUnyatA; satyAsatyane na samajavuM. aviveka deravavo sArA narasAnI parakhano abhAva TALavo-dUra karavo. avivaNI karIne gauNa karIne. aviviM :avivekavALI; vivekazUnya; bheda vinAnI; abhinna bheLaseLa. avizuddha saMsAra paryAyavALo. (2) raMgaberaMgI. avinazvara :avinAzI avizeSa :samAna; abhinna. (2) vizeSa rahita, jJAna, darzana, AnaMda Adi guNonA, je vizeSo-bhedo e dravya sAmAnyamAM nathI, tethI avizeSa che. avizeSa :ekarUpa (2) abheda (3) svabhAvathI abheda. guNa-guNI bheda vastudaSTimAM nathI. sAmAnya ekabhAva svarUpa dhruva che. sonAnA daSTAMte. e cAra bolathI AtmAne jAya tenuM phaLa niHsaMdeha anubhava batAve che. aNasaMyukata, vartamAna kSaNika avasthAmAM, para nimittamAM joDAvAthI utpanna thatA puNya-pApanA bhAvothI bhinna, paraparyAyamAM joDANarUpa rAgadveSanI ekAgratAnA vedanathI, mohakarmamAM huM saMyukta chuM ema baMdha bhAve baMdhAyo hato te saMyogAdhIna daSTi svalakSa vaDe toDIne pararUpe-rAga rUpe huM nathI, ema trikALI nirmaLa ekAkAra svabhAvane lakSamAM laI, pUrNa, asaMga, dhruva svabhAvanuM dholana karatAM, svabhAvamAM ekAgra dRSTinuM jora ApatAM samyagdarzana, jJAna ane aMze sthiratA rUpa nirmaLa paryAya UghaDI bhUlarUpa vikArarUpa avasthAno nAza thAya che. trikALI ekAkAra akhaMDa jJAyaka chuM ema zuddhanayanuM jora thatAM potAnuM abaddha spaSTapaNuM anubhavamAM Ave che. (4) ekarUpa pariNAma; sAmAnya pariNAma. (5) viziSTatAno abhAva; abheda; ekatA; sarvasAmAnyatA. (6) ekarUpa pariNAma; sAmAnya pariNAma. (7) samAna; taphAvata vinAnuM. (8) ekarUpa pariNAma; sAmAnya pariNAma; savikAra caitanya pariNAma. (9) samAna; abhinna. (10) jJAna, darzana Adi guNabheda rahita sAmAnya ekarUpa. avirodha virodha maTADIne ; virodhano abhAva karIne; anukULatA. (2) chaThThA guNasthAne muni yogya zuddha pariNati niraMtara hovI temaja mahAvratAdi saMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovAM te nizcaya-vyavahAranA virodhanuM (sumeLanuM) udAharaNa che. pAMcamA guNasthAne te guNasthAna ne yogya zuddha pariNati niraMtara hovI tema ja dezavratAdi saMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovA te paNa nizcaya-vyavahAranA avirodhanuM udAharaNa che. (3) virodha rahita; virodhano abhAva; anukULatA. (6) yathAtathya pratIta thAya evo upAyaH sumeLa. (7) bAdhA nathI. (8) bAdhA rahita. (11) baMdhabesatuM. (12) meLavavAM; virodha rahita, aviruddha. (13) meLa; banAva; pUrvApara saMgati; virodhano abhAva.
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ avizeSa darzanathI samAnapaNAnI zraddhAthI avizeSapaNe :taphAvata vinA; viziSTatAno abhAva, sarvasAmAnyatA; abheda; ektA. (2) taphAvata vinA. (3) taphAvata vinA; samAnapaNe. aviziSTa abhinna; ananya. (2) judA nahi evA. (3) abhinna; eka ja; astitvathI ananya. (4) abhinna; sattAthI koI judo nahi, evo. astitvathI abhinna. aviziSTa sattAvALuM abhinna sattAvALuM; eka ja sattAvALuM. (kerInI sattA lIlA tathA pILA bhAvanI sattAthI abhinna che, tethI kerI ane lIlo bhAva tathA pILo bhAva, eka ja vastuo che, bhinna vastuo nathI.) aviSama viSama nahi tevuM; sama; ekasarakhuM,sugama; saheluM; sapATa; samataLa; samathaLa. (2) avikaTa; (3)anukULa; aviruddha; dAruNa nahi evuM; bhayAnaka nahi evuM. (4) saraLa; sAhajika; anukULa; (5) viSamatAno abhAva; viSaya nahi tevuM ; sama, ekasarakhuM, sapATa; samataLa; samathaLa; sugama; saheluM. AtmajJAna samadarzitA, vicare udayaprayoga;apUrva vANI paramathuta, sadguru lakSaNa yogya. Atma siddhi 10 muM pada. AtmajJAna, samarzitA Adi je lakSaNo darzAvyAM te saMpatti dharma sthita vItarAga dazA sAdhaka upadezaka guNasthAne vartatA sanA lakSe mukhyatAe darzAvyAM che, ane temanA viSe te guNo ghaNA aMze varte che. tathApi te lakSaNo sarvAze saMpUrNapaNe to temAM guNasthAna ke vartatA saMpUrNa vItarAga ane kevalya saMpanna jIvanmukta sayogIkevalI parama sadguru zrI jina arihaMta tIrthakarane viSe varte che. temanA vize AtmajJAna arthAt svarUpasthiti saMpUrNapaNe varte che, te temanI jJAnadazA arthAt jJAnAtizaya sucavyo. teone viSe samarzitA arthAt IcchArahitapaNuM saMpUrNa paNe varte che, te temanI vItarAga cAritradazA arthAt apAyAgamamAtizaya sUcavyo. pUrNapaNe IcchArahita hovAthI vicaravA AdinI teonI dehAdika yogakriyA pUrva prArabdhodaya vedI levA pUratI ja che, mATe vicare udayaprayoga kahyuM. pUrNa nija anubhavarUpa temanI vANI ajJAnInI vANIthI vilakSaNa ane ekAMta AtmArtha bodhaka hoI 131 temane vANInuM apUrvapaNuM kahyuM ke temano vacanAtizaya sUcavyo. vANI dharma vartavuM zruta paNa teone viSe koI paNa naya na dubhAya evuM sApekSapaNe varte che, te temano paramazruta guNa sUcavyo. ane paramazruta jene viSe varte te pUjavA yogya koI temano tethI pUjAtizaya sucavyo. A zrI jina arihaMta tIrthaMkara parama sadgurune paNa oLakhAvanArA vidyamAna sarvavirati saru che eTale e sadganA lakSe e lakSaNo mukhyatAe darzAvyAM che. aviSama upayoga :sama upayoga; eka sarakho upayoga aviSamatA :samapaNuM; ekasarakhApaNuM. aviSamapaNuM :ekasarakhApaNuM; sapATa; samathaLa; sugamapaNuM. (2) rAgadveSa rahitapaNe, akalezapaNe; aviSamabhAva samabhAva. avasthita :avicaLa; ekarU5; sthira. aviramaNa aTakyA vinA satata karyA karavuM te. (2) avirakti; avairAgya; aMtarathI vairAgyanA astitvabhAvano asvIkAra; pramAdasahita yoganuM astitva. avisaMvAda :meLamaLavApaNuM; virodha na hoya tevuM; saMvAdavALuM. (2) avirodhapaNe; samabhAva5Ne (3) meLamaLavApaNuM; pramANane anusaravApaNuM; avirodha; anukULa; (4) nirvivAda; avirodha; asaMgata nahi evuM; meLa khAya tevuM; susaMgata. (5) virodhI na hoya tevuM; saMvAdI meLa maLavAvALuM. aMza :koIpaNa guNanA sauthI jaghanya bhedane aMI kahe che. azakya zakya ja nathI. durlabha kahyuM nathI paNa azakya kahyuM che. azakayano artha evo che ke koI rIte prApta na thAya. (2) koI rIte prApta na thAya evo artha azakyano che. (3) asaMbhava. (4) koI rIte prApta na thAya evo artha azakayano che.
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ azi :apavitra (2) apavitra; asvaccha; maraNa-sUtakavALuM (3) malina; durgaMdhamaya, gaMduM; melu. (4) apavitra; azuddha. (5) sUga upajAve tevAM; durgaMdhimaya. (7) padArtho. azi bhAvanA A zarIra apavitra che, maLamUtranI khANa che, rogajarAnuM nivAsasthAna che, e zarIrathI huM nyAro chuM; ema ciMtavavuM te chaThThI azuci bhAvanA. azruziSaya :gaMdo; melo; maLa; rAga; apavitra; durgaMdhamaya. (2) malinatA; gaMdApaNuM; mela; apavitra; durgaMdhamaya. azuddha avasthA keTalAka kahe che ke zarIranA dharma zarIramAM thAya che; rogAdinI avasthA dehamAM thAya che te sAcI vAta paNa roga dekhI je dveSa mane nirogatA dekhI je rAga AtmA Dare che, te AtmAmAM thAya che. saMyogathI sukhaduHkha thatuM nathI. paNa saMyogamAM sukha-duHkhanI kalpanA kare che. te azuddha avasthA potAnI mAnavArUpa je azuddha nayano pakSa che te choDavA jevo kahyo che, kAraNa ke AtmAmAM paranA AzrayathI je puNya-pApa vikAra thAya che te mArA che, evI azuddha dRSTirUpa vyavahAranuM phaLa corAzInA avatAramAM rakhaDavAnuM che.devanAgarImA = koI eka viSayamAM cittane ekAgra karavuM te dhyAna che. AtmA akhaMDa jJAnAnaMda svarUpI che, tenA lakSe sthira thatAM rAga TaLI aMdara sthiratA thAya che ane rAgano nAza saheje thAya che. azuddha upayoga :jIvane, para dravyanA saMyoganuM kAraNa azuddha upayoga che. ane te azuddha upayoga, vizuddhi ane saMlezarUpa uparAgane lIdhe, zubha ane azubhapaNe vividhatAne pAmyo thako, je puNya ane pApapaNe vividhatAne pAme che, evuM je paradravya tenA saMyoganA kAraNa tarIke kAma kare che. (uparAga maMdakaSAyarUpa ane tIvrakaSAyarUpa, ema be prakArano hovAthI, azuddha upayoga paNa, zubha ane azubha evA be prakArano che; temAM, zubha upayoga, puNyarUpa paradravyanA saMyoganuM kAraNa thAya che ane azubha upayoga, pAparUpa paradravyanA saMyoganuM kAraNa thAya che.) paraMtu jyAre banne prakAranA, A azuddha upayogano abhAva karavAmAM Ave che, tyAre kharekhara upayoga zuddha ja rahe che; ane te 132 to paradravyanA saMyoganuM akAraNa ja che. (arthAt zuddha upayoga, paradravyanA saMyoganuM kAraNa nathI.) (2) zubha ane azubha upayoga; maMda-tIvra udayadazA. (3) jeno upayoga viSaya-kaSAyamAM avagADha (magna) che, kuzruti, kuvicAra ane kusaMgatimAM joDAyelo che. ugra che tathA utpArgamAM lAgelo che, tene te azubha upayoga che. viziSTa udayadazAmAM rahelA darzano mohanIya ane cAritramohanIyarUpa pudgalo anusAra pariNatimAM lAgelo hovAne lIdhe azubha uparAga grahyo hovAthI, je upayoga parama bhadrAraka, tathA devAdhideva, paramezvara evA ahaMta, siddha ane sAdhu sivAya abyanI-unmArganI- zraddhA karavAmAM tathA viSaya, kaSAya, kuzravaNa, kuvicAra, kusaMga ane ugratA AcaravAmAM pravarte che, te azubha upayoga che. azuddha upayoganA vinAzanI rIta Hanya dravyamAM madhyastha thato huM azubhopayoga rahita thayo thako temaja zubhopayukta nahi thayo thako jJAnAtmaka AtmAne dhyAuM chuM. paradravyonA saMyoganA kAraNa tarIke kahevAmAM Avelo azuddha upayoga te kharekhara maMda-tIvra udayadazAmAM rahelA paradravya anusAra pariNatine AdhIna thavAthI ja pravarte che. paraMtu anya koI kAraNathI nahi. mATe badhAya paradravyamAM huM madhyastha thAuM, ane ema madhyastha thato huM para dravya anusAra pariNatine AdhIna nahi thavAthI zubha-azubha evo azuddha upayoga tenAthI mukta thaIne kevaLa svadravya anusAra pariNatine grahavAthI jene zuddhopayoga siddha thayo che evo thayo thako, upayogAtmA vaDe (upayogarUpa nija svarUpa vaDe) AtmAmAM ja sadA nizcaLapaNe upayukta rahuM chuM. A mAro paradravyanA saMyoganA kAraNanA vinAzano abhyAsa che. azuddha cetanA zubhAzubha rAgAdi pariNAma, satya bolavAnA ke ahiMsAnA pariNAma te puNya pariNAma che ane asatya bolavAnA ke hiMsAnA pariNAmate pApanA pariNAma che; beya jAtanA bhAvane zubha-azubha rAganI azuddha pariNati che. mohakarmanA udayajanya bhAva che, te jIvanuM lakSaNa nathI. huM parajIvane duHkha na dauM, meM tene na mAryo, meM tenI dayA pANI, evA zubha
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariNAma paNa cetanA guNathI viparIta kaSAya bhAva che. je ajJAnInI | daSTimAM hoya che, kAraNa ke te karmabhAvane mAro mAnavo te svarUpanI hiMsA che. unanI zubhavRtti ke dayA karavAnA pariNAma para zubharAga che. je mohakarmano bhAva che, tene guNakara ke sukhakara mAnavo te mahA ajJAna che. mATe zubhabhAva ho ke azubha bhAva ho te badhAM puNaya-pApa baMdhaka azuddha pariNAma che tene ThIka mAne, manAve ke rUDuM jANe te ajJAnI che. (2) karmanI temaja karmaphaLanI, anubhUtisvarUpa. Ayuddha jIva saMsArI ajJAnI mithyAdaSTi jIva. azuddha dravya nirUpaNAtmaka azuddha dravyanA nirUpaNa svarUpa. azuddha dravyArthika :azuddha avasthA. azuddha dravyAkinaya vyavahAranaya;paryAyArthikanaya. badhuM ekArtha vAcaka che. (2) paryAyArthika naya; dravyanuM paryAyamAM, azuddha pariNamana. (3) azuddha avasthA. (4) azuddha vyavasthA. (5) tArAmAM vikAra thAya che te azuddha dravyArthika naya. azuddha nizcayanaya :moharAgadveSa Adi. azuddha paryAya : saMsAra jIvanI azuddha paryAya te saMsAra che. addha pariNAmanuM kAraNa :dravyakarmanA saMyogamAMja azuddha pariNAma hoya che. dravya-karma vinA kadI hoto nathI; tethI dravyakarma azuddha pariNAmanuM kAraNa che. (2) dravya karmanA saMyogamAM ja, azuddha pariNAma hoya che. dravya, karma vinA kadI hoto nathI; tethI dravyakarma, azuddha pariNAmanuM kAraNa che. dravya karmanuM kAraNa, azuddha pariNAma kahyo; pachI te azuddha pariNAmanA kAraNa vize pUchavAmAM AvatAM, tenuM kAraNa pAchuM dravyakarma kahyuM, tethI zaMkAkArane zaMkA thAya che ke, A vAtamAM ItaretarAzraya doSa Ave che. navA dravyakarmanuM kAraNa, azuddha AtmapariNAma che, ane te azuddha AtmapariNAmanuM kAraNa to tenuM te ja dravyakarma nahi, (arthAt navuM dravyakarma nahi, paNa pahelAMnuM jUnuM) dravyakarma che; mATe tyAM ItaretarAzraya, doSa Avato nathI. 133 AzaddhatA: je samaye AtmA karmothI baMdhAya che te ja samaye azuddha paNa che. azuddha vinA baMdhana thaI ja zakatuM nathI. e ja pramANe baMdhana vinA azuddhatA paNa AvI zakatI nathI. tethI baMdhana ane azuddhatApaNuM e banne avinAbhAvI che. eka vinA bIjuM na hoya enuM ja nAma avinAbhAva che. joke AtmA svayaM advaita arthAt amilita-eka che. jo paNa azutA dhAraNa karavAthI (5ra padArthonA nimitte) te ja AtmA dvata arthAt be rUpa dhAraNa karanAra (doraMgI) banelo che. (2) zubhAzubha. azuddhanaya :azuddhadravyArthikanaya; paryAyArthikanaya; vyavahAranaya, te ekArNavAcaka che. (2) azuddhanayano viSaya, bhedarUpa aneka prakAra che. tethI teo vyavahAra dvArA ja, paramArthane samajI zake che. A kAraNe vyavahAranayane, paramArthanI kahAnAra jANI teno upadeza karavAmAM Ave che. ahIM ema na samajavuM ke, vyavahAranuM AlaMbana karAve che, paNa ahIM to vyavahAranuM AlaMbana, choDAvI paramArtha pahoMcADe che, ema samajavuM. (3) vyavahAra; upacAra. (4) vyavahAranaya azuddhapaNu 5ra nimittathI apekSAthI vartamAna avasthAmAM azuddhatA (puNya pApa, rAga-dveSarU5) kSaNika vikArIbhAva jIvamAM thAya che. parane potAnuM mAnI rAgadveSano kartA chuM, zubhAzubha bhAva karavA jevo che. evI UMdhI mAnyatA te azuddha avasthA che, ane te ja saMsAre che. (2) kAma, krodha, mohanI vRtti vartamAna avasthAmAM kSaNika che. teno (azuddhino) nAza thaI zake che. ane svabhAvamAM nirmaLatApaNe anaMtaguNa che te rahI zake che. iMrtamAna azuddha avasthA paNa che. ane dravya svabhAvamAM pUrNa zuddhatA che te beu paDakhAM jANavAM joIe. jo AtmA vartamAna avasthAmAM paNa zuddha ja hoya to, samajaNa ane puruSArtha karI azuddhatA TALavAnuM prayojana rahe nahi. azuddhabhAva:vikAra azana :bhojana. (2) AhAra (3) khAvuM-pIvuM. azana naSNA AhAranI IcchA. (2) bhojananI lAlasA; AhAranI IcchA.
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ anya HzUnya nahi evuM; hayAta; sad. (2) khAlI nahi hyuM; bhAvavAna; (3) hayAta; sat. (4) bharelA. (5) pUrNa; bharapUra. (6) zUnya nahi evuM; hayAta; sat; asti. azana-jIyanagamanAdika zarIra ceSTAo :AhArakriyA-sUvAnI kriyA-javAnI kriyA saMbaMdhI zarIranI kriyAo. gamana=strIsaMbhoga. azanIya bhakSya; bhojana yogya. azabda :svayaM aneka paramANu dravyAtmaka zabda paryAyanI vyaktinA (pragaTatAnA) asaMbhavane lIdhe azabda che. azubha Hmohamaya pariNAma temaja dveSamaya pariNAma azubha che. (2) kharAba. azubha Asava :mithyAtva viSaya kaSAyarUpa azubha Asava. (2) karmanA Agamana. azubha upayoga :jeno upayoga viSaya-kaSAyamAM avagADha (magna) che, kuzruti, kuvicAra ane kusaMgatimAM joDAyelo che, ugra che tathA unmArgamAM lAgelo che, tene te azubha upayoga che. viziSTa udayadazAmAM rahelA, darzanamohanIya ane cAritramohanIyarUpa pudgalo anusAra, pariNatimAM lAgelo hovAne lIdhe, azubha uparAga grahyo hovAthI, je (upayoga) parama bhaTTAraka, mahAdevAdhideva, paramezvara evA ahaMta siddha ane sAdhu sivAya anyanI-unmArganI zraddhA karavAmAM, tathA viSaya, kaSAya, kuzravaNa, kuvicAra, kusaMga ane ugratA AcaravAmAM pravarte che, te azubha upayoga che. (2) hiMsAdimAM athavA kaSAya pApa ane vyasana vagere niMdApAtra kAryomAM pravRtti. (3) hiMsAdimAM athavA kaSAya, pApa ane vyasana vagere niMdApAtra kAryomAM pravRtti. (4) jeno upayoga, unmArganI zraddhA karavAmAM tathA viSaya, kaSAya, kuzravaNa, kuvicAra, kusaMga ane ugratA AcaravamAmAM, pravarte che, te azubha upayoga che. (5) jeno upayoga viSayakaSAyamAM avagADha (magna) che. kuzruti, kuvicAra ane kusaMmatimAM joDAyelo che. ugra che tathA unmArgamAM lAgelo che tene te azubha upayoga che. viziSTa udaya dazAmAM rahelA darzana mohanIya ane cAritramohanIyarUpa pudgalo anusAra pariNatimAM lAgelI hovAne lIdhe azubha uparAga grahyo hovAthI, 134 ja upayoga parama bhaTTAraka, mahAdevAdhideva, paramezvara evA ahaMta, siddha ane sAdhu sivAya abyanI-unmArganI zraddhA karavAmAM tathA viSaya, kaSAya kuzravaNa, kuvicAra, kusaMga ane ugratA AcaravAmAM pravarte che te azubha upayoga che. azubha nAmakarma AvanuM kAraNa yogamAM kuTilatA ane visaMvAdana arthAt anyathA pravartanA te azubhanAmakarma AsravanuM kAraNa che. azubha bhAva te narakAdi gati che. (2) azubha bhAva Arta rodra dhyAna ati malina che. naraka tiryaMca Adi adhogatinA kAraNa che. mATe Azraye ja tajavA yogya che. (3) hiMsA, asatya, corI, abrahma, parigrahanI mUrchA vagere azubha bhAva che, ne tenAthI pApabaMdha thAya che. (4) raLavuM, kamAvuM, parigraha karavo, viSayavAsanA, hiMsA, jUTha, corI, abrahmacarya, parastrI gamana, zikAra, mAMsa lakSaNa, madyapAna Adi azubhabhAva che. (5) mithyA zraddhA, krodha, mAna, mAyA, lobha ane viSayavAsanA vagere azubha bhAvo che. (6) jyAM moha, dveSa tathA aprazasta rAga che, tyAM azubha pariNAma che. azubha bhAvanAo kAndarSI, kilTiSikI, saMmohI, dAnavI ane AbhiyogikI e pAMca azubha bhAvanA che. (1) kAnharpI = rAga thAya evAM vacana, halakA cALA, hAsyayukta asabhya vacanathI parane satata vismaya paramADato sAdhu kAndaryAM bhAvanAne bhaje che. = (2) kilviyI = kevaLI, dharma, AcArya, zruta, sAdhu, sAdharmI AdinA avarNavAda (niMdA) bolavAmAM tatpara ane mAyAvI evo tapasvI kilviyI bhAvanAne bhaje che. (3) saMmohI = sanmArgane dUSaNa lagaDanAra, unmArga dezanAmAM cAlAka, moha karIne lokone saMmohI bhAvanAno Azraya kare che. (4) dAnavI = anaMtAnubaMdhI kaSAya ane kalahamAM AsaktithI athavA zarIrAdi parigrahamAM AsaktithI tevAM nimittane meLavato karuNA rahita, pazcAttApa rahita, pUrvanuM vera rAkhanAra muni dAnavI athavA AsurI bhAvanAne dhAre che.
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ 13 (5) Abhiyogika =maMtra, abhinaya, kautuka, bhUta prayoga AdimAM pravartato sAtA, rasa ane Rddhi e traNa gAravanA nimitte Abhiyogika bhAvanAne bhaje che. azubha yoga : jIvonI hiMsA karavI; asatya bolavuM, paradhana haraNa karavuM, IrSA karavI-ItyAdi bhAvArUpa azubha pariNAmathI racAyelA yogane azubhayoga kahe azubhanAmarma je karmanA udayathI zarIranA avayava suMdara na hoya tene azubha nAma karma kahe che. azubhabhAva ane zubhabhAva hiMsA, jUTha, corI ane viSayavAsanA vagere pApavRttine azubhabhAva che ane dayA, dAna, vrata-tapa, pUjA-bhakti vagere puNyavRtti te zubhabhAva che. te banne prakAranA bhAvo vibhAvabhAva che. jIvane anAdithI vibhAvano ja prema che. tethI aMdara jJAyaka svabhAvano prema kadI thayo nathI. te vibhAvano prema choDa. azubharAga azubha bhAva; hiMsA, jUTha, corI; viSaya-vAsanA IzvayAdi, azubharaNa te azubha bhAva che. azubhaparakta bhAva :azubharUpa, vikArI bhAva. azaraNa: jema kAmasevanamAM vIrya chUTI jAya te kSaNe ja dAruNa kAmano saMskAra nAza pAmI jAya che. koI thI rokI rAkhI zakAto nathI, tema karmodaya chUTI jAya te kSaNe ja, Asavo nAza pAmI jAya che, rokI rAkhI zakAtA nathI, mATe teo (Aso) azaraNa che. (2) zaraNano abhAva; Azrayano abhyAsa; nirAdhAra, anAtha; jene koInuM zaraNa nathI tevuM; AzarA vinAnuM. (3) zaraNahIna; puNyapApanA bhAvamAM AtmAne kyAMya zaraNa maLatuM nathIvizrAMti maLatI nathI. (4) zaraNahIna; zaraNa na maLe tevAM; vizrAMti mATe nahi tevAM; pakaDI zakAya nahi tevA; jANI na zakAya tevAM. (5) zaraNahIna; Azaro Ape nahi tevAM; vizrAMti maLe nahi tevAM chUTI jAya tevuM, pakaDI ke jhAlI rAkhI zakAya nahi tevuM; rakSaNa rahita; arakSita. atharaNarUpa :Azraya karavA lAyaka nahi; AdhAra rAkhavA yogya nahi; pakaDI rAkhavA lAyaka nahi. ala :avizvAsa. azamata dazA :pramAda rahita jAgRta dazA. azarIra zarIra vinAnuM jene bhautikatAno saMbaMdha nathI tevuM; siddha; nirAvaraNa. AzarIrahetu :siddhipaNAnA hetubhUta. azarIrI zarIrabhAvano abhAva thayo che jene; Atmamagna. azeSa :samasta (2) samasta; saMpUrNa. azeSa :samasta; saghaLAM; badhAM. (2) samasta; sarva; pUrepUruM; tamAma. azeSa jagata :samasta lokAloka. azeSavizva samasta vizva. vizvanA samasta padArtho. AzaMsA :AzA; AkAMkSA; IcchA; umeda. azAtanA avinaya; anAdara; tiraskAra. (2) apamAna; avinaya. (3) avinaya; apamAna. (4) apavitratA, apavitra karavuM te. (5) avinaya; apamAna; adhogati (6) zAtAno abhAva; zAMtino abhAva. (7) duHkha. azAtAnuM vedana kalpanAmAM je pratikULapaNe duHkharUpa lAge evA bhedarUpa karmano anubhava. aMzI aMzovALuM; aMzonuM baneluM. (dravya aMzI che.) azocyA kevaLI jemaNe pUrve koI pAsethI dharma sAMbhaLyo nathI tene koI tathArUpa AvaraNanA kSayathI jJAna upajavuM che, te AtmAnuM mAhAtma darzAvavA, ane jene sadguruyoga na hoya tene jAgrata karavA, te te anekAntamArga nirUpaNa karavA darzAvyuM che; paNa sadguru AjJAe pravartavAno mArga upekSita karavA darzAvyuM nathI. (2) jemaNe pUrve, koI pAsethI dharma sAMbhaLyo nathI, tene koI tathArUpa AvaraNanA kSayathI jJAna uparyuM che, evuM svayaMbodhI. (3). azomAkevalI :kevalI Adi pAse dharma sAMbhaLyA sivAya je kevala jJAna pAme te. (asocyA=amRtA). azauca :apavitratA; gaMdApaNuM (2) malinatA. azaucatA :apavitratA.
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ 136 aSTakarma :jJAnIvaraNa, darzanAvaraNa, aMtarAya, moha e cAra dhAti karma ane AyuSya, nAma, gotra ane vaidanIya e cAra adhAti karma maLIne ATha dravyakarma amabhakta :traNa upavAsa. amI bhUmikA :AThamI bhUminA agrabhAge mokSasthAna; siddhazilA. aSTAMgayoga yama, niyama, Asana, prANAyAma, pratyAhAra, dhAraNA, dhyAna, samAdhi- e ATha yoganA aMga. aNapada kelAsa parvatanA ghATanuM derAsara asaMkacita :saMkaDAza vinAnuM, saMkocAyeluM nahi tevuM; asaMskRti vikAsatvazakti kSetra ane kALathI amaryAdita evA ci vilAsa svarUpa | (caitanyanA vilAsa svarU5) asaMkucita vikAsandhazakti. asakala AtmAmAM AtmAnA sarva pradezomAM nahi, paNa thoDA ja pradezomAM. asaMkIrNa :bheLaseLa nahi evA; spaSTapaNe bhinna. (bhagavAna AtmasvabhAva spaSTa bhinna (para sAthe bheLaseLa nahi evA) dravya-guNa-paryAyo vaDe, susthita che.) asukha duHkha. asaMkhya pudagala parAvartana :anaMta kALa. asaMkhyAta aneka asaMkhyAta ane anaMta asaMkhyAta ane anaMta e saMkhyA samajavA mATe gaNitazAstra upayogI che; temAM 103 eTale ke 10 ne 3 thI bhAgatA = 3.3333.... (aMta na Ave tyAM sudhI tragaDA) Ave che. paNa eno cheDo Avato nathI, te anaMtanuM dRSTAMta che; ane asaMkhyAtanI saMkhyA samajavA mATe eka goLanA parigha ane vyAsanuM pramANa 22/7 hoya che. (vyAsa karatAM parigha 22/7 gaNo hoya che, teno hisAba zatAMI mUkatAM je saMkhyA Ave che te asaMkhyAta che. gaNitazAstramAM A saMkhyAne Irezanala kahevAmAM Ave che. asaMkhyAta pradethI jIva, dharma, adharma ane lokAkAza. akhalita :satata; cAlu; vacce khAMco ke tUTa paDyA vinAnuM phare nahi; paDI jAya | nahi evA. (2) jarAya bhedapaNe nahi, thavA rUpa; ekarUpa vastu (3) | niraMtara; aTakyA vagara; sadAya. (4) potAthI nahi cuta thato; satata pravAharUpa vaheto. (5) kare nahi; paDI jAya nahi. (6) eka pravAharUpa (7) nibaMdha. (8) skUlana-bhUla karyA vinAnuM, vacce khAMcI ke tUTa paDyA vinAnuM, satata; cAlu; ekarUpa; acaLa; atUTaka. (9) nibaMdha. (10) potAnAthI nahi zruta thato. (11) (niSkapa) (12) nirbAdha. (13) potAthI, nahi cuta thato. asaMga vItarAga (2) anAsakti; anAsakta; duniyAdArInA saMbaMdhathI mukta; saMgano abhAva. (3) anAsakta; duniyAdArInA saMbaMdhathI mukta; anAsakti. (4) ekaluM; anAsakta; duniyAdArInA saMbaMdhothI mukata; AtmA. (5) anAsakta; duniyAdArInA saMbaMdhathI mukta; AtmA. (6) mUrchAno abhAva; para dravyathI mukata. (7) anAsakta; duniyAdArInA saMbaMdhothI mukta. asaMgata :ayathArtha. (2) ayathArtha; anucita; paraspara virodhI; asaMgadazAno hetu vairAgya ane upazamanuM baLa vadhavAthI, jIvana vize saheje mayopazamanuM nirmaLapaNuM thAya che; ane saheja sahejamAM siddhAMtajJAna kSayopazamanuM nirmaLapaNuM thAya che; ane sahejamAM siddhAMtajJAna thavAnuM kAraNa thAya che. jo jIvamAM asaMga dazA Ave, to AtmasvarUpa samajavuM sAva sulabha thAya che; ane te asaMgadazAno hetu, vairAgya ane upazama che. asaMgapaNa AtmArtha sivAyanA saMga prasaMgamAM paDavuM nahIM. (2) saMsAranA saMgInA saMgamAM, vAtacItAdi prasaMga ziSyAdi karavAnA kAraNe rAkhavo nahIM. (3) nirmohapaNuM; yathArtha rAmarasapaNuM. (4) asaMgapaNuM eTale AtmArtha sivAyanA saMga prasaMgamAM paDavuM nahi. (5) AtmArtha sivAyanA saMgaprasaMgamAM paDavuM nahIM. (6) AtmArtha sivAyanA aMga prasaMgamAM paDavuM nahIM. asugama :durlabha; muzkela; asajajana :durjana asaMzI :mana rahita; ekendriyathI caturindriya sudhInA jIvo niyamathI asaMjJI ja hoya che paMcendriyomAM tiryaMco saMjJI ane asaMjJI banne prakAranA hoya che.
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ hita-ahitanI zikSA, kriyA, upadeza vagerenuM je grahaNa nathI karatA te asaMjJI che. (2) zikSA ane upadeza grahaNa karavAnI zaktirahita prANI asaMzI kahevAya. asatu khoTI samajaNa. (2) nAstipaNuM (3) avidyamAna. (4) avidyamAna; aNachatI (vastu). (5) nahi hayAta evuM; ahayAta. (6) hayAta na hoya evuM; astitva vinAnuM (arthAta nitya). (deha-dhanAdika pudgala paryAyo hovAne lIdhe, asata che tethI Adi-aMtavALAM che.) (7) hayAta na hoya evu; astitva vinAnuM, (arthAt anitya). (deha, dhanAdika pudagala paryAyo hovAne lIdhe, asat che tethI Adi anaMtavALA che.) (8) nahi hayAta evuM. je asat hoya tenuM TakavuM-hayAta kevuM ?) (9) nAstirUpa kArya. (10) abhAva. (11) avidyamAna paryAyasamUha. (12) nAsti, nahi hovApaNuM; dareka AtmA parapaNe asata che, eTale paranI apekSAe AtmA nathI, asata che. (13) nAstirUpa padArtha. (14) nAsti, nahi hovApaNuM, dareka AtmA parapaNe asata che. eTale paranI apekSAe, AtmA nathI, asata che. A pramANe je rIte tattva che, te rIte avirodha daSTithI na jANe to, yathArtha niHsaMdehatAnI zAMti na Ave ane svarUpamAM TharavAnI tAkAta Ave nahi. (15) hayAtI vinAno; nahi hayAta, evuM. asta :naSTha. (je asat hoya tenuM TakavuM-hayAta rahevuM kevuM ? mATe dravyane asat mAnatAM, dravyanA abhAvano prasaMga Ave arthAt dravya ja siddha na thAya.) (2) AthamavuM. (3) naSTa. (dravyane asat mAnatAM dravyanA abhAvano prasaMga Ave.) (4) naSTa (je asat hoya, tenuM TakavuM - hayAta rahevuM kevuM ? mATe dravyane asat mAnatAM, dravyanA abhAvano prasaMga Ave, arthAt dravya ja siddha na thAya. asat upAda :jIva anAdi anaMta hovA chatAM manuSyakALe deva paryAyanI ke svAtmopalabdhi rUpa siddhaparyAyanI aprApti che. arthAt manuSya te deva ke siddha nathI mATe te paryAyo abhya abya che. A rIte paryAyo abya hovAthI, te paryAyone karanAra, sAdhana ane AdhAra evo jIna paNa paryAya-apekSAe 137 abyapaNAne pAme che. A rIte, jIvanI mAphaka, dareka dravyane paryAya apekSAe abyapaNu che. Ama dravyane adhyapaNuM hovAthI dravyane asat utpAda che. ema nizcita thAya che. asata rUpa abhAvarUpa. asattA :astitvano abhAva; hayAtIno abhAva. asattA pAmato hoya HsattAmAM cAlyo jAya. asatyabhAva padArtha :ajJAna adarzanarUpa athavA mithyAjJAnadarzanarUpa azuddha AtmA. asatyArtha :trikALa Take evA svarUpathI viparIta te asatyArtha. asatsaMga satsaMgano abhAva; duSTano saMga. asti hovApaNuM; hayAtI. (2) jJAtApaNuM (3) che. che. che. evo bhAva. dhruva cidAnaMda je che arthAt samaya nAmano padArtha je che temAM sAra kahetAM je dravyakarma,bhAvakarmAM,no karma rahita zuddhAtmA-pavitra AtmA. (4) che. astitva; hovApaNuM. astitva = sattA. astikAya pAMca astikAyonI vizeSa saMjJA, sAmAnya vizeSa astitva tathA kAyatva rahelAM che. teo utpAda-vyaya-dhrauvyama sAmAnya vizeSa sattA niyatavyavasthita (nizcita rahelAM) hovAthI, temane mAM sAmAnya astitva paNa che, ema nakkI karavuM. teo astitvamAM niyatahovA chatAM, (jema vAsaNamAM raheluM vAsaNathI anyamaya che tema), astitvathI anyamaya nathI; kAraNake teo sahAya potAthI niSpanna (arthAt potAthI sat) hovAne lIdhe (astitvathI), ananyamaya che. (jema agni uSNatAthI ananyamaya che tema) astitvathI ananyamaya hovA chatAM, temanuM astitvamAM niyatapaNuM nayaprayogathI che. be nayo bhagavAne kahyA che - dravyArthika ane paryAyArthika, tyAM kathana eka nayane Adhina hotuM nathI, paraMtu te banne nayone AdhIna hoya che. mATe teo paryAyArthika kathanathI, je potAthI kathaMcita bhinna paNa che, evA astitvamAM vyavasthita (nizcita rahelAM) che ane dravyArthika kathanathI, svayameva sat (vidyamAna, hayAta) hovAne lIdhe, astitvathI ananyamaya che. jIvo,
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ 138 astikAya kahevAmAM Ave che. (8) bahapradezI dravyane astikAya kahe che. jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAza e-pAMca dravyo astikAya che. kAladravya eka pradeza che, tethI te astikAya nathI. pula paramANu eka pradezI che, paNa enAmAM skaMdharUpa banI bahapradezI thavAnI zakti che; tethI upacArathI tene astikAya kahevAmAM Ave che. (9) vividha guNo ane paryAyo sAthe, svapaNuM-potApaNuM -ananyapaNuM che. astikAya keTalAM che ? pAMca che, jIvana, pudgala, dharmadravya, adharma dravya ane AkAza. kALa dravya bahapradezI nathI, te kAraNathI te astikAya paNa nathI. pula paramANuM ekapradezI che, to te astikAya kevI rIte che? pudagala paramANu zaktinI apekSAthI astikAya che. arthAt skaMdharUpamAM thaI (rUpe pariNamI) bahapradezI thaI jAya che, te mATe upacArathI te astikAya pudgalo, dharma, adharma ane AkAza-e temanI vizeSa saMjJAo, artha pramANe jANavI. temane kAyapaNuM paNa che : jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAza e padArtho, avayavI (ekathI vadhAre pradezo hoya evA) che. pradezo nAmanA temanA je avayavo che, teo paNa paraspara vyatirekavALA hovAthI, paryAyo kahevAya che. temanI sAthe te (pAMca) padArthone ananyapaNuM hovAthI, kAyatvasiddhi ghaTe che. paramANu (vyakti apekSAe niravayava hovA chatAM, tene sAvayavapaNAnI zaktino sadbhAva hovAthI, dAyatvasiddhi nirapavAda che. tyAM evI AzaMkA karavI yogya nathI, ke pugala sivAyanA padArtho amUrtapaNAne lIdhe avibhAjya hovAthI, temanA sAvayavapaNAnI kalpanA nyAya viruddha (geravAjabI) che. AkAza avibhAjya hovA chatAM, temAM A ghaTAkAza che. A adhaTAkAza (athavA paTAkAza) che, evI vibhAga kalpanA jovAmAM Ave che ja. jo tyAM (kathaMcita) vibhAga na kalpavAmAM Ave, to je ghaTAkAza che te ja (sarvathA) aghaTAkAza thAya; ane te to dRSTi (mAnya) nathI. mATe kALANuo sivAya bIjA badhAne vize, kAyava nAmanuM sAvadhavapaNuM nakakI karavuM. (2) je dravyomAM aneka pradeza hoya che te astikAya che ane jemAM kevaLa eka ja pradeza hoya che te astikAya gaNAtuM nathI. (3) bahapradezI dravyane astikAya kahe che. (4) ati eTale che ane kAya eTale pradezono samUha. (5) ghaNA pradezovALuM dravya. (6) bahu pradeza dravyane astikAya kahe che. jIva, pudagala, dharma, adharma e AkAza e pAMca dravya astikAya che. kALa dravya eka pradeza che tethI te astikAya nathI. jo ke pula paramANu eka pradezI che to paNa tenAmAM aMdharUpe thaIne bahapradezI thavAnI zakti che tethI upacArathI tene astikAya kahevAmAM Ave che. (7) bahapradezI dravyane astikAya kahe che. jIva, pula, dharma, adharma ane AkAza e pAMca dravyo astikAya che. kALa dravya astikAya nathI. kAraNa ke kALadravya eka pradeza che. tethI te astikAya nathI. pula paramANuM paNa eka pradeza che. jo paNa te astikAya kevI rIte che ? jo ke pula paramANu eka pradeza che to paNa tenAmAM skaMdharUpe thaIne bahapradezI thavAnI zakti che tethI upacArathI tene astikAyApaNuM astipaNuM tathA kAyapaNuM. astitva astitvanuM lakSaNa athavA svarUpa vyaya= utpAda-dhrauvya che. (2) utpAvyaya, dhrauvyarUpa vartavuM te. (3) svayameva satu; vidyamAna; hayAta. astitvanuM lakSaNa athavA svarUpa vyaya,-utpAda-dhrauvya che. (4) satpaNuM; hovApaNuM; hayAtI. (5) trikALa hovApaNuM. (6) vastunuM hovApaNuM. (7) trikALa hovApaNuM. (8) anya sAdhananI apekSA vinA-svayaMsiddha che tethI Adi anaMta che. (9) astitvanuM kArya hovApaNuM che. (10) prathama to astitva te utpAda, vyaya ane dhrauvyanA aikayasvarUpa vRtti che. te vRtti arthAtu hayAtI kALane pradeza vinA hoya che ema kahevAmAM Ave to te saMbhavatuM nathI; kAraNa ke pradezanA abhAve te vRttimAnano abhAva hoya che. te to zunya ja che, kema ke astitva nAmathI vRttithI arthAntarabhUta che. anya che. (11) astitvanuM lakSaNa athavA svarUpa, vyaya-utpAda-dhrauvya che. (12) be prakAranuM kaheze : (a) svarUpa = astitva ane (b) sadazya-astitva. (13) sattA nAmano sano bhAva, arthAt svatva. (14) kharekhara dravyano svabhAva che, ane te (astitva) anya sAdhananI apekSA vinAnuM
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ svayaMsiddha, tethI anAdi-anaMta che. (15) sattA nAmano satno bhAva; sattva; satpaNuM; hayAtapaNuM; vidyAmAnapaNuM; hayAtano bhAva; che evo bhAva. astitva guNa koI dravyanI kadI utpatti ke nAza nathI, mATe koI koIno kartA nathI, - ema astitva guNa sUcave che. (2) je zaktinA kAraNe dravyano kadI paNa nAza na thAya, koIthI utpanna paNa na thAya tene astitvaguNa kahe che. (3) koI dravyanI, kadI utpatti ke nAza nathI, mATe koIno koI kartA nathI,ema astitvaguNa sUcave che. (4) je zaktinA kAraNe, dravyono kadI paNa nAza na thAya, koIthI utpanna paNa na thAya, tene astitva guNa kahe che. astitva niSpanna :astitvano banelo. astitva sAmAnyarUpa anvaya che, che, che, evo ekarUpa bhAva, dravyano svabhAva che. (anvaya=ekarUpatA; sadabhAva.) (2) dareka padArthamAM sattaNuM (astipaNuM) evo guNa anAdi anaMta che. mATe dareka vastu potA vaDe karIne sat che. koIne AdhIna nathI. A samajavAthI svAdhIna sukhadharma potAthI pragaTe che. evuM potAnu parathI bhinna jJAna thAya to potAnuM sukha pote pAme. astitvanuM lakSaNa hovApaNuM; sat astitvaniyata :astitvamAM niyata; astitvathI ananyamaya. astitvAMtara :bhinna astitva (yuta siddhinuM kAraNa bhinna bhinna astitvo. lAkaDI ane lAkaDIvALAnI mAphaka guNa ane dravyanAM astitvo kadIye bhinna nahi hovAthI yutasiddhapaNuM hoI zake nahi.) asidhArA :taravAranI dhAra. asthiratA HsvamAM ekAgratA mUkIne paramAM ekAgratA kare te asthiratA. asthAna ayogya sthAna, ayogya viSaya; ayogya padArthonuM avalaMbana. asthAnano :ayogya sthAnano, ayogya viSaya pratyeno; ayogya padArthono avalaMbanAro. (2) asthAnanA rAgamAM. asthAyI :kSaNika ; hadavALAM asthimajjA hADohADa. 139 asthira kSaNabhaMgura; satata pIDAkAraka, satata sthira rahetuM nathI. asthira nAma karyuM Hje karmanA udayathI, zarIranI dhAtu ane upadhAtu pota potAnA sthAne na rahe, tene asthira nAma karma kahe che. asthiratA parabhokatRtvAbhilASAjanita, asthiratA. (2) jJAnIne potAnI jJAtA-dRSTA svabhAvanI samaja hoya che chatAM paNa kamajora bhUmikAmAM rAga thaI jato hoya che te aNasamajano rAga nathI paNa asthiratAno rAga che. haju paryAyamAM (cAritranI) azuddhatA che tene asthiratAno rAga samaje che te choDavAno che ema jANe che. puNya-pApa Adi karmarUpa ane karmaphaLarUpa bhAvomAM ekAgra thaI temAM ja upayogane rokI rAkhe te ajJAna cetanA che. jethI karmano baMdha thAya che. je baMdha jJAnanI zuddhatAne rokI rAkhe che. asthiranAma karma je karmanA udayathI zarIranI dhAtu ane upadhAtu potapotAnA ThekANe na rahe tene asthiranAmakarma kahe che. asad bhUta HavidyamAna (2) karmo jIvathI atyaMta judI cIja che, jIvanI paryAyamAM paNa karma nathI, bahAra che eTale asadbhUta che. (3) asatya (4) asadbhUtano artha mithyA, asatya, ayathArthasvarUpa thAya che. (5) avidyamAna; anAgata. asadbhuta vyavahAra :be prakAranA che (a) upacarita asadbhUta (b) anupacarita asadbhUta. (2) upacAra mAtra; kathana mAtra; kahevA pUratuM; kharekhara evuM nahi. adbhUta vyavahAranaya Hje maLelA bhinna padArthone abhedarUpe kathana kare. jemake- A zarIra mAruM che athavA mATInA ghaDAne ghIno ghaDo kahevo. (2) rAgAdi bhAvomAM, cetanapaNAno bhrama upaje che, paNa te paramArthe cetana nathI. svabhAvanI dRSTie dayA, dAna, vrata, bhakti, Adino rAga karma janma che. jaDa karmano saMbaMdha, AtmAne asadbhUta vyavahAranayathI che. rAgano saMbaMdha, azuddha nizcayanayathI che. ane matijJAna Adino paNa trikALI AtmA sAthe, azuddha nizcayanayI saMbaMdha che. cAra gatinI yogyatA che, tene paNa azuddha nizcayanayathI AtmA sAthe saMbaMdha che. kemake te AtmAnI paryAyamAM che.
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 azuddha nizcayanaya kaho ke vyavahAra kaho, banne eka ja vAta che. paryAya, te | vyavahAra ane dravya, te nizcaya che. asadabhAva:bhAvanI gerahAjarI; bhAvanI asthiti; bhAvanI ahayAtI. Azrayano abhAva; anAzcaya; anAdhAra.(2) sadubhAvano abhAva, aNagamo: aruci, kharAba abhiprAya. (3) asat utpAda; avidyamAnano utpAda asadabhAva saMbaMddha ahayAtI sAthe saMbaMdhavALo-saMkaLAyelo. (paryAyonI vidhA vakhate, vyatireka vyaktione mukhya ane anvaya zaktione gauNa karAtI hovAthI, dravyane asadbhAva saMbaddha utpAda (asat-utpAda, avidyamAnano utpAda) che.) asaMdigdha :spaSTa; nizcita; niHzaMka; saMdeha rahita. avasAna veSadhArI jinasUtrathI viruddha, cAritrathI bhraSTa ALasu evA veSadhArIne avasanna kahevAya. asajhabhavya najIkamAM jenI mukti thavAnI che tevo jIva. (2) nikaTabhavya; najIkamAM jene mukti thavAnI che te. (3) te je bhave mokSa pAme te. asajhabhavya jIva :mokSagAmI jIva. asApana sapatna eTale zatru; kevaLa jJAnanA zatru karma che. kevaLajJAnamAM te rahyAM nathI tethI kevaLajJAna asapatna che. jeNe potAnA pratipakSI dhAtI catuno mULamAMthI nAza karI nAkhyo che, e ukta kathananuM tAtparya che. asapatna = karma zatrano nAza. (2) sapatnano artha zatru che. kevaLajJAnA zatru karma che. te tene ....... (3) jene harIpha ke zatru nathI tevuM; jene apara mAtAno bhaNelo bhAI nathI tevuM. asapatra, zatru rahita; ghAtakarmonA nAza sahita; ghAkI karmo rahita. kevaLa jJAnanA zatru ghAtacaturkano mULamAMthI nAza karI nAkhyo che. asaMwAkSasapATika siMhanana je karmanA udayathI, judA judA hADa nasothI bAMdhelAM hoya. paraspara mekha sahita baMdhAyelAM, na hoya. aspaSTa paranA sparza rahita; je visUsA paramANuo (karma bAMdhavAne yogya paramANuo je eka-kSetrAvagAhI che), tenA sparzathI rahita. asaMbhava :vaLI je pramANamAM na Ave tene asaMbhava kahIe. cetanA jIva padArthamAM pratyakSa ane parokSa pramANathI jaNAya che. jo AtmAnuM lakSaNa jaDapaNuM kahIe to asaMbhava doSa lAge che; kAraNa ke te pratyakSa pramANathI bAdhita che. (2) je pramANamAM na Ave tene asaMbhava kahIe. asaMbhava doSa kone kahe che: lakSyamAM lakSaNanI asaMbhavatAne asaMbhavadoSa kahe che. AsamagrapaNe apUrNapaNe; adhUrApaNe; aMze. asamaMjasa :chAje nahi tevuM; anucita; meLa na khAya tevuM; DhaMgadhaDA vinAnuM; aspaSTa; mUrkhAI bhareluM. (2) asaMgata varNana; mithyAtvabhAva; mithyA zraddhA karAvanAra. (3) anucita; chAje nahi tevuM; vyasta; meLa na khAya tevuM; aspaSTa; DhaMgadhaDA vagaranuM; murkhAI bhareluM. (4) chAje nahi tevuM; anucita; aspaSTa; meLa khAya nahi tevuM, DhaMgadhaDAvinAnuM; mUrkhAI bhareluM. asamaMjasatA amaLatApaNuM, aspaSTatA. asamaMjasabhAsa :verabhAva; (asamaMjasabhAva) asamatA :rAgadveSapaNuM; azAMti; asamaya :ayogya samaya; kaTANuM; kasamaya. asaka mithyAjJAna. asaka mithyAbhAva. asAmartha:nirbaLa; akuzaLa. asamavAya :amilana; asaMbaMdha; ameLApa. asamAdhAna :mUMjhavaNa. asamAdhi cittanI svasthatAno abhAva, ekAgratAno abhAva; mananI gUMcavaNa ke mUMjhavaNa. (2) AtmapariNAmanI, asvasthatA. (3) AtmapariNAmanI asvasthatAne zrI tIrthakara asamAdhi kahe che. asamAna :vijAtIya. asamAna jAti bhinna bhinna jAti. (AtmA ane zarIra, asamAna jAti che.) karma ane AtmA paNa, asamAna jAti che. asamAna jAtIya jIva pulAtmaka deva, manuSya vagere.
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ asamAna jAtIya zAnAvaraNanA thAyane lIdhe asamAna jAtinA padArthone | jANanArA jJAnane, AvaraNamAM nimittabhUta karmanA kSayane lIdhe. asAmAna jAtIya dravya paryAya jevA ke jIva pulAtmaka deva, manuSya vagere. asamIthIna :asamyaka aThIka; ayogya. asamIpa :dUra. asaMmoha :bhrAntirahita sthiratA; cittanI atyaMta zuddhisahita. asaMmohanuM svarUpa AgamapUrvaka jJAna ja jyAre satya anuSThAnane adhyAMtarUpa sthiratAne prApta thAya che tyAre tene asaMmoha kahe che. asaMyukta anyanA saMyoga rahita; karmanA nimittathI, je vikArI zubhAzubhabhAvo paryAyamAM utpanna thAya che, enAthI bhagavAna AtmAasaMyukta che, saMbaMdha rahita che. (2) saMparka vinAno (3) puNya ane pApa, sukhaduHkharUpa kalpanAothI rahita. (4) saMparka vinAno, saMbaMdha rahita. (5) saMparka vinAno. (6) asaMga; saMbaMdha vinAno; saMparka vinAno; asaMyata saMyama vinAnuM; nigraha vinAnuM; niraMkuza. (2) asaMyamI; gRhastha; laukika, dunyavI. asaMyaNa zuddhAtma svarUpanI hiMsArUpa pariNAma, jenuM lakSaNa che evo asaMyama. (2) upayoga mUkI javo. asaMyamita pUjA jene jJAnapUrvaka saMyama na hoya tenI pUjA. syAdavAda :sAMkhyamatI vastune nitya ja mAne che, bauddhamatI kSaNika ja mAne che. syAdvAdI kahe che ke jo vastu sarvathA nitya ja hoya to aneka avasthAnuM palaTavuM thAya che te kevI rIte bane che ? jo vastune sarvathA kSaNika mAnIe to je vastu pahelAM dekhI hatI te Aja che evuM pratyabhijJAna kevI rIte thAya che? mATe kathaMcit dravyanI apekSAe vastu nitya che ane paryAyanI apekSAe kSaNika che. A rIte syAdvAda vaDe sarvAga vastuno nirNaya karavAmAM Ave tyAre ekAMta zraddhAno niSedha thAya che. vaLI kevo che syAdvAda ? samasta nayothI prakAzita je vastuno svabhAva tenA virodhane dUra kare che. asaMyati pUjA saMyama vinAnAnI pUjA; asaMyamInI pUjA. 141 asaMyogI:parathI sarva prakAre judI. asara kumAra :asura nAmanI devagati nAmakarmanA udayavALA bhavanavAsI deva. asurendro :adholokavAsI devonA Indro. anapatharita asahabhata vyavahAranaya asurendro :adholokavAsI devonA Indro. = je sUkSma rAgano aMI vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI, pakaDAto nathI te anuparita asabhUta vyavahAranayano viSaya che. asurendro :adholokavAsI devonA Indro avasarpiNI kALa je kALamAM Ayu, kAye, sukha e badhAM ghaTatAM jAya, e kALane avasarpiNI kALa kahe che. asarva prakArAnAvaraNano pAyoparAma amuka ja prakAranA padArthone jANanArA jJAnane, AvaraNamaM nimittabhUta karmonI kSayopazama. asarva prakAranAM badhA prakAranAM nahi, paNa amuka ja prakAranAM; apUrNa. (A apUrNa sukha, paramArthe sukhAbhAsa hovA chatAM, tene sukha kahevAnI apAramArthika rUDhi che.) AsarvaprakArazAnAvaraNano pAyopazama amuka prakAranA padArthonA jANanArA jJAnane, AvaraNamAM nimittabhUta karmono, kSayopazama. AsrAvo Asavo nibaddha che, adhRva che, zaraNahIna che, anitya che, duHkharUpa che ane duHkhaphaLarUpa che. asrAtA vedanA; duHkha; azAMti. asala mULa; prAcIna; uttama, kharuM; sAcuM. asulabha :durlabha azvataMtratA :parAdhInatA. asparya dehamAM rahyA chatAM te pulanI sAthe ekameka kyAreya thato nathI. haMmezA jalakamalavat aspRzya che. AsvAdyamAna che AsvAda levAya che; anubhavAya che. asaMsAra saMpUrNa virakta; jagatanA saMbaMdhano jene abhAva che te. asaMsAra jagatanA saMbaMdhano abhAva; saMpUrNa virakta
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ 142 asaMsArI jagatanA saMbaMdhano jene abhAva che tevuM; saMpUrNa virakta. asahaja :asvAbhAvika; kRtrima; banAvaTI; (2) asvAbhAvika asahaMza :anaMtara asahAya nirAzrita (2) koInI sahAya vinA. (3) bIjAnI sahAya vagara; svataMtra (4) eka eka vastumAM nahi vyApatuM; samasta vastuomAM vyApatuM. (5) pahelAM ekane jANe ne pachI bIjAne jANe evuM che nahi. te samasta vastuomAM yugapat eka sAthe vyApe che ane tethI te asahAya che. A asahAyanI vyAkhyA karI zuM ? ke pahelAM ekane jANe ne pachI bIjAne jANe evuM kevaLajJAna che nahi, mATe te asahAya che. (6) koInI sahAya vinA asahAyapaNe koInI sahAya vinA; koInI madada vinA. asahAyarUpa svataMtra. asAtA vedanIyanA AsavanuM kAraNa potAmAM ane paramAM ane bannenA viSayamAM sthita duHkha, zoka, tApa, AkraMdana, vadha, ane paridevanA te asatAvedanIya karmAsavanAM kAraNo che. (a) duHkha = pIDArUpa pariNAmo vizeSane duHkha kahe che. (b) zoka = potAne lAbhadAyaka lAgatA padArthano viyoga thatAM vikaLatA thavI te zoka che. (c) tApa = saMsAramAM potAnI niMdA vagere thatAM pazcAttApa thavo te tApa che. (d) AjaMdana = pazcAtApathI azrupAta karIne rovuM te AphaMdana che. (e) vadha = prANI vadhano viyoga karavo te vadhu che. (f) paridevanA = saMkalaza pariNAmonA avalaMbanane evuM rUdana karavuM ke jethI sAMbhaLanAranA hRdayamAM dayA utpanna thaI jAya te paridevanA che. bAhya nimittone anusarIne Asrava ke baMdha thato nathI, paNa jIva pote jevA bhAva kare te bhAvane anusarIne Asrava ane baMdha thAya che. jo jIva pote vikArabhAva kare to baMdha thAya ane pote vikArabhAva na kare to baMdha na thAya. asAdana:5ra drArA prakAza thavA yogya jJAnane rokavuM te asAdana che. asAdhya :bebhAna (2) sAdhI na zakAya tevuM; siddha karI na zakAya tevuM, jeno koI IlAja na thaI zake tevuM (roga vagere) asAdhAraNa :je bIjA koI dravyamAM nathI evuM. (2) vizeSa; viziSTa; khAsa. (3) asAmAnya; alaukika. (4) anero; acalAyamAna. (6) bIjI cIjamAM na hoya evA. (7) je bIjA koI dravyamAM nathI evuM. asAdhAraNa dharmo darzana, jJAna, cAritra Adi, AtmAnA asAdhAraNa dharmo che. asAMpratika:atAtkAlika, vartamAnakAlIna nahi evA; atIta-anAgata. asAmAnya adbhutaapUrvasuMdara; manohara; ghaNuM rUpALuM. asAra hitakArI; ahitakArI duHkha jANavuM. (2) ahitakArI; ahitakArI duHkha jovuM parane jANatAM sAcuM jJAna ane sAcuM sukha thAya nahi. (3) ahitakArI; duHkha. asAvadhAnI gAphela; bedarakAra; saceta nahi; ajJAnapaNuM; moha svabhAvanI sAvadhAnI. (2) moha. (3) pramAdane laIne kALajI na rAkhavI. asikarmI :je taravAra vagere Ayudha dhAraNa karI AjIvikA kare te asikarma. asidhArA : talavAranI dhAra. asipatravana narakanuM eka vana; jyAM pAMdaDAM ApaNA upara paDe to talavAranI peThe aMga chede. asIma :anaMta (2) amaryAda; hada vinAnuM, behada; puSkaLa; apAra; ghaNuM ja ghaNuM. ahaM huMkAra; huM paNuM; ahaMkAra. ahaMkAra : huM chuM e prakArano khyAla; AtmabhAna; garva; magarUrI; abhimAna; (2) huM paNuM (3) utAvaLe javAba Apavo te ahaMkAra che. (5) huM paNuM, mamakAra; mArApaNuM. (6) huM paNuM ahaMkAra ane madhyakAra ahaMkAra eTale parane huM karI zakuM chuM ane mamakAra eTale paravastu mArI che. ahaMkAra janya :avidyAjanya; ajJAnajanya. (puNya ane pApamAM taphAvata hovAno mata, ahaMkArajanya-avidyAjanya-ajJAnajanya che.) (2) avidyAjanya; ajJAnajanya. ahaMkArika taphAvata :puNya ane pApamAM taphAvata hovAno mata, ahaMkArajanya ahetu akAraNa; jenu koI kAraNa nathI evA.
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahetuka jenuM koI kAraNa nathI evI; akAraNa; svayaMsiddha; sahaja. ahetuka-vahetuka bhAI ! eka samayanI paryAyamAM rAga-azuddhatA je thaI che, te sat che ane nathI. ahetuka che, ema paMcAstikAyamAM siddha karyuM che. e rAga azuddhatA (svabhAvanA lakSe nahi paNa) paranA lakSe thaI che, ema batAvavA ene svaparahetuka kahI che. ane pachI trikALa vastumAM e rAga-azuddhatA nathI, tathA paryAyamAM eka samayanA saMbaMdhe che te kADhI nAkhavA javI che te apekSAe, tene karmajanya upAdhi kahI che. ahA ! ekavAra kahe che ke, azuddhatA svayaM potAthI che, pachI kahe ke te sva para hetuthI che ane vaLI kahe ke ekalI karmajanya che !!! bhAI, je apekSAe jyAM je kahyuM hoya, te apekSAe tyAM te samajavuM joIe. zrImade paNa kahyuM che ke jyAM jyAM je je yogya che, tahAM samajavuM te; tyAM tyAM te te Acare, AtmArthI jana eha.' bhAI ! je apekSA hoya, te apekSAthI jJAna karavAne badale, bIjI apekSA oLakhavA-gotavA jaIza, to satya nahIM maLe. utpAda vyaya drAvya yuktam sat ema siddha karavuM hoya, tyAM rAgano mithyAtvAdino utpAdaka dravyanI paryAyAM che. ane te potAthI sat che. ema kahe che, satuM che mATe tene para kArakanI apekSA nathI. e ja vAta paMcAstikAyanI gAthA karatAM kahI che ke je saMsAranI paryAya che te para kArakanI apekSA vinA svataH jIvanI paryAya che." te kAMI parathI thaI che ema nathI. have te mithyAtvAdino saMsArabhAva che, te vibhAva che. e vibhAva che te svarUpanA lakSe na thAya, paraMtu paranA lakSe ja thAya. tethI tene, svapara hetuka kahevAmAM Ave che. tathA A 58 thI 60 gAthAmAM ane paramAtmaprakAzamAM te badhAya bhAvone pula kahyA che. kaLaza 44 mAM Ave che ke A anAdikALanA moTA avivekanA nATakamAM athavA nAcamuM varNAdigAna pudgala ja nAce che. jIvadravyane, ekalA dhruva caitanyamAtra svabhAvathI joIe, to te eka-ekaluM ja che. e jIvadravya ekaluM che te kema nAce ? bhagavAna AtmAno kAMI nathI. e badhI paryAyomAM, e pulano ja nAca che. trikALI dhruva dravyanI apekSAe e saghaLA anya bhAvomAM eka 143 pugala ja nAce che - ema kahyuM che. A pramANe Avo bhagavAna jinadevano upedaza, syAdvAdarUpa che, ane pramANa samaye ja samyajJAna che. je apekSAe Adi dravyamAM nathI ane je apekSAe teo paryAyamAM che. ema je upadeza karyo che te rIte yathArtha jANavuM joIe. jinadevanI upadezamAM to apekSAthI kathana che mATe te rIte samaje to ja samyagajJAna che. ahatva huM paNuM; ahaMkAra ahevata :akAraNavata ahaMtA :ahaMkAra. ahabuddhi huM pada; ajJAna; huM karuM chuM evI magarUrI bharelI samajha. (2) mamatvabhAva ahaMbhAva :hupada; ahamaNAbhAva ahaMkAra, mUDhatA; mamatvabhAva; huM devasvarUpa chuM, huM karmasvarUpa chuM, huM manuSya chuM, huM kRza chuM, huM skUla che, huM goro chuM, huM zyAma chuM, huM vaizya Adi chuM, huM brAhmaNa chuM, huM avidrAna chuM, huM vidvAna chuM, huM nirdhana chuM, huM dhanavAna chuM, ItyAdi prakAre manuSyonuM je ciMtana te ahaMkAra kahevAya che. tattvajJAnataraMgiNI. (2) mamatvabhAva (3) huM paNAno bhAva. (4) parane pote mAnavuM. (5) mamatvabhAva. aharniza haMmeza; harasamaya. ahAnivRddhi vRddhihAni rahita; ekasarakhuM. AhAraka zarIra AhAraka zarIra prakRti sAtamA ke AThamA guNasthAne baMdhAya che te chaThThA guNasthAne udayamAM Ave che. koI jIva kSapakazreNI vakhate AhAraka zarIra bAMdhe ne sIdho kevaLa jJAna pAme, cha guNasthAne pAcho Ave ja nahi eTale tene AhAraka zarIranI racanAno prasaMga na Ave. chaThThA guNa sthAne AhAraka zarIranI racanAvALA munivaro eka sAthe vadhumAM vadhu 54 (copana) hoya che. ahita bUruM. Ahimahetu :geralAbhanuM kAraNa. ahiyAsavA :sahana karavA.
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahiMsA:rAgAdi vibhAvabhAvono abhAva te ahiMsA. (2) ahiMsAnA be prakAra che, bhAvahiMsA ane dravyahiMsA.(a) bhAvahiMsA=je rAgadveSathI, krodha, mAna, mAyA, lobhAdithI athavA pramAdabhAvathI, AtmAnA zuddha zAMta bhAvano ghAta thAya che te bhAvone bhAvahiMsA kahe che. (b) dravyahiMsA=jyAre krodhavaza koIne mAre pITe che athavA hAni pahoMcADe che, tyAre dravyahiMsA thAya che. bhAvahiMsA dravyahiMsAnuM kAraNa che. (c) saMkalpI hiMsA=je prANaghAta hiMsAnA saMkalpapUrvaka karavAmAM Ave che te saMkalpI hiMsA che. jema ke, pazune dharmanA nAme kApavAM, zikAra karavo, mAMsAhAra mATe pazuo kApavAM Adi. (1) AraMbhI hiMsA=je gRhasthIne, Avazyaka saMsArI kAryomAM karavI paDe che. tyAM hiMsA karavAno saMkalpa hoto nathI. AraMbhI hiMsAnA traNa bheda che :(a) udyamI hiMsA-je AjivikA-sAdhananA hetu asikarma (zastrakama), masikarma (lakhavuM te), kRSikarma (khetI) vANijyakarma (vepAra) zilpakarma ane vidyAkarma (kaLAsaMgIta), e ja prakAranAM kAmo karatAM hiMsA thAya che, te udyamI hiMsA. (b) gRhAraMbhI hiMsA=je gharamAM AhAra-pAna taiyAra karavAmAM tathA makAna, bAga, kUvA khodAvavAmAM hiMsA thAya che te. (c) virodhI hiMsA-duSTo dvArA athavA zatru dvArA AkramaNa karavAmAM Ave, tyAre potAnI, potAnA kuTumba, mAlanI, dezanI rakSA mATe thAya che. (3) rAgathI lAbha mAnavo e to caitanyaprabhuno anAdara che. ahiMsAne dharma kahyo che te ahiMsA eTale rAgAdinI utpatti na thavI te vItarAgI ahiMsAdharma che. paranI dayAno bhAva te rAga che, e rAgathI svanI hiMsA thAya che. ahAhA ! AvI vAta pAtra vinA kone bese ? (4) nizcayathI rAgAdinA abhAvane ahiMsA kahe che. rAgAdinI utpatti nizcaya hiMsA che. kAraNake tethI zuddha prANo (jJAnadarzana Adi)no ghAta thAya che. ema jANI rAgAdi pariNAmarapa nizcaya hiMsA tAjya che. rAgAdi bhAvonA abhavane AgamamAM ahiMsA kahI che. ane e rAgAdi pariNAmonI utpatti thavI te nizcaya hiMsA che ema bhagavAne kahyuM che. (5) vAstavika ahiMsA to vikArI pariNAmane judI pADIne- tenuM bhedajJAna karIne svabhAvamAM karavuM te che. (6) bhagavAna AtmA 144 anaMta guNano abheda eka piMDa prabhu che enI sanmukha thatAM je nirmaLa vItarAgI dazA pragaTa thAya tene bhagavAna ahiMsA kahe che. ane paradravyanA lakSe thatI zubha ke azubha rAganI utpattine hiMsA kahe che. ahiMsA aNuvratanA pAMca aticAra baMdha, vadha, cheda, ghaNo bhAra lAdavo ane annapAnano virodha karavo e pAMca ahiMsA aNuvratanA aticAra che. (2) baMdha, vadha, cheda, ghaNo bhAra lAdavo ane anyapAnano virodha karavo,-e pAMca ahiMsA aNuvratanA aticAra che. (a) baMdha = prANIone, Icchita sthAnamAM jatAM rokavA mATe rassI vagerethI bAMdhavA, te. (b) vadha = prANIone, lAkaDI vagerethI mAravuM te. (c) cheda = prANIonA, nAka-kAna vagere aMgo chedavA, te. (d) atibhAra-AropaNa = prANInI zaktithI, adhika bhAra lAdavo, te. (e) annapAna nirodha = prANIone, vakhatasara khAvA-pIvA na devuM te. (3) chedana arthAt kAna, nAka, hAtha vagere kApavA,tADana arthAt lAkaDI, cAbUka, Ara vagerethI mAravuM, baMdha arthAt eka jagyAe bAMdhIne rokI rAkhavuM, adhika bhAra lAdavo tathA yogya samaye ghAsacAro, pANI vagere na ApavAM - e ahiMsavratanAM pAMca aticAro che. ahiMsA vratanI pAMca bhAvanAo (1) vacana gupti, (2) mano gupti, (3) IryA samiti, (4) AdAna nikSepaNa samiti, (5) Alokita-pAna. bhojanadekhI tapAsIne, bhojana na karavuM. ahiMsA-hiMsAnuM nizcaya lANa : potAnA zuddhoyayogarUpa prANono ghAta rAgAdi thAya che. mATe rAgAdi bhAvono abhAva te ja ahiMsA. Adi zabdathI dveSa, moha, kAma, krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, zoka, jugupsA, pramAdAdi, samasta vibhAvabhAva jANavA. tenAM lakSaNa kahIe chIe. potAne kAMIka ISTa jANI prItirUpa pariNAma tene rAga kahIe, potAne aniSTa jANI aprItirUpa pariNAma tene dveSa kahIe. para dravyanA mamatvarUpa pariNAma tene moha kahIe, maithunarUpa pariNAmane kAma kahIe, ANe ayogya karyuM ema jAI parane duHkhadAyaka pariNAma tene krodha kahIe, bIjA karatAM potAne moTo mAnavo tene mAna kahIe, mana, vacana, kAyA ekatAno abhAva tene mAyA
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahIe, paradravya sAthe saMbaMdha karavAthI IcchArUpa pariNAmane lobha kahIe, bhalI athavA bUrI ceSTA joIne vikasita pariNAma te hAsya kahIe, potAne duHkhadAyaka jANI DararUpa pariNAma tene bhaya kahIe, potAne ISTano abhAva thatAM ArtarUpa pariNAma tene zoka kahIe, glAnirUpa paraNiAmane jugupsA kahIe. kalyANakArI kAryamAM anAdarane pramAda kahIe. IzvayAdi samasta vibhAvabhAva hiMsAnA paryAya che. je na thAya e ja ahiMsA. je rAgAdibhAvonuM UpajavuM te ja hiMsA. evuM jaina siddhAMtanuM rahasya che. jaina siddhAMtano vistAra tA A dhodha che, paNa sarvanuM rahasya saMkSepamAM ATaluM ja che ke dharmanuM lakSaNa ahiMsA, rAgAdi bhAvono abhAva thavo te ahiMsA tethI jema bane tema, jeTalo bane teTalo rAgAdi bhAvono nAza karavo. je ja arthe graMthomAM kahyuM che. ahorAtra divasa. A AtmA koNa che ? :prathama to AtmA kharekhara caitanya sAmAnya vaDe, vyApta anaMta dharmonuM adhiSThAtA (svAmI) eka dravya che, kAraNa ke anaMta dharmomAM vyApanArA je anaMta nayo, temAM vyApanAruM je eka zrutajJAna svarUpa pramANa, te pramANa pUrvaka svAnubhava vaDe (te Atma dravya) prameya thAya che, (jaNAya che). (a) te Atmadravya, kalpanaye paramAtranI mAphaka, cinmAtra che, jema vastra vastramAtra che, tema. (arthAt AtmA dravyanaye caitanyamAtra che.) (b) Atmadravya, paryAyana taMtumAtrana mAphaka, darzana jJAnAdi mAtra che. (arthAta AtmA paryAyanaye, darzanajJAna cAritrAdi mAtra che, jema vastra taMtumAtra che, tema). (c) Atmadravya, astitvanave sva dravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvavALuM che; - lohamaya, dorIne kAmadAtA aMtacaLamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyomukha tIranI mAphaka. (jema koI tIra, svadravyathI lohamaya che; svakSetrathI dorI ane kAmakaratA vacagALAmAM raheluM che, svakALathI saMdhAna dazAmAM che, arthAt Asannabhavya mahAtmA = zrImad bhagavakuMdakuMdAcArya deva. AsAna H52 dvArA prakAza thavA yogya jJAnane rokavuM te AsAdana che. 145 AkragraMtha :saMdarbhagraMtha. AhaMdana:pazcAttApathI athupAta karIne rovuM, te AkraMdana che. AhamavuM HpahoMcI vaLavuM. (2) pahoMcIvaLIne AkarSaNa ruci (2) kheMcANa; bahArathI kheMcAI AvavuM; bahArathI aMdara AvavuM. AvavuM-javuM. AkarA bhAre; tIvra. AkAMta :aMkurarUpa thaI, vRkSarUpe vRddhi pAmavI. (2) upasarga;jenA upara humalA karavAmAM Avyo che, tevuM; Akramita; (3) jenA para humalo karavAmAM Avyo che tevuM; Akramita; cAre bAjuthI gherAI gayeluM; parAsta kareluM; (4) gherAyela. Ahoza :bumabarADA pADavA. (2) gusse thavuM; gALo devI, Thapako Apavo. Akulu-vyAkula :atyaMta bebAkaLuM; khaLabhaLI UTheluM; ekabIjAmAM guMthavAI gayeluM; gherAI gayeluM; khUba AkuLa. AkuLa asara pAmeluM; gherAyeluM; rokAyeluM; khaLabhaLI uTheluM; vIkharAyeluM; (2) bharapUra; bharacaka; pUrNa. (3) asara pAmeluM; (4) duHkharUpa; azAMtirUpa. AkuLatA :kSobha; duHkha. (2) zubha ane azubha lAgaNInuM potAmAM utthAna thavuM, te ja AkuLatA ane duHkha che. (3) azAMti. (4) ciMtA; kaleza. (5) para vastunI IcchA karI ane parane bhogavavAnA bhAva karyA tema AkuLatA che; potAne bhUlIne pamAM joDAvuM, temAM rati mAnavI te ja AkuLatA che ane duHkhamaya bhAva che. (6) vaLI koI para vastu anukULa che ne koI pratikULa evI mAnyatAthI AkuLatA thAya che. zarIra sAruM rahe to ThIka ema anerA padArthone potAne anukULa pariNamAvavA mAge che paNa te potAne AdhIna nathI. UMdhI mAnyatA vaDe anerA padArthone anerAM anerAM rUpe pariNAvavA mAge che. paNa anaMtA padArthono huM jJAtA chuM e vAta besatI nathI, mAro jJAna svabhAva anaMtA padArthone jANavAno che. koI paNa pare padArthane palaTAvavAno mAro adhikAra nathI. A eka ja AkuLatA maTADavAno upAya che.paNa ajJAnI jIva Icche che ke A Ave to ThIka ne A cAlyo jAya to ThIka, paNa para padArtho tenA dhAryA pramANe pariNamatA nathI ne tethI AkuLatA maTatI nathI,
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAM to pote mithyAtva rAga dveSa TALe, kAM to para dravyo potAnI IcchAne AdhIna pariName to AkuLatA TaLe paNa 5ra dvavyo tene AdhIna pariNamatAM nathI. sarva kAryo AnI IcchA anusAra thAya to nirAkuLatA thAya, paNa ema banatuM nathI, kAraNa ke koIpaNa para dvavyanuM pariNamana Ane AdhIna nathI, AtmAne AdhIna zarIranI avasthA nathI. mATe parane palaTAvavA te AkuLatA maTavAno upAya nathI paNa svalakSa kare ne parano jJAtA rahe to AkuLatA maTe. vaLI AkuLatAnuM vadhavuM-ghaTavuM sAmagrIne AdhIna nathI. mithyAtva, rAga-dveSa vadhAre kare to AkuLatA vadhAre che ne ochAM kare to AkuLatA ochI che. ahIM kahe che ke puya to sojA samAna che. puNyane lIdhe sukha nathI. AkuLatA te duHkhanuM kAraNa che. saMyogo sukha-duHkhanuM kAraNa nathI. AkuLatA pote kartA thaIne kare che chatAM sahaja thaI Ave che ema mAne che te bhramaNA che, AkuLatA kArya che. te kartA vinA na hoya. AkuLatAno kartA AtmA che, te kare che to thAya che. jIve zAMti rAkhavI joIe. pratikULa saMyogone jANavA joIe. tene badale kalpanA kare che. e duHkhanuM kAraNa che. mokSa eTale pragaTa pUrNa AnaMda dazA. temAM jarA paNa AkuLatA nathI. mATe tyAM AkuLatA maTADavAno upAya karavAnuM prayojana nathI. mokSano upAya te ja AkuLatA TALavAno upAya che. cidAnaMdasvarUpa AtmAmAMthI zAMta pragaTe che te sukha che, mATe mokSadazA hitakArI che. A vAta nakkI karavI. AkuLatAmaya :duHkharUpa; apavitra; gaMdA; melA; AkuLa vyAkuLa :asvacya; khUba gabharAyeluM. (2) atyaMta AkuLa; bebAkaLu. Achopa :ADaMbara AkAMwA IcchA (2) AkuLatA. (3) jijJAsA. (4) abhilASA; (5) spRhA AkAMNA mohanIya :mithyAtva mohanIyano eka prakAra; saMsAra sukhanI IcchA karavI. AkAra :pratibiMba (2) svarUpa (3) AkAra, e pradezatva guNano vyaMjana paryAya che, tethI te dravyanA pUrA bhAgamAM hoya che. dravyanI mAtra bAhyakRtine, AkAra kahevAya nahi.paNa tenA kadane, AkAra kahevAya. (4) pariNAma. (5) jJAna amUrtika AtmAno guNa che, temAM zeya padArthano AkAra Utarato nathI. mAtra 146 vizeSa padArtha temAM bhAsavA lAge che. jene AkRti mAnavI e matalaba che. urAMza-jJAnamAM parapadArthanI AkRti vAstavika rIte mAnI zakAya nahi, paraMtu jJAna-mya saMbaMdhanA kAraNe zeyano AkRtidharma upacAra nayathI jJAnamAM kalpita karavAmAM Ave che, te upacAranuM kAraNa eTaluM ja samajavuM ke padArthanI vizeSa AkRti nakakI karanAra je caitanya pariNAma che te jJAna kahevAya che, paNa te padArthanA vizeSa AkAra tulya jJAna svayaM thaI jAya che evo AkArano artha nathI. (7) sva ane para saMbaMdhInuM vizeSa jJAna thAya tene ahIM AkAra kahela che. sva ane para be bhinna bhinna prakAzanArI jJAnanI pariNatine aMza AkAra kahela che. zeyAkArone jANavApaNe jJAnanuM vizeSarUpe pariNamana thavuM tene ahIM AkAra kahevAmAM Avela che. (8) arthavikalpane AkAra kahe che. sva-para padArthane artha kahevAmAM Ave che, upayogAvasthAne vikalpa kahe che ane te jJAnanuM lakSaNa che. AtmA athavA bIjA padArthonuM upayogAtmaka bhedavijJAna thavuM tene ja AkAra rahe che. padArthonA bhedabhedane mATe thayelA nizcatAbheda bodhane ja AkAra kahe che. arthAt padArthonuM jovuM te ja AkAra kahevAya che ane te jJAnanuM svarUpa che. AkAraNe :jANavApaNe. AkArAntara :anya AkAra. AkAza eka caMdra, aThThAvIsa nakSatra, aTTAsI graha, 66975 kroDAkoDI tArA, AkAzamAM dekhAya che. (2) je jIvAdika pAMca dravyone rahevAne sthAna Ape che tene AkAza dravya kahe che. (3) AkAza eka ja akhaMDa dravya che. (4). AkAzamAM paNa avagAha hetutva guNane lIdhe evI zakti che ke teno eka pradeza paNa anaMta paramANuone avakAza devAne samartha che. (5) lokamAM jIvone ane pulone, temaja badhAM bAkInAM dravyone. je saMpUrNa avakAza Ape che, te AkAza che. nizcayanaye nitya niraMjana-jJAnamaya paramAnaMda jemanuM eka lakSaNa che,evA anaMtAnaMta jIvo, temanAthI anaMtaguNAM pudgalo, asaMkhya kALANuMo ane asaMkhya pradezI dharma tathA adharma - e badhAMya dravyo, viziSTa avagAhaguNa vaDe lokAkAzamAM - jo ke te lokAkAza
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ 147 mAtra asaMkhya pradezI ja che, to paNa - avakAza meLave che. Sa dravyAtma lokamAM, badhAM bAkInAM dravyone je pUrepUrAM avakAzanuM nimitta che, te AkAza che - ke je (AkAza) vizuddhakSetrarUpa che. jIvo, pulakAyo, dharma ane adharma temaja kALa, lokathI ananya che; aMtarahita evuM AkAza tenAthI (lokathI), ananya temaja anya che. A lokanI bahAra, paNa AkAza hovAnI sUcanA che. jIva vagere bAkInAM dravyo (AkAza sivAyanAM dravyo), maryAdita parimANavALAM hovAne lIdhe, lokathI ananya ja che; AkAza to anaMta hovAne lIdhe, lokathI ananya temaja anya che. * ahIM joke sAmAnyapaNe padArthonuM lokathI ananyapaNuM kahyuM che, to paNa nizcayathI amUrtipaNuM, kevaLajJAnapaNuM, sahajaparamAnaMdapaNuM, nityaniraMjanapaNuM ItyAdi, lakSaNo vaDe jIvonuM Itara dravyothI ananyapaNuM che, ane pota potAnAM lakSaNo vaDe Itara dravyonuM bhinnapaNuM che, ema samajavuM. AkAtha kyAM che? :AkAza sarvavyApI che. AkAza dravya je, jIvAdika pAMce dravyone rahevAne mATe jagyA Ape, te AkAzadravya che. (2) jIva,ajIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya ane kALadravya A pAMca dravyone avakAzadAna (avakAza devo te) jenuM lakSaNa che te AkAza che. arUpIne sarva vyApaka evo AkAza nAmano eka padArtha che. potAnA sivAya bAkInAM pAMca dravyone avakAza devo te tenuM vizeSa lakSaNa che. A rIte anaMta sarvavyApI arUpI AkAza dravya kahyuM. (3) AkAza dravya, dharma dravya ane adharma dravya eka eka che. jIva dravya anaMta che, pudgala dravya anaMtAnaMda che ane kAladravya asaMkhyAta aNurUpa che vaLI e dharmadravya, adharma dravya ane AkAza dravya kriyA rahita che, arthAt teo eka sthAnathI bIjA sthAnane prApta thatAM nathI. kriyA zabdanA ghaNA artha thAya che. jema ke - guNanI ariNati, paryAya, eka kSetrathI bIjA kSetre gamana. A arthamAMthI chello artha ahIM lAgu paDe che. kAla dravya paNa kSetra gamanAgamana rahita che. * utpAda vyayarUpa kriyA dareka dravyamAM samaye samaye hoya che, te A dravyomAM paNa che ema samajavuM. * dravyomAM bhAvavata ane kriyAvata ema be prakAranI zaktio che; temAM bhAvavatI zakti badhA dravyomAM che ane tethI te zaktinuM pariNamanautpAda vyaya dareka dravyamAM dravyapaNuM TakIne thAya che. cakriyAvatI zakti jIva ane pudagala e be ja dravyomAM che; te banne eka zretrathI bIjA kSetre jAya che; paNa temAM viziSTatA eTalI che ke jIva vikArI hoya tyAre ane siddhagatimAM jatI vakhate kriyAvAna bane che ane siddhagatimAM te sthirapaNuM rahe che. (siddhagatimAM jatI vakhate jIva eka samayamAM sAta rAju jAya che.) sUkSma pugalo paNa zIdhra gatie eka samayamAM cauda rAjaloka jAya che eTale pulamAM mukhyapaNe halanacalanarUpa kriyA che, jyAre jIva -dravyamAM saMsArI avasthAmAM koI koI vakhate halanacalanarUpa kriyA thAya che. (4) je jIvAdi pAMce dravyone rahevA mATe jagyA Ape tene AkAza dravya kahe che. AkAzadravya sarvavyApaka che, sarvatra che. AkAza eka ja akhaMDa dravya che. lokAkAza tathA alokAkAza tenA bheda che. (5) jIvAdi samasta dravyone avakAza. ApanAra dravya. (6) je jIvAdika pAMca dravyone rahevAne sthAna Ape che, tene AkAzadravya kahe che. lokAkAza ane alokAkAza, evA tenA be bhAga che. anaMtAanaMta pradeza che. (7) jIvAdi samasta dravyo, jenA nimitte avagAha (avakAza pAme che evuM koI dravya hovuM joIe; te dravya lokAlokavyApI AkAza che. AkAza pradeza eka paramANu pradeza jevaDA AkAzanA bhAgane (kSetrane) AkAzapradeza' kahevAmAM Ave che. A AkAzapradeza te kSetrano ekama che. (gaNatarI mATe koI vastunA jeTalA parimANane eka mApa svIkAravAmAM Ave, teTalA parimANane te vastuno eka kahevAmAM Ave che.) (2) eka paramANa, jeTalA AkAzamAM rahe teTalA AkAzane, 'AkAza-pradeza', evA nAmathI kahevAmAM AvyuM che. te eka (AkAzapradeza) paNa, bAkInAM pAMca dravyonA pradezone tathA parama sUkSmatArUpe pariNamelA, anaMta paramANuonA skaMdhAne avakAza devAne samartha che. AkAza avibhAga (akhaMDa), eka dravya hovA chatAM, temAM pradezorU5) aMza kalpanA thaI zake che, kAraNa ke, jo ema na hoya to, sarva paramANuone avakAza devAnuM bane nahi.
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkAtha, dravyano vizeSa guNa AkAzadravyamAM avagAhana hetutva vagere vizeSa guNa che. AkAzadravyu : je jIvAdika pAMca dravyone rahevAne, sthAna Ape che. tene AkAza dravya kahe che. (2) jemAM cha dravyono nivAsa che te sthAnane AkAza kahe che. jevI rIte koI vAsaNamAM pANI bharIne temAM bhasma (rAkha) nAkhavAmAM Ave to te samAI jAya che, pachI temAM khAMDa nAkhavAmAM Ave to te paNa samAI jAya che; pachI soyo nAkhavAmAM Ave to te paNa samAI jAya che; evI rIte AkAzamAM paNa Atma avagAhana zakti che. jethI temAM sarva dravyo ekI sAthe rahI zake che. eka dravya bIjA dravyane rokatuM nathI. AkAzane zaNagaNa jenI aMdara sarva padArtho AdhAra karIne niyamathI rahe che tene tuM AkAza dravya jANa, ema bhagavAna jinendra kahe che. lokAkAza AdhAre che ane dravyo Adheya che. joke samasta padArtho AkAzamAM ekatrAgAhapaNe rahelAM che, to paNa teo AtmAthI atyaMta bhinna che. (2) nizcayanaye nitya niraMjanajJAnamaya paramAnaMda jemanuM eka lakSaNa che e anaMtAnaMta jIvo, temanAthI anaMtaguNAM yugalo, asaMkhya kALANuo ane asaMkhya pradezI dharma tathA adharma-e badhAMya dravyo viziSTa avagAhaguNa vaDe lokAkAzamAM - jo ke te lokAkAza mAtra asaMkhya pradezI ja che to paNa avakAza meLave che. AkAzanA bheda AkAza eka ja akhaMDa dravya che; paNa dharma adharma dravya, temAM hovAthI AkAzanA be bheda che - lokAkAza e alokAkAza. jo dharma, adharma dravya lokamAM na hota to, loka-aloka evA bheda ja na thAta. (2) AkAza eka ja akhaMDa dravya che. lokakAza tathA alokAkAza tenA bheda che. AkAzanA bheda che ? :AkAza eka ja akhaMDa dravya che. paNa dharma-adharma dravya temAM hovAthI (AkAzanA) be bheda che - lokAkAza ane alokAkAza. jo dharma-adharma dravya lokamAM na hota to loka-aloka evA bheda ja na thAta. AkAthano vizeSa guNa yugapad sarva dravyone, sAdhAraNa agAhanu hetupaNuM, AkAzano vizeSa guNa che. tyAM eka ja, kALe sarva dravyone sAdhAraNa avagAhanuM saMpAdana (avagAha hetutvarUpa liMga), AkAzane jaNAve che kAraNa 148 ke bAkInAM dravyo, sarvagata (sarva vyApaka) nahi hovAthI, temane te saMbhavatuM nathI. AkAzAstikAya te anaMta kSetrarUpa arUpI padArtha anAdi anaMta che, te sarva vyApaka che. acetana che. tenA be bheda che (1) lokAkAza, (2) alokAkAza. A dharmAstikAya, adharmAstikAya, yapudgala ane kAlANuo je jaDa ane caitanya je jIva e badhAM jeTalA kSetramAM rahelA che teTalA kSetrane lokAkAza kahe che. i. lokAkAza sivAyanA anaMta AkAzane alokAkAza kahe che. zeko jema AkAza kahe che te vAstavika AkAza nathI. kAraNake AkAza dravya to arUpI che ne je A dekhAya che te AkAzamAM to raMga dekhAya che, ke je paramANunI avasthA che. AkAzane varNa, gaMdha, rasa, sparza nathI. AzA IcchA. AkAzAstikAya te anaMta kSetrarUpI arUpI padArtha anAdi anaMta che; te sarva vyApaka che. acetana che. AkiMthanya niHspRhatA; paramAM ekatvabuddhi ane lInatAno abhAva. (2) parigraha rahitapaNuM; amamatva; mamatvarahitatA. AkhaDI phaLa meLavavA mATe cokakasa prakAranI karavAmAM AvatI pratijJA; bAdhA; mAnatA; ADI. Akho :pUraNa; pUrNa. AMkho kheMcAI jAya acaMbo pAme. Akho loka : dravyothI, Akho loka samApta thAya che. arthAt te dravyo, uparAMta bIjuM kAMI lokamAM nathI. AgaMtuka :eka samaya pUrAtA, navA mahemAna, saMyogI bhAva. Agati :Agamana; punarbhava. (2) anya gatimAMthI AvavuM te Agati che. (3) Agalo bhava. Agati. AgaNa sarvajJanuM vacana che te to Agama che. je AgamamAM paranI dayAthI dharma manAve, ane paranI dayAne siddhAMtano sAra kahe, e jaina Agama ja nathI. ahIM to pUjA, bhakti, vrata, tapa, dAna, dhyAna je vikalpa te jIva nathI,
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ evuM je ahaMta-pravacane-te Agama che ema kahyuM che. para jIvanI dayA huM pALI zakuM. evI mAnyatA che te mithyAdarzana che. ane paranI huM rakSA karuM evo je vikalpa che, te zubhabhAva che, rAga che. e mithyA mAnyatA ane rAga che, te jIva nathI evuM je sarvazanuM vacana che, te Agama che. koI ema mAne ke - bIjA jIvanI rakSA karavA mATe, ke bIjA jIvane na haNavA mATe, bhagavAnanI divyadhvani chUTI che, to te barAbara nathI. bhagavAne to AtmAnI pUrNa AnaMdanI ane vItarAgI zAntinI dazA pragaTa karavA mATe vANImAM kahyuM che. bhagavAnanI divya dhvanimAM to ema AvyuM che, ke para jIvane tuM haNI zakato ja nathI ke para jIvanI tuM rakSA paNa karI zakato ja nathI. tathA para jIvanI rakSA karavAnA je bhAva thAya che, te rAga che. ane rAga che te kharekhara to potAnA AtmAnI hiMsA karanArA pariNAma che. para jIvanI dayA pALavAno bhAva rAga che, tethI te svarUpanI hiMsA karanAro che. puruSArtha siddhayupAyamAM amRtacaMdra AcAryo, rAgAdinA prAdurbhAvane hiMsA kahI che, ane rAgAdinA aprAdurbhAvane, ahiMsA kahI che, Avo dhodhamArga che. ane e dhodhamArgane kahenAruM vItarAga sarvajJadevanuM vacana che, te Agama che. te AgamamAM rAgane jaDasvabhAva ajIva kahyo che, te jIvane lAbha kema kare ? jIvane jIvano svabhAva lAbha kare, paNa rAgAdi, kadIya lAbha na kare. (2) sarvajJa paramAtmAnI vANI, e Agama che. (3) jJAnI puruSanAM vacanarUpa zAstra. (4) AptanA mukhAraviMdamAMthI nIkaLelI, samasta vastu-vistAranuM sthApana karavAmAM athArtha evI catura vacana racanA. (5) jaina siddhAMta. jema zarIra sahita jIva kAryakArI che, jIva vinAnuM mRtaka zarIra kaMI kAmanuM nathI tema jaina siddhAMta che te vacanAtmaka che, vacana kramavartI che. te je kathana kare che te eka nayanI pradhAnatAthI kare che, paraMtu jaina siddhAMta sarvatra syAdvAdithI vyApta che. jyAM eka nayanI pradhAnatA che tyAM bIjo naya sApekSa che, tethI jaina siddhAMta A jIvane kAryakArI kare che. aLya matanA siddhAMta eka pakSanI dUSita che, syAdvAda rahita che mATe kAryakArI nathI. je jainazAstranA upadezane paNa potAnA ajJAnathI syAdvAdarahita zraddhe che tene viparIta phaLa maLe che. mATe syAdvAda 149 paramAgamananA jIvabhUta che. (utkRSTa jaina siddhAMta jIvarUpa che.) (6) dharmazAstra; jJAnI puruSonAM vacana. (7) zAstra; Agama eTale AvavuM; bhagavAna pAsethI je jJAna AvyuM te Agama kahevAya che. (8) che kArarUpI divya dhvanine sAMbhaLIne gaNadharo zAstro guMthe che tene Agama kahevAya che. (9) bhagavAnanAM kahelAM je zAstro che temAM Agama ane AdhyAtmanAM zAstro che. bhagavAne kahelAM je dravyo che tenuM jemAM nirupaNa karavAmAM AvyuM che tene Agama kahIe. anaMtA AtmA che, anaMtAnaMta pudgala dravyo che. eka dharmAstikAya, eka adharmAstikAya, eka AkAza ane asaMkhyAta kAlANuM - Ama jAtie cha dravyo che, saMkhyA e anaMta che. A sarvanuM jemAM nirUpaNa che. te Agama che. (10) jJAnanI maryAdArUpa, pUrNa svabhAvarUpa hada. (11) suzAstra; sanzAstra. (12) jeno pratipAdana mULa puruSa ApyuM hoya te vacano jemAM rahyAM che te Agama che. vitarAga devanA bodhelA arthanI yojanA gaNadharoe karI TUMkAmAM mukhya vacanone lIdhAM; te Agama, sUtra e nAmathI oLakhAya che. siddhAMta, zAstra e bIjA tenA nAma che. tIrthakara deve bAMdhelAM pustakonI yojanA dvAdazAMgIrUpe gaNadharadeve karI, te bAra aMganA nAma A pramANe che; (1) AcArAMga, (2) sUtrakRtAMga, (3) sthAnAMga, (4)samavAyAMga,(5)bhagavatI,(6) jJAnadharma kathAMga, (6) upAsakrazAM.(7)aMta-kRtakazAMga,(8) anuttaraupacAtika,(9) praznavyAkaraNa, (10) vipAka ane (11) daSTivAda. Agama ane adhyAtma :mUDha jIva Agama paddhatine, vyavahAra kahe che ane adhyAtmapaddhatine, nizcaya kahe che, tethI te Agama aMgane ekAMpaNe sAdhI, mokSamArga darzAve che; adhyAtmaaMgane vyavahArathI paNa jANe nahi, e mUDhadaSTi jIvano svabhAva che; tene eja pramANe sUjhe che. zAthI ? kAraNa ke Agama-aMga bAghakriyArUpa pratyakSa-pramANa che. tenuM svarUpa sAdhavuM ene sugama che.bAhyakriyA karavo thako mUDha jIva, potAne mokSano adhikArI mAne che, paNa aMtargabhita adhyAtmakriyA, je aMtadaSTigrAhya che te kriyA ne mUDha jIva jANe nahi, kAraNa aMtadaSTinA abhAvathI, aMtarakriyA daSTigocara Ave
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ nahi. ajJAnI dayA-dAna-vrata-bhaktinA bhAvane, Agamano vyavahAra kahe che, ane je AtmAnuM trikALa svarUpa che, tenI zraddhA-jJAnanI pariNatine, adhyAtma-nizcaya kahe che. tethI vyavahAra-dayA-dAna, vrata-bhakti ane pUjAnA vikalpane sAdhI, mokSamArga mAne che. paraMtu trikALI zAkabhAva, e nizcaya ane tenI zuddha pariNati-rAga vinAnI samyajJAna, darzanacAritranI vItarAga pariNati thavI, te adhyAtmano vyavahAra che, eno mUDha jIvane khyAla nathI. Agama kauzalya :AgamamAM kuzaLatA; AgamamAM pravINatA. AgamagAma :AgamathI, pramANita karavA yogya. Agama cA :bhagavaMta zramaNo, AgamacakSu hoya che. teo te AgamarUpa cakSu vaDe; jo ke zeya ane jJAnanuM anyonya milana hovAne lIdhe temane bhinna karavA azakya che. (arthAt yojJAnamAM na jaNAya, ema karavu azakya che) to paNa sva parano vibhAga karIne, mahA mohane jemaNe bhedI nAkhyo che, evA vartatA thakA, paramAtmAne pAmIne satata jJAnaniSTha ja rahe che. (2) AgamarUpa cazna; zeya ane jJAnanA anyonya milanane, bhinna karatuM jJAna, te Agama cakSu; sva-parano vibhAga karatuM bhedajJAna, te AgamacakSu. Agama cao :Agama rU5 cakSavALAo. Agama pramANa bhagavAnanI dhvani sAMbhaLIne gaNadharadevoe-AcAryoe AgamanI racanA karI che. bhagavAnanI vANImAM je AvyuM tenuM AgamamAM kathana che. je Agama pramANathI puNaya-pApa ane tenA mULathI AtmarUpa jJAna cetanA bhinna che ema prathama nakakI karavuM. paMcamahAvratanAM je pariNAma che te rAga che, Asava che, AtmAnA caitanya svabhAvanI viruddha che ema zAstramAM kahyuM che, ane enAthI potAnI nirmaLa jJAnacetanA pariNati bhinna che ema nakkI karavuM ema kahe che. uhAvratanA pariNAma che te udayabhAva che. jagapaMtha che, caitanyathI viruddha jAtinA che. Ama AgamapramANathI jANIne prathama nirNaya karavo. bhagavAna AtmA aMdara pUrNAnaMdano nAtha cidAnaMdaghana prabhu che. anAkuLa AnaMdanA rasathI ApUrNa arthAt chalochala bhareluM tattva che temAM 150 ekAgra thaI pariNamavuM te jJAna cetanA che, te anAkuLa AnaMdarUpa che. karmacetanA ane karmaphaLa cetanAthI bhinna potAnI jJAna cetanAnuM svarUpa AgaLa-pramANathI jANIne pahelAM nakkI karavuM ane tenuM daDha zraddhAna karavuM. (2) bhagavAnanI dhvani sAMbhaLIne gaNadhara devoe AcAryoe AgamanI racanA karI che. Agama pravAha bhagavAna tIrthaMkaradevanI divyadhvani chUTI te sAMbhaLIne gaNadharadevo ane AcArya saMtoe AgamanI racanA karI che. bhagavAnanI vANImAM je AvyuM tenuM kathana che. je Agama-pramANathI ahIM kahe che, puNya-pApa ane tenA phaLathI AtmarUpa jJAnacetanA bhinna che e prathama nakkI karavuM. paMcama mahAvratanA je pariNAma che te rAga che, Asrava che, AtmAnA caitanya svabhAvathI viruddha che ema zAstramAM kahyuM che, ane enAthI potAnI nirmaLa jJAna cetanA pariNati bhinna che ema nakakI karavuM, ane tenuM daDha zraddhAna karavuM. AgakhathAya :AgamazAstramAM anaMtA AtmA che, anaMtA-anaMta pudgala dravyo che, eka dharmAstikAya che, eka adharmAstikAya che, eka AkAza ane asaMkhyAta kAlANuM -Ama jAtie cha dravyo che. saMkhyAe anaMta che, A sarvanuM jemAM nirUpaNa che te Agama che. (2) anaMtA AtmA che, anaMtA-anaMta pudgala dravyo che, Agamakauzalya :AgamamAM kuzaLatA-pravINatA. AgamacAo :AgamarUpa cakSuo Agamana :AvavuM te AgamanI utpatti vyuta = Agama zAstra; temAM sarvajJathI AvelI vANI, te zratathI guMthela sUtra. eka vyaktie nimitta rUpe je vANI kahI te apekSAe Adi kahevAya. ane eka vyaktie kahyA pahelAM paNa AgamarUpa zAstranI vANI hatI, e apekSAe paNa anAdinI pravAharUpa AgamavANI thaI. kevaLI = sarvajJa; temanAthI upadezarUpe nIkaLeluM zAstra, te kevaLajJAnInuM kahevuM Agama anAdi kALathI che. sarvajJa eTale nirAvaraNa jJAnI. jeno svabhAva jJAna, temAM na jANavuM tema na bane; AvaraNa-upAdhi rahita, nirmaLa, akhaMDa
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAna pragaTa thayuM temAM kiMcit ajANyuM rahe nahi. jeno svabhAva jANavuM, temAM krama rahita, behada jANavuM Ave mATe jene nirAvaraNa jJAyaka svabhAva pUro pragaTa che tene sarvajJapaNuM che. vaLI zruta kevaLI e je sAMbhaLI, AtmAthI anubhava karI jANyuM, te paraMparA AcArya dvArA AveluM zrutajJAna che.ane te sarva zrutajJAnamAM pUrA te zruta kevaLI che. sarvajJa vItarAga dazA pragaTa thayA pachI jene vANIno yoga hoya, tene sarva artha sahita vANI Ave che, tene sAkSAt gaNadhara deva dvAzAMga sUtramAM gUMthe che. je paNa aMtaramAM bhAva-jJAnI hRdazAMganA jANanArA zrutakevaLI kahevAya che. e rIte zAsranI pramANatA batAvI ane potAnI buddhithI kalpita kahevAno niSedha karyo. Agamya jenA sudhI pahoMcI na zakAya tevuM;(2) na samajAya tevuM; na maLI zake tevuM; niSiddha. AgamAyA AgamazAstramAM jIvanuM svarUpa, mArgaNAsthAna ne guNasthAna sahita, tathA vartamAnaparyAya sahita nirUpaNa kahela che. AgamIo AgamavaMto; AgamanA jANanArAo. Agraha :nizcaya; prabaLa niradhAra. (2) grahaNa; pakaDa. (3) dhAryuM karavAnI vRtti; pakaDa; dRDha mAnyatA. (1) tANa; kheMca; dabANa (2) dhAryu karavAnuM valaNa; haka; jIda; amata. (5) haTha. AgrahI :Agraha dharAvanAruM. Agraho :pakaDo. (2) ekAnta abhinivezI. AMglabhauSio : aMgrejInI bhUmi te AMglabhUmi, temAM vaselA te AMglaumio. AgAra chUTa; mokaLAza (2) gRhasthAzramI; (3) makAna; ghara; nivAsasthAna. (4) gharaH vratomAM chUTachATa. (5) vAparavAnI chUTa; chUTa; apavAda. AgAravAsa gRhavAsa; gRhasthAzrama. (2) gharavAsa; nivAsasthAna; (2) da; apavAda. agocara HkoIpaNa IMdriyathI jaI-joI-pAmI zakAya nahi tevuM. 151 AMgopAMgA nAmakarma :je karmanA udayathI, hAtha,paga Adi aMga ane nAsika Adi, upAMga bane. AkhuM dUra. aghAtI karma :aghAtI karmanA cAra bheda che. H (1) vedanIya (2) AyuSya (3) nAma ane (4) gotrakarma (1) vedanIya karma jyAre AtmA pote, mohabhAva vaDe akuLatA kare che, tyAre anukuLatApratikULatArUpa saMyoga prApta thavAmAM je karmano udaya nimitta hoya, tene vedanIya karma kahe che. e zAtAvedanIya ane azAtAvedanIyanA bhedathI be prakAre che. (2) AyuSya karma jIva potAnI yogyatAthI jyAre nArakI, tiryaMca, manuSya athavA devanA zarIramAM rokAi rahe, tyAre je karmano udaya nimitta hoya, tene AyuSyakarma kahe che. e paNa narakAyu, tiryaMcAyu, manuSyAyu ane devAyunA bhedathI cAra prakAre che. (3) nAmakarma je zarIramAM jIva hoya, tyAre te zarIrAdinI racanAmAM je karmano udaya nimitta hoya, tene nAmakarma kahe che. e zubhanAmakarma ane azubha nAma karmanA bhedathI be prakAre che. (4) gotrakarma jIvane UMca ane nIca AcaraNavALA kuLamAM janma thavAmAM, je karmano udaya nimitta hoya, tene gotrakarma kahe che. e paNa UMcagotra ane nIcagotra, e rIte be bhedavALuM che. A ATha bhedamAM paNa peTAbheda che. jene prakRti kahe che. ane te 148 che. bIjA paNa aneka bhedo dvArA tene samajI zakAya che, (paNa) atyAre ATaluM ja pUratuM che. jo vistArathI jANavAnI icchA hoya to 'gommaTa sAra karmakAMDa' vagere graMthonuM adhyayana karavuM joie.
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ 152 cAritrAcAra = samasta zubhAzubha saMkalpa-vikalpono tyAga karIne nitya AnaMdamaya, nija rasano AsvAda, anizcala anubhava te sammacAritra che, tenuM je AcaraNa eTale te rUpe pariNamavuM te cAritrAcAra che. (3) tapAcAra = paravastunI abhilASAno tyAga karI AnaMdamaya zuddha sahajAtmasvarUpamAM tapavuM te tapa che ane temAM tapamAM pariNamavuM te tapAcAra che. (4)vIryAcAra = potAnI zaktine chupAvyA sivAya zuddha sahajAtmasvarUpamAM pravRtti karavI te vIryAcAra che. A pramANe nizcaya paMcAcAra kahyA. vyavahAra paMcAcAranuM lakSaNa A pramANe AMtha :bAdhA; harakata; muzkelI. AjJA :AcchAdita; AtharaNa :A = anAdi anaMta ekAkAra jJAna-AnaMda svarUpa che tenI maryAdAmAM, caraNa = caravuM, jAmavuM, TakavuM evo AcaraNano artha thAya che. (2) vartaNUka. AcaraNa karavuM ekAgra thavuM; ramaNIkatA karavI; anucaraNa karavuM; ekarAra thavuM; ramavuM; caravuM; jAmI javuM; AnaMdanuM vadana karavuM; nijAnaMdamAM ramavuM; karavuM; sthiratA karavI. (2) AtmAmAM ekAgra thavuM. AtmAnI svabhAvamAM zraddhA karI temAM karavuM. AcaryuM che :amalamAM mUkayuM che. aLi :jJAnarUpI maLatuM nathI; zeyarUpa thatuM nathI. AcAra darzana, jJAna, cAritra, tapa ane vIryanA bhedarUpa pAMca prakAranA AcAra che tenA adhigamane (zraddhA) samyajJAna ane tArUpa pravRttine samyagvAritra kahevAmAM Ave che. (2) AcAranA pAMca bheda che :- (9) darzanAcAra, (9) samyajJAnAcAra, (1) caritrAcAra, (2) tapAcAra, (3) vIryAcAra. (1) darzanAcAra = anupacarita asadUbhUta vyavahAranayathI AtmA ane dravyakarma, nokarmano saMbaMdha che. tathA azuddha nizcayanayathI matijJAnAdi vibhAva guNa, paryAya ane nara nArakAdi vibhAva dravyaparyAyano paNa AtmAnI sAthe saMbaMdha che to paNa zuddha caitanya svarUpa sahaja-AtmAmAM upara kahelo koI prakArano saMbaMdha nathI, evuM je cidAnaMda cidrapa eka akhaMDa svabhAvavALuM zuddha sahAtmatattva che, te ja sarva prakAre satya che. te ja paramArtharUpa samayasAra kahevAya che. te zuddhAtmatattva ja sarva prakAre upAdeyabhUta che ane te sivAya sakala padArtho haya, tajavAyogya che, evI cala, malina ane avagADha Adi doSothI rahita daDha pratIti thavI-zraddhA thavI te samyakatva kahevAya che. tenuM je AcaraNa arthAt te samyagdarzanarUpe pariNamana te darzanAcAra che. (2) samyajJAnAcAra :- uparokta zuddha sahajAnmasvarUpamAM ja saMzaya, viparyaya ane anyavasAya rahita je svasaMvedanarUpa grAhaka buddhi thavI te samyajJAna che, temAM AtmapariNati thavI te samyajJAnAcAra che. (1) | (1) niHzakti Adi ATha guNovALo bAhya darzanAcAra che. (2) jJAnAcAra = kAla, vinayaAdi ATha bhedavALo bAhya jJAnAcAra che. (3) cAritrAcAra = pAMca mahAvrata, pAMca samiti, traNa gupti thatA nigraMtharUpa bAhya cAritrAcAra che. (4) tapAcAra = anazanAdi bAra bhedavALo bAhya tapAcAra che. (5) vIryAcAra = tathA saMyamamAM potAnI zaktine na gopAvavArUpa bAhya vIryAcAra che. jeo uparokta paMcAcAramAM pote pravarte che tathA mokSa abhilASI ziSyone pravartAve che te AcArya kahevAya che. AzAro :munio jJAnAcAra, darzanAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra ane vIryAcArarUpI pAMca AcAro sahita hoya che. AcArya : je saMyama pALe, paLAve. (2) vyavahAra ane nizcayanA jANanAra AcAryo A lokamAM dharmatIrtha pravartAve che. kevA che AcArya ? mukhya ane upacAra kathana vaDe ziSyanA apAra ajJAnabhAvano jemaNe nAza karyo che evA che. upadezadAtA AcAryamAM aneka guNo joIe. paNa vyavahAra ane nizcayanayanuM jANapaNuM mukhya joIe. zA mATe ? jIvone anAdino ajJAnabhAva che te mukhya (nizcaya) kathana ane upacAra (vyavahAra) kathananA jANapaNAthI dUra thAya che, tyAM mukhya kathana to nizcayanayane AdhIna che, te ja batAvIe chIe. svAzrita te nizcaya. je potAnA ja Azraye hoya tene
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ nizcaya kahIe. je dravyanA astitvamaM je bhAva prApta hoya te dravyamAM tenuM je sthApana karavuM, paramANu mAtra paNa arthe kalpanA na karavI tene svAzrita kahIe. nuM je kathana tene mukhya kathana kahIe. ane jANavAthI anAdi zarIrAdi padravyamAM akatha7zraddhAnarUpa ajJAnabhAvano abhAva thAya che, bheda vijJAnanI prApti thAya che, sarva padravyathI bhinna potAnA zuddha caitanyasvarUpano anubhava thAya che. tyAM paramAnaMda dazAmAM magna thaI kevaLa dazAne pAme che. je ajJAnIone jANyA vinA dharmamAM lAge che te zarIrAzrita kriyAkAMDane upadeya judI, saMsAranuM kAraNa je zubhopayoga tene ja muktinuM kAraNa mAnI, svarUpathI bhraSTa thayo thako saMsAramAM bhame che. jethI mukhya (nizcaya) kathananuM jANapaNuM avazya joIe. je nizcayanayane AdhIna che tethI upadezadAtA nizcayanayanA jANanAra joIe. kAraNake pote ja na jANe te ziSyone kevI rIte samajAvI zake ? vaLI parAzrito vyavahAraH je paradravyane Azrita hoya tene vyavahAra kahIe. kiMcitmAtra kAraNa pAmIne anya dravyano bhAva anya dravyamAM sthApana kare tene parAzrita kahe che. tenuM je kathana tene upacAra kathana kahe che. tene jANIne zarIrAdi sAthe saMbaMdharUpa saMsAradazA che tene jANIne, saMsAranAM kAraNa je Asava-baMdha tene oLakhIne, mukti thavAnA upAya je saMvara-nirjarA temAM pravarte. ajJAnI ane jANyA. vinA zuddhopayogI thavA Icche che te pahelAM ja vyavahAra sAdhanane choDIne pApAcaraNamAM joDAI, narakAdi duHkha saMkaTamAM jaIne paDe che. tethI upacAra kathananuM paNa jANapaNuM joIe. te vyavahAranayane AdhIna che tethI upadezadAtAne vyavahAranuM paNa jANapaNuM joIe. A rIte banne nayanA jANanAra AcArya dharmatIrthanA pravartako, bIjA nahi (3) je sAdhuone dIkSA-zikSA ApIne cAritranuM pAlana karAve te. AcArya bhakti bhAvanA AcAryabhakti e ja gurubhakti che. dhanyabhAgya jenAM hoya tene vItarAga gurunanA guNomAM anurAga thAya che. dhanya puruSo sadgunI AjJA mastaka upara caDAve che. sadguru che te aneka guNonI khANa che, zreSTha tapanA dhAraka che; emanA guNa manamAM dhAraNa karIne pUjavA lAyaka che. 153 samyagdarzanAcArane nirdoSapaNe te dhAraNa kare che, aMtaraMga-bahiraMga graMthithI rahita nigraMtha mArgamAM pravartavA te tatpara che. nirjana vanamAM te parvatonI mudrAomAM nizcaLa zubha dhyAnamAM niraMtara magna rahI AtmadazAmAM vicare che. potAnI kAyAnI mamatA choDIne rAtri-divasa Atmamagna dazAmAM nimagna rahe che. AvA aneka guNonA dhAraka AcArya sadguru bhagavAnanA guNonuM smaraNa karI temanuM stavana, vaMdana karato puruSa pAparUpa pravAhano nAza karI akSaya sukha pAme che. AcArya, upAdhyAya ane sarva sAdhana sAmAnya svarUpa je nizcaya samyagdarzana jJAna sahita virAgI banIne, samasta parigrahano tyAga karIne, zuddhopayogarUpa munidharma aMgIkAra karIne, aMtaraMgamAM to te ja zuddhopayoga dvArA potAnA AtmAno anubhava kare che. paraMdravyamAM ahaMbuddhi karatA nathI, jJAnAdi svabhAvane ja potAnA mAne che. parabhAvomAM mamatva karatAM nathI, koIne daSTi-aniSTa mAnIne temAM rAga-dveSa karatA nathI, hiMsAdi azubha upayoganuM to temane astitva ja marI gayuM che. aneka vAra sAtamA guNasthAnanA nirvikalpa AnaMdamAM lIna rahyA kare che. jyAre chaThThA guNasthAnamAM Ave che, tyAre 28 mULa guNonA akhaMDa pAlanane mATe zubha vikalpa Ave ane evA ja jainamuni (guru) hoya che. (chaThThA-sAtamA guNasthAnano utkRSTa kALa aMtarmuharta che.)evI aMtaraMga dazA thatAM bAhya digaMbara saumyamudrAdhArI thayA che, 28 mULa guNone jeo akhaMDita pALe che. AcAryanA 36 guNa :10 uttama kSamAdi dharma, 12 prakAranAM tapa, 5 darzanAcAra, jJAnAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra ane vIryAcAra, e pAMca AcAra. (6) Avazyaka - (1. sAmAyika, 2. covIsa tIrthaMkara athavA paMca parameSThInI stuti, 3, vaMdanA, 4. pratikramaNa, 5. pratyAkhyAna ane 6. kAryotsarga). traNa gupti (mana-vacana-kAyagupti) e pramANe 36 guNa pote pALe che tathA bIjA bhavya jIvone paLAve che. AvA AcArya munionA saMghanA adhipita hoya che.
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahaMta bhagavAna 18 doSa rahita che te doSanAM nAma : zrudhA, tRSA, bhaya, roSa, (krodha), rAga, moha, ciMtA, jAra , roga, mRtyu, sveda (parasevo), kheda, mada, rati, vismaya, nidrA, janma ane udvega. (A aDhAra doSa che te ahaMtane kadI hotA nathI.) (2) pAMca Indriyano nigraha, brahmacaryanI nava gupti, cAra kaSAyanI maka, pAMca mahAvrata, 5 jJAna darzana cAritra, tapa, vIrya e paMcAcAra pAlana, traNa gupti ane pAMca samiti ema ekaMdara chatrIza guNa AcAryanA AcAryapaNuM karavuM :bIjAne kahI, te pramANe aMgIkAra karAvavuM. AcAryo vizuddha jJAna darzana jeno svabhAva che, evA AtmatvanI nizcayaruci, tevI ja jJapti, tevI ja nizcaLa-anubhUti, para dravyanI IcchAnA pArihArapUrvaka, te ja Atma dravyamAM pratapana, arthAt tapazcaraNa ane svazakitane gopavyA vinA tevuM ja anuSThAna,-AvA nizcayapaMcAcAranetathA tenA sAdhaka vyavahAra paMcAcArane- ke jenI vidhi AcArAdi zAstromAM kahI che, tene -eTale ke ubhaya AcArane jeo pote Acare che, ane bIjAone acarAve che, teo AcAryo che. aciMtya jenuM ciMtana na thaI zake tevo vizALa, jeneM manana na thaI zake evo vizALa.mAhAbhyanA bhAna vinA daSTi ane dora vinA; vItarAgI svabhAvanA Azraya vinA, kaSAya TaLI zakatA nathI, Atma svabhAvanA Azraya vinA, astinA Azraya vinA kaSAyanI nAsti thatI nathI. A janmakavi :janmathI yogI. AzA Adeza; hakama; ANa. (2) A = maryAdA, jJA = jJAna. jevo svataMtra svabhAva che tenuM jJAna. (3) A vizvamAM jaDa caitanyAtmaka je je padArtho che te sarvanuM sarva prakAre yathAtathya jJAna jethI thAya te AjJA. (4) sapuruSanA vacananuM zravaNa, tenI pratIti ane tenI AjJA-eTale upadeza-Adeza mujaba pravartatAM jIva sAcA cAritrane pAme che, hukama; ANa. (5) Adeza; ANa; hukama. (6) A eTale samRtAta cAre taraphathI, samasta prakAre, ane jJA eTale jJApati padArthonuM padArthone jaNAve to AjJA. athavA A eTale 154 maryAdA, vastunI jevI maryAdA, svadravya, kSetra, kALa, bhAvarU5 che tema jANavuM jethI thAya te AjJA. A vizvamAM jaDa cetanyAtmaka je je padArtho che te sarvanuM sarva prakAre yathAtathya jJAna jethI thAya te AjJA. AzA ArAdhaka :AjJA pramANe cAlanAra. AzAvizaya :AgamanI pramANatAthI arthano vicAra karavo te. AzAdhAra :AjJAMkitapaNe AzcAvicaya (ANAvijaya) AjJA eTale sarvajJa bhagavaMte dharmatattva saMbaMdhI je je kahyuM che te te satya che, emAM zaMkA karavA jevuM nathI; kALanI hInatAthI uttama jJAnanA viccheda javAthI, buddhinI maMdatAthI ke evA anya koI kAraNathI mArA samajavAmAM te tattva AvatuM nathI. paraMtu ahaMta bhagavaMte aMza mAtra paNa mAyAyukta ke asatya kahyuM nathI ja, kAraNa eo nIrAgI, tyAgI ane niHspRhI hatA. mRSA kahevAnuM kAMI kAraNa emane hatuM nahIM, tema teo sarvajJa ane sarvadarza hovAthI ajJAnathI paNa mRSA rahe nahIM. jyAM AjJAna ja nathI tyAM e saMbaMdhI mRSA kayAMthI hoya ? evuM je ciMtana karavuM te AjJAvicaya nAme prathama bheda che. Ajanma:janmathI mAMDIne AjIva tattvanI bhU7 :mithyASTi jIva ema mAne che ke zarIranA utpatti (saMyoga) thatAM huM jabhyo ane zarIrano nAza (viyoga) thavAthI huM marI jaIza (AtmAnuM maraNa mAne che.) dhana, zarIrAdi jaDa padArthomAM parivartana thatAM potAnAmAM ISTa-aniSTa parivartana mAnavuM, zarIranI uSNa avasthA thatAM mane tAva Avyo, zarIramAM sudhA, tRSArUpa avasthA thatAM mane sudhA-tRSAdi thAya che, zarIra kapAtAM huM chedAI gayo, ItyAdi je ajIvanI avasthAo che tene potAnI mAne che te ajIva tattvanI bhUla che. (AtmA amara che, te viSa, agni, zastra, astra ke bIjA koIthI marato nathI ke navo utpanna thato nathI. maraNa (viyoga) to mAtra zarIranuM ja thAya che.) Adata puruSa :rAga dveSa mohAdi doSa ane jJAna-darzana AvaraNa rAkhyA che te ja puruSa Apta (vizvAsapAtra) hovA yogya che; kAraNake jJAnane AvaraNa hoya
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ tyAre apUrNa jJAnane lIdhe tenuM vacana-asatya paNa hoya, eTale tenA para vizvAsa mUkI zakAya nahi; ane rAga-dveSa-mohadi hoya to tethI paNa asta vadavAnA prasaMga Ave, eTale paNa vizvAsa rAkhI zakAya nahi. paNa nirAvaraNa jJAna hoya ane rAgadveSarahitapaNuM-nirdoSapaNuM hoyato ja tenuM vacana saMpUrNa satya hoI vizvAsapAtra ApyuM hoya. ATalAthI :ATaluM karavAthI. ATopa :ADaMbara. (2) ahaMkAra; ghamaMDa; garva; zekhI; ADaMbara; DoLa; damAma ATha karmonAM nAma :jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya, aMtarAya, Ayu, nAma, gotra ane vedanIya, A AThane AcAryo dravya karma kahe che. pUrva padyamAM AtmAmAM pravezelA pudgalonI je ATha-karmarUpa pariNamavAnI vAta kahevAmAM AvI che, temanAM A padyamAM nAma ApavAmAM AvyA che. pulanAtmaka hovAthI, A ATheya dravya-karma che. A karmomAM pota-potAnA nAmane anukULa kArya karavAnI zakti hoya che, jene prakRti kahe che, ane tethI A ATha mULakarma pravRtio kahevAya che. jemanA uttarottara bheda 148 che. ATha samiti :traNa gupti ne pAMca samiti. AThamuM gaNasthAna AThamA apUrvakaraNa guNasthAnamAM dIpakazreNI jene hoya che. tene atizaya zuddha svabhAvamaya pavitra dazA vadhatI jAya che. Atapa: sUryano tApa. (2) taDako; sUryano tApa; duHkha; pIDA. (3) sUryano uttama prakAza. AmanuM svarUpa dharmanuM mULa bhagavAna Apta che. temanAmAM nirdoSapaNuM, sarvajJapaNuM ane parama hitopadezapaNuM e traNa mukhya guNo hoya che. AtapanAma rma je karmanA udayathI parane AtAparUpa zarIra hoya, jema ke sUryanuM biMba. Atma arpaNatA 5ramAM mamatvarUpa bahirAtmabhAva tajI daI, aMtarAtmapaNe paramAtma svarUpanI bhAvanAmAM, ciMtavanamAM cittanI ekAgratArUpa pariNati, te AtmaarpaNatA; brahmabhAve mAruM manAtuM sarvasva, ApanA caraNamAM arpaNa 155 karI, Atmazreya mATe, eka Apa ja mAre parama zaraNarUpa cho, evI kevaLa arpaNatA; sadguru pratye zaraNabhAva. AtmakhyAti :AtmAnI oLakhANa; te samyagdarzana che. Atma tattvano ghaNA vakhatathI abhyAsa karavA chatAM mAtmA prApta kema thato nathI 1 :uttara : AtmA atIndriya AnaMdano nAtha prabhu che, enA atIndriya AnaMdanI tAlAvelI jAge, AtmA sivAya bIje kayAMya mIThAza lAge nahi, bIje kyAMya rasa paDe nahi, jagatanA padArthono rasa phIko lAge saMsAranA rAgano rasa UDI jAya. aho ! jenA ATalA vakhANa thAya che e AtmA anaMtAnaMta guNono puMja prabhu che koNa? ema Azcarya thAya, enI lAgaNI lAge, enI dhUna caDe ene AtmA maLe ja, na maLe ema bane ja nahi. jeTaluM kAraNa Ape eTaluM kArya Ave. kAraNa ApyA vinA kArya AvatuM nathI. kAraNanI kacAzane laIne kArya AvatuM nathI. AtmAnA AnaMda svarUpanI aMdaranI kharekharI laganI lAge, tAlAvelI lAge, svapnamAM paNa enuM e ja rahe, ene AtmA prApta thAya che. A dravyano mahimA vizeSa che ke te dravyane mAM lenArI paryAyano mahimA vizeSa che? :uttara :- Atmadravyano mahimA vizeSa che. paryAya dravyanuM lakSa kahe tyAre mokSamArganI zarUAta thAya che te apekSAe paryAyano mahimA kahevAya, paNa paryAya to eka samayanI che ane dravya to paryAyathI anaMta guNA sAmarthyavALuM trikALI mahAprabhu che. tethI Atma dravyano mahimAM ja vizeSa che. Atma pradhAna :AtmA jemAM pradhAna che, evuM. (AtmA samasta vizvane jANe che, tethI te vizvamAM - vizvanA samasta padArthomAM-pradhAna che.). AtmapuruSArtha dhumADAnA bAcakA na bharAya, veLunA gaDha na thAya, TATanA kothaLAmAM pavana na bharAya, tema parane potAnuM karI rAtuM-pILuM na karAya; caitanya bhagavAna anaMta zaktino piMDa tene bhUlIne parane potAnuM kare che to avatAra jAze eLe ! Avo samAgama maLyo che, mATe AtmAnuM karIne cAlyo jA.
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ 156 AtmapariNAma :saMsAra pratye baha udAsInatA, dehanI mUrchAnuM alpatva, bhogamAM | anAsakti tathA mAnAdi kaSAyanuM pAtaLApaNuM e Adi guNo vinA to AtmajJAna pariNAma pAmatuM nathI. ane AtmajJAna prApta thaye to te guNo atyaMta daDha-baLavAna daDhamULa thAya che. (2) AtmAnA pariNAma. Atma pariNAma saMtati :AtmAnA pariNAmonI paraMparA Atma malinatA karmaraja. tya vizAnaghana thato jAya che :AtmA vijJAnaghana thato jAya che, eTale AtmA jJAnamAM sthira thato jAya che. jJAna svarUpa bhagavAna AtmA, potAmAM sthira thato jAya, Tharato jAya, tene vijJAnaghana thayo kahevAmAM Ave che. jayAM sudhI mithyAtva ho, tyAM sudhI jJAnane-bhale jJAnano ughADa ghaNo hoya, to paNa ajJAna kahevAmAM Ave che. agiyAra aMga ne navapUrvanuM jJAna hoya, paNa mithyAtva na gayuM hoya, to te ajJAna che, vijJAna nathI.tiryaMcane jJAnano ughADa bhale ocho hoya, paNa jo tenuM jJAna aMdara svabhAvamAM sthira thayuM hoya, to te vijJAna che. jema jema te jJAna, eTale vijJAna aMdara jAmatuM jAya, ghaTTa thatuM jAya, sthira thatuM jAya, tema tema AsavI nivRtti thatI jAya che. ane jema jema AsavonI nivRtti thatI jAya che, tema tema vijJAna jAmatuM jAya che, ghaTTa thatuM jAya che, sthira thatuM jAya, arthAt AtmA vijJAnaghana svabhAva thato jAya che. jJAna jJAnamAM Thare, jJAna jJAnamAM jAme, jJAna jJAnamAM sthira thAya, te vijJAna che. ane te mokSamArga che. AgaLa jaIne tenuM phaLa kevaLajJAna Avaze. paraMtu svabhAvamAM karyo ja nathI, AsavathI-zubhAzubhabhAvathI bhedajJAna karyuM ja nathI, tenuM badhuM jJAna, ajJAna che. paralakSI zAstrajJAna bheda ughADa, pAMca samiti, traNa gupti ItyAdinuM jJAna, bhedajJAnanA abhAvamAM ajJAna che, vijJAna nathI. mATe zubhAzubhabhAvathI bhinna nija jJAtA-draSTA svarUpa vastunuM lakSa karI, emAM ja TharatAM AtmAno vijJAnaghana svabhAva pragaTa thAya che. ane tyAre tene kartAkarmanI pravRtti maTe che. Atmacetana :AtmAnubhavana. Atma samRddhi AtmAbhAvanI saMpUrNatA. Atma saMvedana :AtmavedanA. Atma saMvitti :jJAna. Atma siddhi:AtmAnA zuddha svarUpane sAdhe te Atmasiddhi. Atma-anubhUti :Atma dravyano pratyakSapaNe AsvAda. AtmaspaNuM svarUpapaNuM AtmAi AtmasvarUpa pariNamanI kriyA, samyagdarzarUpa kriyA-kriyA AtmAna ane AtmasvarUpa pariNamanarU5 samyagdarzanarUpa kriyAno samanvaya te mokSamArga che. AtmasAtkAra thayo :AtmA sAkSAt pratyakSa pragaTa anubhavasiddhapaNe daSTa thayo. AtmakAratA AtmAnuM AtmasvarUparUpe pariNAmanuM hovApaNuM te AtmAkAratA kahIe chIe. AtmakhyAti zuddha caitanyaghananI prasiddhi. (2) Atmasiddhi (3) AtmAnI prasiddhi; AtmAnI anubhUti. (4) zuddhanayapaNe sthapAyelA AtmAnI anubhati. zuddhanayathI navatattvane jANavAthI AtmAnI anubhUti thAya che. (5) AtmAnI oLakhANa; anubhUti ne AtmakhyAti te samyagdarzana ja che. AtmAnI pUrNa sukharUpa dazA pragaTa karavAnuM A mULa che. mAro pUrNa svabhAva avakArI dhruva ekarUpa che. evA svabhAvanA jore vikArI avasthAnuM lakSa gauNa karI, nitya eka svabhAvI bhUtArtha (satyArthI chuM evI yathArtha oLakhANa svAnubhavamAM AvI te niHzaMka AtmAnubhUti che. je ja apUrva AtmasAkSAtkAra che. je ja AtmakhyAtirUpa ekatvanI sAcI zraddhA che. akhaMDa svalakSe te pragaTe che. Atmagata AtmAmAM. (2) potAnA mananI aMdara raheluM; svagata; svagata ukti. AtmaghAtI :nizcayathI krodhAdi kaSAyothI gherAyelo je puruSa zvAsanirodha, jaLa, agni, viSa. zastrakriyA potAnA prANane pRthaka kare che tene AtmaghAtano doSa thAya che.
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmazAna heya-upAdeyanI spaSTatA sahita anaMta guNa-paryAyathI abheda nijAtmAnuM jJAna. (2) te bhAvanA evI rAkhe che ke, A sarAgatA kyAre mare ane huM vItarAga thaI jAuM. tattvajJAnI samyatvInuM, huM nizcayathI, paramAtmAvat zuddha nirvikAra jJAtAdaTA chuM. evuM jJAna, te AtmajJAna kahevAya che. e ja AtmajJAna parama sukhasAdhana che. e AtmajJAnane ja nizcaya samyajJAna kahe che, tene ja jinavANIno sAra bhAvazruta jJAna kahe che, e AtmajJAnamAM upayoganI sthiratAne, svarUpAcaraNa cAritra kahe che. svAnubhava kahe che, ke AtmadhyAna kahe che. bhAvazrutajJAna dvArA, AtmAno anubhava bIjanA caMdramAtulya che. te ja abhyAsanA baLathI, vadhato vadhato pUrNa caMdramArUpa, kevala jJAna thaI jAya che. je ratnatrayathI sahaja sukhanI siddhi thAya che, temAM AtmajJAna ja nizcaya samyajJAna che. (3) sarva padArthanuM svarUpa jANavAno hetu mAtra eka AtmajJAna karavuM e che. jo AtmajJAna na thAya to sarvapadArthanA jJAnanuM niSkaLapaNuM che. (4) paramathuta =prayojanabhUta uttama zrutajJAna. (5) bhAvakRta jJAna; anaMtatAnubhUtirUpa AtmajJAna. (6) AtmajJAna thAya te pahelAM paMca labdhi jIvane thAya che :(1) kSayopazamalabdhi = manuSyabhava, pAMca Indriya vagere maLe te. (2)vizuddhilabdhi = khoTAM kAmI trAsa pAme ne sAcA bhAva bhaNI jIva vaLe tethI puNya bAMdhe. tethI puruSano yoga thAya. (3)dezanAlabdhi = puruSano yoga thAya, sapuruSa kahe te samajavAnuM mAhAbhya lAge. (4) prAyogyalabdhi = dezanAno vicAra karI temAM ja jIvana gALe tethI sIttera kroDAkoDInI karma-sthiti ghaTIne aMtaHkoTAkoTAnI thaI jAya. (5) karaNalabdhi = temAM AgaLa vadhatAM graMthi bheda thAya. graMthibheda thAya tyAre upazama samakti thAya che. jeno kALaaMtarmuhartano che, paNa te kSAyaka jevuM nirmaLa che. AtmA jAjJAyo to mokSa jarUra thAya. e pAMce labdhino sAra kRpALudeve A pramANe kahyo che, sarva kalezathI ane sarva duHkhathI rahita evo mokSa thAya che. 157 AtmAna prApta karavA prathama zuM karavuM? AtmA abheda ekarUpa trikALI dravya che. temAM bheda kevo ? ane temAM eka samayanI paryAya kevI ? gaMbhIra vAta che. bhAI kALa thoDo che ane karavAnuM ghaNuM che, tyAM vaLI jIvane bahArano bahu moha che. bahArano tyAga joIne te khUba rAjI-rAjI thaI jAya che, paNa te bahArano tyAga AtmAmAM che kyAM ? ahIM to kahe che ke jJAnanA bhedaAtmAmAM nathI to e saghaLA bAhya kriyAkAMDa vastumAM kyAMthI hoya ? jene AkarI vAta, bhAI ! prathama mithyAtvanA tyAga vinA bIja tyAga hoI zake ja nahi. e mithyAtvanA tyAga mATe zuM choDavuM ? jo kahe che ke nimittane, rAgane ane bhedane dRSTimAMthI choDavAM, ane abheda ekarUpa nirmaLAnaMda svarUpa bhagavAna AtmAnI dRSTi karavI - sarvajJa paramezvare Aja mArga kahyo che. AtmaNo:jIvatattvanA jJAtAo. Atmajoga :Atmayoga; jIvanuM brahma sAthe-AtmAnuM paramAtmA sAthe, ekarAgapaNuM; jIvAtmA ane paramAtmAno saMyoga. (2) AtmaprApti. dehabhAvathI jIvabhAvanuM chUTavuM. (3) AtmAno saMga; AtmAnI pratIti; Atma bhAva. Atmatattva :svadravya (2) jJAyakatattva Atmatatvotaka AtmavattAne samajAvanArAM- prakAzanAra. apavAdamArgamA, je upakaraNabhUta upAdhino niSedha nathI, tenA cAra bhedo nIce pramANe che :(1)je zramaNane, zramayaparyAyanA sahakArI kAraNabhUta, sarva kRtrimatAothI rahita, yathAkAta rUpa sanmukha vRtti jAya, tene kAyAno parigraha che; (2) je zramaNane, guru-upadezanA zravaNamAM vRtti rokAya , tene vacanapudgalono parigraha che; (3) je zramaNane, sUtrAdhyayanamAM vRtti rokAya; tene sUtra yugalono parigraha che; ane (4) je zramaNane, yogya puruSanA vinayarUpa, pariNAma thAya, tene manamAM pudgalono parigraha che. jo ke A parigraho, upakaraNabhUta hovAthI, apavAdamArgamAM temano niSedha nathI, to paNa teo vastudharma nathI. Atmatattva dhotaka:AtmavattAne samajAvanArAM- prakAzanArAM.
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atmatattvano svabhAva Atmatattvano svabhAva suviruddha darzana ane zAna che. Atmatva samyajJAna; yathArtha daSTi; vastu dharma. Atmatva arpaze udaya Apaze. AtmaprApya puruSa nigraMtha AtmA Atmadravya Atmadravya e sAmAnya vizeSa ubhayAtmaka sattAvALuM che. sAmAnya cetanasattA e darzana. savizeSa cetanasattA e jJAna. (2) praznaH- trikALa AtmadravyanA Azraye ja dharma thAya enuM zuM kAraNa ? uttara H- trikALI Atmadravya e ja mULa vastu che. trikALI dravyamAM AnaMda bharyo che, tethI trikALI dravyano Azraya letAM paryAyamAM AnaMdarUpa dharmadazA pragaTa thAya che. praznaH- dhruvanI kiMmata vadhu ke AnaMdanA anubhavanI ? javAba :- dhruvanI kiMmata vadhu che. AnaMdanI paryAya to eka samayanI che te dhruvamAM to AnaMdano Dhagalo bharyo che. (3)Atmadravya sahaja eka zuddha parama pArimANika bhAvalakSaNa sadA paramAtma svarUpa citmAtra vastu che. AvA nija paramAtma dravyano samyak zraddhAna jJAna anucaraNarUpa paryAye jIva pariName enuM nAma dharma che. ane enuM nAma mokSano mArga che. deva-guru zAstranuM bhedarUpa zraddhAna e kAMI vAstavika zraddhAna-samakti nathI; ane zAstranuM jJAna te kAMI vAstavika samyajJAna nathI, paNa pote sadAya aMdara zuddha caitanyamUrti prabhu kAraNa paramAtmA virAjI rahyo che tenA samyak zraddhAna-jJAna anucaraNarUpa paryAye pariNamavuM tenuM nAma samyagdarzana-jJAna cAritra che ane te satyArtha-mokSamArga che. Atmadarzana : AtmasAkSAtkAra; svAtmAnubhUti; AtmajJAna; zuddha samakti; svAnubhavaprakAza. Atmadarzana :(ema ja sahaja sAdhya nathI) abhyAsa dvArA siddha thAya che tethI Indriyone vyApAra rahita ane manane nirvikalpa karavAno abhyAsa barAbara vadhAratA rahevuM joIe. manamAM jyAre rAga-dveSAdinI-kAma-krodha-mAna 158 mAyA-lobha-moha-zoka-bhayAdinI lahero na UThe tyAre ja mana nirvikalpa (sthira) thAya che ane AvA sthira manavALo yogI sAdhaka ja AtmatattvanA darzanano adhikArI thAya che-bIjo koI nahi. (2) paranuM, vikalpanuM, ane paryAyanuM lakSa toDIne ekarUpa, akhaMDa svabhAvanI pratIta karavI te ja Izvarano sAkSAtkAra che, te ja Atmadarzana che, te ja nizcaya stuti che ane te ja prathama dharma che. (3) Atma sAkSAtkAra. (4) AtmAnI anubhUti; (5) jo manarAga-dveSAdithI AkuLa hoya to game teTalo zrutAbhyAsa karye jAo paNa tenA dvArA Atmadarzana thaI zakaze nahi. AtmadarzananI pAtratA mATe rAgadveSAdithI rahita thavuM Avazyaka che. mArga koIpaNa hoI zake; Indriya manano vyApAra rokIne dekhe athavA nirmaLa bhAvazrutajJAna dvArA dekhe. je bhAvazrutajJAna dvArA AtmAnA kevaLa zuddha svarUpano anubhava kare che temane zruta kevaLI kahevAmAM Ave che. (6) AtmAnA paramarUpanI anubhUti; Indriyone vyApArarahita karIne - IndriyonI potAnAM viSayomAM pravRtti rokIne-sAthe manane paNa nirvikalpa karavAno abhyAsa barAbara vadhAratA rahevuM joIe. AtmAnA paramarUpanI anubhUtino bIjo mArga zrutajJAna dvArA paNa kevaLa jJAna samAna jANavAmAM Ave che. jinedra bhagavAnanA je zrutano-sUtrarUpe Agamano ahIM nirdeza karyo che te ya paudagalika vacano dvArA nirdiSTa hovAthI dravyazruta che. svataH jJAnarUpa na hotAM pudgalanA rUpamAM che. jenI je kSatri-jANakArI te pabhAva-zrutajJAna kahevAya che. evA-zrutajJAnanI utpattimAM kAraNa thavAthI te dravya-zrutane upacArathI-vyavahAranayathI zrutajJAna kahevAmAM Ave che. thutra to upAdhirUpa hovAthI chUTI jAya che. jJapti ja bAkI rahI jAya che te mi kevaLa jJAnInI ane zrutajJAnInI AtmAnA samyak anubhavamAM samAna ja hoya che. vAMstavamAM jJAnano zruta-upAdhirUpa bheda nathI. AtmadarzitA Atmadarzana AtmadazA AtmaramaNatA. (2) anubhavadazA; AtmAnubhavadazA. AtmadhyAna AtmAmAM pariNamanarUpa, ekAgratArUpa AtmadhyAna che. tyAM atIndriya nirAkulatAmaya sanmukha che. sarva IcchAno nAza che, ane sAkSAt
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ karmabaMdha rahita mokSamaya Atmavizuddhino anubhava che. mATe AtmadhyAnathI bIjuM koI parama sukha nathI, bIjuM koI tapa nathI ane bIjo koI sAkSAt mokSamArga nathI. (2) siddhanuM dhyAna karatAM AtmadhyAna thAya che eno paNa Avo ja artha che ke siddha bhagavAnanuM dhyAna karatAM pote svarUpathI siddha chuM ema svarUpanI aMtadaSTi thAya tyAre AtmadhyAna thAya che. AtmadhyAnanI utpatti :AtmadhyAnane utpanna karanAra mAtA samAna AtmAnA zuddha svabhAvanI-zuddha svarUpanI bhAvanA che. bhAvanA ghaNA vakhata sudhI karI zakAya che. bhAvanA karatAM karatAM ekAeka dhyAna utpanna thAya che. te dhyAna ochA ke vadhAre samaya sudhI taddana ekAgra rahe che. dhyAna avasare mana, vacana ane kAyA e traNeno vyApAra baMdha thaI jAya che, ciMtavana hotuM nathI. AtmasvarUpamAM evI ramaNatA thaI jAya che ke jema koI suMdara rUpa jovAmAM upayoga ekAgra thaI jAya che. te samaye dhyAtAne evo vicAra paNa nathI hoto ke huM dhyAna karuM chuM ke AtmAne dhyAvuM chuM. e dazA eka evI che ke jevuM varNana paNa thaI nA zake. te dazAne advaitabhAva kahe che. tyAM eka AtmAno ja svAda vikalpa ke vicAra rahita hoya che. A svAnubhavarUpa AtmadhyAnane utpanna karanAra AtmAnI bhAvanA ja che. jema dahIMne valovatAM valovatAM mAkhaNa nIkaLe che tema AtmAnI bhAvanA karatAM karatAM AtmadhyAna ke AtmAnubhava thaI jAya che. huM zuddha chuM, nirvikAra chuM, jJAyaka chuM, paramAnaMdamaya chuM, paramAtmasvarUpa chuM evI bhAvanA vAraMvAra karavI e AtmAnubhavane jAgRta karanAra che. jyAre AtmAnubhava thAya che tyAre e bhAvanA baMdha thaI jAya che. tyAre advaitabhAva, nirvikalpabhAva, svAtmaramaNabhAva, ekAgrabhAva ja rahe che. jyAM sudhI svAnubhava hoya che tyAM sudhI nathI nizcayanayano pakSa ke vicAra ke nathI vyavahAranayano pakSa ke vicAra. AtmAnubhava nayAtIta, vikalpAtIta, anirvacanIya, eka paramAnaMdamaya amRtano samudra che. A samudramAM snAna karatAM magna-lIna thavuM e AtmadhyAna che. Atmadharma sAcuM sukha. 159 AtmAnuM dAna kevI rIte thAya ? : jIvane, anAdithI potAnA svarUpanI bhramaNA che. mATe prathama AtmajJAnI puruSa pAsethI, AtmAnuM svarUpa sAMbhaLIne, yukti dvArA AtmajJAna svabhAvI che, evo nirNaya karavo.... pachI para padArthanI prasiddhinAM kAraNo, je Indraya dvArA tathA mana dvArA pravartatI buddhi tene maryAdAmAM lAvIne, eTale para padArtho taraphathI potAnuM lakSa kheMcI, AtmA pote jyAre svasammukha lakSa kare che tyAre, prathama sAmAnya sthaLapaNe AtmA saMbaMdhI jJAna thayuM; te AtmAno avagraha thayo. pachI vicAranA nirNaya tarapha vaLyo, te IhA, nirNaya thayo te avAca arthAt IhaAtmAnuM IhAthI jANelA AtmAmAM A te ja che, anya nathI, evA majabUta jJAnane avAya kahe che. AtmA saMbaMdhI, kALAMtaramAM saMzaya tathA vismaraNa na thAya, tene dhAraNa kare. tyAM sudhI to parokSa evA matijJAnamAM che dhAraNA sudhIno chello bheda thayo. pachI A AtmA anaMta jJAnAnaMda zAMti svarUpe che, tema matimAMthI laMbAtuM tArkika jJAna, te zrata jJAna che. aMdara svalakSamAM mana-Indraya nimitta nathI. jIva, tenAthI aMze judo paDe tyAre svataMtra tattvanuM jJAna karI, temAM karI zake che. avagraha ke IhA thAya, paraMtu jo te lakSa cAlu na rahe, to AtmAno nirNaya na thAya eTale ke, avAyajJAna na thAya. mATe avAyanI khAsa jarUra che, A jJAna thatI vakhate vikalpa rAga, mana ke paravastu tarapha lakSa hotuM ja nathI, paNa svasammukha lakSa hoya che. samyagdaSTine potAnuM (AtmAnuM) jJAna thatI vakhate, A cAre prakAranuM (avagraha, IhA, avAya ane dhAraNA) jJAna thAya che. dhAraNA ane smRti che; je AtmAne samyajJAna apratihata bhAve thayuM hoya, tene AtmAnuM jJAna dhAraNA rUpe rahyA ja kare che. Atmanivedana :aMtaranI preraNA AtmaniSTha :Atmarata; AtmAmAM niSThAvALuM (2) AtmAmAM niSThAvALuM; mumukSu; AtmavizvAsI; AtmazraddhA; AtmavizvAsa, Atma bhakti; AtmA vize AsthA. AtmapaNe bhAvavuM samyagdaSTi jIva bhedone nahi bhAvatAM, abheda AtmAne ja bhAve che -anubhave che.
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmapratyayI AtmavizvAsu; AtmabharosAvALuM. (2) Atma prApta karavAnI | khAtarIvALuM. AtmapariNAma saMtati :AtmAnA pariNAmonI paraMparA. Record 5001 to 10000 AtmapariNAma saMtati :AtmAnA pariNAmonI paraMparA. AtmapariNAmanI sthiratA :AtmamagnatA; svarUpanI sAvadhAnIrUpa samAdhi. Atmabuddhi: mArApaNuM. (2) AtmalInatA. AtmabhUta:potAnAmAM ke potAnAthI UpajeluM; AtmasvarUpa; AtmalInatA; Atmabhakti saMzaya; bhramaNA. mAtmayapaNe potAmayapaNe. AtmakatI AtmakhumArI. Atmasiddhi praSTa thavAnAM cAra kAraNo: (a) zabdabrahmarUpa paramAgamanI sevA. (b) kutarka ne kumatanuM khaMDana karanAra nirbAdha akhaMDa yukita-nyAya. (c) sarvajJa bhagavAnathI Avela paraMparA guruno upadeza. (d) jAta anubhava. uparokta cAra kAraNo vaDe nijavibhava pragaTa thayo che. Atmaroga :AtmabhrAntirUpa roga. AtmalAbhu svarUpa prApti; svarUpane dhArI rAkhavuM te; potAne dhArI rAkhavuM te; hayAtI. dravya potAne dhArI rAkhe che arthAt pote hayAta rahe che tethI tene pariNAma che.). AtmahInatA :AtmAmAM tallIna; AtmAmAM ekAgratA; AtmavyavahAra mAtra acalita cetanA, te ja huM chuM, ema mAnavuM, pariNamavuM te AtmavyavahAra-AtmArUpa vartana che. (2) AtmArUpa vartana, AtmArUpa kArya; AtmArUpa vyApAra. Atmavata:potAnAmAM rahevuM. 160 Atmavastu :praznaH- Atmavastu avyakta che to kema jaNAya ? uttara :- vartamAna vartatI paryAya vyakta che-pragaTa che. te paryAya kyAMthI Ave che ? koI vastu che temAMthI Ave che ke addharathI Ave che ? taraMga che te pANImAMthI Ave che ke addharathI Ave che ? tema paryAya che te addharathI AvatI nathI paNa aMdara vastu avyakta zaktirUpa che temAMthI Ave che. vyakta paryAya avyakata Atmazakitane prasiddha kare che - batAve che. AtmavAda prApta nigraMtha; upayoga che lakSaNa jenuM; asaMkhya pradezI saMkoca vikAsanuM bhAjana, potAnAM karelAM karmono bhoktA, vyavasthA karI dravya paryAyarUpa nityAnityAdi anaMta dharmAtmaka evA AtmAne jANanAra. (2) upayoga che lakSaNa jenuM, asaMkhya pradezI saMkoca vikAsanuM bhAjana, potAnAM karelAM karmono bhoktA, vyavasthA karI dravya paryAyarUpa, nityAnityAdi anaMta dharmAtmaka evA AtmAne jANanAra. AtmavizAra jAgRta thavAmAM sahAyaka guNo dAna, zIla, tapa ane bhAva, ema cAra prakAre dharma kahyo che. Atmavirodhaka AtmAno avarodha karanAra, AtmAnuM khaMDana karanArA AtmavIrya :Atmazakti (2) jIvanI zakti. AtmAdhA:jAtanAM vakhANa; Apa vaDAI karavI e. (2) potAnI prazaMsA. (3) AtmaprazaMsA; ApavaDAI. AtmasaMcaya :AtmAne vaza karavo. AtmasaMcetana :Atma anubhava. AtmasaMtuti potAnI jUThI ApavaDAI Atmastha :AtmAmAM rahelA. AtmasaMbhASaNa aMtarAtmAne uddezIne vAta kahevI. AtmasmRtipUrvaka AtmasmaraNapaNe = potAne saMbodhe te rIte. AtmasamAdhi:AtmakalyANa. AtmasvabhAva :avikArI, nirupAdhika, zAMtasvarUpa che. (2) samyagdaSTipaNuM
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmasvarUpanuM mAhAlya :AtmAnA svarUpane khyAlamAM levA mATe yogya puruSArtha joIe. AtmAmAM aMdara apAra zakti paDI che tenuM mahAbhya AvavuM joIe. vastu to pragaTa ja che. kAMI ADuM DhAMkaNuM nathI. prathama vastunuM mahAgye AvavuM joIe. bhAna thAya to mAhAbhya Ave ema nahIM, keTalAka ema laI le che; paNa pahelAM mAhAbhya Ave to mAhAbhya AvatAM AvatAM bhAna thAya. AtmasaMvitti :AtmajJAna. AtmasAta : potArUpa (2) takta potAnA jevuM; potAnuM hoya ema; ekarUpa. (3) AtmArUpa; potArUpa. AtmasAdhana dravya, kSetra, kALa ane bhAva, e AtmasAdhananAM sAdhano che. dravya=huM eka chuM, asaMga chuM, sarva parabhAvathI mukta chuM. kSetra=asaMkhyAta, nijaavagAhanA pramANa chuM. kALa =ajara, amara, zAzvata chuM. svaparyAyapariNAmI samayAtmaka chuM. bhAvazuddha caitanyamAtra, nirvikalpa daTA chuM. kAyasaMyama=IndriyasaMkSepatA, Asana sthiratA, Indriya sthiratA, saupayoga yathAsUtra pravRtti. Atmasiddhi : AtmaprApti; Atma-sAkSAtkAra. AtmasiddhimAM traNa prakAranAM samati upadezamAM cheH (a) AptapuruSanA vacananI pratItirU5, AjJAnI apUrvarucirUpa, svachaMda nirodhapaNe AptapuruSanI bhaktirUpa e prathama samakti kahyuM che. (b) paramArthanI spaSTa anubhavAze pratIti te samaktino bIjo prakAra kahyo che. (c) nirvikalpa paramArtha anubhava te samaktino trIjo prakAra kahyo che. paheluM samakti bIjA samaktinuM kAraNa che. bIju samakti trIjA samaktinuM kAraNa che. traNa samakti vItarAga puruSe mAnya karyA che. traNe samakti upAsavA yogya che, satkAra karavA yogya che, bhakti karavA yogya che. AtmA : (1) AtmA paryAya apekSAe, aneka che ane dravya apekSAe, eka che. (2) AtmA paryAya ane apekSAe, nAzavAna che, ane dravya apekSAe nAzavAna nahIM ,paNa dhruva che. (3) AtmA, jJAna (mANavAnI) apekSAe, 161 teno vistAra joIe to jANe, ke lokAlokane maLI gayo hoya teTalo che, ane bIjI taraphathI kSetra apekSAe jotAM, te potAnA asaMkhya pradezomAM ja samAyelo che. Avo ja vastuno svabhAva che. (2) AtmA jJAnamaya che, tethI anurUpa ahetuka jJAna ja, tenuM eka rUpa che. (3) darzana - jJAna - cAritrane, je haMmezA prApta hoya te AtmA che. dekhe te AtmA, jANe te AtmA, aMtaramAM sthira thAya, te AtmA. (4) AtmA pavitra che, jJAtA che, sukhasvarUpa che. (5) temAM traNa guNo che (1) darzana guNa, te pAcaka che, (2) jJAna guNa, te prakAzaka che ane (3) cAritraguNa, te dAhaka che. A traNa bheda pADavA, te vyavahAra che. (6) zAstramAM, AtmAne svarUpa-pratyakSa kahyo che. svarUpa pratyakSa ja vastu tethI ja te, paryAyamAM pratyakSa thAya che. vastu svarUpa pratyakSa ja jJAnamAM che, tethI pratyakSa paryAyathI jaNAya che. muktAvasthAvALA AtmAnuM nirupAdhi svarUpa = (1) AtmA (karmarajanA) para dravyapaNAne lIdhe karma rajathI saMpUrNapaNe je kSaNe mukAya che (mukta thAya che). te ja kSaNe (potAnA) Urdhvagamana svabhAvane lIdhe lokanA aMtane pAmIne AgaLa gati-hetuno abhAva hovAthI tyAM) sthira raheto thako. kevaLajJAna ane kevaLadarzana (nija) svarUpabhUta hovAne lIdhe tenAthI nahi mukAto thako anaMta adriya sukhane anubhave che. (2) te mukata AtmAne bhAvaprANa dhAraNa jenuM lakSaNa (svarU5) che evuM jIvatva' hoya che. (3) ciTUpa jenuM lakSaNa (svarU5) che evuM "cetacitRtva hoya che. (4) citpariNAma jenuM lakSaNa (svarU5) che. evo upayoga hoya che. (5) prApta karelA samasta (Atmika) adhikAronI zakitamAtrarUpa prabhutva hoya che. zakti = sAmarthya; Iza7. (mukAtAtmA samasta Atmika adhikArone bhogavavAmAM arthAt temano amala karavAmAM svayaM samartha tethI prabhu che. (6) samasta vastuothI asAdhAraNa evA svarUpanI niSpattimAtrarUpa (nija svarUpane racavArU5) kartutva' hoya che.
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ evA sukhanI (7) svarUpabhUta svAtaMtrya jenuM lakSaNa (svarUpa) che upalabdhirUpa bhoktatva hoya che. (8) atIta anaMtara (chellA) zarIra pramANe ava gAha pariNAma rUpa deha pramANapaNuM hoya che. muktAtmAnI avagAhanA carama zarIra pramANa hoya che tethI te chellA dehanI apekSA laIne tene dehapramANapaNuM kahI zakAya che. (9) ane upAdhinA saMbaMdhathI vivikta evuM AtyaMtika (sarvathA) amUrtapaNuM hoya che. vivikata = bhinna ; rahita mukta AtmAne karmasaMyuktapaNuM to nathI ja hotuM, kAraNake dravyakarmo ane bhAvakarmothI vimukti thaI che. pUrva sUtra (gAthA 27mAMnuM kahelA jIvata Adi nava vizeSomAMthI prathamanA ATha vizeSo muktAtmAne paNa yathA saMbhava hoya che, mAtra ekAkarma saMyuktapaNuM hotuM nathI. (1) dravya kamo te pudgala skaMdho che ane bhAva karmo te cidvivartI che. (cidvivarta = caitanyano palaTo arthAt caitanyanuM eka viSayane choDI anya viSayane jANavArUpe palaTAvuM te; citnaktinuM anya anya zeyone jANavA rUpe pariNamavuM te.) cinzakti anAdi jJAnAvarAdika karmonA saMparka (saMbaMdhathI) saMkucita vyApAravALI hovAne lIdhe zeyabhUta vizvanA(samasta padArthonA) eka eka dezamAM krame vyApAra karatI thakI vivartana pAme che. paraMtu jyAre jJAnAvaraNAdi karmonI saMparka vinAza pAme che; tyAre te zeyabhUta vizvanA sarva dezomAM yugapadu vyApAra karatI thakI kathaMcit * kuTastha thaIne, anya viSayane nahi pAmatI thakI vivartana karatI nathI. te A cinzaktinA vivatanano abhAva) kharekhara nizcita (niyata, acaLa) sarvajJapaNAnI ane sarvadarzapaNAnI upalabdhi che. A ja, dravya karmonA nimittabhUta bhAvakarmonA kartutvano vinAza che. 162 A ja vikArapUrvaka anubhavanA abhAvane lIdhe aupAdhika sukhaduHkha pariNAmo bhoktatvano vinAza che. ane A ja, anAdi vivartananA khedanA vinAzathI jenuM anaMta caitanya susthita thayuM che evA AtmAne svataMtra svarUpAnubhUti lakSaNa sukhanuM (svataMtra svarUpanI anubhUti jenuM lakSaNa che evA sukhanuM) bhoktatva che. (* kuTastha = sarva kALe ekarUpe rahenArI; acaLa (AnAvaraNAdikarmano saMbaMdha naSTa thatAM kAMI cinzakti sarvathA apariNAmI thaI jatI nathI, paraMtu te anya yone jANavArUpe palaTAtI nathI- sarvadA traNe kALanA samasta zeyone jAyA kare che, tethI tene kaMthaMcit kUTastha kahI che.) * aipAdhika = dravya karmarUpa upAdhi sAthe saMbaMdhavALA; dravyakarma-rUpa upAdhi jemAM nimitta hoya che evA; asvAbhAvika; vaibhAvika; vikArI. AtmA (1) jJAnAtmaka, (2) darzanarUpa, (3) Indriyo vinA, sarvane jANanAro mahApadArtha, (4) zeya, paraparyAyone grahato-mUkato nahi hovAthI, acaLa ane (5) zeya, paradravyonuM AlaMbana nahi leto hovAthI nirAlaMba che; tethI te eka che. A rIte eka hovAthI, te zuddha che. Avo zuddha AtmA dhruva hovAne lIdhe, te ja eka upalabdha karavA yogya che. saMsAra avasthAvALA AtmAnuM sopAdhi niyupAdhi svarUpa : (1) AtmA nizcaye bhAva prANanA dhAraNane lIdhe jIva che; vyavahAra (asabhUta vyavahAranI dravya prANanA dhAraNane lIdhe jIva che. (2) nizcaye cisvarUpa hovAthI cetayitA (cetanAro-jANanAra) che; vyavahAra (sabhUta vyavahAranaye) cilzaktiyukta hovAthI cetayitA (jANanAra) che. (3) nizcaye apRthabhUta evA caitanya pariNAma svarUpa upayoga vaDe lakSita hovAthI upayogalakSita (upayogavALo) che; vyavahAre (sabhUta vyavahAranaya) pRthabhUta evA caitanya pariNAma svarUpa upayoga vaDe lakSita hovAthI upayogavALo che.. apRthabhUta = apRthaka; abhinna. (nizcaye upayoga AtmAthI apRthaka che. ane vyavahAre pRthaka che.
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 163 nizcaye cilcakitane AtmA sAthe abheda che ane vyavahAre bheda che; tethI nizcaye AtmA cinzakti svarUpa che ane vyavahAre citthativAna che. (4) nizcaye bhAvakanAM Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa karavAmAM svayaM Iza (samartha) hovAthI 'prabhu che; vyavahAre (asadbhuta vyavahArano) dravyakarmo nAM Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa karavAmAM svayaM Iza hovAthI "prabhu' che.(5) nizcaye paudgalika karmo jemanuM nimitta che evA Atma pariNAmonuM kartutva hovAthI 'kartA' che; vyavahAre (asabhUta vyavahArana) Atma pariNAmo jemanuM nimitta che evAM paudgalika karmonuM katRtva hovAthI kartA che. (6) nizcaye zubhAzubha karmo jemanuM nimitta che evAM sukhaduHkha pariNAmonuM bhoDutva hovAthI bhoktA che; vyavahAre (asabhUta vyavahAranI zubhAzubha karmothI saMpAdita (prApta) ISTAniSTa viSayonuM bhAtRtva hovAthI 'bhokatA' che; (7) nizcaye loka pramANa hovA chatAM viziSTa avagAha pariNAmanI zaktivALo hovAthI nAmakarmathI racAtA nAnA-moTA zarIramAM raheto thako vyavahAre sabhUta vyavahAranaya) 'deha pramANa che. (8) vyavahAre (asabhUta vyavahArana) karmo sAthe ekatva pariNAmane lIdhe mUrta hovA chatAM, nizcaye arUpI svabhAvavALo hovAne lIdhe 'amUrta' che. (9) nizcaye pudgala pariNAmane anurUpa caitanya pariNAtma karmo sAthe saMyukata hovAthI 'karmasaMyukta' che. vyavahAra (asabhUta vyavahArano) caitanya pariNAmane anurUpa pulapariNAmAtmaka karmo sAthe saMyukata hovAthI 'karmasaMyukta' che. saMsArI AtmA nizcaye nimittabhUta pulakarmone anurUpa evA naimittika AtmapariNAmo sAthe (arthAt bhAvaka sAthe) saMyukta hovAthI karma saMyukta che ane vyavahAra nimittabhUta AtmapariNAmone anurUpa evA naimittika pugala-karmo sAthe (arthAt dravyakarmo sAthe) saMyukta hovAthI karma saMyukta che. abaddha pRSTa, ananya, niyata, avizeSa ane asaMyukta che. (1) abaddha pRSTa = koI saMyogathI baMdhAyelo nathI, parAdhIna nathI; AsaMyogI jJAyaka chuM. (2) ananya = pararUpe nathI, dehIdi mArAM nathI; huM teno nathI. parakSetrano koI saMbaMdha mAre nathI, sarva paravastuthI rahita svamAM trikALa abheda chuM. (3) niyata = eka eka samayanI avasthAnA bheda pUrato nathI paNa trikALI TakanAra nitya ekarUpa svabhAvI chuM. (4) avizeSa = guNanA judAjudA bhedarUpe nathI, paNa sAmAnya ekAkAra anaMta guNano piMDa abheda svarUpe chuM. (5) asaMyukta = karmanA saMbaMdhe rAga-dveSa, harSa-zoka Adi je bheda paDe che te bheda rUpa avasthApaNe nathI, nimittAdhIna thatA vikArano kartA nathI, (kSaNika avasthAmAM vikAra kare che pote, paNa svabhAvamAM teno svIkAra nathI.) svabhAvAzrita guNonI nirmaLatAno ja utpAdaka chuM. AtmAmAM jJAna, AnaMda, zraddhA, vIrya (AtmabaLa), astitva (trikALa hovApaNuM), vastutva (prayojanarUpa svAdhIna svabhAvapaNuM, kArya karavAmAM potAnuM samarthapaNuM), pradezatva (potAno svataMtra AkAra, pahoLApaNuM), Adi anaMtaguNanA piMDapaNe AtmA che. guNanA pADyA vinA akhaMDa tattva samajAvI zakAtuM nathI vyavahAre bheda pADI kahe che ke AtmAmAM zraddhA, jJAna, cAritra traNa guNanA bheda pADI judA batAvyA, paNa vastumAM te traNe guNo judA judA nathI, eka sAthe AtmAmAM che chatAM ajJAnIne ekalo AtmA bheda pADyA sivAya kahe to te samajI zake nahi tethI vyavahArathI bheda pADI, je darzana, jJAna, cAritrane nitya prApta che te AtmA che ema mukhya traNa guNothI bheda pADI samajAve che. paramArtha vastumAM bheda nathI. AtmA anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta AnaMda, anaMta vIrya evo anaMta sAmarthyathI bharapUra vartamAnamAM ja che, samaya-samaya trikALI thaIne AtmA anaMta che evI anaMtatA nathI paNa vartamAna samaye ja anaMta
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmarthyavALA bhAvathI bharelo che tethI anaMta evo AtmAno behada svabhAva che. AtmA to nirvikalpa vItarAga svarUpa che, evA svabhAvano je ajANa che te maMdabuddhi che-ajJAnI che. AtmAnA svabhAvanuM jene bhAna nathI te badhA maMdabuddhi-ajJAnImAM samAI jAya che. AtmA (1) jJAnAtmaka, (2) darzanarUpa, (3) indriyo vinA sarvane jANanAro mahApadArtha, (4) zeya paraparyAyone grahato-mUkato nahi hovAthI aLi ane (5) zeya padravyonuM AlaMbana nahi leto hovAthI nirAlaMba che; tethI te eka che. A rIte eka hovAthI te zuddha che. Avo zuddha AtmA dhruva hovAne lIdhe te ja eka upalabdha karavA yogya che. atIndriya jJAna dvArA svarUpano nirNaya na karyo tethI bhavabhramaNa UbhuM rahyuM. AtmA IMdriyagrAhya nathI paNa atIndriya AtmAno nirNaya atIndriya jJAna dvArA thaI zake che. A dekhanAra, jANanAra, AcaraNa karanAra padArtha che te AtmA che. jJAnadarzanayI avinAzI padArtha. sva-para prakAzaka evI caitanya sattAnAM pratyakSa guNa jene viSe che evo AtmA hovAnuM pramANa che. cetana; jIva. deha devaLamAM bhagavAna AtmA sarva kALe pratyakSa che to atyAre kema dekhAto nathI ? uttara :- e zakti apekSAe pratyakSa che, jenI daSTi enA upara jAya ene pratyakSa che, traNe kALe nirmaLa che. traNe kALe pratyakSa che, enA svarUpamAM dayA-dAna AdinA rAga nathI. je pratyakSa karavA mAge che tene pratyakSa che. je vartamAna jJAnano che tene trikALI tarapha vaLatA pratyakSa 164 praznaH- bhagavAna AtmAne jJAna mAtra zA mATe kahevAmAM Ave che ? Apa vAraMvAra bhagavAna AtmA, bhagavAna AtmA kaho cho- maherabAnI karIne tenuM svarUpa batAvo. uttara :- bhAI, bhagavAna AtmA anaMta zaktionuM saMgrahAlaya, anaMta guNonuM godAma, anaMta AnaMdano kaMda, anaMta mahimA vaMta, atIndriya mahApadArtha che; tene jJAnamAtra paNa kahevAmAM Ave che. AtmA jJAnamAtra che eTale ke zarIra, mana, vANI ane puNyapAparUpanI. eka samayanI paryAya mAtra paNa nathI. te jJAna, darzana, akAryakAraNa, bhAva-abhAva Adi anaMta zaktio eka sAthe rahe che. mATe teo adamavata che. A pramANe Atmadravya akramavartI ane kramavartI guNa paryAyono piMDa che. dravya zuddha che. guNa paNa zuddha che. mATe tenI dRSTi karavAthI pariNamana paNa zuddha ja thAya che. huM jJAnamAtra vastu chuM. AvI daSTi thatAM paryAyamAM jIvatva zaktinuM pariNamana thayuM, tenI sAthe jJAna, darzana, AnaMda, akAryakAraNatva vagera anaMta zaktionI paryAyo uchaLe che, pragaTa thAya che. prazna :- uchaLe che eTale zuM ? uttara :- dravya vastu che, temAM anaMtanI zaktio che, eka zaktinuM jyAre pariNamana thAya che tyAre anaMtI zaktinI pariNati eka sAthe utpanna thAya che tene UchaLe che ema kahevAmAM Ave che. AtmA jJAnAnaMda zuddha svarUpI che, tenI avasthAmAM paranA nimitte doSa thAya che. jene malina avasthA kaho, malina hAlata kaho, karma tarapha joDANo che tema kaho, ekAMta daSTimAM aTakI gayo che tema kaho. potAnuM bhAna bhUlIne karmAdhIna thayo che tema kaho, te badhA ekArtha vAcaka che, te badhAmAM ajJAnatAno doSa che mATe tene AtmA kahyo nathI kAraNa ke jenA kuLamAM lIlotarI nAMnigohamAM jaze tene AtmA kema kahIe ? ajJAna paryAyamAM vartamAnamAM paNa mUDhatA che, ane tenA phaLamAM
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ * * bhaviSyamAM paNa nigoda AdimAM mUDha thaI javAno tene AtmA kema kahevAya? AtmA to tene kahIe ke vartamAnamAM paNa vikAsa dekhAya ane bhaviSyamAM paNa vikAsa vadhe, te vikAsa vartamAnamAM paNa sukha-zAMti ane nirAkuLatAvALo hoya, ane bhaviSyamAM paNa sukha zAMti ane nirAkuLatA vadhatI ja hoya te pUrNa thaye mukta thAya tene ja AtmA kahIe. jenI dRSTi jaDa upara che, jenuM jJAna mUDhatAne pAme che te AtmAne jaDa kahyo che kAraNa ke potAnI jAgRtinuM bhAna nathI te apekSAe te jaDa che. iMzanu svarUpa jema che tema samajyA vagara bhavano aMta Ave tema nathI. kSaNane AtmAnI jAgRtinuM bhAna che. AtmA rAga-dveSa vinAnuM tattva che, te pudgalanI avasthAthI anya evuM caitanya dravya che. huM rAgI-dveSI AtmA chuM tevI mAnyatA te jIvano vikArabhAva che, mithyAtva che. je jJAna ekalo paradravyane ja jANe paraMtu potAnA svadravyane na jANe te jJAna nathI paNa ajJAna che ane vItarAga svarUpe nahi rahetAM rAga-dveSAdi rUpe asthira thAya che te jIvano aviratirUpa vikArabhAva che. A jANavA dekhAvanI je eka samayanI avasthA che ke kAMI pUro AtmA nathI; kema ke e to eka samayanI vartamAna dazAmAtra che, ne bhagavAna AtmA to akhaMDa ekarUpa trikALa che. ahIM ! AkhI cIja to aMdara trikALa vastu che, je sahaja darzanopayoga, sahaja jJAnopayoga, sahaja zraddhA, parama zuddha cAritra ne sukhAmRta arthAt parama AnaMdAmRta evA svabhAvarUpa trikALa ekarUpa che A AkhI akhaMDa ekarUpa vastu je AtmA che teno Azraya kare tyAre dharma pragaTa thAya che. (1) AtmA trikALI svarUpa che. (2) jJAna-darzana tevA trikALI guNa che. (3) tene anusarIne thato-vartato pariNAma te upayoga che. te upayoganA bAra prakAra che. (4) A upayoganA pahelAM be sAdhAraNa bheda kahyA; * 165 1. jJAna, 2. darzana. (5) pachI jJAnopayoganA be bheda kahyA H 1. jJAna, 2. vibhAvajJAna. (6) ane pachI svabhAva jJAnanA be bheda kahyA. 1. kArya svabhAva-jJAna ne 2. kAraNa svabhAva jJAna. have kahe che kArye to sakaLavimaLa (sarvathA nirmaLa) kevaLa jJAna che. AtmAmAM eka seknDanA asaMkhyamA bhAgamAM kAryapaNe je kevaLajJAna thAya che te sarvataH nirmaLa che, ane te yugapad Na kALa-traNa lokane sAkSAt-pratyakSa jANe che. ahA ! AvA je kevaLajJAnarUpI pariNAma che te aMtaraMga guNane anusarIne thatAM pariNAma che, ane tene kArya svabhAvajJAna kahe che. kema ? kemake ke kArya-paryAya che ne ? tethI tene kArya svabhAvajJAna kahevAmAM Ave che. A to dhIme dhIme, haLave haLave laIe chIe. paNa bahAra thothAM (kriyAkAMDa) mAM e paDyo che, ne aMtaranI cIjanA abhyAsamAM koI di Avyo ja nathI tyAM zuM thAya ? avasthAnA kSaNika bhedane gauNa karanAra zuddhanaya AtmAne kevo batAve che ? (1) abaddha spaSTa = vastupaNe zuddha, kSaNika, saMyogI cIja dravyakarma che tenA baMdha-sparza rahita, rAgAdi saMkalezapaNAthI rahita, paradravyo sAthe nahi bhaLavA yogya, asaMga ema svataMtra vastupaNe zuddha batAve che. nirlepa svabhAvI kamaLapatranA dRSTAMte. (2) ananya = svakSetrathI zuddha. nara, nAraka, deva, pazu dehAkAra parakSetrathI judo ane potAnA arUpI asaMkhya pradezathI ekameka che. vartamAna dehAkAra pUrato ke tenA vikalpa pUrato nahi.tenI mArAmAM nAkita che, huM trikALI ekarUpa chuM. (3) niyata = svakALathI abheda. vartamAna kSaNe kSaNe avasthA badalAya teTalo nathI, paNa trikALa TakanAra hovAthI trikALI zaktithI nitya, sthira, nizcala, ekarUpa jJAyaka bhAve chuM. avasthAbheda upara joyA kare to vikalpa tUTato nathI. paNa rAgano utpAda thAya che. jemAM samudranuM dRSTAMta che.
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4) avazeSa = svabhAvathI abheda, guNa-guNIbheda vastu daSTimAM nathI. sAmAnya ekabhAva svarUpa dhruva chuM. nAnA dRSTAMte. e cAra bolathI AtmAne Azrayo tenuM phaLa niHsaMdeha anubhava batAve che. asaMyukta = vartamAna kSaNika avasthAmAM asaMyukta. paranimittamAM joDAvAthI utpanna thatAM puNaya-pApanA bhAvothI bhinna, paraparyAyamAM joDANarUpa rAgadveSanI ekAgratAnA vedanathI, mohakarmamAM huM saMyukta chuM. ema baMdha bhAve baMdhAyo hato te saMyogAdhIna daSTi svalakSa vaDe toDIne pararUpe-rAgarUpe huM nathI. ema trikALI nirmaLa ekAkAra svabhAvane lakSamAM laI pUrNa asaMga dhruva svabhAvanuM dholana karatAM svabhAvamAM ekAgra dRSTinuM jora ApatAM samayagdarzana-jJAna ane aMze sthiratArUpa nirmaLa paryAya UghaDI, bhUlarUpa vikArarUpa avasthAno nAza thAya che. trikALI ekAkAra akhaMDa jJAyaka chuM ema zuddhanayanuM jora thatAM potAnuM abaddhapRSTapaNuM anubhavamAM Ave che. cekSaka; vedaka; zAyaka. 1 AtmA anaMta guNano piMDa avinAzI che. dehAdi saMyoga ane saMyogAdhIna thato puNya-pApano bhAva te kSaNika che. anAdikALathI potAnuM vismaraNa ane parano badho abhyAsa che. kharuM hita karavuM hoya tene prathama sAco nirNaya karavA satsamAgamathI oLakhANa karI, pAtra thaI, vItarAge jevo svataMtra AtmA batAvyo che tevo ja tenI vidhithI samajavo paDaze lokottara arUpI sUkSma dharma lokoe bahArathI mAnelI dareka kalpanAthI taddana judo che. jagatamAM dharmanA nAme vevalApaNuM ane matamatAMtara cAle che. koI kahe che ke Izvara amane sudhAre-bagADe, sukhI-duHkhI kare, koI kahe ke pUrvanA prArabdha amane sudhAre-bagADe, sukhI-duHkhI kare. koI kahe ke badhA maLIne eka AtmA che. koI kahe dehAdi jaDanI kriyA AtmA karI zake che. parano kartA . ekatA thaI zake che, koI ekAMta pakSathI AtmAne vartamAna dazAmAM paNa taddana zuddha mAne che, koI ekalo baMdhanavALo, puNyapApavALo AtmA mAne che, zubha rAganA vikArathI dhIme dhIme guNa thaze. ema koI mAne che vagere aneka prakAre vastune anyathA mAne che. je badhI jagatanI bhramaNA TALavA mATe sarvajJa vItarAganA nyAya anusAra tattvanuM rahasya jANavA, satsamAgama meLavI, yathArtha zravaNa, manana ane abhyAsa karavo joIe. 2 sva para prakAzaka cetana - jJAyaka padArtha. AtmA arUpI hoI atIndriya anubhavagamya che. e dRSTino daSTA che, te rUpano jJAtA paNa AtmA che. 3 jenA jJAna svabhAvamAM traNa kALa-traNa lokane jANavAnI zakti che evo cincamatkAra prabhu tuM AtmA cho. Avo AtmA aMtaraMgamAM nitya dhruva pratibhAse che. AvI potAnI yAdane na dekhatAM eka samayanI zarIranI paryAyane AkhI cIja mAnI tuM tyAM rokAI gayo bhagavAna ! paNa e to tArI mUDhatA che. ajJAnatA che. 4 bhagavAna AtmA deha, mana, vANI, indriyo vagere jaDa vastuothI judo che; temaja aMdara je tejasa ane kArmaNa evAM rajakaNonAM banelAM be zarIra che tenAthI paNa judo che, te nitya jJAna AnaMdanI mUrti che, tenI khabara vinA je anAdino ajJAnI che tene AnaMdano svAda Avato nathI. vikAra puNya-pApa mArAM, e vikArarUpa kaSAyane lIdhe saMsArathI du:kharUpa turAza (kaSAya, AkuLatA)no svAda tene Ave che. vikAra te mAro svabhAva nathI, huM avikArI che, ema avikArI svabhAvane nahi jotAM je ajJAnI rAga-dveSa, puya-pApanI kriyAthI AtmAno svabhAva ughADavA mAge che, puya-pApa vikAranI madadathI guNa mAne che, tene AtmAno nirmaLa mArga khyAlamAM Avato nathI. dehanI pravRttithI ke koI bAhya sAdhanathI dharma nathI. dharma dharmamAM - AtmAmAM che. tene pragaTa karavAno upAya samyaka zraddhA, samyajJAna che, te vaDe ajJAna nAza pAme che. jema caNo zekavAthI pharI Ugato nathI. kAraNa ke teno UgavAno svabhAva nathI, tema ekavAra ajJAnano nAza karyA pachI AtmAno janma-maraNa svabhAva na hovAthI te bhavabhramaNamAM jAya nahi. (alpabhava hoya to te paramArtha daSTimAM gaNAya nahi.)
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhavabhramaNanuM kAraNa puNya-pApane potAnAM mAnavAM ane paramAM mamatA | 7 karavI te che. AtmAno te mULa svabhAva nathI. puNaya-pApa to para lakSe, karmanA nimitta AdhIna thavAthI thAya che.ajJAnI ajJAna vaDe parama baMdhanuM nimitta banAve che. e ajJAnano nAza nitya akhaMDa jJAyaka svabhAvanA bhAna vaDe thAya che. ajJAnano nAza thAya che tethI AtmAno nAza thato nathI. AtmA to trikALa TakanAra akhaMDita dravya che. tethI AcArya bhagavAna prathama samyagdarzana prApta karavA AtmAno akhaMDa svabhAva batAve che. tene parathI tathA vikArathI bhinna jANI tenI zraddhA, tenuM jJAna ane temAM ramaNatA karAvavA alaukika rIte samayasAra zAstranI racanA karI che. agnimAM pAcaka, prakAzaka ane dAhaka traNa guNa che, tema AtmAmAM darzana, jJAna ane cAritra evA traNa guNa che. jema agni pAcaka guNa vaDe anAjane pakAve che tema AtmA potAnA darzana guNa vaDe potAnA AkhA zuddha svabhAvane pacavI zake che, jIravI zake che; jema agni potAnA prakAza guNa vaDe sva-parane prakAze che tema AtmA potAnA jJAna guNa vaDe svaparano prakAzaka che; jema agni potAnA dAhaka guNa vaDe dAghane bALe che, tema AtmAno cAritra guNa vikArIbhAvono sarvathA nAza kare che. aMdhArAmAM jaI juo to badhI cIjo eka lAge, judAI jaNAya nahIM, paNa dIpaka vaDe jotAM judI hatI tema ja jaNAya che; tema AtmAne parathI judo jANavA mATe prathama ja samyajJAnarUpa prakAza joIe. e pahelAmAM pahelo Atmadharmano ekaDo che te samyagdarzana, jJAna ane aMtaritranI ekatAthI ja dharma che, ane te ahIM kahevAya che. cetanadravya-jJAtAdRSTA svarUpa. 11 jIva; caitanya; cetaka; jJAtA-daSTAno karanAra. jANanAra. AtmAno svabhAva AsravothI bhinna jAtino che; AtmA abaMdha che, AtmA dhruva che, AtmAzaraNa racita che, AtmA nitya che, AtmA sukharUpa che ane sukha-phaLarUpa che. uttama cetanA guNamAM svAmI thaIne pravarte tenuM nAma AtmA che tene puruSa paNa kahe che. jJAna, darzana, cetanAnA nAthane puruSa-AtmA kahIe. akhaMDa jJAyaka svarUpe trikALa TakanAro dhruva che. AtmAne parathI judo pUrNa svarUpe oLakhAvavA mATe tenA anaMta dharmomAMthI keTalAka dharmo vaDe samajAvAya che, jemake zraddhA kare te AtmA, sva-parane jANe te AtmA, aMtara sthiratArUpa cAritraguNa te AtmA. A traNe guNa dareka samaye AtmAmAM eka sAthe che- abheda che. paNa je ajJAnI samajato nathI tene ekeka guNa judo pADIne samajAvavuM te vyavahAra che. jema parano vizvAsa kare che tema puNaya-pApa vikAra rahita potAno vizvAsa kare tevo guNa AtmAno che; sva-parane jANanAra potAnuM jJAna che; puNyapApa tathA paranA Azraya rahita AtmAmAM ekAgratA te cAritra che. paNa tethI traNa guNo judA thaI jatA nathI. nizcayathI juo to badhA guNono eka sAthe piMDa je jJAyaka che tene abhedapaNe juo to darzana nathI, jJAna nathI, cAritra nathI, eTale ke te guNo judA judA paNe vidyamAna karatAM mananA saMbaMdhe vikArarUpa bheda paDe che. te vikalpanA lakSa vaDe aMdaramAM sthira thavAtuM nathI. eTale ke abheda sthira svarUpa AtmAno anubhava thato nathI. jANavuM ane dekhavuM athavA jJAna-darzana zakitavALI vastune AtmA kahevAmAM Ave che; je sahAya jANe ane jANavArUpI pariName tene jIva athavA AtmA kahe che. AtmA ane jIvanamAM kAMI aMtara nathI, paryAyavAcaka zabda che. dikhanAra, jANanAra, AcaraNa karanAra padArtha AtmA anutpanna padArtha che. jJAnAvaraNAdi karma sadA potapotAnAM sukhaduHkhAdi kArya kare che to paNa nizcayathI je AtmAmAM temaNe kAMI paNa navInatA utpanna karI nathI temaja AtmAnA anaMta jJAnAdi svarUpano nAza paNa karyo nathI tathA bIjI sthiti paNa karI nathI te AtmAne tuM paramAtmA jANa tathA tenI bhAvanA
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 vyavahAranI saMsAra avasthAmAM zuddhasvarUpane AvaraNa karanArAM karmo potapotAnAM kAryo kare che . jemake jJAnAvaraNI karma AtmAnA jJAnaguNa AvaraNa kare che. darzanAvaraNa darzana guNa Avare che, vedanIya sAtAasAtA utpanna karIne AtmAnA atIndriya sukhane drati che, mohanIya karma samyakatva tathA cAritraguNane viparIta kare che, Ayukarma AtmAne zarIramAM rokI rAkhe che. eTale avinAzI svabhAvane pragaTa thavA detuM nathI. gotrakarma jIvane UMcanIca gotramAM nAkhe che, ane aMtarAya karma anaMta vIryane pragaTa thavA detuM nathI. A pramANe karma potapotAnAM kArya karyA kare che to paNa zuddha nizcayanathI karma AtmAnA mULa svabhAvane nAza karI zakatAM nathI, temaja nAza karyo paNa nathI, tathA kaMI paNa navInatA utpanna karI nathI, AtmA jevo che tevo ja che. radra Adi azubha dhyAna choDIne eka zuddha sahajAnmasvarUpa paramAtmAnuM dhyAna kara, te ja sarva prakAre upAdeyabhUta che. 13 AtmAno svabhAva AsavothI bhinna jAtino che; AtmA abaMdha che, dhruva che, AtmA zaraNasahita che, AtmA nitya che, AtmA sukharUpa che ane sukhaphaLa rUpa che. 14 huM AtmA jANanAra chuM, mArI cilzakti-jJAna zakti nidorSa ne nirmaLa che. AsavothI mAruM svarUpa bhinna che ema viveka thatAM karmanA vAdaLAMno rasa zithila thaI jAya che. karmanI racanA khaMDita thaI jAya che, ane sahajapaNe vikAsa pAmatI caitanya zakti vaDe svarUpasthiratA jema jema vadhatI jAya che tema tema AsravothI AtmA nivRtta thato jAya che. jema jema AtmA AsavothI nivRtta thato jAya che tema tema svarUpa sthiratA vadhatI jAya che. 15 rasaguNanA abhAvarUpa, svabhAvavALo hovAthI, (2) rUpaguNanA abhAvarUpa, svabhAvaLo hovAthI, (3) gaMdha guNanA abhAvarUpa, svabhAvavALo hovAthI, (4) sparzaguNarUpa vyakatatAnA abhAvarUpa, svabhAvavALo hovAthI, (5) zabdaparyAyanA abhAvarUpa, svabhAvavALo hovAthI, tathA (6) te badhAMne kAraNe (arthAt rasa-rUpa-gaMdha-vagerenA abhAvarUpa, svabhAvane kAraNe) liMga vaDe agrAhya hovAthI ane (7) sarva 168 saMsthAnonA abhAvarUpa, svabhAvavALo hovAthI, AtmAne, puladravyathI vibhAganA sAdhanabhUta (1) arasapaNuM, (2) arUpapaNuM, (3) agaMdhapaNuM, (4) avyaktapaNuM, (5) azabdapaNuM, (6) aliMgaprAhapaNuM, ane (7) asaMsthAnapaNuM che. pudgala temaja apudgala jevAM, samasta ajIvadravyothI vibhAganuM sAdhana, to cetanAguNamayapaNuM che; ane te ja, mAtra svajIva dravyAzrita hovAthI, svalakSaNapaNuM dharatuM thayuM, AtmAno zeSa anya dravyothI, vibhAga sAdhe che. AtmA (bAlAnI) rAgano kartA ane zokano bhoktA paNa jADakarmano kartA bhokatA AtmA kadIya nathI roTalI, dALa ,bhAta, zAka, caTaNI Adi khAvAnI IcchA thaI, tyAM IcchAno kartA AtmA che. paNa roTalI, dALa, bhAta, zAka, caTaNI khAvAnI je kriyA thaI, teno kartA AtmA nathI. e jaDanI kriyA che, ane te meM karI nathI, ema je mAne che, te krikriyAvAdI mithyASTi che. AtmA ane Asavone bhinna pADavA mATe cha prakAra batAvyA : (1) lAkha ane vRkSa tema vadhya ane ghAtaka kahyA. (2) vAInA veganI jema vadhatA-ghaTatA kahyA. (3) zIta ane dAha javaranA jema anukrame utpanna thAya che mATe anitya kahyA. (4) kAmanA rajakaNa chUTatAM kAmanA saMskAra paNa chUTI jAya che, tenA jema Asavone azaraNa kahyA. (5) AkuLatAvALA hovAthI duHkharUpa kahyA. ane (6) AsavonuM phaLa paNa duHkharUpa che mATe Asavone duHkharUpa kahyA. A pramANe Asavone ane AtmAne bhinna svabhAvavALA kahyA. Asavo nibaddha che, adhuva che, zaraNahIna che, anitya che, duHkharUpa che ane duHkhaphaLarU5 che. AtmAno svabhAva AsavothI bhinna jAtino che; AtmA abaMdha che, dhruva che, AtmA zaraNa sahita che, AtmA nitya che. AtmA sukharUpa che ane sukhaphaLarUpa che ema AsavothI bhinna yathArtha jJAna thayuM tyAM jema jaththAbaMdha
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAdaLAM chUTI jAya-khaMDita thaI jAya ane dizAo cokhI nirmaLa-UjaLI, vAdaLAMnI ADa vinAnI thAya, dizA vistAravALI thAya; tema amaryAdapaNe jeno phelAva che evo sahajapaNe vikAsa pAmatI citzakti vaDe jema jema vijJAna ghana svabhAva thato jAya che, tema tema AtmA AsavothI nivRtta thato jAya che. AtmA ane karma :pahelAM AtmA zuddha hato, ane pachI vikArI thayo. pahelAM karmabaMdha nahoto, ane pachIthI karma baMdhAyAM ema nathI. arthAt AtmAnAM vikArI pariNAmathI karma thayAM, ane karmathI vikArI pariNAma thayAM ema nathI, banne anAdithI svataHsiddha che. anAdikALathI karma karmarUpe ane AtmAnAM pariNAma vikArarUpe, svataMtrapaNe thatAM AvyAM che. koIthI koI thayA che, ema nathI. anAdithI purANAM karma kharatAM jAya, ane enuM nimitta pAmIne jIvamAM navAM navAM vikArI pariNAma thatAM jAya, tathA enuM nimitta pAmIne navAM karma baMdhAtAM jAya, ema pravAha che; A pramANe anAdi pravAhapaNAne lIdhe, jIva-pudgalano je baMdha thAya che, emAM ItaretarAzraya doSa nathI. kartAkarmanI pravRttinuM nimitta, ajJAna che. ane ajJAnanuM nimitta pUrvanAM jUnAM karmano baMdha che. ajJAna kAMI AtmAno mULa svabhAva nathI. ajJAnaparyAya svayaM (azuddha) upAdAna che, ane tenuM nimitta pUrvano karmabaMdha che. karma che te kAMI ajJAna karAvI de che, ema nathI. paraMtu pote jyAM lagI rAga-dveSaajJAna karyA kare che, tyAM lagI karma nimitta thAya che. nija caitanya svabhAvanA lo, jene ajJAna TaLI jAya che, tene kartA karma pravRtti maTe che. ane karmabaMdha paNa TaLI jAya che. tathA je svabhAvanA lo pariNamato nathI, tene ajJAna che, tene kartAkarmanI pravRtti che, ane navo navo karmabaMdha paNa che. AtmA ane jJAna :nizcayanayathI AtmA matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryayajJAna tathA kevaLajJAnathI abhinna che. AtmA ane jJAnano tAdAtmya saMbaMdha che. jema padArthane jovAthI eka prakAre padArthamAM vyApaka kahevAya che tema jJAna lokAlokane jANatuM hovAthI vyavahAranayathI vyApaka kahevAya che. 169 padArthone jANavA chatAM jJAna te jJAnarUpe tathA padArtha te padArtharUpe ja rahe che. ghAna padArthomAM jatuM nathI tema padArtho paNa jJAnamAM AvatA nathI. nizcayathI AtmA loka pramANa asaMkhyAta pradezI che, to paNa vyavahAranayathI prApta svadeha-pramANa che. saMsAra-avasthAmAM AtmA karmane lIdhe saMkoca-vistAra pAmyA kare che. mATe je koI padArtha bhaya, maithuna ane paragriha saMjJA Adi samasta viklpa samudAyano tyAga karIne jJAnasvarUpa AtmAne jANe che te puruSa jJAnathI abhinna hovAthI jJAnamaya athavA jJAna kahevAya che. AtmA ane jJAnamAM bheda nathI. kahyuM che ke :- mati, zruta, avadhi, manaHparyayatA kevaLajJAnamAM eka AtmA ja che, ema je koI paramArthane jANe che, te nirvANa pAme che. AtmA ja parama artha eTale uttama padArtha che, tene jANI jIva nirvANa-mokSa pAme che. AtmA ane jIva AtmA ane jIvamAM kAMI aMtara nathI. paryAya vAcaka zabda che. AtmA anaMta dharmonuM adhiSThAna (AdhAra) che HahIM vizeSa samajavuM ke anekAMta baLavAna che. ekAMte jJAna AtmA che, ema mAnavAmAM Ave to, (jJAnaguNa Atmadravya thaI javAthI) jJAnano abhAva thAya, (ane jJAnaguNano abhAva thavAthI) AtmAne acetanapaNuM Ave, athavA vizeSa guNano abhAva thavAthI, AtmAno abhAva thAya. sarvathA AtmA jJAna che, ema mAnavAmAM Ave to, (Atmadravya eka jJAnaguNarUpa thaI jatAM, jJAnane koI AdhArabhUta dravya nahi rahevAthI) nirAzrayapaNAne lIdhe, jJAnano abhAva thAya. athavA (Atmadravya eka jJAnaguNarUpa thaI javAthI) AtmAnA zeSa paryAyono (sukha, vIryAdi guNono abhAva thAya, ene temanI sAthe avinAbhAvI saMbaMdhavALA AtmAno paNa abhAva thAya (kAraNake sukha, vIrya vagere guNo na hoya to AtmA paNa hoto nathI.) Atma anubhava thatAM pahelAM chello vikalpa kevo hoya ? uttara H chellA vikalpano koI niyama nathI. rAgathIbhinnatA pUrvaka zuddhAtmAnI sanmukhatAno prayatna karatAM karatAM caitanyanI prApti thAya che. jyAM trikALI jJAyaka prabhu tarapha pariNati DhaLI rahI hoya, sAyakadhArAnI ugratA ne tIkSNatA hoya tyAM chello
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ 170 AtmA kema pakaDAya ? :nirvatane jJAna jhAjhuM na hovA chatAM tene AtmA pakaDAya che ne ame ghaNI mahenata karIe chatAM AtmA kema pakaDAto nathI ? uttara : e jAtanuM pramANa AvavuM joIe; te AvatuM nathI. jJAnamAM jeTaluM enuM vajana AvavuM joIe te AvatuM nathI. jJAnamAM enuM jeTaluM jora joIe e jora AvatuM nathI eTalA prakArathI ene paradravya ane parabhAvanI spRhA-IcchA chUTavI joIe te chUTatI nathI. tethI kArya AvatuM nathI - AtmA pakaDAto nathI. kayo vikalpa hoya eno koI niyama nathI. paryAyane aMdara UMDANamaM dhruva | pAtALamAM laI jAya tyAM bhagavAna AtmAnI prAptirUpa samyagdarzana thAya che. AtmA alakha agocara che eTale zuM? :jaDa IndriyothI, vikalpa (rAga) thI ane parAzrayathI AtmA jaNAya tevo nathI, tethI tene alakha-agocara kahe che; paraMtu AtmAmAM jJAna guNa temaja prameyatva guNa hovAthI svasaMvedana jJAnathI AtmA avazya jaNAya- anubhavAya tevo che. ema teno artha jANavo. AtmA Adi, madhya, aMta rahita che eTale ke AtmAnI zarUAta nathI tethI aMta paNa nathI, to jene zarUAta ane aMta na hoya tenuM madhya zuM hoya ? AtmA anAdino teno te ja che, akhaMDa AnaMda, anaMta guNano piMDa Adi madhya aMta rahita AtmA vastu che. AtmA AsavothI kaI vidhithI chUTe ? :huM AtmA eka chuM, zuddha chuM, mamatA rahita chuM, jJAnadarzanathI pUrNa che evuM bhAna thavAthI AtmA AsravothI nivarte che, baMdhana chUTI jAya che. Avo huM AkAzAdi dravyanI jema pAramArthika vastuvizeSa chuM. AtmA ekatva-vibhakta che AtmA svabhAvathI ekarUpa che ane parabhAvathI bhinna AtmA kema jaNAya :praznaH-hamaNAM AtmA kema jaNAto nathI ? uttara-AtmAne jANavA mATe jeTalI garaja joIe, teTalI garaja kyAM che ? je upayogathI te pakaDAya, te upayoga kyAM pragaTa kare che ? dhULa upayogathI AtmA pakaDAto nathI,paNa sUkSma upayogathI te pakaDAya che. ajJAnI upayogane sUkSma karato nathI, tethI tene AtmA jaNAto nathI. jJAyaka tarapha DhaLelI mati-zruta jJAnanI paryAya te sUkSma upayoga che. e sUkSma upayoga vaDe ja jJAyaka AtmA pakaDAya che. are ! keTalAka to vrata-tapa karavAmAM aTakyA che, to vaLI keTalAka deva-guru-zAstranI bhaktimAM kalyANa che, ema mAnI aTakyA che. banneya, eka jAtanA mithyAtvamAM aTakelA che. tene kahe che ke bhAI ! vartamAna jJAnaparyAya, je lakSaNa che, tene jJAyaka bhaNI vALI de, to tane AtmA avazya jaNAze. AtmA kartA che sarva padArtha arthakriyA saMpanna che. AtmA paNa kriyA saMpanna che mATe kartA che. te kartApaNuM trividha zrI jine vivecyuM che; paramArthathI svabhAvapariNatie nijasvarUpano kartA che. anupacarita (anubhavamAM AvavA yogya vizeSa saMbaMdha sahita) vyavahArathI te AtmA dravyakarmano kartA che, upacArathI ghara nagara Adino kartA che. AtmA kevI rIte jaNAya ? je nirvikAra svasaMvedanarUpa nirmaLa zuddha jJAnanA pariNAma thAya te vaDe jaNAya evI Atmavastu che. paraMtu anya koI sAdhanavrata, tapa,pUjA, bhakti ke vyavahAra ratnatrayanA sAdhana vaDe AtmA jaNAya evI e cIja nathI. nizcayaratnatraya je pragaTa thAya che te svabhAvanA baLanI puruSArtha pragaTa thAya che. AtmA che jema ghaTapaTa Adi padArtho che tema AtmA paNa che. amuka guNa hovAne lIdhe jema ghaTapaTa Adi hovAnuM pramANe che; tema sva para prakAzaka evI caitanya sattAno pratyakSa guNa jene viSe che evo AtmA hovAnuM pramANa che. AtmA zAna che athavA anya che. AtmA to jJAnaguNa dvArA jJAna che, athavA sukhAdi anya guNa dvArA, anya che. AtmA jANayo teNe sarva jANyuM he yogI ! eka potAnA AtmAne jANavAthI traNe jagata jaNAya che, kAraNa ke AtmAnA svabhAvarUpa kevalajJAnamAM A sarva loka pratibiMbita thaIne rahe che. (1) vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAna vaDe AtmAne jANatAM sarva zAstro jaNAya che, sarvazAstra tathA kriyAkAMDanuM phaLa zuddhAtmasvarUpanA dhyAnamAM lIna
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ thavuM te che. tethI pUrvakALamAM rAmacaMdra, pAMDava Adi mahApuruSo saMsAranAM baMdhanano tyAga karI jinadikSA dhAraNa karI, vItarAganI vANIrUpa dvAdazAMgano abhyAsa karI, te abhyAsanA phaLabhUta nizcayaratna trayAtmaka evA zuddha paramAtmAnA dhyAnamAM lIna rahetA hatA. te kAraNathI vItarAga svasaMvedana jJAna vaDe potAnA AtmAne jANavo e ja sAre che. samasta drAdazAMgI eka AtmA jANavA mATe che. jo AtmA jANyo to samasta drAdazAMgI jAyuM. eTale eka AtmAne jANatAM sarva jaNAya che. (2) nirvikalpa samAdhithI utpanna thayela paramAnaMdane anubhavanAra jJAnapuruSa ema jANe che ke mAruM svarUpa juduM che, ane deharAgAdi mArAthI judA sarva para che. ema eka AtmAne jANavAthI sarva bhedo jaNAya che. mATe je potAnA AtmAne jANe te sarvane jANe che. (3) AtmA zrutajJAnarUpa vyAptijJAnathI (eTale jyAM jayAM jJAna-darzana che tyAM tyAM jIva che ane jJAna-darzana nathI te anya che.) samasta lokAlokane jANe che. je kAraNathI paNa je AtmAne jANe che te sarvane jANe che. AtmajJAnarUpa bIjajJAnanA phaLarUpe kevaLajJAna utpanna thavAthI te jJAnamAM darpaNanI samAna samasta loka aloka pratibiMbita thAya che. A kAraNathI paNa eka AtmAne jANatAM sarva jaNAya che. ema cAra prakAre tenI vyAkhyA karI atre vizeSArtha samajAvyo che mATe e marmane samajIne, bAhya ane atyaMtara parigrahane tajIne tIvra puruSArtha karIne niraMtara eka zuddhAtmatatvanI pavitra bhAvanA karavI joIe. samayasAramAM zrI kuMdakuMdAcArye kahyuM che ke je ananyabhavya jIva svasaMvedana jJAne karIne potAnA AtmAne abaddha sRSTa, ananya ane avizeSarUpe jue che, te sarva jaina zAsanane jue che; arthAt AtmAne yathArthapaNe jANavAthI samasta jainazAstrano marma paNa yathArtha jaNAya che. zrImad rAjacaMdra lakhyuM che ke he mumukSu, eka AtmAne jANatAM samasta lokAlokane joi ane sarva jANavAnuM phaLa paNa eka AtmaprApti che; mATe AtmAthI judA evA bIjA bhAvo jANavAnI vAraMvAra IcchAthI tuM nivarta 171 ane eka nija svarUpane viSe dRSTi de, ke je daSTithI samasta sRSTi zeyapaNe tAre viSe dekhAze. tattvasvarUpa evA sarjAstramAM kahelA mArganuM paNa tattva jJAnIoe kahyuM che, tathApi upayogapUrvaka te samajAvuM durlabha che. AtmA nitya che ghaTa-paTa Adi saMyoge karI padArtha che. AtmA svabhAve karIne padArtha che; kema ke tenI utpatti mATe koI paNa saMyogo anubhavayogya thatA nathI. AtmA paNa yiAsaMpanna che :kriyAmAM saMpanna che, mATe kartA che. te kartApaNuM trividha zrI jine vivecyuM che. paramArthathI svabhAva paraNitie nijasvarUpano kartA che. anupacarita (anubhavamAM AvavA yogya, vizeSa saMbaMdha sahita) vyavahArathI te AtmA dravyakarmano kartA che, upacArathI ghara, nagara Adino kartA che. Atma pradhAna AtmA jemAM pradhAna che, evuM. (AtmA samasta vizvane jANe che, tethI te vizvamAM-vizvanA samasta padArthomAM pradhAna che.) AtmA bhoktA che je je kaMI kriyA che te sarva saphaLa che, nirarthaka nathI. je kaMI paNa karavAmAM Ave che tenuM phaLa bhogavavAmAM Ave evo pratyakSa anubhava che. tema kaSAyAdi ke akaSAyAdi je kaMI paNa pariNAme AtmA pravarte tenuM phaLa paNa thayA yogya ja che, ane te thAya che te kriyAno AtmA kato hovAthI bhoktA (4) AtmA vastu che eTale zuM ? ke jemAM jJAna, darzana, AnaMda, vIrya ItyAdi anaMta guNa tadrapapaNe - ekarUpapaNe vaselA che evuM anaMta guNanuM vAstu-ghara bhagavAna AtmA che. AvA nija gharanA mahimAnI pratIti khAtarI-zraddhA karavI te samyagdarzana, tenuM jJAna te samyajJAna che ane temAM nivAsa karavo, lIna thavuM, TharavuM te samyakacAritra nAma dharma che. AvI je zubhAzubhavikAranA pariNAma te badho aMdhakAra che, kema ke caitanyanA prakAzano temAM abhAva che.dayA, dAna, vrata. Adino rAga che te aMdhakAra che bhAI ! kAraNake temAM caitanyano prakAza nathI. AtmA vizAnaghana thato jAya che AtmA potAnA svabhAvamAM sthira thato jAya che, potAnI kRtakRtyatA jAmatI jAya che.
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmA zenAthI jaNAya? indriyo vaDe jANe te AtamAM- to kahe che ke nA; AtmA to sarvajJa svabhAvI che. indriyo vaDe jANe te AtmA ema mAnatAM, teno sarvajJa svabhAvano apavAda thAya che. tema ja sarvajJano paNa temAM apavAda thAya che. sarvajJanuM jJAna atIndriya che, tene indriyonuM avalaMbana jarA paNa nathI. AvA atIndriya svarUpe AtmAne lakSamAM levo, te ja sarvasanI kharI stuti che. atIndriya AtmAne indriya vaDe jANavo mAnavo temAM sarvazanI stutI nathI, paNa sarvajJano apavAda che. AtmA zarIra nathI :audArika zarIra, vaikriyika zarIra, AhAraka zarIra, tejasa zarIra ane kAzmaNa zarIra-e badhAM zarIro pudgala dravyAtmaka che, tethI nakkI thAya che ke AtmA zarIra nathI. AtmA sarvakALe pratyA che to kema dekhAto nathI ? e zakti apekSAe pratyakSa che. jenI dRSTi AtmA upara jAya ene pratyakSa che. traNe kALe nirmaLa che. traNe kALe pratyakSa che, jenA svarUpamAM dayA-dAna AdinA rAga nathI ane je pratyakSa karavA mAge che tene pratyakSa che. je vartamAna jJAnano aMza che tene trikALI tarapha vALatAM pratyakSa che. AtmA svayaM dharma thato :AtmA pote dharmapaNe pariNamato. AtmA haNAya cheeno artha ema levo ke AtmA haNAyo nathI, paNa AtmAnI nirmaLa avasthA-paryAya haNAya che. avasthA haNAtAM AtmA haNAya che tema upacArathI kahevAya. AtmAkAratA AtmAnuM AtmasvarUparUpe pariNAmanuM hovApaNuM ne AtmAkAratA kahIe chIe. AtmAMtara anya AtmA. AtmAnuM ekarUpapaNuM :AtmAmAM aneka guNa ane tenI krame thatI paryAyo te tenA aMzo che ane tenA samudAyarUpa abheda ekarUpa tene ekarUpapaNuM kahe che. AtmAne ekapaNuM kyAM kAraNothI che ? (1) jJAnAtmakapaNAne lIdhe, (2) darzanabhUtapaNAne lIdhe, (3) atIndriya mahApadArthapaNAne lIdhe, (4) acaLapaNAne lIdhe ane (5) nirAlaMbapaNAne lIdhe che. 172 AtmA (1) jJAnAtmaka, (2) darzanarUpa, (3) Indriyo vinA sarvane jANanAro mahApadArtha, (4) zeya para paryAyone grahato-mUkato nahi hovAthI, acaLa ane (5) zeya. paradravyonuM AlaMbana nahi leto hovAthI, nirAlaMba che; tethI te eka che. A rIte eka hovAthI, te zuddha che. Avo zuddha AtmA dhruva hovAne, lIdhe te ja eka upalabdha karavA yogya che. AtmAnuM kartavya :jANavuM, jovuM ane sthira rahevuM - te sivAya potAnA jIvanuM kAMI kartavya AtmA svIkArato nathI. AtmAnuM karma :AtmA, potAnA bhAvane prApta kare che-pahoMce che. tethI te bhAva ja AtmAnuM karma che. AtmAne karmano saMyoga :AtmAne karmano saMyoga anAdithI che, paNa te eka eka samaya pUrato vartamAna avasthAthI che; jayAM sudhI vikArI bhAva TALe nahi tyAM sudhI te raheze. koI jIva pAse atyAre anAdinA karma nathI, pravAha anAdi che, jIva parathI baMdhANo nathI paNa parI judo che chatAM e bhAna bhUlIne parane potAnuM mAnIne paravalaNa-rAgamAM anAdikALathI aneka avasthAmAM jIva aTakyo che. jIva ane karmane eka sAthe eka kSetranI apekSAe anAdino saMyoga-saMbaMdha (eka eka avasthAnA pravAharUpe ) che, paNa banne judI ja cIja che tethI judI paDe che. jema kanaka pattharamAM sonuM, talamAM tela ane khoLa sAthe che chatAM svabhAve judA che tethI judA pADI zakAya che. AtmAnuM zretra AtmAnuM kSetra jJAnanA kSetrathI ochuM mAnavAmAM Ave to AtmAnA kSetranI bahAra vartatuM jJAna cetanadravya sAthe saMbaMdha nahi hovAne lIdhe acetana guNa jevuM thavAthI jANavAnuM kAma na karI zake, jema varNa, gaMdha, rasa, sparza vagere acetana guNo jANI zakatA nathI tema. jo AtmAnuM kSetra jJAnanA kSetrathI adhika mAnavAmAM Ave to jJAnanA kSetranI bahAra vartato jJAnazUnya AtmA jJAna vinA jANavAnuM kAma na karI zake. jema jJAna zUnya ghaDo, vastra vagere padArtho jANI zakatA nathI te mATe AtmA jJAnathI hIna paNa nathI, adhika paNa nathI, jJAna jevaDo ja che.
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ 173 AtmAnuM kArya AtmA pote thanAra che, ane AtmAnuM kharekharuM kArya te svabhAva kArya che; vikalpa rahita jJAna karavuM, vikalpa rahita zraddhA karavI ane vikalpa rahita ramaNatA karavI te AtmAnuM kharekharuM kArya che. nirmaLa zraddhA, nirmaLa jJAna, nirmaLa cAritra te svabhAva kArya che. ajJAna avasthA te kartA ane puNya-pApanA bhAva te karma te vibhAvakArya che. AtmA jaDano kartA ane jaDa AtmAnuM kArya thAya tevI rIte kartA-kArya nathI. AtmA thanAra che ane vItarAga bhAva te tenuM kharekharuM kArya che. kAraNa paryAya kAraNa che ane nirmaLa paryAya, pragaTe te kArya che. dravya, guNa ane kAraNa paryAya upara vartamAnamAM abheda daSTi ApavAthI nirmaLa utpAda-vyayarUpa kArya pragaTe che. nirmaLa samyajJAna, nirmaLa samyaka pratIta ane nirmaLa sakhyAritra te svabhAvakArya che. vastu vartatI vartatI trikALa varte che te kAraNaparyAya che. iMstu dhruva che, vastuno guNa ane tenI vartamAna, vartamAna vartatI nirmaLa paryAya anAdi anaMta dhruva che, enuM manana karatAM svabhAva paryAya pragaTe te kArya paryAya che. dravya, guNa ane tenI kAraNa paryAya te nizcaya che; te traNa upara abheda dRSTi ApavAthI ane temAM ekAgra thavAthI nirmaLa zraddhA, jJAna ane cAritra pragaTe che te vyavahAra che. (2) jANavAnI kriyA te AtmAnuM kArya che. A sabhUta vyAvahAra che. AtmAnuM sthAna sAcI samajaNa karI vAstavika anubhava karavA mATe vikalpathI chUTI aMdara karavA mATenI je vicAra zreNi cAle che te AtmA che, kAraNa ke te jJAna rAganuM nathI, jaDa IndriyonuM nathI, paranu nathI, para tarapha DhaLatuM nathI; paNa AtmA tarapha vaLyuM che, AtmAne ja jANe che, tethI te jJAna AtmAnuM ja che. (2) nirupAdhinI upAdhi. AtmAnI paryAya AtmAnI paryAyamAM je nirmaLatA che te pragaTa nathI paNa anAdi anaMta svabhAva prakAre che. sApekSa paryAya jema pragaTa che. tema A nipakSa paryAya pragaTa nathI paNa apragaTa che. AtmAno moNa che :pratyakSa kaSAyAdinuM tIvrapaNuM hoya paNa tenA anAbhyAsathI, tenA aparicayathI, tene upazama karavAthI tenuM maMdapaNuM dekhAya che. te kSINa thavA yogya dekhAya che. kSINa thaI zake che. te te baMdhabhAva kSINa thaI zakavA yogya hovAthI tethI rahita evo je zuddha AtmasvabhAva te rUpa mokSapada che. AtmAne rAganA tyAganA kartApaNAnuM nAma te kzanamAtra che :5ramArthathI jovAmAM Ave to, eTale ke vAstavikapaNe jema che tema jovAmAM Ave, to parabhAvanA tyAgakartApaNAnuM nAma potAne nathI, kAraNa ke rAga choDyo, evuM AtmAnA svarUpamAM che ja nahi. jyAM svarUpamAM karyo, tyAM rAga ja thayo nahIM, to pachI rAga choDyo ema kyAMthI Ave ? rAgano tyAga karyo eno artha zuM ? zuM pratyAkhyAnanA kALe, cAritranA kALe, rAganI hayAtI che ? zuM jJAna jJAnamAM kare che, te kALe rAganI hayAtI che ? nA. te kALe rAgano abhAva che. paraMtu pUrve paryAyamAM rAga hato, te vartamAnamAM na thayo ema dekhIne, nAmamAtrathI kahevAya che ke, AtmAe rAgano tyAga karyo. adbhuta vAta che. AtmAnuM jANa :jJAna ane AnaMda. (2) AtmAmAM sparza; rUpa; rasane gaMdha nathI. mATe te amUrtika - arUpI che. lokAloka prakAzaka, tathA kama, kAraNa ane vyavadhAna (ADa-paDado-bhaMga) thI rahita evuM je kevalajJAna, tethI AtmA sahita che, tethI jJAnamaya che, vItarAga paramAnaMda ekarUpa sukhAmRtanA AsvAdathI samarasI bhAvamAM pariNamelo hovAthI AtmA paramAnaMda svabhAvavALo che. TaMkotkIrNa jJAyaka eka svabhAvavALo hovAthI AtmA nitya che, bhAvarUpa che, utkRSTa padArtha che, abhAvarUpa nathI. tathA mithyAtva rAgAdipa aMjanano abhAva thavAthI AtmA niraMjana che. A pramANe AtmAne tuM yathArthapaNe jANa. uparokta guNovALo AtmA upAdeya che, zeSa sarva heya che. AtmAne lAbha nukazAnanuM kAraNa :lAbhanuM kAraNa Atmadravya taraphanuM lakSaNa ane nukasAnanuM kAraNa paralakSe tenA kSaNika avasthAmAM vikAra. Atmadravya pote nukasAnanuM kAraNa nathI. je paryAya AkhA dravyane kAraNapaNe aMgIkAra kare che.
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ (eTale ke svalakSamAM ekAgra thAya che.) te paryAyamAM lAbha pragaTe che. paNa jo kSaNika avasthAnA lakSamAM rokAya to paryAyamAM pragaTe nahi. koI paravastuno AtmAne lAbha-nukasAnanuM kAraNa nathI. lAbha, nukasAna thAya che tenuM kAraNa te avasthA pote ja che. avasthA pote potAnI yogyatAnI zuddhatA ke azuddhatArUpe pariName che. trikALI svabhAvanI zraddhA, jJAna, sthiratA rUpe pariNamanane lAbha che, ane paravastuthI mane lAbha nukasAna thAya evI mAnyatA te ja moTuM nukasAna che. paNa paravastu to kAMI lAbha ke nukasAna karatI nathI. AtmAnuM zuddha svarUpa Hkarma-nokarmathI bhinna, ajara-amara abaMdha, sAmAnya che, sparza, rasa, gaMdha, varNa, zabdAdika AtmAne hotA nathI. rAgadveSAdi audayika bhAvo che-svabhAva bhAva nathI. AtmAnuM sukha :(1) anAdi saMsArathI je AhlAda pUrve kadI anubhavAyo nathI evA apUrva, parama AhlAdarUpa hovAthI atizaya, (2) AtmAne ja Azraya karIne (svAzrite) pravartatu hovAthI Atmotpanna che, (3) parAzrayathI nirapekSa hovAthI (sparza, rasa,gaMdha, varNa ane zabdanA tathA saMkalpa-vikalpanA AzrayanI apekSA vinAnuM hovAthI) viSayAtIta che, (4) azvayaMta vilakSaNa hovAthI (arthAt bIjAM sukhothI taddana bhinna lakSaNavALuM hovAthI) anupama che, (5) samasta AgAmI kALamAM kadI nAza nahi pAmatuM hovAthI anaMta che ane (6) aMtara paDyA vinA pravartatuM hovAthI avicchinna che. AvuM zuddhapayogathI niSpanna thayela AtmAonuM sukha che. mATe te sukha sarvathA prArthanIya che. (arthAt sarva prakAre IcchavA yogya che.) AtmAnuM sarvavyApakapaNuM HjJAna traNe kALanA sarva dravya-paryAyarUpa vartatA samasta zreyAkArone pahoMcI vaLatuM (jANatuM) hovAthI sarvagata kahevAmAM AvyuM che; ane evA (sarvagata) jJAnamaya thaIne rahelA hovAthI bhagavAna paNa sarvagata ja che. e rIte sarva padArtho paNa sarvagata jJAnanA viSaya hovAne lIdhe sarvagata jJAnathI abhinna evA te bhagavAnanA te viSayo che ema (zAstromAM) kahyuM che; mATe sarva padArtho bhagavAnagata ja (bhagavAnamAM prApta ja) che. 174 tyAM ema samajavuM ke nizcayanaye anAkuLatA lakSaNa sukhanuM je saMvedana te sukha saMvedananA adhiSThAnapaNA jevaDo ja AtmA che ane te AtmA jevaDuM ja jJAna svatatattva che; te AtmapramANa jJAna ke je nija svarUpa che tene choDyA vinA samasta jJeyakAronI samIpa gayA vinA, bhagavAna (sarva padArthone) jANe che. nizcayanaye Ama hovA chatAM vyavahAra naye bhagavAna sarvagata che ema kahevAya che. vaLI naimiSakabhUta zeyAkArone Atmastha (AtmAmAM rahelA) dekhIne sarva padArtho Atmagata (AtmAmAM) che ema upacAra karavAmAM Ave che; paraMtu paramArthe temanuM ekabIjAmAM gamana nathI, kAraNa ke sarva dravyo svarUpaniSTha (potapotAnA svarUpamAM nizcala rahelAM) che. AtmAnuM hita HAtmAnuM parama hita mokSa ja che. svataMtra paripUrNa zuddha dazA pragaTa karavI te ja AtmAnuM parama hita che. mATe teno ja upAya kartavya che. nimittane lAvavA ke puNya karavuM te kartavya nathI. AtmAnAM zraddhA-jJAna ne ramaNatA e eka ja kartavya che. vacamAM zubhAzubha bhAva Ave te AdaravA yogya nathI. mATe mokSamArgano upadeza ApIe chIe.mokSa ja hita che evA nirNaya vinA samyagadarzana-jJAna-cAritrano upAya karI zake nahi. AtmAnubhava AtmAno sAkSAtkAra. AtmAnubhava thavAmAM vilaMba kema che ? kALanI kaThinatA che, bhAgyanI saMvRtA che, saMtonI kRpAdRSTi ISTagocara nathI, satsaMganI khAmI che. AtmAnuzAsana :zrI guNabhadrAcArya kRta graMtha. AtmAnA aMtarvyApAra HzubhAzubha pariNAmadhArA AtmAnA anubhavano svAda :AtmAnA anubhavano je atIndriya AnaMda Ave che te AnaMda vacana agocara che, anubhavagamya che. AtmAnA anubhavamAM zuddha upayogamAM AtmAnA avagraha, IhA, avAya ane dhAraNAnuM svarUpa zuM che ? uttara H- jIvane anAdithI potAnA svarUpanI bhramaNA che. mATe prathama AtmajJAnI puruSa pAsethI AtmAnuM svarUpa sAMbhaLIne yukti dvArA AtmA jJAnasvabhAvI che evo nirNaya karavo... pachI...
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ 175 para padArthanI prasiddhinAM kAraNo je Indriya dvArA tathA mana dvArA pravartatI buddhi tene maryAdAmAM lAvIne eTale para padArtho taraphathI potAnuM lakSa kheMcI AtmA-pote jyAre sva-sanmukha lakSa kare che tyAre prathama sAmAnya sthaLapaNe AtmA saMbaMdhI jJAna thayuM te avagraha; pachI vicAranA nirNaya tarapha vaLyo te IhA; AtmAnuM svarUpa Ama ja che anyathA nathI. ema spaSTa nirNaya thayo te avAya; ane nirNaya karelA AtmAnA bodhane dRDhapaNe dhArI rAkhavo te dhAraNA. tyAM sudhI to parokSa evA matijJAnamAM dhAraNA sudhIno chello bheda thayo. pachI A AtmA anaMta jJAnAnaMda zAMti-svarUpe che e matimAMthI laMbAtuM tArkika jJAna te zrutajJAna che. aMtara svalakSamAM mana-Indriya nimitta nathI. jIva tenAthI aMze judo paDe tyAre svataMtra tattvanuM jJAna karI temAM karI zake che. AtmAnA kartApaNA-akartApaNA vize satyArtha svAda'vAda-prarUpaNa pramANe che :AtmA amAnya apekSAe to jJAna svabhAve ja sthita che; paraMtu mithyAtvAdi bhAvone jANatI vakhate, anAdikALathI joya ane jJAnanA bhedavijJAnanA abhAvane lIdhe, zeyarUpa mithyAtvAdi bhAvone AtmA tarIke jANe che, tethI te rIte vizeSa apekSAe ajJAnarUpa jJAna pariNAmane karato hovAthI kartA che; ane jyAre bhedavijJAna thavAthI AtmAne ja AtmA tarIke jANe che tyAre vizeSa apekSAe paNa jJAnarUpa jJAnapariNAme ja pariNamato thako kevaLa jJAna rahevAthI sAkSAt akartA che. AtmAnA guNano kAla kyAMthI pAMgare ? :uttara :- svabhAva Azrita samyakradarzanarUpa bIjathI ane samyak darzanathI karelI akhaMDa svalakSanI sthiratAthI; paNa zubhabhAvathI ke koIpaNa vikArathI avikArI AtmAne guNa kadI paNa thAya nahi, guNa to svabhAvamAM ja che; UghaDatA nathI paNa guNanI paryAya UghaDe che tene guNa UghaDyA ema vyavahAre bolAya. AtmAnA traNa bheda mUDha bahirAtmA, vicakSa aMtarAtmA ane parabrahma paramAtmA ema traNa prakAre che je dehane AtmA mAne che te prANI bahirAtmA che. mithyAtva rAgAdimAM pariNamelo AtmA bahirAtmA che, vItarAga nirvikalpa svasaMvedajJAnamAM pariNamelo AtmA ataMrAtmA che tathA zuddha-buddha eka jJAyaka svabhAvavALo AtmA paramAtmA kahevAya che. zuddha eTale rAgAdi rahita tathA buddha eTale anaMta jJAnAdi catuSTaya sahita, paramAtmA dravyakarma, bhAvakarma tathA nokarmathI paNa rahita che. A prakAre AtmA traNa bhedavALo che. AtmAnA prakAra :AtmAnA traNa prakAra kahelA che. bahirAtmA, aMtarAtmA ane paramAtmA. (1) bahirAtmAbhAva eTale AtmAno potAnA sivAyanI anya sarva vastu mATeno bhava. anya sarva vastu eTale deha, kuTuMba, lakSmI, prabhutA vagere . temAM svabuddhi karanArA evo jIva te bahirAtmA. (2) aMtarAtmA = AtmA zarIrAdithI bhinna che, evI pratIti thAya, anya taraphano moha TaLI jAya ane potAnA tarapha ruci thAya te aMtarAtmA. (3) paramAtmA = parama vizuddha vItarAgadazA jenAmAM hoya te paramAtmA. kevaLajJAna svarUpa vizuddha AtmA te paramAtmA. ema kahI zakAya ke AtmAnA A traNa prakAra e kharI rIte, vikAsanI daSTie eka ja AtmAnI eka ekathI caDiyAtI traNa bhUmikAo che. AtmAnA paramarUpanI anubhUtino mArga :badhI Indriyono vyApAra rahita karIne IndriyonI potAnA viSayomAM pravRtti rokIne-sAthe manane paNa nirvikalpa karIne-je thoDI kSaNo mATe aMtaraMgamAM dekhAya che te AtmAnuM rUpa che ke je zuddha jJAyaka svarUpa che. AtmAnA bhavo :AtmA sarvathI ghaNo kALa nigodamAM eTale baTATA-samarakaMdamAM ane tiyaya rahe che. tenAthI thoDo kALa devamAM rahe che. enAthI thoDo kALa narakamAM, enAthI thoDo kALa manuSyamAM ane sauthI vadhAre kALa siddhagatimAM rahe che. jIve atyAra sudhI sarva ochA bhava manuSyanA karyA, manuSyanA bhava karyA anaMtA paNa sauthI thoDA anaMtA, tethI asaMkhyAta guNo kALa narakamAM gayo. tethI asaMkhya guNo kALa devamAM gayo. ane ethI anaMtaguNo kALa
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ nigodatiryaMcamAM gayo. ane sauthI anaMtaguNo vadhAre kALa siddhamAM che. sauthI anaMta guNo ocho kALa manuSyamAM che. AtmAnA mokSano upAya che Hkarma baMdhathI viparIta svabhAvavALAM evA jJAna, darzana, samAdhi, vairAgya, bhakatyAdi sAdhana pratyakSa che. je sAdhananA baLe karmabaMdha zithila thAya che. upazama pAme che, kSINa thAya che, mATe jJAna, darzana, saMyamAdi mokSapadanA upAya che. AtmAnA zuddha svarUpane samajavAnI pAtratAnA lakSaNo HmumukSune tRSNAno ghaTADo, dAna, karuNA, satya, brahmacaryano raMga, dharmano prema, prabhAvanA, bhakti, tIvra AsaktinI moLapa ane mAnAdi pAtaLA pADI jaMtu karavAnI Teva, evI laukika vyavahAru nIti to hovI ja joIe, paNa te apUrva nathI. ahIM to zarUAta AtmAmAM lokottara nItithI ja thAya che, anaMtakALe moMghuM jatuM manuSyapaNuM maLyuM te vakhate trilokanAtha tIrthaMkaradeva kahe che tevuM svataMtra Atmatattva tuM na jANa to manuSyapaNuM tamane zuM kAmanuM thayuM ? tArI jAtano mahimA AvyA vinA tRSNA-mamatA kharekharI moLI na paDe, mATe kahyuM che ke samajyA pahelAM Asakti ghaTe to alpa ghaTe, paNa samajyo eTale sadehe anaMtI mamatA ane tRSNA TaLe che. mULa samajaNa upara vajana che. nirapekSa svarUpa samajyA vinA ekalA vyavahAre zubhAzubha karI anaMtavAra nava caiveyaka sudhInA devatvamAM jaI Avyo paNa bhava na ghaTyo. mATe vItarAga deva kahe che ke prathama avikArI AtmAne oLakho. vaMrtamAnamAM sAkSAt zrI sImaMdhara bhagavAna mahAvideha kSetre paramAtmA pache che. jeo paNa dhokamArga e rIte kahe che. AtmAnA svabhAvamAM duHkha che zuM ? :nA, nArakanA nArakIne svarganA sukhanI gaMdha nahi. paramANuMmAM pIDAnI gaMdha nahi, sUryamAM aMdhakAranI gaMdha nahi, svarganA devane narakanA duHkhanI gaMdha nahi, rAgamAM dharmanI gaMdha nahi, sUryamAM aMdhakAranI gaMdha nahi ane sukha svabhAvamAM saMsAra duHkhanI gaMdha nahi. AtmAnI anubhUti :jeTale darajje nirupAdhika jJAnaguNa avasthAmAM pragaTe te AtmA ja che ane AtmA te jJAna ja che, be vastu judI nathI. A pramANe 176 guNa-guNInuM abhedapaNuM lakSamAM AvatAM huM nitya-abheda jJAnasvarUpe pUrNa guNothI bharelo chuM. ane sarva paradravyothI judo, mArA guNomAM ane guNonI sarva paryAyomAM ekarUpa nizcala chuM; ane para nimittAdhInapaNe utpanna thatA rAgAdi bhAvothI bhinna potAnuM nirmaLa svarUpa tenuM ekAkAra anubhavana arthAt svAzrita saLaMga jJAna svabhAvanuM anubhavana (ekAgratA) te AtmAnuM ja anubhavana che. ane jJAna svabhAvanuM anubhavana te aMze nirmaLa bhAvazrutajJAnarUpa jinazAsananuM nizcaLa anubhavana che. zuddhanaya vaDe dRSTimAM rAgano nakAra karI svabhAva upara daSTi karatAM temAM parasaMyogano ke rAgAdi parAzrayano anubhava nathI paNa traNe kALanA sarvajJa bhagavaMtoe kahela ane jAte anubhavela evo zuddha AtmAno anubhava che. nizcayanayathI-zuddhadaSTithI temAM koI prakAranA bheda nathI. AvuM jeNe jANyuM teNe potAnuM svarUpa jANyuM. (2) jJAtAnubhUti. AtmAnI avasthAnA traNa prakAra anAdithI AtmAmAM traNa prakAranI avasthA che; UMdhI mAnyatA-mithyAtva, UMdhuM jJAna-ajJAna ane UMdhI ekAgratA-UMdhuM cAritra-avirati. e traNa prakArano vikAra che. jo ke AtmAnA upayogano vepAra-avasthA to zuddhanayathI zuddha che. upayoga che te AtmAnI avasthA che te paNa zuddha ja che, vastu to zuddha che ja paNa teno upayoga eTale avasthA paNa anAdithI zuddha ja che, niraMjana che, malinatA vagaranI che. AtmAnI upamA HnALiyeranA cAra bhAga che; eka bhAga chAlAM, eka kAcalI; e kAcalI taraphanI rAtI chAla ane cothuM mIThuM dhoLuM ToparuM. te ja A AtmAne viSe, A deha e chAlAM samAna che., aMdara karma che, te kAcalI che, rAga dveSanA bhAva, te rAtI chAla jevA che.ane e rAtI chAlanA aMdara ToparAnA sapheda goLA jevo AtmA, eka jJAyakabhAvapaNe virAje che. jema mITho svAdiSTa TokarApAka karavo hoya, to rAtaDa-lAla chAla kADhI nAkhavI paDe, jema anAkuLa AnaMda joIe teNe rAgathI bhinna paDavu joIe. rAgathI bhinna paDI, zuddha caitanya svabhAvanuM AlaMbana karyA vinA, badhuM nirarthaka che.
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ 177 AtmAnI dhAtuo :jJAna, darzana, cAritra, tapa ane vIrya e pAMca AtmAnI dhAtuo che. e pAMca jIvanA svarUpa lakSaNo che ane te aMtaHkaraNamAM rahela AtmAnI kathA sarva para dravyothI bhinna eka caitanya camatkAra svarUpa potAnA | AtmAnI kathAnuM jJAna potAne to potAthI kadI thayuM nahi, ane jemane te jJAna thayuM hatuM temanI sevA-saMgati-sobata kahI karI nahi; tethI tenI kathA (vAta) na kahI sAMbhaLI, na teno paricaya karyo ke na teno anubhava thayo. mATe tenI prApti sulabha nathI, durlabha che. dhruva svarUpa nityAnaMda prabhu je bhagavAna AtmA temAM ekatra thavuM e sulabha nathI, kema ke anaMtakALathI karyuM nathI; mATe asulabha che eTale ke durlabha che. mANasane na samajAya e manamAMthI kADhI nAkhavuM joIe, kAraNake AtmA ekalo samajaNano piMDa che. na samajAya evI lAyakAtavALo nathI, samaje evI lAyakAtavALo che. mATe buddhi thoDI ane ame na samajI zakIe e vAta kADhI nAkhavI. AmAM buddhinuM kAma jhAjhuM nathI. paNa yathArtha rucinuM kAma AtmAnI yiA caitanya pariNati te AtmAnI kriyA. moharahita kriyA manuSyAdi paryAya rU5 phaLa nipajAvatI nathI ane moha sahita kriyA avazya manuSyAdiparyAyarU5 phaLa nipajAve che. mohasahita bhAvo eka prakAranA hotA nathI tethI tenA phaLarUpa manuSAdi paryAyo paNa zAzvata ekarUpa hotA nathI. AtmAnI yiAmAM karavAnuM zuM ? :5ra tarapha UMdhI mAnyatAnuM vIrya hatuM te vIrya potAmAM Ave che. potA tarapha vaLyo eTale anaMtu vIrya thayuM, anaMtI AtmAnI aMtara kriyA thaI eTale ke svAbhAvika pariNamana thayuM te mokSamArganI anatI kriyA pragaTa thaI; ajJAnI kALamAM-dazAmAM kALakrame bahAranA anaMto saMyogo maLyA, kALakrame anaMtA vikArIbhAvo thayA, paNa jyAM potAno anaMto svabhAva svIkAryo tyAM vikAra phiyA hatI tenA karatAM paNa anaMtI svabhAva kriyA pragaTa thaI; te anaMtI kriyA AtmAnuM bhAna karatI pragaTa thAya che; AnuM nAma mokSamArga che. AtmAnI paitanya saMpadA :anaMta AnaMda, anaMta jJAna, anaMta zraddhA.anaMta zAMti Adi apAra guNono dariyo che. AtmAnI nirbaLatA bAhya viSayothI mukta thaI jema jema teno vicAra karavAmAM Ave tema tema AtmA avirodhI thato jAya, nirmaLa thAya. AtmAnI paryAya AtmAnI paryAyamAM je nirmaLatA che te pragaTa nathI paNa anAdi anaMta svabhAva prakAre che, sApekSa paryAya jema pragaTa che tema A nirapekSa paryAya pragaTa nathI paNa apragaTa che. AtmAnI stuti :rAga ane nimittathI bhinna paDIne, bhagavAna AtmA je zuddha caitanyaghana vastu che, tenI sanmukha thavAthI, jene paryAyamAM zuddhatA pragaTI che, (ya-jJAyaka saMkaradoSa dUra thayo che), te jJAnane haju (moha) karmanuM nimittapaNuM che, ane tenA taraphanA valaNavALI, vikArI, bhAva dazA thAya che. have e jJAnI, nimittanuM lakSa choDIne, aMdara nija jJAyakabhAvano ugra Azraya laIne, te bhAvya moha-rAgAdine jIte che. arthAt mohano upazama kare che. tethI tene bhAvya-bhAvaka saMkaradoSa thato hato, te TaLe che, ane AtmAnI stuti thAya che. arthAt AtmAnA guNanI vRddhi thAya che. AtmAnI sanamukhatA AtmAmAM javAno prayatna karato hoya to AtmAnI sanmukhatA kahevAya. zAstranA jANapaNAmAM rokAI rahe ane aMtara nirvikalpamAM javAno prayatna karato nathI to te Atmasanmukha paNa kahevAto nathI. AtmAno abhyAsa karavo nija zuddha caitanyamAM ekAgratA karavAno puruSArtha aMtaramukha thaI AtmAmAM puruSArtha karatAM svarUpanI racanA nirmaLa thAya, thAya ne thAya ja. AtmAno avAha-IhA-avAya ane dhAraNA jIvane anAdithI potAnA AtmAnA svarUpanI bhramaNA che. mATe prathama AtmajJAnI puruSa pAsethI AtmAnuM svarUpa sAMbhaLIne, yukti dvArA AtmA jJAnasvabhAvI che evo nirNaya karavo pachI...para padArthanI prasiddhinAM kAraNo je Indriya dvArA tathA
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ 178 mana dvArA pravartatI buddhi tene maryAdAmAM lAvIne eTale para padArtho taraphathI potAnuM lakSa kheMcI AtmA pote jyAre svasammukha lakSa kare che tyAre prathama sAmAnya sthaLapaNe AtmA saMbaMdhI jJAna thayuM; te AtmAno arthAvagraha thayo. pachI vicAranA nirNaya tarapha vaLyo te IhA, nirNaya thayo te avAya arthAt vahAthI jANelA AtmAmAM A te ja che anya nathI evA majabuta jJAnane avAya kahe che. AtmA saMbaMdhI kALAMtaramAM saMzaya tathA vismaraNa na thAya tene dhAraNA kahe che. tyAM sudhI to parokSa evA matijJAnamAM dhAraNA sudhIno chello bheda thayo pachI A AtmA anaMta jJAnAnaMda zAMtisvarUpe che tema matimAMthI laMbAtuM tArkika jJAna te zrutajJAna che. aMdara svalakSamAM mana-Indriya nimitta nathI. jIva tenAthI aMze judo paDe tyAre svataMtra tattvanuM jJAna karI temAM karI zake che. avagraha ke IhA thAya paraMtu jo te lakSa cAlu na rahe to AtmAno nirNaya na thAya eTale avAyajJAna na thAya, mATe avAyanI khAsa jarUra che. A jJAna thatI vakhate vikalpa, rAga, mana ke paravastu tarapha lakSa hotuM ja nathI, paNa svasammukha lakSa hoya che. samyagdaSTino potAnuM (AtmAnuM) jJAna thatI vakhate A cAre prakAranuM jJAna thAya che. dhAraNA e smRti che; je AtmAne samyajJAna apratikatabhAve thayuM hoya tene AtmAnuM jJAna dhAraNArUpa rahyA ja kare che. AtmAno AkAra dareka vastune potAno AkAra hoya che ane AtmA paNa vastu che. mATe tene paNa AkAra che ja. dareka vastu potAnA AkArarUpa che. paranA AkArarUpe nathI. AtmAne caitanya svarUpa arUpI AkAra che. jyAM AtmAne nirAkAra kahevAmAM Avyo che tyAM ema samajavuM ke temAM varNa, rUpa, rasa, gaMdhavALI jaDa vastu jevo rUpI AkAra nathI; eTale ke rUpI pugalanI apekSAe nirAkAra che, vastu arUpI che tethI tenA dravya, kSetra, kALa, bhAva paNa arUpI che. chatAM te vastu potAnA AkAravALI che. AtmA caitanya AnaMdanI mUrti che. vartamAna zarIra AkAre, zarIra jeTalA kSetramAM atyAre te che, chatAM zarIrathI judo svaguNa AkAre che. AtmAno dharma zuddha zraddhA, zuddha jJAna ane zuddha cAritranI ekatA che. AtmAno pariNAma :AtmAno bhAva. AtmAno mahimA :AtmA to arUpI, jANanAra svarUpe che te koI para cIjanuM kAMI karI zakavA samartha nathI. je dekhAya che te jaDanI svataMtra kriyA che. jIva to rAga-dveSa ane ajJAna karI zake che, athavA rAga-dveSa ane ajJAna TALI jJAna ane zAMti karI zake che. tuM ja rahe che ke AtmA dekhAto nathI, to nathI dekhAto evuM koNe nakkI karyuM ? dehane je jaDa Insiyone khabara nathI; to te badhAne jANanAro koNa che ? sAcuM khoTuM nakkI karanAra deha nathI mATe dehathI judo AtmA che ema prathama hA pADI. te pachI te kevA svarUpe che. kevA guNapaNe che, kaI avasthAmAM che, judo che to konAthI judo che, ema samajaNanI rIte yathArtha samajAya tema che. sAMbhaLIne manana kare nahi to zuM thAya ? AtmAno saMsAra ane moNa AtmAnA svabhAvamAM koI kALe phera paDato nathI tethI temAM para nimittanI apekSAno bheda nathI. paNa huM rAgI, huM parano kartA, para mane lAbha-nukasAna kare evI mAnyatAthI avasthAmAM svabhAvano virodhI evo vikAra thayA kare che, tevA bhAva pote kare tyAre thAya che. je kSaNika vikAra, guNanI UdhI avasthAthI navo thAya che, te UMdhI avasthA e ja saMsAra che, jaDamAM ke para vastumAM saMsAra nathI. AtmAnA guNanI saMpUrNa nirmaLatA te mokSa che, svabhAva tarapha DhaLatI adhUrI nirmaLa avasthA te mokSamArga che, temAM guNa navA pragaTatA nathI paNa guNanI UMdhI avasthA badalAIne kSaNe kSaNe nirmaLa avasthA pragaTa thatI jAya che. guNa te trikALa ekarUpa dhruva che, tenI paryAya badalAyA kare che. UMdhI mAnyatA badalAIne savaLI mAnyatA dhruva svabhAvanA AdhAre thAya che; nimittanA lakSe ke avasthAnA lagne nirmaLa dazA pragaTa thatI nathI paNa UlaTo rAga thAya che. AtmAno svabhAva AtmAno svabhAva trikALI zuddha akhaMDa caitanyamaya che e samyagdarzanano ane nizcayanayano viSaya hovAthI dravyArthika naye A trikALI zuddha akhaMDa caitanya svarUpa AtmAne nizcaya kahevAmAM Ave che. AtmAno te
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ 179 trikALI sAmAnya svabhAva dravyArthikanaye AtmAnuM svarUpa che, e trikALI zuddhatA taraphanA valaNathI jIvano je zuddha paryAya pragaTe che te zuddha paryAyane vyavahAra kahevAya che, te sadabhUta vyavahAra che. ane avasthAmAM je vikAra ke rAgano aMza rahe che te paryAya jIvano asabhUta vyavahAra che. abhUta vyavahAra jIvanuM paramArtha svarUpa nahi hovAthI TaLI zake che, ane tethI nizcanaye te jIvanuM svarUpa nathI ema samajavuM. (2) jJAna ane AnaMda AtmAno svabhAva che. te AtmAnI svarUpa saMpadA che. (3) akRtrima che eTale ke svataH siddha, nitya, kAyama rahenArI vastu che. (4) arUpIpaNuM ane nirvikAra-vizuddhipaNuM AtmAno svabhAva che. (5) udAsIna jJAtA; zuddha zAMta pavitra svabhAva che. (6) zAMta, nirmaLa akRtrima ane parama AnaMdarUpa che ane tene te rUpe anubhave che. (7) vItarAga svasaMvedana jJAna sivAya A AtmAno bIjo koI svabhAva nathI. eTale zuddha jJAnasvarUpa ja AtmA che. ema jANIne he yogI, paravastumAM prIti na bAMdha, na kara, arthAt dehAdi para padArthamAM mamatvabuddhi dhAraNa na kara. (8) AtmAno svabhAva AsavothI bhinna jAtino che. AtmA abaMdha che, AtmA dhruva che, AtmA zaraNa sahita che, AtmA nitya che, AtmA sukharUpa che ane sukha phaLarUpa che. (9) anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta AnaMda, anaMta vIrya- IzvaranA Adi je anaMta svabhAva che te sAMbhaLatAM kALaje ghA vAge ne zarIranI soMsaravaTa kALajAmAM jJAnamAM UtarI jAya ane ruvADe ruvAMDA khaDAM thaI jAya. AtmAmAM anaMta zakitao che temAMthI koI zakti evI paNa haze ke AtmA padravyanuM kArya paNa kare ? :AtmAmAM anaMta zaktio che te potAnuM saMpUrNa kArya kare che ane anya dravyathI bhinnapaNe potAne TakAvI rAkhe che. anya dravyo AtmAthI bahAra loptA hovAthI ane anya dravyamAM AtmAno vyApavyApaka bhAve abhAva hovAthI AtmA jJAnAvaraNIya karma ke zarIrAdi anya dravyanuM kArya karavA asamartha che. AtmAmAM dipapaNuM-azuddhatA kevI jAtanI che ? :AtmA ane karma, A banne svarUpanuM jyAre vikArarUpa pariNamana thAya che, jayAre banneya potAnuM svarUpa choDI de che, tenuM ja nAma azuddhatA che. A azuddhatAnA vyavahAra dRSTithI che. vAstavika daSTie AtmA amUrta che. azuddhatA karma ane AtmAno bhAva, e bannenA maLethI thAya che tethI azuddhatAmAM be bhAga hoya che. te banne bhAgono jo vicAra karIe to eka bhAga to AtmAno che. kema ke azuddhatA AtmAnA ja guNanI vikAra avasthA che, paraMtu bIjo bhAga karmano che. tethI rAgadveSAdi vaibhAvika avasthAo jIvAtmA ane pudgala karma, e bannenI che. AtmAmAM vartamAna avasthAmAM UNa5 ane duHkha che te trikALa TakanAra AnaMdaguNanI-sukha guNanI vartamAna nimittAdhIna vikArI avasthA che. aMdara svabhAvamAM duHkha nathI. parAzrita vikAra che te vartamAna eka eka samayanI avasthA pUrato che. te sivAya Akho dhruva svabhAva vartamAnamAM paNa pUrNa akhaMDa nirmaLa che. je vastu sat hoya te nitya svataMtra hoya, avikArI hoya, ane jo tenI vartamAna pragaTa avasthA paNa avikArI ja hoya to AkuLatA hoya nahi; paNa vartamAna avasthAmAM AkuLatA che tethI duHkhe che. AkuLatA ekeka samaya mAtranI sthitithI vartamAna avasthAmAM nimitta AdhIna bhAva karavAthI thAya che. potAnA svabhAvanA abhAna vaDe anAdithI nirAkuLa zAMtine mUkIne AkuLatAnuM duHkha jIva bhogavI rahyo che. vikAramAM para saMyoganI nimitta mAtra hAjarI che ane ajJAnabhAve nimittAdhIna thavAthI yogyatA potAnI che. para tarakanA valaNathI vikArI avasthA jIvamAM thAya che. jyAM guNa ja na hoya tyAM te guNanI koI avasthA paNa na hoya. lAkaDAmAM kSamAM guNa nathI tethI tenI (kSamA guNanI) UMdhI avasthA krodha paNa temAM nathI. jyAM guNa hoya tyAM ja te guNanI vikArI ke avikArI avasthA potAthI thaI zake che. chatAM koI kALe guNamAM doSa pesI jatA nathI. guNa to ekarUpa nirmaLa rahe che. AvA trikALa svabhAvanI jene khabara nathI te potAnA dhruva avikArI svabhAvanI potAmAM hayAtI jANato nathI ane tethI trikALI ekarUpa akhaMDa svabhAvane mAnato nathI, paNa vartamAna nimittAdhIna vikAranI pravRttine ja jue che.
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ 180 AtmAnA pradezane mApavAnuM eka paramANu-rajakaNa te mApaluM che te eka paramANu jevaDo AtmAno eka-eka pradeza che te asaMkhya paramANu jevaDo AtmA kSetrathI che, e rIte paramANuthI AtmAnA pradezanuM mApa Ave che. paraMtu tethI AtmA kAMI khaMDarUpe nathI. asaMkhya pradezano piMDa AtmA akhaMDa AtmA akhaMDa akriya jJAnAnaMdapaNe dhruva che. teno svabhAva eka rU5 (paramAM) akriya che, tene nahi jotAM vartamAna avasthAnA puNya-pApanI kriyAnA zubhAzubha vikArane jue che; paNa te puNaya-pApanI kSaNika vRtti svabhAvamAM nathI-svabhAva AdhIna paNa nathI. te kSaNika avasthA nimittAdhIna che. te vikArI avasthAno nAzaka potAno jJAyaka svabhAva avikArI dhruva che tene je mAnato nathI tene samyagdarzana thaI zake nahi. jJAnIne kSaNika vikArI avasthA upara vajana nathI, paNa mAtra avikArIpaNAnI rucinuM jora che, ane te svabhAvanA jore sthira thavAthI vikArano nAza kare che. AtmArtha :AtmA mATe. (2) AtmakalyANa mArga AtmAthI AtmAnI IcchAvALo kaSAyanI upazAMtatA, mAtra mokSa abhilASa; bhave kheda prANI dayA, tyAM AtmArtha nivAsa Atmasiddhi gAthA-38 (2) samyaka zraddhAne viparIta abhiprAyarahitapaNe samaje, Acare, svasammukha jJAnane jJAnapaNe samaje Acare; ane AtmAnuM cAritra yathArtha cAritrapaNe samaje ane Acare; jene te yathArtha samajAyuM nathI te yathArtha samajavAnI sAcI jijJAsA rAkhe, prayatna kare che te AtmArthI che. kaSAyanI upazAMtatA, mAtra mokSI abhilASa; bhAve khed prANI dayA, tyAM AtmArtha nivAsa. Atmasiddhi gAthA. (3) AtmAno kAmI; AtmAne pAmavAno Icchuka; AtmakalyANanI kAmanAvALo. AtmAthIpaNuM ekarUpa vItarAga dazA. AtmArUpI adhikaraNamAM rahelA :AtmAnA Azraye rahelA. AtmArAma :AtmAmAM ja ArAma karato; AtmAmAM ja ramaNa karato. AtmArAmI AtmAmAM ramaNatA karanAra. AtmAvalokana :pustaka che. dIpacaMdrajI tenA lekhaka che. AtmA vastu che te potAnA asaMkhya pradezI arUpI AkAravALo che. asaMkhya avayavavALo che. asaMkhya kahyuM eTale kaTake kaTakA judA judA thaIne asaMkhya che tema nathI. paraMtu asaMkhya pradezono piMDa akhaMDarUpa che, jema gajathI tAko mapAya eTale tAko khaMDa rUpa thayo nathI paNa tAko to akhaMDa rahe che. jema AtmasvabhAva sukhathI bharelo che; AtmAmAM AnaMdarasa bharapUra che. atIndriya sukha svabhAva che. AtmA zAMta svabhAvathI bharelo che. AtmA jJAna svabhAva che; aMtaramuhartamAM kevaLa jJAna laI le evI mahAna tAkAtavALo che. AtmAsAta : potArUpa. AtmasiddhinI prAptino upAya jyAre A AtmA sva-para bhedavijJAna vaDe zArIrAdi paradravyane judA jANe tyAre temAM A bhalA-ISTa, A bUrA tevI buddhino tyAga kare. kAraNa ke je kAMI bhaluM ke bUruM thAya che te to potAnA pariNAmothI ja thAya che, para dravyanA karavAthI bhaluM-bUruM thatuM nathI. tethI sarva padravyomAM rAgadveSa bhAvano tyAga kare. jo AvazapaNe (puruSArthanI nirbaLatAthI) rAgAdi Upaje to tenA nAzanA mATe anubhava-abhyAsamAM udyamavaMta rahe. Ama karatAM jyAre sarva vibhAva-bhAvano nAza thAya, akSubdha samudravata, zuddhAtmasvarUpamAM lavaNavat pariNAma lIna thAya, dhyAtA-dhyeyano vikalpa na rahe, ema na jANe ke huM zuddhAtmasvarUpane dhyAvuM chuM, pote ja tAdAbhyavRttithI zuddhAtma svarUpa thaI niSkapaNe pariName, te vakhate A AtmAne je kaMI karavAnuM hatuM te karI lIdhuM, kAMI karavAnuM have bAkI rahyuM nahi tethI ene kRtakRtya kahIe chIe. jenI avasthAmAM puruSArthanI siddhi thaI. puruSono je artha arthAt prayojanarUpa kArya tenI je siddhi thavAnI hatI te thaI gaI. AvI avasthAne je prApta thayo te AtmAne kRtakRtya kahIe chIe. Atmika sukha AtmA samaya samaya upayogI chatAM, avakAzanI khAmI athavA kAmanA bojAne laIne tene AtmA saMbaMdhI vicAra karavAno vakhata maLI zakato nathI, ema kahevuM e prAkRtajanya laukika vacana che. jo khAvAno pIvAno UMghavAno ItyAdino, vakhata maLyo ne kAma karyuM te paNa AtmAnA
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ upayoga vinA nathI thayuM, to pachI khAsa je sukhanI AvazyakatA che, ne je manuSyajanmanuM kartavya che, temAM vakhata na maLyo e vacana jJAnI koI kALe sAcuM mAnI zake nahIM. eno artha eTalo ja che ke bIjAM IndriyAdika sukhanAM kAmo jarUranAM lAgyAM che, ane te vinA duHkhI thavAnA DaranI kalpanA che. Atmika sukhanA vicAranuM kAma karyA vinA, anaMto kALa duHkha bhogavavuM paDaze, ane anaMta saMsAra bhramaNa karavo paDaze, e vAta jarUranI nathI lAgatI! matalaba A caitanye kRtrima mAnyuM che. sAcuM mAnyuM nathI. (2) atIndriya, svAdhIna, nirAkuLa, saMtoSakAraka, sthira, ane anaMta, avinAzI hovAthI nirdoSa che. AtmIya :potAnuM. AtmIyapaNe :potApaNe. (ajJAnI jIva deha, dhana vagere paradravyane potAnuM mAnIne, temAM mamatva kare che.) Atmotpanna AtmAne ja Azraya karIne, svAzrita pravartatuM hovAthI, Atmotpanna. AtyaMtika anaMta; satata; khUba; sarvazreSTha; AkharI; aMtima. (2) sarvathA. (3) atyaMtapaNe. (4) atyaMta; puSkaLa; zAzvata; haMmezanuM; kAyamanuM; AMtaruM thoDuM aMtara; AMtara jyoti :aMtaraMga adhyAtma jyoti. AMtara parigraha :mithyAtva, cAra kaSAya (krodha,mAna, mAyA, lobha), nava nokaSAya. (hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, srIveda, puruSaveda ane napuMsaka veda A nava alpakaSAyane nokaSAya kahe che.) ema maLIne 14 aMtaraMga parigraha che. AMtaratabakko :AMtara vibhAga. AMtaro koI paNa be padArtha vacceno gALo; bhedabhAva; pharaka; aMtara. (2) bheda; gALo; judAI; judApaNuM; vADa; ADaca; vyavadhAna. (4) cheTApaNuM; aMtara; judApaNuM; bhinnapaNuM. (5) judAI; bheda; aMtara; taphAvata; gALo; paDado; aMtarapaTa. AtApa :pIDA (2) agninI uSNa vedanA. 181 AtAkArI pIDAkArI. AtApana HsUryanA prakhara tApamAM besavuM. AtApana yoga :sUryanA tApamAM tapa karavuM te AtApana yoga che. (2) parvatanA zikhara upara tApamAM UbhA rahIne dhyAna karavuM . (3) taDakAmAM besI athavA UbhA rahI dhyAna karavuM te. AtApanAma karma je karmanA udayathI, prakAzarUpa (teja rUpa) zarIra hoya. jema ke, sUryanuM pratibiMba. Asthitya para padArtho, temaja tenA lakSyathI utpanna thavA vALA siddhikAro ne, potAnA nahi mAnavA; nahi jANavA ane temAM lIna na thavuM, te ja AkiMcatya che. Atizaya uttama. atIndriya Atmika sukha meLavavAnAM sAdhano :IndriyomAM jIbha baLavAna che. jJAnAvaraNAdi AThe karmomAM mohakarma baLavAna che; pAMco mahAvratomAM brahmacarya vrata prabaLa che e guptiomAM manogupti khALavI kaThaNa che. A cAre vAto kaThaNAIthI siddha thAya che. ATheya grahaNa karavA yogya. ATheya nAmakarmo je karmanA udayathI kAntisahita zarIra Upaje tene Adeya nAmakarma kahe che. AdAkarma :Adikarma AdeyatA :levA-grahaNa karavA yogyapaNuM, svIkAravA yogyapaNuM. AdeyanAma karma je karmanA udayathI krAntivALuM zarIra na hoya tene anAdeya nAma karma kahe che. AdyAkarmI AhAra uddezIka AhAra; prAsuka AhAra; munine lo banAvela AhAra Adara prema; bhAva; bhakti; pUjyabhAva; sAmA tarapha mAnanI bhAvanA; satkAra; sanmAna; AvakAra; kALajI; sAvadhAnI; prayatna; bahumAna. (2) AvakArabhAva; Azraya (3) AraMbha, zarUAta. (4) kALajI; sAvadhAnI; prayatna; bahumAna.
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdaraNIya saMmAnanIya; mAna ApavA pAtra. AdaravuM sevavuM; AraMbha karavo; zarUAta karavI; khaMtathI kAme lAgavuM, nizcayapUrvaka koIpaNa kAma karavAnuM uThAvI levuM. Adeza kathana. (mAtra bhedakathana dvArA ja paramANuthI sparza-rasa-gaMdha varNano bheda pADavAmAM Ave che, paramArthe to paramANuthI sparza-rasa-gaMdha-varNano abheda che. (2) Ama vartI ke Ama karo. (3) AjJA. AdezavAta :kathanane vaza (AdezavazAtu) AdAna grahaNa; AvIne rokAvuM; karmonI sthiti ane anubhAganuM kAraNa che. Adi aMta :zarUAta ane cheDo. AdipuraSa:paramAtmA. Aditya :sUrya. AdimAna jenI zarUAta thaI hoya evuM. Adhunika hamaNAMnuM Adhunika keLavaNI vartamAnamAM apAtI pAzcAtya keLavaNI dharma vinAnI che. Adheya :Teko ApavA lAyaka; AdhAra ApavA lAyaka. AdhyAtmazAya :Atma dravya zuddha nizcayasvarUpa kevuM che ane tenI nirmaLa paryAya kevI che tenuM jemAM nirUpaNa kareluM che te adhyAtmazAstra che. adhyAtmasthAno sva-paranA ekapaNAno adhyAsa evAM je pariNAmo te adhyAmasthAno arthAt adhyavasAya che. vizuddha caitanya-pariNAmathI judApaNuM jemanuM lakSaNa che evAM adhyAtma sthAno. adhyAtmasthAna eTale AtmAnAM sthAna nahIM. sva-paranI ekatA-buddhinA adhyavasAyane adhyAtmasthAna kahyAM 182 AdhAra-Adhaya upAdAna upAdeyarUpa; kAraNa-kAryapaNuM. (2) upAdAna-upAdeya; kAraNa ane kArya. Arthi: (1) mAnasika pIDA; mAnasika roga; ciMtA. (2) mananA zubhAzubha vikalpo te vikArI kArya eTale caitanyanI asthiratA. (3) anubhava (4) vaza; tAbedAra. Adhi-vyAdhi-upAdhi :mAnasika ciMtA te Adhi, zArIrika roga te vyAdhi ane bAhya kuTuMbakabAlA saMbaMdhI ciMtA te upAdhi. Adhi-vyAdhi :Adhi eTale mAnasika pIDAo; vyAdhi = zArIrika kaSTaprada rogo. upAdhi = sAMsArika ciMtAo. AdhIna : namra anutA5:pazcAttApa. AnaMda saMtoSa (2) AnaMdathI paripUrNa (3) saMtoSa. (4) AnaMdanuM kArya AhvAda anubhavavAnuM che. (5) svarUpa ramaNatA; sthiratA. AnaMda ane parigraha te avairAgya ane anupazamanAM mULa che, vairAgya ane upasama e be AraMbha ane parigrahanA kALa che. AnaMda sthita :anaMta sukhanuM pragaTa thavuM. AnaMdakaMda AnaMdanA mULarUpa paramAtmA. AnaMdaguNa :AnaMdaguNanI be avasthA che. (1) vikArI ane (2) avikArI. para cIjanA saMbaMdha vinA vastu eka svabhAvapaNe rahe to vikAra thAya nahi. vikAra parathI thato nathI, paNa potAnI yogyatAthI (tevA bhAva karavAthI) avasthAmAM kSaNika vikAra thAya che, nimitta saMyogarUpa para cIja che: dareka vastu svataMtra che ane potAnA AdhAre TakIne potAnI avasthA potAthI badalAve che. AtmA jANanAro che, te potAnA nirvikArI akhaMDa ekarUpa jJAyaka svabhAvane na jotAM, potAnA svabhAvane bhUlIne para vastu upara lakSa kare che ane te nimitta AdhIna thaIne huM rAgI chuM huM dveSI, huM parano kartA evI UMdhI mAnyatA anusAra krodha, mAna, mAyA, lobhanI vikArI vRtti oLasaMzA zuM karavA karuM chuM teno vicAra nathI te oghasaMjJA. AdhAkarmI AdhAkarma potAne uddezI taiyAra karavAmAM Avelo khorAka levAthI, jaina sAdhune lAgato doSa. AdhAra :Azraya (1) avalaMbana; Teko; Azraya; madada; purAvo; sAbitI.
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ 183 vartamAna UMdhA puruSArthathI kare che, te puNya-pApanI vikArI vRtti mArI che || AkhuM vizvAsapAtra; pramANabhUta; yathArtha vaktA. sarvajJadeva samasta vizva pratyeka ene huM vikArI chuM e mAnavuM te mithyASTino viSaya che. samaye saMpUrNapaNe jANI rahyA che ane teo vItarAga (moha, rAgadveSa rahita) AnaMdaghana :AnaMdathI bharapUra, zrI lAbhAnaMdajI muninuM bIjuM nAma che. (2) AnaMda hovAthI temane asatya kahevAnuM lezamAtra prayojana rahyuM nathI, tethI vItarAgaeTale aMtarano AnaMda, vikalpa vagarano AnaMda, vikAra vagarano AnaMda. sarvazadeva kharekhara ApyuM che. AvA Apta vaDe Agama upadezavAmAM AvyuM emAM paulika bhAvano saMbaMdha nahi, mAna AbarUno saMbaMdha nahi. emAM hovAthI te Agama saphaLa che. (2) vizvAsa karavA yogya puruSa. (3) sarvajJa koI vyaktinuM nAma nathI, koI gaccha, traNa ke upAsakanuM nAma nathI, emAM paramezvara ApyuM che. ema AtmA paNa nizcayathI ApyuM che. vItarAga pUrNa koI mata, phikA ke darzananuM nAma nathI. AnaMda eTale AtmAnI nirvikArI hitane mATe, mAnavA lAyaka che. ema AtmA paNa hitane mATe, mAnavA dazA ane tenI vipulatA; tenI nakakaratA te AnaMdaghana laMbAI, pahoLAI, lAyaka che. (4) mokSamArga mATe jenA vizvAse pravartI zakAya evA puruSa. (5) ane UMcAI, e traNenA samUhane ghana kahevAmAM Ave che. athavA che sarakhI vizvAsalAyaka; sarva padArthone jANI tenA svarUpano satyArtha pragaTa karanAra. bAjunI AkRtine ghana kahevAmAM Ave che. eTale AnaMdanA ghanane ahIM (5) pramANabhUta; pramANarUpa. (7) vizvAsa karavA yogya puruSa. (8) aDhAra najara samakSa rAkhyA che. emAM yoga bhASAmAM samajAvela AnaMdano nirvikArI doSa rahita, parama hitopadezaka, sarvajJa. (9) vizvAsa karavA yogya puruSa. mULa bhAva ThAMsI ThAMsIne bharela hoya che. AnaMdaghana e AtmadazA che, caitanya (10) mokSamArga mATe jenA vizvAse pravartI zakAya evA (11) mokSamArga bhAva che, vacanAtIta viziSTa yogadazA che.. mATe jenA vizvAse pravartI zakAya evA (puruSa). (12) kSudhA, tRSA, rAga, AnaMdanuM jaNANa AphlAda. dveSa, janma, jarA, maraNa, roga, zoka, bhaya, vismaya, nidrA, kheda, veda, mada, AnaMdanI khumArI alaukika mastI. moha, arati, cintA e aDhAra doSa rahita Apta kahyA che. (13) AnaMdarati :anaMta sukha zaMkArahita. zaMkA eTale sakaLa moha rAgadveSAdika doSo A rAga-dveSa moha AsagAbhavya mahAtmA saMsAra samudrano kinAro jemane nikaTa che evA mahAtmA. Adi saghaLA doSo jenAmAM nathI evA sakaLa guNamaya puruSa te bhagavAna ananyabhUta :anyanuM nahi evuM ekaluM potAnuM ja. ApyuM che. A pramANe Apta arthAt deva vItarAga sarvajJa paramezvara kevA anapeNa :svAdhyAya vizeSa; ciMtavana. hoya tenI vyAkhyA karI. (14) sarvajJa paramezvara "Apta' che, ema AtmA AnupUrvI:pUrvApara krama. paNa nizcayathI "Apta' che. (15) vizvAsapAtra; pramANabhUta; paryAya AnupavI A:AnupUrvI nAmanI prakRti che. vaktA. (sarvajJa deva samasta vizvane pratyeka samaye saMpUrNapaNe jANI rahyA che, AnuSaMgika pUrva gAthAnA kathana sAthe saMbaMdhavALI. (2) saMbaMdha dharAvanAruM; ane teo vitarAga (moha rAga rahita) hovAthI, temane asatya kahevAnuM sahavartI; sahakArI; mukhya nahi tevuM; gauNa; prasaMgavazAt AvI maLeluM. lezamAtra prayojana nathI, tethI vitarAga-sarvajJadeva kharekhara ApyuM che. AvA AnApAna sarI :zvAsozvAsanI smRti. AnApAna=zvAsocchavAsa ane gammata ..... vaDe Agama upadezavAmAM AvyuM hovAthI te (Agama) saphaLa sattI=smRti. anAsakti Asakti rahitapaNuM; virati. AptapuruSa dharmanuM mULa AptapuruSa che. temanAmAM nirdoSapaNuM, sarvajJapaNuM ane parama hitopadezApaNuM e traNa mukhya guNo hoya che.
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ Apatti AvI paDavuM te. (2) doSa; Aphata; saMkaTa; muzkelI. (3) AvI paDavuM te. AtpuruSa sarvajJa upadezaka. AkhoparI Asa dvArA prathama jJAna thaIne upadezAveluM hoya. ApadA :duHkha. - AtmA vastu che te dravya che. (caitanyaciMtAmaNimALA) - tenA caitanya svabhAvamaya guNo che te dorA samAna kAyama nitya che. * te guNonA dharanAra guNI evA AtmAno, badhA vikalpone maTADI daI, aMtarmukha thaI anubhava karaze te paryAya che, te nirmaLa paryAyane mokSano mArga kahIe chIe. ApUrNa HsaMpUrNa. (2) chalochala bhareluM (3) chalochala bhareluM tattva. aprAkRta alaukika; saMskArI; prAkRtika-bhautika prakAranuM nahi tevuM. ApAta karavuM :tiraskAravuM; heya gaNavuM; dUra karavuM; choDI devuM. ApoApa :potAnAthI ja. AbAdhAkALa :karma bAMdhyA pachIthI te udayamAM Ave (eTale tenAM phaLa bhogavavAM paDe), tyAM lagIno kALa, te AbAdhAkALa kahevAya. eTale karma bAMdhavuM ane te bhogavavuM, e benI vacceno kALa. AbharaNa ghareNuM; AbhUSaNa. (2) alaMkAra AbhAsa bhrama; khoTo dekhAva; jhAMkho prakAza. (2) be vastu vacce sarakhAmaNIno dekhAva; sAdazya; bhrama; khoTo dekhAva; bhrAmaka; AbhAsI bhrAmaka Abhiyogika bhAvanA :maMtra, abhinaya, kautuka, bhUtaprayoga-AdimAM pravartato sAtA, rasa, e Rddhi e traNa gAravanA nimitte Abhiyogika bhAvanAne bhaje che. OM kAra ekAkSarI :anakSarI divya vANI. tene vacana IzvarI arthAt vAgIzvara kahevAya che. te zabda brahmarUpa che. jyAre AtmAsarvajJa vItarAga bhagavAna arhata paramAtmA thAya che tyAre pUrve baMdhAyelA tIrthaMkara nAma karma pravRttinA puNya prArabdhanA kAraNe divyavANIno yoga thavAthI hoTha baMdha chatAM AtmAnA sarva 184 pradezothI kAra ekAkSarI divyavANI chUTe che. arhata paramAtmA tadna akaSAya zuddha bhAve praNamelA che tethI tenuM nimitta hovAthI vANI paNa ekAkSarI thaI jAya che ne te vANI OMkAra paNe IcchA vinA chUTe che. evo OMkAra divya dhvani-sarasvatIrUpa tIrthaMkaranI vANI sahaja chUTe che. AmnAya paraMparA; dhArmika paraMparA; saMpradAya; paraMparAthI maLela dhArmika graMtha; paraMparAthI UtarI Avela rivAja; rUDhi; ziSTAcAra; rAjya baMdhAraNa. (2) jinAgamanI paraMparA. (3) mAnyatA; mata. (4) zAsana; hakUmata; hukama cAle te. AmaLo :avaLo vaLa AziSa :mAMsa (2) lalacAvavA mATe rAkhelI khAvAnI vastu; mAMsa. (3) lAlaca Amoda :sugaMdha; (2) moja. Aya zakti; pahoMca; hiMmata; Avaka; AmadAnI. (2) zakti (cAlavAnI Aya rahetI nathI) Ayu karmanA cAra bheda :narakAyu, tiryaMcAyu, manuSyAyu ane devAyu-e cAra bheda Ayu karmanA che. (2) AyukarmathI akSaya sthiti guNa rokAI rahyo che. Ayukarma kema jItAya ? :tevI rIte Ayukarmano udaya thAya che, mATe jIvane zarIramAM rahevuM paDe che, ema nathI. bhAvakakarmano udaya, jaDakarmamAM che ane tene anusarIne paryAyamAM rahevAnI lAyakAta, potAnI che mATe jIva rahyo che. Ayukarma to nimittamAtra che. Ayata laMbAIrUpe; pravAharUpe; kramasara. (2) laMbAI. Ayata sAmAnya samudAya :Ayata sAmAnyarUpa samudAya. Ayata eTale laMbAI arthAt kALa-apekSita pravAha. dravyanA laMbAI apekSAnA (eka pachI eka pravartatA, kramabhAvI, kALa-apekSita) bhedone, (Ayata vizeSone) paryAyo kahevAmAM Ave che. te kramabhAvI paryAyomAM pravartato vizeSapaNAne gauNa karI to, eka dravyapaNArUpa sAmAnyapaNuM eja bhAMse che. Ayata sAmAnya (athavA Ayata sAmAnya samudAya), te dravya che.
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ayag :Azrita. Ayatana sthAna; raheThANa. (2) koIpaNa padArthanuM sthaLa; pAtra. (3) nivAsasthAna; saMyamI muninA dehane Ayatana kahe che. Ayata sAmAnya samudAya :Ayata sAmAnyarUpa samudAya. Ayata eTale laMbAI, arthAt kALa-apekSita pravAha. AyuSyanI sthiti :manuSya paryAyanA kALanI sthiti utkRSTa traNa palyanI che, ane adhanya aMtarmuhartanI che. narakagatimAM utkRSTa 33 sAgaropama ane jaghanya daza hajAra varSa; devagatimAM paNa AyuSasthiti narakagati pramANe che. Ayudha zastra; hathiyAra. Ayaprakati Ayuno baMdha eka AvatA bhavano AtmA karI zake. tethI vadhAre bhavano na karI zake. AyuSya :upapAda janmavALA deva ane nArakI tathA carama uttama dehavALA eTale te bhave mokSagAmIo to asaMkhyAta varSonA AyuSyavALA-bhogabhUminA jIvonA AyuSya apavartana (akALa mRtyu) rahita hoya che. ATha karmomAM AyuSya nAmanuM eka karma che. bhAgyamAna (bhogavatAM) AyuSakarmanAM rajakaNo be prakAranAM hoya che 1. sopakrama ane 2. nirapakrama. temAM AyuSyanA pramANamAM dareka samaye sarakhA niSeko nirjare te prakAranuM AyuSya nirupakrama eTale ke apavartana rahita che; ane je AyuSyakarma bhogavavAmAM pahelAM te samaye samaye sarakhA niko nirbharatA hoya paNa tenA chellA bhAgamAM ghaNAM niko eka sAthe nirjarI jAya te prakAranA AyuSyane sopakrama AyuSya kahevAya che. AyuSya karmanA baMdhanI evI vicitratA che ke jene nirupakrama AyuSyano udaya hoya tene samaye samaye sarakhuM nirjare tethI te udaya kahevAya che ane sopakrama AyuSyavALAne pahelAM amuka vakhata to upara pramANe ja nirbhare tyAre udaya kahevAya, paNa chellA aMtarmuhartamAM badhAM niSeko bhegAM nirjarI jAya, tethI tene udIraNA kahe che. kharekhara koInuM AyuSya vadhatuM ke ghaTatuM nathI paNa nirupakrama AyuSyathI sopakrama AyuSyano bheda batAvavA mATe sopakramavALA jIvone akAla mRtyu pAmyA ema vyavahArI kahevAya che. 185 (2) uttama eTale utkRSTa; caramadeha utkRSTa hoya che, kemake je je jIvo kevaLajJAna pAme temanuM zarIra kevaLajJAna pragaTatAM paramaudArika thAya che. je dehe jIvo kevaLajJAna pAmatA nathI te deha carama hoto nathI temaja paramodArika hoto nathI. mokSa janArA jIvanane zarIra sAtheno nimitta naimittika saMbaMdha kevaLajJAna pAmatAM kevo hoya che te batAvavA A sUtramAM carama ane uttama evAM be vizeSaNo vAparyA che. kevaLajJAna pragaTe tyAre te deha carama saMjJA pAme che; temaja paramaudArikarUpa thaI jAya che tethI uttama saMjJA pAme che; paNa varSabhanArAyasaMhanana tathA samacaturasa saMsthAnane kAraNe zarIrane uttama saMjJA ApavAmAM AvatI nathI. (3) sopakrama-kadalIghAta arthAt vartamAna mATe apavartana thatA AyuSyavALAne bAhyamAM viSa,vedanA, raktakSaya, bhaya, zastrAghAta, zvAsAvarodha, kaMTaka, agni, jaLa, sarpa, ajIrNa bhojana, vaju ghAta, zULI, hiMsaka jIva. tIvra bhUkha ke pipAsA Adi koI nimitta hoya che. (4) keTalAka aMtakRta-kevaLI evA hoya che ke jemanAM zarIra upasargathI vidIrNa thAya che paNa temanuM AyuSya apavartana rahita che. caramadehavALA gurudatta, pAMDavo vagerene upasarga thayA hatA paNa temanuM AyuSya apavartana rahita hatuM. (5) uttama zabdano artha tresaTha zalAkApuruSa athavA komavAdi Rddhiyukta puruSo evo karavo te ThIka nathI, kemake subhauma cakravartI, chellA brahmadatta cakravartI tathA chellA ardhacakravartI vAsudeva AyuSya apavartana thatAM maraNa pAmyA che. (6) bharata ane bAhubalI te bhave mokSagAmI jIvo hatA. sthI aMdaro aMdara laDatAM temanuM AyuSya bagaDI zake nahi. ema kahyuM che te batAve che ke uttama zabda te bhave mokSagAmI jIvo mATe ja vaparAto che. (7) badhA sakalacakrI ane ardhacakrIne anaparvatanAyu hoya evo niyama nathI. AyA kAThIne AyA kahevAmAM Ave che. AyAta sAmAnya samudAya eka pachI eka pravartatA, kramabhAvI, kALa apekSita bhedone paryAyo kahe che. AyAsa :udyama.
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ ArUSNu bohillAbuM bhavaroga rahitanI bhAva samAdhi. Arjava saraLatA; niSkapaTatA. (2) RjutA; saralatA; mRdutA; komaLatA; nikhAlasapaNuM, namratA, sAdAI; samyagdarzana sahita, vItarAgI nirmamatA. Arjava-dharma je zramaNa kuTila-bhAva (mAyA) choDI nirmaLa hRdaye care che. (cAritranuM pAlana kare che), tene nizcaye trIjo Arjava-dharma thAya che. ArzikA: jaina dharmanI dIkSAvALI sAdhvI; garaNIjI; AryA. ArUDha :sthita arNava sAgara; samudra; (atyAnaMdArNava taraMga = ati AnaMda samudranAM mojA) Arata :pIDA; saMkaTa; duHkha; bhIDa; jarUriyAta; garaja Arta :pIDita; duHkhI. (2) duHkharUpa pariNAma (3) bhayAkuLa ArtadhyAna : koI paNa para padArthane viSe IcchAnI pravRtti che, ane koI paNa para padArthanA viyoganI ciMtA che, tene zrI jina ArtadhyAna kahe che. (2) ArtadhyAna cAra prakAre che : (9) ISTa viyoga, (9) aniSTa saMyoga, (9) vedanA ane (9) nidAna. (3) kaleza. Arti duHkha; vipatti; pIDA. Arthika te nirmaLa vastune jovAnuM prayojana ane naya eTale tenuM jJAna, zuddha dravyane jovAnuM jenuM prayojana che te jJAnanA aMzane zuddha dravyArthika naya kahevAya che. AraMbha upadhi saMbaMdhI karmaprakramanA pariNAma, jenuM lakSaNa che evo AraMbha. (karmaprakrama = kAmamAM joDAvuM te; kAmanI vyavasthA.) (2) te kAryanI zarUAta karavI, tene AraMbha kahevAya che. (3) udyama (4) parigraha saMbaMdhI kAmamAM joDAvArUpa pariNAma jenuM lakSaNa che evo AraMbha. (4) te kAryanI zarUAta karavI tene AraMbha kahevAya che. (5) hiMsAnAM kArya. (6) koIpaNa kriyAnI taiyArI; hiMsAnuM kAma. (7) yatna. AraMbhAliyA nukasAnakArI kAryomAM rokAvuM; chedavuM; toDavuM; bhedavuM; ke bIjA koI tema kare to harSita thavuM te AraMbhakriyA che. AraMbhathI udyamathI (2) yatnathI 186 AraMbha-parigraha AraMbha-parigraha pravartana vizeSa rahetuM hoya to vairAgya ane upazama hoya to te paNa cAlyA javA saMbhave che, kema ke AraMbha - parigraha te avairAgya ane anupazamanAM mULa che, vairAgya ane upazamanA kALa che. Arya uttama. Arya zabda zrI jinezvarane, mumukSane tathA Arya dezanA rahenArane mATe vaparAya. (2) jANakAra. (3) uttama AcaraNavALA puruSa, sAdhu, pApathI dUra hoya te Arya. Arya AcAra :mukhya karIne dayA, satya, kSamAdi guNonuM AcaravuM te. (2) AtmAnuM astitva, nityatva, vartamAna kALa sudhImAM te svarUpanuM ajJAna, tathA te ajJAna ane abhAnanAM kAraNo te kAraNonI nivRtti. ane tema thaI avyAbAdha AnaMda svarUpa abhAva evA nijapadane viSe svAbhAvika sthiti thavI te. AryajIvana luhANa :prathama to sAdhAraNa rIte AryajIvane anIti tathA kruratAno tyAga hoya ja, sAdhAraNa AryapaNuM laukika saraLatA, temaja parastrIno tyAga, aMtaramAM brahmacaryano raMga, AjIvikA mATe parane chetarapiMDIno tyAga, nIti , satyavacana vagere to jIvanamAM vaNAI javuM joIe. dehAdi para viSayomAM tIvra Asaktino tyAga vagere to sAdhAraNa nItimAM hoya ja, pachI lokottara dharmamAM praveza thaI zake che. Adeza:uttama deza, jyAM AtmAdi tattvonI vicAraNA thaI zake, Atmonnati thaI zake tevI anukULatAvALo deza. Aryadharma jJAnI puruSa to jethI AtmAne nija svarUpanI prApti thAya, evo je Arya (uttama) mArga, tene Aryadharma kahe che. AryabhASA:Adima AryaprajAnI mULa bhASA; (jemAMthI bhASA zAstrIoe jenI kAmacalAu saMjJA ApI che te prArabhArata-yuropIya bhASAono vikAsa thayo. A prAbhArata-yuropIyamAMthI yuropIya ane bhArata-Arya-pArasIka ane emAMthI bhArata-Arya ane bhArata pArasIka, bhArata Arya eTale vedanI prAcIna bhASA, jemAMthI eka bAju brAhmaNa-AraNyaka-upaniSadanI mahAbhArata rAmAyaNanI sAhityika saMskRta to bIjA bAju pAli
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ 187 ardhamAgadhI mAgadhI vagere prAkRto, emAMthI apabhraMza bhASAo ane emAMthI thayela evA bodhane anusaravuM, tenuM AcaraNa karavuM ane AcaravAmAM thatA arvAcIna bhArata-Arya bhASAo ane bolIo vikasI. A badhI pramAdane choDavo. AryabhASA. (2) ziSTa bhASA - saMskRta bhASA, gIrvANa bhAratI. ArAdhanA yogya prApta karavA yogya. AvirbhAva pragaTatAM. ArAdhya :ArAdhanA yogya. AryagraMtha RSie racelo graMtha- AcArye racelo graMtha. ArAdhavuM prasanna karavuM; pUjavuM; bhajavuM; sevA karavI; (2) upAsanA karavI. (3). ArSadA devI jJAnavALuM; pavitra najaravALuM. prApta karavuM. ArSavacana :AcAryonAM vacana. Aro :kAla; utsarpiNI-avasarpiNIno vibhAva. ArAdha :upAse, seve. AropAyelA (navA arthAt aupAdhikarUpe) karAyelA, (vikAro svabhAvabhUta nahotA ArAdhaka AtmAnI samajaNapUrvaka upAsanA karanAra. (2) Atma svabhAvane paNa, upAdhinA nimitte aupAdhika rUpe, (navA) thayelA hatA.) jANanAro; tattvadRSTine dharanAro, sAdhaka. ArohaNa caDavAnI kriyA; UMce caDavuM; savArI karavI. ArAdhaka bhAva jo vartamAna apUrva puruSArtha karIne jJAnane, sva tarapha vALIne, Alekhana :lakhavuM; cItaravuM. AtmAmAM abheda kare, to tene ArAdhakabhAva thAya. ArAdhabhAva sahitano Alekhya :oLakhavA yogya; cItarAvA yogya. jJAnIno puruSArtha, AtmA sAthe abhedapaNuM dharAve che. tethI tene je je AlekhAkAro AlekhAvo yogya AkAro; cItaravA yogya AkAro. jJAnano ughADa che, te badho vartamAna puruSArthamAM bhaLI jAya che. ArAdhakabhAva aha5 AraMbha hiMsAnA kArya na chUTake alpa kare. vyavahAramAM vartatA chatAM hiMsA sahitano je jJAnano aMza che, tenuM AtmA sAthe abhedapaNuM hovAthI te pApa na thAya te sAMbhaLe. vadhIne pUrNa thaI javAno; ane ArAdhakabhAva vagaranuM je jJAna che, tenu AlaMbana :Azraya. (2) upAdeza; AdaraNIya. (3) AdhAra; Teko. (4) sAdhana. abhedapaNuM AtmA sAthe nahi hovAthI virAdhakapaNAne lIdhe te atyaMta hIna (5) parAvalaMbI (6) jJAnane zeyabhUta dravyo AlaMbana, arthAt nimitta che. thaI jaze. vartamAna apUrva puruSArtha karIne, jJAnane svasammukha karavuM, teja jJAna zeyane na jANe, to jJAnanuM jJAnatva zuM ? prayojana che. jJAnane svabhAva tarapha vALIne AtmAmAM abhedarUpa kare, te ANaMbana kALe ja jANavA vakhate ja. ArAdhaka bhAva che. AlaMbanuM Azrita rahevuM. ArAdhana magnatA (2) A eTale cotaraphathI; rAdha eTale, rAjI karavuM eTale parama ANaMbAya :Azrita. (AlaMbe che=Azraye che.) vItarAga puruSane, sarvathA parama premathI sarvArpaNabhAve ArAdhavuM te. ane te ja AlaMbAya che Azrita che. sarvathA muktinuM kAraNa, teno anubhava anukrame thAya che. AlaMbita bhAse che:jovAmAM Ave che. ArAdhanA svarUpAcaraNa. (2) sAdhanA. (3) pUjA; sevA sAdhanA. (4) Alasa-vilasa :akaLAmaNa; taraphaDavuM; AkuLatA. (2) achochI; akaLAmaNa; vadhu upAsanA (jemAM pUjA, arcanA, dhyAna vagereno samAveza thAya che.) (5) paDatI becenI, tarasathI pIDAvuM. rAga-dveSano kSaya jenAthI thAya te ArAdhanA. (6) mithyAgraha, svachaMdapaNuM, AlApa :zabda. (2) bheda; paTala; jJAna-bheda. pramAda ane IndriyaviSayathI upekSA karavI; te AtmabaLa satsaMgathI prApta || Alikhita AlekhAyelA; citrita; sparzatAM; jaNAtAM. (2) pragaTa; dhULa.
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ AliMgana :sparza. Aloka prakAza. Alokama prakAzapuMja AlokAkAza :lokAkAzanI bahAranA anaMta AkAzane AlokAkAza che. Alocana :(1) sUkSmatAthI joI javuM te; bArIkAIthI vicAravuM te; barAbara dhyAnamAM levuM te. (2) nivedana; kathana. (211 mI gAthAmAM Alocanano pahelo artha ghaTe che, ane 212 mI gAthAmAM bIjo artha ghaTe che.) pravacanasAra zAstra. AlocanA :(1) sUkSmatAthI joI javuM te; bArIkAIthI vicAravuM te; barAbara khyAlamAM levuM te. (2) nivedana; kathana. (pravacanasAra zAstranI 211mI gAthAmAM AlocanAno pahelo artha ghaTe che ane 212 mI gAthAmAM bIjo artha ghaTe che.) (3) vartamAna rAgathI rahita te AlocanA che. (4) udayamAM AvelA vartamAna karmanuM mamatva choDe te AtmA AlocanA che. vartamAna udayamAM AveluM ja karma tenuM je mamatva choDe che te AtmA AlocanA che. nija jJAnAnaMda-paramAnaMdamaya svarUpane jANIne temAM ja lIna thaI jAya te saMvara che, AlocanA che. (5) vartamAna karmodayathI bhinna thayA che te saMvara ane AlocanA che. rAgathI rahita thavuM te AlocanA che. (6) nija zuddhAtmAnI prAptinA baLathI vartamAnamAM udayamAM AvelAM zubha-azubhanAM kAraNa evAM harSa-viSayAdi azuddha pariNAmone AtmAthI bhinna karavAM te nizcaya AlocanA che. (7) vartamAna rAgathI rahita te AlocanA che. (8) avalokana; guNakoSano vicAra karavo; samIkSA. (9) pratikramaNa. (10) udayamAM AvelA vartamAna karmanuM mamatva choDe te AtmA AlocanA che. sadAya AvAM pratikramaNa, pratyAkhAna ane AlocanApUrvaka vartato AtmA cAritra che. (11) vartamAna rAgathI rahita, te AlocanA che. AlocanA-kalpa AlocanAno vidhi. ALa kalaMka; khoTo Aropa; tahomata; AkSepa; mithyA zabda 188 ALasa :dharma karavAmAM ALasa, dharma koNa kare ? dharma karavA Avyo hoya toya ALasa kare ane kaSAyamAM pravarte. e badhAM lakSaNo pramAda sUcave che. ALasu :edI; susta; kAma karavAmAM arucivALuM; pramAdI; puruSArthahIna. AvakAra :AdaramAna; satkAra. (2) vyApavuM. AvRtta HpAchuM phareluM; pAchuM AveluM; vIMTaLAyeluM; vIMTeluM; vAraMvAra thayeluM ke karavAmAM AveluM. (2) cakrAkAre kareluM; vIMTaLAyeluM; vIMTeluM; pAchuM phareluM; pAchuM AvavuM. (4) AcchAdana. AvRtti HkoI vastune potAnA tarapha kheMcavI te AvRtti; potA taraphathI dUra karavI te parivRtti. eka rAga bIjo dveSa. avamIdarya :uNodarI. Avaraka jemAM dIvo mUkyo hoya te pAtra. AvaraNa HaMtarAya; vighna; aDacaNa; AcchAdana; DhAMkaNa. (2) paDaLa; paTala; paDado. (3) vastunA svarUpane DhAMkanAra aMtarAya; AvaraNa karanArAM karmo pota potAnA kSetramAM AvaraNa kare che. jemake : jJAnavaraNI karma AtmAnA jJAnaguNane AvaraNa kare che; darzanAvaraNa darzana guhA Avare che, vedanIya sAtA-asAtA utpanna karIne AtmAnA atIndriya sukhane ghAte che, mohanIya karma samyaktva tathA cAritraguNane viparIta kare che, Ayukarma AtmAne zarIramAM rokI rAkhe -eTale avinAzI svabhAvane pragaTa thavA detuM nathI, gogakarma jIvane UMca-nIca gotramAM nAkhe che, ane aMtarAya karma anaMta vIryane pragaTa thavA detuM nathI. A pramANe AvaraNakarmo potapotAnAM kArya karyA kare che to paNa zuddha nizcayanayathI karma AtmAnA mULa svabhAvane nAza karI zakatAM nathI; temaja nAza karyo paNa nathI, tathA kaMI paNa navInatA utpanna karI nathI, AtmA jevo che tevo ja che. AtmA kevo che ? naiyAyika mImAMsaka tathA vedAMtadarzanavALA AtmAne sarvavyApaka mAne che, sAMkhyadarzananA anuyAyIo AtmAne jaDa mAne che, jaina darzanIo AtmAne dehapramANa mAne che ane bauddho AtmAne zUnya mAne che. A pramANe AtmAnA saMbaMdhamAM judI judI mAnyatAo che. naya apekSAe AtmA
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ sIMga-sarva vyApaka che, jaDa paNa che, deha pramANa paNa che tathA zUnya paNa che. emAM kAMI doSa nathI. (1) AtmAnuM sarvagatapaNuM jaNAve che : karma rahita zuddha AtmA kevalajJAna vaDe lokolokane jANe che. tethI he jIva A AtmA sarvagata kahevAya che. A AtmA vyavahArathI kevalajJAna dvArA lokAlokane jANe che ane zarIramAM rahevA chatAM nizcayathI potAnA AtmAne jANe che. tethI jJAnanI apekSAe AtmA sarvagata kahevAya che. paNa pradezonI apekSAe sarvagata nathI, arthAt AtmAnA pradezo lokamAM sarvatra vyApaka nathI. AtmA zarIra pramANe. jema cazna padArthone dekhe che paNa te padArthomAM tanmaya thatuM nathI tema ja jJAna padArthone jANe che paNa tanmaya na thAya tathA jJAna Atmapradezone mUkIne padArtho pAse jatuM nathI. jJAna jJAnamAM ja rahe che, te padArtho padArthomAM rahe che. jJAna tathA padArthomAM ya-jJAyaka saMbaMdha che tethI jJAna sarva zeyone jANe che. ane koI prazna kare ke - jo vyavahArathI AtmA lokAlokane jANe che, paNa nizcayathI nahi, to vyavahArathI sarvajJapaNuM kahevAya, nizcayathI nahi ? tenuM samAdhAna :- jema AtmA potAne tanmayapaNe (svAnubhavathI) jANe che tema paradravyane tanmayapaNe jANato nathI te kAraNathI vyavahAra che, paraMtu jJAnano abhAva nathI. jJAnane sva tathA parane samAna rIte jANe che. jo nizcayathI svadravyanI samAna tanmaya thaIne paradravyane jANe to bIjAnAM sukha-du:kha, rAga-dveSa Adi jANavAthI jANanAra AtmAne rAga-dveSa, sukhaduHkha Adi prApta thAya. e moTo doSa Ave che moTa jJAnApekSAe AtmA. sarvagata che. 52 AtmA kaI apekSA jaDa kahevAya che? Atma jJAnamAM sthira rahelA jIvonuM IndriyajJAna naSTa thaI jAya che, te kAraNathI he yogi. jIva ne jaDa paNa jANa. vItarAga nirvikalpa samAdhimAM rahelA chadrALu munione svasaMvedana jJAna hovA chatAM IndriyonA viSayonuM jJAna hotuM nathI ane kevalI bhagavAnane te 189 sarvathA IndriyajJAna nathI. tethI IndriyajJAnano abhAva hovAthI apekSAe AtmA koI prakAre jaDa paNa kahevAya che. paNa pudgalanI peThe sarvathA jaDa nathI. IndriyajJAna hoya ane atIndriya jJAna sarva prakAre upAdeya che. (3) mukatAtmAo aMtima zarIra pramANe che : vadhavA tathA ochA thavAnA kAraNathI rahita evo zuddha jIva vadhato paNa nathI ane ghaTatoya nathI te kAraNathI zrIjinavara bhagavAna jIvane carama (aMtima) zarIra-pramANa kahe che. saMsAra avasthAmAM zarIranI hAni-vRddhinuM kAraNa zarIranAmakarma che. tene lIdhe jIva nAnA moTA zarIrane dhAraNa kare che, te avasthAmAM zarIra anusAra AtmA pradezono saMkoca-vistAra thAya che. mukta avasthAmAM zarIra nAmakarmano kSaya thaI javAthI tyAM Atmapradezo saMkoca-vistAra pAmatA nathI, tyAM AtmA puruSaAkAre rahe che.. ahIM koI prazna kare che ke jayAM sudhI dIpakane AvaraNa che tyAM sudhI te pUrNa prakAzano nathI paNa AvaraNa dUra thavAthI teno prakAza sarvatra phelAI jAya che tema mukta avasthAmAM AtmAne koI prakAranAM AvaraNa na hovAthI tenA pradezo paNa lokamAM sarvatra vistAra pAmavA joIe. carama zarIra pramANe AtmA kema rahe ? graMthakAre uttara Ape che :- dIpakano prakAza ke vistAra svAbhAvika che, parathI utpanna thayo nathI. pachIthI jyAre bhAjana (pAtravAsaNa) AdithI te prakAzane AvaraNa karavAmAM Ave che tyAre prakAza saMkelAya che paNa jyAre AvaraNano nAza thAya che tyAre te vistArane pAme che. eTale dipakanA AvaraNano abhAva thavAthI prakAza sarvatra phelAya che. jIva anAdi kALathI karmanA AvaraNamAM che. kadI paNa svAbhAvika prakAzane pAmyo nathI. zarIranusAra Atmapradezo saMkocavistAra pAmyA kare che, temAM zarIra nAmakarma kAraNa bane che. mukatadazAmAM Atmapradezono saMkoca-vistAra thato nathI. jema jyAM sudhI mATInuM bhAjana pANIthI bhInuM rahe che tyAM sudhI pANInA saMbaMdhanI vadhaghaTa thAya che. paNa jaLano abhAva thavAthI bhAjanamAM vadhaghaTa (ra)
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ thatI nathI. jevuM che tevuM vahe che. te ja rIte jyAM sudhI A jIvane nAma karmano saMbaMdha che tyAM sudhI saMsAra avasthAmAM zarIranI hAni-vRddhi thAya che. tenI hAni-vRddhithI Atmapradezo saMkoca-vistAra pAme che. siddha avasthAmAM nAmakarma nathI. tethI zarIranA abhAvamAM pradezono saMkoca-vistAra thato nathI, sadA eka sarakhA rahe che. je zarIrathI AtmA mukata thayo che tethI kaMIka nyUna te zarIranA AkAre tyAM rahe che. (4) AtmA zUnya paNa che : aneka bhedavALAM karmo tathA aDhAra prakAranA doSomAMthI eka paNa doSa zuddhAtmamAM nathI. tethI te zUnya paNa kahevAya che. zuddha nizcAyanayathI A AtmAmAM jJAnAvaraNAdi ATha dravyakarma nathI, zrudhAdi doSonA kAraNabhUta karmono nAza thavAthI kSudhAdi aDhAra doSo nathI. paramAtmAmAM sattA, caitanya; jJAna, AnaMdAdi zuddha prANo che paNa Indriya Adi azuddha prANa nathI. saMsArI jIvone zuddha nizcayanayathI zaktirUpe zuddhapaNuM che, eTale rAgAdi bhAvothI zUnyatA che tathA paramAtmA pragaTapaNe sarva rAgAdi bhAvothI rahita che. mATe vibhAvabhAvanA abhAvanI apekSAe zUnyapaNuM che. jJAnAdi guNothI teo pUrNa ja che. bauddhamatanI samAna zUnya nathI. siddhAtmAono jIvasvabhAva sthira che paNa svabhAvano sarvathA abhAva nathI, te siddha paramAtmA dehathI rahita che ane vacanathI agocara che arthAt jenA svabhAvane vacana vyakta karI zakatAM nathI. atre mithyAtva rAgAdibhAvathI rahita tathA eka cidAnaMda svabhAvavALo paramAtmA ja upAdeya che. dravya-guNa-paryAyanI apekSAe AtmAnuM svarUpa kahe che :A AtmA koIthI utpanna thayo nathI ane AtmA vaDe paNa koI dravya utpanna karAyuM nathI. dravya svabhAve karIne nitya che ane paryAyabhAvathI nAza pAme che. jo ke A saMsArI jIva zuddha AtmajJAnanA abhAvamAM upArjana karelAM jJAnAvaraNAdi zubhAzubha karmanA nimitte vyavahAranayathI nara nArakAdi rUpe 190 utpanna thAya che tathA nAza pAme che. tathA ajJAnI AtmAo karmo utpanna paNa kare che. to paNa zuddha nizcayanayathI zaktirUpe svayaM zuddha che. nara nArakAdirUpe utpanna thato nathI. tathA pote karma no karmane utpanna paNa karatA nathI. dravyArtikanayathI AtmA nitya che, paryAyArthikanayathI apekSAe utpanna thAya che, ane nAza pAme che. mukatAtmAomAM utpAda-vyaya kevI rIte ghaTe che ? tenuM samAdhAna - AgamamAM kahelA evA aguru laghuguNanI hAni-vRddhinI apekSAe mukatAtmAomAM utpAda-vyaya ghaTe che. aguru laghuguNanI pariNatirUpa artha paryAya che. te samaye samaye AvirbhAva-tirobhAvarUpa thAya che. arthaparyAyanI apekSAe utpAdavyaya che paNa saMsArI jIvonI samAna tyAM utpAda-vyaya nathI. paNI hAni-vRddhinuM svarUpa jJAnI gamya che. athavA samasta kSeya padArtho utpAdavyaya tathA drAvya rUpe pariName che. te sarva padArtho siddha paramAtmAnA jJAnamAM dekhAya che. zeyAkAre jJAnanI pariNati hoya che. tethI zeyamAM ja utpAda-vyaya thAya che. te jJAnamAM pratibhAsita thAya che. mATe jJAnanI paraNitinI apekSAe tyAM utpAda-vyaya che, ema jANavuM. siddha thayA tyAre saMsAraparyAya nAtha pAmyo, siddha paryAyanI utpatti thaI tathA dravya (jIva) svabhAvathI sadA dhruva che. AvI rIte paramAtmAomAM utpAda vyaya ghaTe che. AvaraNa timira : aMtarAyarUpa aMdhakAra AvaraNa saMyukta niyamasAramAM audayikAdi cAra bhAvane, AvaraNasaMyukta kahyAM che. tyAM audayikabhAvamAM, karmanA udaya nimittanI apekSA Ave che, mATe te AvaraNa vALo che. eto ThIka paNa upazama, kSayopazama ane jJAvikabhAva, to nirAvaraNa che, chatAM nimittanA abhAvanI apekSA AvatI hovAthI, cAreya bhAvone AvaraNa saMyukta kahI dIdhA che. AvaraNatama gADha aMtarAya; gADha AcchAdana; vina; DhAMkaNa; aDacaNa. (2)gADha aMdhakAranA paDaLa; mahAaMdhakAra. avarNavAdIo niMdaro.
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ 191 Avarta pharI pharIne AvatuM vrata niyama pramANe; punarAvarte. goLa goLa pharavuM; || dehathI bhinna jJAnarUpa ja dehavALA paramAtmasvarUpa karmarahita caitanyamAtra zuddha paribhramaNa. AtmAnuM ekAgrapaNe dhyAna te mokSane Ape che. vikalpa rahita zuddha Avartana enuM e vAraMvAra vAMcavuM ane vicAravuM. AtmAnA guNomAM ja manane ekAgra rAkhI zake nahi te tapasvI jJAnI che AvaravuM DhAMkavuM. (Avare che= DhAMke che.) (2) gherI levuM; vIMTI vaLavuM; AcchAdita Avazyaka kriyAne puSTa kare che. ane AvatAM azubha karmanA Asavane roke che, karavuM; DhAMkavuM; chAI devuM. TALe che. avarAvuM :AvaraNa AvI javuM; Avarita AcchAdita thayeluM; DhaMkAyeluM; vyApeluM; gherAyeluM; rUMdhAyeluM. Avarita :DhaMkAyeluM. Avatha :nivAsasthAna. AvalI eka zvAsamAM saMkhyAta AvalI thAya che. (2) paMkti; hAra; oLa; AvasathamAM nivAsasthAnamAM paraMparA; zreNI; eka zvAsocchavAsano nAnAmAM nAno bhAga. avirati :avirati eTale ke aviraktabhAva, arthAt virakta kahetAM vairAgya bhAvano Aveza :jusso; Ubharo; gusso. abhAva. AtmAnI abhAva dazA ke jemAM lAva-lAva ane joIe che joIe Avazyaka che Avazyaka e pratikramaNamAM mULa tattvo che. jene munipaNuM pALavAnI che nI grahaNavRtti che, je apUrNa dazA che ane tene avirati kahe che. TUMkamAM IcchA che tene mATe e pratikramaNa taiyArIrUpa che. (9) sAmAyika, (9) covIsa avirati eTale AraMbha, parigraha ane bhoga. AvI avirati AtmAnA jinanA stavana, (9) vaMdanA, (9) pratikramaNa, (9) kAusagga ane (9) pUrNa svarUpane kSati pahoMcADe che. paccakhANa e chaye Avazyaka jIvane hitakArI che. (2) munioe avazya Avirbhata :pragaTa (2) AvirbhAva pAmeluM; pragaTeluM. karavA yogya svavaza zuddha AcaraNa. (3) avazya karavA yogya kAryo, AvirbhAva prakaTIkaraNa; pragaTa thavuM te. (2) pragaTa thavuM; UpajavuM; utpatti (3) niyamo, saMyamI yogya kriyAo. (4) avazya karavA yogya, arthAt avaza pragaTavuM te; prakaTIkaraNa; avatAra; janma. (4) bahAra nIkaLavuM te; (5) pragaTa arthAt parane vaza nahi paNa nija jJAyaka AtmAne vaza evuM svAdhIna thavuM; avasthArUpe upajavuM. svarUpa lAnatArUpI kArya. nivRtta thaI aMdara svarUpamAM jeTalI lInatA pragaTI AviSkAro :saMzodhano. teTalI zAMti ne svarUpa AnaMda che. AviSTa lIna banI gayeluM; gherAyeluM; vaLageluM; dAkhala thayeluM. Avazyaka apariNANi :Avazyaka kriyAnA bhAvamAM hAni na thavA devI. AzaMkA :AzaMkA eTale ApanI vAta yathArtha nathI, ema zaMkAzIla thaine nahi,paNa Avazyaka aparihANi bhAvanA :avazya karavA yogya hoya te Avazyaka kahevAya che. Apa zuM kaho cho, e potAnI samajaNamAM beThuM nathI, tethI samajavA mATenA te AvazyakanI hAni nahi karavAnI bhAvanA te Avazyaka aparihANi praznane, AzaMkA kahe che. (2) samajavA mATe vicAra karI pUchavuM te AzaMkA bhAvanA che. Indriyone vaza vartavuM nahi te avazya. eTale Indriyone jItanAra kahevAya. jJAnI avaza. temanI kriyA te Avazyaka te ja prakAre che. (9) sAmAyika, (9) AzaMkA mohanIya potAthI na samajAya te; sAcuM jANayuM hoya chatAM kharekharo bhAva tIrthakaronuM stavana, (9) vaMdanA, (9) pratikramaNa, (9) pratyAkhyAna ane (*) Ave nahIM te. kAyotsarga. A cha Avazyaka parama dharmarUpa che.
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ AprA :jenI buddhi tarata ja kAma kare; hAjara javAbI. (2) Azu jhaDapI, UtAvaLuM, prajJa azvayaMta DAhayu,AzuprajJa jaladI jJAna pApta karanAra, atyaMta bizALI Aya :abhiprAya AzayamAM vaLavuM TharavuM. Azrama vizrAmanuM sthAna; brahmacarya Adi jIvana vibhAgo. (2) AdhAra; valaNa. Azraya AdhAra, samAgama. (2) sthAna. (3) sadgurunI sevA (3) avalaMbana. (karmanA Azraye = karmane avalaMbIne.) (4) jemAM sphaTikamaNi mUkelo hoya, te vastu; AdhAra. (5) nimitta.(6) avalaMbana; AdhAra. (7) lakSya; Azaro; AdhAra; zaraNa; visAmAnI jagyA; baMdhAvanuM sthAna; vizvAsa; bharoso. (8) sevana; AlaMbana (9) kAraNa (10) Azaro; AdhAra; (11) zaraNa;(12) visAmAnI jagyA; (13) bacAvanuM sthAna; vizvAsa; bharoso. (14) samAgama (15) arpaNatA (16) AdhAra. (17) parama puruSanI eka lakSe parama bhaktino AdhAra-AzrayapUrvaka ArAdhanA. (18) Azaro; AdhAra; zaraNa; visAmAnI jagA; bacAvanuM sthAna; vizvAsa; bharoso. (19) anusaravuM, AdhAra. (20) sahAya; madada Azraye kAraNe AzcayapUrvaka zaraNapUrvaka; AzarApUrvaka; zaraNasahita; AzarA sahita. Azraya bhaktimArga :AraMbha parigrahanuM alpatva karavAthI asat prasaMganuM baLa ghaTe che; satsaMganA AzrayathI asatsaMganuM baLa ghaTe che. asatsaMganuM baLa ghaTavAthI AtmavicAra thavAno avakAza prApta thAya che. AtmavicAra thavAthI AtmajJAna thAya che; ane AtmajJAnathI nijasvabhAva svarUpa, sarva kleza ane sarva duHkhathI rahita evo mokSa thAya che. Azrayabhakti zaraNabhakti; AzarAbhakti. (2) je puruSa arihaMtapadane pAmyA che temanA upadezane Azraye bhakti karavI tene Azrayabhakti kahe che. AyabhAvanA Atma svarUpa puruSamAM samarpaNatA. AzrayamAtrarUpa :nimittamAtrarUpa. 192 AzritapaNa upajanAro Hparane avalaMbIne Upajato. Azavabharita mArmika artha rahita. AzA lAlasA; spRhA; tRSNA; AkAMkSA (2) AzArUpa beDImAM baMdhAyelI corAzI lAkha jIvayoninA jIvo jagatamAM doDyA kare che. janma maraNa karIne gamanAgamana kare che. jagatamAM AzA samAna anya koI baMdhana nathI. manuSyo AzAdevInA upAsaka banIne saMtoSa devanI upAsanAne bhUlI jAya che. jyAM sudhI AzArUpa dAvAnala-agni manamAM prajavalita che, tyAM sudhI AtmAne satya zAMti maLavI asaMbhavita che. je je padArthomAM sukhanI AzA dharavAmAM Ave che, te te dareka padArtho kSaNika hovAthI sukhanI AzA karavI vyartha che. AzAtanA anAdara; avagaNanA. (2):apamAna; tiraskAra; sAmAne thatuM du:kha ke pIDA. (3) AsAdana; prazasta jJAnano vinaya na karavo, tenI sArApaNAnI prazaMsA na karavI vagere AzAtanA -AsAdana che. (4) apamAna; tiraskAra; agaNanA; sAmAne thatuM duHkha ke pIDA; adhogatinuM kAraNa. (5) durupayoga (6) avagaNanA; tiraskAra; apamAna; sAmAne thatuM du:kha ke pIDA. (7) AzAno pAza, AzAnuM baMdhana. Asakta anurakta; coMTeluM; rAgI (2) prema; sneha; prIti; laganI. (4) ruci (5) moha (6) utsukatA (7) lAlasA; tRSNA; tIvra IcchA; (8) gADha rAga. AADavuM AsaDavuM; sabaDakA bharatAM khAvuM; akarAMtiyA thaIne khAvuM. Arata garaja. Asava HkarmonuM Agamana. AsavanA samAnya hetu :zubha tathA azubha upayoga dvArA jJAna-darzananA sArA narasA pariNamanA nimitte vAsanAne prApta athavA saMskArita thayelI je yogonI-mana-vacana-kAyAnI karma-kriyArUpa pravRttio che te sAmAnyapaNe duritonA zubhAzubha karmonA AzravanuM AtmAmAM Agamana athavA pravezanuM kAraNa thAya che.
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAkabhyAsa karIne AgaLa kema vadhatA nathI ? :bhAI! zAstrAbhyAsa vAMcIne ke sAMbhaLIne paradravyanI bhinnatA paradravyanuM akartApaNuM , rAgAdi bhAvomAM hayabuddhi ne aMdara paDelI paramAtmAzakitanuM upAdeyapaNuM niraMtara enA zraddhA-jJAnamAM ghaMTAya che e emAM zraddhA-jJAnano sudhAro thAya che te AgaLa vadhyA nathI ? aMdara zraddhA-jJAnamAM satyanA saMskAra paDe che te AgaLa vadhe che. zraddhA jJAnane sAcA karyA vinAnAM je tyAga-vrata tapa Adi kare che tene AtmAnuzAsanakAra to kahe che ke AtmabhAna vinAno bAhya tyAga Adi che te ajJAnIne aMtaraMga baLatarA che. aMtaraMga mithyAtvanA tyAga vinAnA bAhya tyAgane sAco tyAga kahetA nathI. aMdaramAM zraddhA-jJAna-svarUpAcaraNa cAritramAM je sudhAro thAya che te ja sAco sudhAro che. paNa bAhya daSTinA AgrahavALAne te dekhAto nathI. zuddhanayano pakSa thayo che eTale zuM? uttara : zuddhanayano pakSa eTale ene zuddha AtmAnI ruci thaI che. anubhava haju thayo nathI paNa ruci evI thaI che ke te anubhava kare ja, paNa e kaMI dhArIne saMtoSa karavAnI vAta nathI. kevaLI e jIvane ema jANe che ke A jIvanI ruci evI che ke anubhava karaze ja. e jIvane evuM jJAyakanuM jora vIryamAM varte che. Astika:AtmA; karma vagerene jema che tema mAne te Astika. Atiyagocara :daDha buddhigata. AtiSpa :puNya ane pApa tathA paramAtmA pratyeno vizvAsa te Astikaya kahevAya che. (2) jIvAdi tattvonuM jevuM astitva che tevuM Agama ane yukti vahe mAnavuM te AstikAya. (3) mAhAbhya jevuM parama che evA niHspRhI puruSonAM vacanamAM ja tallInatA te. AsthaHija : AsthA :prabaLa sthiti; makakamapaNuM; sthiratA; acaLatA; zraddhA; vizvAsa; yakIna; pUjyabuddhi; Adara; mAna. (2) mAhAbhya jenuM parama che evA nispRhI puruSonAM vacanamAM ja tallInatA te zraddhA-AsthA. (3) sAcA guNanI 193 sadgurunI AsthA thavI te; zraddhA; (4) sapuruSanAM vacanonA bhAvano aMtarathI svIkAra te AsthA athavA dehAdithI bhinna huM cetana chuM evI zraddhA te AsthA. (5) satpaSonAM vacanonA bhAvano aMtarathI svIkAra te AsthA athavA dehAdithI bhinna huM cetana chuM evI zraddhA te AsthA. (6) vItarAga praNIta mArgamAM jenAM vacanonuM bahu mUlya che te nispRhI mahAtmAnA vacanomAM zraddhA te AsthA. (7) mAhAbhya jenuM parama che tevA niHspRhI puruSonA vacanamAM ja tallInatA te zraddhA AsthA. (8) zraddhA; mAnyatA. Asana besavuM (2) padravyo ane parabhAvothI vyAvRtta thavA, asaMga thavA ane zuddha AtmarUpa dhyeyamAM mana ekAgra karavA dhyAnane sahAyakArI evAM yoganAMvIrAsana, vajAsana, padmAsana, bhadrAsana, daMDAsana, utkaTikAsana, kAyotsargaAsana Adi aneka AsanomAMthI koI game te anukULa Asana jayano abhyAsa karavo, AsananI daThatA karavI, eka Asane kAyAne sthira karavAno abhyAsa vadhAravo te Asana. tethI mananI sthiratA karavAmAM sugamatA thAya. Asanna mArga :sauthI najIkano mArga, rasto. (2) saMnikaTa mArga. AsANAbhavya najIkamAM ja jenI mukti che tevA. (2) saMsAra samudrano kinAro jemane nikaTa che evA. (3) saMsAra samudrano kinAro jemane nikaTa che tevA koI mahAtmA (zrImad bhAgavat kuMdakuMdAcArya deva.) (4) haLukarmIpaNuM; samIpa yuktigAmIpaNuM. AsannAbhavya samIpa muktigAmI; haLu karmI; nikaTabhavI. Asajhabhavya mahAtmA zrImad bhagavakuMdakuMdAcAryadeva Asava :mithyAtva, avirati, kaSAya ane yoga, jemanAM lakSaNa che evA je pratyayo, eTale ke Asavo- te badhAya jIvane nathI. ahIM kaSAyamAM pramAda garbhita thaI jAya che. ahIM malina paryAyane -bhAvaavane pulanA paraNiAmamaya kahyA che, kAraNake pote jyAM caitanyamUrti bhagavAna, AtmAno Azraya kare che tyAM AsavanA pariNAma, anubhUtithI bhinna rahI jAya che. mithyAtva to tyAre na ja hoya, paNa anya Asavo paNa bhinna rahI jAya che.
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ A jaDa mithyAtvAdinI vAta nathI. A to je malina pariNAmarUpa Asavo-mithyAtvabhAva, AviratibhAva, chaThThA guNasthAnano prasAda kaSAyabhAva, ane yoga che, te jIvanA pariNAma nathI kema ke te anubhUtithI bhinna che. jo te caitanyasvarUpa jIvanA pariNAme hoya, to sadAya caitanyanI sAthe rahe, paNa ema nathI. kemake caitanyanA anubhavathI, teo bhinna rahI jAya AtmA, zuddha caitanyamUrti bhagavAna che. tenAM pariNAma, jJAna ane AnaMdamaya ja hoya che. cinzakti jenuM rvasva che, evI caitanyamaya vastunAM pariNAma, caitanyanI jAtanAM ja hoya. zuddha caitanya svabhAvanA Azraye utpanna thayela pariNAma zuddha caitanyamaya ja hoya. paraMtu A Asavo badhAya pudgala pariNAmamaya hovAthI, svAnubhUtithI bhinna che tethI te jIvane nathI. aho ! AcAryadeve svabhAvanI daSTi karI svAnubhUtinI nirmaLa pariNati pragaTa karavAnI, zuM preraNA karI che ! to mokSamArga prakAzakamAM sAtamAM adhikAramAM zrImAna paMDitapravara ToDaramalajIe ema kahyuM che, ke - bhAvakarma e AtmAno bhAva che, ane te nizcayathI AtmAno ja che, paraMtu karmanA nimittathI thAya che, tethI vyavahArathI tene karmano kahIe chIe. vaLI paMcAstikAyamAM paNa, bhAvakarma AtmAno bhAva che, ema kahyuM che. te bhAva karma thAya che, te potAno che ane potAthI thAya che ema temAM kahyuM che. karmano kahevo e to nimittathI. vyavahArathI kahevAya che. nizcayathI to vikAranAM pariNAma jIvamAM thAya che, ane tene jIva kare che. upara kahyuM, te banne zAstromAM zailI judI che. emAM rAga, potAnI paryAyamAM thAya che, te tema jJAna karAvavAnuM prayojana che. (svAbhAvane oLakhe nahi ane koI ema mAnI le ke, AsavanA pariNAma jaDathI che, ane jaDanA che, tene paryAyanuM yathArtha jJAna karAvavA ema kahyuM ke, bhAvakarma jIvanA pariNAma che. (anyathA e AsavothI nivRtta thavA zA mATe upAya kare ?) 194 ahIM A gAthAmAM, apekSA judI che. bhAvakarma prathama AtmAnA (avasthAmAM) siddha karI, pachI te jIvane nathI ema kahyuM che. ahAhA ! AtmA, caitanyasvarUpa jJAyaka svabhAvI AkhuM abheda caitanyaghana che. eno anubhava karatA Asavo anubhavamAM (jJAnamAM) svapaNe AvatA nathI, judA ja rahI jAya che. mATe teo nizcaye jIvanA nathI. ahIM daSTi apekSAe kathana karyuM che. bhAI ! vItarAga paramezvarano mArga sUkSma che. (jyAM je zailI hoya, te yathArtha samajavI joIe.) eka bAju ema kahe ke mithyAtvanA be prakAra che, eka jIva mithyAtva ane bIjuM ajIva mithyAtva. (samayasAra gAthA 164/65) bhAI ! e kaI apekSAe kahyuM che ? e to jIvanAM pariNAma jIvamAM, jaDanAM pariNAma jaDamAM eTaluM batAvavA kahyuM che. jyAre ahIM to kahe che, ke caitanyasvarUpa je trikALI zuddha AtmA che, tenA te Asrava pariNAma nathI, kAraNa ke anubhatinI paryAya nija caitanya svabhAvamAM DhaLatAM, te Avo anubhUtithI bhinna rahI jAya che, anubhavamAM AvatAM nathI. bhAI, A to aMtaranA anubhavanI vAta che. te kAMI korI paMDitAIthI sAra paDe, tema nathI. ahAhA ! caitanyasvarUpI je jIvavastu che, tene mithyAtvAdi Asavo nathI. kema tene nathI ? kema ke caitanyasvarUpa bhagavAnanI anubhUti karatAM, te Asavo judA rahI jAya che. tenuM (AsavanuM) astitva bhale ho, paraMtu te astitva para ajIva tarIke rahI jAya che. Asavo jIvane nathI tethI teo paryAyamAM taddana utpanna ja thatA nathI ema nathI. e to AgaLanA guNasthAnane jAya, tyAre (kramazaH) utpanna na thAya. paraMtu nIcenA guNasthAne (yathA saMbhava), utpanna to thAya che. paraMtu anubhUtimAM AvatAM nathI. AtmAnubhava thatAM mithyAtvanAM pariNAma, to utpanna ja thatAM nathI. paraMtu bIjA Asrovo to che. paraMtu svarUpamAM DhaLelI je anubhUti, te anubhUtithI teo bhinna rahI jAya che. mATe te jIvanamAM nathI, pulanA pariNAma che. aho vastunuM svarUpa ! aho samayasAra ! emAM keTakeTaluM bharyuM che, huM !
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ 195 Asava :pApanA Agamana. (2) vikArI zubhAzubha bhAva5Ne arUpI avasthA jIvamAM thayA te bhAva, Asava ane te samaye navAM karma yogya rajakaNonuM AvavuM (AtmA sAthe ekakSetre rahevuM.), te dravya Asava che. puya-pApa e banne, AsavanA peTA bhAga che. (3) jIvanA moharAgadveSarUpa pariNAma, te Asava che. temaja te (moharAgadveSarUpI pariNAma) jenuM nimitta che, evA je yoga dvArA pravezatAM pulonA karmapariNAma, te srava che. (4) A eTale maryAdAthI, ane savavuM eTale AvavuM. maryAdAthI karmanuM AvavuM, te Asrava che. AtmAmAM puNya-pApanA bhAva thAya, to enA saMbaMdhamAM navA (karmanAM) AvaraNa Ave, te Asrava che. (5) vikArI bhAvo. (6) vikArI zubhAzubha bhAva5Ne, arUpI avasthA jIvamAM thAya, te bhAva-Asrava ane te samaye navAM karma yogya rajakaNonuM AvavuM (AtmA sAthe e kSetre rahevuM), te dravyAsava che. (temAM jIvano azuddha paryAya, nimitta mAtra che.) puNya-pApa, e AsravanA peTAbheda che. (7) ajJAna ane rAga-dveSanA bhAva. AsavanA be bheda che. eka dravya Asava ane bIjo bhAva-Asava. karmanA rajakaNonuM AvavuM te dravya-Asrava ane caitanyanA vikArI-zubhAzubha pariNAmane bhAva-Asava. jyAM sudhI ajJAna ane rAga-dveSanA bhAva. Asrava hoya che tyAM sudhI navAM karmonuM baMdhana thayA ja kare che. (8) vikArI bhAva. (9) baMdhanuM kAraNa. (10) mana, vacana, kAyanuM nimitta pAmIne jIvanA pradezanuM calAcala thavuM te yoga che tene ja Asrava kahe che. te guNasthAnanI paripATImAM sUkSma sAMparAya dazamAM guNasthAna sudhI to mohanA udayarUpa yathAsaMbhava mithyAtva kaSAya sahita hoya che. jene saMpAyika Asrava kahe che. jemaja uparanA teramAM guNasthAna sudhI mohanA udayathI rahita thAya che tene IryApatha Asrava kahe che ane jIvanA pradeza sudhI thAya che tene bhAvAsava kahe che. (11) vikArI zubhAzubha bhAvapaNe arUpI avasthA jIvamAM thAya te bhAva-Asava ane te samaye navAM karma yogya rajakaNonuM AvavuM (AtmA sAthe e kSetre rahevuM) te dravyAsava che. (12) AvavuM; karma AvavuM; (15) AtmAnI paryAyamAM puNya-pApa vagere vikArabhAvo thAya che tene Asrava kahe che (13) jevI rIte koI vahANamAM chidra paDavAthI temAM pANI AvavA lAge che tevI rIte mithyAtvAdi Asava mAraphata AtmAmAM karma AvavA lAge che te. (14) jharavuM e; TapakavuM e; Asrava (15) IndriyadvAra ; zarIramAMnuM pratyeka chidra; (16) jenAthI karma baMdhAya te nimitta; karmabaMdha hatu. (17) 5 mithyAtva (ekAntika mithyAtva, viparIta mithyAtva. sAMzayika mithyAtva, ajJAnika mithyAtva ane vaiyika miththAna) aviratinA 12 doSa, kaSAyanA 25 doSa ane yoganA 15 doSa che. (18) vikArI zubhAzubha bhAva5Ne arUpI avasthA jIvamAM thAya te bhAva Asrava ane te samaye navAM karmayogya rajakaNonuM AvavuM (AtmA sAthe eka kSetra rahevuM) te dravya Asava che. (19) mithyAtva, avirati, kaSAya, pramAda ane yoga e pAMce Asavo che. (20) vikArI paryAya; puNayapApanA bhAva. (21) jJAnAvaraNAdi karmonuM AvavuM. (22) Asava che te azucimaya che, zubhAzubha bhAva banne Asrava che, te banne malina che ane azucimaya che. azubhabhAva to malina che ja paNa zubha bhAvane malina koNa kahe ke jeNe AtmasvabhAva zubhAzubha bhAvarahita mahA nirmaLa ane zuddha che eno jemaNe anubhava karyo hoya, svabhAvano AsvAda lIdho hoya te puruSo kahe ke zubhabhAva paNa Asrava che ne malina che. bAkI ekalA zubhabhAvamAM ja dharma mAnanArA ajJAnI jIvo ekalA azubha bhAvane Asrava kahe che paNa zubhabhAvane Asava nahi kahetAM dharma kahe che te temanuM ajJAnapaNuM che, te temanuM mUDhapaNuM che. jJAnI puruSo zubhAzubha bhAvarUpa Asavo duHkharUpa che, duHkhanAM kAraNo che ema jANIne tenAthI nivRtti kare che ane AtmasvabhAvamAM pravRtti kare che. (23) mithyAtva, avirati, kaSAya ane yoga e Asrava che. ane tenAM kramazaH mithyAtvanA pAMca, aviratinA pAMca, kaSAyanA cAra ane yoganA traNa bheda nijazAsanamAM sabhyaprakAre rahe che. (24) Asava sahita. (25) jIvanA moharAgadveSarUpa pariNAma, (te Asava che) tema ja te (moha rAgadveSa rUpa pariNAma) jenuM nimitta che, evA je yoga dvArA pravezatAM pulonA karmapariNAma, te Asrava che.
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ 196 Asava bhAva:arihaMta bhagavAnanI bhakitano zubha bhAva te Asravatattvano bhAva Asravata:puNya pApanA bhAva. Asava tattvanuM varNana Asrava tattvamAM mithyAtattva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga e pAMca bheda che. Asrava ane baMdha bannemAM bheda :- jIvanA mithyAtva-moha-rAga-dveSarUpa pariNAma te bhAva Ava che ane te malina bhAvomAM snigdhatA te bhAvabaMdha che. Asava tyAgano upadeza ane baMdha, saMvara, nirjarAnuM vaNANa : (1) A mithyAtvAdi ja AtmAne duHkhanuM kAraNa che; paNa para padArtha du:khanuM kAraNa nathI; tethI potAnA doSarUpa mithyAbhAvono abhAva karavo joIe. sparzI sAthe pulono baMdha rAgAdika sAthe jIvano baMdha ane anyonya avagAha te pudgala-jIvAtmaka baMdha kahela che. (pravacanasAra gAthA-107) rAga pariNAma mAtra evo je bhAvabaMdha te dravyabaMdhano hetu hovAthI te ja nizcayabaMdha che. je choDavA yogya che. (2) mithyAtva ane krodhAdikarUpabhAva te sarvane sAmAnyapaNe kaSAya kahevAya che. evA kaSAyano abhAva tene dama kahevAya che ane dama eTale je zeya-jJAyaka saMkaradoSa TALI Indriyone jItIne jJAnasvabhAva vaDe anya dravyathI adhika (jado-paripUrNa AtmAne jANe che tene - je nizcayanayamAM sthiti sAdhuo che. teo-kharekhara jitendriya kahe che. (samayasAra gA.31). svabhAva parabhAvanA bheda jJAnanA baLa vaDe dravyansiya, bhAvendriya ane tenA viSayothI AtmAnuM svarUpa judu che ema jANavuM tenuM nAma IndriyonuM damana kahevAmAM Ave che. paraMtu AhArAdi tathA pAMca IndriyonA viSayarUpa bAhya vastuonA tyAgarUpa je maMda kaSAya che tenAthI kharekhara Indriyadamana thatuM nathI, kema ke teno zubharAga che, puNya che mATe baMdhanuM kAraNa che ema samajavuM. Asrava thavAnuM kAraNa mithyA darzana, asaMyama aghasaMgrahamAM avrata, kaSAya, pramAda ane yoga A pAMca athasaMgrahamAM karmonA Atmapraveza tathA grahaNarUpa baMdhamAM kAraNa che. Asavanirodha :AvatAM karmonI aTakAyata. AsAtattvanI bhas :jIva ane ajIva koI paNa padArtha AtmAne kAMI paNa sukha, duHkha, bagADa, sudhAra karI zakatA nathI, chatAM ajJAnI tema mAnato nathI. paramAM kartutva, mamatvarUpa mithyAtva ane rAgadveSAdi zubhAzubha AsavabhAva te pratyakSa duHkha denArAM che, baMdhanA ja kAraNa che, chatAM tene ajJAnI jIva sukhakara jANIne seve che. jethI zubhabhAva paNa baMdhananuM kAraNa che, Asava che, tene hitakara mAne che. para dravya jIvane lAbha-nukasAnI karI zake nahi, chatAM tene ISTa-aniSTa mAnI temAM prIti-aprIti kare che; mithyAtva, rAga-dveSanuM svarUpa oLakhato nathI; para padArtha mane sukha-duHkha Ape che athavA rAga dveSa-moha karAve che, ema mAne che, AavatattvanI bhUla che. Asavane vizeSa vapa :mohanA udayathI je pariNAma A jIvanAM thAya che. je ja Asava che. ke bhavya jIva ! je pratyakSarUpathI ema jANa. te pariNAma mithyAtva Adine laIne aneka prakAranAM che. karmabaMdhanuM kAraNa Asava che. je mithyAtva, avirata, pramAda, kaSAya ane yoganA bhedathI pAMca prakAranA che. jamAM sthiti anubhAgarUpe baMne kAraNe mithyAtvAdika cAra ja che. je mohanA udayathI thAya che. ane je yoga che te samayamAtra baMdhane kare che. kaMI paNa sthiti anubhAgane karatA nathI. ethI yoga baMdhanA kAraNamAM pradhAna (mukhya) nathI. AsavanAM kAraNo vizeSa hetu mithyAdarzana, asaMyama (avrata), kaSAya ane yoga A cAra vizeSarUpe agha-saMgrahamAM-karmonA Atmapraveza tathA grahaNa-35 baMdhamAM kAraNa che. AsavanA dvAra hiMsA, asatya, corI, kuTIla, parigraha, e pAMca AsavanA dvAra che. tenAthI evo pApano Asava thAya che, ke jethI sadA AtmAno saMsAra samudramAM nAza thAya che.
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ AjhAvanA prakAra mithyAtva, avirata, pramAda, kaSAya ane yoganA bhedathI AsavanA pAMca prakAra che. AvabhAvanA rAga-dveSa, ajJAna, mithyAtva ItyAdi sarva Asava che, te rokavA ke TALavA yogya che ema ciMtavavuM te. Asavo Asavo azuci che, jaDa che, duHkhanAM kAraNo che. AtmA pavitra che, jJAtA che, sukhasvarUpa che. e rIte lakSaNabhedathI bannene bhinna jANIne Asevo AtmA nivRtti thAya che. puNaya-pApane, je pahelAM upAdeyapaNe mAnato, tene have heya jANIne, AtmAne upAdeyapaNe svIkAre che. tene karmano baMdha thato nathI. sva-Azrita nizcaya, ane parAzrita vyavahAra, te eka siddhAMta che. zubhabhAva te dharma nathI. dharmanuM kAraNa paNa nathI. AtmA ane Asavono bheda jANyA chatAM, jo AtmA AsavothI nivRtta na thAya to, te bhedajJAna ja nathI. ajJAna ja che. Asavo: (1) vikArI bhAvo. (2) mithyAtva, avirati, kaSAya ane yoga e cAra Asavo che. teno vizeSa bheda tera prakAranA che. mithyAtva guNasthAnathI mAMDIne sayogIkevaLI guNasthAna sudhInA tera prakAra Asavo che. A tere guNasthAno pugala karmanA udayathI utpanna thAya che. je acetana che. jeo karma kare to bhale kare paNa te karmano kartA ane bhoktA paNa AtmA nathI. AtmA to akartA che. kaSAya ane yoganA cAra-prakAra che ane tenA vizeSa prakAra tera che. je tere jaDa che. mithyAtva, srAsAdana, mizra, avirati, deza virati, pramatta saMyata, apramata saMyata, apUrvakaraNa, anivRttikaraNa, sUkSma sAparAya, upazAMta moha, kSINamoha ane saMyogakevaLI, e tere guNasthAna karmanA nimittanI apekSA rAkhe che mATe jaDa che. bhagavAna AtmA to akhaMDa jJAyaka mUrti che. (4) Asavo-puNyapApanA bhAvo azuci che, bhagavAna AtmA zuci che, e pahelo bola thayo. (5) Asavo-puNyapApanA bhAvo jaDa, acetana che, ane bhagavAna AtmA vijJAnadAnasvabhAva hovAthI cetaka che, zuddha caitanyamaya che. A bIjo bola thayo. (6) Asavo-puNapApanA bhAvo AkuLatA upajAvanArA hovAthI, duHkhanuM akAraNa ja che. A trIjo 197 bola kahyo. traNa bolathI Asavo ane AtmAnI bhinnatA kahI. A pramANe AsavothI bhinna ane svabhAvathI abhinna, evA AtmAnI sanmukha thaIne bheda jJAna pragaTa karavuM, arthAt paryAyane trikALImAM, abheda karavI te dharma che. mokSa mArga che. paryAyane abheda karavI, eTale dravyasanmukha karavI, evo eno artha che. paryAya dravyasanmukha thatAM, svabhAvanI jAtanI paryAya thaI, ane rAgathI bhinna paDI gaI. eTale te dravyathI abhinna thaI, ema kahevAmAM Ave che. (7) Asavo nibaddha che, adhRva che, zaraNahIna che, anitya che, duHkharUpa che ane duHkhaphaLarUpa che. (8) Asavo nibaddha (baMdhAyelA) che. adhruva che, zaraNahIna che, anitya che, duHkharUpa che ane duHkha phaLarUpa che. (9) navA vikArabhAvo. (10) Azravo ane AtmAne bhinna pADavA mATe che prakAra batAvyA. (11) lAkha ane vRkSanI jema vadhyA - ghAtaka kahyA. (12) vAInA veganI jema vadhatA-ghaTatA rahyA. (13) zIta ane dAha javaranI jema anukrame utpanna thAya che mATe anitya kahyA. (14) kAmanA rajakaNa ghUTatAM kAmanA saMskAra paNa chUTI jAya che tenAM jema Asavone akSaraNa kahyA. (15) AkuLatAvALA hovAthI duHkharUpa kahyA ane (16) AsavanuM phaLa paNa duHkharUpa che mATe te Asavone duHkhaphaLarUpa kahyA. A pramANe-rIte Asavone ane AtmAne bhinna svabhAvavALA kahyA. Asavo nibaddha che. adhuva che, zaraNahIna che, anitya che, duHkharUpa che ane du:khaphaLarUpa che. Asavo ane AtmA AtmAno svabhAva AsavothI bhinna jAtino che. AtmA abaMdha che, dhruva che, AtmA zaraNarahita che, AtmA nitya che, AtmA sukharUpa che ane sukhaphaLarUpa che. ema AsavothI bhinna yathArtha jJAna thayuM tyAM jema jaththAbaMdha vAdaLAM chUTI jAya, khaMDita thaI jAya ane dizAo cokhI-nirmaLa-UjaLI, vAdaLAnI ADa vinAnI thAya, dizA vistAravALI
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAya; tema amaryAdApaNe jeno phelAva che evo sahajapaNe vikAsa pAmatI citzakti vaDe jema jema vijJAna ghana svabhAva thato jAya che tema tema AsavothI nivRtta thato jAya che. Asavo ane AtmAnuM bhedazAna (1) Asavo ghAtaka che, payAyavadhya che.(vadhya=haNAvA yogya ; ghAta thavA lAyaka) (2) Asavo ava che, bhagavAna AtmA ja dhruva che. (3) Asravo anitya che, bhagavAna AtmA ja nitya che. (4) Asavo azareNa che, bhagavAna AtmA ja zaraNa che. (5) Asavo duHkharUpa che., bhagavAna AtmA ja aduHkharUpa che. (6) Asavo, puNya-pApa baMdhanA hetu hovAthI, duHkhaphaLarUpa che, bhagavAna AtmA ja, puNya-pApa baMdhano ahetu hovAthI, aduHkha phaLarUpa che. AsavothI chUTavAnI kriyA huM eka chuM; zuddha chuM; mamatva rahita chuM, jJAnadarzanathI pUrNa chuM evuM bhAna thavAthI AtmA AsavothI nivarte che, baMdhana chUTI jAya che. Avo huM AkAzAdi dravyanI jema paramArthika vastuvizeSa chuM. AsavothI nivartavAnI vidhi rIta zuM che ? : (1) huM A AtmA-pratyakSa akhaMDa anaMta, cinmAtra jyoti-anAdi-anaMta nitya udayarUpa vijJAnaghana svabhAvabhAvapaNAne lIdhe eka chuM. (2) (kartA, karma, karaNa, sapradAna, apAdAna ane adhikaraNa-svarUpa), sarva kArakonA samUhanI prakriyAthI pAra UtarelI, je nirmaLa anubhUti, te anubhUtinA mAtrapaNAne lIdhe zuddha chuM. (3) pudgala dravya jevuM svAmI che evuM je krodhAdibhAvonuM vizvarUpapaNuM (anekarUpa paNuM), tenA svAmIpaNe pote sadAya nahi. pariNamato hovAthI mamatA rahita chuM. (4) citmAtra jyotinuM (AtmAnuM), vastu svabhAvathI ja, sAmAnya ane vizeSa vaDe paripUrNapaNuM (AkhApaNuM) hovAthI, huM jJAnadarzana vaDe paripUrNa chuM. - Avo huM AkAzAdi dravyanI jema, para mAyika vastuvizeSa chuM. tethI have huM samasta para dravya pravRttithI, nivRtti vaDe A ja AtmasvabhAvamAM nirmaLa 198 raheto thako, samasta para drathanA nimittathI vizeSarUpa cetanamAM thatA, je caMcaLa hlolo temanA nirodha vaDe, Ane ja ( A caitanya svarUpane ja) anubhavano thako, potAnA ajJAna vaDe, AtmAmAM utpanna je A krodhAdika bhAvo te sarvane kSaya kSaya karuM chuM. Asavone azuciSaya kahayAM che to zuM durgaMdha AvatI haze ? hA ! puNya pApanA pariNAma azucimaya che, apavitra che; durgaMdhamaya che, AtmAnA svabhAvathI tadna viruddha jAtanAM che. AsurI bhAvanA anantAnubaMdhI kaSAya ane kalahamAM AsaktithI athavA zarIrAdi pArigrahamAM AsaktithI tevAM nimittane meLavato karuNArahita, pazcAttApa rahita, pUrvanuM vera rAkhanAra muni dAnavI athavA AsurI bhAvanAne dhAre che. Ava navA baMdhanuM kAraNa. AsvAdana :vedana. AsvAdamAna che HAsvAda levAya che; anubhavAya che. AsAdana paradvArA prakAza thavA yogya jJAnane rokavuM te AsAdana che. AsAdanA jIvAdi pAMca astikAya, pRthvIkAyAdi pAMca sthAvara tathA be indriyo thI pAMca indriya sudhI trasakAya - A rIte cha jIvasamUha, ahiMsAdi pAMca mahAvrata, IryA Adi pAMca samiti ane kAya,mana, vacana, Adi traNa gupti- evI ATha pravacanamAnA ane jIvAdi nava padArtha- A prakAre tetrIsa padArtha che temanAM AsAdananAM paNa Aja nAma che. A padArthonuM svarUpa bIjI rIte "anyathA kahevuM temAM zaMkA vagere utpanna karavI tene AsAdanA AzAtanA kahe che. AsIna :beThelA; birAjamAna, AsIna thavuM :sthira thavuM; svarUpamAM sthira thavuM te ja udAsInatA che. AtaAdAna core corelI vastune kharIdavI. AhAra H (1) AhAranA cha bheda che-(1) nokarma AhAra, (2) karmAhAra, (3)kavaLAhAra, (4) lepAhAra, (5) ojAhAra ane (6) manasAhAra-e cha prakAranA AhAra
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ 199 yathAsaMbhava dehanI sthitinuM kAraNa che. jemake- (7) kevaLIne nokarma AhAra batAvyo che, temane lAbhanaMtarAyakarmanA kSayathI anaMta lAbha pragaTa thayo hovAthI temanA zarIra sAthe apUrva asAdhAraNa pugalono pratisamaya saMbaMdha thAya che, te nokarma kevaLIne dehanI sthitinuM kAraNa che, bIjuM nathI; e hetuthI kevaLIne nokarmano AhAra kahyo che.(8) nArakIone narakAyunAmakarmano udaya che te tene dehanI sthitinuM kAraNa che tethI tene karma AhAra kahevAya che. (9) manuSyo ane tiryaMcane kavaLAhAra prasiddha che. (10) vRkSa jAtine lepAhAra che. (11)paMkhInA IMDAne ojAhAra che. zukra nAmanI dhAtunI upadhAtu oja che. IMDAne paMkhI seve tene oja AhAra na samajavo. (12) devo manathI tRpta thAya che, temane manasAhAra kahevAya che. (2). cAra prakAranA AhAra che. (1) azana-roTalA, bhAta, pakavAnna vagere. (2) pAna = pANI vagere. (3) khAdya = phaLa, mevo vagere, (4) svAdha = pAna, sopArI, ecalI, lavIMga vagere. e cAre prakAranA AhAra rAtre abhakSyarUpa AhArakanAma karmaprakati :tenA cAra bheda che-AhAraka zarIra nAmakarma, AhAraka aMga-upAMga nAmakarma, AhAraka baMdha nAmakarma, AhAraka saMghAtaka nAmakarma, A prakRti badhAne na hoya. A prakRti munine hoya che. AhAra-nIhArAdi khorAkanuM grahaNa karavuM ane maLa-mUtrano tyAga karavo visarjana karavuM te kriyA. AhAramArgaNA AhAraka ane aNAhAraka e be avasthA che. e be avasthAmAM karmanA nimittanI apekSA Ave che, mATe te paNa AtmAnuM akhaMDa svarUpa nathI. AhAranA bhAva ane aNaAhAraka avasthA te AtmAnuM akhaMDa svarUpa nathI; te banne paryAya thAya che AtmAmAM, paraMtu te paryAya upara lakSa mUkatAM rAga Ave che, ane rAga te AtmAnuM svarUpa nathI, mATe AhAraka e aNaAhArakanI avasthAnA bheda AtmAmAM nathI. AhArya AhArathI lAvavAmAM AvatuM; kutrima; aupAdhika. (sarva kRtrima aupAdhika bhAvothI rahita evuM je muninA AtmAnuM sahaja rUpa te, vastrAbhUSaNAdika sarva kRtrimatAothI rahita, yathAjAtarU55NAnI apekSA rAkhe che. arthAt muninA AtmAnuM rUpa dazA sahaja hovAthI, deha paNa yathA jAta ja hovo joIe, mATe yathAjAtarUpapaNuM te munipaNAnuM bAhya liMga che.) mATe yathAjAtarUpapaNuM, te munipaNAnuM bAhya liMga che.) AhAravargaNA audArika, vaikriyika ane AhAraka e traNa zarIrarUpa je pariName tene AhAravargaNA kahe che. IcchA kAmanA (2) te vartamAna vartatI dazA uparano aNagamo, ane para vastu taraphanA rAganI haiyAtI sUcave che. icchA te duHkha che. lobha che. IcchAkAra :utkRSTha zrAvaka, samyagdaSTivAna zrAvaka IDA :DAbInAsikAno svara-caMdrasvara. itara :bIjI; paravastu. Itara :anyonyAzcaya AhAra vargaNA je audArika, vaikiyika ane AhAraka e traNa zarIrarUpe pariNAme tene AhAra vargaNA kahe che. AhAraka karma-nokarmarUpa AhAra karanAra. AhAka zarIra AhAraka addhidhArI munine, prazna pUchavAno vikalpa Avyo, mATe AhAraka zarIra banyuM ema nathI. te samaye AhAraka zarIrano, pariNamavAno kALa hato, mATe te AhAraka zarIra banyuM che. jIve tene banAvyuM che, ema kahevuM e badhI (vyavahAranI vAto che. (2) chaThThA guNasthAna vatI munine tattvomAM koI zaMkA utpanna thayethI kevaLI athavA zrutakevaLInI samIpa javAne mATe mastakamAMthI je eka hAthanuM putaLuM nIkaLe che tene AhAraka zarIra kahe che. (3) AhAraka RddhidhAtrI chaThThA guNasthAnavartI munine tattvomAM koI zaMkA thatAM athavA jinAlayanI vaMdanA karavA mATe mastakamathI eka hAtha pramANa svaccha ane sapheda, sAta dhAtu rahita puruSAkAra je pUtaLuM nIkaLe che tene AhAraka zarIra kahe che.
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ itaretarAya doSa HjIva ane pudagalano je baMdha che. temAM itaretarAya doSa nathI. jIvanA enA e rAganA pariNAmathI baMdha thAya ane enA e baMdhathI pAcho eno e rAga thAya, to itareta rAya doSa thAya paNa vastu svarUpa nathI, jema nI eka pUNI pachI bIjI pUNI hoya to paNa doro saMdhAyA kare tema amuka sthiti sudhI karmo AtmAmAM rahe, TaLatAM jAya ane navAM baMdhAtAM jAya paNa pravAha tUTe nahIM jIvamAM navA navA rAgAdi vikAranA pariNAma thAya che. ane jaDa karyo paNa jUnAM TaLatA jAya che. ane navAM baMdhAtAM jAya che. paNa pravAha tUTato nathI. je pariNAmathI karma baMdha thayo.te baMdha tenA te pariNAmanuM nimitta thatuM nathI.navA pariNAmanuM nimitta thAya che. je navAM vikArI pariNAma thayAM te jUnA baMdhanuM nimitta thatuM nathI paNa navA baMdhanuM nimitta thAya che. mATe itaretazra rAya doSa lAgato nathI. pahelA AtmAM zuddha hato ane pachI azudva thayo, pahelA karma na hotAM ne pachI karma baMdhAyAM tema nathI.eTale ke AtmAMnA pariNAmathI karma thayA ane karmathI AtmAMnA pariNAma thayAM ema nathI. eka bIjAnA AdhAre banne siddha thayA tema nathI paraMtu anAdi kALathI svataH siddha che. anAdi kALathI karma karmapaNe ane AtmAMnA pariNAma vikAra paNe svataMtra pariNamatAM Ave che. koinA AdhAre koi siddha thatuM nathI. mATe itaretarAyazra doSa lAgato nathI anAdikALathI Avo baMdha che. te kartA, karmanI pravRttinuM nimitta je ajJAna che. te ajJAnanuM nimitte A baMdha che. iMtetarAya :ekabIjAno Azraya; anyonyAzraya; ekabIjAno Teko, eka prakArano doSa. itvArikA gamana :itvArikA je vyabhicAriNI strI, tene ghere javuM athavA tene potAnA ghare bolAvI (dhanAdi) leNa deNa rAkhe, paraspara vArtA kare, zrRMgAra dekhe, te ityArikAgamana nAme avicAra che. iti :A pramANe; samApta; puruM thavuM ema batAve che; samApti, itihAsa :bhUtakALanuM vRttAMta indra Hsvargano adhipati (2) adhiSThAtA; svAmI. 200 IndravaraNuM dekhItuM jeTaluM suMdara, teTaluM ja kaDavuM evuM eka phaLa; viSaphaLaH indravAraNAM. indrANI :indranI strI indriya HjJAnanuM bAhya sAdhana (1)AtmA (indra-AtmA) parama aizvaryarUpa pravarte che. ema anumAna karAvanAruM zarIranuM cihna; jJAna tathA karmanuM (bahAranuM ke AMtara) sAdhana (tvacA, cakSu, kAna, jIbha ane nAka tathA vAcA, hAtha,paga, apadgAra ane upasthaMdriya e pAMca anukrame jJAnendriyo ane karmendriyo che.) (2) viSaya (3) AtmAnA cihnane indriya kahe che. indriya atIta :atIndriya indriya nigraha :indriyone vaza rAkhavI te; saMyama indriya viSaya :sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabda indriyagAya indriyathI jaNAya tevuM. indriyagA yadvArA :indriyothI jaNAvA yogya dvArA. indriyaja :indriyo dvArA utpanna thatuM; indriyajJAna :viSayathI (2) aMtaHkaraNa (mana) paropadeza ane indriyo (pAMca indriyo) paudagalika hovAthI, temanuM rUpa jJAnanA svarUpathI bhinna che. teo indriya jJAnamAM bahiraMga kAraNo che. upalabdhi (kSayopazama) saMskAra (pUrve jANelA padArthathI dhAraNA), prakAza (cakSu indriyadvArA rUpI padArthane jovAmAM prakAza nimittarUpa kAraNa che) vagere, aMtaraMga svarUpa-kAraNa paNe grahIne pravarte che. ane pravartatuM thayuM te, sapradezane ja jANe che. kAraNa ke te sthUlane jANanAruM che, apradezane nathI jANatuM, kAraNa ke sUkSmanuM jANanAra nathI; mUrtane ja jANe che, kAraNa ke mUrtika viSaya sAthe tene saMbaMdha che, amUrtane nathI jANatuM. kAraNa ke amUrtika viSaya sAthe indriyajJAnane saMbaMdha nathI. vartamAnane ja jANe che, kAraNa ke viSayaviSayInA saMnipAta(meLApa)no sadbhAva che. vartI cUkelAne ane bhaviSyamAM vartanArane nathI jANatuM, kAraNa ke indriya ane padArthanA sannikarSa (saMbaMdhasamIpatA)no abhAva che. (3) indriyonA nimittathI mUrta indriyajJAna sthUla indriyagocara padArthone ja jJAnanA jJAyopathamika ughADa anusAra jANI zake
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. parokSa evuM te indriyajJAna, indriya, prakAza Adi bAhya sAmagrIne zodhavArUpa vyagratAne (asthiratAne lIdhe atizaya caMcaLa-kSubdha che, alpa zaktivALuM hovAthI, kheda chatAM pagale pagale ThagAya che (kAraNa ke para padArtho AtmAne AdhIna pariNamatA nathI); tethI paramArthe to te jJAna, ajJAna nAmane ja yogya che. mATe te hoya che. indriyazAna AtmAnanuM kAraNa nathI. :agiyAra aMga ne nava pUrvanI labdhi thAya e jJAna paNa khaMDa jJAna che. AtmAnuM jJAna nathI. AtmA atIndriya jJAnamaya che. indriyajJAna te AtmA nahi. AMkhathI hajAro zAstro vAMcyA ke kAnathI sAMbhaLyAM te indriyajJAna che, AtmajJAna nathI. AtmA atIndriyajJAnathI jANanAro che, indriyajJAnathI jANe che, AtmA nahi. AtmAne jANatAM je AnaMdano svAda Ave che, te svAda indriyajJAnathI Avato nathI. tethI indriyajJAna te AtmA nathI. indriyajanya sukha je asthira che, pIDAkArI che, tRSNA vardhaka che, karma-baMdhanuM kAraNa che, parAdhIna che, te indriya janya sukhane jinarAjAe asukha ja kahyuM che. Indriyanigraha indriyone vaza rAkhavI te. indriya sukha te kSaNabhaMgura che-satata sthira rahenAra nathI, pIDAkArI che, duHkha sAthamAM laIne rahe che, mAtra tRSNA utpanna ja nathI karatuM, paraMtu tene vadhAre paNa che, karmo Asava baMdhanuM kAraNa che ane sAthe ja svAdhIna na hoIne parAdhIna che, tethI ja jinedra bhagAvana tene vAstavamAM duHkha ja kahe che. (2) zarIra avasthAmAM paNa AtmA ja sukharUpa (indriyasukharUpa) pariNatie pariName che, deha nahi; tethI tyAre paNa (sazarIra avasthAmAM paNa) sukhanuM nizcayakAraNa AtmA ja che. arthAt indriyasukhanuM paNa vAstavika kAraNa AtmAno ja azuddha svabhAva che. azuddha svabhAve pariNamato AtmA ja svayameva indriyasukha rUpa thAya che, temAM deha kAraNa nathI; deha to jaDa che kAraNa ke sukharUpa pariNati ane deha taddana bhinna hovAne lIdhe, sukha ane dehane nizcayathI kAryakAraNapaNuM bilakula nathI. 201 indriya sukharUpe pariNamanAra AtmAne darzana jJAna vIryAtmaka svabhAvanI utkRSTa zakti rokAi gai che, arthAt svabhAva azuddha thayo che. (3) * paranA saMbaMdhavALuM hotuM thayuM padhazraya paNAne lIdhe parAdhIna che. * baMdha sahita hotuM thayuM, khAvAnI icchA, pANI pIvAnI icchA, maithunanI icchA ityAdi, tRSNAnAM pragaTavAo sahita hovAne lIdhe, atyaMta AkuLa che. * vicchinna (tUTaka) hovuM thayuM A zAtAvedanIyano udaya jene naSTa kare che evA, zAtavedanIyanA udaya vaDe pravartatuM anubhavamAM AvatuM hovAne lIdhe, vipadAnI utpattivALuM che. * baMdhanuM kAraNa hotuM thayuM viSayopabhoganA mArgane lAgelI vaLagelI, rAgAdi koSonI senA anusAra karmarajanAM ghATAM gharano saMbaMdha thato hovAne, lIdhe, pariNAme, duHkha sahe che, ane 5. viSama hotuM thayuM hAnivRddhimAM pariNamatuM hovAne lIdhe atyaMta du:khada che. te mATe indriya duHkha che. IndriyAtIta manAtIta; zUnyamanaska Indriyo sparzana, rasanA, ghANA, cazna ane zrotra e pAMca indriyo che. emanA viSaya kramazaH sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabda che. e pAMca viSaya cetanArahita jaDa che, mUrtika che, ane cetanAmaya amUrtika AtmAno kAMi paNa upakAra ke apakAra karatA nathI, chatAM paNa AtmA vikalpathI bhrAnta buddhithI, temane potAnA sukhanA dAtA tathA duHkhanA dAtA mAne che. (2) indriyo pAMca hoya che, vadhAre hotI nathI. indra kahetAM, AtmAne eTale saMsArI jIvane oLakhAvanAruM je cihna, tene indriya kahe che. dareka dravya indriya pota-potAnA viSayanuM jJAna upaje temAM nimittakAraNa che, koi indriya bIjI koi indriyane AdhIna nathI. judI judI ekeka indriya paranI apekSArahita che. eTale ke ahamindranI jema, dareka potapotAne AdhIna che evI aizvaryatA (moTA) ghare che. praznaH- vacana, hAtha, paga, gudA ane liMgane paNa indriyagaNavI joie? uttaraH- nahiM. ahIM upayoganuM prakaraNa che. upayogamAM spardhAdi indriyo nimitta che tethI tene indriya mAnavI vyAjabI che. vacana vagere upayogamAM
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ 202 nimitta nathI, te to (jaDa) kriyAnAM sAdhana che; ane kriyAnA kAraNa caitanya svabhAvanA avalaMbananA baLavaDe, AtmAthI judI karI A bhedajJAna hovAthI, jo tene indriya kahIe to mastaka vagere badhAM aMgopAMga (kriyAnA che. juo, AmAM zarIra pariNamana banne siddha karyA che. cetanathI judI evI sAdhana) che. temane indriyo kahevI joie. mATe upayogamAM je nimitta jaDa vastu che, te jaDa vastune tenuM potAnuM svataMtra pariNamana che, pote kAraNa hoya, te indriyanuM lakSaNa che ema mAnavuM vyAjabI che. potAnA pariNAmathI badalIne indriyAdirUpa thAya che. jaDa indriyo jJAnanA upayogI vakhate nimitta hoya che, paNa jJAna te IndriyonA nAma ane teno anuba sparzana, rasanA, ghANa,-nAka, cakSu ane indriyothI thatuM nathI. jJAna AtmA pote potAthI kare che. kSAyopathamika zrota-kAna e pAMca indriyo che. jJAnanuM svarUpa evuM che ke, te jJAna je vakhate je prakArano upayoga karavAmAM 1. A indriyo bhAvendriya ane dravyendriya ema baMne prakAranI samajavI. ekendriya lAyaka hoya tyAre tene lAyaka indriyAdi bAhya nimitto pote potAthI hAjara jIvane pahelI (sparzana) indriya, be indriya jIvane, pahelI be ema anukrame hoya che, paNa nimittanI rAha jovI paDatI nathI. Avo nimitta-naimittika hoya che. saMbaMdha che. indriyo che tethI jJAna thayuM ema ajJAnI mAne che ; jJAnI to jJAna 2. A pAMca bhAvendriyomAM bhAvazrotrendriyane ghaNI lAbhadAyaka gaNavAmAM AvI potAthI thayuM ema mAne che, ane jaDa indriyo, te vakhate saMyogarUpa che, kema ke te bhAva-indriyanA baLathI samyajJAnI puruSono upadeza zravaNa (hAjararUpa) svayaM hoya ja che, ema jANe che. (3) para dravyo sAthe sva karIne tyArabAda vicAra karIne yathArtha nirNaya karI hitanI prApti ane svAmitva saMbaMdha jemano AdhAra che, evI indriyo. ahitano tyAga jIva karI zake che. jaDa indriya to sAMbhaLavAmAM nimitta mAtra indriyane kevI rIte jItAya? cetananuM pariNamana ane jaDanuM pariNamana juduM che; paramANuo te svataMtra vastu che, atyAre A paramANuonI zarIrarUpa | 3. * zrotrendriya (kAna)no AkAra javanI vacalI naLI jevo, * netrano AkAra avasthA thai che, tyAra pahelAM te paramANuo bIjI paryAya rUpe hatA, Ama masura jevo, * nAkano AkAra talanA kula jevo, * rasano AkAra ardhacaMdra paramANuo palaTAyA kare che ane te paramANuo je palaTIne indriyorUpa thayA jevo hoya che ane 5. sparzanendriya zarIrakAre hoya che, sparzanendriya AkhA che, mATe indriyo ane indriyo dvArA thatuM rAga-mizrita jJAna te banne mAruM zarIramAM hoya che. svarUpa nathI. paNa ekarUpa caitanya, te huM chuM- Ama, oLakhANa karIne indriya IndriyonA bheda badhI indriyo dravya indriya ane bhAva indriya evA bhedathI, taraphanA rAgane tuM choDI de to te paramANuomAM paNa indriyarUpa avasthA babbe prakAranI che. 1. nivRtti ane upakaraNane dravyendriya kahe che. badalIne chUTI paDI jaze. tuM tArA jJAnane indriya taraphathI khecI le to IdriyonA viSaya sparza, rasa, gaMdha, varNa (rUpa, raMga) ane zabda e pAMca kramathI indriyonA paramANuo svayaM bIjI avasthArUpe pariNamI jaze. tArA jJAnane upara kahelI pAMca indriyono viSaya che. arthAt upara kahelI pAMca indriyo te tuM svamAM vALa, to indriyonuM nimitta paNu paNa chUTI jaze. A to hajI. te viSayane jANe che. samyagdarzana pragaTa karavA mATenI vAta che. Ama dravyendriyothI mAro caitanya 1. jANavAnuM kAma bhAvendriyanuM che, pudagala indriya nimitta che. dareka indriyano svabhAva judo che. evA pravINa bhedajJAnanA abhyAsa vaDe potAnA caitanya viSaya zuM che te ahIM kahyuM che; A viSayo jaDa pudagalo che. svabhAvane indriyothI judo anubhavavo te dravyendriyanuM jItavuM che, ane te ja 2. praznaH- A adhikAra jIvano che chatAM temAM pudagala dravyanI vAta zA mATe bhagavAnanI kharI stuti che. (2) zarIra pariNAmane prApta je indriyo temane lIdhI? che.
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttaraH- jIvane bhAvendriyathI thatA upayogarUpa jJAnamAM zeya zuM che, te jaNAvavA mATe kahyuM che. zeya nimitta mAtra che, joya thI jJAna thatuM nathI paNa upayoga rUpa bhAvendriyathI jJAna thAya che. eTale ke jJAna viSayI (viSaya karanAra) che ane zeya viSaya che e batAvavA A sUtra kahyuM che. 3. sparza= ATha prakAranA che. 1.zIta, 2. uSNa, 3. lUkho, 4. cIkaNo, 5. komaLa, 6. kaThora, 7.haLavo, ane 8.bhAre. IndriyonA viSayAta padArtho :bAhyamAM niMdA-prazaMsA Adi thAya temAM ema mAne ke mArI niMdA thAya che, mArI prazaMsA thAya che, vaLI parathI mane sukha thAya che, parathI mane duHkha thAya che, ema mAne che. te indriyonA viSayabhUta padArthone potA sAthe eka kare che. IndriyonA viSayo sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabda e pAMca che. indriyonA svAmI :vanaspatikAya jenA aMtamAM che evA jIvone arthAta pRthvIkAyika, agnikAyika, vAyukAyika, jaLakAyika ane vanaspatikAyayika jIvone eka sparzana indriya ja hoya che. A sUtramAM kahelA jIvo eka sparzana indriya dvArA ja jJAna kare che. A sUtramAM indriyonA svAmI evuM mathALuM bAMdhyuM che, temAM indriyanA be prakAra che. jaDa indriya ane bhAvedriya. jaDa indriyanI sAthe jIvane nimitta naimittika saMbaMdha batAvavA mATe vyavahArathI svAmI kahela che, kharekhara to koi dravya bIjA koi dravyanuM svAmI che ja nahi, ane bhAvendriya te AtmAno te vakhatano paryAya che, eTale azuddhanaye teno svAmI AtmA che. IryA patha yiA saMyama vadhAravA mATe sAdhu je kriyA kare, te iryA patha kriyA che. iryApatha pAMca samitirUpa che, temAM je zubhabhAva che te iryApatha kriyA che. IrSA samitithI yukta sArI rIte joi tapAsIne, sAvadhAnIthI cAlatAM iryAyapatha Asava :je karma paramANuono baMdha udaya ane nirjarA eka ja samayamAM thAya, tevA Asravane iryApathasava kahe che. IryApatha Asrava :A Asava sthiti ane anubhAva rahita che, ane te akavAyI jIvone 1,12 ane 13 mAM guNasthAne hoya che. caudame guNasthAne vartatA 203 jIva akaSAyI ane ayogI banne che, tethI tyAM Asava che ja nahI; kaSAyarahita jIvane sthiti rahita karmano Asava thAya che, te iryApatha Asrava kahevAya che. IryAparikI kiyA :kaSAya rahita puruSanI kriyA; cAlavAnI kriyA. IryAsamiti anya jIvanI rakSArthe, cArahAtha AgaLa jamIna joine, jJAnInI AjJA anusAra cAlavuM. IriyA :gamana diyA; dhyAna pUrvakanI cAla IziyA samiti cAritranI rakSA mATe, jaina munine saMbhALapUrvaka karavAnI, pAMcamAMnI eka kriyA Izvara : izvara zuddha svabhAva IzvarecchA :prArabdha; karmodaya; upacArathI izvaranI icchA, AjJA. izAro sUcana; saMketa ISTa :hita; anumAnAdiviSayaka svasaMmata siddhAMtanuM virodha karanAruM na hoya. (2) priya; hitAvaha; managamatuM; iccheluM; icchita; vAMchita; yogya; kalpeluM; dhAreluM; iTa vastu. ITa upadeza :hitano upadeza; priya upadeza IzcaaniTa sAruM narasuM; sukharUpa, duHkharUpa (2) anukULa-pratikULa;ThIka-aThIka; bhaluM-bu. Ikadeva potAne priya evA vItarAgI paramAtmA zrI vIra mahAvIra prabhu. (2) sarvajJa vItarAga arihaMtadeva zuddha che, iSTa deva che. bhagavAna AtmA paramArthe zuddha che, ane eja AtmAne dRSTi che. pravacanasAramAM kahyuM che. ke bhagavAnane (arihaMtane) puNya-pAparUpI aniSTano nAza thai daSTi paNuM pragaTayuM che. iTa je vastu pUrNAnaMda prabhu, enA Azraye paryAyamAM iSTapaNuM pragaTayuM che; ane aniTa je ajJAna ane rAgadveSa-teno nAza thayo che. ISTadeva :jenI upara AsthA beThIlI hoya, te deva. ISTa siddhi icchelA kAryanI siddhi
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ 204 Ilatu prAgu bhArA siddha pRthvI para tyAra pachI che. (2) siddha zilA (3) siddha to ItaretarAzraya doSa kahevAya. paraMtu ema nathI. e jJAnI jIva rAgadveSa rUpe pRthvI. (4) AdamI pRthvI; siddhazIlA. pariName che, tyAre navAM karma baMdhAya, ane te amuka sthiti sudhI DhA te arthAvagraha pachI ihA thAya che. arthAvagraha jJAnamAM koi padArthanI jeTalI ekakSetrAvagAhe rahe; tathA je rAgadveSa rUpe pariName che emAM pUrvanA karmano vizeSatA bhAsI cUkI che, tenAthI adhika jANavAnI icchA thAya, to te jJAna udaya nimitta hoya che. A pramANe je pariNAmathI karmano baMdha thayo te baMdha satya (nakakI karavA) tarapha vadhAre mUke che. tene ihAjJAna kahevAmAM Ave che; te vikAra pariNAmanuM nimitta thatuM nathI, paNa te pariNAmamAM, jUnI karmono (ihA) sudaDha hotI nathI. IhAmAM prApta thayela satya viSayano jo ke pUrNa udaya nimitta thAya che. tathA je vikArI pariNAma thayAM, te navIna karmabaMdhanuM nizcaya nathI hoto, to paNa jJAnano adhikAMza tyAM thAya che. te (jJAnanA nimitta thAya che. A pramANe ItaretarAzraya doSa nathI. adhikAMza) viSayanA satyArthagrAhI ja hoya che, tethI ihAne satya jJAnomAM Itaretara milana :ekabIjAnuM-paraspara-maLI javuM, arthAt mizrita thaI javuM. gaNavAmAM AvyuM che. (2) icchA (3) avagraha jJAnathI jANelA padArthanA ItaretarAya doSa eka asiddha bAbatane siddha karavA, mATe bIjI asiddha vizeSamAM utpanna thayelA saMzayane dUra karatAM evA abhilASa svarUpa jJAnane bAbatano Azraya levAmAM Ave, ane vaLI te bIjI bAbatane siddha karavA IhA kahe che; jema ke-te ThAkura dAsajI che. mATe, pahelIno Azraya levAmAM Ave,-e tarka doSane ItaretarAzraya doSa A jJAna eTaluM kamajora che ke koipaNa padArthanI ihA thaIne chUTI jAya to kahevAmAM Ave che. tenA viSayamAM kALAntaramAM saMzaya ane vismaraNa thai jAya che. (3) icchA dravyakarmanuM kAraNa azuddha pariNAma kahyuM; pachI te azuddha pariNAmanA kAraNa UhAzAna :avagrahathI grahaNa karavAmAM Avela arthane vizeSa jANavAnI AkAMkSA te viSe pUchavAmAM AvatAM, tenuM kAraNa pAchuM dravyakarma kahyuM tethI zaMkAkArane zaMkA ihA che. jema koi puruSane dekhI zuM A bhavya che ke abhavya che? e prakAranI thAya ke A vAtamAM ItaretarAzraya doSa Ave che. vizeSa parIkSA karavAne IhAjJAna kahe che. ihAjJAna saMdeharUpa nathI, kema ke samAdhAnaH- navA dravyakarmanuM kAraNa azuddha AtmapariNAma che, ane te ihAtmaka vicAra-buddhithI sadehano vinAza thai jAya che. saMdehathI upara ane azuddha AtmapariNAmanuM kAraNa to tenuM te ja dravyakarma nahi (arthAt navuM avAyathI nIce tathA aMtarALamAM pravRtta thatI vicAra buddhinuM nAma ihA che. dravyakarma nahi) paNa pahelAMnuM (jUnuM) dravyakarma che; mATe tyAM ItaretarAzraya doSa (kansezana) Avato nathI. hApoha :vicAra Itaranigoda nityanigodamAMthI cha mahinA, ane ATha samayamAM chaso ATha nIkaLe Icche che :mAne che. che, teo pRthvI, jaLa, agni, pavana ane pratyeka vanaspatirUpa ekendriya Iza baddhi :rAga; rati. paryAyomAM, vA be Indriya, te Indriya, caurendriyarUpa paryAyomAM, vA nakara, IcchArahita viSaya ane mAnapUjAdi IcchAthI rahita; para bhAvanI IcchAthI rahita. tiryaca, manuSya ane devarUpa paMcendriya paryAyomAM bhramaNa kare che. tyAM keTalAka (2) cAritradazA. kALa sudhI bhramaNa, karI pAchA nigoda paryAyane prApta thAya che, tene Itara Itara :anya. (vIryAcAra sivAyanA bIjA.). (2) anya; bIjA; te sivAyanA. nigada kahe che. Itaretaraaiya doSa :AnAthI, A ane enAthI - ene Itaretarazraya doSa kahe che. | Iti :ativRSTi, anAvRSTi, zalabhapaMkhI, udara, popaTa, svacakra (potAnA dezanuM jIvanA rAga-pariNAmathI baMdha, ane e ja baMdha thI rAga pariNAma thAya, sainya) ane paracakra (duzmananuM sainya), e sAta Iti manAya che, jevI rIte A
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ ItiomAMthI, eka paNa Iti koI khetaramAM utpanna thAya, to khetaranI khetI badhI ja naSTa thaI jAya che. tethI te kheDUtane kaMI anAja prApta thatuM nathI. IMdragoSa :comAsAnuM thatuM eka jIvaDuM. IMdrayagrAhya IndriyothI jaNAya tevA. sparza, rasa, gaMdha ne varNa, IndriyagrAhya che, kAraNake teo IndriyonA viSayo che. (paramANu, kArmaNavargaNA vageremAM IndriyagrAhyapaNuM vyakata nathI, to paNa zaktirUpe avazya hoya che; tethI ja ghaNA paramANuo skaMdharUpe thaI, zUlapaNuM dhAraNa karatAM Indriyo vaDe jaNAya IkriyasukhanuM sAdhana zubha upayoga (zubhopayoga sAdhana che, ane Idriyasukha sAdhya 205 IndriyajJAnane saMbaMdha nathI), vartamAnane ja jANe che, kAraNake viSayaviSayInA sannipAtano sadbhAva che, vartI cUkelAne ane bhaviSyamAM vartanArane nathI jANatuM (kAraNake ke Indriya ane padArthanA sannikarSano abhAva che.) (2) IndriyajJAna, Indriya sAthe padArthano (arthAt viSayI ane viSayano) satrikarSa-saMbaMdha thAya, to ja (ane te paNa avagraha, IhA, avAya, dhAraNarUpa kramathI), padArthane jANI zake che. narTa ane anutpanna padArthonI sAthe, Indriyono sannikarma nahi hovAthI, IndriyajJAna temane jANI zakatuM nathI, mATe IndriyajJAna hIna che, heya che. pra.sAra.gAthA 40 IdriyavyApArAtIta : Indriya vyApAra rahita. IndriyasukhanA adhisthAnabhUta IndriyasukhanA sthAnabhUta-AdhArabhUta. IndriyAtIta Indriya agocara, (2) parAzrayathI nirapekSa hovAthI (sparza, rasa, gedha, varNa ane zabdanA tathA saMkalpa-vikalpanA AzrayanI apekSA vinAnuM hovAthI viSayAtIta (IndriyAtIta). Indriyo Indriyo ane mana dvArA, je jJAna thAya che. tenuM nAma matijJAna che. tyAM pRthvI, jaLa, agni, pavana ane vanaspati rUpa ekandriyAne mAtra sparzanuM ja jJAna che. laTa, zaMkha Adi, be Indriya jIvone sparza ane rasanuM jJAna che. kIDI, makoDA Adi, te Indriya jIvone sparza, rasa, ane gaMdhanuM jJAna che. bhamaro, mAkhI, pataMgiyAMdika, caurindriya jIvone sparza, rasa, gaMdha ane varNanuM jJAna che. tathA maccha, gAya, kabUtara Adi, tiryaMca tathA manuSya, deva, nArakI Adi, paMcendriya jIvone sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabdanuM jJAna IMdriyonI zi viSe advaitamAM paNa Dheta pravartAvato IndriyaviSayomAM-padArthomAM A sArA ne A narasA, evuM kaita nathI; chatAM tyAM paNa mohAcchAdita jIva, sArA-narasArU5 Ata UbhuM kare che. IndranIlarana : nIlama Indriya pugala Indriyo paradravya che. tenAthI AtmAne lAbha ke nukasAna thAya nahi; mAtra bhAvendriyanA upayogamAM, te nimitta thAya. Indriyano artha bhAvendriya, ane dravya Indriya ane IndriyanA viSayo-ema thAya che, e traNe zeyo che; jJAyaka AtmA sAthe, teonA ekatvanI mAnyatA, te (mithyAtvabhAva) zeya jJAyaka saMkaradoSa che. (2) viSaya IdriyathA :mUrta dravyomAM ja jemanI daSTi lAgatI hoya, te IndriyacakSu che. Idriyaja Indriyo dvArA utpanna thatuM; aikriya. IndriyazAna IndriyajJAna upadeza, aMtaHkaraNa, Indriya vagerene, virUpa-kAraNapaNe grahIne), ane upalabdhi (kSayopazama), saMskAra vagerene, aMtaraMga svarUpakAraNapaNe grahIne, pravarte che; ane pravartatuM thayuM (te) sapradezane ja jANe che, kAraNake sthUlanuM jANanAra che, apradezane nathI jANatuM (kAraNake sUrmanuM jANanAra nathI); mUrtine ja jANe che kAraNake tevA (mUrtika) viSaya sAthe tene saMbaMdha che, amUrtine nathI jANatuM (kAraNake amUrtika viSaya sAthe vaLI tiryacomAM, koI saMjJI tathA koI asaMjJI che. temAM saMjJIone, to mane ja nita jJAna hoya che paNa asaMjJIone nahi tathA manuSya, deva ane nArakI jIvo saMjJI che. te sarvane, manajanita jJAna hoya che. e pramANe, matijJAnanI pravRtti jANavI.
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ Indriyono bhoga IndriyonA bhogasahita muktapaNuM nathI. IndrayonA bhoga che, | tyAM saMsAra che; te saMsAra che, tyAM mukatapaNuM nathI. IryA IriyA :gamanakriyA; dhyAnapUrvakanI cAla. IryApathaAsavu A Asava, sthiti ane anubhAga rahita che. ane te akaSAyA jIvone, 11,12, ane 13, A guNasthAne hoya che. caudame guNasthAne vartatA jIva, akaSAyI ane ayogI banne che, tethI tyAM Asrava che ja nahIM. IryA pathikI yiA :cAlavAnI kriyA. IrSA samiti cAritranI rakSA mATe, jainamunine saMbhALapUrvaka karavAnI, pAMcamAMnI eka kriyA. Iza:samartha; prabhu. (2) samartha. Izatva IzitA; sarvoparipaNuM; sarvavyApaka Izvara. IzvaratA sAmarthya ISTa:mAnya. ISTadeva : sarvakarmathI rahita, sarvajJa, vItarAga, zuddha AtmA. samayasAra. (2) sarvajJa vitarAga arihaMtadeva zuddha che, e ISTa deva che. bhagavAna AtmA paramArtha zuddha che, ane e ja AtmAne ISTa che. bhagavAnane puNya-pAparUpa aniSTano nAza thaI, ISTapaNuM pragaTayuM che, ISTa je vastu, bhagavAna pUrNAnaMda prabhu enA Azraye paryAyamAM ISTapaNuM pragaTayuM che; ane aniSTa je ajJAna ane rAgadveSa-teno nAza thayo che. IniSTa viSayopabhoga yiA ITAniSTa viSayo jemAM nimittabhUla hoya che evA sukha duHkha pariNAmonA upabhogarUpa kriyAne jIva karato hovAthI tene ITAniSTa viSayonA upabhogarUpa kriyAno kartA kahevAmAM Ave che. ISya pradeza e nAmano graMtha che. IyatuM kiMcita. hA IchA; vAMchA, AzA, umeda; ceSTA; pravRtti. (2) avagrahathI grahaNa karavAmAM Avela arthane, vizeSa jANavAnI AkAMkSA, te IhA che. IhAjJAna saMdeharUpa nathI, kemake IhAtmaka vicArabuddhithI, saMdehano vinAza thaI jAya che. | 206 saMdehathI upara ane avAyathI nIce tathA aMtarALamAM pravRtta thatI, vicArabuddhinuM nAma IhA che. (3) vicAraNA. matijJAnamAM vicAra cAle te IhA che. A vicAraNA paNa para padArthane laIne thAya che ema nathI; vicAraNA paNa aMtara-jJAnane anusarIne thAya che. jo ke ahIM samyajJAnanI vAta cAle che, chatAM ajJAna saMbaMdhI paNa vastu Ama ja che. jJAna ho ke ajJAna, bannemAM Ama ja vastusthiti che. zuM ? ke IhA-vicAraNAno paryAya aMtaranA jJAnabhAvane anusarIne ja thAya che. bhagavAna AtmAnA jJAnanI -jJAnaguNanA sattAnI A sImA maryAdA che ke te trikALI dravyamAM rahe, ane tene anusarIne thavuM e tenI vartamAna paryAyanI sImA-maryAdA che, matalaba ke badhuM jJAna potAnA ja kAraNe thAya che, para zeyane kAraNe nahi. A vastusthiti che. IhApoha :vicAra, ciMtana, saMkalpa-vikalpa ane tenuM pariNAma nizcayathI tyAga. IhApohAbhyAsa :zAstranA eka vAkyathI, aneka nayathI, aneka pramANothI, je ciMtana, mananathI pramANita karavuM joIe, te DahApohAbhyAsa. upakaraNabhUta sAdhanabhUta ukta kahelAM padArthanuM jJAna thavuM, varNana sAMbhaLyA pachI padArtha jJAnagocara thavo. (2) kaheluM; boleluM. (3) upara kahelAM ukti kathana; zabdalAlitya; vAkyAturya. (2) UMDI tarkabuddhi; yukti ukaraDo chANa tathA kacaro-paMjo vagereno karavAmAM Avato Dhagalo, ane enuM sthAna; gaMdavADa. udabhedu :khuraNa; pragaTatA; kaNagA; jharA; kuvArA. ugrA :AkaruM; pracaMDa, prakhara, sakhata, tIkSNa; baLavAna, majabUtaprabaLa ugrapaNe atyaMtapaNe uthagotra:lokamAnya kULa (2) sAtvikAbhAva yukta saMskArI jIvana. ugotra karma je karmanA udayathI ucca kuLamAM janma thAya tene udayayoga karma kahe che. ucca yoga kramanA udayathI sajA thAya moTo zoka thAya. uracAra :kathana
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ 207 urdukhas :aMkuza vinAnuM; niraMkuza; uddhata; svacchaMdI ucacheda samULago vinAza. (2) nAza. (3) vinAza (4) nAza karanAra uchedavuM jaDamULamAMthI ukheDInAkhavuM. ucchavAsa :vIryAntarAya ane jJAnAvaraNa karmanA kSayopazama, tathA aMgopAMga nAmakarmanA udayanA nimittathI, jIva je aMdarano vAyu (zvAsa) bahAra pheMke che, tene uchuvAsa athavA prANa kahe che. ane te ja jIva, je bahAranA vAyune aMdara laI jAya che, tene nizvAsa athavA apAna kahe che. A banne uchuvAsa ane nizvAsa AtmAne upakArI che; kemake, tene jIvita rahevAmAM kSAraNa thAya ucchavAsa nAma kyuM je karmanA udayathI, zvAsozvAsa hoya. ucchavAsamAtra :ramatamAtra; lIlAmAtra. ucchavAsamAtrathI ja ramatamAtrathI ja; lIlAthI ja. ucATa :khaLabhaLATa ucita yogya; ghaTita; lAyaka. (2) yogya,zobhA Ape tevuM; uchaLavuM :pragaTavuM. uchAMchaLo stuti-niMdAthI, UMcuMnIcuM mAnanAro. uchALavuM:pariNamavuM ujavala :prasanna (2) ujaLuM; dedIpyamAna ujajavaLa dhoLI (2) parama nirmaLa ujamavA pU. gurudevanA bAnuM nAma ujamavA hatuM ane teo bhUMbhalInAM hatAM. ujamALa :umaMga; UjaLuM; prakAzamAna, hoMza; ujAgara jAgrata (2) jAgRta; sAdhaka uSa:UMDANa uDADI devuM dUra karavuM uNodarI tapaHpuruM dharAine na khAvuM. utkaTa :tIvra utkaMThA :AturatA; utsukatA; hoMza; utsAha; adhIrAI. utkaMThAthI sollAsabhAvathI utkaMkti :Atura utkara :ukero; ukaraDo. (2) karavatAdi vaDe lAkaDAne kApavuM-cIravuM te utkara che. utkarSa unnati; caDatI; AbAdAnI; samRddhi, vikAsa; vRddhi; pragati. (2) prabhAva; utkRSTapaNuM. utkarSaNa kIrti. (2) UMce tarapha kheMcANa; utkarSa karanAra; (3) UMce tarapha kheMcanAruM; utkarSa karanAruM. (4) karmonI sthiti athavA anubhAgane vadhArI devo te. utkRSTa sarva prakAre (2) uttama,zreSTha; uttama koTinuM; sarvottama, suMdara; rUDa; vakhANavA jevuM. (3) aparimita utkaTa azubha adhyavasAya :tIvra saMkaleza, bhUMDA bhAva, krodha, mAna, mAyA, lobha, hiMsA, jUTha, vyabhicAra, vagere bhUMDA adhyavasAyanA kAraNe naraka gatimAM javuM thAya che. nArakIno bhAva karyo, to narakano bhava thayo. utkaTa bhAva:5rama bhAva; zraddhA-jJAna-cAritrano pUrNa bhAva. utkRSTa zubha adhyavasAya :te utkRSTa zubhagati utkIrtana zreSTha bhakti utkrotha :utkarSa; ahaMkAra uttama :utkRSTa uttama guhastha potAnI AvakanA cArabhAga pADI eka bhAga bacata (saMcaya) karavo; eka bhAga dhaMdhAmAM lagADavo; eka bhAga dharma ane bhogamAM kharcavo ane eka bhAga AzritonA poSaNamAM kharcato hoya te uttama gRhasthanA lakSaNa che. uttama tattvajJAna : AtmajJAna uttamapAtra vizALa baddhi, madhyasthatA, saraLatA ane jitendrayapaNuM, ATalA guNo je AtmAmAM hoya, te tattva pAmavAnuM uttama pAtra che.- zrImad rAja caMdra uttamaguru sadguru uttara :5chInA. uttara ane pUrva 5chIno ane pahelAMno.
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ 208 uttara avasthAe avasthita guNa:5chInI avasthAmAM rahelo guNa; guNano uttara | (3) banI zakatI nathI; ghaTatI nathI-yogya nathI. paryAya; uttara guNaparyAya. u-A dhAraNA; aTakaLa; upayogamAM upamAnA dharmonuM AropaNa karavAnI uttara uttara pachInA pachInA. (manuSyAdi paryAyo, rAgadveSamaya kriyAnA phaLarUpa che, aTakaLa; e prakArano arthAlaMkAra. tethI koIpaNa paryAya, pUrva paryAyane naSTa kare che ane pachInA paryAyathI, pote ulyA :saMbhAvanA; dhAraNA ; aTakaLa; naSTa thAya che.) utpAdha:utpanna karavA yogya, jenI utpattimAM anya koI nimitta hoya che evo. uttara rmasaMtati 5chIno karmapravAha, bhAvI karmaparaMparA. utpAta vinAzakArI Apatti; azubhasUcaka Aphata; upADo; dhamAla. uttara paryAya pachInA paryAya. utpAda :UpajavuM; prAdurbhAva; utpatti. (2) prAdurbhAva; pragaTa thavuM; utpanna thavuM. uttarakarma bhaviSya kALanuM karma (3) navI paryAyanuM thavuM; UpajavuM; bhAvarUpa. te prAdurbhAva. (arthAt pragaTa uttara rmasaMtati pachIno karmapravAha, bhAvI karmaparaMparA. thavuM; utpanna thavuM.) dravyamAM navIna paryAyanI prAptine, utpAda kahe che. udabhava uttaraMgaHjemAM taraMgo UThe che, evuM; taraMgavALuM. (2) jemAM taraMga uThe che- dariyAmAM dravyamAM navIna paryAyanI utpattine utpAda kahe che. kAraNa; mojAM uThe che te utpAdakaH utpanna karanAruM; janma ApanAruM; pedA karanAruM. uttara tarkaNA bIjA viSaya saMbaMdhI vicAro. (2) tene lagatA bIjA viSaya saMbaMdhI utpAdaka sAmagrInA bheda :utpAdaka sAmagrInA be bheda che : (a) upAdAna ane (b) vicAro. nimitta. upAdAnane nija zakti athavA nizcaya, ane nimittane parayoga uttaradAyI javAbadAra; jussedAra; javAba ApanAruM; uttaradAtA. athavA vyavahAra kahe che.. uttarottara : eka pachI eka (2) AgaLa AgaLa. utpAdana kAraNa :utpattinuM kAraNa uttAdha :kArya utpAda kone kahe che ? :dravyamAM navIna paryAyanI prAptine, utpAda kahe che. uttAna :chIcharA; chAcharA; utpAdanuM svarUpa e traNe (utpAda-vyaya-dhruva)mAM pariNamana zIla dravyanI navIna uttApa :saMtApa; pIDA; (2) ciMtA; phikara; (3) tApa; taDako; baphAro. avasthAne, utpAda kahe che. A utpAda paNa dravyArthika ane paryArthika nayanI utthAna thavuM. (2) jAgRti; udaya; caDatI (3) udaya; tAlAvelI uge. (4) thavuM. apekSAe, satya ane asat bhAvathI viziSTa che. utthAnavRtti halAhala; asthiratA; vikalpo; AkuLatA utpAdanakAraNa :utpattinuM kAraNa. usthAnikA TIkA-vivecanano AraMbhano bhAga; nAnI prastAvanA ke upodaghAta (2) utpAdanI vicitratAnA vaze :utpAdanI vicitratAne, A jIva vaza thAya che. karmano avataraNa; zarUAta karavI; udaya ene vaza kare che, ema nathI, pote udayane vaza thAya che. utthApana :uThADavAnI kriyA; UkheDI nAkhavAnI kriyA. utpAdu :utpanna karavA yogya; jenI utpattimAM, anya koI nimitta hoya che. usthApita zabda koika vAra ja thato hovAthI ane nitya nahi hovAthI. unmatA :asthiratA; unmatta=asthira utpAddha kArya utpAdya- utpAdaka bhAva= kAryakAraNabhAva. (2) kArya; utpanna karavA utpajJa yogya; ghaTita; nyAyayukta. ke karavAne pAtra. utpanna baMsI utpatti vinAzavALo (2) samaya paryAya utpatti-vinAzavALo. utpAdya-utpAdakabhAva:kAryakAraNabhAva evo.
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ utpAda-vyaya :TakIne badale ne badalavA chatAM TakI rahe evuM Azcarya kArI vastunuM sata svarUpa che. (2) utpAda-vyanAM pariNAma pudagala sAthe che. jIvanI sAthe vyApatAM nathI. AthI utpAda vyayarUpa je bhAva che, te pudagala che, te jIva nathI. utpAda-vyaya-dhRvatvazakti te guNa che, te dhruva che. e Atmadravyano guNa che. jenA kAraNe dravya navI paryAyapaNe upaje ane pUrva paryAya paNe nAza pAme ane dravyapaNe dhruva-kAyama rahe. AvI utpAda-vyaya-dhavatva zakita AtmAmAM nitya rahelI che. bhagavAna nityAnaMdasvarUpa AtmAmAM je anaMta zaktio che te badhI nitya che. dhruva che. utpAda-vyaya-dhrauvya :jo guNa hoya, to ja dhrauvya hoya, ane jo paryAyo hoya, to ja utpAdavyaya hoya; mATe jo guNaparyAyo na hoya, to utpAdavyadhrauvya, potAnA svarUpane pAmI zake ja nahi. A rIte dravya utpAdavyayadhrauvyavALuM che, ema kahetAM te guNaparyAyavALuM, paNa jAhera thaI jAya che. (2) utpAda, vyaya ane dhrauvya kharekhara paryAyone AlaMbe che. ane te paryAyo dravyane AlaMbe che. (arthAta utpAda-vyaya-dhrauvya, paryAyono Azraya che. ane paryAyo dravyanA Azraye che). tethI A badhuMya eka ja dravya che. dravyAntara nathI. prathama to dravya paryAyo vaDe AlaMbAya che, (arthAt paryAyo dravyane Azrita che. utpAda vyayadhrauvya paryAyonA Azraye ja che. paryAyathI bhinna padArtharUpa nathI. tema paryAyo dravyanA Azraye ja che. dravyathI bhinna padArtharUpa nathI. (3) dravyathI judA padArtho nathI. utpAda, sthiti ane bhaMga paryAyomAM varte che; paryAyo niyamathI dravyamAM hoya che, tethI te badhuMya dravya che. (4) svayaMbhU sarvajJa bhagAnane je zuddhAtma svabhAva utpanna thayo, te kadI nAza pAmato nathI. tethI temane vinAza vinAno utpAda che; ane anAdi avidyAjanita vibhAva pariNAma, ekavAra sarvathA nAza pAmyA pachI pharIne Upajata nathI. tethI temane utpAda vinAno vistAra che. A rIte ahIM ema kahyuM ke, siddha paNe teo avinAzI che. Ama avinAzI hovA chatAM teo utpAda-vyaya-dhrauvya sahita che; kAraNa ke zuddha paryAyanI apekSAe temane utpAda che, azuddha 209 paryAyanI apekSAe vyaya che ane te bannenA AdhArabhUta AtmApaNAnI apekSAe dhrauvya che. dareka dravyautpAda-vyaya-dhrauvya maya hovAthI mukta AtmAne paNa utpAda-vyaya-dhovya avazya hoya che. sthUlatAthI joie to, siddha-paryAyano utpAda thayo. saMsAra paryAyano vyaya thayo ane AtmApaNuM dhruva rahyuM- e apekSAe mukta AtmAne utpAda-vyaya-dro che. athavA, mukata AtmAnuM jJAna zeya padArthonA AkAre thayA kare che. tethI sarva zeya padArthomAM, je je prakAre utpAdana thAya che te te prakAre jJAnamAM, utpAdita thayA kare che. mATe mukta AtmAne samaye samaye utpAda-vyaya-dhrauvya hoya che. athavA vadhAre sUkSmatAthI joie to, aguru laghu guNamAM thatI SaTaguNa hAnivRddhine lIdhe, mukta AtmAmAM samaye samaye utpAda-vyaya-dhrauvya varte che. ahIM jema siddha bhagavAnamAM utpAdAdi kahyAM tema, kevaLI bhagavAnanAM paNa yathAyogya samajI levAM. utpAda-vyaya-dhrauvya svarUpa dareka dravya sadAya svabhAvamAM he che. tethI sat che. te svabhAva utpAda-vyaya dhrauvya svarUpa pariNAma che. jema dravyanA pravAhano nAnAmAM nAno aMza te, pariNAma che. dareka pariNAma svakALamAM potAnA rUpe upaje che. pUrvarUpathI nAza pAme che ane sarva pariNAmomAM eka pravAhapaNuM hovAthI, dareka pariNAma utpAda-vinAza vinAno ekarUpa-dhruva rahe che. vaLI utpAda-vyaya dhrauvyamAM samayabheda nathI, traNeya eka ja samaye che. AvA utpAda-vyaya- dhrauvyAtmaka pariNAmonI paraMparAmAM dravya svabhAvathI ja sadAya rahetuM hovAthI dravya pote paNa. motInA hAranI mAphaka utpAda-vyaya dhrauvyAtmaka che. utpAda-vyaya-dhrauvyatraya :utpAda, vyaya ne dhrauvya e tripuTI (traNano samaho. utpAda-vyaya-dhrauvyanuM paNa eka ja astitva che jemake suvarNa ja kuMDaLAdi utpAdo, bAjubaMdhAdivyayo ane pILAzadi dhrauvyanuM, kartA, karaNa tathA adhikaraNa che; tethI suvarNa ja, temanuM svarUpa dhAraNa kare che. utpAda-vyayadhrauvyo ja dravyanAM kartA, karaNa ane adhikaraNa che; tethI utpAda-dhrauvyo ja, dravyanA svarUpane dhAraNa kare che.
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ utpAda-vyaya-dhrauvyanuM svarUpa :utpAda, sthiti, bhaMga e traNeya paryAyone hoya che, | padArthane hotA nathI. ane te paryAyono samUha, ja dravya kahevAya che. tethI te traNe maLIne dravya kahevAya che. jo utpAda, vyaya, dhauvya padArthanA mAnavAmAM Ave to, padArthano ja nAza ane utpAda thavA lAge. paraMtu na to koi padArthano nAza thAya che, ane na koi padArthanI navI utpatti thAya che. tethI A traNe padArthanI avasthAonA bheda che ane te avasthAo maLIne, ja dravya kahevAya che tethI traNeno samudAya ja dravyanuM pUrNa svarUpa che. utpAda-vyaya-kRvatva zakti :kramavRttirUpa ane akramavRttirUpa vartana jenuM lakSaNa che, evI utpAdavyayadhRvatvazakti. (kramavRttirUpa paryAya, utpAdavyayarUpa che, ane akramavRttirUpa guNa, dhRvatvarUpa che.) AmAM kramavRttirUpa, arthAt eka pachI eka vartavArUpa, paryAyo che, ne akramavRttirU5 arthAt eka sAthe trikALa vartavArUpa guNo che. dravyamAM guNo, badhA akramavRttirUpa trikALa eka sAthe paDyA che, ne paryAya eka pachI eka saLaMga UMcAI-urdhvapravAharUpe, kramabaddha thAya che. paryAyo kramavartI che, tethI krame pravartavuM jenuM lakSaNa che, evI paryAyo, utpAdavyayarUpa che, ne akramavRttirUpa guNo, dhRvatvarUpa che. Ama AkhuM dravya krama-akramavRtti vaDe utpAdavya dhruva svabhAvavALuM che. AtmadravyanI ekeka zakti anaMta guNomAM vyApaka che. - ekeka zakti, anaMtamAM (guNomAM) nimitta che. - ekeka zakti, dravya, guNa, paryAya-traNemAM vyApe che. - ekeka zakti, dhruva upAdAna che, ane tenI paryAya, kSaNika upAdAna che. temAM akrame rahevuM, te dhruva upAdAna che, ne krame vartavuM, te kSaNika upAdAna che. - ekeka zaktimAM, vyavahArano-rAgano ne nimittano abhAva che. ekeka zakti, krame pravarte che te nirmaLa, pariNatie pravarte che, ne temAM vyavahAranorAgano ne nimittano abhAva nAma nAsti che. A anekAnta che. vyavahAranA ke nimittanA kAraNe, ahIM zaktinuM paraNimana thayuM che, ema che nahi. utsaMga mArga yathAkhyAta cAritra; 210 utsaka:utkaMThAvALuM; talasatuM; adhIruM; utsuktA :utkaMThA; adhIrAI, vyagratA; ciMtAyukta; talasATa. (2) AturatA; adhIrAi; dhIrajano abhAva. ullaMga :uchaMga; khoLo; goda; (1) madhyabhAga; vacagALo. utsatra zAstra viruddha vAcana; apramANa rUpa vAcana utsutra bhASaNa :siddhAMtano bhaMga thAya tevo upadeza utasUtrarUpaNA:Agama viruddha bolavuM. utsatra--prarUpaNA siddhAMtano bhaMga thAya, tevo upadeza. utsatrabhASI :siddhAMtano bhaMga thAya tevuM bolavuM. utsargaane apavAda sAmAnya niyama (2) eTale Ama hovuM joIe, athavA sAmAnya. utsargamArga eTale yathAkhyAta cAritra, je niraticAravALuM che. utsargamAM, traNa gupti samAya che. apavAdamAM, pAMca samiti samAya che. utsarga, akriya che, apavAda, sakriya che. uttama utsargamArga che, ne tethI je utarato, te apavAda che. caudamuM guNasthAna, utsarga che, tethI nIcenAM guNasthAnakA, ekabIjAnI apekSAe apavAda che. (3) sAmAnya niyama. apavAdaHkhAsa niyama-vizeSa. e rIte jyAM utsarga kathana hoya, tyAM apavAda kathana garbhita che-ema samajavuM. (4) mULa mArga; AMtara AtmAmAM ramavuM te mULa mArga che. (5) viphaLa (6) upayoganuM aMdara svarUpamAM TharavuM; svarUpamAM karavuM; zuddha upayoga. (7) sAmAnya niyama (8) vizeSa kathana, sAmAnya niyama; apavAda khAsa niyama, vizeSa (9) mamatvano tyAga (utsarga). urma nirapeNa :sAmAnya niyamathI apekSAthI rahita. utsarga mArga svarUpamAM karavuM te; zuddha upayogamAM ramaNatA. utsargaja tyAga sAmAnya rUpa sarvathA tyAga. utsarga eTale sAmAnya. sAmAnya paNe sarvathA prakAre tyAga tenA nava bheda che. 1. manathI pote karavAnuM ciMtave nahi, 2. bIjA pAse karAvavAnuM ciMtave nahi, 3. ane koie karyuM hoya tene bhaluM jANe nahi. 4. vacanathI pote karavAnuM kahe nahi, 5. bIjAne karAvavA 9 vAge rUpa upa sarvathAma che koie karyuM
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ mATe, upadeza Ape nahi, 6. koie karyuM hoya, tene bhaluM kahe nahi, 7. | kAyAthI pote kare nahi, 8. bIjAna hAtha vagere dvArA preraNA karAve nahi, 9. ane koie karyuM hoya tene hastAdi vaDe prazaMse nahi. A nava bheda kahyA. apavAda tyAga aneka prakArano che. A sva bhaMga kahayA temAMthI keTalAka bhAgomAMthI amuka prakAre tyAga kare, amuka prakAre na kare, A rIte mAre A kArya karavuM, A rIte na karavuM, ema apavAda tyAga bhinna bhinna prakAre che. mATe zakaya hoya te rIte tyAga karavo. utsarga rUpa nivRtti sAmAnya tyAga utsargasApe sAmAnya niyamanI, apekSA sahita. utsarpiNI caDhato kALa. (2) UMce UMce sarakato jato kALa;uttarottara caDhato kALa, utsarpiNI kALa :je kALacakramAM Ayu, kAya, sukha vadhatAM jAya,evo kALa. (2) uta-UMce, sarpiNI-sarakato jato eTale ke uttarottara caDhato kALa te utsarpiNI kALa. (3) caDatA cha Ara pUrA thAya teTalo kAla; daza kroDAkoDI sAgaropama pramANano caDato kAla; AyuSya, vaibhava, baLa Adi vadhatAM jAya tevo kAla pravAha. utsAha :AnaMdamaya prasaMga. utsAha rAga utApa :ciMtA; phikara; duHkha; pIDA; saMtApa; baLApo; tApa; taDako; ghAma; baphAro. utAru :pravAsI; musAphara. uthApavuM oLaMgavuM; na mAnavuM; dUra karavuM; ullaMghavuM. (2) UMcA karavA. uthAmanuM eka sthAnathI bIjA sthAnamAM nAkhavuM, khAlI karavuM; ThAlavavuM; pheravI pheravIne jovuM. (2) UMcA karavuM; AmathI tema UMcakavuM ne mUkavuM; phIMdavuM; UMcuM nIcuM ke Ama tema karI nAkhavuM; mithyA mehanata karavI. udaka peDhAla sUtrakRtAMga nAmanA bIjA aMgamAM eka adhyayana che. udagama utpAdananAdi doSonuM svarUpa jANavA mATe mULAcAra Adi graMtho jovA joie. udaghoSa :vacana TaMkAra (2) prakAzana udaghoLyuM :prakAzya, jANa karI udyota :prakAza; jhaLahaLATa; udyota uddeza hetu dhAraNA; irAdo. uddezika AhAra doSayukata AhAra (2) muni sAdhu mATe banAvela AhAra, te doSayukta che. (3) amuka vastuno AhAra, amuka munine mATe ja taiyAra karelo hoya te. uthAta :bhavya uddhata svataMtra (2) koIne gaNe nahi-nimittane gaNe nahi, rAganeya gaNe nahi, ne paryAya ne gaNe nahi, badhAne gauNa karI che. ahA! Avo uddhata bodha dhAma prabhu, AtmA che. tema vartamAna jJAnanI paryAya aMtarmukha karI, pratyakSa jANI levo e karavA yogya kAma che. (3) kartApaNA vinAno, acaLa, eka parama jJAtA ja che. (4) ugra; koinIya paravA kare nahi tevo; badhAne gauNa karI de tevo svataMtra. uddha bodha zuddha vijJAna dhana; UMcuM. unnata jJAna; bhavya jJAna. samasta kartApaNAnA bhAvathI rahita; eka mAtra jJAtA ja mAno. ukta mohanI lAgI Rddhi; zobhA. uddAtta :ucca; koIne AdhIna na hovuM uddhAre che. nAza thavA deto nathI. uEbara phaLa :pAMca prakAranAM che. kaLanAM nAma umaro, kakuMbara, vaDa, pIpara, ane pIpaLAnAM phaLa athavA gularanAM phaLa. uddabheda :skuraNa; pragaTatA; phaNagA; jharA; kuvArA. uddabhava udaya ugbara je vRkSone toDavAthI dUdha nIkaLe che evA vaDa, pIpara, uMbara, kaThuMbara, pAkara vRkSone, kSIravRkSa athavA udumbara kahe che. temAM sUkSma tathA pUla trasa jIvonI, ghaNI utpatti thAya che. udumbara phaLa :gUlara, vaDa, pIpala, pilakhana ane pAkara e pAMca udumbara phaLa che. temAM baha bIja che tethI zrAvaka tene khAtAM nathI.
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ udumbara phaLanA nAma umaro, kaDuMbara, vaDa, pIpara ane pIpaLAnAM phaLa athavA gularanA phaLa Ama pAMca phaLo che. udaya :vipAka- anubhava. jIva kaSAyakarmanA udayamAM joDAIne, jeTalo rAga-dveSa kare, teTalo kaSAyano udaya-vipAka-anubhava te jIvane thayo, ema kahevAya. kaSAyakarmanA udayamAM joDAtAM, jIvane tIvra bhAva thAya, te cAritramohanIya karmanA AsavanuM kAraNa (nimitta) che ema samajavuM. (2) utpatti; caDatI; unnati; pragaTatA. (3) pragaTa thavuM. (4) dravya, kSetra, kALa tathA bhAvane, laIne karma je potAnI zakti dekhADe che, tene karmano udaya kahe che; karmaphaLanuM pragaTavuM. (5) udaya be prakArano che H eka pradezodaya, ane bIjo vipAkodaya. vipAkodaya bAhya (dekhItI) rIte vedAya che, ane pradezodaya aMdarathI vedAya che. (6) AvelA kAmonA pAkane, udaya kahe che. (7) je AtmA rAga, dveSa ane ajJAna na hoya, tene udaya kahIe chIe. (8) karmano vipAka; anubhava. (9) dravya, kSetra, kAla, tathA bhAvane laine karma je potAnI zakti dekhADe che, tene karmano udaya kahe che. karmaphaLanuM pragaTavuM. hRdaya pAme che Hutpanna thAya che. udaya pAmavuM HpragaTa thayuM. (2) utpanna thavuM. udaya bhAva karmono phaLa devAmAM samarthapaNe udbhave, te udayabhAva che. udAta Htatpara; sajja; kRtanizcaya; Atura; udyamI; khaMtIluM; ughogI; taiyAra thaI raheluM; nizcaya karI, UbhuM thayeluM. udAta :pravRtta (2) taiyAra; nirmaLa udAta thavuM Htatpara thavuM; lAgavuM; udyamavaMta thavuM; vaLavuM; DhaLavuM. udAma :prayatna (2) puruSArtha udAma :puruSArtha svarUpamAM dRSTi ne ramaNatA je vaDe thAya, tenuM ja nAma puruSArtha che. udayamAna udayamAM AvatuM udayarUpa :pragaTa rUpa; pratyakSa; udhruva tatpara 212 udayasthAno potAnuM phaLa utpanna karavAmAM samartha karma avasthA. jema ke cAra gati, krodha, mAna, mAyA, lobha, Adi jeTalA udayanA prakAro che evuM jemanuM valaNa che tene udaya sthAno kahe che. udhyAdhIna sAtA-asAtA, mAna-pUjA, tiraskAra-puraskAra, lAbha-alAbha Adi, je sthiti prApta thAya, temAM mAtra jJAtA-dRSTA sAkSIbhAve kahI, samabhAve, bhayarahita niHspRha, niSkAmapaNe vicaravuM, ke jethI viSayakaSAya ane pramAdano jaya karI, parama nigraMthadazA prApta thAya. udayAbhAvI thAya je karma phaLa ApyA vinA kharI jAya, temane udayAbhAvI Aya kahe che. udyota prakAza; jhaLahaLATa (udyota) (2) prabhAvanA; prakAzavaMta; jyoti. (3) caMdra, caMdrakAntamaNi, dIvA Adino prakAza te udyota che. (4) jJAna prakAza. udyota nAma karma je karmanA udayathI udyota (jhaLahaLATa rUpa), zarIra hoya. udyota-udyota prakAza, jhaLahaLATa udyotana :prakAzana udyotana prakAzita, prakAzana udyotarUpa :jyotisvarUpa uddeka :puSkaLatA; vadhAro; udvega :kheda; khinnatA; ucATa; (2) gabharATa; vyAkuLatA; (3) dilagIrI; zoka; (4) vyagratA; kSobha. udvigna :khinna; bhAre dilagIra; udvega pAmeluM; kaMTALeluM; kheda, ucATa; gabharATa; vyAkuLatA; zoka; vyagratA; kSobha; udvega. (2) pariNati; kaSAyanI udvignatA= rAga-dveSanI pariNati. (3) bhayAkuLa; AzaMkAthI ciMtita; AkuLita udvizatA :kheda; khinnatA; kaMTALo; ucATa; gabharATa; vyAkuLatA; vyagratA; kSobha, zoka, dilagIrI; uddezaka AhAra doSayukta AhAra; sAdhunA nimittane banAvela AhAra, tene uddezaka AhAra kahe che, te doSayukata che.
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ udAtta HkoIne AdhIna nathI; svAdhIna; parAdhIna nathI. (2) ucca udAra HmoTA vistAravALuM; nizcaya. (2) nizcaLa; moTA vistAravALuM udAraNA kALa pAkyA pahelAM, karmanAM phaLa tapAdi kAraNe udayamAM Ave, te udIraNA. udAsa vairAgI jevo thai jAya. udAsabhAva upekSAbhAva udAsI upekSAvRttivALuM; taTastha; zokAtura; dilagIra; nirAza udAsIna jema siddha bhagavAna, udAsIna hovA chatAM, siddhaguNonA anurAgapaNe pariNamatA bhavya jIvone, siddhagatinA sahakArI kAraNabhUta che. tema dharma paNa, udAsIna hovA chatAM, potapotAnA bhAvothI je gatirUpe pariNamatAM jIva-pudgalone, gatinuM sahakArI kAraNa che. (2) urdU eTale UMce ane Asa=besavuM, sarva parabhAvo, paradravyomAMthI, vRtti UThI jaI, UMce eTale sarvathI alipta bhAvamAM, AtmabhAvamAM ekAgra thaI, te rUpa udAsInatA; Asakti rahitadara vItarAgatA; sarva bhAva pratye asaMga apratibaddha, evA sAkSIbhAve samatA niraMtara rahe. (3) niSkriya; upekSAvRttivALuM; taTastha; khinna; gamagIna; zokAtura; dilagIra; nirAza; nAsIpAsa; bhinna asarakAraka. (4) jema siddha bhagavAna, udAsIna hovA chatAM, siddha guNonA anurAgarUpe pariNamatA, bhavya jIvone siddhagatinA sahakArI kAraNabhUta che, tema dharmAstikAya paNa udAsIna hovA chatAM, potapotAnA bhAvothI ja, gatirUpe pariNamatAM jIva-pudgalone, gatinuM sahakArI kAraNa che. (5) saMbaMdha vinAno; taTastha (6) niSkriya; madhyastha. (7) udAsa; dilagIra; zokArna; zoka magna. (8) taTastha; saMbaMdha vinAno. (9) paradravyothI virakta svarUpa (10) uta+Asana= UMce beThelA saMsAranA sarva prapaMcothI UMce jai beThA hatA. (11) UMce beThelo; jagatanA bhAva na sparzI zake evA UMcA; asparzI; alekha; AtmadazAnA AsanamAM beThelo. (12) rAga dveSAdithI asparzI; UMcI sthitirUpa bhAvamAM vartavuM. (13) jJAtA-dRSTA mAtra avasthA. (14) saMbaMdha vinAno; taTastha; samabhAva 213 udAsInatA :upekSAbhAva; vairAgya. (2) urdu eTale UMce ane Asa=besavuM, sarva parabhAvo, paradravyomAMthI, vRtti UThI jaI, UMce eTale sarvathI alipta bhAvamAM, AtmabhAvamAM ekAgra thaI, te rUpa udAsInatA; Asakti rahitadara vItarAgatA; sarva bhAva pratye asaMga apratibaddha evA sAkSIbhAve, samatA niraMtara rahe. (3) u+ AsInatA, ut, uceM, rAgadveSa moha Adi bhAvothI aspRzya, ucca AtmasthitimAM AsInatA, besavApaNuM e ja adhyAtmanI jananI, mAtA che; arthAt udAsInatA vinA adhyAtmano janma saMbhavato nathI. mATe eka udAsInatA, vairAgya, anAsaktibhAva eja sukhane ApanAra mitra che, athavA te udAsInatA ja adhyAtmarUpa zuddha AtmadazA pragaTAvavA jananI samAna ananya kAraNa che. (4) ud+AsInatA. urdu eTale UMce, AsInatA eTale besavApaNuM, rAga dveSa AdithI UMce besavApaNuM te udAsInatA. (5) samabhAva (6) samyagdarzana ane samyajJAna thayA pachI, zubha karmanA udayathI sukhasAdhano prApta thAya. to tenAthI harSa na thAya. ane azubha karmanA udayathI duHkhadAyaka saMyogo maLe to tenAthI zoka na thAya. arthAt koi paNa dazAmAM viSaya bhAvo na thatAM AtmA samabhAvI ja rahe, eka ja sarakhI vRttithI bannene vede, te udAsInatA. A dazAmAM kaSAyono upazama ane kSaya hovAthI, sukha duHkha samabhAve vedAtA hovAthI banne prakAranAM karmono nAza thAya che. vairAgyadazAnI jema zubhanI vRd ke azubhano Aya te dazAmAM thatAM nathI, kAraNa ke banne bhAvo tarapha te, udAsana hoya che. Ama udAsInatA e AtmAno guNa che. keTalAka udAsInatAne duHkhanI sthitimAM udbhavatI mananI nabaLAi tarIke gaNAve che te ayogya che. udAsInatA ane dInatAmAM ghaNo taphAvata che. dInatA lAcArImAMthI pragaTe che, udAsInatA AtmAnA sAmarthyamAMthI pragaTe che. udAsInatAmAM azubha ane zubhakarmanI nirjarA sAthe sAthe puNyAnuM baMdhI puNya baMdhAya che, cothAthI sAtamA guNasthAna sudhI, sarAga saMyama hoya che, tyAM sudhI samyak cAritra saMpUrNapaNe pALI zakAtuM nathI, ane keTalIka zubha vRttio udayamAM AvI jatAM, puNyAnuM baMdhI pUNyanAM tIrthakaragotra jevAM karmo baMdhAya che. (7)
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ u+AsInatA, u= uMce, rAga-dveSa, moha Adi bhAvothI aspRzya, ucca AtmasthitimAM, AsInatA= besavApaNuM, e ja adhyAtmanI jananI che. arthAt udAsInatA vinA adhyAtmano janma saMbhavato nathI. udAsInama :paradravyathI virakta svarUpa udAharaNa dRSTAMta udita :pragaTa thatA; siddha. (2) prakAzamAna; pragaTa udita kare che. :siddha kare che. udita thavuM :siddha thavuM; udita karavuM-siddha karavuM. udita thAya che. :siddha thAya che. udIraNa pravRtti je parAthAdi yoge karavI paDe, te. udIraNA AyuSya karmanA baMdhanI evI vicitratA che ke, jene nirupakrama AyuSyano udaya hoya tene samaye samaye sarakhuM nirjare, tethI te hRdaya kahevAya che, ane sopakrama AyuSyavALAne pahelAM amuka vakhatato upara pramANe ja nirjare, tyAre udaya kahevAya, paNa chellAM aMtagRrtamAM badhAM niSeko bhegAM nirjarI jAya, tethI tene udIraNA kahe che. udIraNA kALapAkyA pahelAM, karmanA phaLa tapAdi kAraNe udayamAM Ave, te udIraNA. udIraNA HkarmanA hRdayanI mAphaka udIraNA paNa karma phaLanI pragaTatAnuM nAma che. paraMtu ahIM eTalI vizeSatA che ke, koi kriyAthI athavA anuSThAna vizeSo dvArA karmane, potAnA samaya pahelAM ja pakavI levAya che, athavA apakarSaNadvArA tenA pAkavAnA samaya pahelAM ja, udayamAM lai AvAmAM Ave che. tene udIraNA kahe che. udIraNA karavI :udayamAM lAvavuM. udhyamAna udayamAM AvatuM udhyAdhIna pUrva prakRtino udaya Ave, tene viveka sahita jANe ke, emAM mAruM kartavya nathI, ane temAM mamatva-rAga na kare, prakRtinA udayane jJAnabhAve jANe, ane jJAnamAM jJAnapaNe varte, paNa temAM koi icchA, vikalpa ke mamatA na kare. udhAM judAM 214 dhAmavuM HAmathI tema UMcakavuM ne mUkavuM; phIMdavuM, UMcuM nIcuM karavuM; mithyA mahenata karavI; Ama tema khoLavuM; uthAmIne tapAsavuM. unmukha :tatpara; lAgelo. tatpara; lAgelo. (svabhAva sanmukha) tatpara; lAgelo hovAthI unmUgna :upara AvavuM; tarI AvavuM; pragaTa thayuM.(mukhya thayuM.) unmajajana upara lAvavuM. unmata HahaMkArI; garviSTha; udgata; madane lIdhe chakeluM; gAMDuM; madAMdha; madamasta tophAnI. (1) pAgala; pote, AnaMdano nAtha saccidAnaMda prabhu bhagavAna che, tene bhUlIne puNya-pApanA pariNAma ane tenAM phaLane, potAnAM mAne, tene unmatta eTale pAgala kahyo che. (ra) madAMdha mArga; ahaMkArI mArga; uta mArga. (3) pAgala; sat ane asat (vidyamAna ane avidyamAna) padArthonuM bhedarUpa jJAna (yathArtha viveka) na jANanArane, unmatta kahevAmAM Ave che; jIvane sat ane asat nI samajaNa rahitanI je dazA che, te unmatta jIve che; ajJAna dazA; mithyAtva (4) gAMDuM; bhAna vagaranuM; kephI; chAkaTuM; krodhI; ahaMkArI; anAdara; tiraskAra; bedarakArI; beparavAi; lAparavAi. (5) gheluM; unmattatA= ghelachA bhareluM unmatta dazA :mithyAjJAna dazA. unmattapaNuM Hmadane lIdhe chakeluM; madAMdhapaNuM; ahaMkArIpaNuM; uddhRtapaNuM unmattA Hmadonmatta paNuM; sattAno zaktino mada caDhavArUpa ucitapaNuM unmattadazA :mithyA jJAna dazA. unmattapratApadazA :ghelachAbharyo bakavATa; gAMDapaNane laIne karavAmAM Avato, baDabaDATa; pAgalano bakavATa. unmatatA :ghelachA; mUrkhAmi; asthiratAno cAritra doSa. unmezana :ulaTapalaTa karavuM; mArI nAkhavuM; mArIne khAi javuM. (2) mArIne khAi janAra unmanI :anAsakata; udAsIna; amanatA; niHsaMgatA
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ unsanIbhAva :manano nAza. (2) Atma mastI; AtmAnI khumArI; AtmAnI anubhUti (3) cirakAla paryanta paNa dhArelA prayatno vaDe, je vAyu dhArI zakAto nathI, te vAyu kharekhara, unmanI bhAva prApta thaye chate, tat kSaNa sthira thai jAya che. brahma randramAM citta rAkhavAthI nAstikA dvArA vaheto vAyu, baMdha paDato hoya evuM jaNAya che. unmUlana HjaDamULathI kADhI nAkhavuM te; nikaMdana. unmeza :pragaTa thavuM te; prAkaTaya; sphuraNa. (2) manovalaNanA (abhiprAyanA) phaNagA. unmAda :unmatta; madAMdha; ahaMkArI; uddhatta; ghelachA; tora; kAmAsakta. (1) unmattapaNuM; gAMDapaNa; tora; mada; tophAna. (2) sanepAtano, eka prakAra. (3) ghelachA; gAMDapaNa; mada; tora; (4) vRtti kAbumAM na rahe, te unmAda; atyaMta bedarakArI; dharmanI kaMi paDI ja na hoya, chakI gayo hoya te unmAda. asthiratAno rAga; vyavahAranA vikalpa (5) ulaTo mArga; kharAba rasto; anItino rasto. (6) viparIta mArga; avaLo mArga; khoTo mArga; (7) ulaTo mArga; kharAba rasto; anItino rasto; sanmArganI sanmukha na vartavuM. (8) viSaya, kaSAya, kuzravaNa, kuvicAra, kusaMga, ane ugratA AcaravAmAM Ave, te azuddha AtmAnI prAptino mArga che. unmIlita thayAM :khUlyAM, vikasyAM upakaMTha pAdara; paravADa; taLeTI; pADoza; nIkaneno nAkano bhAga; nikaTatA upakaraNa :sAdhana. upakaraNo HsAdhano- strI, putra, vastra, AbhUSaNAdi upakaraNo. temAM mamatA na kara upakrama AraMbha; zarUAta; Azraya. (2) krama pUrvaka; eka pachI eka; kramasara (3) AraMbha; zarUAta; Azraya. upekSA anAdara; tiraskAra; mAdhyastha; zuddha samadaSTinA baLavIryane yogya thavuM; nispRhabhAve, jagatanA pratibaMdhane visArI, AtmahitamAM AvavuM; udAsInabhAvanA. (2) udAsInatA; virakti; nispRhatA; madhyasthabhAva; zatru tarapha sarakhI lAgaNI hovApaNuM. (3) avajJA (4) udAsInatA; 215 virakti; niHspRhatA; madhyastha bhAva; anAdara; tiraskAra. (5) rAgadveSa rahitapaNuM. (6) bedarakAra; ajAgRta. (7) udAsInatA; tyAga. (8) lAvagara; anAdara; tirmakAra; tyAga; udAsInatA; anapekSA; bedarakArI; avagaNanA (9) mAdhyastha; nispRhabhAve, jagatanA pratibaMdhane visArI, AtmahitamAM AvavuM; zuddha samadaSTinA baLa vIryane, yogya thayuM. upelA karato :iSTAniSTha buddhithI rahita; samabhAva dharato. paramAnaMda nimagna. (2) lakSa choDIne upekSA yogya udAsInatA yogya; viraktiyogya; nispRhatA yogya, anAdara yogya. upaNA saMyama traNa guptiomAM gupta rahevuM te upekSA saMyama che. upekSita :bedarakAra; beparavAI; lAparavAI; anAdara; tiraskAra (2) madhyastha upakAra nimitta (1) bhaluM; hitakArI; rUDuM. (ra) guNa, sahAya, sahayoga paNa kahe che. (3) upagraha; sahAyakatA; nimitta. eka dravyane potAne potAnA kAraNe lAbha-nukasAna thayuM, tyAre bIjuM kayuM dravya te vakhate nimittarUpa hAjara hatuMte sUcavavA mATe upakAra zabda vaparAyache. upakArane sahAyaka, balAdhAna, bahiraMga sAdhana, bahiraMga kAraNa, nimitta, nimittakAraNa e Adi nAmathI saMbodhe che. (4) sukhadAtA (5) badalAnI AzA vinAnI bhalAi; sapADuM; (6) kRpA; maherabAnI; AbhAra; ahesAna; pADa; badalAnI AzA vinAnI bhalAi; sapADuM. (7) dravyono nimitta-naimitika saMbaMdha. (8) anugraha; kRpA; vyavahArika kathana upakAraka :upayogI. upakAraka kIrti upagata pAmelA; prApta karelA upagraha :bIjA dravyanuM bhaluM karavuM; lAbha karavo; nimittarUpa nimitta; apekSA; kAraNa; hetu (2) eka jIva bIjAne sukhanuM nimitta, duHkhanuM nimitta, jIvananuM nimitta, maraNanuM nimitta, sevA zuzruSA AdinuM nimitta hoya che tene upagraha kahe che.
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ upagahana samyagdarzananuM pAMcamuM aMga che. potAnA guNanI prasaMzA ja kare, paNa saguNa prApta karyA kare, paranA doSa DhAMke, potAne doSa lAgyA hoya, tenuM sadaguru samakSa AlocanA sahita prAyazcita le, potAnI niMdA kare, ane paranI niMdA taje, sagurunAM guNa gAyane upagRhana nAmanuM pAMcamuM aMga che. (2) doSa DhAMkavo. bIjAnA doSa DhAMkavA. upagahana (upakhaMhaNa) potAnA guNonI prazaMsA na kare ne bIjAnI niMdA na kare, sAdharmamAM koi doSa lAgI gayo hoya to tene DhAMke, ne te doSa dUra karavA prayatna kare, tathA guNanI vRddhi thAya. dharmanI vRddhi thAya evA upAya kare, Avo bhAva te samyagdaSTinuM upagUhana athavA upavRMhaNa aMga che. doSane DhAMkavA dUra karavA, ane guNane vadhAravA e banne vAta upagUhana athavA upabRhaNa kahevAya che. upagRhana aMga upagrahanatva mokSa mArga pote to zuddha ja che tenI azakta ane ajJAnI jIvonA Azraye thatI niMdAne dUra karavI tene, upagUhana kahe che. (svasammukhe tAnAbaLa vaDe zuddhinI vRddhi karavI tene, upavRMhaNa aMga kahe che. upagahana kara paravastunA sarva dharmane gopavanAra arthAt rAgAdi parabhAvomAM joDAto nathI. upaghAta :nAza (2) satya, yathArtha prazasta jJAnamAM doSa lagADavo, athavA prazaMsA lAyaka jJAnane dUSaNa lagADavuM, te upaghAta che. (3) ijA; zArIrika ghavAyApaNuM; AthaDAmaNa; nAza. upazAta nAma karma je karmanA udayathI potAno ghAta karanArAM aMga hoya, tene upaghAta nAma karma kahe che. upaghAtaka haNanAra upaya :saMcaya; Dhagalo. upatharita :upacAra; dUra kSetre; jUThI nimitta daSTithI vyavahArathI. (2) jJAnamAM rAga sthaLapaNe jaNAya che tethI te upacarita che. kAraNa ke rAga e AtmAnuM svarUpa nathI, tethI rAgane AtmA kahevo te, upacarita che. (3) kathaMcita; kathanamAtra (4) asabhUta vyavahAranaya AtmAnI paryAyamAM jeroga che, te mULa sarUpa 216 vastumAM nathI. tethI asadabhUta che. bheda pADyo tethI vyavahAra che, ane jJAnamAM dhULa paNe jaNAya che, tethI upacArita che. A rIte rAgane AtmAno kahevo, te upacarita asadabhUta vyavahAranayano viSaya che. upathati azakata vyavahAranaya AtmAnI paryAyamAM je rAga che, te mULa satarUpa vastumAM nathI. tethI asabhUta che. bheda pADyo tethI vyavahAra che, ane jJAnamAM sthaLapaNe jaNAya che, tethI upacarita che. A rIte rAgane AtmAno kahevo, te upacarita asabhUta vyavahAranayano viSaya che. je sUkSma rAgano aMza, vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI. te anupacarita asabhUta vyavahAranayano viSaya che. upatharita kAraNa : upacAra karIne kAraNa kahevuM te, upacarita che. upacarita sadabhata vyavahAranaya :AtmA akhaMDa jJAnasvarUpa che, temAM AtmAnuM jJAna, rAgane jANe, parane jANe ema kahetAM-te jJAna potAnuM hovAthI, sadabhUta trikALamAM bheda pADyo mATe, vyavahAra ane jJAna potAnuM hovA chatAM, parane jANe che, ema kahevuM te upacAra che. A rIte rAganuM jJAna ema kahevuM (arthAt jJAna rAgane jANe che ema kahevuM), te upacaritasabhUta vyavahAranaya che. upathAra vastu che to kharI, paNa tenuM lakSya karavA yogya nathI. tethI dravyadRSTimAM tene gauNa karI, upacAra kahela che. (2) Aropa karIne; vyavahAra; asatyArtha. (3) vyavahAra; vidhisaranuM AcaraNa; bahArano vinaya. (4) jJAna AtmAnuM potAnuM hovA chatAM, parane jANe che ema kahevuM te upacAra che. (5) vyavahAra nirUpaNa (6) paranimittathI thAya te upacAra; kathanamAtra. (7) bahArano vinaya; kahevA pUratuM; (8) bIjAne khuza karavA kareluM mithyA kathana; kathana mAtra (9) kathaMcita; koi eka prakAre; kathana mAtra. (10) vyavahAra; lakSaNa dvArA thato artha bodha (11) para nimittathI thAya te upacAra; kathana mAtra. (12) vyavahAra kathana (13) asatya; kathana mAtra; kahevA pUratuM. (14) paranimiyathI thAya te upacAra. (15) kathanamAtra; kehavA pUratuM; bIjAne khuza
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ 217 karavA kareluM, mithyA kathana (16) para nimittathI thAya te upacAra (17) | (b) A dravyAnuyoganuM svarUpa samajAyA pachI, kema cAlavuM te saMbaMdhInuM varNana, te paramArthe khoTAM che. caraNAnuyoga. upacArathI mAtra AropathI kahevAya che ke saMbaMdha che. bAkI kharekhara to kAMi saMbaMdha (c) dravyAnuyoga ane caraNAnuyogathI, tenI gaNatarInuM pramANa, tathA lokane viSe che ja nahi. kathanamAtra; kahevA pUratuM. rahelA padArtha, bhAvo, kSetra, kALAdinI gaNatarInA pramANanI je vAta, te upatharita nirUpaNa satyArtha nirUpaNane badale, abhUtArya upacarita nirUpaNa zA gaNitAnuyoga. mATe karavAmAM Ave che ? samAdhAna-jene siMhanuM yathArtha svarUpa sIdhuM samajAtuM (d) satpaSonAM dharmacaritranI kathAo ke jeno dhaDo laI, jIvane paDatAM na, hoya tene siMhanA svarUpanA upacarita nirUpaNa dvArA, arthAt bilADInA avalaMbanakArI thaI, pariName te dharmakathAnuyoga.. svarUpanA nirUpaNa dvArA, siMhanA yathArtha svarUpanA khyAla tarapha dorI javAmAM upadeza ane upadezaka vaLI jemanAthI upadeza maLe ema na kahetAM, jemanAthI Ave che. tema jene vastunuM yathArtha svarUpa sIdhuM samajAtuM na hoya, tene yathArtha upadeza maLe, ema bhASA vAparI che. emAM paNa bhAva che. ahIM vastusvarUpanA upacarita nirUpaNa dvArA, vastusvarUpanA yathArtha khyAla tarapha upadeza sAMbhaLanAra guru paNa, vItarAgI sapuruSa ja hovA joIe. jyAM dorI javAmAM Ave che. vaLI lAMbA kathanane badale, saMkSipta kathana karavA mATe jyAM mAthAM phoDe, to mithyAtvanI ja pRSTi thAya che. tethI yathArtha paNa vyavahAranaya dvArA, upacarita nirUpaNa karavAmAM Ave che. ahIM eTaluM upadezadAtAno paNa nirNaya karavAnI javAbadArI che, je puruSanAM vacano, lakSamAM rAkhavA yogya che, ke-je puruSa, bilADInA nirUpaNane ja siMhanuM vItarAgatAnI puSTi kare, temanAM ja vacano sAMbhaLavA yogya che. evA puruSa nirUpaNa mAnI, bilADIne ja siMha samajI bese, ne to upadezane ja yogya paNa zodhI kADhavA paDaze. zrImade kahyuM che ne ke, puruSane zodha. upadeza ane nathI. tema je puruSa upacarita nirUpaNane ja, satyArtha nirUpaNa mAnI upadezaka banne, vItarAganAM poSaka hovAM joIe. juo, nimitta paNa vastusvarUpane, khoTI rIte samajI bese, te to upadezane ja yogya nathI. yathAyogya hoya che. vItarAganAM vacano to evAM hoya che ke, te ekadama upaza svayaM jANIne kahevAyelA. (2) svayaM jANIne praNIta kareluM. AtmAno Azraya karAvI parano Azraya choDAve che, upajIvana :gauNa peTAjIvana; vyavahAra jIvana. (2) AjIvikA (3) anyane upadezaka :zivanI je khAmIo hoya che, te je upadezakanA khyAlamAM AvatI nathI, AdhAre jIvanAruM; sevA-paricaryA karI jIvanAruM, nokara-cAkara te upadezakartA na samajavo. AcAryo evA joIe ke, zivano alpa doSa upajIvikA :AjIvikA jethI maLe te; vyApAra vageremAM nyAyathI varte. (2) paNa jANI zake, ane eno yathAsamaye bodha paNa ApI zake. (2) AjIvikA jethI maLe te upajIvikA eTale vyApAra vageremAM nyAyathI varte. AtmajJAna samadarzitA, vicAre udaya prayoga; apUrvavANI paramazruta, sadguru upajovA :upajavuM; utpAta; utpatti lakSaNa yogya. sadguru yogya e lakSaNo darzAvyAM te mukhya paNe vizeSa paNe upadeza :AjJA (2) bodha; salAha; zikhAmaNa; gurumaMtranuM pradAna. (3) upadezanA upadezaka arthAt mArgaprakAzaka sarunAM lakSaNa kahyAM che. upadezaka guNasthAna cAra mukhya prakAra che :- (a) dravyAnuyoga (b) caraNAnuyoga (c) chachuM ane teramuM che; vacalAM sAtamAthI bAramAM sudhInAM guNa sthAna gaNitAnuyoga (d) dharmakathAnuyoga. alpakALavata che eTale upadezaka pravRtti temAM na saMbhave. mArga upadezaka (a) lokane viSe rahelA dravyo, tenAM svarUpa, tenA guNa, dharma, hetu, ahetu paryAyAdi pravRtti ddhathI zarU thAya. chadde guNasthAna ke saMpUrNa vItarAgadazA ane anaMta anaMta prakAre che, tenuM jemAM varNana che, te dravyAnuyoga. kevaLajJAna nathI. te to terame che, ane yathAvata mArga upadezakapaNuM terame guNa
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAne vartatA saMpUrNa vitarAga ane kevalya saMpanna parama sadaguru zrI jina tIrthaMkarAdine viSe ghaTe. tathApi chadde guNasthAnake vartatA muni je saMpUrNa vItarAgatA ane kaivalyadazAnA upAsaka che, te dazA arthe jenAM pravartana puruSArtha che, te dazAne saMpUrNapaNAne je pAmyA nathI, tathApi te saMpUrNa dazApAmavAnA mArga sAdhana, pote parama sadaguru zrI tIrthaMkarAdi AptapuruSanA AzrayavacanathI jeNe jANyAM che, pratItyAM che, anubhavyAM che. ane e mArga sAdhananI upAsanAe, jenI te dazA uttarottara vizeSa vizeSa pragaTa thatI jAya che, tathA zrI jina tIrthaMkarAdi parama sadagurunuM tenA svarUpanuM oLakhANa jenA nimitte thAya che, te sadagurune viSe paNa mArganuM upadezakapaNuM avirodharUpa che. tethI nIcenA pAMcamAM cothA guNasthAna ke mArganuM upadezakapaNuM ghaNuM karI na ghaTe; kema ke tyAM bAhya (gRhastha) vyavahArano pratibaMdha che, ane bAhya avirati rU5 gRhastha vyavahAra chatAM viratirUpa mArganuM prakAzavu, e mArgane virodharUpa che. cothothI nIcenA guNasthAnake to mArganuM upadezapaNuM ghaTe ja nahiM, kema ke tyAM mArganI, AtmAnI tattvanI, jJAnInI oLakhANa pratIti nathI, temaja samyagU virati nathI, ane e oLakhANa pratIti ane samyagU virati nahIM chatAM tenI prarUpaNA karavI, upadezaka thavuM e pragaTa mithyAtva, kugurupaNuM ane mArganuM virodhapaNuM che. cothe pAMcameM guNasthAne e oLakhANa pratIti che. ane AtmajJAnAdi guNo aMzovarte che ane pAMcamAmAM dezaviratipaNAne lai cothAthI vizeSatA che, tathApi sarvaviratinA jeTalI tyAM vizuddhi nathI. upadethAna :janmamaraNAdi kalezavALA, A saMsArane tyAgavo ghaTe che; anitya padArthamAM, vivekIne rUci karavI hoya nahIM; mAtApitA, svajanAdika sarvano, svArtharUpa saMbaMdha chatAM A jIva, te maLano Azraya karyA kare che, e ja teno aviveka che; pratyakSa rIte, trividha tAparUpa A saMsAra jaNAtAM chatAM, mUrkha evo jIva temAM ja vizrAMti Icche che; parigraha, AraMbha ane saMga, e sau anarthanA hetu che, e Adi je zikSA che, te upadeza jJAna che. viSaryAsa buddhinuM baLa ghaTavA, yathAvata vastusvarUpa jANavAne viSe praveza thavA, jIvane 218 vairAgya ane upazama sAdhana kahyAM che, ane evAM je je sAdhano saMsAra bhaya daDha karAve che, te te sAdhano saMbaMdhI je upadeza kahyo che, te "upadezabodha' che. upadezajJAna ane siddhAMtAna ema be prakAre kahevAnI zuM jarUra hatI? siddhAMtanuM kAraNa upadezajJAna che. sadagurathI sanzAstrathI prathama jIvamAM e jJAna daDha thavuM ghaTe che, ke je upadezajJAnamAM phaLa vairAgya ane upazama che. vairAgya ane upazama vadhavAthI jIvane viSe saheje kSayopazamanuM nirmaLapaNuM thAya; ane saheja sahejamAM siddhAMtajJAna thavAnuM kAraNa thAya che. jyAM vairAgya ane upazama baLavAna che, tyAM viveka, baLavAnapaNe hoya che, vairAgya upazama baLavAna na hoya tyAM viveka baLavAna hoya nahIM. AgamamAM "siddhAMta bodha' karatAM vizeSaNe vairAgya ane upazamane kathana karyAM che. kema ke tenI siddhi thayA pachI vicAranI nirmaLatA saheje thaze, ane vicAranI nirmaLatA siddhAMtarUpa kathanane saheje ke ochA parizrama aMgIkAra karI zake che. upadezabodha :padArthanA nirNayane pAmavA, jIvane aMtarAyarUpa, tenI anAdi viparyAsabhAvane pAmelI evI buddhi che, ke je vyaktapaNe ke avyaktapaNe, viparyAsapaNe padArtha svarUpane nirdhArI le che, te viparyAsabuddhinuM baLa ghaTavA, yathAvat vastu svarUpa jANavAne viSe, praveza thavA, jIvane vairAgya ane upazama sAdhana kahyAM che; ane evAM je je sAdhano jIvane saMsArabhaya daDha karAve che, te te sAdhano saMbaMdhI je upadeza kahyo che, te upadezabodha che. upadAna:pAtratA upadi:upadezeluM; samajhAveluM. upaghAtanAma karmaH je karmanA udayathI, potAno ja ghAta karanAruM aMga hoya. upadhAna dharmazAstra bhaNavAnI lAyakAta meLavavA karavAmAM AvatuM tapa upathi zarIra. (2) parigraha (3) parigraha (parigraha sarvathA azuddha upayoga vinA hoto nathI, tethI azuddha upayoganA sadbhAvane lIdhe, parigraha ekAMtika baMdharUpa che. upAdhinA sadbhAvamAM (hayAtImAM) (*) mamatva-pariNAma jenuM lakSaNa che, evI mUrNA (9) upAdhi saMbadhI krama prakama (kAmamAM joDAvuM te; kAmanI avasthA) nAM pariNAma jenuM lakSaNa che, evo AraMbha, athavA (9)
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddhAtmasvarUpanI hiMsArUpa pariNAma jenuM lakSaNa che, e asaMyama (e traNe) | avazya bhAvI hoya che. (4) ukAra; parigraha; upakaraNa upadhimAM parigrahamAM. upadhi = parigraha. upapa4 :yogya. upanyAsa kathana; sUcana; lakhANa; prAraMbhika kathana; prastAvana. (2) pAse, joDAjoDa mukayuM te; thApaNa; ADamAM mUkelI vastu, lakhANa, sUcanA; darakhAsta upaniSad upa-samIpe. niSada'--besIne = samIpe besavuM. upapatti purAvo; pramANa; siddhi; yukti; sAbitImAM pramANo ane udAharaNo batAvavAnI kriyA. (2) siddhi; prAti; anubhUti. (3) niSpanna thavuM; siddha thavuM; prApti; siddhi. upapa:ucita; yogya; ghaTita; nyAyayukta. upapanna nathI banI zakatI nathI; ghaTatI nathI; yogya nathI. upapAda :pudagalonuM anya paryAyarUpa pariNamavuM, te upapAda che. (2) vivakSita gatimAMthI anyagatimAM utpanna thavuM te upapAda che. jIvonA vigraha sahita ane vigraha vinA Agamana, gamana, ayana ane upapadane paNa sarvajJa bhagavAna jANe che. (3) janma (4) vivakSita gatimAMthI anya gatimAM utpanna thavuM te, upavAda che. upapAda janma :mAtA-pitAne raja ane vIrya vinA deva ane nArakIonA nizcita sthAna vizeSamAM utpanna thavAne, upapAda janma kahe che. A upapada janmavALuM zarIra vaikriyika rajakaNonuM bane che. upapAdajanma kone kahe che. deva ane nArakIone upapAdajanma ja hoya che, arthAt upapAda janma te jIvone ja hoya che. upabuhaka Atmazaktino vadhAranAra upakhaMhaNa (AtmAno dharma) vadhAravo. (2) upabRhaNano artha vadhAravAnuM che. upavRMhaNa nAmanA guNa arthe mAdava, kSamA, saMtoSAdi bhAvanAo vaDe, 219 niraMtara potAnA AtmAnA dharmanI arthAt zuddha svabhAvanI vRddhi karavI joie. ane bIjAnA doSone gupta rAkhavA paNa joie. e paNa kartavya che. upabhoga : je vastu vAraMvAra bhogavAya, te upabhoga kahevAya. (2) vAraMvAra bhogavI zakAya evI vastu. upabhoga paribhoga pariNAma :zikSAvratanAM pAMca aticAra : (1) sacitta-jIvavALAM (kAcAM phaLa vagere) padArtho. (2) sacitta padArthonI sAthe maLelA, padArtho. (3) gariSTa padArtho, (4) duH5kava, arthAt ardha pAkela ke mAThI rIte pAkela padArtho,-temano AhAra karavo - e pAMca upabhoga paribhoga zikSAvratanA aticAro che. bhoga =je vastu eka ja vakhata vaparAya, te bhoga. jemake, anna; tene paribhoga paNa kahevAya che. upabhoga=je vastu vAraMvAra vaparAya, te upabhoga. jemake vastra vagere. upameya upamA alaMkAramAM je mukhya varyA che, te pada ke jenI anya upamAna sAthe sarakhAmaNI karavAmAM Ave che. (2) jJAna (3) upamA (4) sarakhAmaNI; tulanA; dAkhalo; udAharaNa; daSTAMta. (5) sarakhAmaNI; maLatApaNuM upamAna varya vyakti dravya ke kriyA vagerenI anya sAthe sarakhAmaNI karavAmAM Ave, te vyakti, dravya ke kriyA batAvanAro zabda. (2) cha pramANomAMnuM eka pramANa (3) darpaNa upaya :phaLa; sAdhya; kArya (2) mArgaphaLa; mArganuM phaLa; siddharUpe (3) kaLa; prApti, paripUrNa zuddha pariNamana, te upeya phaLa che. (4) upAya dvArA je sAdhya athavA prApya hoya, tene upeya kahe che. upayukta :joDAvuM upayukta yogya; lAyaka; ucita; vAjabI; upayogI; joDAvuM. (2) upayogamAM lIdheluM; vApareluM; kAmanuM; upayogI; yogya; lAyaka; ucita; vAjabI; baMdhabesatuM Ave tevuM. (3) upayoga AkAre pariNamavuM; (4) yogya; tanmaya.
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ 220 (5) AtmasvabhAvamAM joDAvuM (6) upayogane temAM ja joDIne; upayoganI aMtara ekAgratA (7) joDAvuM; vibhAgamAM raMgAvuM. upayakta thaIne upayogane temAM ja joDIne tenA pratye ja ceta rAkhavI, vA temAM ja jAgrata rahevuM. upayag :ucita. upeyabhAva sakaLa karmano vinAza thatAM je vastu niSpanna thAya che, te prakAra. upayoga :cetanAnI pravRtti; zabdAdi viSayomAM, IdriyonuM joDANa. (2) caitanyaguNa sAthe saMbaMdha rAkhavAvALA jIvanA, pariNAmane upayoga kahe che. upayogane jJAna-darzana paNa kahevAya che, te badhA jIvomAM hoya che, ane jIva sivAya, bIjA koI dravyamAM hotA nathI, tethI tene jIvano asAdhAraNa guNa athavA lakSaNa kahe che; vaLI te sabhUta (AtmabhUta) lakSaNa che. tethI badhA jIvomAM sadAya hoya che. (3) cetanAnA pariNAmasvarUpa upayoga,jIvadravyanI pariNati che. (4) lakSa; ruci (5) caitanya te AtmAno svabhAva che. te caitanya svabhAvane anusarato, AtmAno je pariNAma, tene upayoga kahevAmAM Ave che. upayoga jIvanuM nirbAdha lakSaNa che. (6) AtmAnA ja pariNAmone anusarIne thatAM, jJAnanA pariNAmo, te upayoga; bhAva. (7) koI padArthamAM, anya upAdhinI samIpatAnA nimitte, thato upAdhine anurUpa vikArI bhAva; aupAdhika bhAva; vikAra, malinatA. (8) saMbhALa; sAvacetI; darakAra. (9) cetanAnI pariNati; jethI padArthano bodha thAya. (10) AtmAno caitanya-anuvidhAthI (arthAt caitanyane anusaranAro) pariNAma, te upayoga che. te paNa be prakArano che - jJAnopayoga ane darzanopayoga. tyAM vizeSane grahanAruM jJAna che, ane sAmAnyane grahanA, darzana che. (arthAt vizeSa jemAM pratibhAse, te jJAna che. ane sAmAnya jemAM pratibhAse, te darzana che). vaLI upayoga sarvadA, jIvathI apRthabhUta ja che, kAraNake, eka astitvathI racAyelA che. (11) (upayoga, sadA jIvathI abhinna ja che, kAraNake, teo eka astitvathI niSpanna che. cetanAno pariNAma, te te upayoga che. A upayoga, jIvarUpI lakyanuM lakSaNa che.) (12) citpariNAma jenuM lakSaNa (svarUpa) che, evo upayoga hoya che. (13) caitanya-anuvidhAthI pariNAma, arthAt caitanyane anusarato pariNAma, te upayoga che. savikalpa upayoga, ne jJAna ane nirvikalpa upayogane, darzana kahevAmAM Ave che. jJAnopayoganA bhedomAMthI, mAtra kevaLajJAna ja zuddha hovAthI, sakaLa (akhaMDa, paripUrNa) che. ane bIjA badhA azuddha hovAthI, vikaLa (khaMDita, apUrNa) che; darzanopayoganA bhedomAMthI mAtra, kevaLadarzana ja zuddha hovAthI, sakaLa che ane bIjA badhA azuddha hovAthI, vikaLa che. (14) caitanyaguNa sAthe saMbaMdha rAkhavAvALA jIvanA pariNAmane, upayoga kahe che. upayoga, sadA jIvathI abhinna ja che, kAraNake, teo eka astitvathI niSpanna che. (15) upayoganA be prakAra che : (9) upayoga eTale jANavuM-dekhavuM, evo trikALI guNa ane (*) upayoga eTale A jANavuM-dekhavuM trikALa che, ema nirNaya karanArI paryAya-jANanAra paryAya, vyakta che ane prasiddha che. jANavuM, jANavuM, jANavuM e lakSaNa prasiddha che, tenAthI prasAdhyamAna AtmAne, sAdhI zakAya che, jANI zakAya che. (15) upa= samIpamAM, yoga= joDAIne TakI rahevuM te. jJAnasvarUpamAM joDAIne TakI rahevuM, te upayoga che. (16) jJAnAvaraNanA kSayopazama vizeSanuM nAma labdhi che, ane tenA nimittathI AtmAnA jANavArUpa bhAva thAya che, te upayoga che. (18) cetanAnI pravRtti; zabdAdi viSayomAM indriyonuM joDANa; saMbhALa; sAvacetI; darakAra (19) dhyAna; sAvacetI; saMkalpavikalpa mUkI devA te upayoga. (20) jJAna darzana caritrarUpa upayogathI bhAvadharma thAya che. (21) AtmAnI nirmaLa avasthA; caitanya vepAra te zuddha che, niraMjana che. (22) jIvanI jJAna-darzana athavA jANavA dekhavAnI zaktino vyApAra (23) upayoga ne AtmAno caitanyAnuvidhAthI pariNAma che. jenA mULa vibhAga, darzana ane jJAnanA bhedathI be prakAranA che. ane A bhedanI dRSTie dekhavA tathA jANavArUpa caitanyAnuM, vidyAthI pariNAmane upayoga kahe che. (24) caitanya te AtmAno svabhAva che te caitanya svabhAvane anusarato, AtmAno je pariNAma, tene upayoga kahevAmAM Ave che.
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ 221 sudhI taratamaya pUrvaka (vadhato vadhato)azubhopayoga, cothAthI chaThThA guNasthAna sudhI tAratamya pUrvaka (vadhato vadhato) zubhopayoga ane chellA be guNasthAnomAM zuddhopayoganuM phaLa AvuM varNana kathaMcita thai zake che. (34) AtmAnI nirmaLa avasthA; caitanya vepAra te zuddha che, niraMjana che, malina nathI. dravya guNamAM to mela nathI, paraMtu avasthAmAM paNa mela nathI. (35) caitanyane anusarIne vartanAro pariNAma te, upayoga cheH upayoga be prakArano upayoga jIvanuM nirbodha lakSaNa che. (25) sAdhana; adhUruM zuddha pariNamana te upAya kAraNamArga che. (26) cetanAnI pariNati vizeSane upayoga kahe che. cetanA sAmAnya guNa che. ane jJAna darzana e be, cetanAnI paryAya yA avasthAo che. temane upayoga kahe che. (27) cetanAnA pariNAma svarUpa upayoga jIvadravyanI pariNatI che. (28) AtmAnA caitanya guNane anusarIne vartavAvALA pariNAmane upayoga kahe che. upayoga badhA jIvone samaye samaye thai rahyo che. (29) jJAnanuM kaSAyo sAthe joDAvuM (30) AtmAno caitanyane anusarIne vartanAro pariNAma te, upayoga che. jJAna ane darzananA bhedathI A upayoga be prakArano che. arthAt upayoganA be prakAra cheH jJAnopayoga ane darzanopayoga. (31) caitanya te AtmAno svabhAva che, zarIrAdinAM kAryo huM karI zakuM, huM tene halAvI-calAvI zakuM ema je jIvo mAne che, te cetana ane jaDadravyane ekarUpa mAne che, teonI e khoTI mAnyatA choDAvavA, ane jIvadravya jaDathI sarvathA juduM che ema batAvavA, jIvanuM asAdhAraNa lakSaNa upayoga che ema ahIM batAvyuM che. nitya upayoga lakSaNavALuM jIvadravya kahI pudgala dravya paNe (zarIrAdipaNe) thatuM jovAmAM AvatuM nathI ane nitya jaDa lakSaNavALuM zarIrAdi pudagala dravya kadI jIvadravyapaNe thatuM jovAmAM AvatuM nathI; kAraNa ke upayoga ane jaDapaNAne ekarUpa thavAmAM, prakAza ane aMdhakAranI mAphaka, virodha che. jaDa ane cetana e banne sarvathA judAM judAM che, kadAcita koipaNa rIte ekarUpa thatAM nathI; tethI he jIva! tu sarva prakAre prasanna thA! tAruM citta ujjavaLa karI sAvadhAna thA, ane svadravyane ja A mAruM che ema anubhava, Avo zrI guruo upadeza che. jIva, zarIra ane dravyakarma eka AkAzapradeze baMdharUpa rahyAM che. tethI te ghaNA maLelA padArthomAMthI, eka jIva padArthane judo jANavA mATe, A sUtramAM jIvanuM lakSaNa kahevAmAM AvyuM che. (32) cetanAnI pravRtti (33) siddhAMtamAM jIvanA asaMkhya pariNAmone madhyama varNanathI 14 guNasthAnarUpe kahevAmAM AvyA che. te guNa sthAnone saMkSepathI upayogarUpe varNavatAM, prathama traNa guNasthAnomAM tAratamya pUrvaka (ghaTato ghaTato) sAtamAthI bAramA guNasthAna * jJanopayoga ane * darzano payoga. jJAnopayoganA paNa be prakAra che. * svabhAva jJAnopayoga ane * vibhAvajJAnopayoga. svabhAva jJAnopayoga paNa be prakArano che: * kAryasvabhAva jJAnopayoga (arthAta kevaLa jJAnopayogI ane ... kAraNa svabhAva jJAnopayoga (arthAta sahaja jJAnopayoga. * vibhAva jJAnopayoga paNa be prakArano cheH * samyak vibhAvajJAnopayoga ane * mithyA vibhAga jJAnopayoga (arthAt kevaLa vibhAva jJAnopayoga). "samyaka vibhAva jJAnopayoganA cAra bhedo (sumati jJAnopayoga, suzruta jJAnopayoga, suavadhijJAnopayoga ane mana:paryaya jJAnopayoga). mithyA vibhAva jJAnopayoganA kevaLa vibhAvajJAnopayoganA traNa bhedo che: * kumati jJAnopayoga, * kuzruta jJAnopayoga ane * vibhaMga jJAno payoga arthAta kuavadhi jJAnopayoga. (36)caitanya svabhAvane anusarIne thato AtmAno vyApAra te upayoga che.(37) caitanya guNa sAthe saMbaMdha rAkhavAvALA jIvanA pariNAmane, upayoga kahe che. upayogane jJAna-darzana paNa kahe che. badhA jIvomAM hoya che ane jIva sivAya, bIjA koi dravyamAM hoto nathI. tethI tene jIvano asAdhAraNa guNa, athavA lakSaNa kahe che. vaLI te sabhUta (AtmabhUta) lakSaNa che tethI badhA jIvomAM sadAya hoya che. (38) jANavAnI dazA; nirmANa jANavA dekhavAnI mArI avasthA. (39) zuddhopayoga, zubha
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ upayoga, ane azubha upayoga- e traNa che. A cAritraguNanI avasthA che. (tathA jANavuM-dekhavuM te jJAna darzana guNano upayoga che, to vAta ahIM nathI.) (40) upayoga che te AtmAnI avasthA che. te paNa zuddha ja che. vastu te zudhdha che ja, paNa teno upayoga eTale avasthA paNa anAdithI zuddha che, niraMjana che, malinatA vagaranI che. anAdithI AtmAmAM traNa prakAranI avasthA che. UMdhI mAnyatA (mithyAtva), UMdhuM jJAna (ajJAna) ane UMdhI ekAgratA (avirati) e, traNa prakArano vikAra che. jo ke AtmAnA upayogano vepAra-avasthA to zuddhanayathI zuddha che. ahIM to baMdha-mokSa ane karmanA sadbhAva-abhAvanI apekSA vagaranI vAta che, vastu to dravyathI ne guNathI vartamAnamAM, traNa kALanA sAmarthyathI bharapUra che, zuddha che ane vastunI vartamAnakALa eTale vartamAna aMza, te paNa zuddha che. vastunA vartamAna zuddha upayogano vepAra eTale ke zuddha paryAya, te eka ja prakAre che, te paryAya UNI nathI, adhUrI nathI, malina nathI, paNa zuddha niraMjana eka ja prakAre pUrI che. vastu to zuddha niraMjana che, paNa tenA pariNAma eTale avasthA, te paNa zuddha niraMjana che. vastu hoya tene vartamAna hoya ne? vartamAna vagaranI vastu hoya na hoya, ane vastunI jevo svabhAva hoya tevo ja teno aMza hoya. teno vartamAna aMza vikArI ane adhUro na hoya. vikAra dekhAya che, te karmanI apekSAvALI sApekSa paryAya che. mULa svabhAvabhUta nirapekSa paryAyamAM, vikAra nathI, te paryAya anAdi anaMta che. zuddha che. niraMjana che. tene kAraNa, paryAya kahevAya che. gayA kALanI avasthA ane bhaviSyanI avasthAnuM sAmarthya dravyamAM dhUvarUpe che. ane teno vartamAna vepAra paNa dhruva che. AkAzAdimAM padArthamAM potAnA svabhAvanI jAtano ja nirmaLa utpAda-vyaya thAya che, ane AtmAmAM rAga-dveSanA vikArI utpAda-vyayanuM pariNamana thAya che. te sApekSa paryAya che. nimittanA sadabhAvanI apekSA lAgu paDe tyAM saMsAra avasthA che. ane abhAvanI apekSA lAgu paDe, tyAM mokSa avasthA che. te banne sApekSa che. paNa AtmA mAM AkAzAdi padArthanI jema, nirmaLa nirapekSa paryAya paNa che. kAraNa ke AkAza paNa padArtha che. ane AtmA paNa padArtha che. dravya, guNa ne 222 paryAya traNe jo nirapekSa hoya, to ja vastunI akhaMDatA thAya che. vastu anaMta guNa ane anaMta paryAyano piMDa che. gayA kALamAM je thai gai, ane bhaviSyamAM je thaze, te badhI paryAyanA sAmarthyarUpa dravya che. mokSaparyAya je bahAra Ave che, eTale ke pragaTe che, te badhI tAkAta dravyamAM bharI paDI che. vastu pote guNa-paryAyano piMDa che. to temAM zudhdha kAraNa paryAya paNa che. je vastu hoya, tene vartamAna paNa hoya, vartamAna vagaranI vastu na hoya ane vartamAna aMza paNa vastunI jAtano ja hoya. eka paramANu che te vastu che, vastumAM tenA svabhAvanI jAtanI ja nirmaLa paryAya hoya. jema TikamAM nirmaLa paryAya che, tema AtmAnAM paNa nirmaLa paryAya che; sphaTika to skaMdhanI paryAya che. tethI te mULa zUddha paryAya nathI. dAkhalo zuM apAya? vastu ja dAkhalA vinAnI che. A viSaya taddana judI jAtano ja che, apUrva che. (41) koipaNa vastuno je vaDe bodha thAya te vastu koi paNa vastu saMbaMdhI lAgaNI, bodha, jJAna. (42) sAmAnya paNe ajJAnarUpa evuM je mithyAdarzana, ajJAna ane aviratirUpa, traNa prakAranuM savikAra caitanya pariNAma. (43) vikArI upayoga (44) ajJAnarUpa upayoga traNa prakArano che, mithyA darzana, ajJAna ane avirati, e traNa prakAranuM savikAra caitanya pariNAma che. te paranAM ane potAnA avizeSa darzanathI, avizeSa jJAnathI ane avizeSa ratithI, svaparanA samasta bhedane chUpAvIne, potAnA savikAra caitanya pariNAmano kartA thAya che. (45) caitanya guNa sAthe saMbaMdha rAkhavAvALA jIvanA pariNAmane, upayoga kahe che. upayogane jJAna-darzana paNa kahevAya che. te badhA jIvomAM hoya che ane jIva sivAya bIjA koi dravyamAM hotA nathI, tethI tene jIvana asAdhAraNa guNa athavA lakSaNa kahe che. vaLI te abhUta (Atma bhUta) lakSaNa che. tethI te badhA jIvomAM hoya che. (46) cetanya te AtmAno svabhAva che. te caitanya svabhAvane anusarato AtmAno je pariNAma, tene upayoga kahevAmAM Ave che. upayoga jIvanuM nirmAdya lakSaNa che. (47) AtmAnuM lakSaNa che. ane te darzana ane jJAnanA bhedathI be prakArano batAvyo che. AtmAnA caitanyAnusAra pariNAma che. (48) jJAnano vyApAra (49)
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ cetanAnI pravRtti; zabdAdi viSayomAM indriyonuM joDANa. (50) jJAnadarzana, arthAt jANavuM-dekhavuM upayoga che te, guNa (lakSaNa) che. jIvano guNa upayoga che. AtmAno jANavA-dekhavAno je trikALI bhAva che tene anusarIne vartanAro-thanAro vartamAna pariNAma-paryAya te, upayoga che. (51) jIvanA lakSaNarUpa caitanya ne anurUpa pariNAmane, upayoga kahe che. (52) upayoga AtmAnuM lakSaNa che, tene zeya padArthonuM AlaMbana nathI. AtmAnA AlaMbanathI upayoga pragaTa thAya che. bAhya padArthonA AlaMbanathI upayoga pragaTa thato nathI. AtmAne to para padArthonuM AlaMbana nathI. paNa tenA upayogane paNa bAhya padArthonuM AlaMbana nathI. upayoga lakSaNane lakSya, evA AtmAnuM AlaMbana che. para padArthonA AlaMbanathI, eTale ke deva-guru jIvANInA AlaMbanathI, AtmAno upayoga pragaTa thato nathI. paNa svanA AlaMbanathI ja upayoga pragaTa thAya che. upayoganI asti jJeya padArthone laine nathI, paNa te jenuM lakSaNa che evA AtmAnI astirUpa che. te upayogane paranuM AlaMbana kema hoya? ghaNuM vAMce, ghaNuM sAMbhaLe, mATe zuddhinI vRddhi thAya che, ema nathI. paNa zuddhinI vRddhi, AtmAnA avalaMbane thAya che. (53) vyApAra (54) jJAna to vyApAra (55) caitanya guNa sAthe saMbaMdha rAkhavAvALA jJAna-darzana rUpa jIvanA pariNAmane, upayoga kahe che. upayogane jJAna-darzana paNa kahevAya che. te badhA jIvomAM hoya che. ane jIva sivAya bIjA koi dravyamAM hoto nathI, tethI tene jIvano asAdhAraNa guNa athavA lakSaNa kahe che; vaLI te sadbhUta (AtmabhUta) lakSaNa che. tethI badhAM jIvomAM sadAya hoya che. (56) AtmAmAM je vartamAna jANavA dekhavAnA bhAva che te pariNAma asti che ne? to te jANavAdekhavAnA pariNAma kAMi sAme jANavA. dekhavAnI cIja che tene laine ahIM (jIvamAM) thAya che ema nathI; paNa pote aMdara bhagavAna AtmA caitanyavastu trikALa che tenI caitanya jJAnane darzana evI zaktine anusarIne te thAya che. A rIte jIvanA dravya-guNa che paryAyanI svataMtratA che. svataMtra asti che ema kahe che, tenA (jIvanA) guNa dravyanA Azraye che, ne tenuM pariNamana paNa 223 guNanA Azraye che; arthAt jANavA-dekhavA rUpa je prakAza che. kAyamI guNa hoya te kAyamI guNarUpa prakAza dravyanA Azraye che, ane te je prakAza che tenA Azraye tene anusarIne A zeyane ke indriyane anusarIne thatA nathI. bhAre vAta bhAi ! ahA kahe che. AtmAnI.....ahAhA........! AtmA e to svabhAvavAna trikALI dravya-vastu thai, ne caitanya e eno dhruva, avinAzI guNa zakti bhAva svabhAva thayo, ne tene anuvartI pariNAma tene anusarIne thato, vartamAna pariNAma dazA, vartamAna aMza, vartamAna paryAya-avasthAhAlata, te upayoga che; arthAt tene upayoga kahevAmAM Ave che. juo, A upayoganuM svarUpa! bhAi, tAre mana jo ema hoya ke AMkha Adi indri che ke sAme pustaka che, to aMdara jANavA dekhavAnI paryAya-vartamAna dazA thAya che to te tAro bhrama che! bhrAnti che; e tAruM ajJAna che. samajAye che kAMi? (57) cetanAnI pariNati, jethI padArthane bodha thAya; dharma. (58) kSayopazama hetuthI cetanAnA pariNAma vizeSane upayoga kahe che. (59) zaktinA pariNamananuM nAma upayoga che. (60) jANavA dekhavAno vartamAna vyApAra (61) jIvane paradravyanA saMyoganuM kAraNa azuddha upayoga che. ane te azuddha upayoga vizuddhi ane saMkalezarUpa uparAgane lIdhe, zubha ane azubhapaNe dvividhatAne pAmyo thaze, je puNya ane pApapaNe dvividhatAne pAme che, evuM je para dravya tenA saMyoganA kAraNa tarIke kAma kare che. (62) cetanAnI pravRtti; jJAnasvarUpI AtmAnI svasvarUpamAM pravRtti (63) prathama to upayoga, kharekhara AtmAno svabhAva che. kAraNa ke te upayoga caitanyane anusarIne thato pariNAma che. ane te upayoga, jJAna ne darzana che. kAraNa ke caitanya AkAra ane nirAkAra ema ubhayarUpa che. have A upayoganA zuddha ane azuddha evA be bheda, pADavAmAM Ave che. temAM zuddha upayoga niruparAga (nirvikAra) che; azuddha upayoga soparAga (savikAra) che. ane te azuddha upayoga zubha ane azubha evA be prakArano che. (64) vartanA pariNAma (65) caitanya te AtmAno svabhAva che, te caitanya svabhAvane anusarato, AtmAno je jJAna darzana rUpa pariNAma, tene upayoga kahevAmAM Ave che.
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ upayoga jJAna darzanarUpa pariNAma, e jIvanuM nirbodha lakSaNa che. (66) siddhAMtamAM jIvanA asaMkhya pariNAmone, madhyama varNanathI 14 guNasthAnarUpe kahevAmAM AvyAM che. te guNasthAnone saMkSepathI pUrvaka ghaTato ghaTato azubhopayoga, cothAthI chaThThA guNa sthAna sudhI tAratamyapUrvaka vadhato vadhato zubhopayoga, sAtamAMthI bAramAM guNasthAna sudhI tAratamya pUrvaka zuddhopayoga, ane chellAM be guNasthAnomAM zuddhopayoganuM phaLa, AvuM varNana kathaMcita thai zake che. (67) jIvanA lakSaNarUpa caitanyAnuM vidyAthI pariNAmane, upayoga kahe che. (jIvanA lakSaNarUpa caitanyane anurUpa pariNAmane, upayoga kahe che.) upayoga guNa jANana-dekhanarUpa guNa; jJAnaguNa. upayoga guNa adhika che. upayoga guNa vaDe judo jaNAya che. upayoga paitanya anuvidhAyI pariNAma che :upayoga, caitanyane anusarIne thato,pariNAma che. upayoga jAgati pUrepUrI takedArI upayoga pUrvaka :lakSapUrvaka upayoga vizuddha zuddhopayogI. (2) zudhdhopayogI te AtmA jJAnavaraNa, darzAnAvaraNa, aMtarAya ane moharUpI rajathI rahita svayameva thai thako zeyabhUta padArthonA pArane pAme che. (3) zuddhopayogI; cetana pariNAma sahita upayoga. upayoga vizuddharUpa ane saMkalezarUpa vikAra, maMdakaSAyarUpa ane tIvrakaSAyarUpa. upayoga svarU5 :jJAna darzana svabhAvarUpanuM jANavA dekhavAnA svabhAva vALo AtmA upayogAtmA :upayogarUpa, nija svarUpa. upayogane UMDe laI jAvo, upayogane svamAM lai javo; jJAyakabhAvane AtmAmAM vALavo; upayoga svamAM vaLatAM-DhaLatAM, AtmAnA darzana thAya che. upayoganA bhedo te upayoganA, jJAna upayoga ane darzana upayoga, evA be bheda che; vaLI teo kramathI ATha ane cAra bhedasahita che. arthAt jJAna upayoganA mati, zruta, avadhi, mana:paryaya, kevaLa (e pAMca sabhyajJAna), | 224 ane kumati, kuzruta tathA kuavadhi (e traNa mithyAjJAna), ema ATha bheda che, temaja darzana upayoganA, cakSu, acalsa, avadhi tathA kevaLa, ema cAra bheda che. A rIte jJAnanA ATha ane darzananA cAra bhedo maLI, upayoganA kula bAra bheda che. upayogabhU AtmAnurAgAdika sAthe hovuM; upayogabhUmi. upayogamayI "jJAnazakti sAkAra upayogamayI" che. "upayogavALI' ema nahi, upayogamathI ema kahIne, upayoganuM jJAna guNa sAthe abhedapaNuM hovAnuM siddha karyuM che. je upayoga jJAnasvabhAvI svadravyamAM ekAkAra abheda thai pravarte tene ja kahe che, ame upayoga kahIe chIe. upayogamAM jANanakriyAmAM. upayogamAM upayoga che :upayogamAM kahetAM jANanakriyAmAM, upayoga che, kahetAM dhruva trikALI AtmA che. jANanakriyA, te AdhAra ane dhruva vastu te Adheya kahI che. upayogarUpa jANanakriyAmAM AtmA jaNAyo, tethI ahIM jANanakriyAne AdhAra kahI, ane temAM je dhruva AtmA jaNAyo, te vastune Adheya kahI che. (2) jANa nakriyAmAM, dhruva trikALI AtmA che. (jANanakriyA te AdhAra ane dhruvavastu, te Adheya kahI che. upayogarUpa jANanakriyAmAM, trikALI AtmA jaNAyo, tethI ahIM jANanakriyAne AdhAra kahI, ane temAM je dhruva AtmA jaNAyo, te vastune Adheya kahI che.) (3) upayogamAM upayoga eTale samyagdarzananI nirvikalpa pariNatimAM upayoga, eTale trikALI AtmA Ave che. jaNAya che. AtmA to AtmArUpe udAsIna rUpe paDayo ja che paNa nirvikalpa thato zuddhApayogamAM trikALI upayoga svarUpa AtmA jaNAya che. upayogarUpa :anubhavarUpa (2) jJAtA, daSTA svarUpa AtmAnuM jANavA dekhAvarUpa AtmA upayoga pratijJAna A kALuM che, A pILuM che, ItyAdirUpe arthagrahaNa vyApAra (padArthane jANavAno vyApAra), te upayogarUpa matijJAna che. upayogavRtti upayogarUpa pariNati upayogavizuddha zuddha upayogI.
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ 225 upayogavizeSa upayogano bheda; upayogano prakAra; amuka prakArano upayoga. | (azuddha upayoga, padravyanA saMyoganuM kAraNa che.) upayogasvabhAvamaya :jANavA-dekhavAnA svabhAvarUpa, cetana. upayogAtmA :upayogarUpa nija svarUpa. upayogAtmA vaDe upayogarUpa nija AtmA vaDe. upayogI upakArI uparata :uparAgayukta; (koI padArthamAM thato anya upAdhine anurUpa vikAra, (arthAt anya upAdhi, jemAM nimittabhUta hoya che, evI aupAdhika vikRti-malinatA-azuddhi), te uparAga che.) (2) malina; vikArI. (padravyanA nimitte AtmAno svadharma vikArI thAya che.) (3) vikRta; malina. (4) raMgAyelI; (5) uparAgayukta; azuddha. (6) malina; vikArI. (5radravyanA nimitte, AtmAno svadharma uparakta thAya che.) (7) uparAgayukta (koI padArthamAM thato anya upAdhine, anurUpa vikAra (arthAt anya upAdhi jemAM nimittabhUta hoya che evI aupAdhika vikRti-malinatA-azuddhi), te uparAga che.) (8) malina; vikRta; vikArI; kaluSita. (9) mAlina; vikArI (vIra, nyAyanA nimitte AtmAne sthAne thayA che. uparA upayoga :malina upayoga pUrvaka uparA upayogavALo raMjita upayogavALo uparaktapaNe vikRtapaNuM; malinapaNuM; raMjitapaNuM; uparAgavALApaNuM. (2) malinapaNuM; vikArIpaNuM; mohAdipariNAme pariNamavuM te. (jema koI puruSa, tapelA lokhaMDanA goLA vaDe parane IjA karavA Icchato thakI, prathama pote potAne IjA kare che (pote potAnA ja hAthane bALe che), pachI parane to IjA thAya ke na thAya-niyama nathI; tema jIva tapelA lokhaMDanA goLA samAna, mohAdipariNAme pariNamato thako, prathama to nirvikAra svasaMvedanajJAnasvarUpa, nija zuddha bhAvaprANane IjA kare che, pachI paranA dravyaprANone, to IjA thAya ke na thAya-niyama nathI.) nirvikAra, svasaMvedanajJAnasvarUpa nija zuddha bhAvaprANane ja, IjA kare che, uparaMbhaka:upayoga karanArA; malinatA karanArA; vikara karanArA. uparaNa:vikAra be prakArano che : vizuddhirUpa ane saMkalezarUpa ema be prakArano che. vizuddhirUpa uparAga, maMdakaSAyarUpa vikAra che ane saMkalezarUpa uparAga tIvrakaSAyarUpa, vikAra che. maMdakaSAyarUpa uparAgane zubha vikAra kahe che. ane tIvrakaSAyarUpa uparAgane azubha vikAra kahe che. uparatapA5 :jene pApa virAma pAmyuM che. uparata= virAma pAmavuM. upara tarato temane jANatAM chatAM, te rU5 nahi thato. uparama virAma; aTakI javuM te. (jJAnIne jJAnIpaNAne lIdhe, kAya-vacana-mana saMbaMdhI kAryo aTakI javAthI, triguptapaNuM pravarte che.) (2) virAma pAmavuM te. uparyukta :upara kaheluM; uparavaTANo pIsavAno patthara; vATavAno paththara; khalano bo. upakAra karavo TakAvI rAkhavuM; TakI rahevuM. uparAga koI padArthamAM, anya upAdhinI samIpatAnA nimitte thato, upAdhine anurUpa vikArI bhAva; aupAdhika bhAva; vikAra; malinatA. (2) bAlAza. (3) mAlinatA; vikAra uparAga maMdakaSAyarUpa ane tIvra kaSAya rUpa ema be prakArano hovAthI, azuddha upayoga paNa zubha ane azubha evA be prakArano che. temAM zubha upayoga puyarUpa, paradravyanA saMyoganuM kAraNa thAya che. ane azubha upayoga pAparUpa paradravyanA saMyoganuM kAraNa thAya che. paraMtu jyAre baMnne prakAranA A azuddha upayogano abhAva karavAmAM Ave che tyAre, kharekhara upayoga zuddha ja rahe che; ane te para dravyanA saMyoganuM akAraNa ja rahe che. arthAt zuddha upayoga, paradravyanA saMyoganuM kAraNa nathI. (4) koi padArthamAM, anya upAdhinI samIpatAnA nimitte thato upAdhine anurUpa vikArI bhAva; aupacArika bhAva; vikAra, malinatA. uparAMThA :najIkanuM; pAsenuM; moTo avAja karavo. (2) anAsakta uparAMta vizeSa samajavuM ke; vadhArAnuM uparAma kavirAma pAmavuM. (2) vairAgya; nirveda; uparati; uparama; zAMta thavuM; upekSA.
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ uparAyatA nivRtti. utkarSa, apakarSa ane saMkramaNa, e sattAmAM rahelI | upalaMbhaka :jaNAvanAra; jANavAmAM nimittabhUta. (IndriyajJAnane, padArtho karmapravRttinAM thaI zake che; udayamAM AvelI pravRttinAM, thaI zake nahi. (2) jANavAmAM nimittabhUta mUrti, paMcendriyAtmaka zarIra che.) nivRtti upalabhya:jaNAvA yogya. upacAra :kahevApUratuM; kathanamAtra; upalabhyamAna anubhavarUpa uparokta upara kahelI; uparyukta. upavAsa upa eTale samIpa, vAsa eTale vasavuM, AnaMdanA nAtha bhagavAna upalaka:upara Tapake. AtmAnI samIpa vasavuM, te upavAsa che. (2) upanAma samIpamAM-bhagavAna upalaka da2i:khoTI daSTi; bAhya daSTi; AnaMdanA nAthanI samIpamAM-vAsa eTale vasavuM,-anubhava vaDe vasavuM; upalakapaNe upara coTiyuMH phAlatuM; vadhArAnuM TapakAvI rAkhavuM; asaMpUrNa AtmAmAM anubhava vaDe lIna thavuM, te cAritra che. (3) upavasati iti upalANa :darzana; nirIkSaNa; nirNatatA ; vyAkhyA; ekha bIjAthI juduM pADanAruM upavAsaH AtmAnI, cidAnaMdasvarUpa bhagavAnanI samIpa vasuvuM te, upavAsa cihna; vAcyArtha sAthosAtha lakSyArthanuM jJAnaka che; ane te tapane nirjarA che. (4) upavasati iti upavAsa; zuddha upalabdha :prApta. (2) anubhavavuM (3) anubhavatA. (4) jaNAveluM. caitanyanI samIpamAM vasavuM, te upavAsa che. (5) vikalpamAM na rokAvuM ane upalubdha karatA thakA :anubhavatA thakA. AtmAmAM rokAvuM te kharo upavAsa che. zubha pariNAmarUpa upavAsa te upalabdha karato anubhavato puNyabaMdhanuM kAraNa che paraMtu AtmAmAM rokAvuM te upavAsa mokSanuM kAraNa che. upalabdha karavuM anubhava karavo; anubhavavuM. upazaSa zreNI upazamamAM pratyakSa darzanano saMbhava nathI. pratyakSa darzananA saMbhavane upalabdhi :kSayopazama (2) anubhUti (3) anubhava; prApti. (4) abhAve agiyAramethI jIva pAcho vaLe che. upazama zreNI be prakAre che. eka matijJAnAvaraNanA kSayopazamathI, janita arthagrahaNazakti (padArthane AjJArUpaH eka mArga jANyA vinA svAbhAvika upazama thavA rUpa. AjJArUpa jANavAnI zakti), te upalabdhirUpa matijJAna che. (5) jJAnavaraNIya karmanA, paNa AjJA ArAdhana sudhI patita thato nathI. pAchaLano TheTha gayA pachI kSayopazamanA nimitte upajelI, padArthone jANavAnI zakti. (A labdha mArganA ajANapaNAne lIdhe paDe che, A najare joyelI AtmAe zakti jyAre upayukta thAya, tyAre ja padArtha jaNAya.) (6) kSayopazama; anubhavelI vAta che.koi zAstramAMthI nIkaLI Avaze. na nIkaLe to kaMi bAdha indriyo dvArA padArthane jANavuM. (7) bodha; jJAna; prApti; lAbha. (8) nathI. tIrthakaronA hRdayamAM A vAta hatI, ema ame jAyuM che. te dazA zAthI prApti, zuddha svabhAvanI prApti (9) matijJAnAvaraNano kSayopazama jemAM avarAi? te dazA vardhamAna kema na thai? lokanA prasaMgathI manecchAthI, nimitta che, evI arthagrahaNa zakti (padArthane jANavAnI zakita) te, ajAgRtapaNAthI i. AvA kiMcita pramAdakAraNa yoge te potAnA AtmAne upalabdhi che. bIjA padArthone jANavAnI zakti te upalabdhi che. upalabdhi anubhavamAM AvelI uccadazA, AgaLa na vadhatAM AvaraNa pAmI hatI; ane kaho ke labdhi kaho-eka ja che. ahA! te pragaTa thayelI labdhi dazA aMdaranA aMte to upazamabhAvanI prAptine lai upazamazreNI thai, tyAMthI paDavAnuM thayuM trikALI jJAnane anusarIne thAya che; sAMbhaLIne ke vAMcIne te pragaTa thAya che hatuM. ema pote pUrve upazama zreNI mAMDI hatI, ane tyAMthI paDayA hatA. ema nathI. upazama kaSAyAdinuM ghaNuM ja maMdapaNuM; te pratye vizeSa kheda. (2) jItavuM. (3) kaSAyAdinuM ghaNuM ja maMdapaNuM; te (kaSAya) pratye, vizeSa kheda. (4) virAma;
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ aTakI javuM te. (jJAnIne, jJAnIpaNAne lIdhe kAya-vacana-mana saMbaMdhI kAryo aTakI javAthI, triguptapaNuM varte che. (5) gRha kuTuMbAdi bhAvane viSe, anAsakta buddhi thavI, te vairAgya che; ane tenI prApti-aprApti nimitte utpanna thato, evo je kaSAya (krodha, mAna, mAyA, lobha, kaleza tenuM maMda thavuM, te upazama che. (6) gRha kuTumba parigrahAdi bhAvane, vize je ahaMtA mamatA ane tenI prApti, aprApti nimitte utpanna thato, evo je kaSAya,kaleza (rAga-dveSa kapAyarU5) tenuM maMda thavuM, te upazama che. (7) jaDakarma, je moha tenA anusAra pravRttithI, AtmA bhAvyarUpa thato hato tene bhedajJAnanA baLathI, judo anubhavyo, te jinamoha jina thayo. upazama zreNI caDhatAM, mohanA udayano anubhava na rahe, paNa potAnA baLathI upazamAdi karI, AtmAne anubhave, te jinamoha che. upazamAdi kema kahyuM ? upazama zreNImAM jJAna, darzana ane vIryano kSayopazama bhAva hoya che, ane jema pANImAM mela hoya, te TharIne nIce besI jAya, tema vikAra (cAritramoha) upazamazreNImAM dabAI jAya che, paNa teno kSaya thato nathI, tethI tene upazama kahe che. upazama eka mohakarmano hoya che, tyAre kSayopazama, udaya, kSaya, cAreya ghAtakarmano hoya che. kSayopazama bhAva 1 thI 12 guNasthAna sudhI, kSAvikabhAva 4 thI 14 guNasthAna sudhI, ane udayabhAva 1 thI 14 guNasthAna sudhI hoya che. pariNAmikabhAva, to sadAya sarva jIvone hoya che. (8) vairAgya ane tenI prApti aprApti nimitte utpanna thato evo je kaSAya kaleza, tenuM maMda thavuM, te upazama che. (9) prApti; meLavavuM te, kamANI karavI te. (10) sattAmAM AvaranuM rahevuM. bAyopazama ane zAyika bhAva:jema pANImAM mela nIce besI jAya eTale pANI nItarIne nirNaLa thai gayuM hoya che. tema jemAM kaSAya dabAi gayo hoya che evI paryAya nirmaLa pragaTa thAya che. ane te dazAne upazamabhAva kahe che. kaMika nirmaLatA ane haju malinatAno aMza paNa che evI dazAne kSayopazamabhAva kahe che. ane rAgano jemAM sarvathA kSaya thai jAya che e paryAyane jJAyika bhAva kahe che. A traNane bhAvatraya kahevAmAM Ave che. A traNa bhAva mokSamArgarUpa 227 che; temAM mokSamArgamAM udayabhAva samAto nathI. A vyavahAra ratnatrayanA pariNAma je udayabhAva che, te mokSamArgamAM samAtAM nathI. upazama :kaSAyanI maMhatA; zAMta thavAnI kriyA; iMdriyo uparano saMyama; vairAgya upazakhe che :zAMta thAya che. upazamavuM=zAMta thavuM. upazama pariNAma :vItarAga bhAva. upazama pAmavuM, dabAi javuM. upazama rasa :zAMtarasa, akaSAyI; vItarAgasvarUpI, upazama savya samyaka patItine sattAgata AvaraNa udaya AvyAM nathI tyAM sudhI, upazama samyakta kahIe chIe. upazama samyakatva anaMtAnubaMdhInI cAra ane darzana mohanIyanI traNa e sAta prakRtiono upazama thavAthI upazama samyakatva thAya che. upazama samyakatvano utkRSTa ane jadhanya kALa aMtarmuhUrta che. upama sakhyagdarzana anaMtAnu baMdhI kaSAyanI cokaDI ane mithyAtvamoha te pravRttio, jyAre jIva upazama samyagdarzana pAme che, tyAre upazamI jAya che, karI jAya che, dabAi jAya che. jema pANIno DoLa hoya ane phaTakaDI nAkhatAM te DoLa nIce besI jAya, tyAre pANInI nirmaLa avasthA thAya che. tema AtmAmAM upazama samyagdarzana thAya tyAre karmano DoLa nIce besI jAya che. te upazama samyagdarzana thatAM mithyAtva moha pravRttinA traNa kaTakA thAya che, temAM eka mithyA mohanIya, mizra mohanIya ane samakti mohanIya, evA traNa bhaMga thAya che. mithyAtva mohanIyano pahele guNasthAne udaya hoya che, mizra mohanIyano trIje guNasthAne udaya hoya che, ane samakti mohanIyano cothe guNasthAnathI kSayopazama samakti vakhate, udaya hoya che. upazama svarUpa :samasvarUpa upazamatA nivRtti upazamabhAva :AtmAnA puruSArthathI, azuddhatAnuM pragaTa na thavuM, arthAt dabAI javuM te; AtmAnA A bhAvane, upazamabhAva athavA aupathamikabhAva kahe che. AtmAnA puruSArthanuM nimitta pAmIne, jaDa karmanuM pragaTarUpa phaLa, jaDakarmamAM na
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ 228 AvavuM, te karmano upazama che. A, jIvano, eka samaya pUrato paryAya che. te samaya-samaya karIne, aMtarmuharta rahe che paNa eka samaye, eka ja avasthA hoya che. (2) karmonA phaLa devAmAM anudbhava, te upazamabhAva che. (3) te karmanA anudayanA kAraNarUpa dazA che; te dazA pavitra che, paNa aMdara sattA hajI paDI che, to tene upazama bhAva kahevAmAM Ave che. (4) zAMtarasanuM vedana (5) karmanA zAMta thavAthI je bhAva thAya te. umara :zAMtarasa; akaSAya svabhAvI; vItarAgasvabhAvI. upathamarasa :zAMta bhAva; zAMtarasa; AtmAno AnaMdarasa; saMyama; vairAgya, sAMtvana; upathamavuM :nivartavuM. upazamazeNI:upazamazreNImAM 11mAM guNasthAne, jJAyikabhAva thato nathI. tethI munI tyAMthI pAchA haThe che, ane pachI ugra puruSArtha karI, mohAdino kSaya kare che. upazama zreNImAM, puruSArtha maMda hoya che, jyAre jJayaka zreNImAM te ugra hoya che. upaththAma :jemAM cAritra mohanIya karmanI 21 prakRtiono upazama karAya. upazamAveHphaTADe; kSayakare upazamAvavuM saMpUrNa nAza karavo; zAMta karavuM; Idriyone saMyamamAM lAvavI; vairAgyabhAvanA pragaTavI. upazamAvavuM :gauNa karavuM. upazAMta samatA; nAza; kSaya (2) zAMta vRttivALuM; zamatAvALuM upazAMtaLINamoha darzanamohano upazama, kSaya athavA kSayopazama. upazAMti :vRttionuM zAMta thaI javuM; zamatA; mRtyu; avasAna. upazAMtINamoha darzanamohano upazama, kSaya athavA kSayopazama. upaSTabhajanya :AdhArabhUta. upastha Indriya puruSa athavA strInI gRhandriya upasthApaka :bheTamAM sthApanAra upasthita vidyamAna; hAjararUpa. (2) AtmAnI samIpa sthita. (3) AvI pahoMcavuM; (4) hAjararUpa ; vidyamAna (5) AtmAnI samIpa sthita. (6) | AtmAnI samIpa sthita (7) vidyamAna (8) AtmAnI samIpa sthiti (9) vidyamAna (10) hAjara (11) hAjarI upasarga cAra prakAranA upasarga che - manuSyakRta, devakRta, tiryaMca, kRta ane acetanakRta ema cAra prakAranA upasarga che. (2) deva, manuSya, tiryaMca ane acetanakRta, cAra prakAranA upasarga ke maraNa thAya, tevA upadravyo. (3) roga; mAMdagI; IjA; Aphata; Apatti; maraNanuM cihna. (4) rogAdika upAdhi. (5) pIDA; zArIrika kaSTa (6) duHkhadarUpa (7) AkarA roganI pIDA; duHkharUpa pIDA; Ata; ijA, roga; pIDA; deva ane manuSya taraphathI kanaDagata. (8) upasarga e pariSahathI judA prakAranA che. anya koi jIva taraphathI munine IrAdApUrvaka apAyeluM duHkha e upasarga che. manuSya saMbaMdhI, tiryaMca saMbaMdhI, deva saMbaMdhI ane Atma saMvedanIya ema cAra prakAranA upasarga ThANAMga sUtramAM kahyA che. A cAramAMthI koinA paNa nimittathI munine thatuM duHkha te upasarga. 1. deva saMbaMdhI:- deva cAra kAraNathI upasarga karavA prerAya cheH hAsya ke kutUhalathI, pradveSathI, parIkSA karavA mATe ane vimAtrA AgaLanAM traNe kAraNa sAthe hoya tethI. 2. manuSya saMbaMdhI - manuSya paNa hAsyathI, dveSathI parIkSA mATe ke kuzIlanA bodhathI upasarga kare che. 3. tiryaMca saMbaMdhIH- tiryaMca paNa cAra kAraNathI upasarge kare cheH bhayathI, pUrvabhavanA vairathI, AhAra mATe ane potAnA rahevAnA sthaLanA rakSaNArtha. 4. Atma saMvedanIyaH- potAnA kAraNathI utpanna thatA upasarga paNa cAra kAraNathI cheH ghaTTana, prapattana, staMbhana ane zleSaNa. AMgaLI Adi upAMganA ghasavAthI to ke AMkhamAM dhULa paDavI, AMkha coLavI ityAdithI thato upasarga te ghaTTana upasarga che. yatnA vinA cAlavAthI paDI jatAM lAgI jAya, vagere prayatna upasarga che. hAtha, paga vagere avayavo zUnya banI jatAM je duHkha thAya te staMbha upasarga che, ane AMgaLI vagere avayavo coMTI javAthI ke vAta, kapha, pitta ane sannipAtathI thatA upasarga te zleSaNa che.
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ 229 upasaMhAra pUruM karI levuM, e; saMkelI levuM, e. chelle sArarUpe kahevuM, e. sArarUpe ATopI levuM, e. (2) samApta upasAvuM :ArAdhavuM; sevavuM. upahata haNAyelAM; IjA pAmelAM; azuddha; malina; bhraSTa. (2) anupahata= nahIM haNAcalA upahAsa :ThekaDI; mazkarI. upAMga kapALa, nAsikA, hoTha Adi upAMga che. (2) AMgaLIo, kAna, nAka, moTuM, AMkho A badhAM upAMgo kahevAya che. upADatAM AraMbhatAM upAtta prApta; maLelo. (2) meLavelA. (Indriya, mana vagere, upAtta para padArtho Ata; Apatti; kudaratI Aphata; roga; mAMdagI; ijA upasarga saMskRta bhASAno zabda che. enA judA judA artha thAya che. jema ke 1. mAMdagI, vyAdhi., 2. durbhAgya, 3. ijA athavA hAni, 4. grahaNa, 5. bhUta pretAdino vaLagADa, 6, mRtyu AvavAnI nizAnI athavA AgAhI, 7. apazukana, 8. maraNano bhaya, 9, Aphata, 10. vyAkaraNamAM avyayano eka prakAra-dhAtunI AgaLa athavA dhAtu parathI banelA, nAmanI AgaLa joDAto zabda, 11. mahAkAvyano eka nAno khaMDa, 12. deva, manuSya vagere taraphathI thatI kanaDagata. jaina paraMparAmAM upasargano artha thAya che, AvI paDeluM bhayaMkara kaSTa, kayAreka mAraNAntika paNa hoya che. hindI= joDAvuM. jenA vaDe jIva pIDA vagere sAthe saMbaMdha vALo thAya che, te upasarga kahevAya che. agavaDatAnA prasaMgo; azubha karmanA saMyogo; UMghA puruSArtha vaDe vikArI paryAyano, pUrve svIkAra karyo hato te bhUlanuM phaLa; pratikuLa prasaMgo. pIDA; duHkha; upasarga cAra prakAranA che - 1. devA athavA vyaMtara kRta, 2. tiryaMca kRta, 3. manuSyakRta ane 4. acetana kRta. bhASAzAstramAM upasargano artha zuM? kArya zuM? dhAtunA mULa arthane ulaTAvavAnuM ke pheravavAnuM kArya, upasarganuM che. be prakAranA hoya che, anukULa ane pratikULa. gamatuM kare te anukULa ane aNagamatuM kare te pratikULa; deva ane manuSya vagere taraphanI kanaDagata; roga; mAMdagI; ijA; apazukanaH maraNacihna. upadrava; devo vagere karelo upadrava upasarga. upasarganA mukhya traNa prakAro che. 1. devatA kRta, 2. manuSyakRta ane 3. tiryaMca kRta. je bhikSu devatA, tiryaMca ane manuSya karelA upasarga ane pariSahono jaya vItarAga nirvikalpa samAdhimAM, bAhya sahAyaka AvelA upasargone jItIne, AtmamAM sthira rahevA rUpa pariSayajaya che. upAdeya grahaNa karavA yogya. (mokSarUpI lakSmI sitata, sAcI ane avinAzI hovAthI, upAdeya che.) (2) AdaraNIya (3) Azraya karavA yogya. (4) guNa karavA yogya, mokSarUpI lakSmI hitatama, sAcI ane avinAzI hovAthI upAdeya che. (5) AdaraNIya; Adara dvArA thato arthabodha (6) zeya; jANavAlAyaka (7) pragaTa karavA yogya grahaNa karavA yogya; sAro mAnavo; Azraya karavA yogya; AdaraNIya (8) AcaraNarUpa potAnA dravyanI zuddhatA. (9) prazasta; uttama; svIkArI zakAya tevuM; svIkArya; pasaMda karavA lAyaka AdaraNIya upAdeya tattvo kyAM che? akSaya anaMta sukha te upAdeya che; tenuM kAraNa mokSa che; mokSanuM kAraNa saMvara ane nirjarA che; tenuM kAraNa vizuddha jJAna darzana svabhAvI nija Atmatatva svarUpanA, samyak zraddhAna jJAna tathA AcaraNa lakSaNa svarUpa nizcayaratna traya che; te nizcaya ratnatrayane sAdhavA mAganAra jIve vyavahAratnatraya zuM che te samajIne para dravyo temaja rAga uparathI potAnuM lakSa vALavuM joie; e pramANe karatAM nizcaya samyagdarzana pragaTe che, ane tenA jore saMvara, nirjarA tathA mokSa pragaTe che, mATe e traNa tattvo upAdeya che.
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ upAdAna grahaNa, svIkAra; kAryanuM evuM kAraNa ke, je kAryamAM otaprota raheluM hoya; samavAyI kAraNa. (2) upa=samIpa, AdAnaHgrahavuM. je samIpa kAraNathI, kAryane grahoya te upAdAna che. (3) kAraNabhUta; vastunI sahaja zakita. (4) mULa vastunI zakti (5) grahaNa; svIkAra; samAveza; avayava; ghaTaka; kAryanuM eka kAraNa, ke je kAryamAM otaprota thayeluM hoya; samavAyI kAraNa; sukhanA sAdhananuM jJAna; jJAna zakita nijazakti (6) mULa kAraNa. (7) AtmAnI nirmaLa-zuddha dazAnuM pariNamana te zuddha upAdAna che. AtmAnI zuddha jJAna dazAnuM pariNamana tene upAdAna kahe che. (8) pote te paryAyamAM pariNamanAra padArtha (9) jIvanI viziSTa yogyatA; mokSa sAdhaka jIvanI yogyatA (10) pote te paryAyamAM pariNamanAra padArtha (11) je dravya traNe kALamAM potAnA svarUpane choDIne ane nahi choDIne pUrva rUpathI ane apUrva rUpathI vartI rahe che, te upAdAna kAraNa che, ema jANavuM. je potAnA svarUpane choDI de che ane je tene sarvathA choDatA nathI, te arthanuM upAdAna nathI thatuM. jema ke, kSaNika ane zAzvata bhAvArtha dravyamAM be aMza che. eka zAzvata ane eka kSaNika guNa. zAzvata hovAne lIdhe, potAnA svarUpane traNe kALa choDato nathI. ane paryAya kSaNika hovAne lIdhe potAnA svarUpane pratyeka paLe choDI de che. A banne aMza te dravyamAM, pRthak koi arthAntara rUpa nathI. A bannethI samaveta dravya ja kAryanA upAdAna kAraNa che. arthAntarabhUta rUpathI svIkAra karavAmAM Avela zAzvata padArtha, athavA kSaNika padArtha kyAreya paNa, upAdAna banI zakatA nathI. kema ke sarvathA zAzvata padArthamAM pariNamanano abhAva hovAnA kAraNe, kArya ja nathI thatuM, to kAraNa kone kahe? ane sarvathA kSaNika padArtha pratikSaNa vinAza ja pAme che, tyAre tene kAraNapaNe kevI rIte banI zake? pariNAma kSaNika upAdAna che. ane guNa zAzvata upAdAna che. (23) je padArtha paryAyanI vartamAna zaktine paNa upAdAna kAraNa kahevAya che.(24) mULa vastunI zakti! AtmAnI trikALI zakti. (25) (upa+AdAna) upa eTale samIpa ane AdhAna eTale grahaNa thavuM te; je padArthanA samIpamAM kAryanuM grahaNa thAya che te vakhate je para padArthanI anukuLa hAjarI hoya te nimitta. 230 jIvanI pUrNa zakti te upAdAna che. tenI oLakhANa kare to, samyagdarzana, jJAna, cAritra rUpa upAdAna kAraNa pragaTe, ane yukti thAya. jJAna, darzana ane cAritrya pragaTa karavAM te AtmAno mULa svabhAva che. svabhAva kaho, zakti kaho te badhAno artha eka ja che. (26) mULa vastunI zakti; AtmAthI ja utpanna thayela. upAdAna ane nimitta kArya, haMmezA nija upAdAnathI ja thAya, ane kadIya nimittathI na thAya e syAdvAda che. nimitta to para vastu che. tenuM pariNamana tene laIne, ane svanuM pariNamana svane laIne che. temAM nimittanuM zuM kAma che ? tyAre te kahe che ke, zarIra cAle che, temAM AtmAnuM nimitta to che ne ? bhAI, nimitta to che, paNa nimitta che eno artha zuM ? zuM nimitta che mATe zarIra cAle che ? pariName che? tathA AtmAnI anubhUtinuM pariNamana, zuM zarIra che, tethI thAya che ? Aje AtmAnubhUti thaI che, te zuM kArmaNazarIranA udayanA abhAvane kAraNe thaI che - ema che ? nA. ema che ja nahi. darekanuM pariNamana svataMtra che. jyAM potAnuM baLa (upAdAna zakti) che, tyAM nimitta zuM kare ? sva ane paranuM ekapaNuM , traNa kALamAM thatuM nathI. mATe nimitta che, tethI potAnAmAM pariNamana thAya che ema che ja nahi. zarIranuM pariNamana, jIvanuM nimitta che, tethI thayuM che ke jIvanI anubhUtinuM pariNamana, nimitta che mATe thayuM che ema nathI. zarIranI pariNati, zarIramAM ane AtmAnI pariNati AtmAmAM che. AtmAnA nimitte, zarIramAM pariNati thaI che ema nathI. vastunuM svarUpa ja AvuM che. koI vakhate nimittathI ane koI vakhate upAdAnathI kArya thAya, e syAdvAda nathI, paNa kudaDIvAda che, mithyAvAda che. traNe kALa ane traNe lokamAM, caitanyanI ke jaDanI kamabaddha pariNati, potapotAnA upAdAnathI thAya che. emAM paranI paMcamAtra apekSA nathI. upAdAnanuM pariNamana nimittathI haMmezAM, nirapekSa ja thAya che. (2) sva te upAdAna, ane para te, nimitta (3) upAdAna eTale nizcaya ane nimitta eTale vyavahAra. upAdAna te sva che, ane nimitta te para che. upAdAna eTale vastunI sahaja zakti, AtmA parathI judo che, dehAdi koi paNa vastuthI
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ 231 AtmAnuM kalyANa nathI, ema zraddhA jJAna karavAM te, upAdAna kAraNa che. | artha:- samyagdarzana pAnarUpa netra ane jJAnamAM caraNa arthAt lInatArU5 kriyA banne nimitta eTale anukULa saMyogI bIjI cIja, jyAre AtmA sAcI zraddhA maLIne, mokSamArga jANo. upAdAnarUpa nizcakAraNa jyAM hoya tyAM, jJAna kare, tyAre je deva-guru- zAstra hAjara hoya tene, nimitta kahevAya. nimittarUpa vyavahArakAraNa hoya ja che. upAdAna te trikALI dravya che. ane upAdAna kAraNa te, paryAya che. je jIva bhAvArthaupAdAna zaktine saMbhALIne upAdAna kAraNa kare, tene mukitarUpI kArya pragaTe (1) upAdAna te nizcaya arthAt sAcuM kAraNa che, nimitta vyavahAra arthAt upacAra ji. kAraNa che. sAcuM kAraNa nathI, tethI to tene ahesuvat kahyuM che. ane tene upAdAna kAraNa :AtmAnI sahaja zakti. upacAra (Aro5) kAraNa kema kahyuM ke, te upAdAnanuM kAMi kArya karatuM- karAvatuM upAdAnakAraNa : 1. je padArtha svayaM kAryarUpa pariName, tene upAdAna kAraNa kahe che. nathI to paNa kAryanA vakhate tenI upasthitine kAraNe tene upacAramAtra jema ke ghaDAnI utpatmiAM mATI. (2) anAdi kALathI dravyamAM je paryAyono kAraNa kahyuM che. pravAha cAlyo Ave che, temAM anantara pUrvekSaNavartI paryAya upAdAna kAraNa samyajJAna ane jJAnamAM lInatAne mokSamArga jANo, ema kahyuM temAM che. ane anaMtara uttarakSaNavartI paryAya kArya che. (3) te samayanI paryAyanI zarIrAzrita upadeza, upavAsAdika kriyA ane zubharAgarUpa vyavahArane, yogyatA, te upAdAna kAraNa che ane te ja paryAya kArya che. upAdAna te ja mokSamArga na jANo te vAta AvI jAya che. prathama praznanuM samAdhAnaHsAcuM (vAstavika) kAraNa che. 1. naM.01 dhruva upAdAna dravyArthika nayathI che. upAdAna nijaguNa jahoM, taheMnimitta para hoya; naM. 2 ane 3 kSaNika upAdAna paryAyArthika nayathI che.) upasargaka duHkharUpa; bheda jJAna paramANa vidhi, viralA bUjhe ho' -3 roga; mAMdagI; deva ane manuSya vagere taraphathI kanaDagata Aphata; ijA; artha:- jyAM nijazakti rUpa upAdAna taiyAra hoya tyAM nimitta hoya ja che, apazukana; maraNacihna. (2) vastunI nijazaktirUpa che. (3) paryAyanI evI bhedajJAna pramANanI vidhi vyavasthA che; A siddhAMta koi vIralA ja vartamAna zaktine paNa upAdAna kAraNa kahevAya che. (4) puruSArtha (5) je samaje che. dravya svayaM kAryarUpa pariName, tene upAdAna kAraNa kahe che. jema ke ghaDAnI bhAvArthe - jyAM upAdAnanI yogyatA hoya tyAM niyamathI nimitta hoya che, utpattimAM mATI tenuM trikAlI, upAdAnakAraNa che. (dravyArthika nace che) (6) nimittanI vATa jovI paDe ema nathI. ane nimittane koi meLavI zake che, vastunI nizaktirU5: ema paNa nathI, nimittanI rAha jovI paDe che athavA tene huM lAvI zakuM chuM upasthitino zuM niyama che? : evI mAnyA para, padArthamAM abheda buddhi arthAt jJAna sUcaka che, nimitta prazna-1 "guru upadeza nimitta bina, upAdAna baLahIna ; jyAM nara dUje pAMva ane upAdAna asahAyarUpa che, e to maryAdA che. bina, calako AdhIna.' - 1 upAdAna bala jahA~ tahIM, nahIM nimittako dAva; prathama praznano utara:- "jJAna naina kiriyA cArana, dou zivamaga dhAra; upAdAna ekasoM ratha cale, raviko yaha svabhAva.' -4 nizcaya jahA~, taheM nimitta vyauhAra." -2 artha - jyAM juo tyAM sadA upAdAnuM jaLa che, nimitta hoya che paraMtu nimittano kaMi paNa dAva(baLI nathI. jema eka cakrathI sUryano ratha cAle che. evI rIte pratyeka kArya upAdAnanI yogyatA-(sAmarthya) thI ja thAya che.
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ prazna-"hau jAne thA eka hI, upAdAna soM kAja; thake sahAi pIna bina, pAnI mAMhi jahAja' -5 bIjA praznanuM samAdhAnaH sadha vastu asahAya jahe, taheM nimitta hai kauna; jaya jahAja paravAhameM, tire sahaja vina pIna.6 artha - pratyeka vastu svataMtratAthI potAnI avasthAne kAryane prApta kare che, tyAM nimitta koNa? jema vahANa pravAhamAM saheje ja pavana vinA ja tare che. bhAvArtha : jIva ane pudagala dravya zuddha ke azuddha avasthAmAM svataMtrapaNe ja, potAnAM pariNAmo kare che. ajJAnI jIva paNa svataMtrapaNe nimittAdhIna pariNamana kare che. koi nimitta tene AdhIna banAvI zakatuM nathI.6 "upAdAna vividha nirvacana, he nimitta upadeza; vase ja jaise dezameM, kare su taise bha" - 7 bhAvArtha:- upAdAnanuM kathana ke "yogyatA' zabda dvArA ja thAya che. upAdAna potAnI yogyatAthI aneka prakAre pariNamana kare che, tyAre upasthita nimitta para bhinna bhinna kAraNapaNAno Aropa (bhaSa) Ave che. upAdAnanI vidhi nirvacana hovAthI nimitta dvArA A kArya thayuM, ema vyavahArathI kahevAya che. vizeSArtha:upAya jyAre jevuM kArya kare che tyAre tevA, kAraNapaNAne Aropa (bhaSa) nimitta upara Ave che. jema koi ja kArya zarIra upara narakanA kAraNapaNAno Aropa Ave che. ane jo jIva mokSane yogya nirmaLa kare to te ja nimitta para, mokSanA kAraNapaNAno Aropa Ave che. A rIte upAdAnanA kAryAnusAra nimittamAM kAraNapaNAno bhinna bhinna Aropa karavAmAM Ave che. ethI ema siddha thAya che ke nimittathI kArya thatuM nathI paraMtu kathana thAya che. mATe upAdAna sAcuM kAraNa che, ane nimitta Aropita kAraNa che. upAdAnanI yogyatA :"kaSAyanI upazAMtatA, mAtra mokSa abhilASa; bhAve kheda, aMtaradayA, te kahIe jinnAla." 108 jenA kaSAyo zAMta thayAM che, mokSa 232 bhAvadayAthI bharapUra aMtara, karuNAmaya banyuM che. ATalA guNothI raMgAyela AtmA, upAdananI pUrNa taiyArI karI cukyo che. upAdAnasa :upAdAna jevAM upAdhyAya :paMcAstikAya, SaTadravya, sAtatva tathA nava padArthomAM nija zuddha jIvastikAya, nija zuddha jIvatattva, nija zuddha jIvadvArA, nija zuddhajIva padArtha, je potAnA zuddhabhAvarUpa che, te ja upAdeya che, tethI anya sarva hoya che ema upadeze che, tathA zuddhatmasvabhAvanI zraddhA jJAna ane AcaraNa rUpa abheda ratnatrayAtmaka je nizcaya mokSamArga che. te mArganuM jeo kathana karyA kare che, te upAdhyAya che. (2) je sAdhu zAstrone zikhavADe te . (4) je Agama bhaNe, bhaNAve. upAdhyAyanuM svarUpa teo paNa muninA 28 mULaguNa tathA nizcaya samyaka darzAnAdi sahita che, evI aMtaraMga dazA thatAM bAhya digambara saumya mudrA dhArI thayA che. AvA upAdhyAyanA 25 guNa-11 aMga 14 pUrvanuM pote bhaNe che tathA pAse rahenAra bhavya jIvone bhaNAve che (te muniomAM zikSaka-adhyApaka hoya che. upAdhyAyanA rUpa guNa :(11) agiyAra aMga, (12) upAMga, (1) caraNa sitterI ane (1) karaNa sitterI e badhA maLI paccIza guNa upAdhyAyanA thAya che. upAdhi :bahArathI AvI paDelI muzkelI; pIDA; ApadA; paMcAta. (2) strI, dhana, putra, AbarU vagerenI ciMtA karavI, te upAdhi che. (3) jaMjALa; (4) paravastuno saMga; anAthatA; (5) paravastuno saMga che te upAdhi che. upAdhibhAva :bahArathI AvI paDelI muzkelIno bhAva, pIDA bhAva, ApadAno bhAva, paMcAta karavAno svabhAvaH (2) karmanA nimittamAM joDAvAthI rAgadveSa thAya, te upAdhibhAva, virodhabhAva kahevAya. (3) baMdhabhAva (rAgadveSa karavAno upAdhi bhAva= baMdhabhAva) upAya sAdhana; kAraNa. (2) mokSanuM kAraNa je prakAre che te prakAra (3) mArga; sAdhakarUpa upAya u5yabhAva sAdhaka-sAdhyabhAva; kAraNa-kAryabhAva
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ 233 upAya Wvo. dharma karavo. upAyAntara :anya upAya. (2) bIjo upAya upArjana meLavavuM; kamAvuM; kamANI; kamAI. upArjita meLaveluM upArjita thAya che:meLavAya che upArlAba Thapako upAlaMbha :oLaMbhArUpe; ThapakArUpe. upAdhyAya :upa=AtmAnI samIpa, Azraya =tenA AzrayamAM rAgarahita, jJAnapaNe TakI rahevuM. upAzraya:sAdhu-sAdhvIonAM Azraya sthAna upAsaka pUjAbhakti karanAra; sAdhuonI upAsanA karanAra zrAvaka. (2) zrAvaka; pAMca pApanA ekadeza tyAgamAM lAgelo jIva zrAvaka che. (3) bhakata; sAdhaka; anuyAyI; sevaka. upAsana zayana upAsAna-poSaNa temanAM azana-zayana vagerenI, ciMtA. upAsanA bhakita (2) bhagavaciMtana; ITanuM ciMtana. (3) sevana; sAdhanA. (4) sevanA (5) bhakti; bodha; upadeza (6) ArAdhanA; sevA; bhakti; dhyAna ityAdi dvArA iSTadevanuM ciMtana vagere. (7) ArAdhanA; svasvabhAva AtmAnA vAstavika svarUpanI prAptine mATe che. ahIM e prazna thai zake che ke, svabhAvano kadI abhAva thato nathI, te sadA vastumAM vidyamAna rahe che; to pachI svabhAvanI upalabdhi kevI? enA javAbamAM eTaluM ja kahevAnuM che ke svabhAvano kadI abhAva thato nathI. e barAbara che, paraMtu teno tirobhAva (AcchAdana) thAya che. tathA thai zake che. ane te jIva ane pudagala nAmanA be dravyomAM ja thAya che, ke je vaibhAvika pariNamanavALA hoya che. AtmAnuM vaibhAvika pariNamana sadAne mATe dUra karI, tene tenA zuddha svarUpamAM sthita karavo te ja svasvabhAvolabdhi kahevAya che. jene mATe prayatna hovo, karavo jarUrI che. (8) ArAdhanA sevA, vyakti AdithI karavAmAM AvatI dhyAna vagere prakriyA. (11) sevana; para dravya ane paradravyanA bhAvonuM lakSa choDI, AtmAnA zAyakabhAvuM sevana-upAsanA kare to, zuddha kahevAya.vikAranuM lakSa choDIne ema tyAM nathI lIdhuM; paNa je dravya karma che te para dravya ane dravyakarmanA udayarUpa bhAva, te paradravyanA bhAvo-enuM lakSa choDIne eka jJAyakabhAva AtmAmAM ekAgra thAya che, tyAre paryAyamAM AtmAnI upAsanA sevA thAya che. paradravyanuM lakSa choDI AtmAmAM lIna thayo, eTale vikAranuM lakSa chUTI gayuM ema tyAM lIdhuM che. e dravyanI sevA upAsanA thAya tyAre vastu trikALI zuddha che, ema khyAlamAM Ave che. trikALI zuddha zuddha che ema to sau kahe che, paNa paryAyamAM azuddhatA che ene kema TALavI, enI khabara na hoya eTale e trikALI zuddha che. ema jANyuM ja nathI. AtmA je jJAyakasvabhAva zuddha che, enI paryAyamAM daSTi karI aMtarmukha vaLatAM ene jyAre zuddhatAnuM vadana thAya, tyAre vedanamAM dravya (12) sevatA jovAmAM AvavuM. upAya :Adarza upAselo satkArelo; Adara karelo; bhakti karavA yogya. upAsavuM sevavuM (2) lakSa karavuM; parathI bhinna jANavuM; svabhAvamAM TharavuM. upAsavA yogya :prApta karavA yogya upAsavAmAM AvavuM. prasiddhimAM AvavuM; nimittanuM lakSa choDI jJAyaka upara lakSa karavuM; jJAyaka svabhAvane, parabhAvathI bhinnapaNe sevavo- jANavo. nitya dhRvasvabhAva che tyAM aMdara lakSa jatAM zuddhatA utpanna thAya, tyAre eNe dravyanI upAsanA karI ane tene jJAyaka zuddha che, ema jaNAyuM. upasthiti :rajUAta upodaghAta :prastAvanA. (samyagdarzana-jJAna-cAritra mokSamArga che. mokSamArganA prathamanA be aMga, je samyagdarzana ane samyajJAna, temanA viSayo nava padArtha che; tethI havenI gAthAomAM, nava padArthanuM vyAkhyAna karavAmAM Ave che. mokSamArganuM vistRta vyAkhyAna AgaLa upara karavAmAM Avaze. ahIM to nava padArthanA vyAkhyAnanI prastAvanAnA hetu tarIke tenuM mAtra sUcana karavAmAM AvyuM che.)
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ upodaghAta :prAraMbha (2) prAraMbha; prastAvanA. ubhagelA kaMTALelA ubhaya nyatA banneno abhAva. ubhayabaMdha :bhAvabaMdhanA nimitte pulakarma ane jIvanA pradezono je paraspara baMdhya-baMdhakabhAva arthAta ekarUpa maLI javuM te ja ubhayabaMdha kahevAya che. bhAvArthaH- je bAMdhanAra che te baMdhaka kahevAya che. ane je baMdhAnAra che te baMdhya kahevAya che. jayAre bAMdhanAra AtmA ane baMdhAnAra karma banne maLI jAya che. tyAre baMdhya-baMdhaka bhAva kahevAya che. enuM ja nAma ubhayabaMdha che. AtmAnA pradeza ane karmanA pradeza banne ekakSetrAvagAhI arthAta ekarUpe maLI jAya che. tene ja ubhayabaMdha kahe che. A baMdha paNa rAgadveSarUpa bhAvabaMdhanA nimitte ja thAya che. ubhayarUSa :banne rUpamaya umedavArIvALAM yogyatAvALAM. ura :hRdaya udghapaNe spaSTapaNe urdhvagati :UMce javuM. Urdhvagamana :mokSadazA; sadgati; zuddhagati. Urdhvagamana svabhAva :AtmA potAnA ugamana svabhAvane kAraNe, lokAgre jai sthira rahe che, AtmA sUkSma, haLavo che. teno urdhvagamana svabhAva che. ahIM koi pUche ke AtmAno UMco javAno svabhAva che, to Aja sudhI UMce kema na gayo? teno uttara e che ke-dareka jIva uccapaNuM icche che, chatAM potAnA ajJAnanA kAraNe, dehAdi para vastumAM rAga-dveSa-mohavaDe, upAdhirUpa karmabaMdhanamAM aTakayo che. jyAM sudhI svasammukha pUrNapaNe svarUpasthiratA na kare tyAM sudhI, potAno urdhvagamana svabhAva pragaTa thato nathI; pUrNa zuddha thatAM zaktirUpe mokSa svabhAva hato te pragaTa thatAM, te ja samaye Urdhvagamana svabhAva nAmanI zakti pragaTa thAya che. dehAdi karmabaMdhanathI chUTayA pachI, tenuM nIcuM rahevuM zakya nathI. AtmA arUpI sUkSma che, haLavo che; haLavI cIja upara ja 234 jAya. mATIno lepa lagADeluM tuMbaDIne kUvAmAM nAkho to te DUbI jAya che. paNa mATI dhovAtAM tuM baDI upara Ave che; tema caitanya bhagavAna AtmAne karmayugalanA paramANuono saMbaMdha hato, paNa teno jJAna-dhyAnathI nAza karyo, tethI pUrNa kalaMka rahita aDola svarUpe, upara lokane cheDe birAje che.. urdhvagAmI:mokSagAmI urvatAsAmAnya svarUpa dravya :kALanI apekSAe TakavuM tene arthAt kALa apekSita pravAhane UMcAi athavA urdhvatA kahevAmAM Ave che. UrdhvatA sAmAnya, arthAt anAdi-anaMta UMco (kALa-apekSita) pravAha sAmAnya, te dravya che. vaLI vastu to UrdhvatA sAmAnya svarUpa dravyamAM, sahabhAvI vizeSa svarUpa (sAthe sAthe rahenArA vizeSo-bhedo jemanuM svarUpa che evA) guNomAM ane kramabhAvI vizeSa svarUpa paryAyomAM rahI thakI, utpAda-vyaya-dhrauvyamaya astitvathI banelI che; mATe vastu pariNAma svabhAvI ja che. urvapracaya rU5 :kramavartI; kramapaNe, kramavartI urvamana je UMce javA mAMge che te. urvaloka :svarga; mokSa. ulukaNa :mUMjhavaNa; gUMcavaNa; AMTI; muzkelI; koyaDo. ulaTI :ulasI (2) avaLo. ullaMghato nathI choDato nathI. ullaMghana oLaMgI javAnI kriyA; vaLoTavuM e; hadabahAra javApaNuM, atikrama; anAdara; oLaMgI javuM e ; oLaMgavuM; AjJAbhaMga, zAsana ke hukamano bhaMga. (2) nahi anusaravuM; (3) AjJAno bhaMga karavo; (4) oLaMgavuM; upara thaine javuM. (5) oLaMgavuM te; atikrama; anAdara karavo te; viruddha javuM te; choDavuM; aparAdha. ulame :ullAsa Avavo; harSa, prasannatA; khuzAlI; AnaMda ulase che:uchaLe che. (2) prakAze che. ullasatA :prakAzamAna; AnaMdamaya.
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ 235 ulAsavuM :praphulla thavuM; harakhAvuM; ullAsa anubhavavo. (2) uchaLavuM; praphulla thavuM; | UNo hINo; apUrNa; nyUna; ochapa. harakhAvuM; jhaLakavuM. praphullitathavuM Gdhu zAna :parane ane potAne ekapaNe jANe te UMdhuM jJAna che. ullAsI :pragaTa, jaLahaLI UThI. (2) harSa; prasannatA; khuzAlI; AnaMda; UMdha ravADe khoTe raste caDI javuM. ullAsabhAva :prallitatA; AnaMdanI Urmio; premabhAva; ekatAra sneha | UMdhA viphaLa. ubharAvo; UMdhI pratIta ane UMdhuM pAna te ja, saMsAra che, sAcI pratIta ane sAcuM jJAna te ulasI :jalasavuM; ullasita thavuM; praphullita thavuM; harakhAvuM; prakAzavuM; ja, mokSa che. uvArI nAkhavuM utArI nAkhavuM UMdhI mAnyatA :5rane ane potAne ekapaNe mAne te UMdhI mAnyatA uSaNatA agni bALavAnI kriyA karato hovAthI, agnine uSNatA, arthAt UMdhI sthiratA :5ramAM eka paNe lIna thAya, te UMdhI sthiratA che. garamI kahevAmAM Ave che. UMdho adhyavasAna Hkarma janita upAdhine potAnI mAnavI te UMdho adhyavasAna che. uSaNatAyakta thI ghI svabhAve, zItaLatAnA kAraNabhUta hovA chatAM, jo te thoDI UdhI rUci, UMdhI mAnyatA te badhI karmajanita upAdhi che. mATe pudagala che. paNa uSNatAthI yukta hoya to, tenAthI (kathaMcit) dajhAya paNa che; tevI rIte ubhAgelA saMsArathI kaMTALelA darzana-jJAna-cAritra svabhAve, mokSanAM kAraNabhUta hovA chatAM, jo teo thoDI UmaTeHjuvALa Ave; hele caDe; ulaTabhera dhase, phelAya; paNa parasamayapravRttithI yukata hoya to, temanAthI (kathaMcita) baMdha paNa thAya Urjita atizaya paNAne prApta uradhatA koipaNa jANanAra kyAre paNa koi paNa padArthane potAnA avidyamAna uSaNatAyakta ghInI jema dhI svabhAve, zItaLatAnA kAraNabhUta hovA chatAM. jo te paNe jANe, ema banavA yogya nathI. prathama potAnuM vidyamAna paNuM ghaTe che; thoDI paNa uSNatAthI yukta hoya to, tenAthI (kathaMcitu) dajhAya paNa che; tevI ane koi paNa padArthanuM grahaNa tyAgAdi ke udAsIna jJAna, thavAmAM pote ja rIte darzana-jJAna-cAritra svabhAve, mokSanAM kAraNabhUta hovA chatAM, jo teo kAraNa che. bIjA padArthanA aMgIkAramAM, tenA alpa mAtra paNa jJAnamAM prathama thoDI paNa parasamayapravRttithI yukata hoya to, temanAthI (kathaMcitu) baMdha paNa je hoya, to ja thai zake, evo sarvathI prathama rahenAro je padArtha te jIva che. thAya che. tene gauNa karIne eTale tenA vinA koi kaMi paNa jANavA icche to te, uha :prazna banavA yogya nathI, mAtra te ja mukhya hoya to ja bIjuM kaMI jANI zakAya uhApohAthe UMDI tattva vicAraNArthe; UMDI vicAraNArthe. evo e pragaTa UrdhvatAdhirma te jene viSe che, te padArthane zrI tIrthakara jIva kahe UkhaDavuM :vaMThI javuM; chakI javuM; bagaDI javuM; pAyamAla karavuM; sarvanAza pAmavuM. Ukhara jamIna :khAravALI jamIna; ujjaDa, verAna jamIna. urdhva :UMco; kALa-apekSita. Ukhara bhUmi :kSAravALI bhUmi. Urdhva pracaya :vRttiono pracaya (samUha) te Urdhva pracaya. UMdho abhiprAyaHkhoTI mAnyatA UrdhvagAmI :mokSagAmI UchaLe che pariName che. (2) pragaTe che UrdhvatA kALanI apekSAe TakavuM tene arthAt kALa apekSita pravAhane UMcAi UMDI bhAvanA : ekAgratA; UMDI laganI. athavA UrdhvatA kahevAmAM Ave che. vastu to kAvya-guNa-paryAya maya che. tyAM che.
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. vaikAlika Urdhva pravAha sAmAnya te dravya che. sAthe sAthe rahevAnA bhedo te | naraddhi samRddhi, AbAdI; utkarSa; siddhi; lakSmIdevI, pArvatI. (2) vRddhi; (3) guNo che, ane krame krame thatA bhedo te, paryAyo che. labdhi; saMpadA; yogyatA. (4) bhoga ane upabhogarUpa ghoDA, hAthI, maNi UrdhvatA sAmAnya svarUpa dravya :kALanI apekSAe TakavuM te, arthAt kALa-apekSita ane ratna, rUpa, , saMpadA tathA te saMpadAnI prAptinA kAraNanuM nAma Rddhi che. pravAhane UMcAi athavA UrdhvatA kahevAmAM Ave che. UrdhvatA sAmAnya arthAt traNa lokamAM rahenArI sarva saMpadAo tathA deva, asura ane manuSyabhavanI anAdi anaMta UMco (kALa apekSita pravAha sAmAnya, te dravya. saMprAptinA kAraNone paNa sarvajJa bhagavAna jANe cheH e ukta kathananuM tAtparya Urdhvapracaya :samayaviziSTa vRttiono pracaya, te Urdhvapracaya. Urdhvapracaya, to sarva dravyone anivArya ja che, kAraNake dravyanI vRtti koTine (-bhUta, vartamAna aSabhadeva :jainonA Adi tIrthaMkara. ane bhaviSya evA traNa kALane sparzatI hovAthI, aMzo sahita che, paraMtu nAthabhadeva bhagavAna RSabhadeva bhagavAna janmathI ja traNa jJAnanA dhaNI kSAyika ATalo phera che ke, samayaviziSTa vRttiono pracaya, te (kALa sivAya) samakitI hatA. 83 lAkha pUrva sudhI tene cAritra na AvyuM. gRhasthAzramamAM bAkInAM dravyone Urdhvapracaya che ane samayono pracaya, te ja kALadravyane rahyA. tyAM ajJAnI kahe che ke cAritramohakarmanA udayane kAraNe temane cAritra Urdhvapracaya che; kAraNake bAkInAM dravyonI vRtti, samayathI arthAtarabhUta pragaTa na thayuM. paNa bhAI ! e abhiprAya satyArtha nathI. potAnI puruSArthanI (anya) hovAthI, te (vRtti) samayaviziSTa che, ane kALadravyanI vRtti, to nabaLAIne laIne temane cAritra na AvyuM e satyArtha che. karmanA udayanA svataH samayabhUta hovAthI, te (vRtti) samayaviziSTa nathI. (2) kramavartI. nimitte temane cAritrano abhAva hato ema kahevuM e to upacAra che, unnatasamUharUpa.3-padArthamAM je dharmanuM udbhavatuM thAya che te; kSaNe kSaNe thatI vAstavika nathI. (2) RSabhadeva bhagavAna tIrthaMkara thayA te pahelAM Abharata avasthA netra vacce aDhAra krokroDI sAgaropamano dharmano AMtaro hato. koi tIrthakara UlAjhavuM gucavAvuM; goTavAvuM; cakakaramAM paDavuM; vIMTAvuM; lIna rahevuM; vAda karavo; thayA na hatA. temAM pAMcamu guNasthAna paNa teTalA kALamAM koIne Ave nahi. jhaghaDavuM; carcA karavI ekalAM jugaliyAM hatAM. te jugaliyAM marIne badhAM deva thatAM, te marIne manuSya bAdabuddhi sUkSmabuddhi grAhya paNa thatAM nahi Dhora paNa thatAM nahi. te jugaliyA marIne eka paNa thatAM bAjumati :ju pariNAmI; sUkSma pariNAmI. (2) sAmAjIvanA manamAM rahelA nahi. te marIne narake paNa jatAM nahi; mAtra eka deva bhavamAM ja badhAM jatAM bhAvane padArthane jANe (3) sat mUrti; zuddha vItarAga bhAva nigraMtha; nirdoSa hatAM. paNa jyAM RSabhadeva bhagavAnane kevaLajJAna thayuM te divyadhvani chUTI. te mUrti. (4) samUrti; mArdava mUrti. dhvani badhAMe sAMbhaLI tyAM varga paDI gayA ne cAregati cAlu thai gai. gAjasutrAnaya (ju eTale vartamAna, hAjara, saraLanuM je jJAnano aMza vartamAna manuSyanI, tiryaMcanI nArakInI, ne siddhanI devagati to hatI ja. kalpavRkSamAM paryAya mAtrane grahaNa kare te RjusUtranaya che. bhUta-bhaviSyanI apekSA na phaLa khUTyAM, eTale pahelAM jema badhAne samabhAva raheto te have nahi rahetAM, karIne vartamAna paryAya mAtrane je grahaNa kare te RjusUtranaya che. (2) vartamAna koine krodhanI tIvratA ne koine krodhanI maMdatA, ema thavA lAgyuM. jema vIraDe samayamAtra; kSaNikapaNuM; kSaNika paryAyarUpa. bAio pANI bharavA jAya ne vIraDAmAM pANI khUTe, tyAre je bAi jorAvara bAjaratranayano viSaya :je vartamAna samaya pUrato ja mAtra (kSaNika). hoya te ema kahe ke, mane pahelAM pANI bharavA de, mAre ghera chokaro ruve che ne R :karaja ghare ghaNuM kAma che; tyAre bIjI kahe ke pahelAM huM AvI chuM, tane zenI bharavA
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ dauM? tyAre bIjI kahe bAi! bharavA dene ene, ghare chokaruM rotuM haze, ApaNe pAMca miniTa pachI bharIzuM. "pANI' zabda AtmAnI jevI pAtratA hoya, te pramANe krodhAdinI tAratamyatA dekhAya, koi pANI bharatI krodhAdinI ugratA kare, koi tIvratA kare, koi maMdatA kare, koi jatuM kare. ema kalpavRkSanAM phaLa phUla jyAre khUTyAM tyAre koi pAchaLathI Ave ne ema kahe ke mane pahelAM khAvA de, mane bhUkha lAgI che; tyAre bIjo kahe tane zeno pahelAM khAvA dauM? pahelAM to ame AvyA chIe. tyAre trIjo kahe ke bhAi! khAvA dene ene pahelAM, ene bhUkha lAgI che te bhale khAya, ApaNe pachI khAizuM ema keTalAka krodhAdinI maMdatA kare, keTalA tIvratA kare ne keTalAka jatu kare, ema aDhAra koDAkoDI sAgaropamamAM je bhaMga paDyo na hato, te bhaMga paDavA mAMDyo ne virodha-avirodhanA bhAvo vadhavA lAgyA. temAM jeNe jatuM karyuM hatuM ne zAMta pariNAma rAkhyA hatA, te jIvo pAtra ane lAyaka hatA. teNe bhagavAnanI divya dhvani sAMbhaLI tyAM ema thayuM ke aho! A svarUpa; puNya-pApathI juduM, ekaluM nirALuM ne nirmaLa evuM mArA AtmAnuM svarUpa! ema samajI keTalAka to samyagdarzana pAmyA; keTalAke munipaNuM lIdhuM, keTalAka to kevaLa jJAna pAmyA, ne keTalAka to dhvani sAMbhaLIne evA virodhamAM paDayA ke, naraka nigodamAM javAnA pariNAma zarU thai gayAM ne covIza daMDakamAM javAnI taiyArI karI. bhagavAnanI dhvani chUTI temAM pAtrane savaLuM paDayuM ne apAtrane avaLuM paDayuM. te paDayuM konA kAraNe? uttara- potAnA kAraNe, bhagavAnanI dhvanimAM to koI ne kSamatA svarUpano badho upadeza Ave, emAM jeNe phaLa khAtI vakhate krodha karyo hato. tene ema thayuM ke ANe to je, vaLI mArI ja mAMDI che ke krodhanuM phala AvuM ne tevuM, tema mArI ja mAMDI che, ema krodha karyo hato te amane ja saMbhaLAve che, ema kaSAyanI tIvratA karavA mAMDyA. teNe durgatinI taiyArI karI. bhagavAnanI jyAM dhvani chUTI tyAM savaLA ne avaLA be bhAga phaDAka daine paDI gayA. satya vAta bahAra AtAM savaLA ne savaLuM ne avaLAne avaLuM, jora AvyA vinA rahe nahi. e vastusvabhAva che. samajAya tema samajo. 237 Si sidhdhio prApta karanArane RSi (2) baha RddhidhArI hoya te. RSinA cAra bheda=(9)rAjarSi,(9) brahmarSi, (9) devarSi, () paramarSi. rAjarSi= adhivALA, bahmarSi=akSINa mahAna RddhivALA, devarSika AkAzagAmI munideva, paramarSi kevaLajJAnI. jANIzvaro :jina devo; tIrthakaro; lokane pragaTa jANanArA. RSIzvaro. eka alpa athavA eka padArthanuM jJAna thavuM (jema eka mANasanuM athavA pANInA pyAlAnuM) thoDA padArtha jJAnagocara thavA. (2) akhaMDa hovAthI ekarUpa che. (3) akhaMDa; ekarUpa. tadrupa eka agranuM ekaluM AtmAnA viSayanuM-saMvedana karatA hovAthI temane paramAnaMdanuM dhyAna che. eka avibhAga pratirachedathI mAMDIne anaMta avibhAga pratiSThado sudhI taratamatA pAme che eka guNamAM (eTale ke guNanA paryAyamAM) aMzakalpanA karavAmAM AvatAM, teno je nAnAmAM nAno (niraMza) aMza paDe tene te guNano (eTale ke guNanA paryAyano) avibhAga praticheda kahevAmAM Ave che. (bakarI karatAM gAyanA dUdhamAM ane gAya karatAM bheMsanA dUdhamAM cIkAzanA avibhAga pratiSThado vadhAre hoya che. dhULa karatAM rAkhamAM ane rAkha karatAM retImAM lUkhApaNAnA avibhAga pratichedo adhika hoya che.) eka oraDAmAM pragaTAvela aneka dIvAnA prakAzanI mAphaka jema ghaNA dIvAnA prakAzo eka ja oraDAmAM bhegA rahyA, hoya to sthala daSTithI jotAM teo ekabIjAmAM maLI gayelA bhAse che, to paNa sUkSma dRSTithI vicArapUrvaka jotAM, to te prakAzo bhinna bhinna ja che. (kAraNa ke eka dIvo bujhAI jatA, te ja divAno prakAza naSTa thAya che, anya dIvAnA prakAzo naSTa thatA nathI.); tema jIvAdi, aneka dravyo, eka ja kSetramAM rahyAM che to paNa, sukama dRSTithI jotAM teo bhinna bhinna ja che, ekameka thayAM nathI. ekotrAvagAhapaNe eka ja sthAnamAM sAthe eka caitanyasvabhAva :samyapha ekAMta
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka zAyaka bhAva jene yathArtha bese ene badhA bhAva yathArtha besI jAya. paNa jene | eka (jJAyaka) bhAvanAM ThekANAM na maLe, te nAkhe karma upara. paNa tethI zuM thAya ? (saMsAra na maTe). eka jemano Azraya che anaMta guNono Azraya, eka dravya che. eka jIvane eka sAthe keTalAM zarIra hoI zake ? eka jIvane eka sAthe ochAmAM ochAM be ane vadhAremAM vadhAre cAra zarIra hoya che. khulAso A rIte che - vigraha gatimAM taijasa ane kArmANa, manuSya ane tiryaMcane audArika, tejasa ane kArmANa, deva tathA nArakIone vaikriyika, tejasa ane kArmANa tathA AhAraka ddhidhArI munione audArika, AhAraka, tejasa ane kArmANa zarIra hoya che. eka drazya paryAyo :eka dravyanA paryAya eka dravyapaNe dravya ekapaNe. eka deza :thoDo bhAga. eka deza vyatiSa :aMze pragaTarUpa eka pradezI :avibhAjya - eka kSetravALo. (nizcayana dharmAstikAya avibhAjya; eka padArtha hovAthI avibhAjya- eka kSetravALo che. (2) kAladravya ane pala paramANu. eka bheTe eka apekSAe. eka matimAna :ghaNA buddhizALI. eka vedanathI vedya eka jJAnathI jaNAvA yogya. (naiyAyiko, zabdane AkAzano guNa mAne che paNa te mAnyatA pramANa che. guNa-guNInA pradezo, abhinna hoya che, tethI guNa je IndriyathI jaNAya, te ja IndriyathI guNI paNa jaNAvo joIe. zabda karmendriyathI jaNAya che, mATe AkAza paNa, karmendriyathI jaNAvuM joIe. paNa AkAza to koI IndriyathI jaNAtuM nathI, mATe zabda AkAza vagere, amUrtika dravyono guNa nathI.) eka zvAsanuM kalpita sukha:11 lAkha 96 hajAra, navaso paMcotera palyopamanuM, du:kha. 238 eka samayamAM eka jIvane keTalAM zAna hoI zake ? eka samayamAM eka jIvane ochAmAM ochuM eka ane vadhAremAM vadhAre cAra jJAna hoya che. teno khulAso A rIte che - eka kevaLa jJAna ja hoya che. be matijJAna ane zrutajJAna hoya che. traNa matijJAna, zrutajJAna ane avadhijJAna athavA matijJAna, zrutajJAna ane mana:paryAya jJAna hoya che. cAra mati jJAna, zrutajJAna, avadhi jJAna ane manaH paryAyajJAna hoya che. ekotrAvagAha : jIva, anya dravyo-anaMta paramANu, AkAza, kALa, dharma, adharma vagere, - sAthe eka ja kSetramAM maLIne, rahevA chatAM, potAnA kSetrathI bhinnapaNe rahI, potAnA caitanyasvabhAvarUpa ja rahe che, svarUpathI kadI chUTato nathI, ane anya dravyomAM ekarUpa thato nathI. Avo ja vastu svabhAva che. ekatrita ekaTho; bhego. ekatva ekarUpa trikALI svabhAva. e ekapaNuM, e nizcaya. (2) asaMgapaNuM; ekalApaNuM. (3) abheda. (4) parathI bhinna AtmAnA guNothI abhinna evuM ekatva. padravya ane parabhAvothI bhinna ane AtmAnA guNothI abhinna. ekatvanizcaya potAmAM raheluM potAnuM rUpa. ekatva nizcayagata samaya : (:) ekendriyAdi badhA padArthomAM jIva dravya che te suMdara che. (1) ekatva nizcayagata eTale potAnA svaguNanI paryAyapaNe pariNAme te suMdara che. (ahIM bIjA bolamAM vikArI ane avikArI badhI paryAyapaNe pariName tevI vAta che.) (1) ekatva nizcayagata kahetAM abheda ratnatrayapaNe zuddha pariName te suMdara che, satya che. ekatva nizcaya-gata samaya nija zuddhAtmA enA ekatvamAM pariName eTale ke samyagdarzana-jJAna-cAritranI paryAyapaNe pariName te samaya che. ekatva buddhi mArApaNAno bhAva. ekatva-abheda darzana, jJAna, zraddhA, cAritra, vIrya, astitva, dravyatva vagere badhA guNo vastupaNe eka che chatAM kAryabhede kathaMcita judA che. jema ke zraddhAnuM kArya pratIta karavAnuM che, jJAnanuM kArya jANavAnuM che, AnaMdanuM kArya AphlAdaka
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ 239 anubhavavAnuM che, darzananuM kArya sAmAnya pratibhAsa che, astitvanuM kArya | ekatvapratyabhizAna :skRti ane pratyakSanA viSayabhUta padArthamAM ektA batAvavA hovApaNuM che. jJAna vaDe badhA guNo judA judA ane kiMcita ekameka che. jema joDarUpa jJAnane ekatvapratyabhijJAna kahe che. jemake-A te ja manuSya che ke jene jaNAya che. badhA guNono AnaMda judo judo che. chatAM te badhA guNanuM kAle joyo hato. ekapaNuM kevI rIte che te samajIne ekatvane lakSamAM levAnI A vAta che. A ekatvavibhakta parathI bhinna ane svathI ekatvarUpa tevA AnaMdamUrti bhagavAna samajaNanI vidhi vinA traNa kALa, traNa lokamAM bIjo upAya nathI. eka AtmA. hoya traNa kALamAM, paramArathano paMtha; prere te paramArthane, te vyavahAra sAMta. ekvamAM bIjAnI sAthe baMdhanI kathA :nimittanA saMbaMdhanI kathA; karmanA Atmasiddhi gAthA 36 tattvamAM avirodha5Ne samajaNapUrvakanI je nimittathI thatA vikAro,-dayA, dAna, vrata, bhakti, pUjA Adi, zubha ke vicAraNA, zraddhA, jJAna te ja puNya-pApa rahita avikArI svarUpamAM hiMsA, jUTha Adi, azubhabhAvo-sAthe ekatvapaNAnI baMdha kathA. karavAmAM prere, te jJAnanI sthiratArUpa vyavahAra jJAnIne kabUla che. e vidhithI ekatvavibhakta svathI ekatva ane parathI bhinna; svabhAvathI ekatva5Ne che ane svarUpane samajI ekavAra aMtaramAM lakSa to karI le ! jemAM vikAra to nathI rAgathI vibhakta che; svabhAvathI abhinna ena rAgathI bhinna. (2) bhinna paraMtu guNa-guNInI judAI paNa nathI. vartamAnamAM evA pUrNa nirmaLa AtmAnuM ekatva; svathI ekarUpa, parathI bhinna. parathI bhinna ane svathI svabhAvano anubhava karatAM vastumAM je anaMta guNo che, te kiMcita bhegA ekatvarUpa. ane guNanA svAdabhede judA che; eka svAnubhave anubhavavAmAM AvatAM ekatvavibhakta AtmA 5rathI bhinna ane svathI ekatvarUpa, evA AnaMdamUrti darzana, jJAna, cAritranA judA judA prakAra anubhavavAmAM Avaze nahi. bhagavAna AtmA; svabhAvathI ekatva ane vibhAvathI vibhakta, evo ekatvagatapaNe (deg) nizcayaratnatrayarUpa pariNati; darzana-jJAna-cAritramAM sthita. AtmA; puNya-pApanA bhAvothI bhinna, ane potAnA svarUpa caitanyathI (9) eka paNAnI zraddhA, ekapaNAnuM jJAna ane ekapaNAmAM ramaNatA varte abhinna, AtmA. che, tyAre darzana-jJAna-cAritramAM sthita hovAthI, sva samaya che. ekatA-ekakSaNANapaNuM dravya pradhAna nizcayanayathI mAtra ekAgratA, eka ja ekatvagatapaNe ekapaNuM mAnIne. mokSamArganuM lakSaNa che. ekatvatiyaya : potAmAM rahelA potAnA svarUpane prApta thavuM te ekatvanizcaya. (2) eka deza vyatirU5 :aMze pragaTarU5. tArA AtmadravyamAM tArA anaMtaguNa ane tenI nirmaLa paryAyathI traNe kALe ekadeza virati ekadeza pApa kriyAthI rahita gRhasthAcAra, zrAvakAcAra-zrAvaka tAruM ekatva-lInapaNuM che, te nizcaya sat che. kriyA. aNuvrata grahaNa karavAnI kriyA. ekatvanizayane prApta nija zuddhAtmA enA ekatvamAM pariName; samyagdarzana- ekane nahi jANanAra sarvane jANato nathI ema nakkI kare che jo anaMta jJAna-cAritranI, paryAyapaNe pariName. paryAyavALA eka dravyane (Atmadravyane jANato nathI to te yugapa sarva ekatvanighayagata dravya je pote dhRva temAM potAnA svaguNa paryAyapaNe pariName anaMta dravyasamUhane kai rIte jANI zake ? AtmA jJAnamaya hovAthI potAne tene svasamaya kahevAmAM Ave che. saMcete che- anubhave-jANe che; ane potAne jANatAM sarva zeyo-jANe ke teo jJAnamAM sthita hoya e rIte-jaNAya che, kAraNake jJAnanI
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ avasthAmAMthI zeyAkArone bhinna karavA azakya che. jo Ama na hoya to arthAt jo AtmA sarvane paripUrNa eka AtmAnuM paNa jJAna siddha na thAya. pravacana sAre gAthA 49 ekane nahi jANanAra sarvane jANato nathI have tyAre ema nakakI thAya che ke, sarvanA jJAnathI AtmAnuM jJAna ane AtmAnA jJAnathI sarvanuM jJAna; ane Ama hotAM, AtmA jJAnamayapaNAne lIdhe svasaMcetaka (potAne anubhavanAra) hovAthI, jJAtA ane zeyanuM vastupaNe anyatva hovA chatAM, pratibhAsa ke pratibhAsyamAnanuM potAnI avasthAmAM, anyonya milana hovAne lIdhe (arthAt jJAna ane zeya AtmAnI -jJAnanI avasthAmAM paraspara mizrita ekameka rUpe hovAne lIdhe), temane bhinna karavA atyaMta azakya hovAthI, badhuM ya jANe ke AtmAmAM nikhAta (pesI gayuM) hoya, e rIte pratibhAse che - jaNAya che. (AtmA jJAnamaya hovAthI, potAne saMcete che - anubhave che - jANe che; ane potAne jANatAM sarva zeyo-jANe ke teo jJAnamAM sthita hoya, e rIte-jaNAya che, kAraNa ke jJAnanI avasthAmAMthI zevAkArone bhinna karavA azakya che.) jo Ama na hoya to (arthAt jo AtmA sarvane na jANe to), jJAnane paripUrNa AtmasaMcetanano abhAva thavAthI, paripUrNa eka AtmAnuM paNa jJAna siddha na thAya. ekendriya pRthvIkAyika jIva, apakAyita jIva, agnikAyika jIva, vAyukAyika jIva ane vanaspati kAyika jIva e pAMca prakAranA ekendriya jIva che. (2) jene eka sparzanI indriya ja hoya che evo jIva. ekendriya jIvo pRthvIkAya, apakAya, teja:kAya, vAyukAya ane vanaspatikAya, evA A pulapariNAmo baMdhane lIdhe, jIva sahita che. te badhAMya pugalapariNAmo, sparzanendriyAvaraNanA kSayopazamavALA jIvone, bahiraMga sparzanendriyanI racanAbhUta vartatA thakA, karmaphaLa cetanApradhAnapaNAne lIdhe, puSkaLa moha sahita ja sparzopalabdhi saMprApta karAve che. temAM traNapRthvIkAyika, akAyika ne vanaspatikAyika jIvo, sthAvara zarIranA saMyogavALA che. tathA vAyukAyika ne agnikAyika jIvo trasa che. (vAyukAyika 240 ane agnikAyika jIvo calanakriyA dekhIne, vyavahArathI trasa kahevAmAM Ave che. nizcayathI to teo paNa sthAvaranAmakarmAdhInapaNAne lIdhe - jo ke temane vyavahArathI calana che, to paNa sthAvara ja che.), te badhAM manapariNAmarahita ekendriya jIvo jANavA. pRthvIkAyika vagere pAMca prakAranA jIvo, sparzanendriya (bhAvasparzanendriyanA) AvaraNanA kSayopazamane lIdhe, tathA bAkInI IndriyonA (cAra bhAvedriyonA) AvaraNano udaya, temaja mananA (bhAvamananA) AvaraNono udaya hovAthI, manarahita ekendriya che. IMDAnI aMdara rahelAM, garbhamAM rahelAM ane mUrchA pAmelAM prANIonA jIvatvano, temane buddhipUrvaka vyApAra nahi jovAmAM Avato hovA chatAM, je prakAre nizcaya karAya che, te prakAre ekendriyonA jIvatvano paNa nizcaya karAya che, kAraNa ke bannemAM buddhipUrvaka vayaparanuM adarzana samAna che. bhAvArtha :- jema garbhasyAdi prANIomAM ihApUrvaka vyAvahArano abhAva hovA chatAM, jIva che ja, tema ekendriyomAM paNa, IhApUrvaka vyavahArano abhAva hovA chatAM, jIvatva che ema Agama, anumAna ityAdithI nakakI karI zakAya che. ahIM ema tAtparya grahavuM ke - jIva paramArthe svAdhIna anaMta jJAna ane saukhya sahita hovA chatAM, ajJAna vaDe parAdhIna indriyasukhamAM Asakta thaIne je karma bAMdhe che, tenA nimitte potAne ekindriya ane duHkhI kare che. (2) pAMca prakAranA che : (9) pRthvI kAyika, (9) am kAyika, (9) agni kAyika, (9) vAyu kAyika ane (9) vanaspati kAyika. A jIvone mohanuM prabaLapaNuM che, ane sparza IndriyanA viSayanuM te jJAna che. e pAMca prakArano jIva samUha, mana pariNAmathI rahita che. te jIvo karmaphaLa cetanA pradhAna hoya che. (9) pRthvIkAya, apUkAya, tejaH kAya, ane vAyukAya cAramAMnA darekanA, sAta lAkha peTA-jAtirUpa bhedo che ane vanaspatikAyanA, dasa lAkha bhedo che. (9) pRthvIkAyika vagere jIvone sparzanendriyapaNAno (bhAva sparzanendriyanA AvaraNano), kSayopazama hoya che ane tene kAco bAhya sparzanendriyanI racanArUpa hoya che, tethI te te kAco te te jIvone sparzanI upalabdhimAM, nimittabhUta thAya che. te jIvone thatI te sparzApalabdhi, prabaLa moha sahita
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ ja hoya che. kAraNa ke te jIvo, karmaphaLa cetanApradhAna hoya che. temAM traNa || pRthvIkAyika, aprakAyika ne vanaspatikAyika jIvo, sthAvara zarIranA saMyogavALA che, tathA vAyu kAyikane agnikAyika jIvo, trasa che; to badhA manapariNAma rahita ekendriya jIvo jANavA. (9) vAyu kAyika ane agnikAyika jIvone calanakriyA dekhIne,vyavahArathI trasa kahevAmAM Ave che; nizcayathI to teo paNa sthAvaranAma karmAdhInapaNAne lIdhe, - joke temane vyavahArathI calana che, to paNa sthAvara ja che. (9) pRthvI kAyika vagere jIvo. sparzanendriyanA (bhAva sparzane Indriyano) AvaraNanA kSayopazamane lIdhe, tathA bAkInI IndrayonA (cAra bhAveMndriyonA) AvaraNano udaya, temaja mananA (bhAvamananA AvaraNano udaya hovAthI, manarahita ekendriya che. IMDAnI aMdara rahelA garbhamAM rahelAM, ane mUccha pAmelAM prANIo nA jIvatvano, temane buddhipUrvaka vyApAra nahi jovAmAM Avato hovA chatAM, je prakAre nizcaya karAya che te prakAre ekeMdriyonA jIvatvano paNa nizcaya karAya che; kAraNa ke baMnemAM, buddhipUrvaka vyApAranuM adarzana( nahi jovAmAM AvavuM te) samAna che. ekendriyAdi jIvo pRthvI, jaLa, agni, vAyu, vanaspatikAya- A saghaLA, ekendriyAdi jIvo karmendriya na hovA chatAM, anaMta kALathI rAga vede che, rAga sAthe ekatA anubhave che. tethI baMdhakathA sAMbhaLI che, ema kahevAmAM Ave ekarUpa :tadrupa (2) ekameka (3) ekadhArAe. ekarUpatA :sadazatAM rahita ekarasa :samarasa bhAvanA. ekalayapaNe bhaktipaNe; sarvArpaNapaNe. eleza :rAga-dveSa rahita. ekalA :nirbheLa ekavedanathI vedha :eka jJAnathI jaNAvA yogya, ((naiyAyiko zabdane AkAzano guNa mAne che paNa te mAnyatA apramANa che. guNa-guNInA pradezo abhinna hoya che, tethI guNa je IMdriyathI jaNAya te ja iMdriyathI guNI paNa jaNAvo joIe. zabda karmendriyathI jaNAya che. mATe AkAza paNa karmendriyathI jaNAvuM joIe, paNa AkAza to koI IndriyathI jaNAtuM nathI. mATe zabda AkAza vagare amUrtika dravyano guNa nathI. vaLI je zabda pudagalano paryAya hoya to pRthvIskaMdhanI jema te spardhAnAdika Indriyono viSaya hovo joIe arthAta jema pRthvI skaMdharUpa pugalaparyAya sarva iMdriyothI jaNAya che tema zabdarUpa pudgalaparyAya paNa sarva IndriyothI jaNAvo joIe (ema tarka karavAmAM Ave to) ema paNa nathI, kAraNa ke pANI (padugala paryAya hovA chatAM). dhrANendriyana viSaya nathI, agni(pagala paryAya hovA chatAM) dhrANendriya tathA rasanendriyano viSaya nathI ane pavana (pudgala paryAya hovA chatAM) dhrANenidraya, rasanendriya tathA cazna-IMdriyano viSaya nathI. vaLI ema nathI ke pANI gaMdha vinAnuM che (tethI nAkathI agrAhya che.) agni gaMdha tathA rasa vinAno che)tethI nAka tathA jIbhathI agrAhya che) ane pavana, gaMdha, rasa tathA varNa vinAno che(tethI nAka, jIbha tathA AMkhathI agrAhya che). kAraNa ke sarva pulo spardhAdi catuka sahita svIkAravAmAM AvyAM che, kema ke jemane spardhAdi catuka vyakata che evAM (1) candrakAntane, (2) araNine ane (3) javane je pulo utpanna kare che te ja pudgalo vaDe (1) jene gaMdha avyakata che evA pANInI, (2) jene gaMdha tathA rasa avyakata che evA agninI ane ekaniSThA eka ja vastu pratye pUrNa zraddhA. ekaniti :ekaniSThAvAna, ekaWNuM :svasamayapaNuM (2) vaLI dareka vastunuM ekapaNuM che. - potapotAnA anaMta svabhAva arthAt guNavastu rUpe eka che mATe ekapaNuM che. (3) trikALI anaMta guNa tathA avasthArUpa akhaMDa piMDa ekAkAra vastupaNe dekho to nizcaya dRSTithI AtmA ekarUpa che. ekSaNe kSIranIravata; pANImAM dUdhanI mAphaka; ekabhata divasamAM eka ja vakhata jamavuM.
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) jene gaMdha, rasa tathA varNa avyakata che evA udaravAyunI utpatti thatI | jovAmAM Ave che. ekavAra ekasarakhuM; ekarasa. ekavidha eka prakAranA padArthonuM jJAna thavuM (jema eka jAtanA ghaunuM jJAna); eka | prakAranA padArtho jJAnagocara thayA. ekasadezavabhAva:aviruddha svabhAva trikALa che. ekAkAra jJAna potAne ja jANe, ane parane na jANe, tene ekAkAra kahe che. ekAkI ekalo. ekAgra pariNatapaNArUpa zrAmANya :daDhapaNe ekAgratAmAM pariNamavuM, te zrAma che. jenuM bIjuM nAma mokSamArga che. ekAgra : jeno eka ja viSaya (AlaMbana) hoya evuM. (2) svabhAvamAM lIna. (3) lakSapUrvaka; eka citte, dhyAna daIne; mana na bhaTake tema. ekAgra ciMtAnirodha eka ja viSayamAM-dhyeyamAM-vicArane rokavA, te (ekAgraciMtAnirodha, te dhyAna che.) ekAgra saMcetana :eka viSayanuM anubhavana. (ekAgra=eka jeno viSaya hoya evuM.) ekAgra saMcetana lahANa eka aMgranuM (viSayanuM dhyeyanuM) saMcetana, arthAt anubhavana, te dhyAnanuM lakSaNa che. ekAgraciMtA nirodhaka :eka viSayamAM vicArane rokanAro. ekAgra ciMtAnirodha eka ja viSayamAM, dhyeyamAM-vicArane rokavA te. (ekAgra ciMtA nirodha, te dhyAna che.) (2) eka viSayamAM vicArane rokanAra, AtmA. ekAgratA eka citta; eka dhyAna; tallIna; ekalakSI (2) ekAgrapaNuM; eka ja biMdu para coMTADelI najaravALuM(3) dravyapradhAna nizcayanayathI mAtra ekAgratA eka ja mokSamArganuM lakSaNa che. paryApta pradhAna vyavahAranayanA darzana-jJAna-cAritrika mokSamArganuM lakSaNa che. (4) svarUpalInatA. (5) lInatA. ekAgrasaMcetana lANa :eka agranuM (viSayanuM, dhyeyanuM saMcetana, arthAt, anubhavana, te dhyAnanuM lakSaNa che. 242 ekANavyApya eka paramANuthI vyApya hoya, evaDA. ekAMta kevaLa (2) asaMga thaI, vikArarahita thaI, rAgadveSarahita ekatA zuddha AtmAnuM sevana karavuM te ekAMta che. (3) ayathArtha. ekAMte kevaLa; sarvathA; atyaMta; (yati kevaLa jJAnAnaMdamayI dazAne, ja atyaMta anubhavo) (2) niyamathI. ekAMta Atmarthabodhaka :ekaluM Atmahita thAya; saMsArano abhAva thAya. ekAMte upayoga vizuddha sarvathA zuddhopayogI. ekAMta TALI kevaLa kSaya karI. ekAMte buma kevaLa mokSArthI; sarvathA mokSArthI. ekAMta mithyAtva:vastune sarvathA astitvarUpa, sarvathA nAstirUpa, sarvathA ekarUpa, sarvathA anekarUpa, sarvathA anitya, guNa-paryAyothI sarvathA abhinna, ItyAdi svarUpe mAnavI te ekAMta mithyAtva che; vaLI kALa ja badhuM kare che, kALA ja badhAno nAza kare che, kALa ja phaLa-phala vagere upajAve che, kALa ja saMyogaviyoga karAve che. kALa ja dharma pamADe che-ItyAdi mAnyatA jahI che, te ekAMta mithyAtva che. dareka vastu pote potAnA kAraNe potAnI paryAya dhAraNa kare che, te ja te vastuno svakALa che ane te vartatI kALa dravyanI paryAya (samaya) te nimitta che; Ama samajavuM te yathArtha samajaNa che ane te vaDe ekAMta mithyAtvano nAza thAya che. koI kahe che ke -AtmA to ajJAnI che, AtmA anAtha che; AtmAnAM sukha-duHkha, jIvana-maraNa, lAbha-alAbha, jJAnIpaNuM, pApIpaNuM, dharmapaNuM, svargagamana, narakagamana ItyAdi badhuM Izvara kare che; saMsAranA kartA Izvara che, hartA paNa Izvara che, IzvarathI ja saMsAranI utpatti ane pralaya che, - ItyAdi prakAre IzvarakartutvanI kalpanA kare che te mithyAtva che. IzvarapaNuM to AtmAnI saMpUrNa zuddha (siddha) avasthA che. AtmA nija svabhAve jJAnI che paNa potAnA svarUpanI anAdithI khoTI mAnyatAnA kAraNe paryAyamAM ajJAnIpaNuM, duHkha, jIvana, maraNa, lAbha, alAbha, pApI paNuM vagere pote prApta kare che; ane jyAre pote potAnA
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ 243 svarUpanI khoTI mAnyatA TALe tyAre pote ja jJAnI, dharmI thAya che; Izvara (siddha) to tenA jJAtA-daSTA che. ekAMta virati rUpa sarvathA pApakriyAnA tyAga svarUpa che. athavA eka nija svabhAvanA anubhava vaDe sarvathA paradravyothI udAsIna svarUpa che. enaMta zItalIta :nirlepa. ekAMtapaNe sarvathA. ekAtmakatA :ekasvarUpatA. (kALadravya vinA paNa anAdi kALathI anaMta kALa sudhI samayo eka pachI eka paraspara aMtara paDyA vinA pravarte che tethI eka pravAharUpa banI javAthI temAM eka svarUpapaNuM Ave che te zaMkAkAra taraphathI tarka ekAMtavAda :ekAMtavAda e ja jJAnanI apUrNatAnI nizAnI che. ekAMtAtmaka eka dharmasvarU5. ekAMtika nizcita; niyamarUpa; avazya honAra. (2) paripUrNa; chevaTanuM; ekaluM; sarvathA.(3) eka taraphI; anekAMtathI viruddha evuM eka ja bAjuM athavA vastune lagatuM ekaka ja hetu, mANasa ke siddhAMtane vaLagI rahenAruM (siddhAMta jevuM) chevaTanuM. ekAnta (eka + aMta) eka dharma. anekAnta ane ekAnta e bannenA babbe bhedo che; anekAntanA be bhedo (1) samyak anekAnta ane (2) mithyA anekAnta; tathA ekAntanA be bhedo (1) samyaka ekAnta ane (2) mithyA ekAnta; samyaka anekAnta te pramANe che ane mithyA anekAnta te pramANAbhAsa che. samyapha ekAnta te naya che ane mithyA ekAnta te nayAbhAsa che. ekAnta bodhabIjarUpa svabhAva :samyagdarzananA kAraNarUpa svabhAva. vastune sarvathA astirUpa, sarvathA nAstirUpa, sarvathA ekarUpa, sarvathA anekarUpa, sarvathA nitya, sarvathA anitya 1. saMzaya mithyAtva : samyagdarzana-jJAna-cAritrane mokSamArga kahyo che, te ja sAco mokSamArga haze ke anya samasta matomAM judA mArga prarupyA che. te mArga sAco haze ? temanA vacanamAM paraspara viruddhatA che. ane koI pratyakSa jANavAvALA sarvajJa nI, zAstro paraspara ekabIjAne maLatAM nathI tethI koI nizcaya nirNaya thaI zakato nathI - ItyAdi prakArano abhiprAya te saMzaya mithyAtva che. viparIta mithyAtva: (1) strInA rAgI, roTalA khAnAra, pANI pInAra, mAMdA thanAra, maMdavADa thatAM davA lenAra ItyAdi, doSa sahita jIvane paramAtmA ke kevaLa jJAnI mAnavA; (2) sati strIne pAMca bharathAravALI mAnavI, (3) gRhastha dazAmAM kevaLa jJAnanI utpatti mAnavI, (4) kevaLajJAnI bhagavAna chadmastha jIvanI vaiyAvaratha kare, ema mAnavuM, (5) chaThA guNasthAna pachI paNa vaMghavaMdakabhAva hoya ane kevaLa bhagavAnane chadmasthaguru pratye, caturvidha saMgha, arthAt tIrtha-pratye ke bIjA kevaLI pratye vaMghavaMdaka bhAva hoya ema mAnavuM, (6) vastrone parigraha tarIke na gaNavA arthAta vastra sahita hovA chatAM aparigrahIpaNuM mAnavuM, (7) vastra vaDe AtmAnuM sAdhana vadhAre thaI zake, evI badhI mAnyatAo te viparIta mithyAtva che. 3. ajJAna mithyAtva: (1) svarga, naraka, makita koNe dIThAM ? (2) svarganA samAcAra kone AvyA ? badhAM dharma zAstra judAM che, koI sAcuM jJAna batAvI zakatAM nathI. (3) puNya-pApa kayA lAge athavA "ya-pApa kAMI che. ja nahi, (4) paralokane koNe jAyo ? paralokanA samAcAra-patra ke tAra koIne AvyA ? (5) svarga-naraka to ItyAdi badhuM kahevA mAtra che, svarganaraka to ahIM ja che, ahIM sukha bhogave te svarga, duHkha bhogave te naraka; (6) hiMsAne pApa kahe che tathA dayAne puNya kahe che te kahevA mAtra che, koI ThekANuM hiMsA rahita nathI, sarvamAM hiMsA che, kayAMya paga mUkavAnuM ThekANuM nathI, jamIna pavitra che te paga mUkavA Ape che. (7) A bhakSya ane A abhaNyaevo vicAra paNa nirarthaka che, ekendriya vRkSa tathA anna vagere bhakSaNa karavAmAM ane mAMsa bhakSaNa karavAmAM taphAvata nathI, te bannemAM jivahiMsA samAna che. (8) jIvane jIvano ja AhAra bhagavAne batAvyo che athavA jagatanI badhI
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ vastuo khAvA bhogavavA mATe ja che ItyAdi,- A badhA abhiprAyo ajJAna mithyAtva che. ekAnta mithyAtatva :padArthanuM svarUpa anekAntamaya (aneka dharmovALu) hovA chatAM, tene sarvathA eka ja dharmavALuM mAnavuM, te ekAnta mithyAtva che. jemake jIvane sarvathA kSaNika athavA sA nitya mAnavo, ekAnta mithyAtva che. ekAnta svabhAva :para nimittanA bheda rahita, svAzritapaNe nitya TakanAra jJAna svabhAva. ekArtha samavAya Heka padArthamAM sAthe rahI zakavArUpa saMbaMdha; (Atma padArthamAM dharma ane zubhopayoga sAthe hoI zake che tethI zubhopayogane dharmanI sAthe ekArtha samajAya che.) ekArtha samavAya Heka padArthamAM sAthe rahI zakavArUpa saMbaMdha. (Atma-padArthamAM dharma ane zubhopayoga sAthe hoI zake tethI zubhopayoga ne dharmanI sAthe ekArtha samavAya che.) ekI bhAve :ekatvapUrvaka eMdhANa :nizAnI; oLakhANa; khAtarI; cihna. eMTha :jagatanA bhautika padArtho, strInuM zarIra, khAnapAnanA pudgalo ItyAdi to anaMtavAra, anubhavamAM AvI gayA che tethI te badhA eMTha che. jJAnI te bAdhAne eMThavata jANe che. Ave che ne ke H sakaLa jagata te eMThavAta, athavA svapna samAna; te kahIe jJAnI dazA, bAkI vAcA jJAna. anekAtma eka :ahIM anekAtma ekanA anubhavamAM je anekAtmapaNuM che te dravyamaya nathI. tyAM para dravyothI to nivRtti che; mAtra samyagdarzana-jJAna. cAritramaya sva-aMzone lIdhe, ja anekAtmakapaNuM che. mATe tyAM anekAtmakapaNuM hovA chatAM, ekAgrapaNuM (eka agrapaNuM) pragaTa che. amiTa :aTaLa. elAcArya :kuMdakuMdAcArya elokana :dekhavuM te; jovuM te; nirIkSaNa; tapAsa. 244 oLavavuM : khoTI rIte laI levuM; pacAvI pADavuM; chupAvavuM, saMtADavuM. evaMbhUtanaya je zabdano je kriyArUpa artha che, te kriyArUpa pariNamatA padArthane je naya grahaNa kare che, tene evuMbhUtanaya kahe che. jemake, pUjArIne, pUjA karatI vakhate ja pUjArI kahevo. eSaNArahita :anAhArI; AhAranI IcchA rahita. eSaNA IcchA, vAMchanA, vAsanA. eSaNA rahita AtmA je anazanasvabhAvI AtmAne jANato hovAne lIdhe, svabhAvathI AhAranI IcchA rahita che. eSaNA vinA :eSaNA doSa rahita; IcchA-vAsanA, doSa rahita. eSaNA samiti :betAlIsa prakAranA doSa vinAnI bhikSAnuM anna munie levuM e. (2) divasamAM eka ja vAra nirdoSa AhAra levo, te eSaNA samiti che. aikyatA :ekatvabhAvanA, ekAgra pariNatapaNArUpa zrAvaNya :daDhapaNe ekAgratAmAM pariNamavuM, te zrAmaNya che. audayika karmonA udayavaza. auyika bhAva Hmoha sAtheno joDANabhAva; Asava ane baMdha e be audiyakabhAva che. puNya, pApa, dAna, pUjA, vratAdi bhAvono samAveza thAya che evA Asava ane baMdha e be audiyakabhAva che. (2) karmodayanA nimitte AtmAmAM je vikArabhAva AtmA kare che te audiyaka bhAva che. A paNa AtmAnI eka samaya pUratI avasthA che. kevaLa jJAna pragaTa thayA pahelAM jJAnanA ughADano jeTalo abhAva che te audiyakabhAva che. jJAna, darzana, ane vIrya guNanI avasthAmAM aupazamikabhAva hoto ja nathI. mohano je upazama thAya che, temAM prathama mithyAtvano (darzana mohano) upazama thatAM je samyaktva pragaTe che te zraddhAguNano aupazamika bhAva che. auyika bhAvo :mokSazAstramAM audiyaka bhAvA ekavIsa jaNAvyA che. (*) narakagati, (*) tiryaMca gati, (*) manuSya gati, (*) devagati, (-) krodha kaSAya, (*) mAna kaSAya, (*) mAyA kaSAya, (*) lobha kaSAya, (*) strI veda (*) puruSa veda (*) napuMsaka veda, (*) mithyAdarzana, (*) ajJAna, (*) asaMyama,
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ 245 (9) asiddha, (9) kRSNalezyA, (9) nIla glezyA, (9) kapota vezyA, (9) pIta | aihika dunyavI; laukika (khyAtipUjAlAbhanAM nimittabhUta jayotiSa, maMtra,vAda, lezyA, (9) padha lezyA, (9) zukala lezyA. vaidaka vagerenAM kAryo aihika che.) nArakAdi Adi rUpa gatimAna karmanA udayathI utpanna nArakAdi cAra audayika mozasaMzA je kriyAmAM vartatAM prANI lokanI, sUtranI ke gurunAM vacananI apekSA bhAva hoya che; krodhAdijanaka kaSAya karmonA udayathI utpanna krodhAdirUpacAra rAkhato nathI; AtmAnA adhyayasAya rahita kAMIka kriyAdi karyA kare. bhAva audayika ja hoya che. strI liMgAdi karmonA udayathI utpanna strIvedAdi kAra zuddha caitanyapada nija AtmA. kAra. traNa prakAranA rAgabhAva paNa audayika hoya che. mithyAdarzana karmanA udayathI ogaTha:Dhorane khAtAM vadheluM katarAyeluM ghAsa-cAra vagere utpanna atatva zraddhAnarUpa pariNAma mithyAdarzana nAmano audayika bhAva che. ogALavuM vicAravuM (2) vAgoLavuM jJAnAvaraNa karmanA udayathI utpanna tattvonA anavabodharUpa ajJAna nAmano odhavajI :UrdhvagAmI AtmA. audayika bhAva che. cAritramohakarmanA sarvaghAti spardhakonA udayathI utpanna ochaH vizeSatA. asaMyata nAmane.... otha :AdhAra; Azraya; avalaMbana; sogaMda. (2) Teko. (3) Azaro; zaraNa; audayika bhAvo karmanA udayanuM nimitta pAmIne utpanna thanAra pariNAmo. madada. audriya Indriyaja; Indriyo dvArA utpanna thatuM. odha:samUho (2) samuha; Dhagalo; jaththo. ailaka :agiyAramI pratimA sthAnamAM gayela manuSya utkRSTa zrAvake kahevAya che. tenA che che :samajaNa vagara; be bheda che, prathama eka vacanA rAkhavAvALA ane bIjA kopIna mAtra ola samUho parigrahavALA. prathama eka vastra rAkhavAvALA utkRSTazrAvaka kSullakanI samAna odhadaSTi samaja vagara potAnA manamAM taraMga pramANe vartavuM e. vegastha saMskAra hoya che ane bIjA kopIna mAtra rAkhavAvALA ailaka kahevAya che. mAtra momenTama vizeSamAM temane niyamathI dADhI-mUcha mastakanA vALano loca karavo joIe odhabhAva :samaja vagara potAnA mananA taraMga thAya che. (2) avicArI bhAva. ane AhAra-pANI mATe be hathelIono upayoga karavo joIe. kAthamAM odhavRtti :bhAna vinA thato manano vyApAra AhAra karavo joIe. ane pachI tathA kamaMDaLa dhAraNa kare che. eka mAtra odhasaMzA samajaNa vinAnuM bhAna; sAmAnya bodha; vegastha saMskAra bodha. (2) kopIna sivAya aulakanI badhI kriyA munionI samAna hoya che. samajaNa vinAnuM bhAna. aizvarya :ATha prakAranI IzvarIya mahAsiddhi, (aNiyA, mahimA, garimA, ladhimA, olA muhapatti (2) odhavajI; UrdhvagAmI AtmA; prApti, prAkAmya, Izatva ane vazitva.), aizvarya, vIrya, yaza, zrI, jJAna ane AdhA:parvata-DuMgarA pAse UMDI khINa-khADA vairAgya evA che devI guNa, sAhabI; moTAI; AbAdI; IzvarapaNuM; opita :zobhituM; tejasvI; caLakatuM; dIpatuM. svAmIpaNuM; IzvarIya guNa lakSaNanuM prabhutva. (2) vibhUti; IzvarapaNuM, :oma, zuddhAtmA; tIrthaMkara - kevaLI bhagavAnanI divyadhvani. paMca parameSThI. sarvoparipaNuM; moTAI; prabhutA. (3) *) IzvarapaNuM, svAmIpaNuM, IzvarIya $ :oma, zuddhAtmA, tIrthakara kevaLI bhagavAnanI divyadhvani, paMca parameSThI guNa-lakSaNa, prabhutva. arihaMta, azarIrI, AcArya, upAdhyAya, muni. a +a + A + 9 + ma aihika dunyavI; laukika. (2) sAMsArika; Aloka saMbaMdhI = oma. OM
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAra = arihaMta, a = azarIrI siddha paramAtmA; A = AcArya; u = upAdhyAya; ma = muni, a + a + A + 9 + ma =. A mahAmaMtramAM paMcaparamezvarIpada, sarva zAstrono sAra, sarva guNasaMpanna zuddha AtmasvarUpano bhAva samAya che. #paramAtmAne namaH ahIM bhAva kAra AtmA che, ne dravya kAma vANI che tene namaskAra tathA paramasvarUpa paramAtmA evA bhagavAna AtmAne namaskAra. A rIte mAMgalika pUrvaka graMtha prAraMbha kare che. che kAra dhvani divya vANI; bhagavAnanI vANI ApaNA jevI kamavALI na hoya, sarvAgothI spharatI te nirakSarI kAradhvanirUpa hoya che, tene gaNadharo sAMbhaLIne artha vicArIne zAstro race che tene Agama kahe che, olaMbho upAlaMbha; Thapako. olA :bIjA; pelA. oLakha :pratIti (2) AkAra; bhAta; DijhAIna. oLakhavuM pariNamana karavuM. oLakhANa :pratIti oLaMbho upAlaMbha; Thapako; kaniyo. (1) gUmaDuM thayuM hoya tyAM enA mULamAM thatI gAMTha, DhImaNuM (3) paDachAyo; oLo. oLavuM :otha; Azaro. oLAvavuM :chupAvavuM; saMtADavuM; khoTI rIte laI levuM; pacAvI pADavuM. (2) khoTI rIte potAnI mAlikInuM banAvI levuM; oLavIne bhUlIne; (oLavavuM bhUlI javuM;). oziyALa :parAdhInatA; adhIna; paravaza; garaja. aupArSika upAdhine lagatuM; upAdhine kAraNe thayeluM;ekAeka thayeluM; zaratI. osa :jhAkaLa; ThAra osaryA che:pAchA haThyA che; osaravuM khasI javuM; ochuM thavuM; ghaTI javuM; dubaLuM thaI javuM; sukAI javuM;zaramAvuM. osarAvavI :moLI pADavI 246 osarAvI khaseDI, ochI karI; ghaTI javuM. (2) saMkocAvuM; ochuM thavuM; ghaTADavuM; sukAvuM, zaramAvuM. osavALa :te orapAka jAtanA rajapUta che. dha :Au; pazu-mAdAnA AMcaLa uparano bharAvadAra bhAga. audayika puNya-pApanAM vikalpo, puNya-pApanA pariNAma, dayA, dAna, vrata, bhakti ItyAdi ne hiMsAdinA vikalpone audayika bhAva kahIe, ane tene trikALI bhAva gamya nathI. (2) puNaya-pApanA vikalpo; puNaya-pApanA pariNAma. dayA, dAna,vrata, bhakti ItyAdine hiMsA, jUTha ItyAdinA pariNAmone audayika bhAvo kahIe. (3) karmanA udayavaza thavuM. svabhAvathI nathI hotA. dayika bhAva:jemAM karmano udaya nimitta hoya che, evo jIvano rAgAdi vikAra bhAva, te audayika che, dayA, dAna, vrata, bhakti Adi tathA hiMsA, jUTha corI, kuzIva AdinA, je bhAva thAya te audayika bhAva che, eka apekSA, tene pAriNAmika kahyo che. jIva svayaM te bhAva kare che. te apekSAe tene pAriNAmika kahyo che ane karmodayanA nimittanA vaze thAya che, mATe tene audayikabhAva kahevAya che. anAdithI badhA saMsArI jIvone, odayika bhAva hoya che. mokSadazA thatAM, teno sarvathA abhAva thAya che. (2) sarva audayika bhAvo baMdhanuM kAraNa che ema na samajavuM, paNa mAna mithyAtva, asaMyama, kaSAya ane yoga e cAra bhAvo baMdhanuM kAraNa che. (3) karmodayanA nimitte AtmAmAM je vikArabhAva AtmA kare che te audayikabhAva . A paNa AtmAnI ke samaya puratI avasthA che. (4) karmonA udaya nimitte sarva saMsArI AtmAomAM je doSa utpanna thAya che tene audayika bhAva kahe che. te mukhyapaNe ekavIsa prakAranA mAnavAmAM AvyA che. rAga, dveSa, mada(mAna), krodha, lobha, moha (mithyAdarzana), nara, nAraka, tiryaka, deva evA cAra gationA bhAva, mAyA kaSAyano puruSa. strI-napuMsaka bhAvarUpa traNa liMgo (vedo) no kRSNa, nIla, kApota, pIta, padma-zukalarUpa che bhAva lekSAono, eka ajJAna, eka asaMyama ane eka asiddha bhAvano samAveza thAya che.
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) karmonA udaya nimitte utpanna thanAra pariNAma che te badhA baMdhanuM kAraNa che. A kathana rAgI jIva sAthe saMbaMdha rAkhe che, kAraNa ke jJAnI vItarAgIne koi karma pAchalA padyAnusAra baMdhanuM kAraNa thatuM nathI. arhatone keTalAka karmonuM udaya rahyo hovAthI je auyika bhAva thAya che te, pUrNa rIte vItarAgI thaI javAthI baMdhanuM kAraNa raheto nathI. pArimANika bhAvone ahIM mukitano hetu kahyo che. have AvI vAta oche oche sAMbhaLe ane zuM samajAya ? bhAi ! dayA pALo, dAna karo, vrata pALo ema prarUpaNA kare paNa bApu ! e badhA rAganA bhAva, audiyaka bhAva che. te baMdhanA kAraNarUpa che, te koi bhAvo mokSanu kAraNa thatA nathI. anAdithI badhA saMsArI jIve, audiyaka bhAva hoya che. mokSadazA thatAM teno sarvathA abhAva thAya che. (7) audiyaka bhAvo 21 prakAranA kahevAmAM AvyA che; (9) narakagati, (10) tiryaMca gati, (11) manuSya gati, (12) deva gati, (13) krodha kaSAya, (14)) mAna kaSAya, (1pa) mAyA kaSAya, (16) lobha kaSAya, (17) zrIveda (18) puruSaveda, (19) napuMsakaveda, (20) mithyAdarzana, (21) ajJAna, (22) asaMyama, (23) asiddha, (24) kRSNa lezyA, (25) nIla lezyA, (26) kapota lezyA, (27) pIta lezyA, (28) padma lezyA ane (ra9) zukla lezyA. auyika bhAvo dvArA karmonA udayanuM nimitta pAmIne utpanna thanAra pariNAmonA sahayogathI. audayikabhAva :karmanA udayathI thato bhAva; karma baMdhAya tevo bhAva. audArika :udAra-uttama manohara pudgalonuM ucca koTinA jIvo tIrthaMkara gaNadhara cakravartI baladeva vAsudeva vagerenuM zarIra. (2) udara; peTa saMbaMdhI. audArika zarIra HaudArika zarIra pudgalamaya pariNAma che. tenuM kSaNe kSaNe je pariNamana thAya che, te jaDa pudgalamaya che. te jIvamaya nathI ke, jIvanA pariNAmaya nathI. aMdara AtmA che, mATe te cAle che, pariName che, ema nathI. tevI rIte rAganuM nimitta che, mATe kAryaNa zarIranuM pariNamana thAya che, ema nathI. rAga che mATe te vakhate karmane cAritramohapaNe pariNamavuM paDe che ema 247 nathI. te vakhate paramANumAM, te rIte pariNamavAno svakALa che, tethI te rIte te pariName che. emAM rAganI kAMI apekSA nathI. audArika zarIra :manuSya-tiryaMcanA sthULa zarIrane audArika zarIra kahe che. (2) manuSya ane tiryaMcanA (pazunA) sthULa zarIrane audArika zarIra kahe che. (3) bhAva prANa, kArmaNa vargaNA ane tejasAdi paramANuono samUha che. audiyikI :udayamAM AvelI; udaya pAmelI; kSAyikI; udayanA prabhAvathI utpanna. audicikI kriyA :puruSanA prayatna vinA svataH karmanA udayathI thatI kriyA temAM jo jIva joDAto nathI to te karmodaya baMdhanarUpa thatuM nathI. audArika zarIra sthULa zarIra; manuSyo tathA tiryaMcone A zarIra hoya che. audha :gAyanA stana upara je dUdha rahevAnI thelI che tene audha kahe che. temAMthI utpanna thayelane audhasa eTale dUdha kahe che. odhe vArasAgata; audhAreka udararUpI deha; zarIra. aupacArika :Aropita aupamika ane mAyopazAmika bhAva saMvara ane nirjarA te mohanA aupamika ane kSAyopazamika bhAva che. aupazcamika zAritra jIva je cAritrabhAva vaDe upazama zreNIne lAyaka pragaTa kare tene opamika cAritra kahevAya che; te vakhate mohanIya karmanI apratyAkhyAnAvaraNAdi 21 prakRtiono svayaM upazama thAya che. aupamika bhAva AtmAnA puruSArthathI azuddhatAnuM pragaTa na thayuM arthAt dabAI javuM te; AtmAnA A bhAvane upazamabhAva athavA aupamika bhAva kahe che. AtmAnA puruSArthanuM nimitta pAmIne jaDakarmanuM pragaTarUpa phaLa jaDakarmamAM na AvavuM te karmano upazama kahe che. A jIvano eka samaya pUrato paryAya che, te samaya-samaya karIne aMtarmuharta rahe che, paNa eka samaye eka ja avasthA hoya che. aupamika bhAva saMvara bhAva. (2) pAMca bhAvomAM, eka aupamika bhAva che. te nirmaLa che. jema pANImAM mela hoya te mela, nIce karI jAya ane upara pANI
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirmaLa thai jAya, tema karma no udaya kare ane aMdara paryAyamAM nirmaLa bhAva pragaTa thAya tene aupathamika bhAva kahe che. anAdi ajJAnI jIvane, sau prathama jayAre potAnA zuddha svabhAvanuM bhAna kare, tyAre, cothe guNasthAne, aupathamika sabhyadarzana thAya che. A aupazamika bhAvathI dharmanI zarUAta thAya che. pachI cAritramAM upazamabhAva upazamazreNI vakhate munine hoya che. A upazamabhAva, e nirmaLa bhAva che. temAM mohano, vartamAna udaya nathI. tema ja teno sarvathA kSaya paNa thai gayo nathI. jema nItarelA svaccha pANImAM, nIce kAdava besI gayo hoya, tema sattAmAM mohakarma paDyuM che. jIvanI AvI nirmaLa paryAyane aupathamika bhAva kahe che. aupathamika bhAvanA bhedo pathamika samyakatva ane mazamika cAritra ema auSathamika bhAvanA be bheda che. pathamika zamyakatva:jIvane potAnA satya puruSArthathI jyAre pathamika sabhyatva pragaTe che tyAre jaDa karmo sAthe nimitta-naimittika saMbaMdha evo hoya che ke mithyAtva karmano ane anaMtAnubaMdhI phodha-mAna-mAyA-lobha karmano svayaM upazama thAya che. anAdi mithyASTi jIvone tathA koI sAdi mithyAdaSTine mithyAtvanI eka ane anaMtAnubaMdhInI cAra ema kula pAMca prakRti upazamarUpa thAya che e bAkInA sAdi mithyASTine mithyAtva, samyaga mithyAtva ane samatva prakRti e traNa tathA anaMtAnubaMdhInI cAra ema kula sAta prakRtino upazama thAya che. jIvanA A bhAvane pathamika sakhyatva kahevAya che. aupathamika sabhyagdarzana te dazAmAM, mithyAtva karmanAM tathA anaMtAnubaMdhI kaSAyanA jaDa rajakaNo, svayaM upazamarUpa hoya che, jema melA pANImAM, mela nIce besI jAya che tema, athavA jema anine, rAkhathI DhAMkayo hoya tema; AtmAnA puruSArtha vaDe, jIva prathama samyagdarzana pragaTa kare che, tyAre pathamika samyagdarzana ja hoya che. anAdi mithyASTine, pathamika samyagdarzana thatAM mithyAtva ane anaMtAnubaMdhInA cAra, ema pAMca prakRti, upazamarUpa hoya che. ane sAdi-mithyAdaSTine, pathamika samyagdarzana thatAM, jene mithyAtvanI traNa prakRti, sattArUpe hoya che .tene, mithyAtvanI traNa ane anaMtAnubaMdhInI 248 cAra ema sAta prakRti upazamarUpe hoya che; ane je strAdi mithyAdaSTine eka mithyAtva prakRti ja sattAmAM hoya che. tene mithyAtvanI eka ane anaMtAnubaMdhInI cAra, ema pAMca prakRti upazamarUpe hoya che. (2) te dizAmAM mithyAtvakarmanAM tathA anaMtAnubaMdhI kaSAyanA jaDa rajakaNo svayaM upazamarUpa hoya che, jema melA pANImAthI mela nIce besI jAya che tema, athavA jema agnine rAkhathI DhAMkayo hoya tema; AtmAnA puruSArtha vaDe jIva prathama samyagdarzana pragaTa kare che tyAre pathamika samyagdarzana ja hoya che. (3) te dazAmAM mithyAtva karmanAM tathA anaMtAnubaMdhI kaSAnI jaDa rajakaNo svarya upazamarUpa hoya, jema melA pANImAM mela nIce besI jAya che tema, athavA jema agnine rAkhathI DhAMkayo hoya tema; AtmAnA puruSArtha vaDe jIva prathama samyagdarzana pragaTa kare che tyAre pathamika samyagdarzana ja hoya che. anAdi mithyASTine pathamika samyagdarzana thatAM mithyAtva ane anaMtAnubaMdhInA cAra, ema pAMca prakRti upazamarUpa hoya che. ane sAdi-mithyASTine aupathamika samyagdarzana thatAM, jene mithyAtvanI traNa prakRti sattArUpe hoya che tene, mithyAtvanI traNa ane anaMtAnubaMdhInI cAra ema sAta prakRti upazamarUpe hoya che; ane je sAdi mithyASTine eka mithyAtva prakRti ja sattAmAM hoya che tene mithyAtvanI eka ane anaMtAnubaMdhInI cAra ema pAMca prakRti upazamarUpe hoya che. (4) prathama jIva roga mizrita vicAra dvArA vikArIbhAva (puNya, pApa, Asava, baMdha)nuM tathA avikArI bhAva (saMvara, nirjarA, mokSa) nuM svarUpa, A tattvonuM jJAna karIne pachI jyAre te bhedo taraphanuM lakSa TALIne jIva potAnA trikALI pariNAmika bhAvano-jJAyaka bhAvano yathArtha Azraya kare che tyAre tene zraddhAguNano aupathamika bhAva pragaTe che. zraddhAguNanA pathamikabhAvane aupathamika samyagdarzana kahevAmAM Ave che. A samyagdarzana pragaTatAM jIvane dharmanI zarUAta thAya che; tyAre jIvanI anAdithI cAlI AvatI zraddhAguNanI mithyAdazA TaLIne sampardazA pragaTa thAya che.
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ aupazikabhAva :samyakdarzananI paryAya. to te aupamika bhAvane Azraye paNa AtmA gamya nathI. (2) pAMca bhAvomAM eka, aupamika bhAva che. te nirmaLa che. jema pANImAM mela hoya, te mela nIce TharI jAya ane upara pANI nirmaLa thaI jAya, tema karmano udaya Thare, e aMdara paryAyamAM nirmaLa bhAva pragaTa thAya, tene aupamika bhAva kahe che. anAdi ajJAnI jIvane, sau prathama jyAre potAnA zuddha svabhAvanuM bhAna kare, tyAre, cothe guNasthAne, aupamika samyagdarzana thAya che. A aupamika bhAvathI, dharmanI zarUAta thAya che. pachI cAritramAM upazamabhAva upazramazreNI vakhate, munine hoya che. A upazama bhAva, e nirmaLa bhAva che. temAM mohano vartamAna udaya nathI. temaja teno sarvathA, kSaya paNa thaI gayo nathI. jema nItarelA svaccha pANImAM, nIce kAdava besI gayo hoya, tema sattAmAM mohakarma paDyuM che. jIvanI AvI nirmaLa paryAyane, aupamika bhAva kahe che. aupAyika dravya karmarUpa upAdhi sAthe saMbaMdhavALA; dravyakarmarUpa upAdhi jemAM nimitta hoya che evA; asvAbhAvika; vaibhAvika; vikArI. aupAdhika HAvaraNayukta (2) nimittarUpa jJAnAvarNAdika dravyakarma. (3) saMyogI bhAva; upAdhi bhAva. (3) upAdhine lagatuM; upAdhine kAraNe thayeluM; auSadhi jJAnIe, anaMta auSidha anaMtA guNo saMyukta joI che; paraMtu mota maTADI zake evI auSadhi, koI jovAmAM AvI nahIM ! vaidya ane auSadhi, e nimittarUpa che. aihika laukika; bhautika; sAMsArika; A duniyAne lagatuM. OM puruSa duSTa mANasaH durjana kRavadhijJAna ajJAnInA avidha jJAnane kuadhijJAna athavA vibhaMgajJAna kahe che. koi mithyAdaSTine te abhiva hoya to paNa tene vibhaMga jJAna thAya che, ke jamAM sAta dvIpa ne sAta samudra jaNAya che. paraMtu e badhuM viparIta jJAna che. kuAzAra HkuzIla. guru :kuguru vagerenuM sevana, te to anAdinA darzana mohane puSTa kare che. kuguru kevA che? ke aMtaramAM to jene mithyAtvAdi e rAgAdika che, ane bahAramAM dhana, vastra 249 vagereno sneha rAkhe che; tathA zudhdha digambara dazA sivAyanA bIjA khoTA veSane dhAraNa karIne potAno mahaMtabhAva poSe che. te kuguruo janmajaLathI bharapUra evA, A saMsAra samudramAM pattharanI naukA jevA che; jema pattharanI naukA pote DUbe che, ne temAM besanAra paNa DUbe che; tema kuguruo pote bhava samudramAM DUbe che, ne tenuM sevana karanAra paNa, bhava samudramAM DUbe che. (2) vasAdi sahita hovA chatAM potAne jina liMga dhAraka mAne che, te kuguru che. jani mArgamAM traNa liMga to zraddhApUrvaka che. eka to jinasvarUpa. nigraMtha digaMbara munirliMga. bIjuM utkRSTa zrAvakarUpa 10mI. 11 mI pratimA dhAraka zrAvaka liMga, ane trIjuM ArthikAonuM rUpa, e strIonuM liMga, e traNa sivAya koi cothuM liMga, samyagdarzana svarUpa nathI. mATe e traNa liMga vinA, anya liMgane je mAne che tene jinamatanI zraddhA nathI paNa mithyAiSTa che. (darzana pAhuDa gAthA 18.) mATe kuliMganA dhAraka che. mithyAtvAdi aMtaraMga tathA vastrAdi bahiraMga parigraha sahita che, te potAne muni mAne che, manAve che te kuguru che. jevI rIte paththaranI nAva pote DUbe che tathA temAM besanArA paNa DUbe che; e rIte kuguru pote paNa saMsAra samudramAM DUbe che. ane tene vaMdana, sevA, bhakti karanArAo paNa, anaMta saMsAramAM DUbe che arthAt kugurunI zraddhA, bhakti, vinaya, pUjA tathA anumodana karavAthI gRhIta mithyAtvanuM sevana thAya che ane tethI jIva anaMtakALa bhavabhramaNa kare che. (3) jene AtmajJAna nathI evA guru thai paDelA. kaMi :aneka; anaMta kaMkara :kAMkaro; nAno patthara; kAMkarI; maraDiyo. kuMkita karavuM rUMdhavuM; aTakAvavuM. kubjaka saMsthAna :je karmanA udayathI kubaDuM zarIra hoya. kaMbA IcchA. kaMbA mohanIya tapAdi karI paralokanA sukhanI abhilASA karavI te; karma tathA karmanA phaLamAM tanmaya thavuM athavA anya dharmonI icchA karavI. kaMcana sonuM
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuMjara hAthI kaNA :kAMkSA; AkAMkSA; dukhA kaMta :kaMtha; pati; svAmI. kakSA :bhUmi (nayapakSa kakSAne= nayapakSanI bhUmine) za vALa kajAta :parajAta; parazeya (2) naThAruM; durguNI; avivekI; uddhata phUTa :jUThuM; jUThANA bhareluM; samajhamAM na Ave tevuM, khUba ja agharuM ane kaThaNa. khUba aTapaTuM; kapaTa; chetarapIMDI; ThagAI. phuTaNI :kuTilastrI phuTalekha kriyA atizAra :parane ThagavA mATe achatA-jUThA lekha lakhavA, evo badho kuTalekha kriyA nAmano aticAra che. phUTalekhakriyA :para prayoganA vaze (agaNatAM), koI khoTo lekha lakhavo te. cUMTavaidA kapaTI, vaidya; ThaganAro vaigha. kuTastha HluhArane tyAM loDhuM TIpavA mATe jamImAM dATelI eraNA; nitya ekarUpa TakavuM. phrUTastha :ekarUpa raheluM; apariNAmI. (2) sarva kALe ekarUpa rahenAruM; acaLa. (kUTastha jJAna = jJAnAvaraNAdi ghAtikarmano nAza thatAM, kAMI jJAna sarvathA apariNAmI thaI jatuM nathI; paraMtu te anya zeyone, jANavArUpe palaTAtuM nathI. - sarvadA, traNe kALanA samasta zeyone jANyA kare che, tethI tene, kathaMcit kUTastha jJAna kahyuM che. (3) sarva kALe ekarUpe rahenAruM; acaLa. (jJAnAvaraNAdi karmono saMbaMdha naSTa thatAM kAMI citzakti sarvathA apariNAmI thaI jatI nathI; paraMtu anya anya zeyone jANavArUpe, palaTAtI nathI-sarvadA traNe kALanA samasta jJeyone, jANyA kare che, tethI tene, kathaMcit kUTastha kahyuM che.) kUTastha jJAna sarvakALe ekarUpe rahenAruM jJAna; acaLa jJAna. (jJAnAvaraNAdi ghAtikarmono nAza thatAM, kAMI jJAna sarvathA apariNAmI thaI jatuM nathI; paraMtu te anya anya jJeyone jANavArUpe, palaTAtuM nathI - sarvadA traNekALanA samasta jJeyone, jANyA kare che, tethI tene, kathaMcita kuTastha kahyuM che.) 50 kuTastha brAhma mAnavAmAM doSa : 1. jo vastu eka ja hoya ane bIjI vastu hoya to samajAvanAra ane samajanAra evo bheda raheto nathI, bheda to pratyakSa che chatAM bhedane zrama mAne to jANanAranuM jJAna khoTuM che. 2. kSetrathI badhuM sarva vyApaka hoya to paNa uparano doSa Ave che. 3. kALathI AtmA nitya ja hoya ane vartamAna avasthAthI badalavuM na thatuM hoya eTale jo ekAMta nitya brahma vastu hoya to azuddhatA TALI zuddhatA pragaTa karavAnuM rahe nahi. 4. bhAvathI jo badhA AtmA eka zuddha brahmarUpa pUrNa jJAna-guNamAtra hoya, ane karma-zarIrAdino saMbaMdha na hoya eThale ke bheda rahita, kArya-kAraNa rahita hoya vagere ekAnta mAnavAthI mithyAdaSTirUpa ajJAnano prasaMga Ave. phrUTastha sthiti :ekarUpe sthiti phUTasthapaNe HsarvakALe eka rUpe rahenAruM, acaLa. (kevaLajJAna sarvathA, apariNAmI nathI; paraMtu te e zeyathI anya zeya prati paTalAtuM nathI- sarvadA, traNe kALanA samasta zeyAkArone jANyA kare che, tethI tene kUTastha kahyuM che.) kuTAro HmAthAkUTa; bhAMjagaDa; paMcAta; kuTAmaNa; TicAmaNa. phuTipraveza :zarIramAM vRddhAvasthA ke kAMI vyAdhi hoya, te samasta dUra thaI, kuTipraveza nAmanI zarIrabuddhi mATenI, kriyA karanAra, taddana navuM ja taMdurasta zarIra che. kaThaNa :kaSTa sAdhya; kaSTano artha te puruSArtha thAya che; mahA kaDhe eTale, mahA puruSArtha karIne paNa zAtA, taLiyApaNuM (pramAda) choDI de. kuMThita buThThuM; khAMDuM; maMda. kuMThita karavuM rUMdhavuM kaThinatA muzkelI; agharuM; kaparuM; saMkaTamaya; kaThinAi :muzkelI kaThorabhASA :garva yukta hoya te kaThora bhASA che. phUDakapaTa :jUThANA bhareluM kapaTa; chaLakapaTa; chetarapIMDI; dago; ThagAI. Dapa dAba
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDyAMtara bhIMtano AMtaro; bhItanI paDadI; khAnagI rAkhavApaNuM kahayuM :bakaDiyuM; kaDAi, peNo; nano tAvaDo keDAyatI :mArge cAlanArA kaDi:deha; zarIra keDI :mArga (2) sAMkaDo paga rasto; pagadaMDI pagathI; mArga. kaNabI paTela jJAtinuM eka nAma; kuNasmA rajakaNa kaNasaluM anAjanA sAMkApara kaNa bharelo DoDo. kaNiyo :anAjanuM kaNa kata pote jAte karavAno bhAva, te kRta kahevAya che. (2) je kAMi traNa kALe anya dvArA niSpanna thAya che, tenuM nAma kRta. (3) kriyAkarma; kareluM; raceluM; banAveluM. phakta vIrya svarUpanuM baLa kRtajya :jenI kAmanAo pUrNa thaI che, tevuM; kRtArtha; jenuM kArya siddha thaI cUkayuM che, tevuM; bhAgyazALI. (2) jemanI kAmanA pUrNa thaI che, tevuM; kRtArtha. (3) kRtakArya. (paripUrNa jJAnavALA AtmAo, atyaMta kRtakArya che. tethI, joke temane anaMta vIrya pragaTa thayuM che, topaNa; temanuM vIrya, kAryacetanAne (karmacetanAne) racatuM nathI, vaLI vikArI sukhaduHkha vinaSTa thayuM hovAthI, temanuM vIrya karmaphaLacetanAne, paNa racatuM nathI,) jJAnacetanAne ja, race che.) (4) jenI kAmanA pUrNa thaI che ,tevuM; kRtArtha; jenuM kArya siddha thai cUkyuM che, tevuM. kAkaphaLa :nirmaLI auSadhi. (2) phaTakaDI; nirmaLI. kutaza karelA upakAranI kadara karanAruM nimakahalAla. utazatA :upakAranI lAgaNI; kRtajJapaNuM. (2) duSTatA kRtajJatA karelA upakAra bhUlI jAya evuM; nimakaharAma ketana cihna, lakSaNa, dhvaja. kRtanizcaya :nizcayavaMta 251 katarka kAlpanika tarka. (2) kharAba vicAra, aniSTavicAra; ayogya vicAra; avaLo vicAra. katarkavAdI : khoTo tarka, kharAba vicAra karavAvALuM katrima :banAvaTI kutsA :doSa, durAcAra; durAcArathI badanAma. kutsita :khoTA; kharAba; niMdanIya tatA aprazasta kutuhala : (2) kautuka; jijJAsA; Azcarya; mahimA, vismayatA. kRtArtha bhAgyazALI; kRtakRtya; jenuM kArya siddha thaI cUkayuM che tevuM. katArthatA : jenuM kArya siddha thai cUkyuM che tevuM kRtakRtyatA; bhAgya zALI. kati karma zAsopadiTavaMdanoccAra kRtikarma zAe upadezelAM 'stuti vacana', aMgabAhya 14 prakIrNakomAM, chaThThaprakIrNaka kRtikarma che jemAM nitya naimittika kriyAnuM varNana che. katirmazAsopadiSTa vaMdanocAra kRtikarmazAe upadezelu stutivacana. thaMcita koI eka prakAre; koI eka apekSAe; cAt (2) koI prakAre; koI apekSAe, (arthAt nizcayanayanI apekSAe). (jJAnIne vartatA zuddhasaMprayogane, kadAcit vyavahArathI bhale mokSanI paMraparA hetu kahevAmAM Ave, paraMtu nizcayathI, to te baMdhahetu ja che, kAraNa ke, azuddhirUpa aMza che. kathaMcita pariNApIpaNuM jIvano svabhAva paNa zuddha dravyArthikanathI to sahaja zuddha cidAnaMda ekarUpa che. paraMtu anAdi karmabaMdharUpa paryAyane pote vaza thavAthI te rAgAdi para dravya upAdhi-paryAyane grahaNa kare che. paryAyamAM jIva jo ke para paryAyapaNe (padravyanA lakSe thatA azuddha paryAya paNe) pariName che. to paNa nizcaya nathI zuddha svarUpane choDato nathI, pugala dravyanuM paNa temaja thAya che. A kAraNe jIva ajIvanuM paraspara apekSA sahita pariNamana hovuM, te ja kathaMcita pariNAmI paNuM zabdano artha che. (2) jema sphaTikamaNi che ke, jo ke svabhAvathI nirmaLa che to paNa, jAsuda puSpa vagerenI samIpe potAnI lAyakAtanA kAraNe paryAyAMtara pariNati grahaNa kare che; paryAyamAM sphaTikamaNi joke upAdhinuM grahaNa kare che to paNa, nizcathI potAno je nirmaLa svabhAva
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ 252 che tene te choDato nathI. tema jIvano svabhAva paNa zuddha dravyArzika nayathI to | kudeva kudeva rAga-dveSanI mela vaDe malina che ane strI-gahA vagere cihno vaDe sahaja zuddha cidAnaMda ekarUpa che, paraMtu anAdi karmabaMdha rUpa paryAyane pote vaza oLakhAya che te kudeva che; kudevanI je mUrkha jIva sevA kare che, tene bhavabhramaNa thavAthI, te rAgAdi paradravya upAdhi-paryAyane grahaNa kare che. paryAyamAM jIva jo dAtuM nathI. sAcA sarvajJa-vItarAga jinadeva te sudeva che. temanAthI viruddha ke para paryAyapaNe (para dravyanA pakSe thatA azuddha paryApaNe) pariName che, to sarAgIpaNAmAM ke vastrAdi parigraha sahitapaNAmAM devapaNuM mAnavuM te, devanI paNa nizcayanayathI zuddha svarUpane choDato nathI. pudagala dravyanuM paNa temaja viparIta zraddhA che. eTale kudeva sevana che, ne te bhavabhramaNanuM kAraNa che, mATe thAya che. tenuM sevana choDavuM joie. kathana kahevAno prakAra; te be prakAre hoya che,-eka nizcaya ane bIjuM vyavahAra; kudevanuM (mithyAdevanuM svarUpa je rAga ane dveSa rUpI melathI melAM (rAgI dveSI) che. temAM nizcaya te satyArtha che, ane vyavahAra che te, upacAra-asatyArtha che. (2) ane strI; gahA, AbhUSaNa vagerethI, jene oLakhI zakAya che te mudeva upadeza kahevAya che. je ajJAnI AvA kudevonI sevA, (pUjA, bhakti ane vinaya) kare sthA:vAta. che, te A saMsArano aMta karI zakatA nathI, eTale ke tene anaMtakALa sudhI kudaka:zaMkA; vAMdhA vacakA bhavabhramaNa maTatuM nathI. kuMdakuMdAthArya bhagAvana kuMdakuMdAcAryadeva, nagna digaMbara bhAvaliMgI muni hatA. kadAgraha :khoTI pakaDa; indriyonA nigrahanuM na hovApaNuM; kuladharmano Agraha; AtmAnA atIndriya AnaMdanuM pracura svasaMvedana karatA hatA. te mahAvidehamAM mAnazyAdhAnI kAmanA; amadhyasthapaNuM e kadAgraha che. (2) kharAba Agraha; sImaMdhara bhagavAna pAse gayA hatA. sImaMdhara eTale svarUpanI pUrNatAnI sImA mamata; jidda aMTasa; adAvata dharanArA, sImaMdharanAtha. temanI pAse to sAkSAt sadehe gayA hatA. tyAM kevaLI kudAyita kayAreka, ane zrutakevaLInI vANI sAMbhaLI, temaNe A zAstro banAvyAM che. teo kahe kAdAyitna kadAci-koIvAra hoya evuM; anitya. (2) koI vAra hoya evuM; che ke bhinna AtmAnuM ekapaNuM eTale ke parathI bhinna, rAgathI bhinna ane anitya. (3) kadAci-koIvAra hoya evuM; anitya. (4) kadAcita; koi svabhAvI abhinna thavuM, ekapaNuM, eNe anaMta kALamAM kadI sAMbhaLyuM nathI. vAra hoya evuM; anitya (2) bhagavAna zrI kuMdakuMdAcAryadeva lagabhaga be hajAra varSa upara saMta hatA. kadAyitka paNuM anityapaNuM. phaduDa kADhyuM :nAnI lAkaDI; daMDuko kudAna :gau, kanyA, suvarNa, hAthI, ghoDA, ghara, pRthvI, tala, ratha ane dAsI e daza kana kadana-yuddha prakAranAM kudAna che. kadalIthAta :bhUjyamAna-bhogavavAmAM AvatAM AyuSyanuM ghaTavuM, te kadalIghAta che. kahIne dariyo oLaMgI javo. ghaNuM agharuM kAma che. tema tatvano marma pAmavo, e vartamAna mATe, apavartana thatA AyuSyavALAne bAhyamAM viSa, vedanA, nAnI vAta nathI. raktakSaya, bhaya, zastrAghAta, zvAsArodha, kaMTaka, agni, jaLa, sarpa, kadharma je rAgAdi bhAvahiMsAthI sahita che. temaja traNa sthAvaranAM maraNarUpa dravya ajIrNabhojana, vajapAta, zULI, hiMsaka jIva, tIvra bhUkha ke pipAsA Adi, hiMsAnuM sthAna che. evI je kriyAo tene kudharma jANo, evA kudharmanI zraddhA koI nimitte kadalIghAta hoya che. karavAthI, jIva duHkha pAme che.
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ kudharma ane gRhIta mithyAdarzananuM saMzcima lakSaNa je dharmamAM mithyAtva tathA rAgAdirUpa bhAvahiMsA tathA trasa ane sthAvara jIvonA ghAtarUpa dravya hiMsAne dharma mAnavAmAM Ave che, tene kudharma kahevAmAM Ave che. je prANI A kudharmanI zraddhA kare che, te duHkha pAme che. A khoTA guru, deva ane dharmanI zraddhA karavI, tene gRhIta mithyAdarzana kahe che. A paropadeza vagere bAhya kAraNanA AzrayathI grahaNa karavAmAM Ave che, tethI gRhIta kahevAya che. kudhAtu :paru, lohI, vIrya, maLa, carabI, mAMsa, hADakAM vagere. kanaka sonuM; upakAraka; upayogI. suvarNa. kanakanaga :(kanaka= sonuM, naga= pahADa) sumeruM. kanakabaddha :suvarNamAM jaDelA kanakola :sonuM ane paththara A be mizra dravyonuM nAma ja kanakopala che tethI kanakopala be dravyonA samudAyanuM nAma che. kundakuMdAcArya :AjathI 2000 varSa pahelAM kuMdakuMdAcArya thayA. madrAsanI A bAju 80 mAIla dUra gAma che. 10,000 nI vastIvALuM che. tyAMthI pAMca mAIla, dUra pojUra hIra nAmanI TekarI che. tyAM kuMdakudAcArya rahetA hatA. teo AtmAnubhavI bhAvaliMgI muni hatA. tyAMthI pUrva videhakSetramAM sImaMdhara bhagavAna pAse gayA hatA, ane tyAMthI AvIne zAstro racyAM che. A sAkSAta bhagavAnanI vANI che. kanyAlIka :manuSya saMbaMdhI kura :kumanuSya; halako manuSya kainAta :(turkI, taMbunI cAre bAjuno paDado), jADA bevaDA kapaDAno vAMsanI sAthe sIvIne banAvelo, paDado; taMbunI kapaDAnI dIvAla. kaniSTha utaratA;halakA (2) kaniSTha AcAra :kharAba AcAra. pa :kUvo. (2) ghaDo. amRtano kUpa= amRtano ghaDo kapaTa :phUDa, chaLa, prapaMca, (2) luccAi, dago. 53 kapaTa rahita Atma arapaNa HkapaTa choDI do, ghamaMDa choDI do, daMbha pAkhaMDa choDI do, jevA cho tevA prabhu sanmukha khullA thAva, ane tenAM caraNa pakaDI kaho-tArA sivAya mAruM koi ja nathI A che kapaTarahita Atma arapaNA. kRSNa :lobhI; kaMjusa pya vastra kaMpA kAjaLa rAkhavAnI zIzI kupAtra kharAba pAtra; jemAM vastu na rahI zake; jene dAna devuM nirarthaka che tevA bhikhArI. (2) tyAga chatAM samyagdarzana nathI te kupAtra che, temane bhaktipUrvaka dAna ApavA yogya nathI. kapila sAMkhyamatanA pravartaka kapola kalpanA :mULa mAthA vinAnI, kalpanA ke dhAraNA; gapa. *grIvA :kaMbu= zaMkha, grIvA= gaLuM. zaMkha jeTalA gALA vALo AkAra kubja :khUMdho kubjaka saMsthAna HzarIra kUbaDuM hoya, koDha nIkaLeluM hoya, tene kubjaka saMsthAna kahe che. kubuddhi kuzAna; ajJAna. kuMbha :ghaDo; ghaTa; kAMcetanA :puNya-pApanA bhAvanuM karuvaM te karma cetanA che. kumati jJAna mithyAdarzananA udaya sahita je abhinibodhika jJAna che tene ja kumati jJAna, je zrutajJAna che tene ja kuzrutajJAna ane je avadhijJAna che tene ja vibhaMgajJAna kahe che. (2) mithyAdarzananA udaya sAthenuM Abhinibodhika (mati) jJAna ja, kumatijJAna che.(3) jyAM mithyA zraddhA che tyAM je matijJAna che, te kumatijJAna che. zraddhAmAM phera (viparItatA) che. mATe kumati jJAna che. paNa te kumati jJAnanI paryAya jJAnane anusarIne thai che. kumatijJAna, kuzrutajJAna ane kruavadhijJAna matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, manaH paryayajJAna ane kevaLajJAna e pAMca jJAna samyajJAna che. paraMtu mati, zruta ane avadhi e traNa jJAna mithyAjJAna paNa hoya che. te mithyA jJAnane kumati jJAna, kuzrutajJAna ane kuavadhi (vibhaMga) jJAna paNa kahe che. A traNa jJAna
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ samyaka paNa hoya che ane mithyA paNa hoya che. tene viparyaya kahe che. temAM saMzaya ane anadhyavasAya garbhitapaNe AvI jAya che. mati ane zrutajJAnamAM saMzaya, viparyaya ane anadhyAvasAva e traNa doSo che. avadhi jJAnamAM saMzaya hoto nathI, paNa anadhyavasAya athavA viparyaya be doSo hoya che. tethI tene kuavadhi athavA vibhaMga kahe che. anAdi mithyATine kumati ane kuzruta hoya che ane tene deva tathA nArakInA bhAvamAM kuavadhi paNa hoya che. jyAM jyAM mithyAdarzana hoya che, tyAM tyAM mithyAjJAna ane mithyA cAritra avinAbhAvapaNe hoya che. viparyamAM saMzaya ane anadhyavasAya samAi jAya che. te saMbaMdha have thoDuM jaNAvavAmAM Ave che. keTalAkane dharma ke adharma e kAi haze ke nahi, tevo saMzaya hoya che. 2. keTalAkane sarvajJAnanA astitva nAstitvano, saMzaya hoya che. 3. keTalAkane paralokanA astitva nAstitvano, saMzaya hoya che. 4. keTalAkane anadhyavasAya (anirNaya) hoya che, teo kahe che ke hetuvAda rUpa tarkazAstra che tethI tenAthI kAMi nirNaya thai zakato nathI, ane Agamo che te bhinna bhinna rIte vastunA svarUpane kahe che, koi kAMi kahe che e koi kAMi kahe che, tethI tenI paraspara vAta maLatI nathI. 5. keTalAkane evo anadhyavasAya (anirNaya) hoya che ke koi jJAtA sarvasa athavA koi muni ke jJAnI pratyakSa dekhAtA nathI ke jemanAM vacana ane pramANa karI zakIe; vaLI dharmanuM svarUpa ghaNuM sUkSma che tethI kema nirNaya thAya? mATe moTA je mArge jAya te mArge ApaNe javuM. koi vItarAga dharmano laukika vAdo sAthe samanvaya kare che; zubha bhAvonA varNananuM samAnapaNe keTalAka aMze dekhI jagatamAM cAlatI badhI dhArmika mAnyatAo eka che ema mAne che. (te viparyaya che.). koi gaMda kaSAyathI dharma (zuddhatA) thAya ema mAne che (te paNa viparyaya che). 8. A jagata koi eka izvare pedA karyuM che, e teno niyAmaka che ema izvaranuM | svarUpa viparyaya samaje che. 254 ema saMzaya, viparyaya ane anadhyavasAya aneka prakAre mithyA jJAnamAM hoya che; mATe sat ane asatno yathArtha bheda samajI, svachaMde karavAmAM AtI kalpanAo ane unmattapaNuM TALavAnuM, A sUtra kahe che. (mithyAtvane unmattapaNuM kahyuM che, kAraNa ke mithyAtvathI anaMta pApa baMdhAya che, teno jagatane khyAla nathI.) manaSya :halako manuSya; kunara. keyUra :jhAMjhara kuru devakuru tathA uttara kuranAM uttama bhogabhUminAM kalpavRkSonAM vana. kera kare julama kare; jabaradastI; atyAcAra; gajaba, mahAnAza. kara vicAra to pAma :jJAnanI paryAyamAM svasaMvedana vaDe AtmAjJAyakane lakSamAM le to, tenI prApti thAya. amArI pAsethI kAMi maLe tema nathI. potAnA anaMta guNomAM vyApeluM abheda, akhaMDa je dhruvatatva, enI daSTi karavI, e nizcaya samyagdarzana che. A sivAya bahAranA kriyAkAMDamAM rAgamAM dharma mAnI pravarte te mithyA daSTi che. kSa karavata karaMga :haraNa. karSa:dADhI-mUche phUDa jUThANuM; kapaTadagochetarapIMDI; ThagAi. karaDo puruSArtha :Akaro puruSArtha karaNa :sAdhana (2) aMza; sAdhana. (3) kAraNa; sAdhana. (4) karavuM karavApaNuM (5) pariNAma (6) zarIra, indriya (3) kAraNa; sAdhana; upAya (8) indriyo karaNa SaSyi e aMtara pariNAmanI zuddhatAthI sva tarapha DhaLato bhAva che. te labdhi samyagdarzana thavA vakhate hoya che. (2) atyaMta AnaMdathI suMdara bodhataraMga UchaLe che, te karaNalabdhi che. karaNano vyApAra sAdhananuM kArya. (AtmA kartA che, ane jJAna karaNa che. jo AtmA, jJAnathI bhinna ja hoya to, AtmA sAdhanano vyApAra arthAt
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAnanuM kArya karavAmAM, asamartha thavAthI jANI zake nahi. tethI AtmAne acetanapaNuM Ave.) karUNA saMsAratApathI duHkhI, AtmAnA duHkhathI, anukaMpA pAmavI. (2) koIpaNa jIvane janmamaraNathI mukata thavAnuM karavuM. (3) saMsAratApathI duHkhI AtmAnA duHkhathI anukaMpA pAmavI. (4) anukaMpA; dayA. (5) jagananA jIvonA duHkha dekhIne anukaMpita thavuM; saMsAra tApathI duHkhI AtmAnA duHkhathI anukaMpA pAmavI. (6) karuNAnA be prakAra che. eka prazasta vikalpa temAM paNa asthiratAthI chUTIne nirvikalpa sthiratAno bhaNakAra che. ane bIjo prakAra pUrNa vItarAga svarUpa arihaMta paramAtmA tIrthaMkara Adi sarvajJadeva jemane akaSAya karuNA che. (7) dayA; saMsAra tApathI duHkhI AtmAnA duHkhathI, anukaMpA pAmavI. (8) anukaMpA, dayA; rahema. karaNAnuyoga :karaNa eTale gaNitakAryanA kAraNarUpa je sUtra, teno jemAM anuyoga, arthAt adhikAra hoya, te karaNAnuyoga che. A anuyogamAM, gaNitavarNananI mukhyatA che. karaNAbhAva :tiryaMca ane manuSyo pratye karuNAbhAva. dayAbhAva te moha che. karaNI karI kriyA pALI. kaNo traNa che. kRta, kArita ane anumodanA. karavuM, karAvavuM ane anumodanA karavI. kartatva kartApaNAno bhAva (2) kartApaNuM karatuti zubharAganI kriyA kasthita kartAmAM rahelI. kartA je svataMtrapaNe kare, te kartA. (2) kartA eTale thanAro, ane karma eTale thAya te. dravya te kartA che. ane paryAya te, karma che. svataMtrapaNe kare te kartA; kartAnuM iTa te karma; iSTa eTale vahAluM; ajJAnI vahAluM zuM kartavya che ane jJAnIne vahAluM zuM kartavya che? jJAnInuM iSTa jJAna che ane ajJAnIne iTa rAga-dveSa che. (2) mananA viSayarUpa cha dravya vaDe zuddha caitanyadhAtu rokAyelI hovAthI tathA pAMca indriyonA viSayarUpa karavAmAM AvelA rUpI padArtho vaDe (potAno). 255 kevaLabodha (jJAna) DhaMkAyelAM hovAthI ane mRtaka kalevara (zarIra) vaDe parama amRtarUpa vijJAnaghana (pote) mUrNita thayo hovAthI, te prakAranA bhAvano kartA pratibhAse che. (3) je pariName che, te kartA che. (4) thanAro; dravya te kartA che; svataMtra paNa kare te kartA (5) prayojaka (6) karanAra; banAvanAra mANasa; racayitA kartA karma paNuM AtmAnA pariNAmano jaDa kartA nathI, ne jaDanuM e kArya nathI. jaDanA pariNAmane AtmA karato nathI ne AtmAnuM e kArya nathI ema paraspara kartAkarmapaNAnI asiddhi che to paNa AtmAnA rAga-dveSanI hAjarImAM pulakarma baMdhAya che evo nimitta naimittika saMbaMdha che. kartA, kAraNa karma ane rmaphaLa kartA, karaNa vagere AtmA ja che evo nizcaya thatAM be vAta nakkI thai jAya che; eka vAta to e ke kartA, karaNa vagere AtmA ja che, yugAdi nathI arthAt AtmAne paradravya sAthe saMbaMdha nathI:bIjI vAta e nakkI thAya che ke abheda dRSTimAM kartA, karaNa vagere bhedo nathI, e badhuMya eka AtmA ja che arthAt paryAyo dravyanI aMdara DUbI gayelAM che. kartA-akartA AcArya kahe che- AtmA sarvathA akartA che ne rAgAdi vibhAvano kartA karmaprakRti che ema, sAMkhyonI jema, jaino na mAno to kevI rIte che? to kahe che. jyAM sudhI svaparanuM bheda vijJAna nahoya...! eTale zuM ke jaDa mATI-dhULa evuM A zarIra ane AtmAnI avasthAmAM thatA puNya-pAparUpa AsavabaMdhanAM pariNAma e samasta parathI potAnuM sva-caitanyabiMba evuM jJAyaka tattva bhinna che evuM aMtara-avalaMbane bhAvabhAsana na thAya tyAM sudhI tene (AtmAne) rAgAdino eTale ke potAnA cetanarUpa bhAvakarmono kartA mAno. A bhagavAnanI stuti, bhakti, pUjA ityAdi kare che ne? Namo arihaMtANuM, NAmo siddhANuM-ema bhagavAnanuM nAma smaraNa re che ne? e badho rAga che, zubha rAga che. e rAga che te para che ane pote zuddha caitanya jyoti svarUpaAhAhA....! ekalA caitanya caitanya, caitanyanA prakAzanuM pura prabhu AtmA te sva che. A sva ane paranuM bhinna paNuM jyAM sudhI aMtaramAM bhAsyuM nathI tyAM sudhI te ajJAnI che, ane ajJAnI hoto thako te puya -pApa Adi
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvono kartA che. te rAgAdi vikAra thAya teno kartA che. bIjuM koI bIjuMkarmakartA che? ema che ja nahi. kyAM sudhI AtmA kartA che? svaparanuM bheda vijJAna na thAya tyAM sudhI ane bhedavijJAna thayA pachI zuddha vijJAnaghana, samasta kartApaNAnA bhAvathI rahita, eka jJAtA ja mAno. juo, bhagavAnanA zrImukhethI nIkaLelI A vANI che. vikArathI bhinna svasvarUpa zuddha caitanya svabhAvamaya AtmAnuM bhAna thatAM, te rAgano akartA che, jJAtA ja che-ema kahe che. juo A svabhAvanI rucinuM jora! samyagdaSTine kiMcit asthiratAno rAga thato hoya che, paNa tenuM tene svAmitva nahi hovAthI, teno e kartA nathI, jJAtA ja che. Avo bhagavAnano mArga bhAi! nyAyathI kasoTI karIne samajavo joie. kartAkaraNa :kartA, karaNa vagere AtmA ja che, evo nizcaya thatAM be vAta nakkI thaI jAya che; eka vAta to e ke, kartA, karaNa vagere AtmA ja che, pudgala nathI arthAt AtmAne, pAradravya sAthe saMbaMdha nathI; bIjI vAta e nakakI thAya che. ke, abhedadaSTimAM kartA, karaNa vagere bhedo nathI, e badhuM ya, eka AtmA ja che arthAt paryAyo dravyanI aMdara DUbI gayelA che. kartA-karaNa-adhikaraNa :guNa paryAyo ja dravyanA kartA (karanAra) karaNa (sAdhana) ane adhikaraNa (AdhAra) che, tethI guNa-paryAyo ja dravyanuM svarUpa dhAraNa kare che. (2) dravya ja, guNa paryAyonuM kartA (karanAra). temanuM karaNa (sAdhana), ane temanuM adhikaraNa (AdhAra) che; tethI, dravya ja, gaNa paryAyonuM svarUpa dhAraNa kare che. (3) dravya ja kAraNa-paryAyonuM kartA (karanAra), temanuM karaNa (sAdhana) ane tenuM adhiraNa (AdhAra) che; tethI dravya ja guNa-paryAyanuM svarUpa dhAraNa kare che. kartA karma ghaTanA :Atma kartA ane para vastu enuM kArya ema bhinna vastuomAM kartA karma ghaTanA hotI nathI. kartA-karma paNuM sonAnA hAra vagere ghATa ghaDAine taiyAra thAya, to te kahe che sonInuM kArya nathI, kApaDamAMthI koTa paheraNI vagere sIlAine taiyAra thAya, te darajInuM kArya nathI. mATIno ghaDo thAya, te kuMbhAranuM kArya nathI. AkhuM jagata mAne che | 256 tenAthI A judI vAta che. gajaba vAta che bhAI! sonI, darajI, kuMbhAra Adi kArIgara, svapariNAmanA-rAganA kartA che, paNa teo para dravyanA pariNAmanA kartA nathI, kema ke pariNAma- pariNAmIthI abhinna, eka hoya che. ane tyAM ja kartA-karma paNuM saMbhave che. prazna:- paNa dAgInA, kapaDAM, ghaDo vagere kAryo, karyA vinA to hoi zake nahIM? (ema ke sonI Adi na kare to kema hoya?). samAdhAnaH- are bhAI! dravyamAM je pratisamaya paryAya-kArya thAya, te pariNAma che. ane teno kartA pariNAmI evuM te dravya che. jema jIva dravya che tema pula eka dravya che ane tenA pratyeka samaye thatA pariNAmano kartA pariNAmI, pugala dravya che, paNa bIjuM nathI. A dAgInA Adi kArya che te pariNAma che ane teno kartA pariNAmI che te suvarNa AdinA pudagala paramANu che, paNa sonI Adi jIva nathI. sonI Adi to tene te kALe je rAga thAya, teno kartA che paNa dAgInA Adino te kartA nathI. A pramANe jaDamAM je dAgInA vagere kArya thAya teno kartA pariNAmI evA te te jaDa pugala paramANuo che; te kArya kartA vinA thayAM che ema nathI. tema ja sonI Adi jIva teno kartA che, ema paNa nathI, AvI vAta che! koi sonI Adi ema mAne che, te jaDanAM kAryo mArAthI (potAthI) thayAM che to te mUDha ajJAnI che kema ke tenI mAnyatA mithyA che. siddhAMtanI tAravaNIH1. kharekhara pariNAma che te ja nizcayathI karma che; 2. ane pariNAma potAnA AzrayabhUta pariNAmInuM ja hoya che, anyanuM nahi; 3. vaLI karma, kartA vinA hotuM nathI; 4. temaja vastunI ekarUpe sthiti, hotI nathI; 5. mATe vastu pote ja, potAnA pariNAmarUpa karmanI kartA che, e nizcaya siddhAMta kartA-karma saMbaMdha (pUrva) karma prakRttinA udayanA nimitte vikArI bhAva utpanna thAya che. te bhAvabaMdha che, ane bhAva baMdha che te navI karma prakRtinA baMdhamAM nimitta
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. A pramANe AtmA ane prakRtinuM paraspara nimitta-naimittika bhAvathI pariNamavuM che, ane tethI saMsAra che. enAthI jIva cAragati ane corAsI lAkha yonimAM ghUre che, ane tethI ja temane kartA-karmano vyavahAra che. AtmA ane karma prakRtione paramArthe koi kartA karma saMbaMdha nathI. jIvamAM vikAra thAya tenA kartA jaDakarma ane vikAra thayo te jaDakarmanuM kArya ema nathI, tathA vikArI pariNAma kartA ane navAkarmano baMdha thAya te enuM kArya ema paNa nathI. AtmA ane prakRtine paramArthe kartA karma saMbaMdha nathI chatAM, paraspara nimittanaimittika bhAvanA kAraNe baMdha thAya che, ane tethI saMsAra che, cAra gatinuM paribhramaNa che. vikArI pariNAmathI saMsAra che. mithyAtva te saMsAra che. karmanI purANI prakRti je udayamAM AvI, tene nimitta karIne jIva vikAra kare che. te saMsAra che, te ja corasInA avatAranuM bIja che; ane tethI ja kartAkarmapaNAno vyavahAra che. karmanA nimitte je vikAra thAya che, tenuM kartApaNuM che te mithyAtva che, ane teja saMsAra che. dayA, dAna,vrata, bhakti ityiAdimAM je bhAva che te zubharAganAM pariNAma che; karma prakRtinA nimittane AdhIna thavAthI, te bhAva utpanna thAya che. te bhAva mArA che, mArA kartavya paNa che. ane mane lAbhakArI che evI mAnyatA mithyAtva che. ane te ja saMsAra che, sva-Azraye mithyAtvano nAza thatAM, saMsArano abhAva ja thAya che. samudramAM biMdunI zI gaNatarI? ema re mithyAtva gayA pachI avirati, pramAda, kapAya Adi thoDo doSa rahe, paNa te samudramAM biMdu samAna che. ane te paNa krame nAza thavA yogya ja che. mithyAtva e ja mahAdoSa che. ane te ja saMsAra che. kartA-karma-karaNanA abheda : jyAre AtmA, AtmAne AtmAthI Acare jANe-dekhe che, tyAre kartA paNa AtmA, karma paNa AtmA ane karaNa paNa AtmA che; e rIte tyAM kartA-karma-karaNanuM, abhinnapaNuM che. 257 kartAzmanI pravRtti anAdi ajJAnathI, kartAkarmanI pravRtti che, kartAkarmanI pravRttithI baMdha che, ane te baMdhanA nimittathI, ajJAna che, e pramANe anAdi saMtAna (pravAhI che. mATe temAM ItaretarAzraya doSa Avato nathI. juo! svarUpanA bhAva vinA, vikArano svAmI thaI, jIva pote vikAra kare, tyAre navo karma-baMdha thAya che. je karma baMdhAya che, te svayaM svataH potAnA kAraNe baMdhAya che. karmarUpe baMdhAvAnI lAyakAtavALA paramANu svayaM, potAthI karmarUpe pariName che. tyAM jIva ane karmanuM ekakSetrAvagAhe rahevuM, e saMbaMdha che, paNa ekabIjAnA kartAkarmapaNe thavuM, evo saMbaMdha nathI. e baMdhanA nimittathI, ajJAna che. eTale ke e baMdhanA udayakALe, pote svataMtrapaNe navuM ajJAna kare che, tyAre pUrvakarmano baMdha nimitta che. baMdhane laIne ajJAna che, ema nathI paNa pote svayaM, ajJAnarUpe pariName che, tyAre pUrvanA baMdhanA udayane, tenuM nimitta kahevAmAM Ave che. baMdhanuM to nimitta che, upAdAna svayaM, potAnuM ajJAna (paryAya) che. A pramANe anAdi saMtAna che, pravAha che. navA karmabaMdhanuM nimitta, ajJAnabhAva che ane e ajJAnabhAvanuM nimitta, to jUnAM pUrvanAM karmano udaya che. A pramANe anAdi pravAha che, mATe emAM ItaretarAzraya doSa, Avato nathI. praznaH- mohAvaraNakSayAt,-zAstramAM to ema Ave che ne ? uttaraH- mohAvaraNakSayAt eTale mohano sarvathI kSaya thavAthI, sarvajJapada pragaTa thAya che. paraMtu tyAM je svadoSa che te nizcayathI AvaraNa che, ane karmanuM nimitta che, te vyavahArathI AvaraNa che. vaLI jyAM ema Ave ke, be kAraNothI kArya thAya che - (1) upAdAnakAraNa ane (2) sahakArI kAraNa. tyAM eno artha e che ke, sahakArI (nimittapaNe) eka cIja che, tenuM jJAna karAvyuM che, paNa sahakArI kAraNathI, upAdAnamAM kArya thAya che, ema bIlakula nathI. rAganI utpatti, AtmA svataH potAnA ajJAnabhAvathI kare che, ane karmano baMdha paNa svataH (rajakaNonI), potAnI yogyatAthI thAya che. vikAra thavAnI potAnI yogyatA che, ane je karma baMdhAyAM, te enI yogyatAthI baMdhAyAM che. vikAra karyo mATe, karmane baMdhAvuM
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ 258 paDyuM ema nathI, tathA karmanA udayanA kAraNe, vikAra thayo ema paNa nathI. | sarvatra yogyatA ja, kAryanI sAkSAt sAdhaka che. nimina, e vAstavika kAraNa nathI, upAcArathI kAraNa kahevAya che. A rIte jyAM sudhI AtmA, ajJAnathI krodhAdi karmano kartA thaI, pariName che tyAM sudhI, kartAkarmanI pravRtti che ane tyAM sudhI, karmano baMdha thAya che. kartA mainI pravRtti kartA-karmanI pravRttinuM nimitta, ajJAna paryAya che. ane ajJAna paryAyanuM nimitta, pUrvano baMdha che. tethI jene ajJAna paryAya TaLI gai, tene baMdha paNa TaLI gayo. ane tenI karmAkarmanI pravRtti paNa TaLI gai. A rIte jJAna thavAthI ja sabaMdha thai gayo. jene ajJAna paryAya che, tene baMdha paNa che, ane tene kartA, karmanI pravRtti paNa che. kartAkarNapaNuM sAmAnyapaNe kartAnuM karma, traNa prakAranuM kahevAmAM Ave che-nirvarya, vikArya ane prApta. (1) kartA vaDe je prathama na hoya, evuM navIna kAMI utpanna karavAmAM Ave, te kartAnuM nirvatye karma che. (2) kartA vaDe, padArthamAM vikArapheraphAra karIne, je kAMI karavAmAM Ave, te kartAnuM vikArya karma che. (3) kartA, je navuM utpanna karato nathI, temaja vikAra karIne paNa karato nathI, mAtra jene prApta kare che, te kartAnuM prApta karma che. (1) jIva, pulakarmane navIna upajAvI zakato nathI, kAraNake cetana jaDane kema upajAvI zake ? mATe pulakarma, jIvanuM nirvatye karma nathI. (2) jIva pulamAM vikAra karIne, tene pulakarmarUpe pariNAvI zakato nathI, kAraNake cetana jaDane kema pariNamAvI zake ? mATe pagalakarma, jIvanuM vikArya karma paNa nathI. (3) paramArthe jIva, pulane grahaNa karI zakato nathI kAraNake, amUrtika padArtha mUrtikane kaI rIte grahaNa karI zake ? mATe pulakarma, jIvanuM prApta karma paNa nathI. A rIte pudgalakarma, jIvanuM karma nathI ane jIva, teno kartA nathI. jIvano svabhAva jJAtA hovAthI, jJAnarUpe pariNamato pote, pulakarmane jANe che; mATe pulakarmane jANatA evA jIvano, paranI sAthe kartAsvabhAva kema hoI zake ? na ja hoI zake. kartAno vyApAra kartAnuM kArya. (jJAna karaNa che, ane AtmA kartA che. jo jJAna AtmAthI bhinna ja hoya, to jJAna kartAno vyApAra, arthAt AtmAnuM kArya karavAmAM asamartha thavAthI, jANI zake nahi. tethI jJAnane acetanapaNuM Ave.). kartAno vyApAra kartAnuM kArya. (jJAna karaNa che, ane AtmA kartA che. jo jJAna AtmAthI bhinna ja hoya, to jJAna kartAno vyApAra, arthAt AtmAnuM kArya karavAmAM asamartha thavAthI, jANI zake nahi. tethI jJAnane acetanapaNuM Ave. kartApaNa akartApaNA vize satyArtha svAda'vAda prarUpaNa :AtmA sAmAnya apekSAe to jJAnasvabhAve ja sthita che; paraMtu mithyAtvAdi bhAvone jANatI vakhate, anAdi kALathI joya che. ane jJAnanA bheda vijJAnanA abhAvane lIdhe, zeyarUpa mithyAtvAdi bhAvone AtmA tarIke jANe che. tethI e rIte vizeSa apekSAe ajJAnarUpa jJAnapariNAmane karato hovAthI, kartA che; ane jyAre bhedavijJAna thavAthI AtmAne ja AtmA tarIke jANe che, tyAre vizeSa apekSAe paNa jJAna pariNAme ja pariNamato, kevaLa jJAtA rahevAthI, sAkSAt akartA che. kirtAbhAva huM paranI karI zakuM, para mAruM karI zake evo kartAbhAva. kartA-bhokatA :1. ajJAnI jIva paramAM harakha zokanA bhAva kare che tene bhogave che, padravyane strI,dhana makAna ityAdine bhogavato nathI. 2. jJAnI jIvane aMtaraMgamAM svabhAvanuM zuddha eka glAyaka bhAvanuM, bhAna thayuM che tethI te svabhAvadaSTie sarAdino kartA nathI, ane tenuM phaLa je duHkha, teno bhokatA nathI. 3. to paNa jJAnIne jeTaluM rAganuM pariNamana che teTaluM pariNamananI apekSAe kartApaNuM che. ane bhokatA paNuMya che. jJAnI svabhAvanI dRSTinI apekSAe rAgane karato nathI, duHkhane bhogavato paNa nathI. paNa ethI ekAMta pakaDIne mAne ke jJAnIne sarvathA duHkha ja nathI, to ema vAta nathI. jJAnIne kiMcit je rAga che, teTaluM te vakhate duHkha che ane teTalo te bhokatA paNa che. ahIM atyAre, e jJAnI nI vAta cAle che ke jIva svapariNAmAtmaka rAganA pariNAmano kartA che. ane tenA phaLarUpe je harakha
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ zokanAM pariNAma thAya, teno te bhokatA che, paNa para dravyano kartA-bhokatA nathI. kardama :paMka, kAdava, ciDa, karaMbita karma janita bhAvamizrita je AcaraNa. karabharapUrNatAno aMza; pUrNanI rUcinuM jora UchaLatAM; karma je jaDa (dravyakarma) che te. nokarma-zarIra, mana,vANI, Adi, varga vargaNA ane spardhaka-A badhA to, sIdhA jaDa pula ja che. (2) karmano udaya Ave te, jaDanI paryAya che. (3) AtmA vaDe karAtuM hoya, te karma che. pratikSaNa (kSaNe zraNa) te te bhAve bhavatA-thatA-pariNamatA AtmA veDe kharekhara karAto, evo che teno bhAva te ja, AtmA vaDe prApya hovAthI, karma che. ane te (karma) eka prakAranuM hovA chatAM. dravyakarmarUpa upAdhinI, nikaTatAnA sadbhAva ane asadbhAvane kAraNe, aneka prakAranuM che. (4) karmanA cAra prakAra che - (9) koI paNa jaDanI avasthA thAya, te karma che. A zarIrAdinI avasthA che, te tenA kartAnuM karma che. jaDa paramANu kartA che. tenuM e kArya che, eTale karma che, paryAya che. je jaDa dravyakarma che, te paNa jaDa kartAnuM pariNamana che-karma che. (9) puNya-pApano vikAra, mithyAtvano bhAva, te bhAvakarma-vikArI karma che. rAgadveSa-mohanA pariNAma, e vikArI karma che.(9) nirmaLa pariNati, te paNa karma che. AtmAnA AnaMdanI vedananI kriyA-zuddhatAno anubhava, te paNa nirmaLa pariNamanarUpa karma che.(9) trikALa rahenAra zakti-sAmarthya aMdara paDyuM che, te paNa karma che. kArya thavAnuM sAmarthya che, te karmazakti che. kArya thavAnuM sAmarthya potAnAmAM hovAthI, tenA kArya mATe nimitta ke paranI apekSA nathI. kAryarUpa thavAnI karmazakti, vastumAM traNe kALa paDI che. Avo cidAnaparipUrNa zaktiothI bharelo bhaMDAra, te huM chuM, ema jenA anubhavamAM Ave che, te anubhava eka nirvikArI karma-kArya che, ane tene mokSamArga kahe che. (5) kartAnuM kArya. (6) jIvathI karAto bhAva, te jIvanuM karma che. tenA mukhya be prakAra che : (9) nirupAdhika (svAbhAvika), zuddhabhAvarUpa karma, ane (*) aupAdhika, zubhAzubha bhAvarUpa karma. (7) kriyA; yoga. (8) AtmapariNAmanI kaMI paNa 259 acaLa pariNati thavI, tene zrItIrthakara karma kahe che. (9) karma, anaMta prakAranAM che. temAM mukhya, 158 che. temAM mukhya, ATha karmaprakRti varNavavAmAM AvI che. A badhAM karmamAM mukhya, prAdhAnya evuM mohanIya che; jenuM sAmarthya bIjA karatAM atyaMta che; ane tenI sthiti paNa, sarva karatAM vadhAre che. ATha karmamAM, cAra dAnaghAtI che. te cAramAM paNa mohanIya, atyaMta prabaLapaNe dAnaghAtI che. mohanIyakarma sivAya, sAta karma che. te mohanIya karmanA pratApathI, prabaLapaNe thAya che. jo mohanIya khase to, bIjAM nirbaLa thaI jAya che. mohanIya khasavAthI, bIjAMono paga TakI zakato nathI. karmabaMdhanA cAra prakAra cheH- prakRtibaMdha, pradezabaMdha, sthitibaMdha ane rasabaMdha; temAM pradeza, sthiti ane rasa, e traNa baMdhanA saravALAnuM nAma, "prakRti' ApavAmAM AvyuM che. pradezabaMdha che, te AtmAnA pradezanI sAthe, pudgalano jamAva arthAt joDANa che; tyAM tenuM prabaLapaNuM hotuM nathI; te kheravavA cAhe, to kharI zake tema che. mohane laIne, sthiti tathA rasano baMdha paDe che, ane te sthiti tathA rasano baMdha che, te jIva pheravavA dhAre to karI zake, ema banavuM azakya che. AvuM mohane laIne, e sthiti tathA rasanuM prabaLapaNuM che. (10) karma arthAt kArya-paryAya. AtmAmAM karma nAmano trikALa guNa che. tethI kArya-paryAya, te karma guNamAMthI Ave che. e karma guNanuM rUpa, bIjA anaMta guNomAM che. eka guNamAM bIjo guNa nathI. paNa eka guNamAM, bIjA guNanuM rUpa che. kartA guNanuM rU5, karma guNanuM rUpa vagerenuM, bIjA anaMta guNamAM che. eka guNamAM ke eka guNanA Azraye, bIjo guNa che ema nahi. guNo to, sarva dravyanA Azraye che, paNa eka guNamAM, bIjA guNanA rUpanuM sAmarthya che. kartA guNa che te jJAnaguNathI bhinna che, paNa jJAnaguNamAM, kartA guNanuM rUpa che. tevI rIte karmaguNanuM paNa rUpa che. Avo zuddha caitanyaguNadhanano nidhi, huM chuM, ema jJAnI anubhave che. ahAhA! tenA svabhAvanA sAmarthyanI zuM zakti che. rAgarUpe thavuM, e koI zakti ke guNa nathI. vastu to zuddha cidAna eTale zuddha AnaMdadAna, zuddha jJAnadAna, zuddha vIryadAna,-ema anaMtA guNanuM dAna-samUha che. bhAI! tene prApta karavA
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ keTalo puruSArtha joIe ? vIryano vega jyAM aMtaramAM vaLe che, tyAM jJAnI anubhave che, ke huM to pUrNa-svarUpanidhi chuM, huM zarIra nathI, rAga nathI, pazya-pApa nathI, ane alpajJa paNa nathI, temaja ekaguNarUpa paNa nathI; huM to anaMtA guNanuM, eka nidAta-khANa chuM. (11) jIvathI karAto bhAva, te (jIvanuM) karma che. tenA mukhya be prakAra che; (9) nirupAdhika (svAbhAvika) zuddhabhAvarUpa karma, ane (9) aupAdhika, zubhAzubhabhAvarUpa karma. (12) zubhAzubha bhAvo. (13) dravyakarma (14) cetanAguNa rahita jaDa, mUrtika ane anaMta pudgalaparamANuono pUMja che, mATe te eka dravya nathI. (15) cetanAguNa rahita jaDa, mUrtika ane anaMta pudgala paramANuono pUMja che; mATe, te eka dravya nathI. (15) karma te saMyogI, vikArI pudgalanI avasthA che. (16) viSaya kaSAyathI rAgI ane mohI jIvonA Atma pradezomAM, je paramANuo vaLage che, te paramANunA samudAyane zrI jina, karma kahe che. zuddha AtmAnI anubhUtinA abhAvamAM, A AtmA viSaya ane kaSAyamAM pravarte che, tethI rAgI dveSI ane mohI thAya che. ane te samaye je karma vargaNA yogya pugala skaMdho Ave che, te pAnAvaraNAdi, ATha karmo rUpe pariName che. jema telathI cikAzavALA zarIramAM, dhULa lAgIne melarUpe pariNe che, tema rAgI, dveSI ane mohI jIvone viSaya, kaSAyayukta dazAmAM pudgala vargaNAo karmarUpe pariName che. je AtmA, viSaya kaSAyanA samaye karmone upArjana kare che, te ja jyAre vItarAga samparzana, jJAna, arivanta baLe karmano kSaya kare che. tyAre ArAdhavA yogya thAya che. (17) AtmapariNAmanI kaMi paNa capaLa pariNati thavI tene zrI tIrthakara karma kahe che. (18) AtmA rAgAdi vikArarUpe pariName, to temAM nimitta rUpe hovAvALA jaDa karma,-dravyakarma (19) nasIba; prArabaddha (20) karmanA traNa bheda pADavAmAM Ave che. prANa, vikArya ane nirvaye. kevaLI bhagavAnanuM prApyakarma, vikArya karma ane nirvaTya karma jJAna ja che, kAraNa ke teo jJAnane ja rahe che, jJAnarUpe ja pariName che ane jJAnarUpe ja upaje che. A rIte jJAna ja temanuM karma che ane jJAti ja temanAM kriyA che Ama hovAthI kevaLI bhagavAnane baMdha thato nathI, kAraNa ke jJAti | 260 kriyA baMdhanuM kAraNa nathI paraMtu sevArtha pariNamana kriyA arthAt ya padArtho sanmukha vRttithIva (ya padArtho prati pariNamavuM) te baMdhanuM kAraNa che. jeNe karmone chedI nAkhyAM che evo A AzmA bhUta, vartamAna ane bhAvi samasta vizvane (arthAta traNe kALanA paryAyo sahita samasta padArthone) yugapa jANato hovA chatAM mohanA abhAvane lIdhe pararUpe pariNamato nathI, tethI have jenA samasta zeyA kArone atyaMta vikasita jJAtinA vistAra vaDe pote pI gayo che evA traNe lokanA padArthone pRthaka ane apRthaka prakAzato te jJAnamUrti mukta ja rahe che. (21) thAyate; paryAya te karma che. kartAnuM iSTa vahAluM te karma. (22) pudgalo (23) pariNamanAranuM je pariNAma che, te karma che. (24) kArya; avasthA; hAlata (25) kartAnuM kArya; jema ke -mATInuM kArya ghaDo. (26) pariNamanAranuM je pariNAma che, te karma che. (27) jIvavaDe je karAtuM hoya te karma che. (28) viSaya-kaSAyathI rAgI ane mohI jIvonA AtmapradezomAM je paramANu vaLage che, te paramANunA samudAyane zrI jina, karma kahe che. zuddha AtmAnI anubhUtinA abhAvamAM A AtmA viSaya tathA kaSAyamAM pravarte che; tethI rAgI, dveSI ane moTI thAya che. ane te samaye je karmavarghaNAyogya pagala skaMdho Ave che, te jJAnAvaraNAdi ATha karmarUpe, pariName che. jema telathI citakAzavALA zarIramAM, dhULa lAgIne elarUpe pariName che, tema rAgI, dveSI ane mohI jIvone viSaya-kaSAya yukta dazAmAM pudgala vargaNAo karmarUpe pariName che. je AtmA viSayaka kaSAyanA samaye, karmone upArjana kare che, te ja jyAre vItarAga samAdhinA baLe karmono, kSaya kare che. tyAre ArAdhavA yogya thAya che. (29) pujyapApane anusarIne darekane bhoga-upabhoganI sAmagrI prayatna pUrvaka ke prayatna vinA maLe che. (30) karma traNa prakAranAM che. 1. bhAva karma ,2 dravya karma ane 3. no karma. bhAva karma jIvano vikAra che ane dravya karma tathA no karma jaDa che. bhAvakarmano abhAva thatAM dravyakarmano abhAva thAya che. ane dravyakarmano abhAva thatAM no karma (zarIra)no abhAva thAya che. astithI kahIe to, jIvanI saMpUrNa zuddhatA te mokSa che ane nAstithI kahIe to, jIvanI saMpUrNa vikArathI mukta dazA, te
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ mokSa che. A dizAmAM jIva karma tathA zarIra rahita hoya che. ane teno AkAra chellA zarIrathI saheja nyUna hoya che. (31) rAgAdi kaSAyabhAva. (32) kArya (33) dravya karma, bhAvakarmathI bhagavAna AtmA nizcayathI bhinna ja che. jIva dravyanA svabhAvamAM to ATheya ajIva karmono trikALa abhAva che. (34) jethI AtmAne AvaraNa thAya, ke tevI kriyA. (35) cAritramohano udaya. rma kAcabo ma zreNI; hAra; paMkti; hAramALA; eka pachI eka AvI rahevuM e. (2) pagaluM bharavuM e; pravartana. (3) anukrama; eka pachI eka evI saMkalpanA karma AvavAnAM dvAra rAga, dveSa, moha, pAMca IndriyanA viSaya, AhAra, bhaya, maithuna, parigrahasaMjJA, RddhigArava, rasagArava, sAtAgArava ane, evA traNa abhimAnasa tathA krodhAdi kaSAya, ane mana, vacana, kAyA, karmone AvavAnAM dvAra che. karmakapATa karmarUpI bAraNAM karmarUpI kamADa. karma ma chatAya ? eka bAju 47 zaktionA varNanamAM ema kahyuM ke, karmanA nimitte thatA rAganuM kartApaNuM jIvana nathI. jIva rAgano akartA che, evo eno svabhAva che. rAgane na kare evo tenAmAM akartA guNa che. samasta karmathI karavAmAM AvelA, jJAtRmAtrathI judA je pariNAmo, te pariNAmonA karaNanA uparamarUpa akartRtvazakti. karmathI karavAmAM AvelA pariNAma eTale ke vikArI pariNAma jIva kare evo kharekhara emAM koI guNa nathI. tethI paryAyamAM, je vikAra thAya che tene karmanA nimitte thayelo dekhI, karmathI karavAmAM Avelo che ema kahyuM che. jyAre ahIM kahe che ke rAganA bhAvyapaNe thavAnI lAyakAta, jIvanI che. mATe te rAgano kartA che. pravacanasAramAM 47 nayomAM eka kartutvanaya che. emAM kahe che-Atmadravya kartana, raMgarejanI mAphaka, rAgAdi pariNAmanuM karanAra che; jyAM 47 zaktionuM varNana karyuM che tyAM dravyadRSTithI AtmA kartA che, ema kahyuM che. zaktimAM daSTino viSaya, ane svabhAvanI apekSAe varNana che. tethI jIva rAgano kartA nathI, evo akartAsvabhAvI kahyo che. jyAre ahIM paryAyamAM kSaNe kSaNe, kaMIka parAdhInatA ane svAdhInatA 261 thAya che tenuM jJAna karAvyuM che. daSTi sAthe je jJAna pragaTa thayuM che te ema jANe che ke jIva kanaye rAgarUpe pariNamanAra che. karmanA laIne jIva rAgarUpe thAya che ema nathI. tema ja rAga karavA lAyaka che ema paNa nathI. paraMtu rAgarUpe jIva (svayaM pariName che, tethI kartA kahevAya che, chatAM paNa kartunaya sAthe, akartanaya hovAthI, rAgano jJAnI sAkSI ja che, jANanAra ja che. rAgane na kare,evo akartutvaguNa AtmAmAM che, chatAM paryAyamAM je roga thAya che te karmanA nimitte, karmane anusarIne thavAnI yogyatA, paryAyamAM hovAthI thAya che. te para taraphanuM valaNa choDI svanuM valaNa karavuM te sAco puruSArtha che. zakti ane dravyasvabhAvanI apekSAe jIvane rAga-dveSano bhogavaTo nathI, kemake tenAmAM abhokatRtva zakita che. karmanA nimittathI thatAM vikArI bhAvanA uparamarU5 AtmAno anubhava, te kharekhara potAno bhogavaTo che. A guNa ane dravyane, abheda karIne vAta che, paraMtu jyAre paryAyamAM zuM che, te siddha karavuM hoya, tyAre bhokRtvanayathI sukha-du:kha, saMkalpa-vikalpa, puNya-pApa ane rAga-dveSano bhogavanAra che. Avo eka naya che, paraMtu parane AtmA bhogavanAra nathI. dhavalanA chaThThA bhAgamAM paNa kahyuM che, ke aMtaraMga kAraNa pradhAna che, nimitta nahi. rma kevI rIte baMdhAya che? AtmAnA zubhAzubha upayoga rUpa bhAvakarma che. tethI jIvanuM vIrya skurAyamAna thaine yoga caMcaLa thAya che, tyAre jaDa karmaja AtmAmAM grahaNa thAya che, te bIjarUpa hoi kALa pAye vicitra phaLa Ape che. yogane upayogathI AtmA badhuM kare che, rAgadveSa sahita paramAM pariNamavuM, te bhAva karma che. te AtmAnI savikalpa dazA hovAthI cetanAnA vibhAva pariNAma che, tethI jIvanuM vIrya skare che. tethI mana, vacana, kAyAnA yoga caMcaLa thatAM, jIvanA pradezo paNa kaMpe che ane tethI kArmaNa vargaNA karmarUpe pariNamIne AtmAnA pradezomAM joDAya che. jIvanA zubhAzubha bhAvathI, kArmaNa vargaNAmAM aneka prakAranI zakti utpanna thAya che ane maMtrelI dhULanI samAna temAM zAtA, azAtA, jJAnAvaraNa darzanAvaraNIya, darzanamohanIya, caritra mohanIya vagere rUpe pariNamavAnI yaMtra jevI cokkasa zakti hoya che.
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArmaNa vargaNamAM evuM camatkArika baLa jIvanA bhAvanA saMyogathI upaje che, ne yogya kALe phaLa Ape che. daSTAMta tarIke jhera ane amRta banne pula che. temAM jherano guNa mRtyu pamADavAno ane amRtano guNa jIvana ApavAno che. te banne jaDa hovAthI. potAnA guNane ke tevuM phaLa ApavAnA saMkalpane jANatAM nathI. jIva jhera ke amRta khAya to thoDA kALe te padArtha tenI prakRti pramANe phaLa Ape che. temAM kaMI phera paDato nathI. tevI rIte jIva zubha ke azubha jevA bhAva kare tevAM zubha ke azubha karma bAMdhe che ne vakhata jatAM te karmo puchyuM ke pApanA udayarUpe jIvane phaLa Ape che. karmagraMtha :karmagraMthanA baMdha cakramAM AThe karmaprakRti je batAvI che tenI uttara pravRtio eka jIvaAzrayI apavAda sAthe baMdha udayAdimAM che, paraMtu temAM AvyuM apavAdarUpe che. te evI rIte ke mithyAtvaguNasthAnakavartI jIvane baMdhamAM cAra AyunI prakRtino (apavAda) jaNAvyo che. temAM ema samajavAnuM nathI ke cAlatA paryAyamAM cAre gatinA Ayuno baMdha kare; paraMtu Ayuno baMdha karavA mATe vartamAnaparyAyamAM e guNasthAnakavartI jIvane cAra gati khullI che. temAM cAramAMthI eka eka gatino baMdha karI zake. te ja pramANe je paryAyamAM jIva hoya tene te Ayuno udaya hoya. matalaba ke cAra gatimAMthI vartamAna eka gatino udaya hoI zake; ne udIraNA paNa tenI ja hoI zake. sittera koDAkoDIno moTAmAM moTo sthitibaMdha che. temAM asaMkhyAtA bhava thAya. vaLI pAcho tevo ne tevo krame krame baMdha paDato jAya. evA anaMta baMdhanI apekSAe anaMtA bhava kahevAya; paNa agAu kahyA pramANe ja bhavano baMdha paDe. karmacetanA :karma eTale rAgarUpI kArya, rAganuM vikAranuM karavApuM te karma cetanA che. te AtmAnI jJAna cetanA nathI bhAi! dayA, dAna pUjA, bhakitanA zubha bhAvane hiMsA, jUTha, corI Adi azubhabhAva te banne karma cetanA che. (2) puNya ane pApanA bhAva te karma cetanA che. puNya-pAparUpa kArya, te karmacetanA che. (3) jemAM rAganuM cetavuM thAya che, jJAnanuM cetavuM nathI, te karma cetanA che. A hiMsA, jUTha, corI, viSayavAsanA Adi azubharAga ne dayA, dAna, vrata, pUjA, bhakti Adi, zubharAganuM je cetavuM che, te karma cetanA che. 262 kSma coTei che. dravya karma baMdhAya che. karma prakati karma prakRtinA ATha bheda che. 1. jJAnAvaraNIya, 2. darzanAvaraNIya, 3, mohanIya, 4. vedanIya, 5. Ayu, 6. nAma, 7. gotra ane 8. aMtarAya. 1. jJAnAraNIya prakRtinA pAMca bheda che. 1. matijJAnAvaraNIya, 2. zruta jJAnAvaraNIya, 3, avadhijJAnAvaraNIya, 4. manaH paryAya jJAnAvaraNIya ane 5. kevaLajJAnAvaraNIya. darzanAvaraNIya prakRtinA nava bheda che. 1. cakSudarzanA varaNIya, 2. acakSudarzAnAvaraNIya, 3. avadhi darzanAvaraNIya, 4. kevaLadarzanAvaraNIya, 5. nidrA darzanAvaraNIya, 6. nidrAnidrA darzanAvaraNIya, 7. pracalA darzanAvaraNIya, 8, pracalapracalA darzanAvaraNIya, 9. syAnagRddhi darzanAvaraNIya. 3. vedanIya prakRtinA be bheda cheH 1. zatAvedanIya 2. azAtA vedanIya 4. mohanIya prakRtinA 28 bheda che. 1. samyakatva mohanIya, 2. mithyAtva mohanIya, 3. sakhyatve mithyAtva mohanIya, 4. anaMtAnuM baMdhI kaSAya vedanIya, mohanIya karma, 5. apratyAkhyAnA varaNIya krodha vedanIya mohanIya karma, 6, pratyAkhyAna varaNIya krodhakaSAya vedanIya mohakarma, 7. saMjavalana krodha kaSAya vedanIya mohakarma, 8. anaMtAnubaMdhI mAnakaSAya vedanIya mohanIya karma, 9. apratyAkhyAnAvaraNIya mAnakaSAya vedanIya moha karma, 10. pratyAkhyAnAvaraNIya mAna kaSAya vedanIya mohanIya karma, 11. saMjavalana karma prakama kAma mAthe levuM te; kAmamAM joDAvuM te; kAmanI avasthA. (2) kAmanI vyavasthA. kame pravartatuM mUrtika IMdriya ja jJAna, krame pravarte che. yuga5da thatuM nathI; tema mUrtika iMdriya ja sukha paNa, krame thAya che, ekI sAthe sarva Idriyo dvArA, ke sarva prakAre, thatuM nathI. karma mAhIna cAra ghAtinA karmathI rahita. jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, mohanIya ane aMtarAya e sAra ghAtiyA karma che.
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ karma vipAka karmano udaya. karmasaMtati svabhAvanuM na rucavuM; svabhAvanuM na goThavuM; svabhAvano aNagamo; akhaMDa svabhAvanuM poSaNa na thavuM. karma saMyukta saMsArI AtmA, nizcaye nimittabhUta pagalakarmone anurUpa evA, naimittika AtmapariNAmo sAthe (arthAt bhAvaka sAthe) saMyukta hovAthI, karma saMyukta che. ane vyavahAra nimittabhUta AtmapariNAmone, anurUpa evA naimittika pula-karmo sAthe (arthAt dravyakarmo sAthe) saMyukta hovAthI, karma saMyukta che. karma saMyukta pariNAma :dravya karmonA saMyoge thatAM azuddha pariNAma karma saMyuktapaNe pUrva sUtramAM kahelA, jIvAtmA Adi nava vizeSomAMthI, prathama ATha vizeSo muktAtmAne paNa yathAsaMbhava hoya che, mAtra eka karmayuktApaNuM hotuM nathI. 1 nizcaye, bhAva prANanA AdhAre jIva che. 2 nizcaye, cisvarUpa hovAthI cetayitA che. 3 nizcaye, apRthabhUta evA caitanya pariNAma svarUpa upayoga vaDe lakSita hovAthI upayogalakSita che. 4 nizcaye, bhAvakarmonAM Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa karavAmAM svayaM Iza (samartha hovAthI prabhu che. nizcaye, paulita karmo jemanuM nimitta che, evA Atma pariNAmonuM kartutva hovAthI ,kartA che. 6 nizcaye, zubhAzubha karmo, jemanuM nimitta che, evA sukhaduHkha pariNAmonuM bhoktatva hovAthI, bhoktA che. nizcaye, lokapramANa hovA chatAM, viziSTa avagAha pariNAmanI zaktivALo hovAthI, nAmakarmathI racAtA nAnAmoTA zarIramAM raheto thako, vyavahAre (sadabhUta vyavahArana) deha pramANa che. 8 nizcaye, arUpI- svabhAvavALo hovAthI lIdhe, amUrti che. karma sAmagrI vaDe puNyanA phaLa vaDe. 263 kama-ahamarUpa :kramarUpa eTale, eka pachI eka thatI avasthA jema ke ghaDIyAM krodha thAya, ghaDImAM mAna thAya, vaLI pAcho lobha thAya, manuSyane ane nArakI AdinA bhava, badhA ekasAthe thatA nathI mATe te, marUpa che, bALa yuvAna ane vRddha te traNa avasthA kramapUrvaka varte che, ne aMdara thatA tIvra-maMda rAgadveSa, te paNa kramapUrvaka varte che. ane joga, kaSAya vezyA, matijJAna, zrutajJAna vagere te badhA bheda, AtmAmAM eka sAthe akramarUpa pravarte che. karmakAra karma, bAraNAM; karma karmaSNATa:karmarUpI bAraNAM; karmarUpI kamADa. karmakalaMka (rma malinatA) te dravya karmane, bhAvakarmarUpa che. karSakaleza :karmane lIdhe utpanna thatI, mAnasika pIDA, saMtApa; karmayanuM kAraNa saMsArI jIva (dravya apekSAe), jJAna darzanamAM avasthita hovAne lIdhe, svabhAvamAM niyata (nizcaLapaNe rahelo) hovA chatAM, jyAre anAdi mohanIyanA udayane anusarIne, pariNati karavAne lIdhe uparokta upayogavALo (azuddha upayogavALo) hoya che, tyAre pote) bhAvonuM vizvarUpapaNuM (anekarUpapaNuM) grahyuM hovAne, lIdhe tene je aniyataguNa paryAyapaNuM hoya che, te parasamaya, arthAt paracAritra che; te ja (jIva), jyAre anAdi mohanIyanA udayane anusaratI, pariNati karavI choDIne, atyaMta zuddha upayogavALo hoya che. tyAre (pote) bhAvanuM ekarUpapaNuM grahyuM hovAne lIdhe tene je niyataguNaparyAyapaNuM hoya che, te svasamaya arthAt svacAritra che. have kharekhara jo koI paNa prakAre, samyajJAnajayoti pragaTa karIne, jIva parasamayane choDIne, svasamayane grahaNa kare che to karmabaMdhI avazya chUTe che; jethI kharekhara (ema nakkI thAya che ke, jIvasvabhAvamAM niyata cAritra, te mokSamArga che. karmagraMtha pratipAdita gomaTTasArAdi karma paddhatimAM graMthomAM, prarUpavAmAM nirUpavAmAM AvelA (jIvasthAna, guNasthAna-mArgaNAsthAna ItyAdi). karmacetana jyAre rAgAdi kAryarUpe pariNAme, tyAre karmacetanA kahe che. (2) puNya pApanA bhAvanuM karavuM te karma cetanA (3) vikArI bhAvamAM ekAgra thaine cetavuM
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ te karma cetanA che. (4) huM rAga, huM moha, evA zubha-azubha bhAva karavAmAM traNa kALamAM je samaye je paryAya thavAnI, te ja thAya. jagatano kartA izvara cetanAnuM joDAvuM. (5) AtmA sivAya anya je puNaya-pApanA vikArI bhAva to nathI, ke para dravyano kartA AtmA to nathI paNa rAgano kartA paNa tene "huM karuM chuM' ema je mAne-anubhave, te karmacetanA che. ahIM karmazabda jaDa AtmA nathI, ane palaTAtI paryAyano paNa kartA AtmA nathI. SaTakArakathI pudagala karmanI vAta nathI. ahIM to bhAva karma je zubhAzubha bhAve mAruM kArya svataMtra paNe kartA thaine, pariNati thAya che. te sata che tene koinI apekSA nAma karma che, huM ene karuM chuM, ema je mAne che, te karma cetanA che. (6) nathI. (2) kamaniyata zabdamAM, krama eTale kramasara ane niyata eTale puNaya-pApanA bhAvanuM karavuM te karmacetanA; rAganuM karavuM dayA, dAna, pUjA, nizcita. bhaktinA, zubhabhAva ne hiMsA jUTha, corI Adi azubhabhAva, te baMne karmanI vicitratA karmanA vividha prakAra. karmacetanA kahe che. karmano Asrava karmonA AvavA ane TakavArUpa Asrava anebaMdhanI vyavasthA karmacetanA ane karmaphaLatanA karmacetanAvALA jIvane, jJAnAvaraNa prakuTa hoya che, karmano karma rUpa pudagalo jIvo ane pudgalo sarva bhAvavALA hovA upharAMta ane karmaphaLacetanAvALAne, atiprakRSTa hoya che. kriyAvALA paNa hoya che, kAraNa ke parispada (kaMpana) svabhAvavALA hovAne kamathI jANavuM avagraha, ihA, avAya ane dhAraNArUpa kramathI jANavuM te indriya lIdhe garispada vaDe navA karma-no karma rUpa pudgalothI juvo temanI sAthe jJAnano viSaya che. bhegA thatAM hovAthI ane karma-nokarmarUpa pulo sAthe bhegA thayelA jIvo karmaLa :vibhAva pAchA bhinna paDatA hovAthI te apekSAe teo upaje che Take che ne natha thAya IdaLa :karmono samUha karmanuM upAdAna kAraNa kaluSatA che. karmano camatkAra karmano prabhAva karmane kahe:mArIne; bALIne karmane mArIne, bALIne. karmano saMnyAsa kraratA zubhabhAvone choDatA karmanuM pariNAma nizcayathI moha, rAga, dveSa, sukha, duHkha Adi rUpe aMtaraMgamAM karmano karma rUpa :jJAnAvaraNAdi karmarUpa ane zarIrAdi nokarmarUpa pudgalo sAthe bhego utpanna thatuM karmanuM pariNAma che, te badhuMya pudgala pariNAma che. thayelo jIva, kaMpana vaDe pAcho chUTI paDe che. tyAM, (te pulo sAthe) bhegApaNe udriyo vANI, hAtha, paga, gudA ane liMga, e pAMca karmendriyo che. te naSTa thayo, jIvapaNe te Takyo, ne (temanAthI) chUTApaNe te Upajyo. karmanA camatkAra karmano prabhAva. karmaprakatino bheda mULa ane uttara, be bheda.prakRti baMdha mULa ane uttara, evA be karmanA prakAra :karmanA traNa prakAra che. bhAvikarma, dravya karma ane nokarma. bhAvakarma prakAranA che. jIvano vikAra che ane dravyakarma tathA no karma jaDa che. bhAvakarmano abhAva thatAM Aprakati karmasvabhAva (2) karmanA bhedo (3) karmaprakRtinA baMdhanA cAra bheda Ave dravyakarmano abhAva thAya che. ane dravya karmano abhAva thatAM no karma che - (9) prakRtibaMdha, (9) pradezabaMdha, (9) sthitibaMdha, (9) anubhAgabaMdha. (zarIra)no abhAva thAya che. prakRti, eTale svabhAva, pradeza eTale, paramANunI saMkhyA, sthiti nAma karmanA pratibaMdhano abhAva:jJAnAvaraNAdi, ATha karmanA AvaraNono abhAva. kALanI mudata ane anubhAga eTale, phaLa devAnI zakti. kima niyata :krama eTale kramasara, eka pachI eka ane niyata eTale nizcita. | prakama kAma mAthe levuM te; kAmamAM joDAvuM te; kAmanI vyavasthA. cokakasa. je samaye je paryAya AvavAnI te ja Ave. kramabaddha che te kare nahi. | kamapUrvaka tapatI svarUpa saMpadAvALA eka pachI eka pragaTatA
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ kumapravRtta 5ryAyo. kamapariNAma krame thatAM pariNAma karmaphaLa :jIvanA bhAvarUpa karma vaDe, nIpajatuM sukha duHkha te karmaphaLa che, tyAM dravyakarmarUpa upAdhimAM, joDANa nahi hovAne lIdhe, je nirupAdhika zuddhabhAvarUpa karma thAya che, tenuM phaLa to, anAkuLatA jenuM lakSaNa che evuM svabhAvabhUta sukha che; ane dravyakarmarUpa upAdhimAM joDAvAnA lIdhe, je aupAdhika zubhAzubha-bhAvarUpa karma thAya che, tenuM phaLa, vikArabhUta duHkha che kAraNa ke, temAM anAkuLatA nathI paNa AkuLatA che. (2) Atma-karma vaDe, nipajAvavAmAM AvatAM je sukha-duHkha, te karmaphaLa che. tyAM, dravyakarmarUpa upAdhinI nikaTatA, asadbhAvane kAraNe, je karma hoya che, tenuM phaLa anAkuLa lakSaNa prakRtibhUta saukhya che; ane dravya karmarUpa, upAdhinI nikaTatAnA sadbhAvane kAraNe, je karma hoya che, tenuM phaLa vikRtibhUta duHkhe che, kemake tyAM saukhyanA lakSaNano abhAva che. (3) karma aneka prakAranuM phaLa che; sukha athavA duHkha te karma phaLa kahevAmAM AvyuM che. karma phaLa cetanA rAgamAM harakha thavo, e dveSamAM kaMTALo thavo, aNagamo thavo-te harakha-zokanuM je vedavuM thAya te karma-kaLa cetanA che. karma cetanArUpa rAganuM je kArya thAya te kaLa sukha, duHkha, harakha zokanuM vedavuM je thAya te karmaphaLa cetanA che. (2) harSa zokanA bhogavaTAmAM cetanAnuM joDAvuM. (3) harakha zokane vedavuM, te karmaphaLa cetanA. (4) karmaphaLa eTale jaDakarmanuM phaLa ema vAta ahIM nathI. AtmAno je zuddha eka caitanyasvabhAva tenAthI viruddha je puNya-pAparUpa zubhAzubhabhAva che tene ahIM vikArI kAryarUpa karmacetanA kahI che.ane tenA phaLa tarIke harakha-zokanuM vadana thavuM te karmaphaLa cetanA che. jaDakarma ane jaDakarmanuM phaLa tema A vAta nathI. zubhAzubha rAga thAya temAM A ThIka che evuM je harakhanaMsukhanuM vedanA thAya te karma-phaLa-cetanA che, ane temAM A aThIka che evuM je duHkhanuM zokanuM vedanA thAya tema karmaphaLa cetanA che. A karma cetanA ane karmaphaLa cetanA-banne Asrava che, baMdhanuM kAraNa che, duHkharUpa che, duHkhanuM kAraNa che. AtmAnA nirAkula AnaMda svabhAvathI banne virudhdha bhAva che. puNaya ane pApa ane tenuM phaLa je harakha ane zoka temAM ekAgra thavuM te badhuM duHkhanuM vedana che bhAi! banne cetanA eka sAthe ja hoya che, rAga vakhate ja rAganuM vedana che. (5) puNaya-pAparUpa kAryamAM sukhadu:khanI kalpanA karavI, tene karmaphaLa cetanA kahe che. zubhabhAva sukharUpa ane azubhabhAva duHkharUpa, ema anubhava karavo te karmaphaLa cetanA che. (6) jJAnathI AtmAthI anya je zubhAzubha bhAva-vikArI bhAva ene huM bhogavuM chuM ema mAne-anubhave, te karmaphaLa cetanA che. vikAramAM harakha-zokanuM vedana kare, te karmaphaLa cetanA che. (7) jyAre harSa zokAdi vedana rUpa karmanA phaLarUpe, pariName tyAre karmaphaLa cetanA kahIe. (8) vikArI pariNAmanA phaLanuM vedavuM, harakha-zokanuM, sukha-duHkhanuM je cetavuM-vahevuM thAya, te karmaphaLa cetanA che. (9) harakha-zokanA bhogavaTAmAM karmaphaLa cetanA che. karmaphaLa cetanArUpa rAganuM je kArya thAya tenuM phaLa sukha, duHkha harakha, zokanuM vedavuM je thAya te karmaphaLa cetanA che. (10) vikArI bhAvamAM harakha-zoka thAya te karmaphaLa cetanA che. umabaddha :niyamita kamabaddha paryAya :krama niyamita paryAya (2) paryAya kramabaddha dravyamAM goThavAyelI ja che, e sarvajJa pratyakSa jANe che. nIce vALAne pratyakSa nathI. paNa yogyatA anusAra paryAya kramabaddha thAya che, tema anumAna jJAnathI jANe che. dareka padArthanI bhUtakALanI paryAyo ane bhaviSyakALanI paryAyo, vartamAnamAM avidyamAna-apragaTa hovA chatAM, sarvajJa bhagavAna vartamAnavat pratyakSa jANe kamabaddha pravAha pravacanasAra gAthA 93, mAM dravyasaMbaMdhI vistArasamudAya ane Ayata samudAyanI, vAta Ave che. dravyamAM je anaMtaguNo eka sAthe hoya che, te vistArasamudAya che, ane kramapravAharUpe doDatI je paryAyo che, te AyatasamudAya che. tyAM paryAyo je che, te dhArAvAhI doDatA kramabaddha pravAharUpe che. vaLI emAM ja (pravacanasAramAM) gAthA 102 mAM, dareka padArthanI janma kSaNanI vAta che. eTale padArthamAM, je te paryAyano janmautpatti thavAno, potAno kALa che, tethI te thAya che. nimitta che mATe, te paryAya utpanna thAya che, ema nathI. nimitta nimittamAM che, ane upAdAna
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ (vastu) upAdAnamAM che. koIpaNa samaye jo nimittane laIne, upAdAnamAM pariNamana thAya, to kramapravAdarUpe upAdAna- vastu pariName, che e kayAM rahyuM ? pratyeka vastumAM paryAyano kramabaddha pravAha thAya che, ane te doDato thAya che, eTale vacce eka samayano, paNa AMtaro paDato nathI. te paryAyonA pravAhamAM vastumAM, svakALe je paryAya utpanna thAya tyAre nimitta ho bhale, paNa temAM nimitta zuM kArya kare ? nimitta to nimittanA, svakALamAM che; basa eTaluM ja. karmabaMdha karmabaMdha paDyA pachI paNa temAMthI sattAmAMthI udaya AvyA pahelAM) chUTavuM hoya to A badhAkALa pUrNa thatAM sudhImAM chUTI zakAya. (2) karmabaMdha nA cAra bheda cheH prakRti, pradeza, sthiti ane anubhAga. temAM pahelA be prakAranA bhedanuM kAraNa yoga che ane chellA be bhedanuM kAraNa kaSAya che. kaSAya che te saMsAranuM kAraNa che ane tethI kaSAya hoya tyAM sudhInA Asavane sAmyarAyika Asrava kahe che; ane kaSAya TaLyA pachI ekalo yoga rahe che ; kazAyarahita yogathI thatA Asavane iryApatha Asrava kahe che; AtmAno te vakhatano pragaTato bhAva te bhAva-iryApatha che ane dravya karmano Asava te dravyairyApatha che. A pramANe bhAva ane dravya evA be bheda sAmasAyika AsavamAM samajI levA. 11 thI 13mAM guNasthAna sudhI iryApatha Avahoya che. te pahelAMnA guNasthAnoe sAmparAyika Asrava hoya che. jema vaDanuM phaLa vagere vizvane kapAyelA raMganuM nimitta thAya che tema mithyAtvakrodhAdika AtmAne karma-raMga lAgavAnuM nimitta che,tethI te bhAvone kaSAya kahevAmAM Ave che, jema korA ghaDAne raja aDIne cAlI jAya, tema kaSAya rahita AtmAne karma-raja aDIne te ja vakhate cAlI jAya che-Ane iryApatha Asava kahevAmAM Ave che. karmabaMdhanAM cAra kAraNo AtmA eka che ane sAmAnya pratyayo eTale Asavo bhagavAne cAra kahyA che. Asavo eTale karmabaMdhanAM kAraNo - mithyAtva, avirati, kaSAya ane yoga, e cAra che. ane teno vizeSa bheda tera prakArano che. mithyAtva guNasthAnathI mAMDIne, sayogI kevaLI (tera guNasthAno) sudhInA Asavo, pula kare che. A tere guNasthAno jaDa-acetana che. tenAM nAma A pramANe che. mithyAtva, sAsAdana, mizra, avirati, deza virati, pramattasaMyata, apramatta saMyata, apUrva karaNa, anivRtti karaNa, sUkSmasAparAya, upazAMta moha, kSINa moha ane sayogI kevaLI A tere guNasthAna karmanA nimittanI, apekSA rAkhe che. mATe jaDa che. bhagavAna AtmA, to akhaMDa jJAyakamUrti che. ahIM dravyadRSTi, abhedadaSTi karAvavAnI vAta che. adhUrA paryAya sAthe rAga joDAyelo hoya che, te apekSAe guNasthAnane paNa jaDa kahI dIdhA che. paNa vAstavika rIte kAMi guNasthAnano paryAya jaDa nathI. terame sayogI kevaLI guNasthAnane, paNa adhUro paryAya che. ajaMpaNuM pragaTayuM nathI, yoganuM kaMpana UbhuM che tethI upacArathI sayogIkevaLI guNasthAnane jaDa kahyuM che. paraMtu te kAMi vastavika rIte jaDa nathI, te to AtmAno nirmaLa paryAya che.paraMtu yoganuM kaMpana che te vikAra che, jaDa nimittathI thato bhAva paNa jaDa che, vikAra jaDa che, mATe guNasthAna paNa jaDa che tema AcArya deve kahI dIdhuM che. tera guNasthAnanAM bhaMga, karmanA nimittathI paDe che, karma jaDa che mATe te apekSAe guNasthAnane jaDa kahyAM che. adhUrA-pUrA paryAyanA bhaMga, zuddha dravyadRSTimAM nathI. zuddha akhaMDa nirapekSa vastumAM adhUrApaNA ne pUrApaNAnI apekSA lAgu paDatI nathI, te badhI apekSA paryAyadaSTie che. adhUrA paryAya upara lakSa mUkatAM rAga Ave che, nIcalI dazAmAM adhUrA paryAya sAthe, rAga hoya che. tethI guNasthAna karmane kare che, tema kahyuM che. paNa kharI rIte guNasthAna karmane karatA nathI. paraMtu bAkI rahelo je rAga che, te karma baMdhAvAmAM nimitta thAya che. karikhita AcAra :banAvaTI-duSita AcAra karmabhUmi jyAM manuSyo vyApArAdi vaDe AjIvikA kare che; mokSane yogya kSetra (2) jyAM asi, maNi, kRSi vANijya, vidyA ane zilpa e che karmanI pravRtti hoya tene karmabhUmi kahe che. videhanA eka meru saMbaMdhI batrIsa bheda che; ane pAMca videha tethI 325=160 kSetra pAMca videhanAM thayAM, ane pAMca bharata tathA pAMca aurAyata e dasa maLIne kula paMdara karmabhUmionA 170 kSetro che. A pavitratAnAM dharmanAM kSetro che ane mukti prApta karanArA tyAM ja janme che.
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) sarvArtha siddhi pahoMcavAnuM zubhakarma ane sAtamI narake pahoMcavAnuM pApakarma, A kSetromAM ja janmelA manuSyo upArjana kare che, asi, misa, kRSi Adi cha karma A kSetromAM ja thAya che, tathA devapUjA, guru upAsanA, svAdhyAya, saMyama, tapa ane dAna e cha prakAranA zubha (prazasta) karma paNa, A kSetromAM ja janmelA manuSyo kare che; tethI A kSetrone ja karmabhUmi kahevAmAM Ave che. (3) jyAM asi, masi ane kRSino vyavahAra hoya che, tene karmabhUmi kahe che. pAMca bharata, pAMca airAvata ane pAMca mahAvidehanA kSetrane karmabhUmi kahe che. karmabhAva jyAre koi jIva udayamAM Avela karmane bhogave che, tyAre tenA bhAva (mana-vacana-kAyarUpa yogonuM pariNamana) zubha ke azubharUpa thAya, ane bhAvo athavA pariNAmo sAthe saMbaMdha pAmela pudgala (svataH) karmabhAvane prApta thai jAya che. temane karmarUpe pariNamAvavAnI bIjI koi, prakriyA nathI. tatkAlIna yogonuM zubha-azubha pariNamana ja te saMbaMdhita pudgalone, zubhAzubha karma rUpe pariNamAvI che. mabhAvI :eka pachI eka. (2) avasthA eka pachI eka badale che, tethI te krama bhAvI che. kramabhAvI vizeSa svarUpa :paryAyo karmathaLa :je karma maLanA nimittathI, AtmAnuM potAnI vaibhAvika zaktine kAraNe vibhAva pariNamana thAya che te mukhyapaNe dravya ane bhAvamaLanA bhedathI be prakArano che. jJAnAvaraNAdi dravyakarmarUpe pariNamIne, AtmAnI sAthe saMbaMdha pAme je pudagdha paramANu che. temane dravyakarma maLa kahe che. ane dravyakarmamaLanA udayanuM nimitta pAmIne, je rAga-dveSa mohAdirUpa vikArabhAva utpanna thAya che, tathA navIna karmabaMdhanuM kAraNa bane che, tene bhAvakarmamaLa samajavuM joie. karmarUpe pariNamatI pudgalaraja A avagrAha rUpe jIve grahe che Hkarma-pariNAma pudgalonuM jIva sAthe khAsa avagAharUpe rahevuM, tene ja ahIM karma pudgalo vaDe jIvanuM grahaNa kahyuM, che. krama vikrama kramavAra ke krama bhaMga 267 karmavipAka karmano udaya karmaviyukta karmathI rahitatA. karma saMyukta pariNAma dravyakarmanA sayoge thatAM azuddha pariNAma. karmasaMyuktapaNuM :mutAtmAne (1) jIvatva (bhAvaprANa), (2) cetayitA, (3) upayogalakSita, (4) Iza, (5) kartA, (6) bhoktA, (7) dehapramANa, (8) amUrta ane (9) karmasaMyukta. A pramANe nava vizeSomAMthI, prathamanA ATha vizeSo muktAtmAne paNa yathAsaMbhava hoya che, mAtra eka, karmasaMyuktapaNuM hotuM nathI. kramAtIta :krama rahita; kramavartI nathI. arthAt Adi-madhya anta rahita che. karmAdAnI dhaMdhA :paMdara prakAranAM karma dAna, zrAvaka (sadagRhastho)ne na karavA, karAvavA yogya karma dhaMdhA; karmane AvavAnA mArga. kramAnupAtI kramAnusAra; krama anusAra karmAvRtta karmathI avarAyelA karmAMzo jJAnAvaraNIyAdi karmabhedo. kA~zo jJAnAvaraNAdi karma bhedo. ATha prakAre cheH- jJAna varaNa, darzanAvaraNa, aMtarAya, mohanIya AcAra ghAtIkarmo che. ane AyuSya nAma, gotra ane vedanIya taiyAra aghAtI karmo che. karNAva :Asava ane baMdha; karmonuM AvavuM ane TakavuM. kramika zAna :krame pravartatuM jJAna anizca che, kSAyopazamika che; evA kramika jJAnavargo guru sarvajJa hoi zake nahi. bhAvo. karmo :krodhAdi dravya karmo ane zarIrAdi no karyo. (2) zubhAzubha karmonI bahuprakAratA HkarmonI vividha prakRti-pradeza-sthiti, anubhAgarUpa vicitratA. karmopAdhinI cAra prakAranI dazA udaya, upazama, kSayopazama ane kSaya, jemanuM nimitta che evA cAra bhAvo che; jemAM karmopAdhirUpa nimitta, bilakula nathI, mAtra dravyasabhAva ja, jenuM kAraNa che evo eka, pAriNAmika bhAva che. krUra nirdaya; kaThora; ugra. (2) ghAtakI; nirdaya pariNAma;
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ karavuM temAM IcchA che, IchA eTale rAga, te duHkha che, te IzvaramAM kema saMbhave ? karavuM ane jANavuM nizcayathI virodharUpa ja che jANavAmAM ane karavAmAM to, paraspara virodha che; jJAtA rehezoto, baMdha nahi thAya, kartA thaze, to avazya baMdha thaze. karavA, karAvavA ane anumodavAno bhAva karavA, karAvavA ane anumodavAno bhAva to potAno che. karavA, karAvavA ane anumodavAnA bhAvamAM je nimitto Ave te nimitta taraphanA bhaMga che. pote potAnA bhAva kare che. pote potAnA bhAvathI bIjAne kahe ke, A pramANe tuM kara, te rIte potAnA bhAvamAM bIjAnuM nimitta AvyuM, paNa bhAvano. pote karyo. potAnA bhAva pramANe puNya-pApa baMdhAya che. sAcuM nimitta te pramANe kare ke na kare, tenuM Ane koi paNa puNya ke pApa lAge nahi. potAnA bhAvanuM puNya-pApa potAnI pAse ne, sAmAnA bhAvanuM puNaya-pApa sAmAnI pAse che. potAnuM potAnI pAse so e so TakA, ane bIjAnuM bIjAnI pAse so e so TakA. bIjAnuM ane potAnuM jarAya sahiyAruM nathI. potAno bhAva bIjA koine nukazAna kare ke madada kare, tema traNa kALa traNa lokamAM banyuM nathI, banatuM nathI ane banaze paNa nahi. dareka dravyo svataMtra judAM che. karavALanI dhAra ekadhAro; eka pravAha rUpe, eka sarakho; vahevAmAM khaMDita nahIM, tevo. karavALa-dhu :talavAra, ekadhAro, eka pravAharUpe, eka dhArA; eka sarakho; vaheNamAM khaMDita nahi. karAtuM thatuM katA :thatAM karAvuM thavuM ziyamANa karAtuM hoya te. yA svarUpamAM ramaNatA. lInatA te kriyA che. (2) pradezAMtara prAptino hetu (anya pradezanI prAptinuM kAraNa), evo je parispaMdarUpa paryAya, te kriyA che. tyAM bahiraMga sAdhana sAthe rahelA, jIvo sakriya che; bahiraMga sAdhana sAthe rahelA pulo, sakriya che. AkAza niSkriya che, dharma niSkriya che, adharma niSkriya che; kALa niSkriya che. (2) pariNamana. (3) kriyAnA tera sthAna kahevAya che. tenAM nAma nIce pramANe che :(1) arthadaMDa (prayojana hovAthI, pApAcaraNa karavuM te) (2) anarthadaMDa (vinA prayojana, hiMsA karavI te) (3) hiMsAdaMDa (4) akasmAtadaMDa (eka aparAdhIne badale, anyane zikSA karavI) (5) daSTi viparyAsa daMDa (bhramathI, ghAta kare) (6) mithyA bhASaNa daMDa (7) corI (8) manamAM aniSTa ciMtana (ArtadhyAna, raudra dhyAna) (9) mAna prAyayika (potAne utkRSTa mAne, bIjAne hIna) (10) mitrano doha (sAmAnya kAraNathI, kaThora daMDa Ape) (11) mAyA (12) lobha (13) IryApathikI kriyA. A tera kriyA. sthAna pramANe sarve jIvo, sukhaduHkhano anubhava kare che. kriyAnuM lakSaNa, parispaMda(kaMpana) che. satkArAdi kriyA vastumAM sahajapaNe palaTatI, avasthA-pariNAma hoya che; te palaTatI avasthA-paryAyane, kriyA kahevAmAM Ave che. kriyA traNa prakAre thAya che : (1) zarIra, mana, vANI, dhanAdi, je jaDa dravya che, tenI kriyA te jaDanI kriyA. (2) paradravyanA lakSe utpanna, rAganI kriyA te vibhAvarUpa kriyA. (3) svarUpanA lakSe utpanna, jJAnanI kriyA te svabhAvabhUta kriyA. jaDanI kriyA, to AtmA traNa kALamAM karato nathI, karI zakato nathI. ane jJAna, te AtmA-ema jJAnamAM potApaNe niHzaMkapaNe vartato, te rAganI kriyAne paNa karato nathI. jJAna te AtmA-ema
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ svabhAvasamukha thaI, svAnubhava karatAM, te jJAnakriyA kare che. AmAM dravyaguNa-paryAya traNe, siddha thaI gayAM. A jANavuM, jANavuM, jANavuM-evo jeno svabhAva che, te dravya AtmA; jANavuM je svabhAva, te guNa. guNa ane guNI be, eka abhinna che - ema je, svalo pariNamana thayuM, te jJAnakriyA-paryAya. A jJAnakriyA te dharma che, mokSamArga che. jJAna te AtmA-ema sva tarapha DhaLatAM, je svAtmapratIti thaI, te zraddhAna-jJAnacAritranI ekarUpa pariNati, te mokSamArga che. (1) zarIra, mana, vANI, dhanAdi, je jaDa padravya che, tenI kriyA, te jaDanI kriyA.(2) padravyanA lakSe utpanna rAganI kriyA, te vibhAvarUpa kriyA. (3) svarUpanA lakSe utpanna jJAnanI kriyA, te svabhAvabhUta kriyA. traNa prakAranI kriyA che. AtmAnA pradezonA parispaMdanarUpa yoga te kriyA che;temAM mana, vacana ane kAyA nimitta hoya che. A kriyA, sakASAya yogamAM dasAmAM guNa sthAna sudhI hoya che. paulika mana, vacana ke kAyAnI koipaNa kriyA, AtmAnI nathI ane te AtmAne lAbhakAraka ke nukazAnakAraka nathI. AtmA jyAre sakaSAya yogarUpe pariNAme, ane navAM karmono Asrava thAya, tyAre AtmAno pote te AsavanuM pagala-AsravamAM nimitta che, ane pudgala pote te AsavanuM upAdAna kAraNa che. bhAvAsavanuM upAdAna kAraNa, AtmAnI te te avasthAnI lAyakAta che, ane nimitta jUnA kAryono udaya pote te AsavanuM upAdAnakAraNa che, bhAvAsavanuM upAdAnakAraNa AtmAnI te te avasthAnI lAyakAta che ane nimitta jUnA karmono udaya che. paccIsa prakAranI kriyAnAM nAma tathA tenA artha (noMdhaH paccIsa prakAranI kriyAnA varNanamAM kriyAno artha, AtmAnA pradezonI parispaMdanarUpa kriyA, ema karavo. 1. sarva kriyA= caitya, guru, pravacananI pUjA vagere kAryothI samyakatvanI vRtti thAya che tethI te samyakatva kriyA che. ahIM je mana, vacana, kAyAnI je kriyA thAya che te samyakatvanI jIvane zubhabhAvamAM nimitta che; teo zubhabhAvane dharma mAnatA nathI. tethI te mAnyatAnI daDhatA vaDe, temane samyakatvanI vRddhi thAya che, mATe te mAnyatA Asava nathI, paNa je sakaSAya (zubhabhAvasahita) yoga che, te bhAva Asava che; dravyakarmanA AsavamAM te sakaSAya yoga mAtra nimittakAraNa che. 2. mithyAtva kriyA= kudeva, kuguru ane kuzAstramAM stavanAdirUpa mithyAtva kAraNavALI kriyAmAM abhiruci, te mithyAtva kriyA che. 3. prayoga kriyA= hAtha, paga, vagere calAvavAnA bhAvarUpa kriyA te kriyA karma : AtmAnA pradezonA parispaMdana rUpa yoga, te kriyA che, temAM mana; vacana ane kAyA nimitta hoya che. A kriyA sakaSAya yogamAM, dasamAM guNa sthAna sudhI hoya che. pautralika mana, vacana ke kAyAnI koi paNa kriyA AtmAnI nathI ane te AtmAne lAbhakAraka ke nukazAnakAraka nathI. AtmA jyAre sakaSAya yogarUpe pariName ane navA karmono Asrava thAya, tyAre AtmAno sakaSAya yoga te pula AsavamAM nimitta che ane pula 4. samAdAna kriyA= saMyamI puruSanuM asaMyama sanmukha thavuM te, samAdAna kriyA che. 5. irSAya kriyAnuM samAdAna kriyAthI ulaTI kriyA eTale ke saMyama vadhAravA mATe je kriyA kare, te iryApatha kriyA che. 6. prAdoSika kriyA= krodhanA AvezathI ASadikarUpa buddhi karavI, te prAdoSika kriyA che. kAvikI kriyA uparyukta pradoSa utpanna thatAM hAthathI mAravuM, mukhatI gALo devI ityAdi pravRttino bhAva, te kAyikI kriyA che. adhikAraNikI kriyA hiMsAnA sAdhanabhUta baMdUka, charI vagerenuM devuM rAkhavuM te sarve adhikAraNikI kriyA che. 9. paritApa kriyA= bIjAnAM duHkha devAmAM lAgavuM, te paritApa kriyA che.
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 21. AraMbha kriyA= nukasAnakArI kAryomAM rokAvuM, chedavuM, toDavuM, bhedavuM ke bIjA koi tema kare to harSita thavuM, te AraMbha kriyA che. 22. parigraha kriyA parigrahano kAMi paNa dhvaMsa na thAya evA upAyomAM lAgyA rahevuM te parigraha kriyA che. 23. mAyA kriyA= jJAnAdi guNone mAyAcArathI chupAvavA, te mAyA kiyA 10. prANAtipAta kriyA= bIjAnAM zarIra, indriya ke zvAsocchavAsane naSTa karavA, te prANAtipAta kriyA che. noMdhaH-vyavahAra kathana che, teno artha ema samajavo ke jIva potAmAM A prakAranA azubhabhAva kare che, tyAre A kriyAmAM banAvelI paravastuo bAhya nimittarUpe svayaM hoya che. jIva para-padArthonuM kAMi karI zake ke para padArtho jIvanuM kAMi karI zake, ema mAnavuM nahi. 11. darzana kriyA= sauMdarya jovAnI icchA, te darzana kriyA che. 12. sparzana kriyA= koi cIjane sparza karavAnI icchA, te sparzana kriyA che. (AmAM bIjI indriyo saMbaMdhI vAMchAno samAveza samajI levo). 13. prAyayikI kriyA= indriyonA bhogonI vRddhi mATe navI navI sAmagrI ekaThI karavI ke utpanna karavI, te prAyayikI kriyA che. 14. samannAnupAta kriyA= strI, puruSa tathA pazuone besavA uThavAnA sthAno maLa-mUtrathI kharAba karavAM, te samantAnapAta kriyA che. 15. anAbhoga kriyA= bhUmi joyA vagara ke yatnathI zodhyA vagara besavuM, uThavuM, suvuM ke kAMi nAkhavuM, te anAbhoga kriyA che. 16, svahasta kriyA= je kAma bIjAne lAyaka hoya te pote karavuM, te svahasta kriyA che. 17. nisarga kiDyAnuM pApanAM sAdhano levA-devAmAM saMmati ApavI, te nisarga kriyA che. 18. vidAraNa kriyA= ALasane vaza thaI sArAM kAmo na karavAM ane bIjAnA | doSo jAhera karavA, te vidAraNa kriyA che. 19. AjJA vyApAdinI phiyA= zAstranI AjJAnuM pote pAlana na karavuM ane tenA viparIta artha karavA tathA viparIta upadeza Apavo, te AjJA vyApAdinI kriyA che. 20. anAkAMkSA kriyA= unmattapaNuM ke ALasane vaza thai pravacanamAM (zAstromAM) kahelI AjJAo pratye Adara ke prema na rAkhavo, te anAkAMkSA kriyA che. 24. mithyAdarzana kriyA= mithyA duTionI tema ja mithyAtvathI bharelAM kAmonI prazaMsA karavI, te mithyAdarzana kriyA che. 25. apratyAkhyAna kriyA je tyAga karavA lAyaka hoya teno tyAga na karavo, e apratyAkhyAna kriyA che. (pratyAkhyAno artha tyAga che, viSayo pratyenI Asaktino tyAga karavAne badale temAM Asakita karavI, te apratyAkhyAna che.) noMdha naM.10 nI kriyAnIce je noMdha che te naM. 11 thI 25 sudhInI kriyAne paNa lAgu paDe che. naM. 6 thI 25 sudhInI kriyAomAM AtmAno azubhabhAva che; azubhabhAvarUpa kAyayoga, te bhAva Asava che, paraMtu jaDa mana, vacana ke zarIranI kriyA te kAMi bhAva AsavanuM kAraNa nathI. bhAvAsavanuM nimitta pAmIne jaDa rajakaraNarUpa karmo jIva sAthe eka kSetrAvagAha rUpe Ave che. indriya kaSAya tathA avrata kAraNa che. ane kriyA tenuM kArya che. kriyAnA traNa prakAro che. 1. zarIra, mana, vANInI kriyA te jaDanI kriyA che, tene AtmA karato nathI. 2. puNaya-pApanA bhAva thAya te vibhAva kriyA che te duHkharUpa che. jJAnanI vRtti te kriyAthI nivRtta che. kriyA traNa prakAranI che : eka jaDanI kriyA. bIjI karoti kriyA ne trIjI jJati kriyA.
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1. jaDanI kriyA AtmA karI zakato nathI kAraNa ke sarva dravyo svataMtra che, tethI tenI kriyA paNa svataMtra che. saunI kriyA pota-potAnA dravyane kAraNe thAya che, para dravyane kAraNe thatI nathI. 2. bIjI karoti kriyA te kriyA para sAthe ekatva buddhithI thAya che. vikArI bhAva sAthe ekatvarUpa lInatA, te karoti kriyA che, vikAranA kartA thavuM te karoti kriyA che. 3. nnati kriyA- AtmAnA jJAtA daTApaNAnI zraddhA ne lInatA karatAM je kriyA thAya che, te zakti kriyA che. te jJapti kriyA parane karANe thatI nathI. jema dravya svataMtra sahaja ahetuka che, tene koi kAraNa nathI tema te dravyanI jJAti kriyA paNa svataMtra sahaja ane ahetuka che, tene koinuM paranuM kAraNa nathI, vikArI kAraNa ne avikArI kArya hoya ema traNa kALamAM bane nahi. avikArI kAraNa ane avikArI kArya hoya. te jJAti kriyA che. bhagavAna AtmA sat ahetuka che, ane enI zakti kriyA paNa sat ahetuka che. AtmA svayaM avinAzI jJAyaka che, te avinAzI jJAyakanI kriyA te nnati kriyA che. A kSati kriyA thatAM, karoti kriyA chUTI jAya che. jaDanI kriyA huM karuM chuM, vikAranI kriyA huM karuM chuM-tevI mAnyatA chUTIne, glAyaka AtmAnI zraddhA karIne temAM rahetAM je jJAnanI kriyA thavA lAgI, te jJAtikriyA che. nirmaLa avinAzinI kriyA te ja eka sat AtmAnI kriyA che. parathI judA caitanya AtmAnI zraddhA karIne, temAM jJAyaka paNe rahevAthI karotikriyA chUTIne jJati kriyA thavA lAgI. dravya draSTithI jue to anAdianaMta jJAyaka dravyamAM satu ahetuka akAraNIya jJatikriyA thai ja rahI che, pariNamI ja rahI che. AtmA pararUpe kadI thayo ja nathI, paNa tenuM bhAna nathI, tethI ajJAnI karoti kriyArUpe thai rahyo che. je pariNati (avasthAMtara thavuM), te kriyA che. kriyA paryAyakI keraNI bheda daSTithI kartA, karma ane kriyA traNa kahevAmAM Ave che. paNa abhedadaSTithI e traNeya, eka dravyanI abhinna avasthAo che. dareka vastu potAmAM kriyA kare che. 271 ane pote ja kartA-karmarUpa thAya che. svataMtrapaNe kare te kartA; kartAnuM kAma koi samaye tenAtI juduM na hoya ke, tenAthI na banI zake evuM na hoya. je vastu che tenI avasthA, koi samaye na badale evuM hoya nahi. dehAdinI avasthA huM karI zaku chuM, mArI icchAthI te kriyA-pariNamana thAya che. te mAnyatA trikALa khoTI che. koi paNa AtmA parano kartA vyavahAra paNa nathI. jaDanI koi kriyAthI, AtmAne kadI paNa lAbha ke nukasAna thAya nahi, tema ja paranA saMyogamAM pheraphAra thAya, tethI koIne puNya, pApa ke dharma thAya nahi. * kriyAnuM lakSaNa parispada (kaMpana) che. kyiA ane kartAnuM abhijJApaNuM sadAya tapI rahyuM che eTale ke sadAya pragaTa che. yiA traNa prakAre che :(1) jaDanI kriyA - jaDanuM pariNamavuM, badalavuM te. (2) vikAranI kriyA dayA,dAna,vratAdinAM pariNAma tathA hiMsA, jUTha, corI Adi tathA krodhAdinAM pariNAma che. (3) jJAnanI kriyA - A je AtmA che te jJAnasvarUpa che ema tAdAmyapaNe emAM ekAgra thavuM te jJAnanI kiyA, dhArmika kriyA. kyiA vizeSo :kriyAnA prakAro. yiAkAMDa:bAhya vrata-tapa. yiAyekitapaNuM :vRttimAM je sat varte che te vartana ane ceSTAmAM pragaTa darzana thai kyAyetipaNe AcaraNamAM tAravA kriyArUpa che. kliAha kAya kaleza; kAya kaSTa. (2) zarIra-iMdriyonuM damana karavuM; upavAsa AyaMbila-zArIrika vrata-tapa vagere karavAM; aMtabheda pAmyA vinA kriyA karavI; jJAnamArgane niSedhavo tene kriyAjaDa kahe che. je jIvo kriyAjaDa che tene evo upadeza kArya ke kAyA ja mAtra rokavI te kAMI AtmajJAnanI prAptinA hetu nathI, vairAgyAdi guNo AtmajJAnanI prAptinA hetu che, mATe game te kriyAne avagAho, ane te kriyAmAM paNa aTakIne rahevuM ghaTatuM nathI; kema ke AtmajJAna vinA te paNa bhavanuM mULa chedI zakatAM nathI mATe AtmajJAnanI prAptine arthe te vairAgyAdi guNomAM varto; ane kAyakalezarUpa paNa kaSAyAdinuM
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ jemAM tathArUpa kAMI kSINapaNuM thatuM nathI temAM tame mokSa-mArgano durAgraha rAkho nahi, ema kriyA jaDane kahyuM. (3) ekAMta kriyA karavI, tethI ja kalyANa thaze evuM mAnanArAo sAva vyavahAramAM kalyANa mAnI, haThAgraha mUkatA nathI. AvA jIvone, kriyAvAdI athavA kriyAjaDa gaNavA. kriyAjaDane, AtmAno lakSa hoya nahIM. (4) bAhyakriyAmAM ja mAtra rAcI rahyAM che, aMtara kAMi joDAyuM nathI ane jJAnamArgane niSedhyA kare che te. (5) pAMce iMdriyonA rasane uttejita karatI je tIvravRttio aMtaramAM che tene jIve samajaNapUrvaka jJAnapUrvaka saMyamita karavAnI che. indriyonA rasane sUkavavAnA che. aMdaranA rasa maMda thai jaze, sukAu jaze to pachI zarIrane sUkavavAnI jarUra nahi rahe. paNa kriyA karatAM karatAM pote jaDa jevo thai janAra ane kriyAmAMthI bhAvane mArI nAkhIne kriyAne jaDa banAvI denAra, A prakAranI samajaNane pAmato nathI; are! AvI samajaNa hovI jarUrI che tema paNa te mAnato nathI ane tethI ja tevA jIvone zrImadjIe kriyAjaDa kahyA che. yiAjaDatva kAyakaleza. kyiAtati:paraMparA kliAntara anya kriyA (ya e jJAtA anya kriyAthI nivarse tene lIdhe racAtI je dekhanAra-jANanAra AtamatatvamAM pariNati te cAritra paryAyanuM lakSaNa che. ziyALa :baMdha yiAmArganI muzkelIo :kriyAmArge asad abhimAna, vyavahAra Agraha, siddhi moha, pUjA satkArAdi yoga ane daihika kriyAmAM, AtmaniSThAdi doSono saMbhava rahyo che. bhiAvatI zakti jIva ane pudgala dravyamAM kriyAvatI zakita nAme vizeSa guNa che. tenA kAraNe jIva ane pudgalane pota-potAnI yogyatAnusAra, kadI gamanakSetrAntara gatirUpa, paryAya thAya che, ane kadI sthirarUpa, paryAya thAya che. (koI dravya (jIva-pula) ekabIjAne gamavA sthira karI zakatA nathI. te banne dravyo, potAnI kriyAvatI zakitanI, te samayanI yogyatA anusAra svataH gamana kare che athavA sthira rahe che.) (2) jIva ane pulamAM potapotAnI 272 kriyAvatI zakti nAmano guNa, nitya che. ane potapotAnI yogyatAnusAra koivAra gati-kSetrAntararUpa paryAya thAya che. koivAra sthira rahevArUpa paryAya thAya che. koi anya dravya (jIva ke pudgala) eka bIjAne gamata ke sthira karAvI zakatA nathI, paNa te banne dravya potapotAnI kriyAvatI zaktinI te samayanI yogyatA pramANe, potAthI gamana kare che ke sthira thAya che. koI dravya (jIva yA pula) eka bIjAne gamana yA sthira karAvI zakatuM nathI. phliAvatI zakti ane vaibhAvika zakti :e banne anujIvI guNo, jIva ane pula dravyomAM ja che. phliAvatI zakti ane bhAvavatI zakti pradezatva guNane kriyAvatI zakti kahe che ane bAkInA anaMta guNone bhAvavatI zakti kahe che. pariNAmana paNa be prakAranuM hoya che, eka to jJAnAdi guNonuM pariNamana, bIjuM AkhAya dravyanuM pariNamana jJAnAdi guNonuM pariNamana kriyA rahita che. kevaLa guNonA aMzomAM taratamarUpe. nyUnAdhikatA thayA kare che.paraMtu dravyanuM je pariNamana thAya che, temAM tenA badhA pradezomAM parivartana thAya che. te parivartana sakriya che. dravyanuM parivartana pradezatva guNanA nimitte thAya che. tethI pradezatva guNane kriyAvatI zakti kahevAmAM AvI che ane bAkInA badhA guNo niSkriya che. tethI temanA bhAvavatI zakti kahevAmAM AvI che. yiAvAna :dravya TyiAvizeSo kriyAnA prakAro. TyiAvihoNA :AtmapariNamana rasa vihoNA hiDAvilAsa :bhogavilAsa karIra keraDA thoDAkoDI eka karoDane eka karoDathI guNatAM, je guNAkAra Ave, te kroDAkoDI che. karoti kiyA bahirmukha daSTi karavAthI-vikAra sAthe ekatva buddhi karavAthI karoti kriyA pragaTa thAya che. ko, AtmA, zuddha cidAnaMdamaya akhaMDa ekarUpa, vastu che. teno jene prema nathI, ruci nathI, tene potAnA AtmA prati, krodha che. dveSa arocaka bhAva, 'LL
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ svabhAvanI aruci-aNagamo, te anaMtAnubaMdhI krodha che. puNya-pApanA bhAvo ane deva-zAsra-guru ItyAdi, para padArthonI ruci ane svasvarUpanI aruci, te AtmA pratyeno dveSa che. ane te anaMtAbaMdhI krodha che. (2) parAdhInatAno ane rAgadveSarUpa aupacArika bhAvano, Adara ane svataMtra cidAnaMda AtmAno anAdara, te anaMtAnuM baMdhI krodha che. (3) ANe ayogya karyuM ema jANI, parane duHkhadAyaka pariNAma ujAve, tene krodha kahe che. (4) mohakarmarUpa bhAvakanuM bhAvya-phaLa che te kaMi AtmasvabhAvanuM phaLa nathI. (5) krodha che te mohakarmarUpa bhAvakanuM bhAvya che, phaLa che, paNa te kAMi AtmAnA svabhAvanuM phaLa nathI. tema nahi mAnavAthI huM jANanAra chuM. nirdoSa chuM, ema nahi jANavAthI, huM krodha chuM evI bhrAntine lIdhe UMdhuM mAnato thako, vikArI pariNAmane caitanya pote, pariNamato thako vikArI bhAvano kartA thAya che. krodhano huM kartA chuM ane krodha mAruM kArya che, ema mAne che. (6) svabhAvanuM na rucavuM, na goThavuM, tenuM nAma krodha che. svabhAva na goThe te anaMtAnuM baMdhI krodha che. AtmA taddana jJAyaka che, te svabhAvanuM na rucavuM, na goThavuM tenuM nAma krodha che. svabhAva na goThe te anaMtAnuM baMdhI krodha che. akhaMDa caitanya svabhAva te huM nahi, ema svabhAvano aNagamo te krodha che. vastu akhaMDa che, badhA bhaMga-bheda ajIvanA saMbaMdhe dekhAya che. dRSTimAM te akhaMDa svabhAvanuM poSaNa na thayuM te krodha che; para padArtha pratye ahaMbuddhi te anaMtAnubaMdhI mAna che. vastuno svabhAva jevo che. tevo nahi mAnatAM ADa mArIne bIjI rIte khatavuM, tenuM nAma anaMtAnuM baMdhI mAyA che; svabhAvanI bhAvanA cUkIne vikAranI icchA karavI, te anaMtAnuM baMdhI lobha che. (7) svabhAvanuM na rucavuM; na goThavuM tenuM nAma krodha che. (AzmAno svabhAva zAyaka che te svabhAvanuM na rucavuM, na goThavuM tenuM nAma krodha che. svabhAva na goThe te anaMtAnuM baMdhI krodha che. krodha, mAna, mAyA, lobha te cAritramohanIya karmanI, paryAya che. krodhAdika Avo kSaya karavAnI rIta HzuddhanayathI jJAnIe, AtmAno evo nizcaya karyo ke-huM eka chuM, zuddha chuM, paradravya pratye mamatArahita chuM, jJAnadarzanathI pUrNa vastu chuM. Ama nizcaya karIne, jyAre te jJAnI AtmA, AvA potAnA 273 svarUpamAM raheto thako, tenA ja anubhavarUpa thAya, tyAre krodhAdika Asavo kSaya pAme che. praznaH- deva-guru-zAstranI zraddhAno rAga ane vyavahAra-cAritranI AcaraNanI kriyA e badhAM sAdhana-upAya che ke nahi ? uttara:- bIlakula nahi. bhAI! e rAganI kriyAo to, badhI Asava che. teno to kSaya karavAno che. te sAdhana thAya, ema kadIya banI zake nahi. prabhu! Ama ne Ama (khoTI mAnyatAo) jiMdagI cAlI jaze. chevaTe DUbakI saMsAramAM UMDe mAraze, tyAM tane bhAre duHkha thaze. tenAthI chUTavAno to A eka ja mArga che. bhAI! vastu je jJAnadarzanathI paripUrNa che, temAM ekAgratA karI, tallIna thaI svarUpane anubhavavuM, A eka ja duHkhanA kSayano upAya che. jyAM sudhI samitIne vyavahAra Ave che. deva-guru-zAstranI bhakti-pUjA ItyAdi, tathA vyavahAraratnatrayanA rAgano vyavahAra tene hoya che. paraMtu rAganA svAmIpaNe sadAya nahi, pariNamato evo huM nirmama chuM, ema ene aMtaramAM nizcaya thayelo che ane te pramANe je vyavahAra Ave che teno svAmI thato nathI. krodhAdino tyAga kevI rIte thAya ? :padArtho ISTa-aniSTa bhAsatAM, krodhAdi thAya che. tattvajJAnanA abhyAsathI jyAre koI paNa padArtha, ISTa-aniSTa na bhAse, tyAre svayaM krodhAdi UpajatA nathI, ane tyAre ja, sAco dharma thAya che. kula :zarIra, sakala= zarIra sahita. vikalpa-azarIrI, zarIra rahita. kalaMka :mela; malinatA; jALa (maLa) (2) DAgha; lAMchana; baTTo; ALa.(3) malina. kaga :vivAhita strI potAnI vivAhita strI. kalagI :cUDAmiNa mugaTamaNi. (2) alaMkAra jevA A zAstranA cuDAmaNimuNi jevA ratno. kalatra :patnI; bhAryA; gharavALI; vahu. kalupa :malina, kaluSita = malinatA
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalpa :utsarpiNI ane avasarpiNInA maLIne, 20 kroDAkoDI samayane, kalpa kahe | che. (2) vidhi; vidhAna (3) 4,320,000,000 varSono samaya (4) nava greveSakAnI pahelAMnA soLa svargone, kalpa kahevAya che. tenI AgaLanAM vimAno, kalpApIta kahevAya che. kuSe nahi khape nahi kalpakAla 20 koDAkoDI sAgarano A kAla che, eka avasarpiNI tathA eka utsarpiNIno kAla. kalpadruma :kalpavRkSa; kalpataruM; je vRkSa nIce IcchA karanArane, tevu maLe evuM vRkSa (2) kalpavRkSa; nIce besanAra jeno vikalpa kare te vastu Ape evuM manAtuM svarganuM eka jhADa. kalpanA :bhrAnti (2) UMdhI mAnyatA (3) bhrAnti (4) jethI koi kArya na thAya tevA vicAro; mananA taraMga. (5) dIka aThIkapaNAnI bhrAnti kapanAthI para :kalpanAthI Aghe kalpanAthI dUra kupanAthI "para' :Aghe kalpasUtra jaina sAdhuo mATe AcAra varNavatuM dharma pustaka kalpita nirarthaka, sArthaka nahIM te; jIvanI kalpanA mAtra. (2) nirarthaka; sArthaka nahIM te; nakAmI. (3) bhakti prayojanarUpa ke AtmArthe na hoya, te badhuM kalpita ja. kAvya, sAhitya ke saMgIta Adi bhakta prayojanarUpa ke AtmArthe na hoya, te badhuM ja kalpita ja. kalpaNa kaSAyAdi karmamaLa. (2) karmamaLano vAcaka che. (3) kaSAyabhAva (4) karmamALa; mithyAtvAdi karmo. kumbhayanA udayathI mithyAtvAdi karmonA udayathI-udaya vaze. kuSmaNo kaSAyAdirUpa karmo. kubhASita :melI; malina, malinatA. kalyANa sukha (2) zubha; mAMgalika; zreya-rUpa; zreyaskara; sukhI; bhAgyazAlI; maMgaLa; zreya; hita; bhaluM; sukhazAMti. (3) sanduruSanI AjJAe cAlavuM te. 274 kalyANaka zubhakaranAra; maMgaLakaranAra; zreyarUpa; zreyaskara; sukhadAyaka; bhAgyazALI; maMgaLadAyaka; tIrthaMkara bhagavAnanA jIvanane lagatA mukhya mukhya prasaMgone, te te samaya (cyavana-garbha dhAraNa, janma, kaivalya ane nirvANamAMno pratyeka samaya.). kalyANako (1) garbha, (2) janma, (3) tapa, (4) jJAna ane (5) nirvANa kalyANako viSe, IndrAdika devo dvArA vizeSa pUjya thaI, hAla siddhAlayamAM vartamAna raja tIrthakaro virAjamAna che. kalayogI :jeo yogIonA kulamAM janmyA che. kalola :taraMga. jJAna kallolo = jJAnanA taMrago, jJAnanAra AkAranI jhalaka. (2) mojuM; AnaMda, AnaMdathI ubharAvuM ne; taraMga. kalevara :zarIra kaleza kaSAya. (2) duHkha (3) mAnasika saMtApa; kaMkAsa; jhaghaDo; kajiyo. kaluSa :jUra; duSTa; kAdavavALuM; kIcaDa-gArAvALuM; kAdava; gussAvALuM; rUMdhAyeluM. (2) malina. (3) kaSAyavALuM. (4) kAdavavALuM; meluM, gaMduM; duSTa; ghAtakI; pApI; kAdava; maLa. pApa. kayatA jyAre krodha, mAna, mAyA athavA lobha, cittano Azraya pAmIne jIvane kSobha kare che, tyAre tene, jJAnIo kaluSatA kahe che. krodha, mAna, mAyA ane lobhanA tIvra udaye, cittano kSobha, te kaluSatA che. temanA ja (krodhAdinA ja) maMda udaye, cittanI prasannatA ne akalupatA che te akaluSatAM, kadAcit kaSAyano viziSTa (khAsa prakArano) kSayopazama hotAM, ajJAnIne hoya che; kaSAyanA udayane anusaratI pariNatimAMthI, upayoga asamagrapaNe pAcho vaLyo, hoya tyora (arthAt kaSAyanA udayane anusaratA pariNamanamAMthI upayogane pUro pAcho vALyo na hoya tyAre), madhyama bhUmikAomAM (madhyama guNasthAnamAM), kadAcita jJAnIne paNa hoya che. (2) asthiratA (3) krUratA; duSTatA; malinatA; gussAvALuM. kathabhAva:jyAre krodha, mAna, mAyA ke lobha cittamAM AvIne, jIvanI aMdara kSobha ke malinatA utpanna kare che, tyAre te bhAvane jJAnIoe, kaluSabhAva kahyo che.
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ 275 kaluSita malina kubuSitatA:gaMdakI; duSTatA; pA5; dhAtakI paNuM; kAdava; melAza. kulaha :kajiyo; TaMTo; jhaghaDo; vivAda. kulAcala parvata kalApa samUha kalyANa sukha; maMgaLa; bhaluM, zubha, zreya; mukti. kulAla:kuMbhAra keliHkIDA; ramata. (svarUpamAM ramaNatA kare) (2) moja (3) ramaNatA kalikaluNasthApa:paMcama kALanAM malina pApa kuliMga :kuguru kaziza :abhedya; gahana; thI DhaMkAyeluM-thI bhareluM (2) mizrita kavayimAna mahAmoharUpa mithyAtvathI je grasta che, kumati-kuzrutAdi ajJAnathI paripUrNa che. viSayo sevavAnI tIvra tRSNArUpa agnithI jeo atyaMta da thai rahyA che. ane vAstavika hitanI prApti ane ahitano parihAra karavAmAM je viparIta che. te kAraNe jeo duHkhathI pIDita che, te jIvo kilazyamAna che. kelI kara ramaNatA kara. AtmA svabhAva jANIne temAM, magna thA. aMtaramAM jatA AnaMda Avaze. kulIna :khAnadAna; UMcA kuLanuM; kuLavAna. kulIba:napuMsaka; pAvaiyA. (2) napuMsaka kuLa pitAnA gotrane kuLa kahe che. pitA vagere pitRpakSanA rAjA vagere pratApI puruSa hovAthI, huM rAja kumAra chuM vagere, abhijJApana karavuM, te kuLamada che. kuLahaThAgata kuLanA krame, UtarI AvatA. keLanI gAMThanI upamA jema keLanI gAMThamAMthI keLanAM aneka bacalAM phare che, tema ajJAnarUpI keLamAMthI rAga, dveSa, tRSNArUpa aneka prakAranAM bacalAM phUTe che, ane tenAM phaLarUpI corAthI lAkha yoninA avatAra thAya che. kubdha sutarAu ane rezamI vagerene vastra kuSya kahe che. kaLaza :dUlazruti kaLA koipaNa vastuno eka bhAga kaLi kALa A kaLikALa-paMcamakALe manuSyane svArthaparAyaNa ane mohavaza karI mAyika saMpattinI icchAvALA karyA, mumukSatAnI icchAvihoNA ne bhaktizUnya banAvyA, sulababodhi paNuM durlabha karyuM ane paramArthane gherI lai anarthane paramArtha banAvyo. (2) A kaLikALe manuSyone svArthaparAyaNa ane mohavaza karI mAyika saMpattinI IcchAvALA karyA, mumukSatAnI IcchA vihoNA banAvyA. kaLI levuM :samajI levuM, jANI levuM; kaLavuM= jANavuM; samajI javuM. kavaca :bakhtara kavayita koIvAra; kadAca; kadIka; koI sthaLe; kyAMka. kavacita koi sthaLe; kyAMka (2) koi vAra kavacita ja javalle ja; bhAgye ja. kevala darzana kevaLa jJAnanI sAthe thanAra sAmAnya avalokano kevaLa darzana kahe che. (2) kevaLa jJAnanI utpatti thavAthI, tenA phaLabhUta icchArahita, viparIta abhiniveza rahita pariNAma lakSaNavALuM jJAyika darzana, athavA kevaladarzana paNa zuddhopayoga vALA jIvone hoya che. vItarAta svasaMvedana jJAna, ane tenuM kuLa evuM kevalajJAna, paNa zuddha jIvone thAya che. paramAtmatattvanI prApti thavAthI, zudhdhopayogI jIvonA dravyakarma, bhAvakarma tathA nokarma nAza pAme che. mATe zuddhopayoga-pariNAma ne te pariNAmone dhAraNa karavAvALA puruSo, saMsAramAM pradhAna manAya che. zabdopayogamAM ja, saMyamAdi sarva samaya che. kavavAna kevaLa svabhAva pariNAmI jJAna te (2) lokAlokaprakAzaka tathA krama, kAraNa ane vyavadhAnathI rahita, evuM je kevalajJAna, tethI AtmA sahita che. tethI jJAnamaya che. kevalajJAna kevinA kaMda kevalajJAnarUpI zaktinA piMDa kavala bola :jJAna kaivalya kamalA :kevalajJAnarUpI lakSmI kevazyasAritA:muktirUpI saritA.
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ kevaLa :AtmA nizcayathI, paradravyanA temaja rAgadveSAdinA saMyoga vinAno, tathA guNa paryAyanA bhedo vinAno, mAtra cetaka svabhAvarUpa ja che; tethI paramArtha, te kevaLa (arthAt keTalo, nirbheLa, zuddha, akhaMDa) che. (2) zuddha AtmA. tethI paramArthe, te kevaLa (arthAt ekalo, nirbheLa, zuddha, akhaMDa) che. (2) sarvathA kevaLa zAna jJAnavaraNa karmanA saMpUrNa AvaraNanA atyaMta kSayathI utpanna thayela, je jJAnathI saMpUrNa mUrta-amUrta rUpa dravya samUhane, vizeSarUpe jANavAmAM Ave che, tene kevaLajJAna kahevAmAM Ave che, ane te svAbhAvika hoya che. (2) sakala pratyakSa- saMpUrNa pratyakSa che. ahA! vartamAna eka samayamAM traNa kALa-traNa lokane pratyakSa jANanArI paryAya sakalapratyakSa che. kevaLajJAna traNa kALa-traNa lokane jANe che. ema vyavahArathI vAta che hoM, paNa zuM thAya? e sivAya samajAvavuM zI rIte? to kahe che, traNa kALa-traNa loka jemAM pratyakSa jaNAya, evuM kevaLajJAna te sakala pratyakSa che. ahA! evo ja bhagavAna AtmAnI kAryarUpa kevaLajJAnanI paryAyano svabhAva che. juo, pahelAM trikALI sahaja jJAnane svarUpa pratyakSa kahyuM ne have ahIM vartamAna pragaTa kArya svabhAva jJAna, evA kevaLajJAnane sakala pratyakSa kahyuM che. A kAraNa ane kAryanI saMdhi che. sahajajJAna trikALI kAraNa svabhAva jJAna che, ne kevaLajJAna vartamAna kArya svabhAvajJAna che. ahA! AvI vAta! (3) pUrNa nirmaLa jJAnanI avasthA. jeno svabhAva jJAna che. temAM kiMcita na jANavuM ema na hoya. aTakIne krame krame jANavuM ema paNa na hoya, eka sAthe sarvane (sva-parane) jANavAnuM sAmarthya, eka samayamAM ja hoya. kevaLajJAnamAM traNa kALa, traNa lokanA sarva padArthonI, tamAma paryAyo sahita eka samayamAM eka sAthe jaNAya che, evo kevaLajJAna svabhAva, dareka caitanyamAM eka eka samayamAM zaktirUpe che. kevaLajJAnamAM bhUtakALanI anaMta paryAya ane bhaviSyanI anaMta paryAya,jevI vartamAna paryAya jaNAya, tevI ja pratyakSapaNe jaNAya. temAM vartamAna paryAya, jema vartamAnamAM varte che tema jANo, ne bhUta bhaviSyanI paryAya jema vartI gai, ane vartaze te paNe jANe, paNa vartamAna jevI ja pratyakSa jANe. have 276 samyagdarzanI jIvane paNa traNe kALanI paryAyanuM sAmarthya, vartamAna dravyamAM bharyuM che. te AkhA dravyane samyagdarzane pratItimAM lIdhuM che, jJAnamAM lIdhuM che. kevaLajJAnamAM bhUta-bhaviSyanI anaMtI paryAya pratyakSa jaNAya tyAre samyagdarzana thatAM samyajJAnamAM te bhUta-bhaviSyanI paryAya parokSapaNe jaNAya. paNa te jANe jevuM kevaLajJAnI jANe tevuM ja. mAtra pratyakSa ne parokSano bheda che. jema kevaLajJAnI sva-paranI paryAyane pratyakSa jANe tema samyak jJAnI paNa sva-paranI paryAya parokSa jaNAya che. kevaLa jJAnanI zakti : praznaH- kevaLajJAnanI zakti ane kevaLajJAna pragaTavAno dharma e bannemAM zu phera che? uttaraH- je jIvamAM kevaLajJAna pragaTavAnuM che te jIvamAM kevaLajJAna pragaTavAno dharma sadAya che. kevaLajJAnanI zakti ane kevaLajJAna pragaTavAno dharma e banne judI cIja che. kevaLajJAnanI zakti to abhavyamAM paNa che, paraMtu kevaLajJAna pragaTavAno dharma tenAmAM nathI. abhavyamAM kevaLajJAnanI zaktirUpa svabhAva che, paNa tene kevaLajJAna paryAya prakaTe nahi evo paNa teno svabhAva che. kevaLa jJAnano kakko HAtmA vastupaNe ekarUpa rahe chatAM, tenI avasthA ekarUpa na rahe, tema rajakaNa vastupaNe ekarUpa rahe, chatAM tenI avasthA badalAyA kare, ekarUpa na rahe. jaDamAM jJAna nathI chatAM te vastu che tethI trikALI zaktimAna che. dareka samaye pUrNa dhruvapaNuM rAkhIne, potAnI tAkAtathI avasthAo badale che. A rahasya kevaLajJAnano kakako che. dareka vastunI pUre pUrI svataMtratAnI temAM jAherAta thAya che. kevaLajJAnI sarvaza bhagavAna dareka padArthanI, bhUtakALanI paryAyo ane bhaviSyanI paryAyo vartamAnamAM avidyamAna-apragaTa hovAM chatAM, sarvajJa bhagavAna ane anaMtakALa pachI thanArI bhaviSyanI paryAyo, avidyamAna hovA chatAM, kevaLa jJAna vartamAnavat pratyakSa jANe che. ahAhA! je paryAyo thai ne gai che, ane je thai nathI evI bhUta bhaviSyanI paryAyone pratyakSa jANe, e jJAnanI divyatAnuM zuM kahevuM? kevaLI bhagavAna bhUta-bhaviSyanI paryAyone, dravyamAM yogyatA rUpa jANe che, ema nahi. paNa te te paryAyo vartamAnavat pratyakSa
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ hoya, tema jANe che. jo sarvajJanA jJAnanI divyatA che. bhUta-bhaviSyanI avidyamAna paryAyo kevaLajJAnamAM vidyamAna ja che. ahAhA! eka samayanI kevaLajJAna paryAyanI, AvI vismayatA ane AzyatA che, to AkhA dravyanA sAmarthyanI vismayatA ane ArzayatAnuM kahevuM zuM? kevaLa dayA ahiMsA guNanI siddha thAya te. kevaLa darzana kevaLajJAnanI sAthe thavA vALA sAmAnya pratibhAsane, kevaLa darzana kahe che. (AtmA sva-parano darzaka ane sva parano glAyaka che.) (2) samasta AvaraNanA atyaMta kSaye , kevaLa ja (AtmA ekalo ja). mUrta-amUrta dravyane, sakaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che, te svAbhAvika kevaLadarzana che. kevaLa bodha :jJAna kevaLa vyavahArasaMbaMdhI(azAnI) jIvonuM saMvardhana ane tenuM phaLa :paraMtu jeo kevaLa vyavahArAlaMbI (kevaLa vyavahArane avalaMbanArA) che teo kharekhara bhinna sAdhyasAdhanabhAvanA (kharekhara sAdhya ane sAdhana abhinna hoya che. jayAM sAdhya ane sAdhana bhinna kahevAmAM Ave tyAM "A satyArtha nirUpaNa nathI paNa vyavahAranaya dvArA upacarita nirUpaNa karyuM che.' ema samajavuM joIe. kevaLa vyavahAralaMbI jIvo A vAtane UMDANathI nahi zraddhAnA thakA arthAtu kharekhara zubhabhAvarUpa sAdhanathI ja zuddhabhAvarUpa sAdhya prApta thaze evI zraddhA UMDANamAM sevatA thakA niraMtara atyaMta kheda pAme che.) avalokana vaDe niraMtara atyaMta kheda pAmatA thakA (1) pharI pharIne dharmAdinA zraddhAnarUpa adhyavasAnamAM temanuM citta lAgyA karatuM hovAthI ,(2) puSkaLa zrata nA dravyazratanA) saMskArathI UThatA vicitra (aneka prakAranA) vikalponI jALa vaDe temanI caitanyavRtti citravicitra thatI hovAthI ane (3) samasta yatiAcAranA samudAyarUpa tapamAM pravartanarUpa karmakAMDanI dhamAlamAM teo acalita rahetA hovAthI, (1)kayAreka koIkanI (koIka bAbatanI) ruci kare che, (2) kayAreka koIkanA (koIka bAbatanA) vikalpa kare che. ane (3) kayAreka kAMIka AcaraNa kare che, darzanAcaraNa mATe-teo kadAcit prazamita thAya che. kadAcit saMvega pAme che. kadAcit anukaMpita thAya che, kadAcit Astikayane dhAre che, 277 zaMkA,kAMkSA, vicikitsa ane mUDhadaSTitAnA utthAnane aTakAvavA ane je nitya kaTibaddha rahe che, upabhrahaNa, sthitikaraNa, vAtsalaya ane prabhAvanAne bhAvatA thakA vAraMvAra utsAhane vadhAre che, jJAnAcaraNa mATe svAdhyAyakALane avaloke che. bahu prakAre vinayane vistAre che. durdhara upadhAna kare che. sArI rIte bahumAnane prasAre che, nihnavadoSane atyaMta nivAre che, artha, vyaMjana ane te bannenI zuddhimAM atyaMta sAvadhAna rahe che, cAritrAcaraNa mATe-hiMsA, asatya, steya, abrahma ane parigrahanI sarvaviratirUpa' paMcamahAvratomAM tallIna vRttivALA rahe che, samyaka yoganigraha jenuM lakSaNa che(yogano barobara nirodha karavo te jenuM lakSaNa che.) evI guptiomAM atyaMta udyoga rAkhe che, IryA, bhASA,eSaNA, AdAnanikSepa ane utsargarUpa samitiomAM prayatna atyaMta joDe che. pAcaraNa mATe-anazana, avamaudarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, vivikatazavyAsana ane kAyakalezamAM satata utsAhita rahe che, prAyazcita,vinaya,vaiyAvRtya, vyutsarga, svAdhyAya ane dhyAnarUpa sAmagrI vaDe nija aMtaHkaraNane aMkuzita rAkhe che, vIryAcaraNa mATe-karmakAMDamAM sarva zakita vaDe rokAyelA rahe che, Ama karatA thakA, karmacetanApradhAnapaNAne lIdhe-jo ke atyaMta azubhakarma pravRttine temaNe atyaMta nivArI che topaNa - zubhakarmapravRttine jemaNe barAbara grahaNa karI che evA teo, sakaLa kriyAkAMDanA ADaMbarathI pAra UtarelI darzanajJAna cAritranI aikaya pariNatirUpa jJAnacetanAne jarA paNa nahi utpanna karatA thakA, puSkaLa puNyanA bhArathI maMda thaI gayelI cittavRttivALA vartatA thakA, devalokAdinA kalezanI prAptinI paraMparA vaDe ghaNAM lAMbA kALa sudhI saMsArasAgaramAM bhame che. kahyuM paNa che ke jeo caraNa pariNAmapradhAna che ane svasamayarUpa" paramArthamAM vyApAra rahita che, teo caraNapariNAmano sAra je nizcaya (AtmA) tene jANatA nathI. zrI jayasenAcAryadevakRta tAtparyavRtti-TIkAmAM vyavahAra ekAtanuM nIce pramANe spaSTIkaraNa karavAmAM AvyuM che. je koI jIvo vizuddha jJAnadarzana svabhAvavALA zuddhAtmatattvanA sabhyazraddhAna-jJAna-anuSThAnarUpa nizcaya mokSamArgathI nirapekSa kevaLa zubhAnukAnarUpa vyavahAranayane ja mokSamArga mAne
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ che, teo tenA vaDe devalokAdinA kalezanI paraMparA pAmatA thakA saMsAramAM paribhramaNa kare che, paraMtu jo zuddhAtmAnubhUtilakSaNa nizcayamokSamArgane mAne ane nizcayamokSamArganuM anuSThAna karavAnI zakitanA abhAvane lIdhe nizcayasAdhaka zubhAnukAna kare, to teo sarAga samyagdaSTi che ane paraMparAe mokSane pAme che.- Ama vyavahAra-ekAMtanA nirAkaraNanI mukhyatAthI be vAkaya kahevAmAM AvyAM. (ahIM je "sAraga samyagdaSTi' jIvo kahyA te jIvone samyagdarzana to yathArtha ja pragaTayuM che. paraMtu cAritra-apekSAe temane mukhyapaNe rAga hayAta hovAthI temane "sarAga samyagdaSTi kahyA che ema samajavuM. vaLI temane je zubha anuSThAna che te mAtra upacArathI ja nizcayasAdhaka (nizcayanA sAdhanabhUta) kahevAmAM AvyuM che ema samajavuM.) kevaLa sthiti :(utpAda e vyaya vinAnuM), ekaluM dhruvapaNuM; ekaluM TakavApaNuM; ekaluM avasthAna. (anyaya vyatireko sahita ja, hoya che. tethI dhrauvya utpAdavyaya sahita ja hoya, ekaluM hoI zake nahi. je utpAda (athavA vyaya) dravyano aMza che, - samagra dravya nathI, tema dhrauvya paNa dravyano aMza che, - samagra dravya nathI.) kevaLazAna jeNe AtmAne pratyakSapaNe pUrNa joyo, evuM kevaLajJAna che. kevaLajJAna ane zrutajJAna, emAM pratyakSa ane parokSano ja, phera che. (2) nija svabhAvajJAnamAM kevaLa upayoge, tanmayAkAra, sahajasvabhAve, nirvikalpapaNe AtmA pariName, te kevaLajJAna che. tathArUpa pratItipaNe pariName, te samyakatva che. niraMtara te pratIti varyA kare, te kSAyikasamyakta kahIe chIe. kavacit maMda, kavacit tIvra, kvacit visarjana, kavacit smaraNarUpa, ema pratIti rahe, tene kSayopazama samyakatva kahe che. AtmAne AvaraNa udaya Ave tyAre, te pratItithI paDI jAya che, tene sAsvAdana samyakta kahIe chIe. atyaMta pratIti thavAnA yogamAM sattAgata alpa pulanuM vedavuM jyAM thaI rahyuM che, tene vedaka sakhyatva kahIe chIe. tathArUpa pratIti thaye, anyabhAva saMbaMdhI ahamamatvAdi, harSa, zoka krame karI kSaya thAya. manarUpa yogamAM, tAratamya sahita je koI cAritra ArAdhe, te siddhi pAme che; ane 278 je svarUpasthiratA, bhaje te svabhAvasthiti pAme che. niraMtara svarUpalAbha, svarUpAkAra upayoganuM pariNamana, e Adi svabhAva aMtarAyakarmanA kSaye, pragaTe che. kevaLa svabhAvapariNAmI jJAna, te kevaLajJAna che. upadezachAyA-10 (2) kevaLajJAnamAM paNa paraNiAma thayA karatAM hovAthI, thAka lAge ane tethI duHkha thAya; mATe kevaLajJAna, ekAMtika sukha kaI rIte hoI zake ? evI zaMkAnuM ahi samAdhAna karyuM che : (1) pariNAma mAtra, thAkanuM ke duHkhanuM kAraNa nathI. paNa ghAtikanA nimitte thatA, para-sanmukha pariNAma, thAkanAMke, duHkhanA kAraNa. kevaLa jJAnamAM ghAtika avidyamAna hovAthI tyAM thAka ke duHkha nathI. (2) vaLI kevaLajJAna pote ja, pariNAma zIla che; pariNamana, kevaLajJAnanuM svarUpa ja che, upAdhi nathI. pariNAmano nAza thAya, to kevaLajJAnano ja nAza thAya. A rIte pariNAma kevaLajJAnanuM sahaja svarUpa hovAthI kevaLajJAnane pariNAma, dvArA kheda hoI zake nahi-hoto nathI. (3) vaLI kevaLajJAna, AkhA trikALika lokAlokanA AkArane (samasta padArthonA trikALika joyAkAra samUhane), sarvadA aDolapaNe jANatu thayuM, atyaMta niSkapa-sthira. akSubdha-anAkuLa che; ane anAkuLa hovAthI, sukhI che - sukha svarUpa che. kAraNa ke, anAkuLatA sukhanuM ja lakSaNa che. Ama kevaLajJAna ane akSubdhatA-anAkuLatA, bhinna nahi hovAthI, kevaLajJAna e sukha bhinna nathI. A rIte (1) ghAti karmonA abhAvane lIdhe, (2) pariNAma koI upAdhi nahi hovAne lIdhe, ane (3) kevaLajJAna niSkapasthira-anAkuLa hovAne lIdhe, kevaLajJAna sukha svarUpa ja che. kramapUrvaka jANavuM , niyata AtmapradezathI ja jANavuM, amukane ja jANavuMItyAdi, maryAdAo mati-zrutAdi jJAyopathamika jJAnamAM, ja saMbhave che. kSAyika jJAna to amaryAdita hovAthI, yugapad sarva AtmapradezathI traNe kALanA paryAyo sahita, sarva padArthone- te padArtho aneka prakAranA ane
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ viruddha jAtinA hovA chatAM paNa jANe che arthAta kevaLajJAna eka ja | * samaye, sarva AtmapradezI sarva dravya-kALa-bhAvane jANe che. kevaLajJAna, samasta dravyonA traNe kALanA paryAyone yugapa jANe che. ahIM prazna thavA yogya che ke, naSTa ane anutpanna paryAyone, jJAna vartamAna kALe kema jANI zake ? tenuM samAdhAna jagatamAM paNa dekhAya che ke, alpajJa jIvanuM jJAna paNa naSTa, ane anutpanna vastuone ciMtavI zake che. anumAna dvArA jANI zake che. tadAkAra thaI zake che; to pachI pUrNa jJAna naSTa ane anutpanna paryAyone kema na jANI zake ? citrapaTanI mAphaka, jJAna zakti ja evI che ke, te atIta ane anAgata paryAyone paNa, jANI zake che. vaLI, AlekhyatvazaktinI mAphaka, dravyonI zeyatvazakita evI che ke temanA atIta ane anAgata paryAyo paNa jJAnamAM zeyarUpa thAya-jaNAya. A rIte AtmAnI adbhuta jJAnazakti, ane dravyonI adbhuta zeyatvazaktine lIdhe, kevaLajJAnamAM samasta dravyonA traNe kALanA paryAyonuM eka ja samaye bhAsavuM aviruddha che. je traNa loka-traNa kAlavartI, sarva padArthonuM (anaMta dharmAtmaka sarva dravyaguNa-paryAyone), pratyeka samayamAM yathAsthita paripUrNarUpe, spaSTa ane eka sAthe jANe, tene kevaLajJAna kahe che. nirAvaraNajJAna. je jJAnamAM dehAdi adhyAsa maTyo che, ane anya padArthane viSe ahaMtAmamatA vartatAM nathI, tathA upayoga svabhAvamAM pariName che, arthAt jJAna svarU55NuM bhaje che, te jJAnane nirAvaraNa jJAna kahevA yogya che. kevalajJAna nirAvaraNa kahevAya che te paripUrNa satya che. kevalI jJAna vyavahAranayathI sarva jANe che. dekhe che, nizcayathI to kevalajJAnI AtmAne jANe che-dekhe che. kevaLajJAnane spaSTa karavA mATe traNa vizeSaNa ApavAmAM AvyAM che. 1. atyakSa 2. avyabhicArI 3. svasaMvidita. atyakSa atIndriyane kahe che. je jJAna sparzanAdi koipaNa indriyanI sahAya vinA, jANe che te atyakSa (atIndriya) jJAna kahevAya che. 279 pUrNa nirmANa jJAnanI sthiti. jeno svabhAva jJAna che temAM kiMcita na jANavuM ema na hoya. aTakIne krame krame jANavuM ema paNa na hoya, eka sAthe sarvane (sva-parane) jANavAnuM sAmarthya eka samayamAM ja hoya. kevaLajJAnamAM traNa kALa, traNa lokanA sarva padArthanI tamAma paryAyo sahita eka samayamAM eka sAthe jaNAya che, evo kevaLajJAna svabhAva dareka caitanyamAM eka eka samayamAM zaktirUpe che. kevaLajJAnamAM bhUtakALanI anaMta paryAya ane bhaviSyanI anaMta paryAya, jevI vartamAna paryAya jaNAya che. tevI ja, pratyakSapaNe jaNAya temAM vartamAna paryAya jema vartamAnamAM varte che tema jANe ne bhUta-bhaviSyanI paryAya jema vartI gaI ane vartaze te paNa jANe paNa vartamAna jevI ja pratyakSa jANe. have samyagdarzanI jIvane paNa traNe kALanI paryAyanuM sAmarthya vartamAna dravyamAM bharyuM che. te AkhA dravyane samyagdarzane pratItamAM lIdhuM che. jJAnamAM lIdhuM che. kevaLajJAnamAM bhUta-bhaviSyanI anaMtI paryAya pratyakSa jaNAya tyAre samyagdarzana thatAM samyajJAnamAM te bhUta-bhaviSyanI paryAya parokSapaNe jaNAya. paNa te jANe jevuM kevaLajJAnI jANe tevuM ja; mAtra pratyakSa parokSano bheda che. jema kevaLajJAnI sva-paranI paryAyane pratyakSa jANe tema samyajJAnamAM paNa sva-paranI paryAya parokSa jaNAya che. pUrNa nirmaLa jJAnanI avasthA. pUrNa nirmaLa jJAnadazA, bhedajJAna jyoti pragaTa karavAthI ja, badhA padArthane jANanAra kevaLajJAna pragaTe che. ahIM kevaLajJAnamAM 1. khedazo? 2. pariNAma zA? tathA kevaLajJAna ane sukhano vyatireka (bheda) zo? ke je thI kevaLajJAnane ekAMtika sukhapaNuM na hoya? 1. khedanAM Ayatano (sthAno) ghAtikaka che, kevaLa pariNAma mAtra nahi. ghAtikarmo mahA mohanAM utpAdaka hovAthI dhaturAnI mAphaka atamAM tabaddhi dhAraNa karAvI AtmAne zreya padArtha prati pariNamAve che. tethI te ghAtikarmo. dareka padArtha prati pariNamI pariNAmIne thAkatAM te
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmAne khedanAM kAraNe thAya che. temano (ghAtikarmono) abhAva hovAthI kevaLapAnamAM khedatuM pragaTavuM kyAMthI bhAva? 2. vaLI traNa kALa rUpa traNa bhedo jemAM pADavAmAM Ave che evA samasta padArthonA sevAkArorUpa vividhatAne prakAzavAnA sAnabhUta kevaLajJAna, cItarelI bhIMtanI mAphaka, anaMta- svarUpe pote ja pariNamanuM hovAthI kevaLajJAna ja pariNAma che. mAre anya pariNAma kayAM che ke je dvArA khetI utpatti thAya? 3. vaLI kevaLa jJAna samasta svabhAva prati ghAtanA abhAvane lIdhe niraMkuza anaMta zakti ullasI hovAthI sakaLa trikArika lokAloka-AkAramAM vyApIne kuTastha paNe atyaMta nikaMpa rahyuM che tethI AtmAthI abhinna evI, sukhanA lakSaNabhUta anAkuLatA dharatuM thayuM kevaLajJAna ja sukha che. mATe kevaLajJAna ane sukhano vyatireka (bheda) kyAM che? AthI kevaLajJAna ekAMtika sukha che ema sarvathA anumodavA yogya che. AnaMdathI saMmata karavA yogya che. jJAnAvaraNa karmanA saMpUrNa AvaraNanA atyaMta kSayathI utpanna thayelA je jJAnathI saMpUrNa mUrta-amUrtarUpa dravya samUha ne vizeSa rUpe jANavAmAM Ave che tene kevaLajJAna kahevAmAM Ave che ane te svAbhAvika hoya che. kevaLajJAnane spaSTa karavA mATe tenA traNa vizeSaNa ApavAmAM AvyA che. 1. atyakSa 2. avyabhicArI ane 3. ya saMvidita 1. atyakSa alIndriyane kahe che. je jJAna sparzanAdi koi paNa indriyanI sahAya vinA jANe che te atyakSa (atIndriya) jJAna kahevAya che. 2. je jJAnamAM kadI paNa anyathA pariNAmarUpa, vyabhicAra-doSa Avato nathI, tene avyabhicArI samajavuM joie. 3. ane je jJAna svayaM potAnA dvArA samyaka jaNAya che. bhAnuM maMDaLanI jema para dvArA aprakAzita hoya che. tene svasaMvidita kahevAmAM Ave che. AtmAnuM kevaLajJAna sivAya, bIjuM koi paramarUpa nathI. jenI Adi nathI temaja aMta nathI, jenuM koi kAraNa nathI ane je anya koi dravyamAM nathI evA, jJAnasvabAvane ja upAdeya karIne, kevaLajJAnanI 280 utpattinA bIjabhUta zukaladhyAna nAmanA svasaMvedanannAne, jyAre AtmA pariNAme che tyAre tenA nimitte sarvaghAti karmono kSaya thai jAya che ane te kSaya thavAnA samaye ja, AtmA svayameva kevaLajJAna rUpe pariNamavA lAge che. te kevaLajJAnI bhagavAna zrAyopathamika jJAnavALA jIvonI mAphaka avagraha, ivA, avAya ane dhAraNArUpa, kamathI jANatA nathI, paraMtu sarva dravya, kSetra, kALa, bhAvane yugapada jANe che; e rIte temane badhuMya pratyakSa varte che. kevaLajJAna pragaTa thAya tyAre bahArathI AhAranI kriyA na hoya. kevaLajJAnI to kAyamI svarUpamAM jAmI gayAM. temane AhAranA rAgano kSaya thai gayo, tethI bahArathI AhAranI kriyA paNa hotI nathI. jyAM rAgano kSaya thayo tyAM tevA nimitto paNa hotAM nathI. kevaLa jJAnIne vANI ane vihAra che, te mAtrayogano udaya che, tene aMdaranA rAga sAthe saMbaMdha nathI. kevaLajJAnI to vItarAga che, temane sarva rAgano kSaya thayo che. mAtra yogano udaya che. rAgano kSaya thAya to paNa, amuka jAtanA yogano udaya rahI jAya, evo vastu svabhAva che. yoga ane upayoganuM svarUpa juduM che, te banne eka nathI. lokalokanI traNe kALanI sthiti, eka sAthe jJAnanI dareka avasthAmAM sahaja jANe, te kevaLajJAna sarva pratyakSa che. je traNakALavata sarva padArthonuM (anaMta dharmAtmaka sarva dravya guNaparyAyone) pratyeka samayamAM yathAvasthita, paripUrNarUpe spaSTa ane eka sAthe jANe che, tene kevaLajJAna kahe che. (dravya, guNa, paryAyane kevaLI bhagavAna jANe che, paraMtu tenA apekSita dharmone jANI zakatA nathI, vizeSane jANatA nathI ema mAnavuM asatya che. ane teo anaMta ne ke mAtra potAnA AtmAne ja jANe che. paNa sarvathA (sarva prakAre) na jANe ema mAnavuM te paNa nyAyathI viruddha che. kevaLajJAnI bhagavAna sarvajJa hovAthI anekAnAtmaka-kAnAtmaka pratyeka vastune pratyakSa jANe che. zrImad rAjacaMdra svarUpane prApta samakitI sapuruSa thai gayA. teo kahe che : "jo kadI pragaTapaNe vartamAnamAM kevaLajJAnanI utpatti thai nathI, paNa
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ * jenA vacananA vicArayoge zaktipaNe kevaLajJAna che ema spaSTa jANyuM che, zraddhApaNe kevajJAna thayuM che, vicAradazAe kevaLajJAna thayuM che, icchA dazAe kevaLajJAna thayuM che, mukhya nayanA hetuthI kevaLajJAna varte che, te kevaLa jJAna sarva AvyA bAda sukhanuM pragaTa karanAra, jenA yoge sahaja mAtrAmAM jIva pAmavA yogya thayo e satpuruSanA upakArane sarvotkRSTa bhakti e namaskAra ho! namaskAra ho! arihaMtANaM eTale arinAma vikAra, ne haMta nAma, teno nAza karI svanA AzrayathI je pUNa vItarAga sarvajJadazAne prApta thayA te, arihaMta prabhu che. have jene arihaMtadazA pragaTa nathI, paNa huM sarvajJa svarUpI akhaMDa eka Atma dravya chuM, ema pratItimAM AvyuM tene te zradhdhApaNe kevaLajJAna thayuM. vaLI te kALe pragaTa jJAnamAM evo nizcaya thayo, te vicAra dazAe kevaLajJAna thayuM, vaLI sarvajJasvabhAvanI pUraNa pragaTatA rUpa kevaLa jJAnanI bhAvanA thai te, icchA dazAe kevaLajJAna thayuM. pahelAM paryAya buddhimAM kevaLajJAnanAM zraddhAna-jJAna ne bhAvanA na hatAM. paryAyabuddhimAM huM alpajJa ja chuM, ema mAnyuM hatuM, ane temAM ja rAgabuddhi vartatI hatI. paNa have, caitanya prakAzano puMja, jJAnAnaMdano dariyo, zAMtarasano samudra chuM, sarvajJasvabhAvI bhagavAna AtmA chuM ema aMtaramAM svIkAra thayo tyAM paryAyamAM zraddhApaNe kevaLajJAna pragaTa thayuM, vicAra dazAe kevaLajJAna pragaTa thayuM ne alpakALamAM A mati-zrutajJAnano vyaya thai kevaLajJAna thaze-ema bhAvanAdazAe kevaLajJAna thayuM, ahA! jema ArasanAM sthaMbhanI eka hAMsa dekhAtI hoya to te eka hAMsanA jJAnathI AkhA staMbhanuM jJAna thai jAya che tema potAnA sarvajJasvabhAvano nizcaya thatAM, jJAnamAM AkhA zeyano nizcaya thai jAya che. mohano kSaya thavAthI (aMtarmuharta kSaNakaSAya nAmanuM guNasthAna pAmyA bAda) jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa ane aMtarAya e traNe karmono ekI sAthe kSaya thavAthI kevaLajJAna utpanna thAya che. paripUrNa Atma sAdhana jJAna * 281 jJAnAvaraNa karmanA saMpUrNa AvaraNanA atyaMta AyathI utpanna thayela, je jJAnathI saMpUrNa mUrta-amUrtarUpa dravyasamUhane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che, tene kevaLajJAna kahevAmAM Ave che, ane te svAbhAvika hoya che. kevaLajJAnane anaMta cakSu athavA sarvacakSu paNa kahela che. kevaLajJAnamAM lokaaloka (AkhuM vizva) aNunI jema trikALa dravya guNa paryAya sahita, eka samayamAM spaSTa dekhAya che. AvuM aciMtya be hada jJAna zaktivALuM kevaLajJAna, dareka AtmA sadha caitanyamaya hovAthI tenA svadravya ane svabhAvanuM trikALa zaktirUpe vidyamAna che; teno koi samaye abhAva nathI. lokAlokanI aMdara rahelA rUpIarUpI sarva dravyone tathA tenA atIta, anAgata ane vartamAna kALanA sarva paryAyone eka sAthe eka samaye jANe tene kevaLajJAna kahIe. je traNa lokanA traNa kalAvartI sarva padArthone (sarvadravya-guNa paryAyo sahita) bhinna bhinna pratyeka samayamAM yathAsthita paripUrNarUpe spaSTa ane eka sAthe eka kALamAM dekhe ane jANe, tene kevaLajJAna kahe che. kevaLajJAnamAM kAMi paNa jaNAyA vinA rahetuM nathI. sarva jJAnAvaraNa karmano kSaya thavAthI anaMta jJAnano prakAza thavo te kevaLajJAna che. zukala dhyAnanA prabhAvathI sarva jJAnAvaraNa karmano jyAre kSaya thai jAya che. tyAre A jJAna teramA guNa sthAna ke sayogI kevaLI jinane prakaTa thAya che. eka vakhata prakAza thayA pachI pharI milana thatuM nathI. pAMca jJAnomAM mati, zruta, parokSa che, kAraNa ke indriya ane manathI thAya che paraMtu traNa jJAna pratyakSa che kAraNa ke AtmAthI thAya che.kevaLajJAna zaktirUpe rahyuM che ke sattArUpe? digmabara sampradAya ema kahe che ke AtmAmAM kevaLajJAna zaktirUpe rahyuM che. zvetAmbara saMpradAya kevaLajJAna sattArUpe rahyAnuM kahe che. zakti zabdano artha sattAthI vadhAre gauNa thAya che. zaktirUpe che eTale AvaraNathI rokAyuM nathI, jema jema zakti vadhatI jAya eTale tenA upara jema jema prayoga thatA jAya, tema tema jJAna vizuddha thatuM jai kevaLAjJAna pragaTa thAya. sattAmAM eTale AvaraNamAM rahyuM che ema kahevAya. sattAmAM karmaprakRti hoya
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ 282 te udayamAM Ave e zaktirUpe na kahevAya. sattAmAM kevaLajJAna hoya ane AvaraNamAM na hoya, ema na bane. "bhagavatI ArAdhanA" jozo. kevaLajJAnano artha vartamAnamAM zAstravettA mAtra zabda baMdhathI je kahe che te pathArtha nathI. vaLI bhUta bhaviSya jANavuM enuM nAma kevaLajJAna che, evI vyAkhyA mukhyapaNe zAstrakAre paNa kahI nathI. jJAnanuM atyaMta zuddha thavuM tene kevaLajJAna jJAnI puruSoe kahyuM che ane te jJAnamAM mukhyato Atmasthiti ane AtmasamAdhi kahyAM che. je traNa kALa ane traNalokavartI sarva padArthone (ananta dharmAtmaka sarva dravya-guNa-paryAyane) pratyeka samayamAM yathAsthita, paripUrNarUpe spaSTa ane ekasAthe jANe che, tene kevaLajJAna kahe che. sarva dravya guNa-paryAyane, kevaLajJAnI bhagavAna jANe che paNa tenA apekSita dharmone, jANI zakatA nathI- ema mAnavuM te ajJAna che. te asatya che ane te anaMtane athavA mAtra potAnA AtmAne ja jANe, paNa sarvane na jANe ema mAnavuM te paNa, nyAyathI viruddha che. kevaLajJAnI bhavAna zAyopathamika jJAnavALA jIvonI mAphaka avagraha, ihA, avAya ane dhAraNA rUpa kumathI jANatA nathI. paraMtu sarva dravya-kSetra-kALa, bhAvane yugapat (eka sAthe, jANe che. e rIte temane badhuMya pratyakSa varte che. ati vistArathI basa thAo, anivArika (rokI na zakAya evo emaryAdita) jeno phelAva che, evA prakAzavALuM hovAthI jJAyikajJAna (kevaLajJAna)avazyameva, sarvadA, sarvatra, sarvathA, sarvane jANe che. noMdhaH- zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryayajJAna ane kevaLajJAnathI siddha thAya che ke, pratyeka dravyamAMthI nizcita ane kramabaddha paryAya thAya che. AvA avaLA thatA nathI. nija svabhAvajJAnamAM kevaLa upayoge tanmayAkAra, sahaja svabhAve nirvikalpaNe AtmA pariName, te kevaLa jJAna che. (1) kALa parivartana svarUpa (2) karma bhUmi (3) kulAcala (4) kRSikarma asahAya jJAna; eTale ke indriya mana ke AlokanI apekSA rahita A jJAna che, trikALagocara anaMta padArthone prApta ananta vastuone te jANe che. asaMkucita (saMkoca vagaranuM) che, ane apratikSArahita che, kevaLajJAna amaryAdita che. sarvadravya ane te dravyanA trikALavartI anaMtAnaMta paryAyone akramathI eka kALe kevaLajJAna jANe che; te jJAna sahaja (icchA vinA) jANe che. kevaLajJAnamAM evI zakti che ke anaMtAnaMta loka-aloka hoya to paNa tene jANavAne kevaLajJAna samartha che. je sarva dravyo ane tenA sarva paryAyone yugapat (ekasAthe) pratyakSa jANe te kevaLajJAna che. kevaLajJAna ane kevaLadarzana kevaLI bhagavAnane kevaLajJAna ane kevaLa darzana, eka sAthe ja pravarte che. A pramANe hovA chatAM kevaLI bhagavAnane temaja siddhabhagavAnane je samaye jJAnapayoga hoya, tyAre darzanopayoga na hoya ane jyAre darzanopayoga hoya, tyAre jJAnopayoga na hoya ema mAnavuM, te mithyA mAnyatA che. kevaLajJAna ekAMtika sukha che. kevaLa jJAnamAM paNa pariNAma thayA karatAM hovAthI thAka lAge ane tethI duHkha thAya; mATe kevaLajJAna ekAMtika sukha kai rIte hoi zake? evI zaMkAnuM ahIM samAdhAna kare che. pariNAma mAtra thAkanuM ke duHkhanuM kAraNa nathI, paNa ghAti karmonA nimitte thatA parasanukha pariNAma thAkanAM ke duHkhanA kAraNa che. kevaLajJAnamAM dhAtikarmo avidyamAna hovAthI tyAM thAka ke duHkha nathI. vaLI kevaLajJAna pote ja pariNAma zIla che; pariNamana kevaLajJAnanuM svarUpa ja che, upAdhi nathI. pariNAmano nAza thAya to kevaLapAnano ja nAza thAya. A rIte pariNAma kevaLajJAnanuM sahaja svarUpa hovAthI kevaLajJAnane pariNAma dvArA kheda hoi zake nahi hoto nathI.
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ 283 3. vaLI kevaLajJAna AkhA trikALika lokalokanA AkArane (samasta padArthonA | kevaLajJAnI :cAritrAvaraNathI saMpUrNapaNe mukta. (2) kevaLI (3) kevaLajJAnIne trikALika joyAkAra samUhane) sarvadA aDolapaNe jANatuM thayuM atyaMta nikaMpa zarIra saMbaMdhI sukha ke duHkha nathI. kAraNa ke atIndriyapaNuM thayuM che tethI ema sthira-akSubdha-anAkuLa che; ane anAkuLa hovAthI sukhI che. sukha svarUpa jANavuM. kevaLI bhagavAnane sarva dravya-paryAyo pratyakSa che; te temane avagraha che, kAraNa ke anAkuLatA sukhanuM ja lakSaNa che. Adi kriyAothI nathI jANatA. ekI sAthe jaNAya che. kevaLI bhagavAna sadA Ama kevaLajJAna ane akSubdhatA anAkuLatA bhinna nahi hovAthI kevaLajJAna indriyAtIta che. je sarvataraphathI (sarva Atmapradeze sarva indriyaguNo vaDe ane sukha bhinna nathI. samRddha che, ane je svayameva jJAnarUpa thayela che. te kevaLI bhagavAnane kAMi A rIte 1, dhAtikarmonA abhAvane lIdhe, 2. pariNAma koi upAdhi nahi paNa parokSa nathI. hovAne lidhe, ane 3. kevaLajJAna niSkapa sthira anAkuLa hovAne lIdhe, kevaLa darzana samasta AvaraNanA atyaMta kSaya, kevaLa ja (AtmA ekalo ja), mUrtakevaLajJAna sukhasvarUpa ja che. amUrta dravyane sakaLapaNe, sAmAnyataH avabodhe che, te svAbhAvika kevaLadarzana kevaLa zAna kyAre pragaTa thAya? cAra ghAti karmano vyaya thatAM kevaLajJAna pragaTa thAya che. (2) kevaLajJAnanI sAthe thavAvALA sAmAnya pratibhAsane kevaLa darzana kahe che. mohanIya karma jenI mithyAtva tathA kaSAdAdirUpe 28 prakRttio che. che. AtmA sva-parano darzana ane sva-parano jJAyaka che. aMtarAya karmanA dAna, lAbha, bhoga, bhoga-upabhoga ane vIrya nAmanI pAMca kevaLazrI kevaLajJAna darzanarUpI lakSmI; anaMta ane utkRSTa jJAna darzana jemano prakRtio che ane AvaraNarUpa jJAna ane darzanavIrya nAmanI pAMca prakRttio svabhAva che evA (kevaLa jJAnI ane kevaLa darzanI jinavIra. che ane AvaraNa rUpa jJAna ane darzana AvaraNarUpa be karma maLIne kula cAra kevaLasthiti : utpAdana ane vyaya vinAnuM) ekaluM dhruvapaNuM, ekaluM TakAvapaNuM; mULa prakRttio maLIne ghArtikarmanI prakRtio kahevAmAM Ave che. temano pUrNa ekaluM avasthAna, (anvaya vyatireko sahita ja hoya che. tethI dhrauvya utpAda rIte kSaya thatAM AtmAmAM kevaLa jJAnano udaya thAya che. vyayasahita ja hoya che. ekaluM hoi zake nahi. jema utpAda (athavA vyaya) kevaLajJAnanI prApti zuddhopayogI jIva, kSaNe kSaNe atyaMta zuddhi prApta karato jAya dravyano aMza che- samagra dravya nathI, tema dhrauvya paNa dravyano aMza che- samagra che; ane e rIte, mohano kSaya karI nirvikAra cetanavALo thaIne, bAramA dravya nathI.). guNasthAnanA chellA samaye, jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa ane aMtarAyano yugapada kevaLI jemAM caitanyanA samasta vizeSo, ekI sAthe pariName che, e kevaLajJAna vaDe, kSaya karI, sarva zeyone jANanArA, kevaLajJAnane prApta kare che. A rIte kevaLa AtmAne anubhave che, te kevaLI kahevAya che. kevaLI sUryasamAna zuddhopayogathI ja, zuddhAtmasvabhAvano lAbha thAya che. kevaLajJAna vaDe, AtmAne dekhe-anubhave che. (2) sarvajJa (3) bhagavAna kevaLa zAnanI zakti ane kevaLazana pragaTavAno dharma je jIvamAM kevaLajJAna samasta padArthane jANe che tethI kAMi teo kevaLI kahevAtA nathI, paraMtu kevaLa pragaTavAnuM che te jIvamAM kevaLajJAna pragaTavAno dharma sadhaya che. kevaLajJAnanI arthAt zuddha AtmAne jANatA-anubhavatA hovAthI teo kevaLI kahevAya zakti ane kevaLajJAna pragaTavAno dharma e banne judI cIja che. kevaLajJAnInI che. kevaLa zuddha AtmAne jANanAra. anubhavanAra trutajJAnI paNa vrukevaLI zakti to abhavyamAM paNa che, paraMtu kevaLajJAna pragaTavAno dharma abhavyamAM kahevAya che. nathI. abhavyamAM kevaLajJAnanI zaktirUpa svabhAva che, paNa tene kevaLajJAna kevaLI ane zrutakevaLI kevaLI ane zrutakevaLImAM taphAvata eTalo che ke, - kevaLI, paryAya kahI pragaTe nahi. evo paNa teno svabhAva che. jemAM caitanyanA samasta vizeSo ekIsAthe, pariName che evA kevaLajJAna vaDe,
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ kevaLa AtmAne anubhave che. ane zrutakevaLI, jemAM caitanyanA keTalAka vizeSa krame pariName che evA zrutajJAna vaDe, kevaLa AtmAne anubhave che; arthAtuM, kevaLI sUrya samAna kevaLajJAna vaDe, AtmAne dekhe-anubhave che. ane zruta kevaLI, dIvA samAna zrutajJAna vaDe, AtmAne dekhe-anubhave che. A rIte kevaLImAM ane zrutakevaLImAM svarUpa sthiratAnI taratamatA rUpa, bheda ja mukhya che, vastuochuM (vadhAre ochA padArtho) jANavArUpa bheda, atyaMta gauNa che. mATe ghaNuM jANavAnI IcchArUpa kSobha choDI, svarUpamAM ja nizcaLa rahevuM yogya che, e ja kevaLa jJAna prAptino upAya che. kevaLI bhagavaMtonI yiAo, kevaLI bhagavaMtone sthAna (UbhA rahevuM), Asana (besavuM), ane vihAra e kAyayoga saMbaMdhI kriyAo tathA divyadhvanithI nizcayavyavahArasvarUpa dharmano upadeza, e vacanayogasaMbaMdhI kriyA, aghAtI karmanA nimitte sahaja ja thAya che. temAM kevaLI bhagavaMtanI IcachA, lezamAtra nathI, kAraNa ke mohanIyakarmano jyAM sarvathA kSaya thayo che, tyAM tenA kAryabhUta IcchA kyAMthI hoya ? A rIte IcchA vinA ja-moharAgadveSa vinA ja, thatI hovAthI, kevaLIbhagavaMtone, te kriyAo baMdhanuM kAraNa thatI nathI. kevaLI bhagavAna kevaLI bhagavAnane vedanIya, nAma ane gotra karmanI sthiti kayAreka, svabhAvathI ja (arthAt kevaLI samadUghAtarUpa nimitta hoyA vinA ja:), AyukarmanA jeTalI hoya che. ane kyAreka, te traNa karmonI sthiti AyukarmanI vadhAre hovA chatAM, te sthiti ghaTI Ayukarma jeTalI thavAmAM, kevaLI samudjJAta nimitta bane che. (2) kevaLI bhagavAnane zarIra saMbaMdhI zraddhAdi duHkha ke bhojanAdi sukha hotuM nathI temane kevalAhAra hoto nathI. (3) kevaLI bhagavAnanI vANI tALa, oka vagere dvArA nIkaLe, ane temAM kramarUpa bhASA na hoya. paNa savaoNga nirakSarI vANI nIkaLe- kArarUpa dhvani nIkaLe. kevaLI bhagavAnane karmavipaka kevaLI bhagavAna, nirvikAra-paramAnaMda svarUpa, svAnmotpanna sukhathI tRpta che. tethI karmanI vipAka, jemAM nimitta. bhUta hoya 284 che, evI sAMsArika sukha duHkharUpa (harSa viSAdarUpa) vikriyA, temane virAma pAmI che. kevaLI bhagavAnanA avarNavAdanuM svarUchyuM: zradhA ane tRSA te pIDA che, te pIDAthI Arta (duHkhI) thatA jIvo ja AhAra levAnI icchA kare che. zrudhA ke tRSAne kAraNe duHkhano anubhava thavo, te ArtadhyAna che. kevaLI bhagavAna ne saMpUrNa jJAna ane anaMta sukhahoya che. tathA temane parama zukaladhyAna varte che; te avasthAne zukaladhyAna paNa upacArathI kahevAya che. icchA to vartamAna vartatI dazA uparanA aNagamo, ane para vastu taraphanA rAganI haiyAtI sUcave che. kevaLI bhagavAnane icchA hoya ja nahi; chatAM kevaLI bhagavAna anno AhAra (kavaLAhAra) kare ema mAnavuM te nyAya viruddha che. kevaLI bhagavAnane saMpUrNa vIrya pragaTyuM hovAthI icchA hoya ja nahi. icchA te duHkha che lobha che. mATe kevaLI bhagavAnamAM AhAranI icchAno doSa kalpavo te jIvanA potAnA zuddha svarUpano avarNavAda che ane upacArathI anaMta kevaLI bhagavAnano avarNavAda che. te darzana mohanIya karmanA AsavanuM kAraNa che. eTale ke te anaMta saMsAranuM kAraNa che. AtmAne kevaLajJAna pragaTyA pachI zarIramAM jhADAnuM ke bIjaMkoi darada thAya ane tenI davA levI ke davA lAvavA mATe koine kahevuM te azakya che. (tIrthaMkara bhagavAnane janmathI ja maLa mUtrahotAM nathI ane tamAma kevaLI bhagavAnone kevaLajJAna thayA pachI, AhAra-nihAra hotA nathI.) davA levAnI icchA thavI ane davA lAvavA mATe koi ziSyane kahevuM te badhuM duHkhanI hayAtI sUcave che. anaMta sukhanA svAmI, kevaLI bhagavAnane AkuLatA, vikalpa,lobharUpa icchA ke duHkha hoya ema kalpavuM eTale ke kevaLI bhagavAnane sAmAnya chadmastha che jevA kalpI levA, te nyAya viruddha che. jo AtmA potAnuM sAcuM svarUpa samaje, to AtmAnI badhI dazAonuM svarUpa khyAlamAM Ave. bhagavAna chamastha munidazAmAM karapAtra (hAthamAM bhojana karanArA) hoya che. ane AhAra mATe jAte ja jAya che; ane kevaLajJAna thayA pachI roga thAya, davAnI
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ icchA upaje anete lAvavA mATe ziSyane AjJA kare te azakaya che. kevaLajJAna thatAM zarIranI avasthA uttama thAya che. ane parama audArikapaNe pariNamI jAya che. te zarIramAM roga hoya ja nahi. jyAM roga hoya tyAM rAga hoya ja, e abAdhita siddhAMta che. bhagavAnane rAga nathI, tethI temanA zarIrane roga paNa kadI hoto ja nathI. AnAthI viruddha mAnavuM te, potAnA AtmasvarUpano ane upacArathI anaMta kevaLI bhagavaMtono avarNavAda che. 3. koipaNa jIvane gRhasthadazAmAM kevaLajJAna pragaTe ema mAnavuM, te bhUlabhareluM che. gRhasthapaNuM choDayA vinA bhAvasAdhupaNuM AvI zake ja nahi; bhAvasAdhupaNuM AvyA vagara kevaLajJAna te pragaTe ja zI rIte? bhAvasAdhupaNuM chaThThA-sAtamA guNa sthAne hoya che, ane kevaLajJAna teramAM guNasthAne hoya che; mATe gRhasthapaNAmAM kadI paNa koi jIvane kevaLajJAna thAya nahi. AnAthI viruddha mAnyA te, potAnA AtmAnA zuddha svarUpano ane upacArathI anaMta kevaLI bhagavAnono avarNavAda che. 4. chadmastha jIvone je jJAna-darzana-upayoga thAya che te kSeya sanmukha thavAthI thAya che, e dazAmAM eka zeyathI khasIne bIjA zeya tarapha pravRtti kare che. evI pravRtti vinA chadmastha jIvanuM jJAna pravRtti thatuM nathI; tethI pahelAM cAra jJAna sudhInA kathanamAM, upayoga zabdano prayoga tenA artha pramANe (upayoganA anvayArtha pramANe) kahI zakAya paraMtu kevaLajJAna ane kevaLadarzana to akhaMDa avicchinna che, tene ya sanmukha thavuM paDatuM nathI. eTale ke kevaLajJAna tathA kevaLadarzanane eka zeyathI khasIne bIjA zeya tarapha joDAvuM paDatuM nathI; mATe kevaLajJAna ane kevaLadarzanane upayoga kahevo te upacAra che. kevaLIbhagavAnane, kevaLajJAna ane kevaLadarzana eka sAthe ja pravarte che. A pramANe hovA chatAM kevaLIbhagavAnane temaja siddha bhagavAnane je samaye jJAnopayoga hoya, tyAre darzanopayoga na hoya ane jyAre darzanopoyoga hoya tyAre jJAnopayoga na hoya, ema mAnavuM te mithyA mAnyatA che; te mAnyatA kevaLIbhagavAnane tathA siddha bhagavAnane kevaLajJAna pragaTyA pachI je anaMta kALa che tenA ardhA kALamAM jJAnanA kArya vagara ane ardhA kALamAM darzanA kArya vagara kADhavAno 285 hoya che ema kahevA barAbara che. e mAnyatA nyAya viruddha che. zuddha svarUpano ane upacArathI anaMta kevaLI bhagAvanano avarNavAda che. 5. cothuM guNasthAna (samyagdarzana) sAthe lai janAra AtmA purUSapaNe janme che. ApaNe janmatA nathI; tethI strIpaNe koi tIrthakara hoi zake nahi; kema ke tIrthakara thanAra AtmA samyagdarzana sahita ja janme che, tethI te puruSa ja hoya che. jo koi kALe paNa eka strI tIrthakara thAya ema mAnIe to (bhUtabhaviSyanI apekSAo bhale lAMbA kALe thAya to paNa) anaMta strIo tIrthakara thAya ane tethI samyagdarzana sahita AtmA svIpaNe na janme e siddhAMta tUTI jAya; mATe strIne tIrthaMkara paNuM mAnavuM te mithyA mAnyatA che; ane ema mAnanAre AtmAnI zuddha dazAnuM svarUpa jANyuM nathI. te kharekhara potAnA zuddha svarUpano ane upacArathI anaMta kevaLI bhagAvanano avarNavAda kare che. 6. koipaNa karmabhUminI strIne prathamanAM traNa uttama saMhananano udaya hoto ja nathI; jyAre jIvane kevaLajJAna thAya tyAre paheluM ja sahana hoya che. evo kevaLAna ane pahelAM saMhanane nimitta-naimittika saMbaMdhI che. strIne pAMcamAM guNasthAna uparanI dazA pragaTa thatI nathI, chatAM strIne, te ja bhaye kevaLajJAna thAya, ema mAnavuM te potAnA zuddha svarUpano avarNavAda che. ane upacArathI anaMta kevaLI bhagavAnono tathA sAdhusaMghano avarNavAda che. 7. kevaLI bhagavAnanI vANI tALu, oka vagere dvArA nIkaLe nahi ane temAM kamarU5 bhASA na hoya. paNa sarvAga nirakSarI vANI nIkaLe. AnAthI viruddha mAnavuM, te AtmAnA zuddha svarUpano ane upacArathI kevaLI bhagavAnano avarNavAda che. sAtamAM guNasthAnathI vaMdya-vaMdaka bhAva hoto nathI. tethI tyAM vyavahAra, vinaya-vaiyAvRtya vagere hotAM nathI. koi jIva kevaLajJAna thayA pachI gRhastha, kuTumbIo sAthe rahe ke gRhakAryamAM bhAga che, ema mAnavuM te vItarAgane saragI mAnavA barAbara che. koipaNa dravya strIne kevaLajJAna utpanna thAya ema mAnavuM te nyAyaviruddha che. karmabhUminI mahilAne pahelAM traNa saMhanana hotAM ja nathI. ane cothuM sahanana hoya, tyAre vadhAremAM vadhAre soLamAM svarga sudhI
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ te jIva jai zake che, AthI viruddha mAnavuM te AtmAnA zuddha svarUpano ane upacArathI anaMta kevaLI bhagavAnano avarNavAda che. 9. AtmA sarvajJa na thai zake ema keTalAkanuM mAnavuM che; te mAnyatA bhUlabharelI che. AtmAnuM svarUpa ja jJAna che. jJAna zuM na jANe? jJAna sarvane jANe evI tenAmAM zakti che ane vItarAgI vijJAna vaDe te zakti pragaTa karI zakAya che. vaLI keTalA eka ema mAne che ke, kevaLajJAnI AtmA sarva dravyo, tenA anaMtaguNo ane tenA anaMta paryAyone eka sAthe jANe che, chatAM temAMthI keTaluM jANapaNuM hotuM nathI. jema ke, eka chokaro bIjA chokarAthI keTalo moTo, keTalA hAtha lAMbo; eka ghara bIjA gharathI keTalA hAtha dUra - e vagere bAbata kevaLa jJAnamAM jaNAtI nathI, A mAnyatA doSita che; temAM AtmAnA zuddha svarUpane ane upacArI anaMta kevaLI bhagavAnono avarNavAda che. 10. zunyathI dharma thAya; zubha karatAM karatAM dharma thAya, evo upadeza kevaLI tIrthaMkara bhagavAne karyo che. ema mAnavuM te temano avarNavAda che. zubha bhAva vaDe dharma thato hovAthI bhagavAne zubha bhAvo karyA hatA. bhagavAne to bIjAonuM bhaluM karavAmAM potAnuM jIvana arpI dIdhuM hatuM, e vagere prakAre bhagavAnanI jIvana kathA AlekhavI te, potAnA zuddha svarUpano ane upacArathI anaMta kevaLI bhagavAnano avarNavAda che. 11. praznaH- jo bhagavAne paranuM kAMi nathI karyuM to pachI jagat uddhAraka, taraNatAraNa, jIvanadAtA, bodhidAtA ityAdi upanAmothI bhagavAna kema oLakhAvAya che? uttaraH- e badhAM upanAmo upacArathI che, jyAre bhagavAnane darzana vizuddhinI bhUmikAmAM anicchakabhAve dharmarAga thayo tyAre tIrthaMkara nAma karma baMdhAi gayuM. tattvasvarUpa ema che ke, bhagavAnane tIrthaMkara prakRti baMdhAtI vakhate je zubhabhAva thayo hato te, temaNe upAdeya mAnyo ja na hato. paNa te zubhabhAva ane te tIrthaMkara prakRti-baMneno abhiprAyamAM nakAra ja hato. teo rAgane toDavAno puruSArtha karatA hatA. chevaTe rAga TALI vItarAga thayA pachI, 286 kevaLajJAna pragaTyuM ane divyadhvani svayaM pragaTayo; lAyaka jIvo te sAMbhaLIne svarUpa samajyA ane tevA jIvoe upacArathI jagata uddhAraka, taraNa tAraNa ityAdi upanAma bhagavAnane ApyAM. jo kharekhara bhagavAne bIjA jIvonuM kAMi karyuM hoya ke karI zakatA hoya to jagatanA sarve jIvone mokSamAM sAthe kema na lai gayA? mATe zAstranuM kathana kayAM nAmanuM che te lakSamAM rAkhIne, tenA yathArtha artha samajavA joie. bhagavAnane paranA kartA TharAvavA te paNa bhagavAnano avarNavAda che. e vagere prakAre AtmAnA zuddha svarUpamAM doSonI kalpanA AtmAne anaMta saMsAranuM kAraNa che. A pramANe kevaLI bhagavAnanA avarNavAdanuM svarUpa kahyuM. kevaLIo :sakala pratyakSa jJAnanA dharanArA ne kevalajJAnIo Ano artha e thayo ke nIcenAM guNasthAnomAM paNa thoDuM pratyakSa jJAna hoya che. avidhajJAna paNa parane jANavAmAM deza-aMze pratyakSa che, ane manaH paryayajJAna paNa parane jANavAmAM pratyakSa che, kema ke paranI sahAyavinA jANe che,; paNa e manano eka prakAra che mATe tene parokSa paNa kahe che. A cAreya jJAnane parokSa kahyAM che. bhagavAna kevalI sakala pratyakSa jJAnanA dharanArA che. eTale zuM? ke badhuMya traNatraNa lokavartI samasta dravya guNaparyAya Adi lokAloka sahita bhagavAna kevaLIne yugapad pratyakSa thayuM che. AvA sakala pratyakSa jJAnanA dharanArA bhagavAna kevaLIoe AniyamasAra kahyuM che. ane zruta kevaLIo te sakaLa dravya zrutanA dharanArA che. matalaba ke jeTalAM zAstro che te badhAne temaNe dhArI rAkhyAM che. (2) sakala pratyakSa jJAnanA dharanArA kevaLInA keDAyato :digaMbara saMto kevaLInI stuti bhagavAna AtmA zudhdha caitanya ghana che. dravyendriyo, bhAvendriya ane indriya-viSayo e traNeya jJeya che. e potAnI cIja nathI ema jANavuM ene sarvajJa paramAtmA kevaLInI stuti kahe che. je potAnI cIja hoya te dUra na thAya, ane je dUra thAya e potAnI cIja kema hoya ? jeNe kevaLInI stuti karavI hoya teNe AnaMda ane sarvajJasvabhAvathI paripUrNa bhagavAna
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ 287 AtmA sAthe rAga ane nimittathI bhinna paDI, ekatAnI nirvikalpa bhAvanA | kezatanA pAMca aticatAro 1. maryAdA bahAranI cIja maMgAvavI, 2. maryAdA karavI. bahAra nokara vagerene mokalavA, 3. khAMsI, zabda vagerethI maryAdA bahAranA kevaLIno avarNavAda karavo kevaLIpaNuM, munipaNuM, dharma ane deva5NuM te AtmAnI jIvone potAno abhiprAya samajAvI devo. 4, potAnuM rUpa vageredekhADIne ja judI judI avasthAonuM svarUpa che. arihaMta, siddha, AcArya, upAdhyAya maryAdA bahAranA jIvone isArA karavA ane 5. maryAdA bahAra kAMkarA vagere ane muni e pAMcapada nizcayathI AtmA ja che. tethI temanuM svarUpa pheMkavA e pAMca dezavratanA aticAro che. samajavAmAM jo bhUla thAya ane temanAmAM na hoya tevA doSo temanAmAM kazIla je kuSAyI thaI pratAdikathI bhraSTa banI, saMghAdikano avinaya kare, te kalpavAmAM Ave, to AtmAnuM svarUpa samajAya nahi ane mithyAtvabhAvanuM muniveSadhArIne kuzIla kahevAya che. vizeSa poSaNa thAya. dharma te AtmAno svabhAva che mATe, dharma saMbaMdhI judI kuzIla veSadhArI je kaSAyI thai vratAdikathI bhraSTa banI saMghAdikano avinaya kare, te doSa kalpanA karavI te paNa mahAna doSa che. muniveSadhArIne kuzIla kahevAya che. phathatA :durbaLatA. kya : saMsAra, Aya =lAbha, jenAthI saMsAra lAbha thAya te kaSAya. kuzata tarkazAna; viparIta-UMdhA, tarkasahita jJAna hoya te kuzruta che. A kaSAya 4 prakAranAM : kodha, mAna, mAyA ane lobha te pratyekanA 4 bheda kakSatAna mithyA daSTi jIvanuM je zruta jJAna che, te kuzruta jJAna che. bhale ne te che; anaMtAnubaMdhI, apratyAkhyAnI, pratyAkhyAnI ane saMjavalana. Ama agiyAra aMga ne nava pUrva bhayo hoya. to paNa te kuzruta jJAna che. kema ke kASAyanA kula 16 prakAra thAya. nokaSAya 9 che; hAsya, vRti, arati, zoka, bhagavAna AtmA, tene hAtha (najaramAM daSTimAM) Avyo nathI. bhagavAna bhaya, jugupsA ane strI, puruSa, napuMsaka e traNa veda maLI 9 nokaSAya che. AtmAnA taLanA taLiyAM ajJAnIe tapAsyAM nathI. upara-upara ekalA rAga kaSAyanI sAthe rahIne tene uddIpana karatA hovAthI te nokaSAya kahevAya che. ne paryAya ne tapAsI joi che, ne tene ja potAnuM svarUpa mAnyuM che. mATe zaNa sekaMDanA 4/5 bhAgano paLathI paNa vadhu eka TUMko samaya; eka jUja samaya; viparIta zraddhAvALuM hovAthI tenA zrutajJAnane kuzruta jJAna kahevAmAM AvyuM che. avasara; taka; moko; (2) mithyAdarzananA udaya sAthenuM zrutajJAna, kuzrutajJAna che. mithyAtva dvArA, paNa bhaMga :kSaNa vinAza. (2) kSaNe kSaNe thato nAza; kSaNa bhaMguratA; anityatA. arthAt bhava-AvaraNa dvArA, ajJAna (kumatijJAna-kuzrutajJAna-tathA thANa bhaMgathI thati :kSaNavinAza jemanuM lakSaNa hoya evAM. virbhAgajJAna) ane avirati bhAva hoya che. tathA zeyane avalaMbatAM (mya kaNa vezyAvo jIva je vaira taje nahi, viSaya, kaSAyomAM Asakta rahe, nirdaya hoya, saMbaMdhI vicAra athavA jJAna karatAM), te te kALe duHnaya ane duHpramANa hoya duSTa hoya, nathI koine vaza na thato hoya, evo kRSNa lezyAvALo jIva hoya che. (mithyAdarzananA sadbhAvamAM vartatuM matijJAna, te kumatijJAna che, zrutajJAna ke kuzrutajJAna che. avadhi jJAna che, te vibhaMga jJAna che; tenA sarbhAvamAM paNa vinAza rUpe kSaNe kSaNe nAza pAmatA vartatA nayo, te duHyo che, ane pramANe, te duHpramANa che.) (3) vaNabhaMgathI lahita :kSaNa vinAza jemanuM lakSaNa hoya evAM mithyAdarzananA udaya sAthenuM, zrutajJAna ja kuzrutajJAna che. thANabhaMgura thoDA samayamAM nAza pAme evuM; nazvara; nAzavaMta (2) nazvara; nAzavaMta; kuti kuzravaNa; rAga-dveSa-moha jAnita zravaNa thoDA samayamAM nAza pAme tevuM
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ thANabhaMgI kSaNekSaNe nAza pAmanAro; prati samaya jeno dhvaMsa thAya che evo; | kSaNabhaMgura ; kSaNika chANabhedu :bhinna samaya; bhinna bhinna samaya. ghaNavinAzarUpe :kSaNe kSaNe nAza pAmatA ghaNavinAzarUpe pravartatA roya paryAyo kSaNe kSaNe nAza pAmatA jaNAvA yogya paryAyo. zaNika eka samaya pUratI. chANika nAtha :nitya udyotarUpa hovAthI kSaNika nathI. have vartamAnanI vAta kare che ke (AtmA) nitya udyotarUpa hovAthI kSaNika nathI. eTale vartamAnamAM che evo ne evo trikALa che. ane spaSTa prakAzamAna jayoti che. paranI apekSA rAkhyA vinA pote potAne jJAnamAM spaSTa pratyakSa jaNAya evI caitanya jayoti pote gaNika bhAva :anitya bhAva; nAzavaMta bhAva; caMcaLa bhAva. asthAyI bhAva. (2) trikALa na Teka tevo kSaNikabhAva; abhUtArtha. ghaNika vyakti eka samayathI eka paryAya; eka samayanI avasthA. rANikavAda koipaNa vastu kSaNa mAtrathI vadhu TakI zakatI nathI evo mata siddhAMta (baudhdha). tra : dravyapha vastunA vartamAnakALanA nivAsane kSetra kahe che. (1) paramAtmAnA asaMkhya pradezarUpa pahoLAI; potAnI pahoLAIrUpa AkAra (asaMkhya pradeza) (2) pradeza saMkhyA. zetraparAvartana vaLI jIva niraMtarapaNe anaMta kSetraparivartana karI cUkayo che. cauda brahmAMDanuM kSetra che. temAM dareka pradezamAM anaMtavAra janmayo ane maryo che. anAdinI cIja che ne ! tethI dareka kSetre anaMtavAra paribhramaNa karI cUkayo che. bhAvapAhuDamAM Ave che ke hajAro rANIo choDI, nagna digaMbara munipaNuM dhAraNa karyuM, agiyAra aMga ane nava pUrva bhaNI gayo, paraMtu AnaMdano nAtha trikALI bhagavAna je AtmA tenI draSTi ane anubhava karavA joie te na karyA. evAM dravyaliMga dhAraNa karI munipaNAM laine paNa dareka pradeze anaMtavAra 288 janma-maraNa karI cUkayo che. jayAM sidhdha bhagavAna birAje che. tyAM paNa anaMtavAra janmayo, maryo che; koi kSetra bAkI nathI. Ama jIve anaMta kSetraparAvartana karyA che. trAkAra vRtti:kArya pradezakAra valaNa paka zreNI mohanIya karmanA be prakAra che; darzanamoha ane cAritramoha. darzanamoha nAza pAme tyora samakti thAya che. ane tyArathI cAritramohano udaya nabaLo thavA mAMDe che. pUrva vibhAga (apUrva avasara kayAre AvazenI gAthA 4 thI 12 sudhI)mAM batAvyA pramANeno puruSArtha karavAthI sAdhaka sAtamAM guNasthAnanA aMta bhAgamAM AvI jAya che. te pachIthI sAdhakanA guNasthAnanI be spaSTa zreNI paDI jAya che : upazamazreNI ane kSapakazreNI. sAtame guNasthAne cAritramohanI 25 prakRtino kSayopazama thayA pachI sAdhaka AThame guNasthAne Ave tyAre zreNInI zarUAta kare che. 8 thI 12 guNasthAnomAM AtmAnI sthiti ghaNo alpasamaya rahe che. pratyeka guNasthAne jaghanya sthiti eka samaya ane utkRSTa sthiti aMtar muhartanI hoya che. tethI AtmA zreNI mAMDe eTale ke potAnA AtmasvarUpamAM sthira thAya tyArathI zarU thayelo teno vikAsa kevaLajJAnanI prAptie aTake che, athavA to upazama zreNImAM AtmAnuM 11mAM guNasthAnethI patana thAya che. upazama zreNIvALo sAdhaka potAnAM ghAtakarmone upazamAvato upazamAvato 11mAM guNasthAne pahoMce che. e tyAM karmanA prabaLa udayane lIdhe tenuM patana thAya thaI te chaThe, cothe athavA pahele guNasthAne aTake che. zapaka zreNIvALo sAdhaka potAnA karmono kSaya karato karato dazamAthI 12mAM guNasthAne AvI, 23 me guNasthAne kevaLajJAnanI prApti kare che. kSapaka, zreNImAM karmono kSaya thato hovAthI te ghAtakarmo karI kadI udayamAM AvI zakatAM nathI. kSapakazreNImAM AvI samarthatA hoya che. paNa akiMcana (2) kSaya karavuM te. (3) upavAsa (4) kSaya karavuM te. (rAga dveSano nAza karavo te.) paNamAM upavAsamAM (2) anazanamAM.
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ chANijyiA baMdhanuM kAraNa nathI karmanA traNa bheda pADavAmAM Ave che; prANa, vikArya ane nirvatyuM. kevaLIbhagavAnanuM prAptakarma vikAryakarma e nirvakarma jJAna ja che. kAraNa ke teo jJAnane ja grahe che. jJAnarUpe ja pariName che ane jJAnarUpe ja Upaje che. A rIte jJAna ja temanuM karma che ane jJapti ja temanI kriyA che. Ama hovAthI kevaLI bhagavAnane baMdha thato nathI, kAraNa ke jJapti kriyA baMdhanuM kAraNa nathI. paraMtu zeyArthapariNamana kriyA arthAt Seya padArtho sanmukha vRtti thavI. (mya padArtho prati pariNamavuM) te baMdhanuM kAraNa che. primeva jaladI ja; tarata ja; zIdhrameva. pAvavuM :kSaya karavo; nAza karavo; naSTa karavo. pAvavA yogya :kSapa karavA yogya bdha :ghUmarI khAvI. (2) kSobha; asthiratA GNa :yogya. Poma kalyANa, Atmika zreya; sukhazAMti (2) prApta thayela vastune jALavI rakhAvanAra (3) prApta thayela vastune jALavI rAkhanAra. (4) AkAra; AtmAnA asaMkhya pradezarUpa pahoLAI. maka kalyANa karanAra; hItakArI; zamaNo AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhuo matA :zakti; sahanazakita; dhIraja thAmAM koi jIvane virAdhe nahi (2) AtmAnI zAMtirUpa svabhAva (3) anaMtaguNamaya-jJAnAnaMdamaya AtmAnuM svarUpa oLakhavuM. AtmAmAM koI vibhAva nathI. AtmA to kSamAno sAgara, zAMtino sAgara che. anaMta kALathI anaMta bhavo thayA, game eTalA nigodanA bhavo thayA chatAM AtmA to kSamAno bhaMDAra che ene oLakhavo e ja sAcI kSamA che. (4) koI jIvane vicadhe nahi; koI jIvane duHkha na Ape. thAya atyaMta vizleSa; atyaMta viyoga; AMtyatika nivRtti (2) TALavuM ; nAza karavo; yakaraNa zIla :kSaya karavAnA svabhAvavALI. 289 thAyathI yukta :kSaya sahita; kSaya sAthe saMbaMdhavALo (vyavahAre karmonA kSayanI apekSA jIvanA je bhAvamAM Ave te kSAyikabhAva che.) thAyopazama samyaktane vedaka samyakta paNa kahevAmAM Ave che. paraMtu kSayopazamamAMthI kSAyika thavAnA saMdhinA vakhatanuM je samyakta te vAstavika rIte vedaka sakhyattva che. (2) udbhava temaja anubhava te kSayopazama che. (3) nitya svabhAva; dhruva svabhAva (4) nAza ane samAi javuM yopazama zAna vidvatA yopathama labdhi :aprazasta jJAnAvaraNAdi karmono anubhAga dareka samaye anantaguNo ghaTato jato udayamAM Ave to tene kSayopazama labdhi kahe che. thAyopazama labdhi hovAthI je jIvanA sAtA Adi prazasta pravRttiono baMdha yogya dharmAnurAgarUpa zubhapariNAma thAya che tene vizuddhi labdhi kahe che. (2) AMkho pADIne jijJAsu joI ja rahe che te kSayopazama labdhi che. temAM hita savirUpa zuM che te samajavAnI tAkAta batAve che. yopazama samati:kSayopazama samakti vartatuM hoya tyAre eka samakti mohanIya prakRtino jarA udaya rahe che tene kSayopazama samyagdarzana kahe che. thAyopazama sAyakatva anaMtAnubaMdhInI cAra cokaDI ane mithyAtva tathA samyaka mithyAtva e che prakRtiono anudaya ane samyak prakRtino udaya rahetAM kSayopazama samyakatva thAya che. kSayopazama sa ttvano utkRSTa kALa chAsaTha sAgara (anaMta saMsAranI apekSAe A kALa paNa thoDo che.) ane jaghanya kALa aMtarmuharta che. upazama samyatva ane kSayopazama samyatva niyamathI naSTa thAya ja che tethI jyAM sudhI sakhyatva rahe che tyAM sudhI AtmA eka vilakSaNa zAMti ane AnaMdano anubhava kare che ane jyAre samyatva bhAva nAza pAmavAthI mithyAtvano udaya thAya che tyAre AtmA potAnA svarUpathI bhraSTa thaIne karma paraMparA vadhAre che. yopazamana thAvuM :kSAyika cAritra che tyAM mohanIyano abhAva che; ane jayAM mohanIyano abhAva che tyAM paheluM, bIjuM, trIjuM ane agiyAramuM e cAra guNasthAnakanA sparzapaNAno abhAva che.
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIyopazamabhAva Hkarmono phaLa devAmAM udbhava temaja anudbhava te kSayopazamabhAva che. (2) zAtaMrasanuM vedana (3) samaMta rasanuM vedana jIyopathamika zAna :kAgaDAne AMkha be hoya che paNa pUtaLI (kIkI) eka ja hoya che. je AMkhathI kAgaDAne jovuM hoya che te AMkhamAM pUtaLI AvI jAya che; te vakhate te bIjI AMkhathI joi zakato nathI. Ama hovA chatAM pUtaLI eTalI jhaDapathI be AMkhomAM phare che ke banne AMkhomAM judI judI pUtaLI hoya ema lokone lAge che. vAstavika rIte pUtaLI eka ja hoya che. AvI ja dazA kSAyopazamika jJAnanI che. dravya indriyarUpI dvAro to pAMca che paNa kSAyopazamika jJAna eka vakhate eka indriya dvArA ja jANI zake che; te vakhate bIjI indriyo dvArA kArya thatuM nathI. kkSAyopazamika jJAna jayAre netra dvArA varNane jANavAnuM (jovAnuM) kArya karatuM hoya che tyAre te zabda, gaMdha rasa ke sparzane jANI zakatuM nathI. arthAta jayAre te jJAnano upayoga netra dvArA varNa jovAmAM rokAyo hoya che tyAre kAna para zA zabdo paDe che, nAkamAM kevI gaMdha Ave che vagere khyAla raheto nathI. jo ke jJAnano upayoga eka viSayamAMthI bIjA viSayamAMH jhaDapathI palaTAto hovAthI jANe ke badhA viSayA ekI sAthe jaNAtA hoya ema skUla driSTae jotAM lAge che. to paNa sUkSmadraSTithI jotAM kSAyopazamika jJAna eka vakhate eka ja indriya dvArA pravartatuM spaSTa rIte bhAse che. A rIte indriyo potAnA viSayomAMH paNa krame pravartatI hovAthI indriyajJAna parokSa che. zuka sattvahIna; nirmAlya; chAsabAkaLA jevA. (2) kSudra; mAmulI; halakuM; tuccha; anudAna matanuM. (3) thoDuM; alpa; tuccha; najIvuM. kAzita uparakta; raMgAyelo; malina zAMti :zubha pariNAmanI bhAvanAthI krodhAdi kaSAyamAM thatI tIvratAnA abhAvane zrAnti (kSamA) kahe che. jJAnendriya tvacA, cakSu, zrotra, jihyA ane nAsikA e pAMca jJAnendriyo che. kaSAya krodha, mAna, mAyA ane lobha. tenA 25 bhedo che. cAra anaMtAnubaMdhI, krodha, mAna, mAyA, lobha, cAra apratyAkhyAnAvaraNa kaSAya,-keTalAka kALa rahe 290 tevA krodhAdi, jenAthI eka deza zrAvakanuM cAritra grahaNa karI zakatuM nathI te; cAra pratyAkhyAnAvara kaSAya,-je koMdhAdinA udayathI munino saMyama grahaNa karI zakAto nathI; cAra saMjavalana kaSAya, tathA navano kaSAya no eTale nahi tevA alpa kaSAyaH- hAsya, rati, ati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, yuveda, napuMsakaveda-tenA udayathI pUrNa cAritra (yathAkhyAna) thatuM nathI. (2) kaSAyathI sthiti ane anubhAga baMdhAya che. (3) satpuruSo maLye, jIvane te batAve ke, tuM je vicAra karyA vinA karye jAya che, te kalyANa nathI, chatAM te karavA mATe durAgraha rAkhe, te kaSAya. (4) kapa +Aya. je saMsArano lAbha Ape, te rAgadazA, to saMsArano lAbha ApanArI che. (5) rAgadveSarUpa AtmAnI pravRtti, te kaSAya che. te pravRtti tIvra ane maMda ema be prakAranI hoya che. (6) kaSAyano artha mithyAdarzanarUpa-krodhAdi thAya che. samyagdaSTijIvone, mithyAdarzanarUpa kaSAya hoto nathI, eTale samyagdaSTi jIvone lAgu paDato kaSAyano artha, potAnI nabaLAIthI thatA krodha-mAna-mAyA-lobha vagere, evo samajavo. mithyAdarzana eTale, AtmAnA svarUpanI mithyA mAnyatA,UMdhI mAnyatA. (7) jo ke kaSAyano rasa puNya ane pAparUpa che, to paNa teno svabhAva kaDavo che. puNya paNa, khArAzamAMthI thAya che. puNyano oThANiyo rasa nathI, kAraNa ke, ekAMta zAtAno udaya nathI. kaSAyanA bheda be : (*) prazastarAga (*) aprazastarAga - kaSAya vagara baMdha nathI. ArtadhyAnano samAveza mukhya karIne, kaSAyamAM thaI zake. 'pramAda'no cAritramohamAM are 'yoga'no nAmakarmamAM thaI zake. (8) (= saMsAra+Aya= lAbha) eTale saMsArano lAbha Ape ane AtmAnA guNanI hAni kare te. (9) kaSAyanA cAra prakAra che. anaMtAnuM baMdhI kaSAya, apratyAkhyAna kaSAya, pratyAkhyAna kaSAya ane saMjavalana kaSAya. (10) mithyAtva ane krodha-mAna-mAyA-lobharUpa AtmAnI vibhAva pariNatine kaSAya kahe che. (11) mohanA udayamAM joDAtAM jIvane mithyAtva krodhAdibhAva thAya che, te sarvanuM nAma sAmAnyapaNe kaSAya che. sakaSAya yogamAM mithyAtyAdino samAveza thai jAya che. samyagdaSTine mithyAtva bhAva nathI,
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ eTale tene krodhAdibhAva thAya te akaSAya roga kahevAya che. samyagdaSTi jIvone lAgu paDato kaSAyano artha, potAnI nabaLAithI thatA krodha-mAna-mAyAlobha vagere ema samajavo. (12) rAga-dveSarUpa AtmAnI pravRtti, te kaSAya che. te pravRtti tIvra ane maMda ema, be prakAranI hoya che. (13) rAga dveSa rUpa AtmAnI pravRtti ne kaSAya che. te pravRtti tIvra ane maMda, ema be prakAranI hoya che. (14) kasaMsAra, Aya lAbha. eTale saMsArano lAbha Ape ane AtmAnA guNanI hAni kare te. (15) kaSAyanA cAra bheda che; krodha, mAna, mAyA ane lobha. (16) kaSa+Aya; kaSa eTale saMsAra, ane Aya eTale lAbha je bhAva vaDe saMsAranA corAzInA duHkhanI DAMga khAvAno lAbha maLe te kaSAya. kaSa eTale kaSIne ane kaSIne eTale kheDa karIne, krodha, mAtra, mAyA, lobhanI kheDa karIne, corAzInA avatArane ugADe, saMsAranA duHkhane utpanna kare, tene kaSAya kahevAya che. rAga-dveSa, harSa zoka, rati-arati, ane veda te badhAM kaSAyono samUha che. (17) kaSAya eTale AtmAnI azAMtatA, krodha, mAna, mAyA ane lobha e cAra kaSAya che, je AtmAne azAMta rAkhe che. vAstavika kevaLajJAnanA cAra vizeSaNo che. 1. kevaLajJAna prakAza svarUpa che. 2, kevaLajJAna sarvocca prakAza che. 3.kevaLajJAna sva prakAza svarUpa che ane 4. kevaLajJAna sarva prakAza che. e vizeSaNonI vikRti ja krodha (prakAza), mAna (sarvocca prakAza), mAyA (svapa2 prakAza) ane lobha (sarva prakAza) che. pAMca asti kAyamAM jIvanuM sthAna parama ucca che. AvAM A kaSAya AtmAnAM prazAMta svarUpane kSati pahoMcADe che. (18) krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, zoka vagere, kaSAyabhAvo jIvanA pariNAmamAM thAya che, te jIvakrodhAdi che : te bhAvo vakhate dravyakarma rU5 krodhAdhi karma, udayamAM che, te jaDa krodhAdi che. (19) mithyAtva tathA krodha, mAna, mAyA, lobharUpa AtmAnI azuddha pariNatine kaSAya kahe che. (hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA (dhRNA), strIveda, puruSaveda ane napusaMkadarUpa AtmAnI azuddha pariNatine nokaSAya kahe che. (20) krodha, mAna, mAyA, lobha, te kaSAya che. (21) mithyAtva tathA krodha, mAna, mAyA, lobharUpa AtmAnI 291 azuddha pariNatine kaSAya kahe che. (hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA (dhUNA), strIveda, puruSaveda ane napuMsaka veda rU5 AtmAnI azuddha pariNatine nokaSAya kahe che) (22) je AtmAne duHkha Ape, guNanA vikAsane roke tathA parataMtra kare te , krodha-mAna-mAyAne lobha, e cAra kaSAya che. (23) kaSAyanA 25 prakAra che. krodha, mAna, mAyA, lobha te darekanA anaMtAnubaMdhI, apratyAkhyAna, pratyAkhyAna ane saMjavalana Adi cAra prakAra e rIte 16 tathA hAsya, rati,arati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, puruSaveda ane napuMsakaveda Adi 9 nokaSAya; e badhA kaSAya che, ane te badhAmAM AtmahiMsA karavAnuM sAmarthya che. mithyAtva, jyAM hoya tyAM to kaSAya avazya hoya ja che, paNa e traNe TaLI javA chatAM paNa kaSAya hoi zake che. (24) cAritramoha. (25) samyakatva, dezacAritra, sakala cAritra tathA yathAkhyAta cAritrarUpI pariNAmone ghAte eTale na thavA de te kapAya te kaSAyo cAra prakAranA che, anaMtAnuM baMdhI apratyAkhyAnAvaraNa, pratyAkhyAnAvaraNa, saMjIvalana AtmAne kare eTale duHkha de je pariNAmothI saMsAranI vRddhi thAya. (26) AtmAnA vibhAva pariNAmane kayAya kahe che. kaSAyanA cAra bheda che. krodha, mAna, mAyA ane lobha kaSAya. (27) (ka saMsAra+ A =lAbha) saMsArano lAbha Ape, ane AtmAno guNanI hAni kare che, krodha, mAna, mAyA ane lobha, e cAra kaSAya che. (28) krodha, mAna, mAyA, lobharUpe AtmAnA vibhAva pariNAmone kaSAya kahe che. (29) mithyAtva ane krodhamAna-mAyA-lobharU5 AtmAnI vibhAva pariNatine, kaSAya kahe che. (30) krodha, mAna, mAyA ane lobha te kaSAya che. kaSAya ane hAni kaSAya ane bhrAnti thavAmAM ghAtI karmanuM nimitta che. prati kuLatA thavAmAM aghAti karmanuM nimitta che. avaguNano bhAva laMbAvyA kare, to pratikuLatAnA saMyoga vakhate, tene dveSa thAya che. pratikuLatAnA saMyoga vakhate, upacArathI ema kahevAya ke, A pratikuLatA duHkhanuM kAraNa che. paNa aguNano bhAva pote na choDe to, pratikuLatAmAM tene duHkha thayA karaze. pote vIrya UMdhuM
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAkhyuM che e vartamAnamAM savALo puraSArtha karato nathI. tethI pratikuLatAnA saMyoga vakhate dveSa thayA kare che. kathAya kaNa kuyAyano nAno aMza kaSAya kevI rIte jItAya ? rAga ane dveSamAM, cAreya kaSAya AvI jAya che. krodha tathA mAna dveSarUpa che, ane mAyA tathA lobha rAgarUpa che. cAritramohano udaya to jaDamAM Ave che. chatAM samaktiI ane munine paNa, cAritramohanA cAreya prakAranA udayane anusarIne kaSAyarUpe pariNamavAnI yogyatA che. paraMtu have tene choDI de che. kaSAya pragaTa thayo ane pachI tene jItIne choDI de che,ema nahi, paraMtu kaSAya utpanna ja thavA dIdho nahi. kaSAyanA udaya taraphanuM lakSa choDI, arthAt tenuM anusaraNa choDIne svabhAvanA lakSe svabhAvanuM anusaraNa karatAM, bhAvaka ane bhAvyanuM bhedajJAna thAya che. tethI bhAvya-kaSAya utpanna thato ja nathI, tene kaSAya jItyo ema kahevAya che. kaSAya thaka kaSAyono samUha kaSAya te zuM ? :uttaraH- satpuruSo madhye jIvane te batAve ke, tuM je vicAra karyA vinA karye jAya che, te kalyANa nathI, chatAM te karavA mATe, durAgraha rAkhe te kaSAya. unmArgane mokSamArga mAne; ane mokSamArgane unmArga mAne, te mithyAtvamohanIya. unmArgathI mokSa thAya nahIM, mATe mArga bIjo hovo joIe, evo je bhAva, te mizramohanIya. AtmA A haze ? tenuM jJAna thAya te samyaktva mohanIya. AtmA A che, evo nizcayabhAva, te samyaktva. jJAnI pratye barAbara pratIti thAya, ne rAtadivasa te apUrva joga sAMbharyA kare to sAcI bhakti prApti thAya. niyamathI jIva komaLa thAya che, dayA Ave che. mananAM pariNAmo upayoga sahita jo hoya to karma ochAM lAge, upayogarahita hoya, to karma vadhAre lAge. aMtaHkaraNa komaLa karavA, zuddha karavA, vratAdi karavAnuM kahyuM che. svAdabuddhi ochI karavA, niyama karavo. kuLadharma jyAM jyAM joIe chIe, tyAM tyAM ADo Ave che. upadezachAyA-8 kaSAya bhAva jJAnAvaraNAdi karmanI utpattinuM upAdAna kAraNa kaSAya bhAva che. rAgadveSa e ajJAna bhAva. 292 kyAya vedanIya H anaMtAnuM baMdhI, apratyAkhyAna, pratyAkhyAna ane saMjvalanA bhedathI, tathA e darekanA krodha, mAna, mAyA ane lobha, e cAra prakAra e soLa bheda kaSAya vedanIyanA che. kathAya--anuraMjita kaSAyaraMjita; kaSAyathI raMgAyela. (kaSAyathI anuraMjita yogapravRtti, te lezyA che.) AyaNa HkaSAyano nAno aMza. kaSAya bhAva :jaDa pariNatino tyAga. kAyathaka kaSAyasamUha kyAyanI upazAMtatA have satsaMgamAM Ave, bodha sAMbhaLe chatAM ene pUrva karmane laine kaSAya udaya Ave che. kaMi nimitta maLatAM dharmanAM sAdhana, sAdharmI vagere pratye paNa kaSAya thAya te anaMtAnuM baMdhI che. prakRtio udaya AvyA kare tyAre tene upazamAvavA zuM kare? kaSAya vedAya, tene AtmAnA zatru jANe ne dUra karavA kSamA Adi dhAraNa kare. huM kaSAya karIza to mane ja karma baMdhAze. vaLI koi niMdA vagere kare ke duHkha Ape to, temAM potAno doSa hoya to vicArI kADhI nAkhe. doSa na hoya to te pUrva karmanuM phaLa jANI, saMtoSa rAkhe, karma nirjarI jAya che ema jANI saMtoSa rAkhe ane vRttine dharma dhyAnamAM vizeSa paNe roke. e rIte abhyAsa karatAM kaSAya maMda paDe eTale ke upazAMta thAya, tyAre AtmArtha vicAravAno avakAza maLe. kyAyano svabhAva :duHkharUpa ane AkuLatArUpa che. ane tene duHkharUpe ane AkuLatArUpe anubhave che. kaSAyabhAva :jIvone je malina arthAt jANapaNAnI svacchatA rahita upayoga che, te kaSAyano udaya che. upayogamAM nirmaLatA-svacchatA nathI rahetI te kaSAya bhAva che, te kaSAyabhAvamAM kaSAya, karmanA udayanuM nimitta che. kapAyeluM kaDachA svAdavALuM kAyalava jarAka kaSAya; thoDo kaSAya. kyAyelA besvAda nyAyAdhyavasAyasthAna kaSAyanA aMzo ke je karmonI sthitimAM kAraNa che.
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAyika zAna :kevaLa jJAna (2) nirvikAra sahaja AnaMdamAM lIna rahI sahajapaNe jANyA karavuM te ja kSAyika jJAnanuM svarUpa che. jJeya padArthomAM aTakavuM-emanA sanmukha vRtti thavI te kSAyika jJAnanuM svarUpa nathI paNa karmane bhogavanAra che. jJAtA jo jJeya padArtharUpe pariNamato hoya, to te sakaLa karmavananA Aye pravartatA svabhAvika jANapaNAnuM-kSAyika jJAnanuM-kAraNa nathI; athavA tene padArtharUpe pariNati dvArA mRgatRSNAmAM jaLasamUhanI kalpanA karavAnA mAnasavALono AtmA duHsaha karmabhArane ja bhogave che ema jinedroe kahyuM che. (3) avazyameva sarvathA sarvadA sarvadA sarvane jANe che. kramapUrvaka jANavuM, niyata Atma pradezathI ja jANavuM, amukane ja jANavuM-ityAdi maryAdAo mati-zrutAdi kSAyopazAmika jJAnamAM ja saMbhave che. zAyika jJAna to amaryAdita hovAthI yugapada sarva AtmapradezethI traNe kALanA paryAyo sahita sarva padArthone-te padArtho aneka prakAranA ane viruddha jAtinA hovA chatAM paNa-jANe che arthAt kevaLajJAna eka ja samaye sarva AtmapradezethI sarva dravya-kSetra-kALa-bhAvane jANe che. (4) kharekhara kSAyika jJAnanuM, sarvotkRSTatAnA sthAnabhUta parama mahAtmya che. je jJAna ekI sAthe ja (akrame) sarva padArthone avalaMbIne pravarte che te jJAna-potAmAM samasta vastuonA zeyAkAro pattharamAM TAMkaNAthI korelI AkRti mAphaka sthita hovAthI jeNe nityatva prApta karyuM che ane samasta vyaktio (bhedo) prApta karI hovAthI jeNe svabhAva prakAzaka kSAyikabhAva pragaTa karyo che evuM-traNe kALe sadAya viSaya rahetA (asamAnajAtipaNe pariNamatA) ane anaMta prakArone lIdhe vicitratAne pAmelA evA AkhAya sarva padArthonA samUhane jANatuM thayuM, akrame anaMta dravya-kSetra-kALa-bhAvane pahoMcI vaLatuM hovAthI jeNe adbhuta mAhAtmya pragaTa karyuM che evuM sarvamata ja che. bhAvArtha :- akrame pravartatuM jJAna eka jJeyathI bIjA jJeya pratye palaTAtuM nahi hovAthI nitya che, potAnI samasta zaktio khulI gaI hovAthI kSAyika; AvA akramika jJAnavALo puraSa ja sarvajJa hoI zake. sarvajJatA e jJAnanuM koI parama adbhuta mAhAtmya che. (5) zAyika jJAna to amaryAdita hovAthI yugapad sarva AtmapradezethI 293 traNe kALanA paryAyo sahita sarva padAthone - te padArtho aneka prakAranA ane virUddha jAtinA hovA chatAM paNa-jANe che. arthAt kevaLajJAna eka ja samaye sarva AtmapradezethI sarva dravya kSetra-kALa-bhAvane jANe che. (6) kevaLajJAna to amaryAdita hovAthI pugapad sarva AtmapradezethI traNe kALanA paryAyo sahita sarva padArthone - padArtho aneka prakAranA ane virUddha jAtinA hovA chatAM paNa jANe che. arthAt kevaLajJAna eka ja samaye sarva AtmapradezathI sarva dravyakSetra-kALa-bhAvane jANe che. (7) je jJAna ekI vakhate sarva AtmapredezethI tatkALa vartatA e atIta ke anAgata kALe vartatA samasta padArthone viSama (mUrta, amUrta Adi asamAna jAtinA sarva padArthone jANe che te jJAnane zrAyika jJAna kahyuM che. (9) kevaLajJAna. sAyika jIva AtmA jJAnAnaMdasvabhAvI prabhu trikALa parama pariNAmikabhAva svarUpa ja che. e tene Azraye A je kevaLajJAnAdi navI paryAya pragaTa thaI che te kSAyikabhAvarUpa che. karmano (dravya karma ane bhAvakarmano) atyaMta kSaya thaIne te utpanna thaI che ne ? to tene kSAyikabhAva kahe che. jene A kevaLadarzanakevaLajJAnAdi kSAyikabhAvanI navI paryAya pragaTa thaI che tene ahIM kSAyika jIva kahyA che. (2) AtmA aMdara zuddha, buddha, caitanya ghana, saccidAnaMda svarUpa prabhu AtmA trikALa dhruva svarUpe birAje che. to tene dhyeya banAvIne jIva prathama samyakdarzana pragaTa kare che, ane tatkALa ja tane samyajJAna thAya che. pachI dhyAnanI ekAgratAnI vizeSatA (zukala dhyAna) thaIne tene pUrNa cAritranI temaja pUrNa jJAna-darzana ane vIryanI dazA pragaTa thAya che. ahA ! tyAM ja kevaLadarzana-kevaLajJAnAdi dazA pragaTa thaI te kSAyikabhAva che, kemake te dravyabhAva ghAtikarmono kSaya thaIne pragaTa thaI che, ne have te pragaTa thaI che te kadIya jAze (naSTa thAze) nahi. Avo jJAyikabhAva jene pragaTa thayo che te kSAyika jIva che. (3) jJAyika bhAva svabhAvanI vyaktirUpa hovAthI avinAzI hovA chatAM paNa sAdi che kAraNa ke karmanA kSayathI utpanna thAya che tethI ja karmakRta kahevAmAM Ave che.
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 Ayika samyagdarzana atyaMta nirmaLa tattvArtha zradhdhAAna thAya te kSAyika samyagdarzana che. (2) te dazAmAM mithyAtva prakRttinAM (traNa peTA vibhAgonAM) rajakaNo AtmapradezathI taddana khasI jAya che, tethI mithyAtva tathA anaMtAnubaMdhInI sAte prakRttino kSaya thayo kahevAya che. (3) je dazAmAM mithyAtva prakRtinA (traNa peTA vibhAgonAM rajakaNo Atma pradezathI khasI jAya che, tethI mithyAtva ane anaMtAnubaMdhInI sAte prakRtino kSaya thayo kahevAya. (4) kSAyika samyagdarzanavALo pAcho paDe nahi. cAra anaMtAnubaMdhI ane traNa darzana mohanIyanI ema te sAta prakRtino kSaya thAya tene kSAyika samyagdarzana kahevAya che. te kSAyika samyagdarzana paNa avasthA che. AtmA dhuvasvarUpa ekarUpa che temAM avasthAnA bhedamAM potAne gotavA jAya ke huM upazama samakitI chuM ke kSayopazama samakita chuM ke kSAyika samakitI che te badhA rAgamizrita che. arAgI AtmAnI paryAya ughADavAmAM rAgamizrita pariNAma madada karatAM nathI, puro thayA pelAM vacce evA vicAra Ave kharA, paNa te rAgamizrita pariNAma che. te AtmAnI nirmaLa paryAya ughADavAmAM madada kare nahi paNa abheda AtmA upara daSTi mUkavAthI ja nirmaLa paryAya UghaDe che. kSAyika samakita te paNa avasthA che te avasthA sAdi anaMta che ane AtmA to anAdi anaMta che. mayikabhAva AtmAnA puruSArthathI koi guNanI zuddha avasthA pragaTe, te jJAyika bhAva che. AtmAnA puruSArthanuM nimitta pAmI karma AvaraNa no nAza thavo, te karmano kSaya che. A paNa jIvanI eka samaya pUratI avasthA che. samaya samaya karIne te sAdi anaMta rahe che, to paNa eka samaye eka ja avasthA hoya che. Adi anaMta amUrta atIndriya svabhAvavALA kevaLa jJAna, kevaLa darzana, kevaLa sukha,-kevaLa vIrya yukata phalarUpa aMta catuSTayanI sAthe rahelI, parama utkRSTa jJAyikabhAvanI zuddha pariNati te kArya zudhdha paryAya che tene jJAvikabhAva paNa kahevAya che. kevaLajJAna avasthA, jJAyikabhAva che. (2) kSAyika samakti, jJAna, darzana, AdinI pUrNa paryAya-avasthA. to, AvI je kSAyika dazA thAya che tenA Azraye paNa AtmA gamya nathI. ahA ! e parama svabhAvamaya evo | AtmA to tenA potAnA Azraye ja jaNAya tevo che. eka sahaja parama pAriNAmika bhAvane ja sadA pAvanarUpa nija svabhAva kahyo che. cAra vibhAvabhAvono Azraya karavAthI parama pariNAmika bhAvano Azraya thayo nathI. parama pariNAmika bhAvano Azraya karavAthI ja samyakatvathI mAMDIne mokSadazA sudhInI dazAo prApta thAya che. kakSAyita :uparakta; raMgAyelo; malina. (2) kaSAyavALo; vikArI; raMgAyelo. pAyopathamika samyagdarzana te dizAmAM mithyAtva ane mizramithyAtva karmanAM rajakaNo AtmapradezathI chUTA paDatAM tenuM phaLa AvatuM nathI. ane samarmohanIya karmanAM rajakaNo udayarUpe hoya che, tathA anaMtAnubaMdhI kaSAya karmanAM rajakaNo visaMyojanarUpe hoya che. pAyopathamika zAna :kramapUrvaka jANavuM, niyata AtmapradezathI ja jANavuM, amukane ja jANavuM-ItyAdi maryAdAo mati-zrutAdi kSAyopathamika jJAnamAM ja saMbhave che. kSAyika jJAna to amaryAdita hovAthI yugapad sarva AtmapradezathI traNe kALanA paryAyo sahita sarva padArthone- te padArtho aneka prakAranA ane virUddha jAtinA hovA chatAM paNa jANe che. arthAt kevaLajJAna eka ja samaye sarva AtmapradezathI sarva dravya-kSetra-kALa-bhAvane jANe che. (2) UNA jJAnane laIne rAgamAM aTakatuM jJAna rUpane jANavA vakhate rUpane ja jANe, gaMdhane jANavA vakhate gaMdhane ja jANe, tema pAMce IndriyomAM khaMDa khaMDa jANe; je vakhate jene jANavA tarapha vaLe tene jANe te jJAna kSAyopathamika che; UNuM che. #Ayopathamika jJAna te khaMDa khaMDa jJAna che temAM je vakhate je Indriya tarapha jANavA mAge te vakhate te mAtra eka ja IndriyanA viSayane jANI zake che. kAnathI zabda saMbhaLAya, paNa kAnathI svAda na Ave, tema AMkha tarapha lakSa kare tyAre rUpa jaNAya, paNa AMkhathI sugaMdha na Ave, tema jANavA mATe jIbha tarapha lakSa kare tyAre svAda jaNAya, paNa jIbhathI sAMbhaLI zakAya nahi, tema sugaMdha jANavA mATe nAka tarapha lakSa kare tyAre tenAthI gaMdha jaNAya, paNa nAkathI rasano svAda jANI zakAya nahi, tema TADho-Uno sparza jANavA mATe sparzendriya tarapha lakSa kare tenA vaDe TADho-Uno vagere. sparza jaNAya paraMtu
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ sparzendriya dvArA dekhI zakAya nahi. eka IndriyathI bIjI IndriyanuM kArya thatuM nathI, zrAyopathamika jJAna te Indriyo vaDe krame krame khaMDa khaMDa jANe che, mATe te te khaMDavALuM jJAna AtmAno svabhAva nathI, paraMtu akhaMDa jJAna te AtmAno svabhAva che. badhI IndriyonuM jJAna AtmAmAM che. paNa Indriyo to potapotAnA viSayanuM ja kArya kare che. (3) dravya-IndriyarUpI dvAro to pAMca che paNa kSAyopathamika jJAna eka vakhate eka Indriya dvArA ja jANI zake che; te vakhate bIjI Indriyo dvArA kArya thatuM nathI. kSAyopathamika jJAna jyAre netra dvArA varNane jANavAnuM jovAnuM) kArya karatuM hoya che tyAre te zabda, gaMdha, rasa ke sparzane jANI zakatuM nathI. arthAt jyAre jJAnano upayoga netra dvArA varNa jovAmAM rokAyo hoya che tyAre kAna para zA zabdo paDe che, nAkamAM kevI gaMdha Ave che vagere khyAla raheto nathI. jo ke jJAnano upayoga eka viSayamAMthI bIjA viSayamAM jhaDapathI palaTAto hovAthI jANe ke badhA viSayo ekI sAthe jaNAtA hoya evI skUla daSTie jotAM lAge che to paNa sUma daSTithI jotAM zrAyopathamika jJana eka vakhate eka ja iMdriya dvArA pravartatuM spaSTa rIte bhAse che. A rIte Indriyo potAnA viSayamAM paNa krame pravartatI hovAthI parokSa evuM IndriyajJAna hoya che. zAyoparika bhAva A bhAvamAM kAMika vikAsa ne kAMika AvaraNa che; jJAnAdino sAmAnya kSayopazama bhAva to badhA chaThThAstha jIvone anAdithI hoya che. paNa ahIM mokSanA kAraNarUpa kSayopazama bhAva batAvavo che-eTale samyagdarzana bhApUrvakano kSayopazama bhAva ahIM samajavo. karmano udaya che teno udayAbhAvI kSaya ane anudaya che. te upazamarUpe aMdara sattAmAM rahe tenA nimitte je jIvano bhAva hoya tene kSayopazamabhAva kahe che. (2) je karma sattAmAM paDyAM che, te udayamAM na Ave ane dezaghAtI karmonI udaya hoya. A avasthAnuM nAma kSAyopathami bhAva che. sarva ghAtI karmonI udayAbhAvI kSaya thavAthI ane te ja sarva dhAtakarmono sattAmAM upazama hovAthI tathA dezaghAtI karmono udaya hovAthI kSAyopathamika kahevAya che. A kSAyopathamika jJAna karmasahita che, kemake sattAmAMnA karmono hajI kSaya thayo nathI. tethI A jJAna potAnA svarUpathI bhraSTa che mATe baddha kahevAya che tathA A azuddha paNa che. (3) AtmAnA purUSArthanuM nimitta pAmIne karmano svayaM aMze kSaya hoya ane svayaM aMze upazama te karmano kSAyopazama che. ane kSAyopazramika bhAva te AtmAno paryAya che. A paNa AtmAnI eka samayanI pUratI avasthA che, tenI lAyakAta pramANenA utkRSTa kALa sudhI paNa te rahe che paraMtu samaye samaye badalIne rahe che. matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryayajJAna e avasthAo kSAyopathamika bhAva che. (4) kSAyopathamika bhAvo paNa tAtvika daSTie vizuddhAtmAnA bhAvo nathI; kAraNake temanI utpattimAM paNa karmonA yopazamano saMbaMdha che, dezaghAti spardhako(karmaNavargaNA-samUha) no udaya rahe sarvaghAti spardhakonA udayAbhAvI kSaya ane tema ja (agAmI kALamAM udaya AvavAnI apekSAe) sahavasthArUpa upazama thavAthI kSAyopathamika bhAva thAya che. (5) kSAyopathamika bhAvanA aDhAra bheda che :- mati, zruta, avadhi, mana:paryayarUpa cAra jJAna; kumati, kuzruta, kuavadhirUpa traNa ajJAna; cakSu, acakSu, avadhirUpa traNa darzana; dAna, lAbha, bhoga, upabhoga, vIryarUpa pAMca labdhio, eka samyatva jene vedaka samyakatva kahe che, eka cAritra (saMyama) ane eka saMyama saMyama. A aDhAra bhedomAM jJAna,ajJAna, darzana e labdhirUpa bhAva pota potAnA AvaraNa ane vIryAntarAya karmanA zrayopazamathI thAya che. (6) vartamAnamAM jJAnano aMza ughADa-vikAsarUpa che te. A vakIlAta, DaoNkaTarane jajanA jJAnano je vartamAnamAM ughADa che te ajJAnano #Ayopathamika bhAva che ane tenAthI AtmA gamya nathI. eka kadAcita sAcA jJAnano kSAyopamika bhAva hoya to ya tenA Azraye AtmA gamya nathI ema kahe che. zuM A bhAvamAM, kAMika vikAsane kAMika AvaraNa che; jJAnAdino sAmAnya kSayopazama bhAva, to badhA chadmastha jIvone, anAdithI hoya che, paNa ahIM mokSanA kAraNarUpa kSayopazamabhAva, batAvavo che- eTale samyagdarzanapUrvakano kSayopazamabhAva ahIM samajavo. karmano udaya che, teno udayAbhAvI kSaya ane anudaya che, te upazamarUpe aMdara sattAmAM rahe, tenA nimitte je jIvano bhAva hoya, tene kSayopazama kahela che.
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAyopathamika samRtva kSAyopathamika sabhyatvamAM samala tattvArtha zradhdhAna thAya che. ahIM je malapaNuM che tenuM tAratamya svarUpa kevaLajJAnagaNya che. A apekSAe te saktava nirmaLa nathI. thAyopathamika sakhyagdarzana tedazAmAM mithyAtva ane mizramithyAtva karmanAM rajakaNo AtmapradezothI chUTA paDatAM tenuM phaLa AvatuM nathI, ane samyamohanIya karmanAM rajakaNo udayarUpe hoya che. tathA anaMtAnubaMdhI kaSAyakarmanAM rajakaNo visaMyojanarUpe hoya che. (2) te dizAmAM mithyAtva ane mizramithyAtva karmanA rajakaNo AtmapradezothI chUDA paDatAM tenuM phaLa AvatuM nathI ane samyaka mohanIya karmanA rajakaNo udayarUpe hoya che, tathA anaMtAnubaMdhI kaSAyakarmanA rajakaNo visaMyojana rUpe hoya che. praNAlana :dhovAI javuM te. britizayana :bhUmizayana; pRthvI para suvuM. briApta madhyamAM rahela; paDela. (2) paDela; nAkhela; mUkela; rahela. (ya-kSipta) = (yanI madhyamAM rahelI pri :thoDo kALa; TUMko kALa (2) a5; thoDo; TUMko vimeva jaladI ja; tarata ja; zIdyameva mINa-amINa pahelAMnAM karma kSINa thAya che ane pachInAM akSaNapaNe varte che. PINa moha:sAdhu pahelAM potAnA baLathI upazama bhAva vaDe mohane jItI, pachI jayAre potAnA mahA sAmarthyathI mohano sattAmAMthI nAza karI jJAnasvarUpa paramAtmAne prApta thAya tyAre te kSINamoha jina kahevAya che. paripUrNa bhagavAna AtmAno anubhava karI je jitamoha thayo che teNe rAgane dabAvyo che, rAgano upazama karyo che paNa abhAva karyo nathI, kema ke tene svabhAvanuM ugra avalaMbana nathI. have jo te nija jJAyakabhAvanuM ati ugra avalaMbana le to mohanI saMtatinA pravAhano evo atyaMta vinAza thAya ke karIne mohano udaya na thAya. AvI rIte jayAre bhAvakarUpa mohano kSaya thAya che tyAre vibhAvarUpa bhAvyano paNa AtmAmAMthI abhAva thAya che. je bhAvaka moha che. tenA taraphanuM valaNa chUTatAM ane ugra puruSArtha vaDe svabhAvanuM avalaMbana letAM 296 bhAvakamoha ane bhAvya moha banneno abhAva thAya che. tethI kSINamoha guNasthAnamAM paramAtmapaNAne prApta thAya che. 12mAM guNasthAnamAM bhAvyabhAvaka bhAvano abhAva thavAthI ekapaNuM thavAthI TaMkotkIrNa paramAtmapaNAne prApta thayelo te kSINamoha jina thayo che. pINa kyAyapaNAmAM ja kSINa kaSAyapaNuM hotAM ja; kSINa kaSAya paNuM hoya tyAre ja; (samyakta-jJAnayukata cAritra-ke je rAgadveSa rahita hoya te, labdhabuddhi bhavya jIvone, kSINa kaSAyapaNuM hotAM ja, mokSano mArga hoya che.) mIkSAyapaNuM samyatva-jJAna yukata cAritra ke je rAgadveSa rahita hoya te; labdha budhdhi bhavya jIvone kSINa kaSAyapaNuM hotAM ja mokSano mArga hoya che; kaSAyarahitapaNuM [IprAtiH prAyaH moTe bhAge; ghaNA aMze; badhA; kSINa=ghasAi gayeluM; kSaya pAmeluM; ochuM thayeluM; pAtaLuM paDeluM bINamoha mohano saMpUrNa nAza karavo. bIra sAgara :dUdhano samudra gotra :kAna. hobha :khaLabhaLATa; gabharAmaNa; gabharATa; DahoLANa; saMkoca; AMcako; asthiratA; AkAMkSA, dveSa (2) para kartutvAbhilASAjanita kSobha (3) nirvikAra nizcala caitanya pariNatirUpa cAritrathI virudhdha bhAva arthAt asthiratA te kSobha. (4) cAritra mohanIyanA udayathI utpanna thAya te kSobha. (5) nirvikAra nizcaLa caitanya pariNatirUpa cAritrathI virUddhabhAva arthAt asthiratA te kSobha. (6) asthiratA; cAritrathI virUddha bhAva. (7) kheda; paramazoka; parama kheda; hAlakaDolaka thavuM. (8) AkuLatA. (9) DolavuM; manano gabharATa; vyagratA; zaramAvuM; khaLabhaLATa. (10) gabharATa; AMcako; zarama; AMcako; caLAcaLa rahita; caMcaLatA rahita. pobhAyamAna :calAyamAna; hAlakaDolakamaya.
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAntAdaSTi vItarAga svarUpa sivAya, bIje kyAMya sthiratA thaI zake nahIM. vItarAgasukha sivAya bIjuM sukha, niHsatya lAge che, ADaMbara lAge che. kAni:prakAza kApaDamAM ghaDI karacalI kApota vezyA je yuddhamAM maravAne icche che, potAnI stutithI saMtoSa pAme che, te kApAta lezyA yukta che. uparanI traNa azubha lezyAo che. kAma :prayojana. (2) sparzendriya ane rasanA-Insiya, e benA viSayasevanane, zrI jayasena AcAryadeve, kAmamAM gayA che. (3) viSayonI IcchA; sparzendriya ane rasanA IMdriya, e benA viSaye sevanane kAmamAM gayA che; zubhAzubha IcchAnuM thavuM. (4) sparza ane rasanA indriyone kAmanuM mukhyapaNuM che. (5) huM paranuM kAMi karI zakuM tevI mAnyatA te kAma (6) maithunarUpa pariNAmane, kAma kahe kasaMga : jenAthI haMmezano paricaya rahI rAga, raMga, gAna tAna ane svAdiSTa bhojana | sevAtAM hoya.... te kusaMga che. e zarIra ane indriyone poSe che, ane ethI AtmAnI malinatA vadhe che. tethI te kusaMga che. kubA vaDe raMgAyeluM lAlaraMga vaDe raMgAyeluM. kusaMbila raMga lAla raMga. kasuMbAno raMga kusuMbI:lAla raMga kA purUSa :adhama mANasa; bIkaNa, kAyara mANasa; bAyalo; hIjaDo; napuMsaka. kAMI paNa anya kArya kAMIka koIka bAbata. kAusagga :jIva dehathI bhinna che ema sthira UbhA rahI vicAre tethI zAMti thAya. kAkatAthIya kAganuM tADa para besavuM ane akasmAt tADaphaLanuM paDavuM thAya, evuM aNadhAryuM; ociMtu kAtAlIya nyAya aNadhAryApaNuM; ociMtApaNuM. (2) kAganuM tADa upara besavuM ane akasmAta tADaphaLanuM paDavuM thAya evuM aNadhAryuM ociMtu thavuM te. kanyabI: iMdradhanuSya, meghadhanuSa kAja :arthe; mATe kATalAM vajana karavAnuM mApa. kAMDaka :khaMDa; vibhAga kAMti zobhA; sauMdarya; teja; prakAza; nUra; AbhA; prabhA. kAMtimAna :manahara; prabhAvadAra. kAMdapabhAvanA rAga thAya evAM vacana, halakA cALA, hAsya yukata, asabhya vacanathI parane satata vismaya pamADato sAdhu kAMdaI bhAvanAne bhaje che. kAdavathI saMyukta kAdavano saMparka pAmela; kAdavanA saMsargavALuM. (jo ke jIvo, dravyatvabhAvathI zuddha che, to paNa vyavahArathI anAdi karmabaMdhanane vaza, kAdavavALA jaLanI mAphaka, audayikAdi bhAve pariNata che.). kAdAcinha koIvAra hoya evuM; kSaNika; anitya. (2) mAneca (3) kadAcit - (4) kadAti; koivAra hoya evuM; anitya. kAmabhoga indriyonA viSayo kAmadhenu :manokAmanA pUrI karanAra, eka kalpita gAya. kAmanA kAma rahita niSkAma vItarAga (2) bhAvanA, abhilASA, prayojana, phaLanI icchA. (3) prayojana kApabhoga kAma=viSayonI IcchA, bhoga=temane bhogavavuM. (2) kAma kahetAM, zubhAzubha IcchAnuM thayuM ane bhoga kahetAM, enuM bhogavavuM. (3) viSayo saMbaMdhI rAganI ane rAgane bhogavavAnI kathA anaMtavAra sAMbhaLI che. viSayabhoga levo te, ekalo karmabhoga nathI. jIvastrInA zarIrane bhogavavo nathI. zarIra to hADa, mAMsa, cAmaDAM che. eto ajIva che, jaDa che. ene to ijhagaNIne rAga kare che. te rAgane anubhave che. (4) kAma eTale icchA ane bhoga eTale icchAne bhogavavuM te; AcArya jayasenadeve sparzendriya ane rasanA-indriya e benA viSaya sevanane "kAma'mAM gaNyA che ane dhANendriya cakSurindriya ane karmendriya e traNanA viSayone 'bhoga'mAM lIdhA che. A pAMcamAM aMdaranA bhAvanI vAta che.
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 kAzmaNa zarIra jJAnAvaraNAdi ATha karmarUpa zarIra kAmAMga maLa bIja, maLayoni, gaLatamULa, pUtigaMdhi, ane bIbhatsa A pAMca vizeSaNothI yukta dekho. kAminI strI AmI :Atura (2) Icchuka kAya zarIra. (pRthvIkAya vagere, kAyo pula pariNAmo che. temano jIva sAthe baMdha hovAne lIdhe, teo jIva sahita hoya che.) (2) bahu pradeza;kAyano artha zarIra thAya che. tema dharmAdidravyone upacArathI kAya kahe che. jema zarIra pudgaladravyanA samUharUpa che tema dharmAdi dravyone paNa pradezonAM samUharUpa kAya sarIkho vyavahAra che. ahIM kAyano artha bahapradeza karavo. (3) trasa sthAvara nAmakarmanA udayathI AtmAnA pradeza samUhane kAya kahe che. (1) vasa=sanAmA nAmakamastA udayathI kaindriya, trIndriya, caturindriya ane patnendriyomAM janma levA vALA jIvone trasa kahe che. (2) sthAvara =sthAvaranAmA nAma karmanA udayathI pRthvI, jaLa, teja, vAyu ane vanaspatimAM janma levA vALA jIvone sthAvara kahe che. (3) bAdarapRthvI vagerethI je aTakI jAya athavA bIjAne aTakAve tene bAdara kahe sapratiSThita pratayeka = je pratyeka vanaspatinA Azraye aneka sAdhAraNa vanaspati zarIra hoya tene sapratiSThita pratyeka kahe che. apratiSThita pratyeka = je pratyeka vanaspatino Azraya koi paNa sAdhAraNa vanaspati na hoya tene apratiSThita pratyeka kahe che. sAdhAraNa vanaspati sapratiSThita pratyeka vanaspatimAM ja hoya che. athavA bIje kayAMya paNa hoya che. pRthavI, apa (jaLa), teja, vAyu, kevalI bhagavAna, AhAraka zarIra, deva, nArakI, A ATha sivAya badhA saMsArI jIvonAM zarIra sAdhAraNa arthAt nigodanA Azraya che. sAdhAraNa vanaspatinA (nigodanA) be bheda che. eka nigoda ane bIjo itara nigoda nityanigoda=jene kayAreya paNa nigodanI sivAya bIjI paryAya thAya nahi. arthAt Aja sudhI te ja paryAyamAM rahela hoya tene nitya nigoda kahe che. Itara nigoda = je nigodathI nIkaLIne bIjI paryAya prApta karI pharI nigodamAM utpanna thAya tene itara nigoda kahe che. bAdara ane sUkSma= pRthivI, apa (jaLa), teja, vAyu, nitya nigoda ane itara nigoda A cha bAdara ane sUkSa banne prakAranA hoya che. ane bAkInA badhA jIva bAdara ja hoya che. sUkSma nathI hotA. (4) yoga pudgala viyAkI zarIra aMgopAMganAmA nAmakarmanA udayathI manovargaNA, vacanavargaNA tathA kAyavargaNAnA avalaMbanathI karma, nokarmane grahaNa karanArI jIvanI zakti vizeSane bhAvayoga kahe che. A ja bhAvayoganA nimittathI Atma pradezanA caMcala pariNAmane dravyayoga kahe che. yoganA paMdara bheda che. 4. manoyoga, 4 vacanayoga ane 7 kAya yoga (6) vedaH nokaSAyanA udayathI utpanna thayela jIvane maithuna karavAnI abhilASAne bhAva veda kahe che. ane nAmakarmanA udayathI pragaTa thayela jIvanA cihna vizeSane dravyaveda kahe che. vedanA traNa bheda che strI veda, puruSaveda ane napuMsakaveda.(6) kaSAya je AtmAnA samyakatva, dezacAritra, sakala cAritra ane vaizAkhyAta cAritrarUpa (4) sUkSma=je pRthvI vagerethI svayaM na aTake ane na bIjA padArthone aTakAve tene sUkSma kahe che. (5) vanaspati =tenA be bheda che. pratyeka ane sAdhAraNa (1) pratyeka vanaspati=eka zarIranA je eka svAmI hoya tene pratyeka vanaspati kahe che. (2) sAdhAraNa vanaspati= je jIvone AhAra, Ayu, zravAsocchavAsa, ane kAya sAdhAraNa (samAna athavA eka) hoya tene sAdhAraNa kahe che. jema ke triloya (amaravela Adi) pratyeka vanaspatinA be bheda che, sapratiSThita pratyeka ane apratiSThita pratyeka
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariNAmonA ghAtone kaSAya kahe che, kaSAyanA soLabheda che-anaMtAnuM baMdhI-4 apratyAkhyAnAvaraNIya 4, pratyAkhyAnAvaraNIya-4 ane saMjavalana 4 (7) jJAnavargaNA=jJAnanA ATha bheda che. mati, zruta, avadhi, manaH paryaya, kevaLa tathA kumati, kuzruta ane kuavadhi (8) saMyama =ahiMsA, satya, asteya, brahmacarya, aparigraha e pAMca vrata dhAraNa karavA, iryApathI Adi pAMca samitinuM pAlana, krodha-mAna, mAyA, lobha e cAra kaSAyano nigraha karavo. mana, vacana, kAyAnA traNa yogone rokavA, sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabda Adi pAMca indriyo para vijaya karavAne saMyama kahe che. (9) darzana darzana mArgaNAnA cAra bheda che. cakSudarzana, acakSu,darzanaavadhidarzana ane kevaLa darzana (10) zyA=lezyA mArgaNAnA cha bheda che. kRSNa, nIla, kapota, pIta pA ane zukala (11) bhavya= bhavya mArgaNAnA be bheda che- bhavya ane abhivya (12) samyakatva=tattvArtha zraddhAnane samyakta kahe che. sakhyatve mArgaNAnA che bheda che. upazama samyakatva, kSayopazamasamyakatva, kSAyika samyatva, samyakamithyAtva, sAsAdana ane mithyAtva (13) saMjJI =jemAM saMjJA hoya tene saMjJI kahe che. dravayamana dvArA zikSAdi grahaNa karavAne saMjJA kahe che. tenA be bheda che-saMjJI ane asaMNI (14) AhAra=dArika Adi zarIra ane paryAtine yogya pudagalone grahaNa karavAne AhAra kahe che. AhAra mArgaNAnA be bheda che-AhAraka ane anAhAraka kAya vyApAra pUrvaka kAyAnI halanacalanAdi kriyA thavI. kAyagaAi :kAyA tarapha upayoga na jatAM, AtmAmAM ja lInatA. kAyagati kAyAne hAlavA na devI te kAyagRti kAya : jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAza e padArtho avayavI che. pradezo | nAmanA temanA je avayavo che teo paNa paraspara vyatirekavALA hovAthI, 299 paryAyo kahevAya che. temanI sAthe te (pAMca) padArthone, ananyapaNuM hovAthI, kAyatvasiddhi ghaTe che. paramANu (vyakti apekSAe nirava hovA chatAM, tene sAvayava paNAnI, zaktino sadbhAva hovAthI, kAyavasiddhi nirapavAda che. tyAM evI AzaMkA karavI yogya nathI ke pala sivAyanA padArtho amUrtapaNAne lIdhe avibhAjya hovAthI temanA savAyavapaNAnI kalpanA, nyAyaviruddha (gera vyAjabI) che. AkAza avibhAjya hovA chatAM temAM A ghaTAkAza che. A aghaTAkAza (athavA parAkAza) che, evI vibhAga kalpanA karavAmAM Ave ja che. jo tyAM (kathaMcita) vibhAga na kalpavAmAM Ave, to je ghaTAkAza che te ja (sarvathA) aghaTAkAza thAya; ane te to ISTa (mAnya) nathI. mATe kALANuo sivAya, bIjA badhAne viSe kayatva nAmanuM sAvavapaNuM nakakI karavuM. vaLI dharma, adharma ane AkAza, - e pratyeka padArtha Urdhvaadho-madhya evA lokanA (traNa) * vibhAgarUpe pariNata hovAthI, temane kAyata nAmanuM sAvayavapaNuM che, ema anumAna karI zakAya che. dareka jIvane paNa Urdhva-adho-madhya evA lokanA (traNa) vibhAgarUpe, pariNata lokapUraNa avasthArUpa vyaktinI zaktino sadA, sadbhAva hovAthI jIvone paNa kAyata nAmanuM sAvayavapaNuM che, ema anumAna karI ja zakAya che. pudgalo paNa Urdhva-adho-madhya evA lokanA (traNa) vibhAgarUpe, pariNata mahAtkaMdhapaNAnI prAptinI vyaktivALAM athavA zaktivALAM hovAthI temane paNa tevI (kAyatva nAmanI) sAvayavapaNAnI siddhi che ja. * jo lokanA Urdhva; adhaH ane madhya, evA traNa bhAga che to pachI, A Urdhvalokano AkAzabhAga che, A avalokano AkAzabhAga che ane A madhyalokano AkAzabhAva che ema AkAzanA traNa vibhAga karI zakAya che. ane tethI te sAvayava, arthAt kAyatvavALuM ema siddha thAya che. e ja rIte dharma ane adharma paNa sAvayava arthAt kAyatvavALAM che. kAyano utsarga karIne kAyAne choDIne, arthAta kAyAnI upekSA karIne. kAyapAtI :kAyAthI jenuM patana thAya che te.
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 kAyama TakanAra svabhAva :kAyama TakanAra svabhAva zuM? ane kAmaya nahi TakanAra te zuM? | 1. ayogya Asana doSa= sAmAyikamAM paga para paga caDhAvI bese e gurnAdikanuM ema banne judA na samaje to vikArathI juduM vartuLarUpa kare? jema chokarAMrUpa avinaya rUpa Asana mATe e pahelo ayogya Asana doSa. prajAne potAnI mAne tema, AtmAnI aMdara puNya pApanI lAgaNI rUpa prajA calAsana doSa= DagaDagate Asane besI sAmAyika kare, athavA vAraMvAra thAya che, tene potAnI mAne, te mAro vAraso rAkhaze tema mAne tyAM sudhI, te jyAMthI uThavuM paDe tevuM Asane bese te calAsana doSa. kArya jIva karyA ja kare, paraMtu tenAthI judo pravarte nahi. 3. cala daSTidoSa= kAyotsargamAM AMkho caMcaLa rAkhe te calaTidoSa. huM AtmA jJAna chuM, zAMta chuM, nirmaLa chuM tevA potAnA svabhAvane bhUlIne, sAvaghakriyA doSa= sAmAyikamAM kaMI pApakriyA ke tenI saMjJA kare te puNaya-pApanA vikArI bhAva AtmAmAM thAya che. tene potAnA mAne che, te sAvaghakriyA doSa. potAnI mUDIne khove che, te vikArI bhAvone potAnA mAne, te ja Asrava 5. AlaMbanadoSa bhIMtAdike oThIMgaNa dai bese ethI tyAM beThelA jaMtu che; ajJAnI vikArI paryAyane potAnI, mAnIne pravarte che, tethI tene karmano Adikano nAza thAya ane potAne pramAda thAya, te AlaMbana doSa. saMcaya thAya che. kharekhara trilokanAtha tIrthaMkara deva sarvadarzIe baMdhananuM svarUpa AkuMcana prasAraNa doSa hAtha paga saMkoce, lAMbA kare e Adi te AkuMcana A ja rIte kahyuM che. prasAraNa doSa. jJAna te guNa che ane AtmA te dravya che- te bannene trikALa tAdAbhya siddha 7. Alasa doSa aMga maraDe, TacAkA vagADe e Adi te AlasadoSa. saMbaMdha che. tene mAruM potIkAnuM svarUpa jANato thako nizaMkapaNe jJAnamAM 8. moTana doSa AMgaLI vagere vAMkI kare, TacAkA vagADe te moTana doSa. potApaNe varte che. ane jJAnamAM vartato che. te jJAnakriyA svabhAvabhUta 9. maladoSa= gharaDA gharaDa karI sAmayikamAM caLa karI mela khaMkhere te maladoSa. hovAne lIdhe, niSedhavAmAM AvI nathI. 10. vimAsaNadoSa= gaLAmAM hAtha nAkhI bese che. te vimAsaNadoSa zarIrAdinI ane rAgAdinI je kriyA thAya che, tene jANI levI te jJAnanI 11. nidrAdoSa= sAmAyikamAM UMdhI AvavI te nidrAdoSa. pariNati jJAnanI kriyA che. rAganI avasthAne jJAtA bhAve rahIne jANI 12. vastra saMkocana doSa= sAmAyikamAM TADha pramukhanI bhItithI vastrathI zarIra levI, te jJAnanI kriyA che. jJAna jJAnamAM ekAgra thayuM te jJAnanI kriyA che. saMkoce te vastra saMkocana doSa. AtmA jANanAra ane jonAra che. jJAnI jANe che ke A rAgano kartA huM A pramANe sAmAyikamAM mananA daza doSa , vacananA daza doSa ane kAyAnA bAra nathI, paNa teno jJAtA rahevuM te mAruM kAma. te mArI jJAnanI kriyA, A kriyA doSa rahita sAmAyika karavI; pAMca aticAra TALavA. sarvajJa bhagavAno e niSedhI nathI, kema ke jJAnakriyAmAM puruSArtha che. jJAnakriyA kAyAnI 1NAdazA:AhAra-vihAranI niyamitatA potAno svabhAva che. jJAnakriyA te sadabhUta vyavahAra che. kartA karma eTale ? kAyAno utsarga karIne kAyAne choDIne; arthAt tenI upekSA karIne. kartAthI tenuM kartavya juduM na hoya. zarIrAdi, rAga vagere AtmAthI judAM paDI kAyotsarga zarIranI mamatA choDIne AtmAnI sanmukha thavuM; AtmadhyAna karavuM. jAya che te mATe, te jJAtAnuM kartavya nathI. AvazyakomAMnuM eka Avazyaka. kAyara vIryahIna, puruSo; hIjaDAo kAka karanAra; kartA (2) kAraka che- kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna ane kAyAnA bAra doSa :sAmAyikamAM kAyAnA bAra doSa kahyA che te nIce pramANe che. adhikaraNa e pramANe che kArako che.
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1. kartA= je svataMtratAthI (svAdhInatAthI) potAnAM pariNAma kare, te kartA che. (pratyeka dravya potAmAM svataMtra vyApaka hovAthI potAnAM ja pariNAmono kartA 2. karma = (kArya) kartA je pariNAmane prApta kare che, te pariNAma-tenuM karma che. 3. karaNa = te pariNAmanA sAdhakatama arthAt utkRSTa sAdhanane karaNa kahe che. 4. saMpradAna = karma (pariNAma-kArya) jene devAmAM Ave athavA jene mATe karavAmAM Ave che, tene saMpradAna kahe che. 5. apAdAna = jemAMthI karma karavAmAM Ave che, te dhUvavastune apAdAna kahevAmAM Ave che. 6. adhikaraNa = jemAM athavA jenA AdhAre karma karavAmAM Ave che, tene adhikaraNa kahe che. kAko kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna ane adhikaraNa, e ja kArakonAM nAma . je svataMtrapaNe (svAdhAnapaNe) kare te kartA; kartA jene pahoMce -prApta kare, te karma; sAdhaka tama arthAt utkRSTa sAdhana, te karaNa; karma jene devAmAM Ave athavA jenA mATe karavAmAM Ave, te saMpradAna; jemAMthI karma karavAmAM Ave tevI dhruva vastu, te apAdAna; jemAM arthAt jenA AdhAre karma karavAmAM Ave, te adhikaraNa. A che kArako vyavahAra ane nizcaya, ema be prakAranAM che. jyAM paranA nimittathI kAryanI siddhi kahevAmAM Ave tyAM vyavahAra kArako che. e jyAM potAnA ja upAdAna kAraNathI, kAryanI siddhi kahevAmAM Ave, tyAM nizcaya kArako che. vyavahAra kArakonuM dRSTAMta, A pramANe che : kuMbhAra kartA che; ghaDo karma che daMDa, caka, dorI vagere karaNa che. jaLa bharanAra mATe kuMbhAra ghaDo kare che, tethI jaLa bharanAra saMpradAna che; TopalAmAMthI mATI laIne ghaDo kare che, tethI Topalo apAdAna che; jamInanA AdhAre ghaDo kare che, tethI jamIna adhikaraNa che. AmAM badhAMya kArako judAM judAM che. anya kartA che. anya karma che. anya karaNa che, anya saMpradAna, anya apAdAna ane anya adhikaraNa che. paramArthe koI dravya, koInuM kartAhartA thaI zakatuM nathI. mATe A cha vyavahAra kArako asatya 301 che. teo mAtra upacarita, asabhUta vyavahAranayathI kahevAmAM Ave che. nizcayathI koI dravyane anya dravya sAthe kArakapaNAno saMbaMdha che ja nahi. nizcaya kArakonuM dRSTAMta A pramANe che : mATI svataMtrapaNe ghaDArUpa kAryane pahoMce che - prApta kare che tethI mATI kartA che ane ghaDo karma che; athavA, ghaDo mATIthI abhinna hovAthI mATI pote ja karma che; potAnA pariNamana svabhAvathI mATIe, ghaDo karyo tethI mATI ja karaNa che; mATI e ghaDArUpa karma potAne ja ApyuM tethI mATI pote ja saMpradAna che; mATIe potAnAmAMthI piMDarUpa avasthA naSTa karIne ghaDArUpa karma karyuM ane pote to dhruva rahI tethI pote ja ApAdana che; mATIe potAnA ja AdhAre ghaDo karyo, tethI pote ja adhikaraNa che. A rIte nizcayathI che ke kArako eka ja dravyamAM che. paramArthe eka dravya bIjAne sahAya nahi karI zakatuM hovAthI ane dravya pote ja, potAne, potAnAthI, potAne mATe, potAnAmAMthI ane potAnAmAM karatuM hovAthI, A nizcaya che kArako ja parama satya che. zuddhopayogamAM lIna AtmA, pote ja che kArakarUpa thaIne kevaLajJAna prApta kare che. te AtmA pote anaMta zaktivALA, jJAyakasvabhAva vaDe svataMtra hovAthI pote ja kartA che pote anaMta zaktivALA kevaLajJAnane prApta karato hovAthI kevaLajJAna karma che athavA kevaLajJAnathI pote abhinna hovAthI AtmA pote ja karma che; potAnA anaMta zaktivALA pariNamana svabhAvarUpa utkRSTa sAdhana vaDe, kevaLajJAna karato hovAthI, AtmA pote ja karaNa che potAne ja kevaLajJAna deto hovAthI AtmA pote ja saMpradAna che; potAnAmAMthI matimRtAdi apUrNa dUra karI kevaLajJAna karato hovAthI e pote sahaja jJAna svabhAva vaDe dhruva raheto hovAthI pote ja apAdAne che. potAnAmAM ja athavA potAnA ja AdhAre kevaLajJAna, karato hovAthI pote ja adhikaraNa che. A rIte svayaM (pote ja) cha kArakarUpa thato hovAthI te svayaMbhU kahevAya che. athavA, anAdi kALathI ati daDha baMdhAyelA, (jJAnAvaraNa, darzanAvarama, mohanIya ane aMtarAyarUpa) dravya temaja bhAva ghAtikarmane naSTa karIne, svayameva Avirbhata thayo; arthAt koInI sahAya vinA potAnI meLe ja,
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ pote pragaTa thayo tethI, te svayaMbhU kahevAya che. (2) kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna ane adhikaraNa-e cha kArakonAM nAma che. paranA A cha kArako, vyavahAra ane nizcaya ema be prakAranAM che, jyAM nimittathI, kAryanI siddhi kahevAmAM Ave tyAM vyavahArakArako che. ane jyAM potAnA ja upAdAna kAraNathI, kAryanI siddhi kahevAmAM Ave, tyAM nizcayakArako che. zuddha upayoganI bhAvanAnA prabhAvathI, samasta ghAtikarmo naSTa thayAM hovAthI, jeNe zuddha anaMtazaktivALo caitanyasvabhAva prApta karyo che, evo A (pUrvokti) AtmA, (1) zuddha anaMta zaktivALA jJAyakasvabhAvane lIdhe, svataMtra hovAthI, jeNe kartApaNAno adhikAra grahaNa karyo che evo, (2) zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe, pariNamavAnA svabhAvane lIdhe, pote ja prApya hovAthI (pote ja prApta thato hovAthI) karmapaNAne anubhavato, (3) zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe, pariNamavAnA svabhAvane lIdhe, pote ja sAdhakatama (utkRSTa sAdhana) hovAthI karaNapaNAne dharato, (4) zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe, pariNamavAnA svabhAvane lIdhe, pote ja karma vaDe samAzrita thato hovAthI, (arthAt karma potAne ja devAmAM AvatuM hovAthI) saMpradAnapaNAne dhAraNa karato, (5) zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe, pariNamavAnA samaye pUrve pravartelA, vikaLajJAnasvabhAvano nAza thavA chatAM, sahaja jJAnasvabhAva vaDe, pote ja dhruvapaNAne avalaMbato hovAthI, apAdAnapaNAne dhAraNa karato, ane (6) zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe, pariNamavAnA svabhAvano pote ja AdhAra hovAthI, adhikaraNapaNAne AtmasAt karato-(e rIte), svayameva cha kArakarUpa thato hovAthI athavA utpatti-apekSAe dravya-bhAva-bhede bhinna ghAtikarmone dUra, karIne svayameva AvirbhUta thayo hovAthI, svayaMbhU kahevAya che. pra.sAra gAthA-16 302 cha prakAranA kArako cheH kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna ane adhikaraNa, A sarvakArako potAnI zuddha anubhUtine lIdhe che. cha prakAranA kArako che : kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna ane adhikaraNarUpa kArako. rAgadveSano huM kartA nathI, rAga dveSa mArAM kAma rahyA nathI, rAgadveSanuM huM sAdhana nathI, rAgadveSane meM rAkhyA nathI, rAgadveSa mArAmAMthI thayA nathI. ane rAga dveSa te mArA AdhAre rahyA nathI. A koNa vicAre che? dharmIjJAnI jIva vicAre che ke, mArA svabhAvamAM A cha prakAro che ja nahi, mArA AdhAre A rAgadveSa thayA hoya tema, traNa kALamAM che ja nahi. kArakonA nAma kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna e adhikaraNa. je ja svataMtrapaNe (svAdhIna paNe) kare, te kartA; kartA jene pahoMce, prApta kare, te karma; sAdhakatama ArthAt utkRSTa sAdhana, te kAraNa; karma jene devAmAM Ave kAragata Hasara; saphaLa phatehamaMda. kAraNa :sAdhana; upAya. (2) be che; upAdAna kAraNa ane nimitta kAraNa. (3) kAryanI utpAdaka sAmagrIne kAraNa kahe che. kAraNa ane kAya padArtho kAraNa che, ane temanA zeyAkAro (dravya-guNa-paryAyo), kArya che. kAraNa ane kArya : 1. pUrva paryAya kAraNa ane uttara paryAya kArya, ema paNa kahevAya. jema ke mokSamArga te kAraNa, ne mokSa te kArya. 2. aneka vartamAna paryAyomAM eka kAraNa ne, bIjuM kArya ema paNa kahevAya. jema ke samyajJAna te kAraNa, ne sukha kArya. 3. dravya kAraNa ane paryAya kArya, ema paNa kahevAya. jema ke, samyagdarzananuM kAraNa zuddhabhUtArtha AtmA. kAraNa AtmA :trikALI dhruva zuddha caitanyatattva aMdara nitya virAje che te kAraNa AtmA che, ane te tuM pote ja cho. je mokSanI kArya dazA, parama atIndriya
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ 303 kAraNa paramAtmA :bhAi! kAraNaparamAtmA to aMdara trikALa eka jJAyaka bhAva5Ne birAjI rahyo che paNa ene aMtarmukhapaNe pratIti mAM Ave tyAre huM kAraNa paramAtmA chuM ema bhAva thAyane? pratItimAM AvyA vinA ene kAraNaparamAtmA kyAM che? bhagavAnapUrNAnaMda svarUpa nija paramAtmadravyanuM samyaka zraddhAna thAya tene "huM kAraNa paramAtmA svarUpa chuM." ema bhAse che ne tene kArya(kArya paramAtmA) pragaTe che. je eka samayanI paryAya ane rAganI zraddhAmAM rahyo che tene kAraNa paramAtmA kema bhAse? tene kArya kayAMthI pragaTe? (2) nitya, dhruva, zuddha caitanyamUrti prabhu AtmA che. trikALI darzanopayoga ane jJAnopayoga e teno sahaja trikALa akRtrima svabhAva che. tathA temAM eka kAraNa daSTi eTale ke trikALa zuM zaktirUpa eka zraddhAno svabhAva che. ahA! Avo bhagAvana AtmA kAraNa samayasArU arthAt kAraNa paramAtmA sukhanI kArya dazA pragaTa thAya che, tenA kAraNapaNe aMdara nitya virAjamAna | kAraNa tattva-kAraNa paramAtmA prabhu! tuM pote ja cho. kAraNa kone kahe che? :kAryanI utpAdaka sAmagrIne kAraNa kahe che. kAraNa dari darzana ne zraddhArUpa trikALI bhAva. (2) trikALa svarUpa zraddhA (3) trikALI darzanopayoga; vA trikALI zraddhA. (4) jANuM, dekhavuM ne zraddhavuMevo je svarUpa sthita trikALI nija svabhAva che, tenA sattAmAtrahovApaNA mAtra nija vastu che. lyo, A kAraNa daTinA, arthAt darzana ne zraddhArUpa trikALI bhAvanA hovA mAtra paNe vastu che. bhAre vAtu bhAi! aMdara je trikALa jJAna svarUpa, trikALa darzana svarUpa ne trikALa zraddhAsvarUpa svabhAva che, tene kAraNadaSTi kahe che. ane te kAraNadaSTi to kharekhara zuddhAtmAnI che.je trikALa caitanya sAmAnya svarUpa che tenI, arthAt eka samayanI paryAya nAma vizeSa sivAyano je AnaMdano kaMda, dhuvadhAma prabhu AtmA che tenI svarUpa zraddhA mAtra che. paryAya che te vizeSa je bhagavAna AtmA che te zraddhAtmAnI svarUpa zraddhAmAtra che. to te sivAyano trikALa sAmAnya evo kAraNa daSTi che. trikALI zuddha caitanyamAtra svarUpamAM je zaktirUpa zraddhA paDI che tene kAraNadaSTi kahe che. ke jeno Azraya letAM samyagdarzanarUpI kArya navIna pragaTa thayA che. ahA! AvI vAtu! samajANuM kAMi? (5) kharekhara zuddhAtmAnI svarUpa zraddhA mAtra ja kAraNa daSTi che. AtmAmAM je trikALa jJAna svarUpa, trikALa darzana svarUpa ne trikALa zraddhA svarUpa svabhAva che, tene kAraNe dRSTi kahe che. A kAraNa daSTi. te zuddhAtmAnuM je trikALa zuddha caitanya sAmAnya svarUpa che tenI, arthAt eka samayanI paryAya nAma vizeSa sivAyano je AnaMdano kaMda dhRvadhAmaprabhu AtmA che, tenI svarUpa zraddhA mAtra che. paryAya che te vize che. to te sivAyano trikALa sAmAnya evo je bhagavAna AtmA che, te zuddhAtmAnI svarUpa zraddhA mAtra kAraNa daSTi che. trikALI zuddha caitanya mAtra svarUpamAM je zaktirUpa zraddhA paDI che, tene kAraNa daSTi kahe che, ke jeno Azraya letAM samyagdarzanarUpI kArya navIna pragaTa thAya che. kAraNa zuddha jIva ane kArya zuddha jIva dareka jIva zakti apekSAe zuddha che arthAt sahajajJAnAdika sahita che tethI dareka jIva kAraNa zuddha jIva che. je kAraNa zuddha jIvane bhAve che teno ja Azraya kare che, te vyakti-apekSAo zuddha (kevaLajJAnAdi sahita) thAya che arthAta kAryazuddha jIva thAya che. zaktimAMthI vyakti thAya che, mATe zakti kAraNa che ane vyakita kArya che. Ama hovAthI zaktirUpa zuddhatAvALA jIvane kArya zuddha jIva kahevAya che. (kAraNa zuddha eTale kAraNa-apekSAe zuddha; arthAt zakti apekSAe zuddha; kAryazuddha eTale kArya-apekSAe zuddha arthAt vyakti apekSAe zuddha kAraNa zuddha paryAya :dravya-guNano vartamAna vartato sva-AkAra, te kAraNa zuddha paryAya che. te vartamAna kAraNarUpa che. tethI jene vartamAna kArya (samyagdarzanathI mAMDIne mokSa kArya) pragaTa karavuM hoya, tene te upayogI che. kema ke te kAraNano Azraya karatAM kArya pragaTI jAya che. dravyathI te kAraNa zuddha paryAya kAMi judI nathI. dravya trikALa evuM ne evuM pUrepuruM vartamAnamAM vartI rahyuM che. are jIva! tuM jyAre jo tyAre vartamAna kAraNa paNe puruM dravya tArI pAse ja che........te
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304 tuM ja che. mAtra tArA nayananI ALase te tArA kAraNane joyuM. nathI tethI ja tAruM kArya aTakayuM che. have to aMtaramAM najara karIne, A kAraNane dekha... A kAraNano svIkAra karI, teno Azraya karatAM tAruM nirmaLa kArya thai jaze. kAraNa samayasAra svarUpa bhagavAna AtmAno trikALa zaktirUpa je zraddhA, jJAna ne darzanano svabhAva che te kAraNa samayasAra svarUpa che. arthAt pUrNa zAnti, pUrNajJAnane pUrNa sukhanA kAraNa svarUpa bhagavAna AtmAno trikALI bhAva che. kAraNa samayasAra kAraNa svabhAvajJAna sahaja darzana, saheja cAritra, sahaja sukha ane sahaja parama cinzaktirUpa nija kAraNasamayasAranAM svarUpone yuga56 jANavAne samartha hovAthI tevuM ja che. Ama zuddha jJAnanuM svarUpa kahyuM. kAraNa samayasAra svarUpa AtmAno trikALa zaktirUpa je zraddhA, jJAna ne darzanano svabhAva che te kAraNa samayasAra svarUpa che. eTale ke pUrNa zAnti, pUrNa jJAna ne pUrNa sukhanA kAraNa svarUpa evA bhagavAna AtmAno trikALI bhAva che. sakhanuM kAraNa bahAramAM nathI, bahAranI cIjamAMthI sukha maLe ema nathI. aMtaramAM je zraddhA, jJAna, darzana, AnaMdano kAraNasamayasAra svarUpa nija svabhAva che tenA Azraya sivAya sukhano koibIjo mAraga bhagavAne joyo nathI ane te paNa nahi. kAraNa zAna svabhAva zAna upayoga A upayoga nirapekSa che, te pragaTa rUpa nathI; vartamAnamAM dhruvapaNe che. temAM utpAda-vyaya nathI. A upayoga badhA jIvomAM varte che. A upayoga anAdi anaMta ekarUpa che. teno Azraya kevaLajJAna pragaTavAnuM kAraNa che. kAraNa svabhAva jJAnaupayoga vartamAna-vartamAna che. paNa temAM pragaTarUpa pariNamana nathI. temAMthI je kevaLa jJAna vagere kAryarUpa paryAya pragaTe che te tenuM sApekSa pariNamana che. kAraNa svabhAva jJAna upayoganuM sahaja AnaMda, sahaja jJAna vagerene jANavAnuM sAmarthya che ane AnaMdadAtA che. kAraNa svabhAvazAna :nija paramAtmAmAM rahelAM rahelAM juo potAno AtmA kahe che, paramAtmA svarUpa ja che. paramAtmA parama+ AtmA = parama svarUpa. AhAhA! evA trikALa nija parama svarUpa paramAtmAmAM rahelAM che zuM? ke sahaja darzana-svAbhAvika trikALI darzana, sahaja cAritra svAbhAvika trikALI cAritra, sahaja sukha-svAbhAvika trikALI sukha, ane sahaja parama cinzaktirU5 arthAt svAbhAvika parama jJAna-zakitarUpa nija kAraNa samayasAranAM svarUpo..., ahAhA! tene yuga5 jANavAne samartha hovAthI, kahe che, A kAraNe svabhAva jJAna paNa tevuM ja che. ahAhA...! trikALI jJAna, darzana, sukha, vIrya ne cAritra AdirUpa aMdara vastunuM trikALI svarUpa che. ahAhA....! aMdara je caitanyamUrti bhagavAna AtmA kAraNa samayasAra svarUpa birAje che tenA svarUpane e aMtaranuM jJAna (kAraNa svabhAvajJAna) eka sAthe yugapa jANavAne samartha che. A zaktinI vAta che ho! ahA! kAraNa svabhAvajJAna jo ke che to dhruva-va trikALa, chatAM tenuM sAmarthya tenI zakti-tAkAta AvI che, ema ahIM vAta che. ahAhA...! vastunuM svarUpa aMdara dhruva...dhruva.... dhruva. evuM trikALa utpAdavyaya vinAnuM che. arthAt sahajadarzana utpAda-vyaya vinAnuM che, sahaja cAritra utpAda-vyaya vinAnuM che, sahaja sukha utpAda vyaya vinAnuM che, ane sahajajJAna paNa utpAvyaya vinAnuM che. ahA...! AvI utpAda-vyaya sahita trikALI zaktiorUpa je vastu kAraNa samayasAranuM pUrNa svarUpa che tene kahe che aMdaranuM kAraNa svabhAva jJAna jANavA samartha che, lyo, A nija vaibhava. kAraNa sAmAnyanuM lakSaNa pratyakSa, kAraNa ane nimitta e akAryavAcI nAma che. jenA nimitathI vastu utpanna thAya che te sAdhana che, sAdhana arthAt kAraNa. kAraNajIva :trikALI jJAnadarzanamaya jIvastu te kAraNajIva che. kAraNadarzana :kAraNadaSTi; kAraNa zraddhA; kAraNa mAnyatA. kAraNada2i :aMdara je trikALa jJAna svarUpa, trikALa darzana svarUpane trikALa zraddhAsvarUpa svabhAva che tene kAraNadaSTi kahe che. ane te kAraNa daSTino kharekhara zuddhAtmAnI, ahAhA! je trikALa zuddha caitanya sAmAnya svarUpa che tenI, arthAt eka samayanI paryAya (2) zuddhAtmA je trikALa jJAnasvarUpa, trikALa
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ darzana- svarUpa ne trikALa zraddhA svarUpa svabhAva che tene kAraNa dRSTa kahe che. (3) trikALI darzanopayoga ane trikALI dhruva zraddhA evA tenA be artho paNa che. kAraNa darzana; kAraNa zraddhA; sahaja parama pariNAmika bhAva; trikALI jJAnopayoga ; trikALI zraddhA, kAraNa daSTi to kharekhara zuddhAtmAnI svarUpa zraddhAmAtra ja che. kAraNanA bheda :hetu be prakAranA che. bAhya ane atyaMtara. bAhya hetu paNa be prakAranA che. anAtmabhUta ane AtmabhUta tema atyaMtara hetu paNa be prakAranA hoya che. AtmabhUta ane anAtmabhUta. kAraNanA bhedonuM lakSaNa :(jJAna-darzanarUpa upayoganA prakaraNamAM) kAraNaniyama :sahaja parama pAriNAmika bhAve svAbhAva anaMta catuSTAtmaka zuddhajJAna cetanA pariNAma sthita che. ane te niyama-kAraNaniyama che. juo, zuM kIdhuM A! ke anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta AnaMda tathA anaMta varSa-ema svabhAva catuSTamaya je zuddhajJAna cetanA che te parama pAriNAmika bhAvamAM sthita che. A trikALI zuddha jJAna cetananI vAta che ho. aho! pahelAM trikALI parama pAriNAmika bhAva kahyo, ane have temAM rahelA-sthita svabhAva anaMta catuSTaya e guNa kahyA; ane te svabhAva anaMta catuSTayanuM ekarUpa, te zuddha jJAna cetanA che ema lIdhuM, te kAraNa niyama che. kAraNaparamAtmA trikALI dhruvazakti; kAraNazuddha jIva; temAMthI kevaLajJAnAdirUpa, kArya thAya che. kevaLajJAna, kevaLa AnaMda Adi, pragaTa thavAnI zakti dravyamAM che. zuddha jIva, kAraNaparamAtmA che, temAMthI mokSamArga ane mokSarUpI kArya pragaTe che. kevaLajJAna, kevaLadarzana, anaMta AnaMda ne anaMta vIrya, kAryaparamAtmA che, ne zuddhajIva, zaktirUpa kAraNaparamAtmA che. jenI kAraNaparamAtmA upara dRSTi nathI paNa vyavahAra upara dRSTi che. te vyavahArabhAsI mithyAdaSTi che. dayAdAnAdi pariNAma sAdhana nathI. parama pAriNAmikabhAva ke, jene paranI apekSA nathI, lAgatI nathI te sAdhana che. (2) kAraNazuddha jIva; trikALI dhruvazakti. trikALI dhruvazaktimAMthI kevaLajJAna, kevaLa AnaMda Adi, pragaTa thavAnI zakti dravyamAM che. vartamAna 305 paryAyamAM athavA vyavahAra ratnatrayamAM, kevaLajJAna pragaTa karavAnI tAkAta nathI. huM zuddha cidAnaMda chuM, emAMthI samyagdarzana-jJAnarUpI kArya pragaTe che. zuddha jIva kAraNaparamAtmA che. temAMthI mokSamArga ne mokSarUpI kArya pragaTe che. kevaLajJAna, kevaLadarzana, anaMta AnaMda ne anaMta vIrya, kAryaparamAtmA che, ne zuddha jIva zaktirUpe kAraNaparamAtmA che. dayAdAnAdi pariNAma sAdhana nathI, paraMtu parama pAriNAmika bhAva ke, jene paranI apekSA lAgatI nathI, te sAdhana che. (3) kAraNaparamAtmA no aMdara trikALa eka jJAyaka bhAva paNe birAjI rahyo che paNa, ene aMtara mukha paNe pratItimAM Ave tyAre 'huM kAraNaparamAtmA chuM'- ema bhAna thAya ne? pratItimAM AvyA vinA ene kAraNaparamAtmA kyAM che? bhagavAna pUrNAnaMda svarUpa, nija paramAtma dravyanuM samyaka zraddhAna thAya, tene huM kAraNa paramAtmA svarUpa chuM- ema bhAse che. ne tene kArya(kArya paramAtmA) pragaTe che. je eka samayanI paryAya ane rAganI zraddhAmAM rahyo che, tene kAraNa paramAtmA kema bhAse? tene kArya kyAMthI pragaTe? samayasAra gAthA 17-18mAM AvI gayuM ke- A bALa gopAla badhA AtmAone vartamAna je jJAna paryAya che, temAM nija paramAtmadravya ja bhAse che, paNa ajJAnIonI dRSTi tyAM nathI. AkhuM dravya potAnA jJAnamAM ja jaNAya, evI potAnI cIja che kema ke, jJAnanI paryAyano svapara prakAzaka svabhAva che, paNa evI (ajJAnI jIvanI) dRSTi sva upara nathI paNa, para upara che. paryAya ane rAga upara che. tethI je nija paramAtma dravya jaNAya che teno anAdara kare che ane rAga ane aMzamAtra 'huM chuM ema te mAne che' have AvI vAta che, tyAM ene kArya kema pragaTe? kaLaza TIkAmAM Ave che ke-jema DhAMkelo nidhi pragaTa karavAmAM Ave che tema jIvadravya pragaTa ja che, paraMtu karmasaMyogathI DhaMkAyeluM hovAthI, maraNane prApta thai rahyuM hatuM; te bhrAnti paramaguru zrI tIrthaMkarano upadeza sAMbhaLatAM maTe che. karmasaMyogathI bhinna zuddha jIvasvarUpano anubhava thAya che. Avo anubhava te samyaktva che. eka samayanI paryAya ane rAga, jeTalo AtmAne mAne, tene AtmA maraNane prApta thai rahyo che, kema ke jIvatI jyota nija paramAtma dravya
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ tenI sanmukha thaine, teno ene svIkAra nathI. svabhAvathI vimukha thaine rAga | kAraNabhUta padArtha padArtha kAraNa che ane temanA sevAkAro (dravya-guNa paryAyo) kArya ane vartamAna paryAyano svIkAra karanAra jIva, maraNane prApta thai rahyo che. 11 aMga ane nava pUrvano ughADa bhale hoya, te vikAsamAM (vikAramAM) saMtuSTa thai kAyamurtino bodha :paramakRpALu devano bodha. 1.609 kalama-12 satsaMgathI je rokAi gayo che, te jIva svabhAvane bhUlIne maraNane prApta thaI rahyo che. prApta thayo che evo je upadeza te pratyakSa satpaSatulya jANI vicAravo tathA are! anaMta kALamAM eNe svabhAvanI daSTi, karI ja nathI. ArAdho ke je ArAdhanAthI jIvane apUrva evuM samyakatva utpanna thAya che. ahIM kahe che- trikALa AnaMda svarUpa pote paramAtma dravya che, tenA zraddhAna athavA pUrva satno ArAdhaka hoya ane vartamAnamAM A vacanonA hetuthI paNa jJAna-AcaraNarUpa paryAye jIva pariName te, bhavyatva zaktinI arthAt samaktinI (bIjA nizcaya samaktinI prApti thAya che. va.238 mokSamArganI yogyatA rUpa zaktinI vyakti (pragaTatAM) che ane te dharma che. kAraNa svabhAva zAna je trikALI guNarUpa svabhAva jJAna che te je parama are! pote Avo aMdara bhagavAna svarUpa che, enAM gANAMya kadI eNe pAriNAmika bhAva dhruva svabhAva bhAva che te. (ekalo jJAna svabhAva) sAMbhaLyAM nathI! paNa bhAi! jo aMdara zaktie bhagavAna svarUpa na hoya to kAraNAMtara :anya kAraNa. paryAyamAM Avaze kayAMthI? bahAramAM to kAMi che nahiM. bahAramAM tuM kAraNatarathI sadhAtI anya kAraNathI thatI. bhagavAnanI (ahaMtAdinI) bhakti kare, pUjA kare ke saMmedazikharanI jAtrA kare, kArtikeya svAmI svAmI kArtikeyAnuprekSA vairAgyano uttama graMtha che. dravyane vastune paNa enAthI dharma thAya evuM dharmanuM svarUpa nathI. kema ke e to mAtra zubharAga yathAvat lakSaNAM rAkhI vairAgyanuM emAM nirUpaNa karyuM che. dravyanuM svarUpa che. ahIM zubha choDIne azubha karo, e vAta nathI. dharmane vizeSa zubhabhAva batAvanAra cAra zloka adbhuta che, ane mATe A graMthanI rAha jotA hatA. Ave che, paNa te dharma, A dharmanuM kAraNa nathI. dharmanuM kAraNa to je gaI sAla jeTha mAsamAM madrAsa bhaNI javuM thayuM hatuM. kArtika svAmI e svadravyanA nijaparamAtma dravyanA Azraye pariNamavuM che, te che. are bhAi! tu bhUmimAM bahu vicaryA che. e tarakanA nagna, bhavya, UMcA, eloka vRttithI eka vAra tene (svadravyane jovAnI bhAvanA to kare. (4) pAriNAmika UbhelA pahADa nIrakhI svAmI kArtikeyayAdinI aDola , vairAgyamaya bhAva; kAraNa samayasAra; jJAyaka bhAva te, trikALa sAdagdharUpa che. digaMbaravRtti yAda AvatI hatI. kAraNa paryAya :vastu hoya tene vartamAna hoya ne? vartamAna vagaranI vastu hoya? na namaskAra de svAmI kArtikeyane. zrI rAjacaMdra upadeza noMdha 22 hoya, ane vastuno jevo svabhAva hoya, tevo ja teno aMza hoya. teno kArpaNa vaNA zarIranA sUkSma pula pariNAma; jJAnAvaraNa, darzanA varaNaSa vartamAna aMza vikArI ane adhUro na hoya, vikAra dekhAya che te karmanI mohanIya, aMtarAya, AyuSya, nAma, gotra ane vedanIya karmanA sUkSma pudgala apekSAvALI sApekSa paryAya che. mULa svabhAvabhUta nirapekSa paryAyamAM vikAra pariNAmane kArmaNA kahe che. nathI. te paryAya anAdi anaMta che, zuddha che, niraMjana che, tene kAraNa paryAya kArpaNa zarIra je audArika, vaikriyaka, AhAraka, tejasa athavA kArmaNa zarIra che, te kahevAya che. badhuMya jIvane nathI. juo, kArmaNa zarIra paNa jIvane nathI, jIvamAM nathI gayAkALanI avasthA ane bhaviSyanI avasthAnuM sAmarthya dravyamAM zuddhadhUvarUpe kAraNake, te jaDanAM pariNAma hovAthI, bhinna svataMtra che. AtmAne ane tene che, ane tenA vartamAna vepAra paNa dhruva che. nimitta -naimiSika saMbaMdha, paNa ahIM kahevAmAM Avyo nathI. ahIM evI kAraNabhUta :nimittarUpa. zailI lIdhI che, ke pulanA pariNAmane AtmadravyathI bhinna na kahetAM,
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ anubhUtithI bhinna kahyA che. jeNe parathI bhinna paDIne, anubhUti vaDe | AtmAne jAmyo che tene te sarva para che. ahIM to, vizeSa kArmaNa zarIranI vAta levI che. kArpaNa zarIra nimitta che, mATe jIvamAM (rAgAdi) pariNamana thAya che ke jIvamAM svAnubhUti pragaTa thaI mATe, kArmaNa zarIra akarma avasthA rUpa thAya che, ema nathI. kAraNake te pugalanA pariNAmamaya hovAthI, anubhUtithI bhinna che. kahevuM che to AtmAthI bhinna paNa ahIM anubhUtithI bhinna kahyuM, kemake e sarva zarIrathI bhinna paDI, nija caitanyasvabhAvI AtmAnuM lakSa karatAM je svAnubhUti pragaTa thaI, te svAnubhUtimAM huM dehathI bhinna chuM, evo nija caitanyasvarUpa vastuno anubhava thAya che. (2) kArmaNa zarIra, pUladehapramANa che. je tejasa karatAM sUkSma che, te paNa tejasanI mAphaka kahe che. sthUla zarIranI aMdara, pIDA thAya che, athavA krodhAdi thAya, che te ja kArmaNa zarIra che. kArmaNathI krodhAdi thaI, tejalezyAdi utpanna thAya che. vedanAno anubhava jIva kare che, paraMtu vedanA thavI, te kArmaNa zarIrane laIne thAya che. kArpaNa zarIra, e jIvanuM avalaMbana che. (3) kArmaNa zarIra, te ja sthaLe Atma pradezone, potAnA AvaraNanA svabhAva batAve. AtmAnA ATha rucaka pradeza, potAnuM sthAna na badale. sAmAnya rIte, dhULa nayathI e ATha pradeza, nAbhinA kahevAya; sUmapaNe tyAM asaMkhyAta, pradeza kahevAya. (4) jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya, aMtarAya, AyuSya karma, nAma karma, gotra karma ane vadanIya karma jUthI ATha dravyakarmathI kArpaNa zarIranI canA thAya che. te sUkSma paramANu hoya che. (5) pudgalanuM zreSTha pariNAma kArSaNavargaNA :anaMta paramANuone skaMdha eTale, je kArmaNa zarIrarUpa pariName te mana, vacana, kAyA ne karmanI vargaNA apUrva avasara gAthA. kArmANavargaNA je vargaNA (pulaskaMdha) thI kArmANa zarIra ane tene kArmANavaNA kahe che. (2) karmaja 307, kArmANa zarIra jJAnavaraNa AdiATha karmonA samUhane kArmANa zarIra kahe che. (2) ATha karmo (jJAnavaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya, aMtarAya, AyuSya, nAma, gotra, ane vaMdanIya) karmonA samUhane kArmANa zarIra kahe che. (3) saMsArI dazAmAM rahelA AtmA sAthe sthULa deha sivAya aMdara jhINI dhULanuM (ATha karmonuM) baneluM, eka sUkSma zarIra che te, karmANa zarIra kahevAya che. karmANa zarIrane dravya karma paNa kahevAya che. jema dALa, bhAta, roTalI vagerenA rajakaraNo lohI, mAMsa vagere avasthApaNe tenI svataMtra tAkAtI pariName che, tema sUkSma karmarUpe (jJAnavaraNIya, darzanAvaraNIya, aMtarAya, mohanIya, AyuSya, nAma, gotra vedanIya ATha karma rUpe thavAnI yogyatA, jaDa rajakaNomAM hatI tenI tAkAtathI karmarUpe, pariName che. jaDanI koi avasthA jIva, karI zake nahi. kArya (jIva vaDe) karavAmAM, AvatuM hoya te; IcchApUrvaka, ISTAniSTa vikalparUpa karma. (je jIvone, vIryano kAMIka vikAsa thayo che, temane karmacetanArUpe pariNamavAnuM sAmarthya pragaTayuM che. tethI teo mukhyapaNe, karmacetanArUpe pariName che. A karma, cetanA karmaphaLa, cetanAthI nizcita hoya che.) (2) (jIva vaDe) (3) paryAya (4) kartavya (5) pariNAma kArya kevI rIte thAya che? kAraNa jevAM ja kArya hovAthI kAraNa evuM ja kArya thAya che. kAryane kriyA, karma, avasthA, paryAya, hAlata, dazA, pariNAma, pariNamana ane pariNati paNa kahe che. (ahIM kAraNane upAdAna kAraNa samajavuM, kAraNa ke upAdAna kAraNa te ja sAcuM kAraNa che.). kArya kAraNa : 5dArtho sAkSAt svaSeyAkAronAM kAraNa che. (arthAt padArtho potapotAnA dravya-guNa-paryAyonAM, sAkSAt kAraNa che) ane paraMparAe, jJAnanI avasthArUpa joyAkAronAM (jJAnAkAronAM), kAraNa che. kArya daSTi :aMdara je trikALI darzanopayoga ne trikALI zraddhAmaya dhruva eka caitanya sAmAnya svarUpa che teno Azraya karatAM vartamAna dazAmAM jJAyika zraddhAne kevaLa darzana pragaTa thAya che, ane te kevaLa darzana ane jJAyika zraddhAne ahIM kArya daSTi kahevAmAM Avela che.
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAryadaSTi :kevaLa darzana kArya svabhAva Ana kevaLa jJAna AvaraNa vinAnA svarUpavALuM che, AvaraNa rahita nirAvaraNa che, ane tethI krame krame jANavuM evuM tene hotuM nathI. indriyanuM tene sAdhana nathI. (indriya rahita pratyakSa che. temaja deza kALAdinA vina aMtarAya vinAnuM che. eTale ke koi deza-kALanuM AMtaruM- ADa-paDado ke aMtara nathI. kArya svabhAvazAna upayoga kevaLajJAna) kAraNa svabhAva jJAnamAM ekAgratAnA jore je kArya pragaTe che, te kArya svAbhAva jJAna-upayoga arthAt kevaLa jJAna che. A Adi-anaMta-ekarUpa che, utpAda-vyaya sahita che. (mahimA kAraNano ja che. kAraNa trikALa che, kAraNanA jore kArya navuM pragaTe che. kAryano daSTimAM mahimA nathI. paNa kAraNa je trikALa ekarUpa paDayuM che teno mahimA che. bhogavaTo kAraNano nathI-kAryano che. kAryakAraNa paNuM naimittika (kArya) nimitta (kAraNa) kAryakAraNabhUta kArya eTale naimittika ane kAraNa eTale, nimitta. (jIva pariNAmAtmaka karma ane pudgala paraNiAmAtmaka karma, paraspara kAryakAraNabhUta, arthAt naimittika-nimittabhUta che. te karmo koI jIvane, anAdi-anaMta ane koI jIvane anAdi-sAMta, hoya che.) kAryakArI upakArI kAryajIva trikALI jJAna darzanamaya jIvavastumAM aMtarlInatA ramaNatA-avasthiti rUpa cAritra te kArya jIva che. kAryakrata karavuM :amalamAM utAravuM. AtmA kadamAM zarIra pramANa nAno dekhAya che, paraMtu tenA aMtaramAM svabhAvamAM to anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta zraddhA, anaMta pavitratA, svacchatA ityAdinuM satva paDyuM che. arthAt tenA aMtara taLiyAmAM anaMtA svabhAvonI akSaya lakSmI paDI che. temAM ekAgra thavAthI, je cIja aMdaramAM pUrNadhruva cidAnaMdamaya che temAM daSTi lagAvavAthI (jJAyika) samyagdarzananI paryAya pragaTa thAya che ane tene kAryadaSTi kahe che. vaLI emAMthI je pUrNa darzanano upayoga arthAt kevaLadarzanano upayoga pragaTa thAya che, tene kAryadarzana upayoga kahe che. 308 juo, kAryadaSTi kaho, parama avagADha samakti kaho ke kArya darzana upayoga kaho- e badhuM eka ja che, ane te darzanAvaraNIya, jJAnAvaraNIya,, mohanIya ne aMtarAya-e dhAtikarmono kSaya thatAM utpanna thAya che. kAryadRSTi (1) darzanAvaraNIya= AtmA potAnA trikALI jJAnasvabhAvano Azraya laine temAM ekAgra lIna thAya che tyAre kevaLa darzana pragaTa thAya che ne tene kArya darzana kahe che; ne tyAre (te ja kSaNe) darzanAvaraNIyano nAza thAya che. aMdara je trikALI darzanopayogane trikALI zraddhAmaya dhruva eka caitanya sAmAnya svarUpa che teno Azraya karatAM vartamAna dazAmAM jJAyika zraddhA ne kevaLa darzana pragaTa thAya che, ane te kevaLadarzana ane sAyika zraddhAne ahIM kAryadaSTi kahevAmAM Avela che. bhagavAna AtmA bahAramAM puNaya-pApanA bhAva jevo kALo (kaluSita, malina) dekhAya che, te kadamAM zarIra pramANa nAno dekhAya che. paraMtu tenA aMtaranA svabhAvamAM to anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta zraddhA, anaMta pavitratA, svacchatA ityAdinuM satva paDayuM che. arthAt tenA aMtara taLiyAmAM anaMtA svabhAvonI akSaya lakSmI paDI che. temAM ekAgra thavAthI, je cIja aMdaramAM pUrNa dhruva cidAnaMdamaya che, temAM daSTi lagAvavAthI (kSAyika) samyagdarzananI paryAya pragaTa thAya che. ane tene kAryadRSTi kahe che. vaLI, emAMthI je pUrNa darzanane upayoga arthAt kevaLa darzanano upayoga pragaTa thAya che, tene kArya darzana upayoga kahe che. kAryano utsarga karIne kAyAne choDIne, arthAt tenI upekSA karIne. kAryarUpa:pariNAmarUpa; phaLarUpa. kAryasvabhAva zana kAryarUpa paryAyarUpa je kevaLajJAna thAya te. kArayitA :karAvanAra. kAryotsarga:banne hAthone laTakatA rAkhavA ane banne paga vacce cAra AMgaLanuM aMtara rAkhIne nizcaLa UbhA rahevAnuM nAma kAryotsarga che. kArita :bIjA pAse karAvavAno bhAva tene kArita kahevAya che.
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAla dravya :potapotAnI avasthArUpe svayaM pariNamatA jIvAdika dravyone, pariNamanamAM je nimitta hoya, tene kAladravya kahe che. te eka pradeza che. vartanAhetu teno guNa che. ane lokamAM asaMkhya che. kAla dravyanuM svarUpa :vartanA lakSaNavALA evA kAladravyane paNa tuM jANa, jema ratnonA DhagalAmAM ratno judAM judAM rahelAM che, tema te kAla dravyanA aNuo che. eTale ke eka kAlANu bIjA kAlANuthI maLato nathI. potAnI meLe pariNamatA dravyone je bahiraMga sahakArI kAraNa che, te vartanA che. te vartanA kAlanuM lakSaNa che. jo ke dravya pote pariName che paNa temAM bAhya kAraNanI jarUra hoya che, jema kuMbhArano cAka kare che. paNa temAM nIceno khIlo cAka karavAmAM sahAyaka hoya che, tema dravyonA parivartanamAM kAla sahAyaka thAya che, te kAla dravya asaMkhyAna judA judA kalANuo rUpe che. ahIM koi zaMkA kare che ke, samaya ja nizcayakAla che anya koi nizcayakAla nAmavALuM kAladravya nathI. arthAt samayane ja mULa dravya mAno, kAladravya mAnavAnI zI AvazyakatA che? AcAryazrI tenuM samAdhAna kare che ke; samaya ke kAla dravyano paryAya che, kAraNa ke te vinAza pAme che, zrI paMcAstikAyamAM samayanuM nAzapaNuM banAvyuM che. samaya utpanna thAya che ane nAza pAme che. A kathanathI ema jaNAya che ke, samaya e paryAya (avasthA) che. dravya vinA paryAyano sadbhAva hoya nahi. to samaya kono paryAya che? ema vicArIe tyAre samaya pUlano paryAya thai zake nahi. kAraNa ke jo te pudagalano paryAya hoya to mUrtikapaNAno prasaMga Ave, paNa samaya to amUrtika-arUpI che. mATe samaya jeno paryAya che, evuM kAla dravya che. pugala paramANu AkAzanA eka pradezathI, bIjA pradeze gamana kare ane temAM jeTalo vakhata thAya, tene samaya kehavAmAM Ave che. ane te samaya paryAya kAladravyano che. te pula paramANunA nimitte thAya che netronuM ughaDavuM tathA baMdha thavuM, tethI nimeSa paryAya thAya che. 309 jaLa pAtra tathA hastAdinA vyApArathI (kriyAthI) ghaTikA (ghaDI) thAya che. ane sUrya biMbanA darzanathI, UgavAthI divasa thAya che. e paryAyo kAla dravyanA che. paNa pula temAM nimitta kAraNa che. mULa kAraNa nathI. mULa kAraNa kAla dravya che. jo ukta paryAyonuM mULa kAraNa pudgala hoya to pudgalanI samAna samayAdi paryAyo paNa mUrtika-rUpI gaNAya. paNa samaya amUrtika arUpI che.kAla dravyanA paryAya che. samaya pote dravya nathI. kAla dravya aNurUpa, amUrtika ane avinAzI che. paNa samayAdi paryAya nAzavAna che, te avinAzI nathI. mATe samayAdi kAladravyanA paryAya che. paNa pudgalanI paryAya nathI, ema jANavuM. kAlakopa :samayano durvyaya; vilaMba; DhIla. (2) vakhata gumAvavo te; vilaMbakaravo. kAlavya :potapotAnI avasthArUpe svayaM pariNamatAM jIvAdika dravyone pariNamanamAM je nimitta hoya, tene kAladravya kahe che, jema kuMbhAranA cAkane ghumAvavAmAM loDhAnI khIlI. dareka kAlANu dravya lokAkAzanA eka ekapradeze ratnanI rAzi samAna eka eka bhinna bhinna ja rahe che. kalANuM ane paramANu eka pradezI dravya che. kAlanA be bheda che : nizcayakAla ane vyavahAra kAla. nizcayakAla= kAla dravyane nizcayakAla kahe che. lokAkAzanA jeTalA pradezo che teTalAM ja kAla dravyo che ane lokAkAzanA eka eka pradeza upara eka kAladravya (kAlANu) sthita che. vyavahArakAla samaya, pala, ghaDI, divasa, mahinA, varSa vagere kALa dravyanA paryAyone vyavahArakALa kahe che. kAladharma samayane yogya dharma, mota, maraNa. kAyu parivartana :avasarpiNI ane utsarpiNI kALanA jeTalA samaya thAya, teTalA sarva samayamAM janmavuM ane maravuM tene kAla-parivartana kahe che. kAla parivartanarUpa saMsAramAM bhramaNa karato jIva, avasarpiNI-utsarpiNI kAlanA sarva samaya ane AvalikAomAM anekavAra janme che ane mare che.
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ 310 kAzavartI samayavartI kAlANa :nizcaya kAla dravya kAlimA :kALa5 kALa samaya; (jIva-pugalonA upatpAdavyayadhrauvyAtmaka pariNAma eTale temanI samaya viziSTa. vRtti te samayaviziSTa, samayane utpanna karanArA, koI padArtha vinA (nizcayakALa vinA) hoI zake nahi, jema AkAza vinA, dravyo avagAha pAmI zake nahi. arthAt temane vistAra (tiryakapaNuM) hoI zake nahi. tema nizcayakALa vinA dravyo pariNAma pAmI zake nahi, arthAt temane pravAha (urdhvapaNuM) hoI zake nahi. A pramANe nizcayakALanI hayAti vinA (arthAt nimittabhUta kALadravyanA sadbhAva vinA, bIjI koI rIte jIvapulanAM pariNAma, banI zakatAM nathI, tethI 'nizcayakALa' vidyamAna che.ema jaNAya che - nakakI thAya che.) jo ke kALadravya jIva-pugalonA pariNAma, uparAMta dharmAsti-kAyAdinA pariNAmane paNa nimittabhUta che, to paNa jIva-pulonA pariNAma, spaSTa khyAlamAM AvatA hovAthI kALadravyane siddha karavAmAM, mAtra te benA pariNAmanI ja vAta levAmAM AvI che. lokAkAza, ekaka pradeze, ekeka kALANu (kALa dravya) raheluM che. A kALANuM (kALa dravya) ne nizcaya kALa che. alokAkAzamAM, kALANuM (kALa dravya) nathI. (2) be prakAre che - vyavahAra kALa; nizcaya kALa. vyavahAra kALa, nizcayakALanA paryAyarUpa hovA chatAM, jIva-pudagalonAM pariNAmathI mapAto jaNAto hovAne lIdhe, jIva-pugalonA pariNAmathI, utpanna thato kahevAya che; ane jIva-pugalonA pariNAma, bahiraMga-nimittabhUta dravyakALanA sadubhAvamAM, utpanna thatA hovAne lIdhe 'dravya kALathI utpanna thatAM" kahevAya che. tyAM tAtparya e che ke, vyavahArakALa, jIva-pulonA pariNAma vaDe, nakkI thAya che; ane nizcayakALa, jIva-pulonA pariNAma, bIjI rIte nahi banI zakatA hovAthI, nakakI thAya che. vyavahAra kALa kSaNe kSaNe nAza pAmanAro che, kAraNa ke sUma paryAya, evaDo ja mAtra (kSaNa mAtra jevaDo ja, samayamAtra jevaDo ja) che; nizcayakALa nitya che, kAraNa ke te potAnA guNa-paryAyonA AdhArabhUta dravyapaNe, sadAya avinAzI che. kALanA nitya ane kSaNika, evA be vibhAga che. A kALa che A kALa che ema karIne, je dravya vizeSanuM sadA kathana karavAmAM Ave che. te (dravyavizeSa arthAt nizcayakALarUpa khAsa dravya) kharekhara potAnA sadbhAvane jAhera karatuM, thayuM nitya che; ane je utpanna thatAM veMta ja naSTa thAya che, te (vyavahArakALa) kharekhara te ja dravya vizeSano samaya nAmano paryAya che. te kSaNabhaMgI hovA chatAM, paNa potAnI saMtati (pravAhane) darzAvato hovAne lIdhe, tene nayanA baLathI lAMbA samaya sudhI TakanAro kahevAmAM doSa nathI; AvalikA, palyopama, sAgaropama ItyAdi, vyavahArano niSedha karavAmAM Avato nathI. e rIte ahIM ema kahyuM che ke, nizcayakALa dravya hovAthI nitya che, ane vyavahArakALa paryAyarUpa hovAthI, kSaNika che. jema jIva, pula, dharma, adharma ane AkAzane, dravyanAM saghaLAM lakSaNono sadUbhAva hovAthI, teo dravya saMjJAne pAme che. tema kALa paNa (tene dravyanA saghaLAM lakSaNono sadbhAva hovAthI) dravya saMjJAne, pAme che. e pramANe che dravyo che. paraMtu jema jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAzane, dviAdi pradezo jenuM lakSaNa che, evuM astitkAyapaNuM che. tema kALANuone - jo ke temanI saMkhyA lokAkAzanA pradezo jeTalI (asaMkhya) che, to paNa - ekapradezIpaNAna, lIdhe astitvakAyapaNuM nathI. (2) nizcaya kALa ane vyavahArakALa; athavA bhUta, vartamAna ane bhaviSyakALa. (3) potAnI vartamAna vartatI avasthA. (4) vastunA sthira rahevAnI maryAdAne kALa kahe che, kALa sAmAnya che. (5) vartamAna avasthA (6) svakALa (7) potAnI vartamAna vartatI avasthA. (8) potAnI vartamAna vartatI pragaTa, avasthA (9) te eka arUpI padArtha che. cauda brahmAMDamAM asaMkhyAtA kAlANu che. dharma, adharma, AkAza ane kALa A cAra arUpI dravyo che. te yuktithI nyAyathI
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ jANI zakAya che. (10) be prakAranA cheH utsarpiNI eTale, caDhatI zreNi ane avasarpiNI eTale, utaratI zreNi. kALa cUka kALa cakranA be vibhAga che utsarpiNI ane avasarpiNI uthsasarpiNI= ut eTale UMce sarpiNI jato eTale ke uttarottara maDhato kALa te utsarpiNI; ava-nIce, sarpiNI-jato eTale uttarottara nIce utarato paDato kALa te avasarpiNI. kALa dravya pota potAnI avasthArUpe svayaM pariNamatAM jIvAdika dravyone pariNamana vakhate je nimitta (udAsInapaNe hAjara) hoya, tene kALa dravya kahe che. jemake- kuMbhAranA cAkane pharavAnA TALe loDhAno khIlo. (2) kALa samaya anutpanna avinaSTa che. ane paryAya samaya utpanna dhvaMsI che, arthAt samaya paryAya utpatti vinAzavALo che. (3) jIva, ajIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya ane AkAza A pAMca dravyone vartanAnuM nimitta te kALa dravya che, potAnA (kALanA) sivAya pAMca dravyone vartanAnuM nimitta bane te kALa nAmanA asaMkhya arUpI aNuo-kAlANuo che. cauda rAjupramANalokamAM asaMkhya arUpI kAlANuo che ke, je potAnA kAraNe badalAtA jIvAdi dareka padArthane badalavAmAM (pariNamanamAM) nimitta che, vaLI (jIva sivAyanAM cAra amUrta dravyonAM zuddha guNo che; temanAM paryAyo paNa tevA (zuddha ja ) che. dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ne kALa, dravyanA guNo zuddha che ane teonI paryAya-avasthA-hAlata paNa zuddha ja hoya che. jIva-pudgalanI jema temAM vibhAva che nahi AvI vAta che. (4) potapotAnI avasthArUpe, svayaM pariNamatAM jIvAdi dravyonA pariNamanamAM je nimitta hoya, tene kALa dravya kahe che. jema ke kuMbhAranA cAkane pharavA mATe loDhAno khIlo. kALa dravyanA be bheda che H nizcaya kALa ane vyavahAra kALa nizcayakALa= kALa dravyane nizcayakALa kahe che. lokAkAzanA ekeka pradeza upara ekeka kALa dravya (kAlANu) sthita che. vyavahAra kALa= varSa, mahinA, divasa, ghaDI, paLa vagerene vyavahArakALa kahe che. te kALa dravyanI paryAya che. 311 kALa dravyano vizeSa guNa HkALa dravyamAM pariNamana hetutva vagereno vizeSa guNa che. kALa tyA sattI :nimitta ane upAdAnano samakALa che. zAstra bhASAmAM tene kALa pratyAsattI samakALa kahe che. kALa pratibaMdha vaNa :ziyALAmAM amuka kSetra mane anukULa paDe, unALAmAM amuka ThekANe javuM-evo kALano pratibaMdha hoya nahi. kALa parivartana liMga che :(1) jo pudgalonuM parivartana thAya che, to tenuM koI nimitta hovuM joIe,-ema parivartanarUpI cihna dvArA, kALanuM anumAna thAya che. (jema dhumADArUpI cihna dvArA, agninuM anumAna thAya che, tema), tethI kALa parivartana liMga che. (2) vaLI pudgalAdi parivartana dvArA, kALanA paryAyo (thoDo vakhata, ghaNo vakhata, evI kALanI avasthAo) gamya thAya che, tethI paNa kALa parivartana liMga che. kALa labdhi je paryAyamAM-kALamAM nirmaLa samyaka dazA thAya, te kALalabdhi paNa enuM jJAna sAcuM kone thAya? je jJAyaka svabhAvanI pratIti ane anubhavana kare ene paryAyamAM, A kALa pAkyo ema sAcuM jJAna thAya (parakALa sAme jovAthI kALa labdhi na thAya) kALaka :avasarpiNI ane utsarpiNI maLIne eka kALacakra thAya. ekekA bhedanA cha cha ArA che. avasarpiNI kALanA cha ArA A pramANe cheH 1. suSamA suSamA-4 koDAkoDI sAgaropamano 2. suSamA-3 koDAkoDI sAgaropamano 3. suSamA duSamA 2 koDAkoDI sAgaropamano. 4. duSamA suSamA- 1 koDAkoDI sAgaropamamAM betAlIsa hajAra varSa ochAno. 5. duSamA-ekavIsa hajAra varSano 6. duSamA duSamA-ekavIsa hajAra varSano pachI utsarpiNI kALa Avaze. temAM pahelo Aro ekavIsa hajAra varSano dudhamA duSamA, pachI duSamA ema anukrame caDhato kALa thaze. avasarpiNI utsarpiNI maLIne vIsa koDAkoDI sAgaropamanuM eka kALacakra thAya. ema kALanI gati anaMta che. (2) jaina darzana anusAra, avasarpiNI ane utsarpiNI ema be vibhAgathI eka kALacakra thAya che. avasarpiNImAM dhIre dhIre aniSTatA vadhatI jAya che, ane utsarpiNImAM te aniSTatA ghaTatI jAya
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. hAlamAM avasarpiNI kALa cAle che. avasarpiNI ane utsarpiNImAM che. ArA hoya che. avasarpiNImAM pratyeka ArAnuM kALa pramANa nAnuM thatuM jAya che ane utsarpiNImAM te moTuM thatuM jAya che. avasarpiNImAM pahelo Aro cAra kroDA kroDi sAgarano bIjo traNano, trIjo beno, cotho 1. kroDA kroDi sAgaramAM 42000 varSa ochAno, pAMcamAM 21000 varSano ane chaThTho paNa 21000 varSano hoya che. utsarpiNImAM AthI barAbara UlaTuM kAlapramANa hoya che. pahelo chaThThA pramANe, bIjo pAMcamAM pramANe vagere. hAlamAM avasarpiNIno pAMcamo Aro cAle che. e ja pramANe vedAMtamAM satyuga, dvAparayuga, tretAyuga ane kaLiyuga ema cAra vibhAga che. temAM paNa eka eka yuge sadgaNono lopa thato jAya che. (3) samayanI pUrva tema pachI, evo nitya je padArtha che, te kALadravya che. (4) jo ke kALadravya jIva-pudgalonA pariNAma uparAMta, dharmAstikAyAdinA pariNAmane paNa, nimittabhUta che. topaNa jIva-pulonAM pariNAma, spaSTa khyAlamAM AvatAM hovAthI, kALadravyane siddha karavAmAM, mAtra te benA pariNAmanI vAta ja, levAmAM AvI che. (5) kALadravyanuM svarUpa be prakAre che : (9) vyavahArakALa, (9) nizcayakALa. vyavahArakALa jIva-pugalonA pariNAma vaDe, nakakI thAya che; ane nizcayakALa jIva-pudgalonA pariNAma, bIjI rIte nahi banI zakatA hovAthI, nakakI thAya che. vyavahArakALa kSaNabhaMgI che, kAraNake, sUkSma paryAya evaDo ja mAtra che. (kSaNamAtra jevaDo ja, samayamAtra jevaDo ja che); nizcayakALa nitya che, kAraNake te potAnA guNa-paryAyonA AdhArabhUta dravyapaNe, sadAya avinAzI 312 (pravAhane) darzAvato hovAne lIdhe, tene nayanA baLathI lAMbA vakhata sudhI TakanAro, kahevAmAM doSa nathI; tethI AvalikA, playopama, sAgaropama ItyAdi vyavahArano niSedha karavAmAM Avato nathI. A rIte ahIM ema kahyuM ke, nizcayakALa dravyarUpa hovAthI nitya che, vyavahArakALa paryAyarUpa hovAthI, kSaNika che. jema kharekhara jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAzane dravyanAM saghaLAM lakSaNono sadbhAva hovAthI, teo dravya saMjJAne pAme che, tema kALa paNa, tene dravyanAM saghaLAM lakSaNono sadbhAva hovAthI, dravya saMjJAne pAme che. e pramANe che dravyo che. paraMtu jema jIva, pula, dharma, adharma ane AkAzane ddhi Adi (arthAt be athavA vadhAre; bethI mAMDIne anaMta paryata), pradezo jenuM lakSaNa che, evuM astikAyapaNuM che. tema kALANuone jo ke temanI saMkhyA lokAkAzanA pradezo jeTalI (asaMkhya) che. to paNa - ekapradezIpaNAne lIdhe, astikAyapaNuM nathI. kALa dravya keTalA bhedarUpa che ane tenI sthiti kyAM che? lokAkAzanA jeTalA pradeza che, teTalA ja kALa dravya che. ane lokAkAzanA eka eka pradeza para, eka eka kAlANu sthita che. kALadharma :maraNa kALanA bheda :kALanA be bheda che: eka nizcayakALa, bIjo vyavahArakALa. kALano vizeSa guNa (kALa sivAya) bAkInAM azeSa dravyone, dareka paryAye samayavRttinuM hetupaNuM (samaya samayanI pariNatinuM nimiSapaNuM) kALano vizeSa guNa che. evI ja rIte (kALa sivAya) bAkInAM samasta dravyone, dareka paryAye samayavRttinuM hetupaNuM, kALane hovAne lIdhe (arthAt temane samayathI viziSTa evI pariNati, anya kAraNathI thatI hovAne lIdhe) svataH, temane te samaye vRtti hetutva) saMbhavatuM nathI. A kALa che, A kALa che, ema karIne je dravya vizeSano sadA nirdeza-kathana karavAmAM Ave che, te (dravyavizeSa arthAt nizcaya kALarUpa, khAsa dravya) kharekhara potAnA sadbhAvane, jAhera karatuM thayuM nitya che; ane je utpanna thatAMveMta ja naSTa thAya che, te (vyavahAra kALa) kharekhara te ja dravya vizeSano, samaya samAno paryAya che. te kSaNabhaMgI hovA chatAM, paNa potAnI saMtatine
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ sa.) 313 * (kALa sivAyanAM dravyonI pariNati, eka samayamAM A pariNati thaI che, vinAza che. (arthAt kALapadArthane je vartamAna paryAyanI apekSAe utpAda che, ema samayathI viziSTa che, arthAt vyavahAre temAM samayanI apekSA Ave che, te ja pUrva paryAyanI apekSAe vinAza che.) mATe temAM koI dravya-kALadravya-nimitta hovuM joIe.). jo Ama utpAda ane vinAza eka vRtyAMzamAM paNa saMbhave che. to kALapadArtha jema kuMbhAranA cakrane pharavAmAM, khIlI nimittabhUta che tema (kALa sivAyanA), niranvaya kai rIte hoya, ke jethI pahelAMnA ane pachInA vRvaMzanI apekSAe sarva dravyone pariNamanamAM nimittabhUta koI dravya hovuM joIe; te dravya yuga56 vinAza ane utpAda pAmato hovA chatAM paNa svabhAve avina ane asaMkhya kALANuo che, ke jemanA paryAyo samaya,ghaDI, divasa, varSa ItyAdi anusanna hovAthI te (kALa padArtha) avasthita na hoya? kALapadArthane eka rUpe vyakta thAya che. vRvaMzamAM paNa utpAda ane vinAza yuga5 thatA hovAthI te niranvaya arthAt kALa pratyAtti kALanA nimittane laine khaMDita nathI mATe svabhAve avazya dhruva che. kALa parAvartana :vaLI jIve niraMtarapaNe, anaMta kALa parAvartana karyo che. kALa cakranA A pramANe eka vRtyAMzamAM kALapadArtha utpAda-vyaya-dhrauvya vALo che ema utsarpiNI ane avasarpiNI, ema be bhAga che. te dareka daza koDAkoDI siddha thayuM. sAgaropama che. eka sAgara asaMkhya abaja varSono thAya che. A utsarpiNI, kALANu :kALadravya avasarpiNIkALanA, darekanA prathama samayathI mAMDI kramazaH dareka samayamAM jIva kALANa-kALa eka eka samayamAM utpAda, dhrauvya ane vyaya nAmanA artho kALane janma, maraNa karyA che. Ama eka eka samaye janma-maraNa karatAM annatavAra che. A ja kaLANuno sadbhAva che arthAt Aja kALA astitvanI siddhi jabhyo ane maryA che. ahA ! paNa AtmajJAna ane Atmadarzana zuM che tenI vAta kadI sAMbhaLI nathI. kALAdi ludhdhinA vacce svabhAva vize, puruSArthavaze ema badhuM sAthe levuM. ekalA kALa labdhi :dareka dravyanI samaye samaye je paryAya thAya che, te svakALe thAya che. ane kALanI A vAta nathI paNa, pAMca samavAya (kALa labdhi, puruSArtha, svabhAva, te enI kALalabdhi che. tyAre nimitta ho bhale, paraMtu nimitte paryAya utpanna bhavitavyatA, ane te ja samaye nimitta karmanA upazamAdi ema pAMce karI che, ema nathI. (2) dareka dravyanI, kALalabdhi hoya che. chaye dravya samavAya) nI AmAM vAta che. kALalabdhi sahita che. eTale ke dravyanI, je samaye je paryAya thAya che te tenI kALI jAra :bagaDelI juvAra (2) kALI juvAra kALalabdhi che. te samaye nimitta ho bhale, paNa nimittanA kAraNe, paryAya kASThabhaNa kAkamAM baLavA icche che, agnimAM baLIne satI thavuM 2. paMcAgni nI thaI che ema nathI. paryAya svakALe, potAthI ja thAya che, nimittathI nahi dhUNIo sAta gAvI, temAM kAkahomI te agnino pariSaha sahana kare che. ema kahevuM, te anekAnta che, syAdvAda che. (3) kALa pAkI gayo; kASAyAdi baMdhahetuonA anabhyAsathI te te kaSAya bhAvokSINa thavAthI. kALaRiddhi; kALa prApti (4) je dravyanI je samaye je paryAya thavAnI hoya te kiMkara cAkara,nokara (2) dAsa ja paryAya te samaye pragaTa thAya, enuM nAma kALalabdhi che. kiMcitamAtra jarAka mAtra; thoDuMka mAtra; saheja sAjaja, atyaMta thoDuM. kALa padArtha:kALapadArthane kharekhara eka vRvaMzamAM paNa utpAda ane vinAza saMbhave kika kAlimA; mela malinatA che. kAraNa ke je vRttimAna (kALa padArthane je vRtyAMzanI apekSAe je utpAda kirIka:mATI; paththara. che te ja (utpAda) vRttimAnane te ja vRvaMzamAM pUrva nRtyAMzanI apekSAe | kidhu :nizcayathI
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ 314 kiviSikI bhAvanA kevaLI dharma, AcArya, sAdhu sAdharmI AdinI avarNavAda | kautaka Azcarya bolavAmAM tatpara ane mAyAvI evo tapasvI kilpiSI bhAvanAne bhaje che. kautuhala :kutUhala-Azcarya;vismaya, navAi, acaMbo; kautuka kila kaleza pAmeluM; samajhavAmAM muzkelI paDe, tevuM agharuM; kaThaNa; durbodha. kaustubha ratna :amUlya ratnomAM, uttama ratna che. temAMthI sonuM jhare che. te ratna kila:malina zrIkRSNa, meLavyuM hatuM. te ghaNuM durlabha che. kIToDo malinatA; dhAtuno mela,kATa; kITo; khaga sUrya (kha = AkAza, ga = gamana) kIrtana yazogAna; guNagAvA te; gAyana ane saMgIta sAthenuM izvaranuM guNavarNana ke khaTaka:cAnaka; kALajI; ciMtA rAkhavI. kathAvArtA; vakhANa. bacIta :avazya; jarUra; cokkasa; khAtarIpUrvaka; acUka; nakkI kIrti prazaMsA khaDaga :taravAra kIlaka saMhanana : je karmanA udayathI, zarIranAM hADakAM paraspara, mekhavALA hoya. khage garuDa; haMsa; pakSIonA rAjA. koI anya kheMcAvuM nahi jhAjho rAga karavo nahi; rAga adhika thai jAya ane svabhAva DhaMkAi koIpaNa game te. jAya, ema na karavuM. koTi prakAra. (mATIpaNuM to piMDarUpa prakAramAM, tema ja rAmapAtrarUpa prakAramA,banne khaMDa:aMza prakAramAM raheluM che.) khaMDabhASI :aspaSTa bhASAvALA; tUTaka bhASAvALA koTi hada khaMDAya zabdonA padonA samUhano paraspara yogya saMbaMdha koDa :aMtarano umaMga khaMDita chinna bhinna. koSa :krodha; roSa aMDiyuM jitAI gayuM hoya tevuM (rAjya), moTA rAjyanI sattA nIcenuM, sAmaMta kopa TALavo virAdhanA karavI thavI. prakAranuM ( rAjya) komaLa :vinayavALI aMta:utsAha komaLa vANI vinayavALI, mAna vagaranI bhASA baMta preraka :utsAha preranAra koyaDo :viziSTa jaTila gahana prazna khaDI UjaLI dhoLI khanIja mATI (jemAMthI cAka banAvAya che.) kolu :zeraDI pIlavAno saMco. khataSa:khalAsa; saMpUrNa khatama karavuM= pUrNa karavuM; puruM karavuM; mArI nAkhavuM. kolAhala :kalabala karavI. khataranAka khatarAvALuM; ApattikAraka; hAnikAraka; jokhamI koLiyo karI le che, jANI le che. khataro :saMdeha, zaMkA, zakasaMzaya; bhaya; bIka; Dara; jokhama; Ata. koLI pULI; saLagI UThe, tevuM ghAsa. (2) pULo baMtI :mahAkSamAvaMta (2) kSamA koza :1 gAu. baMtI daMtI pravajyA je dIkSAmAM kSamA tathA IMdriya nigraha che. koziyo mAravo kUvAmAM UMdhe mAthe bhUsako mArI paDavuM ane taLiye jai tAga lAve kheda thAka; saMtApa; duHkha, anapAta; khinnatA; aphasosa; aprasannatA; (2) zoka; dilagIrI; khoDavALuM. (3) karuNAno rAga (4) zoka; kheda karanArane puruSArtha
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ na hoya (5) aMtaraMga vairAgya; duHkhanuM kAraNa (6) zoca; karuNAono rAga; aMtaraMga vairAgya (7) koivastu aniSTa lAgavI te kheda che. kheda khinna :duHkhI kheda ainna gamagIna; dilagIra khadabadATa UMcA nIce thAya evA pravAhI, gaMdakImAM ke narama Arda padArthamAM kIDAonuM UbharAvavuM. adabadAra saLavaLATa; paisA hoya tene, saLavaLATa manamAM lAgavo. khedAvuM nahi :kheda karavo nahi; zoka, saMtApa, dilagIrI ke dveSa karavAM nahi. khaMdha :skaMdha; pITha. khapa :upayoga khoDI :molamAM thatI, e nAmanI eka jIvAta khapAvavuM kSaya karavuM. khapI :icchuka; 51 jIva, AtmasvabhAvanA icchuka (2) garajavAna khathI kyuM :jijJAsu thavuM; ghagaza thavI (2) dhagaza AvavI joie; aMdarathI dhagaza AvavI joie. khabara HoLakhANa khabaradAra :vizeSa jAgRta takedArI rAkhavI khamavuM paDayuM hatuM. veThavuM paDayuM hatuM; sahana karavuM paDayuM hatuM. khamI khUMchyuM :sahana karI levuM khyAti : prasiddhi kharuM sukha samAdhi sukha kharaja khaMjavALa; valUruM; saMgItamAMno pahelo svara sA; SaDaja khuriyA :(pAMce khuriyA peTamAM hoya) kAcalI kharIpha HvarasAdane lagatuM (utpanna-khetInuM) khetIno comAsu pAka khala Thaga; luccA. khulatA duSTatA khullAM jAhera; pragaTa. khullo HpragaTa. khelavuM nAcavuM khyAla Avavo jhAMkhI thavI. eLa raja; pIThI; lepa khaLI rahe HkhaLI javuM; coMTI rahevuM. khAtI rahevuM HeTakI rahevuM (2) acakAvuM; aTakavuM; cUkavuM; bhUlavuM; khoTI thayuM. khaLI rahevuM HaTakI javuM khevaTiyo :nAvika khaseDavuM Halaga karavo; alaga darzAvavuM (2) alaga karavuM. khasavuM chUTA paDavuM, dUra thavuM, chUTI javuM. bAeza IcchA khAnadAna HsArA gharanuM; kuLavAna; pratiSThita; sarjana khAmI :apUrNatA; adhUrApaNuM; khoDa; khoTa; kacAza; kalaMka; doSa. khAlI :polo. (dUdhano ubharo, to khAlI (polo) hoyache. (2) zUnya khIDo karavo :ekamAM aneka vAto bheLavI goTALo karavo. khIlavuM :prasaravuM; phelAvuM; vistaravuM. (2) jhaLakI uThavuM. (3) vikasavuM, suMdara dekhAvuM, dIpavuM (4) phUlavuM; phAlavuM; vikasavuM; zobhavuM; dIpavuM. khIlavaTa :vikasavuM, dIpavuM, suMdara AkAra pakaDavo. (2) ughADa o :kSaya; nAza karavo; ghAta karanAra; hAni karanAra kho thaI gayo nAza thaI gayo. khoTavA jevuM mULa sAthe kheMcI kADhavuM, khUMTavuM. (2) khaDI jevuM, ghaTTa khoTavA jevuM dahIM jAme :khaDI javuM dahIM jAme. 315 khoTI :vilaMba ke DhIla thAya ema; vAra; vilaMba; khoTI bhAvanAo :pArzvastha, kuzIla, saMsakta, avasanna ane mRgacArI A pAMca khoTI bhAvanAo che. khoTI mAnyatA :khoTuM jJAna; mithyA mAnyatA; mithyA darzana khoTI vAsanA :dharmanA khoTA svarUpane kharuM jANavuM te.
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ khoLavA gotavA; zodhavA. (khoLavuM = gotavuM; zodhavuM.) khovAI gayo aTavAI gayo grahaNa karavuM :jANavuM gaganamaMDaLa :cidAkAza gaccha mokSamArga upara gamana karavAne "gaccha kahevAya che. (2) samudAya, gaNa, saMgha, sAdhusamudAya, eka AcAryano parivAra gaMgAI gUMthAi gaja hAthI (2) 20 iMca sAmAnya rIte eka hAtha AMgaLAthI koNI sudhIno) 20 iMcano hoya che.paraMtu dareka hAtha 20 iMcano hoto nathI. tethI kahavata paDI ke dareka potAnA gaja (hAtha) thI mApe che. (2) covIsa tasunuM laMbAInuM mApa. (3) covIsa iMcanuM mApa gaMja :Dhagalo; samUha; bhaMDAra (2) (jaththAbaMdha) anAjanuM bajAra. gaMjana :nAza; julama; parAbhava. gujya :guMjArava; divyadhvani AtmAmAMthI UDyA kare. (2) gUjya gUDha gRhyu rahasyamaya vAta; samajAya che. gajasukumAra :zrIkRSNa vAsudevanA nAnAbhAi guDapa thaI javuM samAi javuM, magna thai javuM, bhaLI javuM. gaDamathala :ghaDamathala = nirarthaka mahenata; nirarthaka vicAraNA; nirarthaka vATAghATa. guDha:gahana, rahasyamaya; na samajAya tevuM; akathita; chupAyeluM, DhaMkAine raheluM (2) gaMbhIra. (3) gahana, na samajAya evuM, indriyAtIta. gaNa sAdhu, muniono samUha (2) gaNinA anucaromAMno pratyeka anucara; muni. (3) ratnatraya ja 'gaNa" kahevAya che. guNa :prazna:- guNane utpAda- vyaya hoya nahi. jo utpAda dhRvatva guNa kema kahyA? uttaraH- guNone to udhdhAra vyaya hoya nahi e barAbara che. je dhruva che e paNa ahIM to utpAda-vyaya-dhRvatva zakti che e guNa che te dhruva che. e Atmadravyano guNa che. jenA kAraNe dravya navI paryAyapaNe upaje ane pUrvaparyAyapaNe nAza pAme e dravyapaNe dhruva-kAyama rahe. AvI zakti 316 (utpAda-vyaya-dhuva7) AtmAmAM nitya rahelI che, bhagavAna nityAnaMda svarUpa AtmAmAM je anaMta zaktio che te badhI nitya che, dhruva che. (2) dravyanA pUrA bhAgamAM ane tenI sarva hAlatomAM je rahe tene guNa kahe che. (3) aMza; avibhAga pariccheda. (jIvamAM agurulaghutva nAmano svabhAva che. te svabhAva jIvane svarUpa pratikAtvanA (arthAt svarUpamAM rahevAnA) kAraNabhUta che. nA avibhAga paricchedone ahIM agurulaghuguNo (aMzo) kahyA che. (4) akrame pravarte te guNa; sahavartI pravarte ne guNa (5) dravyanA pUrA bhAgamAM ne tenI sarva hAlatomAM je rahe tene guNa kahe che. (6) aMza avibhAga praticcheda (7) zakti (8) sahavartI paryAya, guNobadhA dravyamAM ekasAthe rahe che tethI guNane sahavartI paryAya kahela che. A saghaLA guNIne eka dravyapIne beThuM che eTale te anaMta guNo dravyamAM abhedapaNe che, kadI bhedarUpa thatA nathI, mATe dravya ekarUpa che. (9) viziSTaguNanA dhAraka, dIkSA ApanAra; AcArya; zuddhAtmatattvanI upalabdhinA sAdhaka (10) trikALI zakti (11) aMza; vibhAga pariccheda. (sarva dravyonI mAphaka dharmAstikAyamAM agurulaghutva nAmano svabhAva che. te svabhAva dharmAstikAyane svarUpa pratiSThatvanA (arthAta svarUpamAM rahevAnA) kAraNabhUta che. tenA avibhAga paricchedone ahIM agurulaghu guNo (aMzo) kahyA che.) (12) lakSaNa (13) trikALavartI paryAyono samUha ja, guNa kahevAya che. (14) guNa trikALa hoya che. (15) guNanuM lakSaNa sahabhUta che. saha eTale dravyanI sAthe che, bhU eTale sattA, dravyamAM je sadAkALa prApta che tene guNa kahIe, AtmAmAM guNa be prakAre che. jJAna-darzanAdi asAdhAraNa guNa che, bIjA dravyamAM te hotA nathI. astitva, vastRtva,prameyatvAdi, sAdhAraNa guNa che, bIjA dravyomAM paNa hoya che. (16) je dravyanA sarva bhAgomAM ane tenI sarva avasthAmAM rahe, tene guNa kahe che. (17) paryAya paNa artha thAya che. (samayasAra gAthA. 372) (18) guNa traNa prakAranA hoya che. sAdhAraNa, asAdhAraNa tathA sAdhAraNaasAdhAraNa. astitva, vastatva, prameyatva, agurulaghutva, pradezatva ane dravyAtvAdi guNa sAdhAraNa che. kAraNake A che guNo pratyeka dravyamAM hoya che.
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAna, darzana, sukha, vIrya ItyAdi svajAtimAM sAdhAraNa eTaleke, jIva dravyanI apekSAe sAdhAraNa, paNa jIva sivAya anya dravyamAM na hovAthI asAdhAraNa che. jJAna, sukha Adi guNo jIvanAM mukhya lakSaNa che. amUrtatva, pudgala pudgala dravyamAM na hovAthI asAdhAraNa che ane AkAzAdinI apekSAe sAdhAraNa che. pradezatva, kAladravya tathA pudgala paramANu pratye asAdhAraNa che, ane bIjA pratye asAdhAraNa che. (19) ahIM paryAya zabdano artha guNa karavo. kemake, guNane grahavartI paryAya kahevAmAM Ave che. e badalAtI dazAne kramavartI paryAya kahI che. guNo badhA dravyamAM eka sAthe rahe che tethI guNane sahavartI paryAya kahela che. (20) zakti, svabhAvanuM sAmarthya (21)guNane anvaya, sahavatI paryAya ke akramavartI paryAya paNa kahe che. (22) dravyanA Azraye, dravyanA badhA bhAgamAM ne tenI badhI hAlatamAM je haMmezA rahe te. (23)AtmAmAM trikALa karanAra zakti. anaMta guNa potapotAnA saMpUrNasAarthapaNe che, temAM paNa nimittano bheda ke upacAra nathI. (24) je dravyanA sarva bhAgomAM ane tenI sarva avasthAomAM rahe che, tene guNa kahe che. guNanA be bheda che H sAmAnya ane vizeSa. sAmAnya guNa-je sarva dravyomAM vyApe, tene sAmAnya guNa kahe che. vizeSaguNa-je sarva dravyomAM na vyApe, pote potAnA dravyamAM rahe, tene vizeSa guNa kahe che. sAmAnya guNa aneka che, paraMtu temAM mukhya cha che (*) astitva (*) vastutva (*) dravyatva (*) prameyatva (*) agurulaghutva (*) pradezatva (24) rajoguNa, tamoguNa ke sattvaguNa kahe che, te ahIM nathI paNa je AtmAno svabhAva - AtmasvabhAva che, te guNa che. (25) phAyado (26) AtmAmAM trikALa TakanAra zakti. anaMta guNa potapotAnA saMpUrNa sAmarthyapaNe che, temAM para nimittano bheda ke upacAra nathI. guNa ane guNavizeSa :vaLI koi jo ema kahe ke AtmAmAM guNa nathI to e vAta paNa khoTI che. hA, prakRtinA je rajoguNa, tamo guNaityAdi che te AtmAmAM nathI e vAta barAbara che. paraMtu vastunA guNo eTale zaktio to vastumAM che ja. to zrI pravacanasAramAM aliMgrahaNanA 18mA bolamAM ema Ave che ne 317 ke " AtmA guNaviSathI nahi AliMgita evuM zuddha dravya che? tyAM bIjuM kahevuM che.tyAM ema kahevuM che ke sAmAnya je vastu dhruva-dhruva-dhruva akhaMDa ekAkAra che te guNa vizeSarUpe thatI nathI. sAmAnya cidrapa cIja je dhruva che temAM guNo che to kharA, paNa guNa ane guNIno bheda jyAM lakSamAM levA jAya tyAM vikalpa rAga UThe che. tethI sAmAnya je che te guNavizeSane nahi AliMgana karatuM zuddha dravya che ema tyAM kahyuM che. sUkSma vAta che, bhAi! samyagdarzanano viSaya abheda ekAkAra che, guNa-guNIbheda e samyakatvano viSaya nathI. bhedanA lakSe nahi, paNa pUrNa sat vastu je abheda ekarUpa sAmAnya caitanya svarUpa che tenA lo samyagdarzana thAya che. guNa paryAyo :eka dravya paryAyo. (guNaparyAyone eka dravyapaNuM che. arthAt guNaparyAyo eka dravyanA paryAyo che, kAraNa ke teo eka ja dravya che. bhinna bhinna dravyo nathI.jemake AmraphaLa.) (2) eka guNanI eka samayamAM je avasthA che, te avasthAmAM adhibhAga praticchedarUpa aMzakalpAne, guNamAM tirthaMka aMza kalpanA kahe che. ane te pratyeka avibhAga praticchedane, guNa paryAya kahe che. (3) artha paryAya guNa paryAya dravya guNane paryAya- e yugala (benosamUha) guNa vizeSa guNa bheda guNa vizeSathI dravya vizeSa :sparza, rasa, gaMdha, varNathI pudgala dravyonuM astitva jaNAya che, tema ahI amUrta dravyonuM astitva temanAM vizeSa lakSaNothI pragaTa karavAmAM AvyAM che. (1) caitanya pariNAmarUpa lakSaNa anubhavamAM AvatuM hovAthI anaMta jIva dravyonuM astitva jaNAya che. jIvAdi samasta dravyo jenA nimitte avagAha (avakAza) pAme che, evuM koI dravya hovuM joIe; te dravya lokAloka vyApI AkAza che. (2) jIva pudgalonI gati karatAM jaNAya che, tethI jema mAchalAMne gatimAM nimittabhUta jaLa che tema jIva-pudgalo ne gatimAM nimittabhUta koI dravya hovuM joIe; te dravya lokavyApI dharmadravya che.
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) jema manuSyane sthitimAM nimittabhUta pRthvI che, tema jIva-pudgalone sthitimAM nimittabhUta koI dravya hovuM joIe; te dravya loka vyApI adharma dravya che. (4) jema kuMbhAranA cakrane pharavAmAM khIlI nimittabhUta che, tema (kALa sivAyanAM) sarva dravyone pariNayanamAM nimittabhUta koI dravya hovuM joIe; te dravya asaMkhyAta kALANuo che, ke jemanAM paryAyo samaya, ghaDI, divasa, varSa ItyAdirUpe vyakata thAya che. A pramANe guNabhedathI dravyabheda nakkI thayo. guNa sthAna :guNa eTale AtmAnI jJAna, darzana, vIrya, sukha Adi zaktio; ane sthAna eTale te zaktionI taratama bhAvavALI avasthA. AtmA para rahelAM karmanAM paDaLa, jema jema dUra thatAM jAya che tema tema guNano vikAsa thato jAya che, e jIva eka pachI eka guNasthAna caDato jAya che. e guNasthAno vizenI pAribhASika TUMkI samajaNa A pramANe che. (1) mithyAtva - A guNasthAne vartatA jIvamAM darzana mohanIya ane anaMtAnubaMdhI kaSAyanI prabaLatA hovAne lIdhe tene AtmA tarapha ruci thatI ja nathI. tene vItarAgavANImAM zraddhA hotI nathI. mithyAtvI traNa prakAranAM hoya che. 1 abhavya - jenA mithyAtvane Adi ke aMta nathI. 2 bhavya - jenA mithyAtvane Adi nathI, paNa aMta che. 3 paDavAI - je jIva samakti prApta karyA pachI, patana pAmyo che. (2) sAsvAdana - samyagdarzana prApta karyA pachI patana pAmato jIva, pahelo guNasthAne jatAM pahelAM ahIM jarA vAra aTake che, ane tattvarucinA AsvAdavALI bhUmikA prApta kare che. te AsvAdana guNasthAna. caDatI vakhate jIva pahelethI trIje guNa sthAne jAya che. (3) mizra-mithyAtvamAMthI nIkaLI samyagdarzana pAmatAM pahelAM je manomaMthanavALI bhUmikA jIvane prApta thAya che, te mizra guNasthAna. (4) avirati samyagdaSTi - AtmA asaMdigdhapaNe satya darzana, samyagdarzana prApta kare te. ahIM AtmA pahela vahelo AdhyAtmika zAMti anubhave che. 318 ahIM anaMtAnubaMdhI kaSAyanI cokaDIno vega nathI raheto. paNa cAritrazaktine rokanAra saMskArono vega rahe che, tethI viratityAgavRtti udaya pAmatI nathI. A guNa sthAna jIva vrata, paccakhAlI Adi jANe kharo, paNa pUrvakarmanA udaye pALI na zake. (5) dezavirati samyagdaSTi - ahIM alpAMze virati - tyAgavRtti utpanna thAya che. tethI dezivarita kahevAya che. eka paccakhANathI mAMDIne bAra vrata ane zrAvakanI 11 pratimA sudhImAMnuM jeTaluM pALI zake teTaluM Adare. ahIM IcchA alpa hoya. te jIva alpAraMbhI, alpaparigrahI, suzIla, dharmiSTha, udAsIna, vairAgyavaMta hoya. (6) pramatta saMyata - vairAgyamAM jIvavu dRDha banatAM sarvavirati grahaNa kare che. tenI tyAgavRtti udaya pAme che. tene pUrvadhyAsathI thatI bhUlono pazcAttApa thAya che. ahIM sAdhaka dravya, kSetra, kALa ane bhAvathI navatattvane jANe che, 17 bhede saMyama pALe che, 12 bhede tapazcaryA kare che. paNa apramAdI rahevAnI IcchA chatAM kyAreka tene pramAda AvatI hovAthI A bhUmikAne pramatta saMyata guNasthAna kahevAya che. (7) apramatta saMyata - ahIM jIva pramAdano tyAga kare che. bIjI bAju pUrva vAsanAo potA tarapha kheMce che. tethI jIva chaThThA ane sAtamA guNasthAna vacce jholAM khAyA kare che. (8) apUrvakaraNa - AmAM pUrve kahI nahIM anubhavelo evo Atma-zuddhino anubhava thAya che, sAdhaka bAdara kaSAyathI nivaryo che. A guNasthAne spaSTa be zreNI paDI jAya che. uparAga zreNI ane kSapaka zreNI. AThamAthI bAramA guNasthAna sudhInI bhUmikA phakta ekAgra cittanI vicAradhArA nirUpe che. tethI tene sthiti jadhanya eka samaya ane utkRSTa aMtarmuhUrtanI hoya che. ane bArame guNasthAne na pahoMce tyAM sudhI, sAdhakanI sAdhanA caDatI paDatI pAmyA kare che. upazama zreNIvALo sAdhaka mahonIya karmanI prakRtinA daLane upazamAvato (dabAvato) krame krame 11 mA guNasthAna sudhI pahoMce che. paNa tyAM karmanuM
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ jora vadhatAM tenuM patana avazya thAya che. kayAreka te paDatAM paDatAM chaDhe guNasthAne to kyAre cothe guNasthAne aTake che; to vaLI kyAreka te paDatAM paDatAM cheka pahele guNasthAne UtarI jAya che. tyAMthI tene pharI caDavAnuM rahe che. kSapaka zreNI mAMDato sAdhaka mohanIya karmanI prakRtinA daLane mULamAMthI kSaya karato karato 9 me tathA 10 me guNasthAne thaI, sIdho 12 meM guNasthAne pahoMce che. te vacalA 11 mA upazAMta moha guNasthAnane sparzato ja nathI, tethI tenA patanane avakAza raheto nathI. (9) anivRtti bAdara - mohanIya karmanA zeSa rahelA aMzone upazama ke kSaya, ahIMthI cAlu thAya che. mAyA bhAva ahIM chUTe che. che. (10) sUkSma sAMparAya - ahIM 9 mA karatAM vizuddha dazA prApti thAyache. nirmohIpaNuM, nirabhilASA, avibhrama vagereno A sthAnamAM vikAsa thAya (11) upazAMta moha - upazama zreNI mAMDelA sAdhaka mATe ja A guNasthAna che, mohanIyanI bAkI rahelI saMjavalana prakRti ahIM zAMta thAyache, ane tyAMthI AtmAno vikAsa aTake che, ane jIvanuM avazya patana thavAthI te nIcanA guNasthAne UtarI jAyache. (12) kSINa moha - ahIM darzananI mohanIya ane cAritrya mohanIyanI kula 28 prakRtio kSaya thAya che, tethI kSINa moha guNa sthAna kahevAya che. ahIMthI aMtarmuharta jeTalA samayamAM jIva kevaLa jJAna pragaTAve che. (13) sayogI kevaLI - A guNa sthAne 4 ghana ghAtI karma-mohanIya jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya ane aMtarAyano kSaya thaI, sarvajJapaNuM pragaTe che. paNa A sthAnamAM mana, vacana ane kAyAnA yoga hoya che. tethI te sayogI kevaLI kahevAya che. (14) ayogI kevaLI - A guNasthAne AtmA mana,vacana ane kAyAnA yogane rUMdhIne, bAkInA cAra aghAtI karmono kSaya karI, mukti pAme che; eka samayamAtramAM Urdhvagatie siddha kSetre jaI, jJAnanA upayoge siddha thAya che. 319 ahIM jIva yoga rahita ane kevaLa jJAna sahita hoya che. tethI ayogI kevaLI kahevAya che. guNagrAma sadguNono samUha gaNadhara :gaNa-samudAyanA dharavAvALA (2) AcAryanI AjJApramANe sAdhu samudAyane lai pRthvI upara pharanAra te te mukhyasAdhu (mahAvIra svAmInA AvA cauda pradhAna ziSyo gaNadhara kahevAyA che.) (3) guNanA samudAyane dharanArA. zrI gaNadhara tIrthaMkara bhagavAnanA pradhAna che ane hajAro saMta-munionA nAyaka che. temaNe bhagavAnanI vANIno Azaya(bhAva, artha) dhAraNa karela, temAMthI bAra aMga (sUtro) nI racanA karI. te mULa sUtro hAla viccheda thai gayAM che. je bhAva zrI bhagavAnano che, te ja bhAva vizALapaNe potAnA jJAnamAM dhArI rAkhanAra zrI gaNadhara devane cAra jJAna hoya che. (4) tIrthaMkaranA mukhya ziSya, AcAryanI AjJAnusAra sAdhu samudAyane laine, mahImaMDalamAM vicAranAra samarthasAdhu gaNadhara deva cAra jJAna - prati zruta, avadhi ane manaHparyaya ane cAra jJAnanA ghaNI, gaNadhara deva kahevAya che. teo paNa niraMtara, nirvikalpa dhyAnamAM sthira rahI zakyA nathI. tethI azubhamAM na javA mATe, vizeSa jJAnanuM manana karavA, sAkSAMt tIrthaMkara prabhuno upadeza vAraMvAra sAMbhaLe che tathA temanI padavI anusAra hAvabhAvamAM (chaThThA guNa sthAnamAM hoya tyora ) paNa pravarte che. gRhasthone to azubha varNanAM nimitto ghaNAM che tethI azubha rAgathI bacavA mATe vAraMvAra yathArtha tattvano upadeza tathA vItarAgI vacanonuM zravaNa, jinapratimAnAM darzana, pUjA, prabhAvanA vagere, zubha vyavasthA aMgIkAra karavI joIe. paNa te zubharAganI hada puNyabaMdhana jeTalI che; tenAthI dharma nathI; to paNa paramArthanI rucimAM AgaLa vadhavA mATe, vAraMvAra varganuM zravaNa, manana karavuM paDe che. guNanA paryAyavAcI zabda zakti, lakSaNa, vizeSa dharma, rUpa, guNa, svabhAva, prakRti, zIla ane AkRti. A badhA zabdo, eka arthane kahe che. badhA nAma guNanA che.
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNanA bIjAM nAmo zakti, lakSaNa, vizeSa, dharma, rUpa, guNa, svabhAva, prakRti, zIla e AkRti. A badhA zabdo eka arthane kahe che. badhA nAma guNanAM 320 pUrvavartI samayanI paryAyarUpa thatI nathI ke uttaravartI samayanI paryAyarUpa paNa thatI nathI. dareka guNanI samaya-samayavartI ema anaMta samayanI dareka paryAya svataMtra che. ahA ! AvA guNa-paryAyarUpa dharmono abheda piMDa prabhu AtmA guNanA bheda :guNanA be bheda che: eka sAmAnya, bIjo vizeSa guNaniSpanna : jene guNo prApta thayA che. guNaparyAya : guNa-paryAyo ja dravyanA kartA (karanAra),karaNa (sAdhana) ane adhikaraNa (AdhAra) che; tethI guNa-paryAyo ja dravyanuM svarUpa dhAraNa kare che. (2) guNa dvArA AyatanI anekatAnI pratipattinA kAraNabhUta guNaparyAya che. je paNa dvividha che. (9) svabhAva paryAya ane (9) vibhAva paryAya 1. svabhAva paryAya temAM, samasta dravyone potapotAnA adbhurulaghuguNa dvArA pratisamaya pragaTatI SaTasthAna patita hAnivRddhi rUpa aneka paNAnI anubhUti te svabhAva5ryAya jema ke siddhanA guNa paryAyo vibhAva paryAya rUpAdikane ke jJAnAdikane sva-paranA kAraNe pravartatI pUrvottara avasthAmAM thatuM je tAratamya tene lIdhe jovAmAM AvatA svabhAva vizeSarUpa aneka paNAnI Apatti te vibhAva paryAya jema ke sva5ra hetuka matijJAnaparyAya (sva te upAdAna ane para te nimitta). guNaparyAyayaHguNane yathArtha - e yugala (beno samUha) guNaparyAyanuM nAmAntara keTalAka baddhimAno guNaparyAyanuM bIjuM nAma paNa kahe che. guNa ane artha, e banne ya eka arthavALA che. tethI guNaparyAya ne arthaparyAya paNa kahI de che. guNa-paryAyarUpa dharmo :jema dravyanA anaMta guNo paraspara bhinna che, tema guNonI ekeka samayanI paryAyo paNa paraspara bhinna svataMtra che. anaMta guNonI paryAyo badhI eka sAthe che, paNa temAM koI eka guNanI paryAya bIjA guNanI paryAyarUpa nathI. teone paraspara ekapaNuM nathI. vaLI eka ja guNanI paryAya bIjA guNanI paryAyarUpa nathI, teone paraspara ekapaNuM nathI. vaLI eka ja guNanI krame pragaTa thatI paryAyomAM paNa eka samayanI paryAya tenA guNaparyAyo :guNaparyA?thI avyaya dvArA dhrauvyane sUcave che ane vyatireka dvArA utpAdavyayane sUcave che; A rIte teo utpAdavyayadhrauvyane sUcave che, bIjuM guNaparyAyo avyaya dvArA nityatAne jaNAve che ane vyatireka dvArA anityatAne jaNAve che A rIte teo nityAnityasvarUpa sarvane jaNAve che. (2) eka dravyanA paryAyo che, te o eka ja dravya che, bhinna bhinna dravyo nathI. guNariddhi :samRddhi guNavRMda :zuddha guNanA samUharUpa guNavRddhi adhikaguNavALA saMgathI, guNavRddhi thAya che. guNavyaktavya : (1) guNanuM spaSTa dekhavuM; guNanuM spaSTa dekhAvavuM, guNanuM spaSTa anubhavAvuM guNavrata guNavatanA traNa prakAro che. 1. digavrata, 2. dezavrata ane 3. anarthadaMDavata. A traNe guNavratanA pAMca-pAMca aticAro che. 1. digdanA pAMca aticAro 1. mApathI ati UMcAivALA sthaLoe javuM. 2. mApathI nIce (kUvo, khINa vagere sthaLoe utaravuM. 3. trAMsA arthAt samAna sthAnanA mApathI vadhAre dUra javuM. 4. maryAdA karelA kSetrane vadhAravuM ane 5. maryAdA karelA kSetrane bhUlI javuM. A pAMca divratanA aticAro che. (2) aNuvrato ane mULa guNone puSTa karanAra vrata. guNavAsanAnA unmeSa :dravyamAM aneka guNo hovAnA valaNanuM (abhiprAyanuM) prAkaTaya;guNabheda hovArUpa valaNanA (abhiprAyanA) phaNagA. guNastha: guNavAna guNasthAna siddhAMtamAM jIvanAM asaMkhya pariNAmone madhyama varNanathI 14 guNasthAnarUpe kahevAmAM AvyA che, te guNasthAnone saMkSepathI upayoga' rUpe varNavatAM, prathama traNa guNa sthAnomAM tAratamyapUrvaka ghaTato ghaTato
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ azubhopayoga, cothAthI chaThThAguNasthAna sudhI tAratamya pUrvaka (vadhato vadhato). zubhopayoga, sAtamAMthI bAramAM guNasthAna sudhI tAratamyapUrvaka zuddhopayoga ane chellAM be guNa sthAnomAM zuddhApayoganuM phala AvuM varNana kathaMcit thai zake che. (2) prathama traNa guNasthAna mithyAtva sAsAdana, mizraguNasthAnamAM tAratamyapUrvaka ghaTato ghaTato azubha upayoga, tyArabAda asaMyataH samyagdaSTi, dezavirati ane pramatta saMyata guNasthAna sudhI tAratamya pUrvaka vadhato vadhato zubhopayoga tyArabAda apramattAdithI kSINakakSAMya sudhI sAtamAthI bAramA guNasthAna sudhI tAratamyapUrvaka zuddhopayoga anetyArabAda sayogI ane ayogI e be chellAM guNasthAnomAM zuddhopayoganuM phaLa AvuM varNana kathaMcita thai zake che. (3) moha ane yoganA sadbhAva ke abhAvathI AtmAnA guNa (samyagdarzana-jJAna-cAritra)nI hInA dhikatA anusAra thavAvALI avasthAone, guNasthAna kahevAya che. (4) moha ane yoganA nimittathI samyagdarzana, samyajJAna ane samyaka cAritrarUpa AtmAnA guNonI tAratamyarUpa avasthA vizeSane, guNasthAna kahe che, guNonI pragaTatA te guNasthAna. (5) AtmAnI guNanI cauda bhUmikA che, temAM cothI bhUmikAmAM apUrva AtmasAkSAtkAra, nirvikalpa anubhava thAya che, tyAM yathArtha svarUpanuM jJAna thAya che. pachI aMze sthiratA vadhe te pAMcamI bhUmikA che. aMtarajJAnamAM vizeSa sthira thaI kaSAyanI traNa cokaDIno abhAva karI, nirvikalpa dhyAnadazA prakaTe tene apramatta nAme sAtamI bhUmikA kahe che. pachI suvikalpa dazA Ave, tene chaThTha pramatta guNasthAna kahe che. muni A be dezo vacce vAraMvAra khulyA kare 321 che. tyAM kSaNe kSaNe sAkSAta siddha paramAtmA jevo AnaMda aMze anubhavAya che. huM AtmA chuM, zuddha AnaMdasvarUpa chuM, evA vikalpa paNa tyAM hotA nathI, mAtra svaruMvedana hoya che, evI sthiti-sAdhakadazA bhagavAna kuMdakuMdAcAryane hatI. kSaNe pramatta ane kSaNe apramatta dazAmAM teo jhUlatA hatA. AcAryane kevaLa jJAna pragaTa thavAmAM saMjavalana kaSAyano aMza jitavAno bAkI rahyo che. kSaNamAM chaThThI bhUmikAmAM AvatAM Atma-svabhAvanI vAta kare che, ne kSaNamAM te zubha vikalpa tUTIne sAtamI bhUmikAmAM mAtra atIndriya AtmAnaMdamAM kare che. evI te utkaTa sAdhaka dazA che. te jinavibhavathI teo AtmAnuM vAstavika svarUpa jagatane kahe che, ke jJAyaka nitya ekarUpa caitanyajyoti che. te vartamAna kSaNika avasthAnA koI bhedarUpe nathI, paNa kevaLa jJAyakapaNe zuddha che, akhaMDa ekAkAra jJAyaka svabhAvamAM apramatta pramattanA bheda paramArthe nathI. guNasthAnaka unnatinI zreNI jIva ane pudagala dravyonA saMyoga-viyogathI thavAvALI avasthAo guNasthAno guNasthAnako cauda che. temanAM nAmo nIce mujaba che. 1. mithyAta guNasthAnaka, 2. sAravAradana guNa sthAnaka 3. mizra guNasthAnaka, 4. avirati samyagdaSTi guNasthAnaka 5. dezavirati guNasthAnaka, 6. pramatta sayaMta guNasthAnaka 7. apramatta saMyata guNasthAnaka, 8. apUrvakaraNa guNasthAnaka 9. anivRttinAdara guNasthAnaka, 10. sUkSma sAMpacaya guNasthAnaka 11.upazAMta moha guNasthAnaka, 12. kSaNamoha guNasthAnaka 13. yogI kevaLI guNasthAnaka 14. ayogI kevaLI guNasthAnaka guNasthAno pudagalu ja che guNasthAnonuM pudagala sAthe kartAkarmapaNAnuM traNa prakAre siddha karyuM che. 1.yukti, 2. Agama, 3. anubhavathI. ekato e ke guNasthAno pulanA vipAkapUva thAya che mATe pudagala ja che, jIva nathI. temAM mukti batAvI ke javapUrvaka je java thAya che te java che, tema pudgala pUrvaka thatA guNasthAno pudgala ja che. nirvikalpa dazAmAM jo vizeSa kALa Take to muni antarmuhartamAM kevaLa jJAna prApta kare che; ema na thAya tyAM sudhI hajAro vAra chaThThI-saptamI bhUmikA badalyA kare che. traNe kALe muni dazA AvI ja hoya che, te munidazA bAhya temaja AtyaMtara parigrahI rahita hoya che. AtmajJAna sahita nagna digaMbarapaNuM hoya che. sAtame guNasthAne buddhipUrvaka vikalpo chUTI jAya che ane AtmasvarUpanI sthiratAmAM tana nirvikalpa AnaMdamAM lIna thaI jAya 6.
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2. have AgamathI siddha kare che ke guNasthAnonuM sadAya acetanapaNuM AgamathI siddha che nizrayanA Agamano-parAgamano e siddhAMta che ke guNasthAna acetana che, pudgala che, kema ke te moha ane yogathI thayelAM che. praznaH- AgamamAM to guNasthAna Ada bhAvo jIvanA cho ema che ne? uttaraH- bhAi! e paryAyanI siddhi karanAra Agama che jyAre ahIMto vastunA svabhAvanI siddhi karanAra AgamanI vAta che. praznaH- avyasAna Adi bhAvone tame pudgalanA kaho che paNa savasanA AgamamAM to temane jIvapaNe kahayAM che? uttaraH- teno uttara gAthA 46mAM Apyo che ke te bhAvone vyavahArathI jIvanA kahyA che paNa nizciyathI teo jIvanA nathI. A vyavahAra ane nizciya- jema che tema yathArtha samajavA joie. be prakAra thayA have trIjo. 3. bhedajJAnIo vaDe caitanya svabhAvI AtmAthI guNasthAnonuM bhinnapaNa upalabhyamAna che. caitanya svabhAvI AtmAno anubhava karanAra jJAnIne rAga svayaM bhinnapaNe jaNAya che. jJAnanI paryAya aMtaramAM vaLatAM eTale ke caitanya svabhAvI AtmAno anubhava thatAM, emAM rAgano anubhava Avato nathI paNa te bhinna paNe svayaM upalabhyamAna che. eTale zuM kahayuM? ke anubhava thatAM, rAga ke je pudgala che te jJAnamAM svataH bhinnapaNe jaNAi jAya che. gombaTasthAno graMthanuM nAma che. jemAM varNathI mAMDI guNasthAna je bhAvo che temanuM vistArathI varNana che. praryatanA guNasthAno H1. mithyA arthAta viparIta draSTinA pariNAma te paheluM guNadhAna, 2. sAsAdana samyagdaSTi te bIjuMguNasthAna, 3. samyaga mithyAdaSTi mizra te trIjuM guNasthAna asaMyata samyagdaSTi te cothuM guNasthAna, 5. saMyatAsaMyata te zrAvakanuM pAMcamu guNasthAna, 6. pramattasaMyata te chaThThuM guNasthAna, 7. apramatta saMyana te sAtamuM guNasthAna, 8. apUrva kAraNa te AThamuM guNasthAna temAM upazama ane kSayeka banneya levAM. 9. anivRttikaraNa-upazama ane yeka te navamuM guNasthAna, 10. sUkSma sAMparAya-upazama ane kSayeka ne dazamuM 322 guNasthAna, 11. upazAMta kaSAya te agiyAramuM guNasthAna, 12. kSINakaSAya te bAramuM guNasthAna, 13. saMyoga kevaLI te teramuM guNasthAna ane 14.ayoga kevaLI te caudamuM guNasthAna. A guNasthAno che te moha ane yoganA bhedathI bane che. A bhedalakSaNavALAM je guNasthAno che te badhAMya jIvane nathI. jIvadravyamAM bheda nathI ane dravyano anubhava karatAM temAM paNa bheda Avato nathI. mATe bheda badhIya pudgalano che. A pramANe uparokta badhAya bhAvo pudgala dravyanA pariNAmamaya hovAthI jIvane nathI, jIvato paramAtmasvarUpa caitanyazakti-svabhAva mAtra che. guNasthAno HguNasthAnone saMkSepathI upayoga kahe che. guNAtya guNathI samRddha; guNathI bharapUra. guNAtmaka guNonA banelAM; guNothI racAyelAM. guNAMtara Hanya guNa paryAya (2) eka dravyanA guNa bIjA dravyanA guNamAM badalavAM guNAdhika guNe adhika zramaNo guNAMza :guNaparyAya, guNaparyAyane arthaparyAya paNa kahevAya che. jeTalA koI guNAMtha che te ja guNaparyAya kahevAya che. A vAta aviruddhapaNe siddha che ke aMza svarUpa ja paryAyo hoya che. gaNi jaina sAdhuonA gacchano, te te mukhya AcArya; gaNI; AcArya gaNitAna yoga je zAstramAM lokanumApa tathA svarga, naraka AdinI laMbAI Adinu karmanA baMdhAdinuM varNana kareluM hoya. gaNI :zuddhAtma tattvanI upalabdhinA sAdhaka AcArya. (2) AtmA; jemAM guNa rahelA che te dravya. guNI ene guNa guNI ene guNamAM vastu apekSAe abheda che tethI AtmA kaho ke jJAnakaho-banne eka ja che. upara jene AtmA zabdathI kahyo hato tene ja ahIM jJAna zabdathI kahela che. je jJAnamAM nijAtamAM-nijAtamA vaDe nizcala pariNati karIne tenuM saMcetana-saMvedana-anubhavanakaravuM te dhyAna che. guNIyAjI rAjagRhI nagarI pAsenuM gAma. tyAM gautamasvAmI, nirvANa pAmyAnuM kahevAya che.
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaNo te vistAra vizeSo- teo sAmAnya-vizeSAtmaka hovAthI be prakAranAM che. jemAM astitva, nAstitva, ekatva, anyatva, dravyatva, paryAyatva, sarvagatatva, asarvagatatva, sapradezatva, apradezatva, mUrtatatva, amUrtitva, sakriyatatva, akriyata, cetana, acetanata, kartutva, akartutva, bhokatRtva, abhokRtva, agurulaghutra ityAdi sAmAnyaguNo che. avagAhahetRtva, gati nimittatA, sthiti kAraNatva, vartanAyatanatva, rUpAdimatva, cetanava ityAdika vizeSa guNo che. (2) keTalAka guNo anya dravyo sAthe saMbaMdha rahita hovAne lIdhe arthAt anya dravyomAM nahi hovAne lIdhe asAdhAraNa che ane tethI vizeSaNabhUta-bhinnalakSaNabhUta che; temanA vaDe dravyonuM bhinnapaNuM nakkI karI zakAya che. (3) vastunA anvaye vizeSo te guNo che. (guNomAM sadAya sadazatA rahetI hovAthI temanAmAM sadAya avyaya che, tethI guNo dravyanA anvathI vizeno (aLyavayavALA bhedo) che. (4) jeo dravyo ne Azraya tarIke pAme, prApta kare, pahoMce che, athavA jeo Azraya bhUta dravyo vaDe pamAya- prApta karAya-pahoMcAya che, evA artho te guNo che. (5) vistAravizeSo teo sAmAnya vizeSAtmaka hovAthI be prakAranA che. gata :cAla gazinuM lakSaNa ane bheda jIvanA upayogenuM mana sAthe joDANa te manoyoga vacana sAthe joDANa te vacana yoga che ane kAma sAthe joDANa te kAmayoga che. tathA teno abhAvane anukrame managumi, vacanagukti ane kAya mUrti che. A rIte nimittanA abhAvanI apekSAe guptinA traNa bheda che. sarva moha-rAga-dveSane dUrakarIne khaMDa rahati advaita parama caitanyamAM sArI rIte sthita thavuM te nizcaya manomi che. saMpUrNa asatya bhASAne evI rIte tyAgavI ke athavA evI rIte maunavrata rAkhavuM ke mUrti ke dravyamAM amUrtika dravyamAM ke baMnemAM vacananI pravRtti aTake ane jIva parama caitanyamAM sthira thAya te nizcaya vacana gumi che.saMyamavadhArI muni jyAre potAnA AmasvarUpa caitanyamaya zarIrathI jaDa zarIranuM bhedajJAna kare che (arthAt zuddhAtmAnA 323 anubhavamAM lIna thAya che, tyAre aMtaraMgamAM potAnA AtmAnI utkRSTa mUrtinuM nizcayapaNuM thavuM te kAyami che. guminuM svarUpa vItarAgabhAva thatAM jyAM mana-vacana kAyAnI ceSTA thAya nahi tyAM sAcI guti che. kharI rIte gumino eka ja prakAra che ane te vItarAga bhAvarUpa che. guptinA traNa prakAra nimittanI apekSAe kahyA che. mana-vacana-kAyA e to paradravya che. tenI koi kriyA baMdha ke abaMdhapaNAnuM kAraNa nathI. vItarAgabhAva thatAM jeTale aMze mana-vacana-kAyAtaraka jIva joDato nathI eTale aMze nizcayagumi che ane te ja saMvaranuM kAraNa che. gatabhava:pUrvabhava, pUrvajanma gatyAnu puvI nAmakarma je karmanA udayathI maraNa pachI ane janma pahelAM vigraha gatimAM rastAmAM, AtmAnA pradeza maraNa pahelAMnA zarIranA AkAre rahe che, te gatyAna pUrvI che. gatoka zoka rahita gati rAgadveSAdi tIvra hoya to naraka ke tiryaMcAdi gatimAM jAya che ane maMdahoya to deva ke manuSya thAya che. (2) devagati, manuSyagati, tiryaMca gati ane nArakagati, cAregatimAMthI ekamAtra manuSyadehathI mokSa che. bAkInI traNe gatithI mokSa nathI. (3) rasto (4) manuSyagati, tiryaMca gati, deva gati ane naraka gati. (5) nAraka, tiryaMca, deva ane manuSyarUpa jIvanI avasthA vizeSane, gati kahe che emAM gati nAme nAmakarma nimitta che. (6) lokAloka vyAptarUpa gati. (7) nAraka, tiryaMca deva ane manuSyarUpa, jIvanI avasthA vizeSane gati kahe che. temAM gati nAme nAma karma nimitta che. (8) mRtyu thayA pachI cAra gatimAMthI koI eka gatimAM janmavuM. (9) icchita gatimAMthI anya gatimAM javuM, te gati che. (10) jenA udayathI jIva bIjo paryAya (bhAva) pAme che. (11) mArga (12) saMsAramAM thatAM janma maraNa (13) Icchita gatimAMthI anya gatimAM javuM te gati che.
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ gati Agati gati eTale anya gatimAM javA rUpa, gamana ane Agati eTale bIjethI AvIne, janmavArUpa Agamana, e rUpa janma maraNayukta saMsAra paribhramaNa (2) javuM AvavuM gati nAmakarma je karma jIvano AkAra, nArakI, tiryaMca, manuSya ane deva samAna banAve. gatipariNata :gati rUpe pariNamelAM gati viziSTa paryAyo deva, manuSyAdi paryAyo bhAvArtha :jIvone devatvAdinI prAptimAM paulika karma nimittabhUta che tethI devatvAdi jIvano svabhAva nathI. (vaLI deva marIne deva ja thayA kare ane manuSya marIne manuSya ja thayA kare e mAnyatAno paNa ahIM niSedha thayo. jIvone potAnI vezyAne yogya ja gatinAmakarma ane AyuSakarma baMdhAya che ane tethI tene yogya ja arthe gati AyuSa prApta thAya che.) gatinAmarma ane AyuSa karma jIvone, jenuM phala zarU thayuM hoya che evuM amuka gatinAma karma ane amuka AyuSyakarma krame kSaya pAme che. Ama hovA chatAM temane kaSAya-anuraMjita yoga pravRttirUpa lezyA anya gati ane anya AyuSanuM bIja thAya che (artho lezyA ja aLya gati ane arthe AyuSa teo prApta kare che. A rIte pahelAMnA karmakSINa thAya che ane pachInAM akSINapaNAne prApta chatAM pharI pharIne navInavI utpanna thatAM evA gatinAmakarma ane AyuSakarma (pravAharUpe) jo ke teo anAtmasvabhAvabhUta che (arthAta devapaNuM, manuSyapaNuM, rtiryapaNu ane nArapaNuM AtmAno svabhAva nathI) to paNa-cirakALa (jIvonI sAthe sAthe rahetAM hovAthI, AtmAne nahi cetanArA jIvo saMsaraNa kare che (arthAta AzmAne nahi anubhavanArA jIvo saMsAramAM paribhramaNa kare ) jIvone devatvAdinI prAptimAM paulika karma nimittabhUta che. jethI devatvAdi jIvano svabhAva nathI. vaLI deva marIne deva ja thayA kare ane manuSya marIne manuSya ja thayA kare. e mAnyatAno paNa ahIM niSedha thayo. jIvone potAnI 324 lezyAne yogya ja gati nAmakarma ane AyuSa karma baMdhAya che ane tethI tene yogya ja anya gati-AyuSa prApta thAya che.) gatino udArahIna prasAranA :gati prasAramAM udAsIna nimittabhUta gatipariNa- gatirUpe pariNamelAM gatipariNata :gatirupe pariNamelAM gatipariNAma dharmAstikAya gatinAma karma je karma, jIvanA kAra nArakI, tiryaMca, manuSya ane deva jevA banAve, tene gatinAma karma kahe che. gatistha:sthita rahenAra guddhi lolupatA (2) AhArAdikane viSe atyaMta AkAMkSA (3) lAbha, mamatA (4) lolupatA; Asakti; lAlaca; lolupa. (5) lolupatA (6) atilobha, tRSNA, lolupatA (7) atilobha, tRSNA, lolupatA guddhipuM lolupatA, gadyakRti gadyAtmaka racanA; jemAM padya nathI, tevI racanA. gupiyAcArya kuMdakuMdAcArya guddhi :ati lobha; tRSNA. gaMdha :vAsa- be prakAranI hoya che. sugaMdha ane gaMdha. (2) sugaMdha ane durgadha ema be prakAranI che. (3) surabhi eTale sugaMdha ane durabhi eTale durgadha prakAranI gaMdhamAMthI AtmAne eke gaMdha nathI, kAraNake pudagala paramANunI avasthA che. guddhiHlolupatA, lAlaca, Asakti gaMdhanAma karma:je karmanA udayathI, zarIramAM gaMdha hoya. gaMdhoka gaMgAjala : kesara caMdana vagere nAkhyAM hoya tevuM pANI, sugaMdhita pANI gaMdhodaka gupta surakSita gupti mana, vacana, kAyA tarapha upayoganI pravRttine sArI rIte AtmabhAnapUrvaka rokavI arthAt AtmAmAM ja lInatA thavI te gupti che.
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaNi :mana vacana kAyAnA saMkSepapaNAne guptapaNAne-saMrakSitapaNAne jaina | paribhASAmAM gupti, evuM yathArtha nAma Apela che. (2) samyaka prakAre yogano nigraha te gupti che. samyagdarzanapUrvaka ja gupti hoya che. ajJAnIne gupti hotI nathI. tathA jene gupti hoya, te jIvane viSayasukhanI abhilASA hotI nathI. ema paNa samyak zabda batAve che. jo jIvane saMkalezatA (AkuLatA) thAya, to tene gupti hotI nathI. guptinI vyAkhyA jIvanA upayoganuM mana sAthe joDANa, te manoyoga che. vacana sAthe joDANa, te vacanayoga che ane kAma sAthe joDANa te kAmayoga che. tathA teno abhAva te anukrame managupti, vacanagupti ane kAma gupti che. A rIte nimittanA abhAvanI apekSAe, guptinA traNa bheda che. sarva moha-rAgadveSane dUra karIne, khaMDarahita adaita parama caitanyamAM sArI rIte sthita thayuM te, nizcayamano gupti che, saMpUNa asatya bhASAne evI tyAgavI ke (athavA evI rIte maunavrata rAkhavuM ke) mUrtika dravyamAM, amUrtika dravyamAM ke bannemAM vacananI pravRtti aTake, ane jIva parama caitanyamAM sthira thAya, te nizcaya vacana gupti che. saMyamadhArI muni, jyAre potAnA Atmasvarupa caitanyamaya zarIrathI jaDa zarIranuM bhedajJAna kare che. (arthAta zuddhAtmAnA anubhavamAM lIna thAya che.) tyAre aMtaraMgamAM, potAnA AtmAnI utkRSTa mUrtinuM nizcalapaNuM thavuM te kAma gupti che. gaMbhIra UMDA gaMbhIratA je jANyuM te kahI na de, samAvI rAkhe, moTuM peTa rAkhe, vakhANa, niMdAthI rAjI,nArAja na thAya, hoya evA samabhAve rahe, AcAryane ghaNuM zamAvavuM paDe che, AnuM Ane na kahe. gama :bodha bodha che e gema che (2) sUjha, samajha (3) sUjha, samajha. (gama paDyA vinA Agama anarthakAraka thaI paDe che.) = kahevAnuM tAtparya na samajhe to AgamanI vAta UMdhI samajI le, to nukazAna karI bese che. gamaTha :hiMga 325 gamana strI saMbhoga; javAnI kriyA (2) pravezavuM (3) pariNamana (4) pravezavuM vartavuM (grahaNa karavuM ane jANavuM arpavuM ane jaNAvavuM.) gamana pariNAmI :gatirUpe pariNayelAM gamanamAM anAha karavo gamanamAM udAsIna avinAbhAvI sahAyarU5 (nimittarU5) kArotra hovuM. gamya :gocara; jaNAya evo (2) jaNAvuM, jaNAya; samajAya. gumAna abhimAna, ahaMkAra guNa :bhedabheda ratnatrayanA pote arAdhaka, tathA te arAdhanAnA arthI arthe bhavya jIvone jinadIkSAnA denAra, te guru. (2) bhAre; mahAna; je sahajamAM nAza na thaI zake evAM mahAna. (3) AcArya, upAdhyAya ane sAdhu te guru che. (4) bhArI guru karma je sahajamAM nAza na thaI zake, evAM mahAna karma gakAva :magna gurUgama gurudvArA maLeluM jJAna; jJAnI puruSanA pratyakSa samAgama vinA, satya gUDhArtha-paramArtha samajavo atyaMta muzkela che. guruga, guru dvArA ja samajAya evuM gurugamatA :AjJAe vartavuM, svachaMde na vartavuM garaja :apekSA (2) kha5; jarUra; svArtha; dhagaza. (3) apekSA garaju IcchAvA; jarUra paDavI; AvazyakatA UbhI thavI. gata :khADo gutA moTAi (2) mahattA (3) mahattA. te guNorUpI svabhAvanI che, pudgalanI nathI, ke jethI pAchA nIce paDe. garatha :dhana (garatha gAMThe ne vidyA pATe) gaMtha :bAhya-atyaMtara parigraha, graMtha-zAstraracanA (2) bAhya-atyaMtara parigraha; atyaMtara parigraha cauda prakAre che : mithyAtva, strI veda, purUSa veda ane napuMsaka veda, hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, krodha, mAna, mAyA ane lobha, ema cauda prakAre atyaMtara parigraha che.
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ 326 pAmaze, e niHsaMdeha cheH apUrvakaraNarupa AtmapuruSArthathI A graMthibheda thAya thIbheda thavAnI rIta :prajJArUpI chINI aMtaranA jorathI paTakavAthI graMthabheda thAya bAhya parigraha kSetra, vAstu (makAna), hiraNya, suvarNa, dhana dhAnya, dAsI, dAsa, kukhya (vastra) ane bhAMDa (vAsaNo), A dasa prakAre bAhya parigraha che. graMtha paMtha Adata graMtha samApti parvata, pragatinA paMthamAM, AdithI aMta sudhImAM graMthabheluM thavuM :ekapaNAnI AMTI ukelavI; tattvaruci ane maMthananA pariNAma thavA. graMthAyelo ekarUpagapaNe joDAyelo graMthi :gAMTha (2) graMthinA be bheda che. eka dravya,brAhya graMthi (catuSka, dvipada, apada i.) ; bIjIbhAva, atyaMtara graMthi (AThakarma i.) samyaka prakAre banne graMthithI nivarse te 'nigrantha' (3) baMdhana; (4) gAMTha (jIvananA kadAcita azuddha ane kadAcita zuddha evA paryAyo caitanyavivartana-cetanya pariNananI-graMthio che; nizciyathI temanA vaDe jIvane jANo. (5) rAgadeSanI nibiDa gAMTha, mithyAtvanI gAMTha (Atmasiddhi gAthA 100) (6) graMthinA be bheda che : eka dravya, bAhyagraMthi (anuSpada, dvipada, apada che.) , bIjI bhAva,atyaMtaka graMthi (ATha karma che.), samya prakAre banne granthithI nivarse te nigraMtha. graMthi rahita gAMTharahati mithyAtva te aMtaragraMthi che. parigraha te bAhyagraMthi che. NayaLamAM atyaMtara graMthi na che hAya tyAM sudhI dharmanuM svarUpa samajAya nahIM. graMthibheda :gAMTha choDavAnI kriyA. (2) jaDane cetanano bheda karavo (3) mithyAtvanI gAMTha bheravI. (4) anaMtAnuM baMdhI, krodha, anaMtAnuM baMdhI yakSa, anaMtAnuM baMdhI mAyA, ane anaMtAnu baMdhI lobha, e cAra kaSAya tathA mithyAtva mohinI, mizra mohinI ane samyakatvamohinI e traNa dazarna, mohinI ema e sAta prakRrti jyAM sudhI kSAyApazama, upazama ke kSaya thatI nathI tyAM sudhI, samadraSTi thavuM saMbhavatuM nathI. e sAta prakRrti jema jema maMdatAne pAme, tema tema samyakatva no udaya thAya che. je prakartionI graMthi chedavI parama durlabha che. jenI te graMthi chedAI, tene AtmA hastagata thavo sulabha che. tattvajJAnIoe e ja graMthine bhedavAno, pharI pharIne bodha karyo che. je AtmA apramAdapaNe, te bhedavA bhaNI draSTi Apaze te, AtmA Atmatvane graMthibheda kare rAga-dveSanI pakaDarUpa mithyA gAMThano nAza kare. grathig :gAMDo mANasa garanuM svaraSa :bhAvaliMgI digaMbaramuni-AcArya, upAdhyAya ane sAdhu te guru che. (1) AcAryanuM svarupa-paMcAcArothI paripUrNa paMcendriyarUpI hAthInA madanuM dalana karanAra, dhIra ane guNagaMbhIra evA AcArya hoya che. (AcAryanA 36 guNa hoya che) (2) upAdhyAyanuM svarupa-ratnatraya saMyukta, jinakathita padArthonA zUravIra upadezaka ane niHkAMkSabhAva rahita evA upAdhyAya che. (upAdhyAyanA 25 guNa hoya che. te muniomAM zikSaka adhyApaka che. (3) zrI sAdhunuM svarupa-samasta vyApArathI vimukta, cAra prakAranI ArAdhanAmAM sadA lavalIna, nigraMtha ane nirmoha evA sarva sAdhu hoya che. (sAdhunA 28 mULaguNa hoya che.) pustaka,zAca, bAhya atyaMtara parigraha (Atmasiddhi gAthA 100) (2) bAhya-atyaMtara parigraha. mithyAtva, traNaveda, arthAt strIveda, puruSaveda, ane napusakaveda, hAsya rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, krodha, mAna, mAyA ane lobha, ema cauda prakAre atyaMtara parigraha che; ane kSetra, vAstu (makAna), hiraNya, suvarNa, dhana, dhAnya, dAsI, dAsa, kuSya ane bhAMDa, A dazA prakArano bAhya parigraha kahevAya che. guranAM lakSaNa : (1) bhagavAnanI AjJA karmathI chUTavAnI, rAga-dveSa rahita samatA kSamAM dhAraNa karavAnI che, te jANe ane pALe. bIjAne bodha kalpanAthI Ape nahIM, paraMtu bhagavAne kahyuM che, tevuM ja kahe. sadgurune oLakhavA mATe A mukhya vAta kahI. have bhagavAne sAdhune AjJA kevI karI che, te kahe che.
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ 327 (2) kaMcana ane kAminI e bethI saMsAra rahyo che. suvarNa ane strInA te | (2) aMDaja-je jIva iMDAmAMthI janme che, tene aMDaja kahe che. jemake cakalI, kabUtara, sarvabhAvathI eTale mana, vacana, kAyAthI tyAgI hoya arthAt e baMnenA mora vagere pakSIo pralobhanathI sarvathA chUTayA hoya. (3) potaja-janmatI vakhate, je jIvonAM zarIra upara koipaNa prakAranuM AvaraNa (3) bhAvathI zuddhi mATA vizuddha eTale koi paNa doSa Ave nahIM, evA AhAra, na hoya, tene potaja kahe che. jemake siMha, vAgha, hAthI, haraNa, vAMdaro vagere jaLa letA hoya. (4) asAdhAraNa bhASA ane adhyayanAdi jarAyuja jIvomAM ja hoya che. cakradhara, (4) bAvIsa pariSada sahana karatA hoya. vAsudevAdi mahA prabhAvazALI jIvo jarAyuja che. mokSa paNa jarAyujane ja (5) zrAMta-kAmAvALA, dAnta-damana karanAra, indriyone viSayamAM na jvA de te. thAya che. nirAraMbhI-AraMbha upAdhithI rahita hoya. jitendriya-indriyone jItI lIdhI garabhalo taiyAra koLiyo hoya. garbhAdhAnathI harAyo garbhamAM ja marI jAya. (6) svAdhyAya AdimAM kALa gALe. garbhita arthasUcaka; mArmika; chAnuM; chUpuM, gupta. (7) zarIrano nirvAha dharmane mATe puruSArtha karI zake, te mATe karatA hoya, paNa kIrtiI garbhitapaNuM aMdara samAvaza pAmavo (1) garbhita aMdara raheluM; chAnuM chUpuM; mArmika; ke zarIrane puSTa karavA arthe nahIM. artha sUcaka (8) bhagavAne mokSano paMtha kahyo che, te nigraMtha sAdhuno AcAra pALatAM kAyara na gara7 :viSa; jhera. garoLInI lALa hoya, eTale thAke nahIM. garva :garva traNa prakAre che. addhi garva, rasa garvane zAtA garva. je A saghaLuM taje te (9) ApyA vinA kaMi na le. saLI paNa joie to pUchIne le. saMsAramAM nitya paribhramaNa karato nathI. (10) rAtre sarva prakAranA AhAra eTale azana, pAna, khAdya ane svAdha, khAya gevaiyaka soLamA svargathI upara ane pahelI anudizathI, nIcenAM devone rahevAnAM nahIM temaja rAkhe paNa nahIM. sthAna (11) samabhAva-samatA rAkhe. grasta :garakAva; magna; tallIna; (rogathI dherAyeluM) (12) nIrAgatAthI satyopatezaka-rAgadveSa na kare. TUMkAmAM AvA guNo jenAmAM grasavuM gaLI javuM; jJAnamAM jANI levuM. (2) gaLI javuM; ogALI javuM; grahaNa hoya, tene kAjhasvarupa sadguru jANavA. evA kAsvarupa guru, pote tare ne karavuM; (sUrya-caMdranuM) DhaMkAI javuM. (3) gaLI javuM; ogALI javuM; grahaNa bIjAne tAre. karavuM, jANavArUpa gaLI javuM; tadAkAra thaI, DUbI javuM. gurapAti gurunI bhakti grahe cheH samaje che (2) te rUpe thAya che te rUpe upaje che. garbhajanma kone hoya che ? jarAyuja, aMDaja ane potaja, e traNa prakAranA jIvone grahaNa :AdarathI svIkAra (2) jovuM; jANavuM (3) niMdA; gilA. (4) AdarathI garbha janma ja hoya che. arthAt te jIvone ja garbhajanma hoya che. svIkAra; jANavuM; viSayono upabhoga. (1) jarAyuja-jALanI samAna mAMsa ane lohIthI vyApta, eka prakAranI thelIthI grahaNa-visarjana :grahaNatyAga lapeTAyela je jIva janme che, tene jarAyuja kahe che. jemake - gAya, bheMsa, grahaNa karavuM :jANI levuM manuSya vagere grahaNa tyAga :grahaNa vijarsana
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ grahaNa tyAga svarUpa :jJami kriyAnuM palaTAyA karavuM arthAt jJAnamAM eka zeyagrahavuM ne | bIjuM choDavuM te grahaNa tyAga che. AvAM grahaNa tyAga te kriyA che evI kriyAno kevaLI bhagavAnane abhAva thayo che. grahaNa visarjana :grahaNa tyAga grahaNa svarUpa jJAnasvarUNa grahanArI :jANanArI grahavuM Azraya karavo; dhruva; prApya (2) jovuM (3) aMgIkAra karavuM (4) jANavuM, grahaNa karuvuM (5) jANavuM, samajavuM, levuM, pakaDavuM, vedavuM, anubhavavuM grahavAyogya jANavA yogya, avalaMbavuM (2) jaNAvAyogya gaha :niMdA; dhikkAra (2) guru pAse potAnA doSonI kabulAta karatAM, saMkoca na pAmavo. grahAya jaNAya gati niMdhavacana, duSTatA athavA kuthalIrUpa hAsyavALuM, kaThora, mithyA-zraddhAvALuM, ane pralAparUpa-bakavAda tathA zAstra-viruddha vacana che, te badhAMne niMdyavacana kahyuM che. (2) niMdya vacana. graho pApano pazcAtApa, svaniMdA, prAyazcita levuM grAma saMgItamAM mUnAnA AzrayarUpa svarasamUha (saMgIta) grAsIta karavuM koLiyo karI javo; te svane jANe ane je rAga hoya tene paNa jANe; jANI levuM; kartavya rahita thavuM; jJAtArUpe thavuM. grAzrIta :koLiyo karI javo, gaLI javuM, DhaMkAI javuM. samAI javuM, jaNAI javuM. (2) jANI levuM. grAmIbhUta karavuM jANI levuM grAhya grAhaka saMbaMdha iMdriyagocara padArtha grAhya che ane iMdriya grAhaka che. grAhaka :jJAyaka (2) jANanAruM jJAna (3) AtmA grAhya jaNAvA yogya. (2) nimitta (3) jaNAvA yogya para padArtho. (4) jANavA yogya grAhya gAhaka saMbaMdha indriyagocara padArtha grAhya che ane indriya grAhaka che. 328 grAhavAnA ane arpavAnA svabhAvavALA jevI rIte AMkharUpI padArthomAM pravezatI nathI ane rUpI padArtho AMkhamAM pravezatAM nathI to paNa AMkharUpI padArthonA yAkArone grahaNa karavAnA jANavAnA svabhAvavALI che ane rUpI padArtho potAnA sevAkArone arpavAnA jaNAvavAnA svabhAvavALA che, tevI rIte AtmA padArthonA samasta joyAkArone grahaNa karavAnA jANavAnA svabhAvavALo che ane padArtho potAnA samasta sevAkArone arpavAnA jaNAvavAnA svabhAvavALA che. garimA ATha siddhiomAMnI eka moTo AkAra dhAraNa karavAnI zakti; gaurava; mahattA (2) ATha siddhiomAMnI eka-moTo AkAra dhAraNa karavAnI zakita. gariSTha:svAdiSTa. (2) bhAre grISma raju vaizAkha ane jeTha mAsanI Rtu - unALAnI Rtu galatI bhUla cUka gAna gaLavuM te; durbaLa thavuM te; kRzatA; hAni ghaTADo. gulAMTa :UlaTuM pharI javuM gulAMTa khAi gai che. :bhUlAi gai che. zvAna vyAdhigrasta; rogI; durbaLa (2) khinna; udvigna; utsAha vinAnuM; thAkeluM. glAni dhuNAH aNagamo, anutsAha; khinnatA, thAkajugupsA (2) kheda; udvega; utsAhano abhAva, thAka, udAsInatA; nirAzA. (3) aNagamo; jugupsA, udvega; sUga; dhRNA, tiraskAra. (4) sUga; aNagamo; udvega; (5) kheda, udvega, utsAhano abhAva, thAka, jugupsA. gaLakAM khAya pANImAM DUbelo mANasa pANI moDhAmAM pese, tyAre gaLakAM khAya, Daca Dacaka thAya te. gaNita gaLI gayeluM, TapakI gayeluM, TapakeluM, paDeluM gaveSaka tapAsa karanAra, khoja karanAra, zodhakhoLa karanAra. goSaNA aSaNA, khoLavuM, zodhavuM (2) aMtarazodha, raTaNA. (3) khojavuM, tapAsa, zodhakhoLa (4) vicAraNA gaveSatA :prApta karavA IcchatA.
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaNavuM zodhavuM (2) jANavuM, jJAna prApta karavuM, vicAra karavo (3) khoLavuM, zodhavuM, | anveSaNa karavuM, khoLavuM, tapAsa karavI. gaNavo oLakhavo; jANavo; guhastha pratyayI gRhastha saMbaMdhI geha ghara gahana :gUDha; gupta; goya. guhya guta, chAnuM, chUpuM, rahasyamaya, rahasya, marma, chUpI-chAnI vAta gahavara guphA guhastha dharma zrAvaka dharma; aNuvrata pALavAnI kriyA. guhastha zrAvaka gRhastha dravyanuM je kathArjana karI tenA cha bhAga kare. eka bhAga to dharmanA kharce Ape, eka bhAga kuTumbamAM poSaNamAM Ape, eka bhAga potAnA bhogamAM kharca kare, eka bhAga potanA svajana samUhanA vyavahAramAM kharce ane bAkInA be bhAga anAmata bhaMDoLa tarIke rAkhe. te dravya koI moTA pUjya vA prabhAvanAmAM aghaLA kALamAM dukALamAM kAma Ave. e pramANe karavAthI gRhasthane AkaSTatA upaje nahi ane dharma sAdhI zakAya. guhasthI zrAvaka, saMsArI guhI:guphA gahItamithyAtva khoTA deva, khoTA guru ane khoTAM zAstronI zraddhA, te gRhIta mithyAtva che. janma thayA pachI, paropadezanA nimittathI je atattvazraddhA jIva grahaNa kare che, te gRhatamithyAtva kahevAya che. gRhIta mithyAtvanA pAMca bheda che. (1) ekAMta mithyAtva, (2) saMzaya mithyAtva, (3) vinaya mithyAtva, (4) ajJAna mithyAtva, ane (5) viparIta mithyAtva guhIta :grahaNa kareluM, mAnI lIdheluM guhIta mithyAcAritranuM lakhANa zarIra ane AtmAnuM bheda vijJAna nahi hovAthI yaza, dhana, dolata, Adara-satkAra vagerenI IcchAthI mAna Adi kazAyane vazIbhUta thaIne zarIrane chINa karavAvALI, aneka prakAranI kriyA kare che. tene gRhIta miththA cAritra kahe che. 329 gRhIta mithyAzAnanuM lakSaNa : (1) vastu aneka dharmAtmaka che; temAMthI koI paNa ekaja dharmane, AkhI vastu kahevAnA kAraNathI dUSita (mithyA) tathA viSaya-kayAya Adine paNa karavAvALAM, kuguruonAM banAvelAM sarva prakAranAM khoTAM zAstrone, dharma buddhithI lakhavAM-lakhAvavAM, bhaNavA-bhaNAvavAM, sAMbhaLavA ane saMbhaLAvavAM, tene gRhIta mithyAjJAna kahe che. (2) je zAstra jagatamAM sarvathA, nitya, eka, advaita ane sarva-vyApaka brahmamAtra vastu che, anya koI padArtha nathI, ema varNana kare che te zAstra ekAntavAdathI duSita hovAthI, kuzAstra che. (3) vastane sarvathA kSaNika-anitya athavA (4) guNa-guNI sarvathA judA che, koI guNanA saMyogathI vastu che, ema kathana kare, athavA (5) jagatano koI kartA, hartA ane niyaMtA che, ema varNana kare, (6) athavA dayA, dAna, mahAvratAdinA zubhabhAva je puNAsrava che, tenAthI tathA munine AhAra devAnA zubhabhAvathI saMsAra parita (TUMko, maryAdita) thayo; tathA upadeza devAnA zubha bhAvathI dharma thAya vagere, jemAM viparIta kathana che, te zAstro ekAnta ane aprazasta hovAthI kuzAstra che. kemake temAM prayojanabhUta sAta tattvanuM yathArthapaNuM nathI. jyAM eka tattvanI bhUla hoya, tyAM sAte tattvonI bhUla hoya ja, ema samajavuM. guhIta mithyAtva:paramArtha tattvanA virodharUpa vA kudeva, kuguru, kuzAstrane ThIka mAnavA te gRhIta mithyAtva che. (2) je paropadezanA nimittathI tattvonA azraddhAnarUpa thAya che. tene paropadezika athavA gRhIta mithyAtva kahe che. sarvArtha siddhi, Adi bIjA graMthomAM mithyAtvanA pAMca bhedono paNa ullekha che. jemanA nAma che. ekAMta mithyAdarzana, viparIta mithyAdarzana, vainayika mithyAdarzana, ajJAnika mithyAdarzana, ene saMzaya mithyAdarzana. jemAMthI prathama cArane ahIM gRhIta mithyAtvanI aMtargata samajavA joie.
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ gRhIta mithyAtvanA bheda :gRhIta mithyAtvanA pAMca bheda che. (1) ekAnta mithyAtvaH (2) saMzaya mithyAtvaH (3) vinaya mithyAtva: (4) ajJAna mithyAtvaH ane (5) viparIta mithyAtva. te darekanI vyAkhyA nIce gRhIta mithyAdarzana :kuguru, kudeva ane kudharmanI sevA karavAthI ghaNA kALa sudhI mithyatvanuM je poSaNa thAya che, eTale ke guru, kudeva ane kudharmanuM sevana ja, gRhIta mithyAdarzana kahevAya che. mujaba che. gAMgaDo :koI paNa ghana padArthano avyavasthita goLa TukaDo. gAMDapaNa :pAgalapaNuM gADariyo pravAha HgADara-meMDhAnI jema AMdhaLI rIte, eka pachI eka dekhAdekhI cAlanAra samudAya gADavo :ghADavo; mATIno ghaDo; mATalI; mATaluM; telano kUMpo. gAMDA :gAphela; ghelu, ghelachA gADha :vyApelAM, nibiDa; ghATu; bhayAnaka; vikaTa; kaThaNa; durgama; ghaNuM; khUba (2) jJAmika samyakatva gADha che. (3) majabUta. gADhogADha ThasAThasa; khIcokhIca, gAyaba ma gArava :gArava traNa prakAranA kahyA che : rasagArava, RddhigArava ane zAtA gArava. tyAM rasalAbha evo che ke miSTa, iSTa, puSTa bhojanAdi maLatA rahe tyAre, tenAthI pramAdI bane che. RddhilAbha evo che ke kaMIka tapanA prabhAvAdithI RddhinI prApti thAya, tenuM gaurava AvI jAya che. tenAthI uddhata, pramAdI rahe che, tathA zAtAlAbha evo che ke zarIra nirogI rahe, kaMi kalezanaM kAraNa na Ave, tyAre sukhIpaNuM AvI jAya che, tenAthI magna rahe che.- ityAdi gAravabhAvanI mastIthI kharA khoTAno vicAra karatA nathI, tyAre darzanabhraSTano vinaya karavA lAgI jAya che. (2) mada (3) garva, mastAi (rasa, zuddhi, zAtA saMbaMdhI) guNAtmaka guNarUpa; guNamaya; guNathI pUrNa; saguNa 330 giridhara :zrIkRSNane giridhara (arthAt parvatane dharI rAkhanAra)kahevAmAM Ave che. zrI jinabhagavAna anaMta vIryavAna hovAthI, temane ahIM giridhara kahyA che. girIkaMdarAdika Avasatha UMcA parvatanI guphA vagere nivAsa sthAna gilA :cADI-cUgalI; niMdA. gokulacaritra :zrI manasukhalAla sUryarAme lakheluM zrI gokulajI jhAlAnuM jIvanacaritra goTALo :gUMcavaNa goThe che Hgame che goThe game; pasaMda paDe goTheluM :gamatuM, karavA dhAreluM goThavuM HrucavuM; gamavu. goThaze Hrucaze, pasaMda paDaze. gota zodha; khoLa; gotavuM. gotra karma :uMca gotra ane nIca gotra e be bheda gotra karmanA che. (2) gotrakarmathI aTala avagAhanA rupa Atmazakti rokAi rahI che. (3) UMca nIca gotramAM avatare che. UMcanIca kuLamAM janma thavo te, gotrakarmanA kAraNe che. te gotrakarma AtmAnuM svarUpa nathI. (4) gotrararmanI prakRtinA be bheda che H uccagotrakarma jenA phaLamAM rAjA thAya, moTo zeTha thAya. nIca gotrakarma-jenAphaLamAM, caMDALa Adi nIcakuLamAM janma thAya. gotrakarma kema jItAya ? :gotrakarma saMbaMdhI, paNa Ama samajI levuM. Ama ATheya karmano udaya, to jaDamAM che ane bhAvaka karmane anusarIne thavAyogya, je bhAvya te AtmAnI dazA potAthI che, karmanA kAraNe nahi. jJAnI, te udayane avagaNIne, tenuM lakSa choDIne, niSkarma nija jJAyakabhAvane anusaratAM, te te bhAvyadazA pragaTa thatI nathI. te karmane jItavuM thayuM kahevAya che. gokha :gupta; khAnagI; rahasyabhUta, bAkI rAkhyA vinA; bAkAta rAkhyA vinA. gopaLyA vinA chUpAvyA vinA gopavavuM chUpAvI rAkhavuM; saMtADavuM
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ 331 gopIo AtmasvarUpanA anupama sauMdaryathI je cittavRttio rUpa gopIone, | potAnA svarUpa saudarya bhaNI AkarSI rAkhe che evA, AtmArUpa kRSNano jene leza paNa prasaMga thAya, tene saMsArano raMga na game. guNasthAna A mithyAtvAdi guNasthAno-pahelAtha mAMDIne caudamAguNa zaathAna sudhInA badhAya padagalika mohakarmanI prakRtinA udayapUrvaka thAya che. e tethI teo sadAya acetana che. saMskRta TIkAmAM vipAka zabda lIdho che, jyAregujarAtImAM udaya zabda che. je jaDa mohakarma che enA udaya nAma vipAkakALe vipAkapUrvaka A cauda guNasthAna thAya che. jevI rIte vizuddhinAM sthAna rAganI maMdatAnAM sthAna arthAt asaMkhya prakAranA prazasta zubharAganA bhAva paNa mohakarmanI prakRtinA viyApakUrvaka thAya che ane tethI te acetana pudgala che. A je dayA, dAna, prata, tapa bhakti Adi je zubhabhAvavizuddhabhAva che te sarva pula-karmanA vipAkapUrvaka thayelA che ane tethI acetana pudagala che ema kahe che. samayasAra gAthA 65-66mAM paryApta, aparyApta, bAhara, sUkSma Adi bhedo nAmaprakRtithI thayA che ema lIdhuM hatuM. ahIM mithyAtvAdi caudeya guNathAno mohakarmanI prakRtinA udayathI thayA che ema kahe che. jayasenAcAryanI TIkAmAM mohajoga bhavA evuM gommadasAranuM vacana uddata karI darzAvyuM che ke moha ane yoganA nimittathI A badhA guNasthAnanA bheda paDe che. golIka:5zu saMbaMdhI (govAlIka). goLITA khAya tRSNAnA kokaDAMnI jALamAM guMcAya. (2) galoTiyA khAya; gulAMTa khAya. gosAI indriyone kAbumAM rAkhe, te gosAi (2) IMdriyone kabaje kare tene goMsAI kahIe. gauNa :amukhya (2) mukhya na hoya tevuM; amukhya; peTAmAM samAya tevuM (3) upAya (4) apradhAna; mukhya nahi. (5) vajana nahi, vajana eka svAzrayabhAvanuM ja che. AtmA tarapha DhaLatAM je bhAva thAya, te bhAvanuM ahIM vajana che. gauNa karavo paDyo :dabAvI devo paDyo; aMtaramAM samAvI devo paDyo. gautama bhagavAna mahAvIranA pradhAna ziSya, emanuM bIjuM nAma iMdrabhUti hatuM iTa :zarIra (2) ghaDo ghaTaparicaya : hadayanuM oLakhANa ghaTa-pradIpa ghaDAmAM mUkelo dIvo. ghaTATopa :cArebAju DhaMkAi jAya, tevI ghaTA ghaTArata ja che hovI joie ghaTArata :yogya ghaTita potapotAnI yogyatA pramANe, yathAyogya. ghaDI :24 miniTa be ghaDI 48 miniTa (2) 24 miniTa ahorAtri maLIne, 30 ghaDIno divasa thAya che. (3) 24 miniTa, 60 ghaDI-eka divasa ghaNAM saMkhyAthI aneka dhana :sajjaDa gADha, nakkara, gIca ghanaghAtI karma cAra che- jJAnAvaraNIyakarma, darzanAvaraNIyakarma, mohanIyakarma tathA aMtarAyakarma. AtmAnA mULa guNone AvaraNa karanAra hovAthI, e cAre karma ghanaghAtI kahevAya che. ghana paTala :ghaTa (ghATA) thara; ghaNo jaththo (2) ghaTTa thara; ghaNo jaththo ghanajI jenI laMbAi pahoLAi ene jADAi sarakhI thAya evI rIte rajajunuM parimANa karavuM te. madhyaloka pUrvathI pazcima eka raju pramANa che, teTalo ja lAMbo pahoLo UMcolokano vibhAga ghanavata :ghanodadhi athavA vimAna AdinA AdhArabhUta, eka prakArano kaThina vAyu. ghanata valaya :ghaTa havAnuM vAtAvaraNa (2) valayAkAre rahela ghanavAyu, ghaTa havAnuM vAtAvaraNa (3) emAM saghana vAyuM che. A ghanodadhi vAtavalayane ghanavAtavalaye gherI rAkhyo che. ghanodadhi vAtAvalaya A vAtavalayamAM pANI mizrita havA che. sarva loka pahelAM ghanodadhi vAtAvaraNathI vIMTAyelo che. ghanodadhi (a) vAtavalaya :varALanuM ghaTa vAtAvaraNa (nAlaya)
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghA dIvAnA prakAzonI mAphaka jema ghaNA dIvAnA prakAzo eka ja oraDAmAM bhegA || rahyA hoya, to dhULa dRSTithI jotAM teo ekabIjAmAM maLI gayelAM lAge che. to paNa sUkSma dRSTithI vicArapUrvaka jotAM, to te prakAzo bhinna bhinna ja che. (kAraNa ke eka dIvo bujhAi jatAM, te ja dIvAno prakAza naSTa thAya che. anya dIvAnA prakAzo naSTa thatA nathI tema jIvAdI aneka dravyo, eka ja kSetramAM rahyAM che. to paNa sUkSma dRSTithI jotAM, teo bhinna bhinna ja chu. ekameka thatAM nathI. prANa :vAsa ghANanI nAsikA ghaNAM saMkhyAthI aneka anaMta ghATa :gAya, gADhapaNuM, ghaTTapaNuM. ghata ghAthI mAravAnI kriyA hatyA, vadha, katala (2) haNanAra, nAza karanAra, ghAta karanAra, hAni karanAra dhAtakI :AMbaLA ghAtanuM DhAMkavuM, AvaraNa AvavuM thAti karmo :AtmAnA guNono ghAta karanArAM cAra ghAtika che. jJAnAvaraNIyakarma, darzanAvaraNIya karma, aMtarAya karma ene mohanIya karma. A cAra ne ghAtikarmo kahevAya che. AtmAnA jJAna, darzana, AnaMda, vIrya Adi anaMta guNo che. tethI tenA jevI ja tenI vartamAna pragaTa paryAya-dazA-avasthA thavI joie. chatAM tema na thatAM potAnA aparAdhothI temAM azuddha pariNamana thAya che. ane temAM e ghAtikarmo nimitta che, tethI tene ghAta karanArAM ghAti karmo kahevAmAM Ave che. jJAnane AvaraNamAM-ghAtamAM jJAnAvaraNIya karma nimitta che, darzanane AvaraNamAM darzanAvaraNIya karma che. vIryazaktine AvaraNamAM aMtarAyakarma che, ane zraddhA ne cAritrane AvaraNamAM, mohanIyakarma nimitta che. potAnI azuddha dazA potAthI, potAnA aparAdhathI che, temAM ghAtikarmo nimitta che 332 ghAtikarma AtmA potAnA trikALI jJAnasvabhAvano Azraya laine, temAM ekAgra lIna thAya che. tyAre kevaLadarzana pragaTa thAya che; ne tene kAryadarzana kahe che, ne tyAre ja te ja kSaNe) darzanAvaraNIyano nAza thAya che. tevI rIte trikALI nitya jJAna svabhAvI dhUva dhAmano Azraya laine, jyAre AtmA kevaLa jJAna pragaTa kare che tyAre jJAnAvaraNIyano nAza thAya che. tevI rIte jyAre te(AtmA) aMdaranA trikALI cAritra-vItarAgatA pragaTa kare che, tyAre mohakarmano kSaya thAya che. ane aMtara AtmAmAM je svabhAvarUpe anaMta vIrya-baLa paDyuM che teno Azraya laine, jyAre te kAryarUpe anaMta vIrya pragaTa kare che, tyAre aMtarAyakarmano nAza thai jAya che. ghAtikarma maLa :jJAnA varaNIya, darzanAvaraNIya, mohanIya ane aMtarAyarUpa, cAra ghAti karmarUpI mela ghAtinI karma AtmAnA guNano ghAta kare te ghAtinI ke ghAti karma, arthAta, (1) te guNane AvaraNa karavAno, athavA (2) te guNanuM baLavIrya zodhavAno, athavA (3) tene vikaLa karavAno che, ane te mATe ghAtinI, evI saMjJA te prakRtine ApI che. AtmAnA guNa jJAna, darzana tene AvaraNa kare tene anukrame (1) jJAnAvaraNIya ane (2) darzanAvaraNIya evuM nAma ApyuM. aMtarAya prakRti e guNane AvaratI nathI, paNa tenA bhoga, upabhoga Adine, tenAM vIryabaLane roke che. A ThekANe AtmA bhogAdine samaje che, jANe-dekhe che eTale AvaraNa nathI, paNa samajatAM chatAM bhogAdikamAM vina, aMtarAya kare che. mATe tene AvaraNa nahI paNa aMtarAya prakRti kahI. Ama traNa AtmaghAtinI prakRti thai. cothI prakRti mohanIya che. A prakRti AvaratI nathI, paNa AtmAne mUrzita karI, mohita karI vikaLa kare che. jJAna, darzana chatAM aMtarAya nahIM chatAM paNa AtmAne vakhate vikaLa kare che, UMdhA pATA baMdhAve che, muMjhave che mATe ene mohanIya kahI. Ama A cAre sarvaghAtinI prakRti kahI. basa.
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ karmanI mULa prakRti ATha, temAM cAra ghAtinI ane cAra aghAtinI kahevAya che. bAkInI cAra prakRti joke AtmAnA pradeza sAthe joDAyelI che tathA tenuM kArya kare che, ene udaya anusAra vedAya che. tathApi te AtmAnA guNane AvaraNa karavA rUpe ke aMtarAya karavA rUpe ke tene vikaLa karavArupe ghAtaka nathI. mATe tene aghAtinI kahI che. ghAtiyA :anaMta catuSTayane rokavAmAM nimittarupa karmane, ghAtiyA kahe che. thAtI keMma ane akSAtIkarma keTalA ane tenAM nAmo zuM che ? :maLarupe, A karma ATha prakAranA che. A ATha prakAranAM karmomAM jJAnavaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAya e cAra to, ghAtI karma kahevAya che ene vedanIya, AyuSya, nAma ane gotra e cAra, aghAtI karma kahevAya che. (1) jJAnAvaraNa jyAre AtmA pote ja potAnA jJAnabhAvano ghAta kare che, arthAta jJAnazaktine vyakta karato nathI, tyAre AtmAnA jJAnaguNanA ghAtamAM je karmano udaya nimitta hoya, tene jJAnAvaraNa kahe che. (2) darzanAvaraNa jyAre AtmA pote ja potAnA darzanaguNa (bhAva) no ghAta kare che, tyAre darzanaguNanA ghAtamAM je karmano udaya nimitta hoya, tene darzanAvaraNa kahe che. jJAnAvaraNa pAMca prakAranuM che ane darzanAvaraNa nava prakAranuM che. (3) mohanIya jIva potAnu svarupa bhUlIne, anyane potAnuM mAne athavA svarUpa AcaraNamAM asAvadhAnI kare tyAre karmano udaya nimitta hoya, tene mohanIya karma kahe che. e be prakAranuM cheH 1 darzana mohanIya, 2 cAritra mohanIya. mithyAtva Adi traNa bheda, darzana mohanIyanA che. 25 kaSAyo te, cAritra mohanIyanA bheda che. (4) aMtarAya jIvanA dhana, lAbha, bhoga, upabhoga ane vIryanA vighnamAM, je karmano udaya nimitta hoya, tene aMtarAya karma kahe che. e pAMca prakAranuM che. 333 ghAtI karmo jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa mohanIya ane aMtarAya e cAra ghAtI karmo che te anaMta jJAna anaMta darzana anaMta sukha ane anaMta vIrya (anaMta zakti) e cAra guNone Avare che, tethI tene ghAtIkarma kahevAya che.kAraNa ke AtmAnA svabhAvo ghAta karI rahyAM che. ghAtIrthaM kaSAya ane bhrAnti thavAmAM, ghAtIkarmanuM nimitta thAya che. chAtIkarmano Aya kema thAya ? :ghAtIkarmane kAraNe, AtmAmAM ghAta thAya che, ema nathI. paraMtu dravyaghAtIkarmanA udayakALe, paryAyamAM te jAtanI hINI dazArUpe, pariNamavAnI eTale bhAvaghAtIrUpe thavAnI, potAnI lAyakAta che, paraMtu karmanA kAraNe, te lAyakAta nathI. karmanA kAraNe, karmamAM paryAya thAya che, AtmAmAM nahi. ahAhA ! parane kAraNe bIjAmAM kAMI thAya, evuM jainadharmamAM che ja nahi. guNonI paryAya thAya che, temAM pote ja kAraNa che, kAraNake pote ja karmanuM anusaraNa kare che. pote jeTale darajje (aMze) nimittanuM anusaraNa choDI, svabhAva, je sAkSAt vItarAgasvarUpa che, tene anusarI vItarAga paryAya pragaTa kare che teTale aMze bhAvya-bhAvaka saMkaradoSa TaLe che. ghAta :jIvanA svabhAvano ghAta karavo, abhAva jIvanI zaktinuM vyakta na thavuM. (2) sAta dhAtunA meLApa jevuM ekarUpa hoya te. dhAtu sAta che, rasa, rakata, mAMsa, meda, asthi, majjA ane zukra. athavA sonuM, rUpuM, trAMbu, kathIra, jasata, sIsuM ane loDhuM. ghAtaka haNanAra; ghAta karanAra dyotaka :batAvanAra (2) prakAza karanAruM, darzAvanAruM, spaSTa karanAruM. (3) prakAza karanarAruM, darzAvanAruM, spaSTa karanAruM, dyuta-vRti, teja, prakAza ghotaka kathana paddhati. dora :ugra, tIvra, bhAre (2) ativikaTa, atyaMta duHkha dAyaka gholana manana ghUmarI khAto Amatema bhamato, cakakara cakkara pharato, DAmADoLa vartato. ghaNA :glAni, aNagamo dAMta :IndriyavijayI.
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghUMTavuM dRDha karavuM zukra :samUha (2) cAkaDo dharo :cakravartIo. karatna :cakravartInAM cauda ratnamAMnuM eka ratna. rUpa :goLAkAra. cUkavartI samrATa; bharata Adi kSetranA cha khaMDanA adhipati. zekavuM :ToMkavuM, aTakAvavuM. kSu :AMkha (2) saMtone AgamacakSu kahyA che. A AMkha che e to jaDa che. sarva jIva indriyacakSu che. bhagavAna kevaLa jJAna cakSu che ane chadmasthajJAnI AgamacakSu bhai! A indriya prabhAnI cIja nathI. -ayAdarzananI pravRtti HIndriya vA mananA sparzAdika viSayono saMbaMdha thatAM prathama kALamAM, matijJAna pahelAM je sattAmAtra avalokanarUpa pratibhAsa thAya che enuM nAma cakSudarzana vA acakSudarzana che. tyAM netraIndriya vaDe je darzana thAya tenuM nAma cakSudarzana che, tathA sparzana, rasanA, ghrANa ane zrotra-e cAra Indriya tathA mana dvArA je darzana thAya tenuM nAma acakSudarzana che. gocara :AMkhathI dekhI zakAya. zAdarzana :cakSu indriya dvArA matijJAna thayApahelAM je sAmAnya pratibhAsathAyatene cakSudarzana kahe che. (2) AtmA kharekhara anaMta, sarva AtmA pradezomAM vyApaka vizuddha darzanajJAna sAmAnya svarUpa che te (AtmA) kharekhara anAdi darzanAvaraNa karmathI AcchAdi pradezovALo vartato thako te prakAranA (arthAt cakSudarzananA) AvaraNanA kSayopazamathI ane cakSuiMdriyanA avalaMbanathI mUrta dravyane vikaLa paNe sAmAnyataH avabodhe che te cakSudarzana che. (3) AtmA kharekhara anAdi darzAnAvaraNakarmathI AcchAdita pradezovALo vartato thako te prakAranA (arthAtacakSudarzananA) AvaraNanA kSayopazamathI ane cakSu indriyanA avalaMbanathI mUrta drayane vikaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che te cakSudarzana che. (4) AMkhe jaNAtI vastuno prathama sAmAnya bodha thAya te. (5) cakSu indriya dvArA thanAra matijJAna pahelAMnA, sAmAnya pratibhAsa ne cakSudarzana kahe 334 che. (5) cakSu Indriya dvArA thanAra matijJAna pahelAMnA, sAmAnya pratibhAsane cakSudarzana kahe che. (6) netra Indriya dvArA vastunA samAnya avalokanane, cakSudarzana kahe che. jIdarzanAvaraNa darzanAvaraNIya karmanI eka evI paddhati che ke jenA udayathI jIva cakSudarzana (AMkhathI sAmAnya bodha thAya te) na pAme. cUkAra :cAra prakAranAM manuSya paryAyanAM duHkho. 1. akasmAta 2. mAnasika 3. rAga-dveSAdi ane 4. zArIrika thaMla tarala; asthira; kSubdha. cakSu Indriya dvArA rUpI padArthane jovAmAM prakAzapaNa nimittarUpa thAya. atIndriya jJAna. aMcaLa : capaLa IMdriyovALuM; DagamagyA karatuM; adhIruM; cakora; cAlAka; pravRttizIla. (2) asthira (3) tarala; asthira; kSubdha. (4) tarala asthira, kSubdha (5) asthira; taraMganI jema; kSaNika; anitya; nAzavaMta. gUMcaLa kahyolo :puNya ane pAparUpa rAganA vikalpo caMcaLa citta :saMkalpavikalpa. vana tIrthaMkara prabhunuM garbhamAM AvavuM-garbhadhAraNa caTakI tIvralAgaNI, mohinI, bhUrakI, camaka, kAMti, tejarekhA ghuDAmaNi :mugaTamaNi thaMDALa :ghAtakI kAma karanAruM; pApI; (2) nirdaya; ghAtakI; pApI; nIca; jallAda; thaMDI zakavuM :AMkI zakavuM ceta :cetanAra, darzaka jJAyaka (2) jAga; sAvadhAna thA; samaja. (3) anubhava. cete :samaje (2) cetavuM = samajavuM. cete che vede che; anubhave che; upalabdha kare che. (2) anubhave che. (3) anubhave che -jJAtA bhAve jANI le che (arthAt tenuM svAmItva-kartApaNuM choDe che). (4) anubhave che; jJAtAbhAve jANI le che; arthAt tenuM svAmitva-kartApaNuM choDe che. ceta rAkhavI :jAgrata rahevuM.
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ 335 cetaka :jJAtA potAne ane parane jANe che. (2) cetanAra; darzaka jJAyaka. (3) jJAyaka (4) jJAtA, potAne ane parane AtmA jANe che. mATe caitanyathI ananya(ekarU5) svabhAvavALo che; AtmA. cetaka svabhAvI AtmA pote potAne temaja parane paNa jANe, evo cetaka svabhAvI che. cetacitA :AtmA, cetanAro, jJAyaka cetatAM jANatAM; anubhavatAM. (2) jANato (3) anubhavato. cetana AtmA (2) jIva dravyane cetana kahe che. (3) caitanyano sadbhAva jeno svabhAva che te cetana che. (4) jANaka (5) AtmA. (6) jIva, jIvAtmA, sajIva, jIvanarUpa tattva ke zakti (7) bhagavAna sarvajJadevanA jJAnamAM cha dravyo jANavAmAM AvyAM che. tenuM zuM svarUpa che te saMbaMdhInuM jJAna mokSamArganI aMdara (mokSamArgamAM sthita jIvane) avazya hoya che. samakitI ne cha dravyanuM svarUpa yathAsthita niHsaMdeha jJAnamAM jANavAmAM AvI gayuM hoya che, kemake jJAnanI eka samayanI paryAyamAM paNa ATalI tAkAta ! ne evI anaMtI paryAyono piMDa eka jJAnaguNa che, ne evA anaMtA guNono piMDa, bhagavAna AtmA che, te cetana che. (8) arUpI jJAnamaya AtmA. (9) jANanAra; jIva; caitanya. (10) jJAyaka; jANavA-dekhAvArU5; (11) jJAtA; dRSTA; jANanAra; jJAyaka, cittavRtti nirodhe dhyAnam =temAM nAstithI vAta thaI sarvajJanuM kaheluM ema che ke ekAgra cintAnirodho dhyAnam temAM astithI vAta thaI, koI eka viSayamAM cittamAM cittane ekAgra karavuM te dhyAna che. AtmA akhaMDa jJAnAnaMda svarUpI che, tenA lakSe sthirathatAM rAga TaLI aMdara sthiratA thAya che, ane ane rAgano nAza saheja thAya che. ema ati ane nAsti be thaIne akhaMDa svarUpa che. (12) AtmA. A cetana che. evo je anvaya te dravya che. cetana evo je anvaya te dravya che. anvayane Azrita raheluM caitanya, evuM je vizeSaNa te guNa che. ane eka samayamAtranI maryAdAvALuM jenuM kALa parimANa hovAthI, paraspara apravRtta evA je anvayavyatireko (ekabIjAmAM nahi pravartatA evA je anvayanA vyatireko, te paryAyo che, ke jeo cidvivartananI AtmAnA pariNamananI) graMthio che. cetana zI (devI, manuSya, tiryaMca) traNa prakAranI, te sAthe traNa karaNa (karaNa, kAraNa e anumodana) thI traNa (mana, vacana kAyArU5) yoga dvArA pAMca karNa, cakSu, nAsikA, jIllA, sparza rU5) IndriyothI cAra (AhAra, bhaya, maithuna, parigraha) saMjJAsahita dravya ane bhAvathI soLa (anaMtAnubaMdhI, apratyAkhyAnAvaraNIya, pratyAkhyAnAvaraNIya ane saMjavalana e cAra prakAre krodha, mAna, mAyA ane lobha, e dareka prakArathI sevana 3 * 3 * 3 * 5 * 4 * 2 * 16 = 17280 bheda thayA. prathamanA 720 bheda zIlanA ane A bIjA 17280 bhedo maLI, 18000 bheda, maithunakarmanA doSarUpa bheda che teno abhAva te zIla; ane nirmaLa svabhAva- zIla kahe che. cetana cetanya ane cetanA kone kahe che : (1) jIvadravyane cetana kahe che. (2) caitanya te caitanyadravyano guNa che. temAM darzana ane jJAna-e banne guNono samAveza thaI jAya che. (3) caitanya guNanA paryAyane cetanA kahevAmAM Ave che. cetanatva anubhava. cetana-vizeSo sukha duHkhanuM saMcetana, hita arthe prayatna ane ahitanI bhIti A cetanatva vizeSo che jene cetanavi sAmAnya hoya tene cetana-vizeSo hovA ja joie jene cetana-vizeSo na hoya tene cetanatva sAmAnya paNana ja hoya. cetanatA spaSTa prakAzapaNuM, anaMta anaMta koTI tejasvI dIpaka, maNi, caMdra, sUryAdinI kAMti jenA prakAza vinA pragaTavA samartha nathI, arthAt te sarva pote potAne jaNAvA athavA jANavA yogya nathI, je padArthanA prakAzane viSe caitanyapaNAthI te padArtho jAya jAya che, te padArtho prakAza pAme che, spaSTa bhAse che, te padArtha je koI che te jIva che. arthAt te lakSaNa pragaTapaNe spaSTa
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 prakAzamAna, acaLa evuM nirAbAdha prakAzyamAna caitanya, te jIvanuM te | jANavA-dekhavAnA svabhAvarUpa-zakitarUpa, je trikALI bhAva che. te caitanyano jIvapratye upayoga vALatAM pragaTa dekhAya che. (2) jJAyakatA; jANavA guNa che. ane te guNane anusarIne je vartamAna dazA-pariNAma-paryAya thAya dekhavAnA svabhAvarUpa caitanya zakti. te upayoga che. (10) jJAna darzanamaya jIva. (11) AtmAnuM rUpa caitanya che cetanadravya :jIvAtmA, jJAyaka AtmA ane tene jJAnamaya kahevAmAM AvyuM che. te pratibaMdhaka kAraNonA baLathI cetanadeha :sUkSma zarIra, jJAyaka arUpI jJAnasvarUpI AtmA. potAnA kAryamAM prarvata thatuM nathI. kevaLa jJAnanA pratibaMdhaka kAraNo cAra che : cetananA bheda :cetananA be bheda che darzana cetanA (darzanopayoga ) ane jJAnacetanA jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa mohanIya ane aMtarAya. A cAra ghAtakarmo naSTa (jJAnopayoga) thatAM, kevaLa jJAna pragaTe che. cetanapaNuM AtmAno jANavA dekhAvArUpa guNa che. dehanA koI bhAgamAM koI paitanya anuvadhiAyI pariNAma :caitanyane anusaranAruM pariNAma cIjano saMyoga thatAM, cetanA guNa vaDe AtmAne jANI le che. deha jaDane caitanya anuvidhAyI caitanyane anusarIne vartanArI; ghaNAcetanyane anukULapaNejANapaNuM nathI. kAraNake sukhaduHkhanI jaDane lAgaNI nathI. AkhA deha viruddhapaNe nahi-vartanArI. AkAre dehathI bhinna caiitanya ghana AtmA che, te pote svabhAvavALo che. rUpa, caitanya anavidhAyI pariNAma caitanyane anusarato pariNAma te upayoga che. gaMdha, sparza, varNAdine jANanAro AtmA che. sva e paranuM yathArtha svarUpa na paitanya graha :jJAna te caitya che ane jJAnane rahevAnuM sthaLa, te caityagRha che. cha kAyanA jANe, tyAM sudhI tenuM jJAna samyajJAna na kahevAya. jIvonuM hitakaranAra saMyamImunine, caityagRha kahe che. cetanya :jIvanta, cetanA, satva, AtmA paitanya ghana svabhAva dhruva svabhAva, sAmAnya svabhAva, abheda svabhAva, akhaMDa caitanya :te cetananuM vizeSaNa che guNa.caitanyane cetanamAM ja aMtarpita karIne kevaLa caitanya mAtra vastu. AtmA ne jANatA utarotara kSaNe kriyA,karma ane kartA vibhAga kSaya pAmato paitanya camatkAra zuddhAtmA (2) AtmA; AtmAno prabhAva. (3) AtmA anaMta jatA hovAthI niSkriya citmAtra bhAvane pAme che. jema hAra kharIdanAra jJAnAnaMdathI lakSmI bharelo saccidAnaMda prabhu che; caitanyano prabhAva; AtmAno mANasa kharIda karatI vakhate hAra, tenI dhoLAza ane tenAM motI e badhAMyanI prabhAva jJAnano prabhAva. parIkSA kare che paraMtupachI dhoLAza ane motIone hAramAMja samAvI daine caitanya cidAnaMda prabhu tAro nAtha che nAtha eTale zuM nAtha eTale nija caitanya temanA paranuM lakSa choDI daine kevaLa hArane ja jANe che jo ema na kare to hAra svabhAvano Azraya karatAM je zAMti ane AnaMdanI nirmaLa dazA pragaTI tenI paheryAnI sthitimAM paNa dhoLAza vagerenA vikalpo rahevAthI hAra paheryAnuM rakSA karanAro che, tathA vartamAnamAM paripUrNa zAMnti ane paripUrNa AnaMdanI sukha vedI zake nahi. (2) caitanya te cetana dravyano guNa che.temAM darzana ane dazA je nathI pragaTI tene meLavI ApanAro che tethI AtmAne nAtha kahIe jJAna e banne guNono samAveza thai jAya che. (3) AtmA (4) je jJAna ne chIe. ughelAnI rakSA kare ane nahIM meLalAne meLavI Ame tene nAtha kahevAya AnaMdano kaMda che, jemAM anaMta guNa vaselA che evI je vastu-cIja che, tene che. pragaTa zAMti ane vItarAgatAnI rakSA karatAM karatAM kramazaH pUrNavItarAgatA ahIM caitanya kahyuM che. AtmA. (5) jJAyaka; jJAtA-draSTA. (6) cetanapaNuM, ane kevaLajJAna meLavI Ape evo bhagavAna AtmA nAtha che. paraMtu rAgane cetanA, jIvatattva, arUpI jJAtA. (7) jJAnamaya; Atma7; jIva; Atma. rAkhe ane rAgane meLavI Ape evuM AtmAnuM svarUpa nathI. (8) cetanapaNuM, cetanA, jIvatattva (9) jANavA-dekhAvArUpa zakti; ga cetanA jIvatanta (ho jANavA-dekhavA35 zakti; | vaitanya :caitanya lakSaNa.
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ caitanya zatA-daza che rAga-dveSamAM caitanyanA svabhAvathI viruddha svabhAva hovAthI paya-pApanA bhAva jIva nathI paNa jaDa che. viruddha svabhAva hovAthI ane jaDanA nimitte thatA hovAthI, te jaDa che. caitanya tatta:jJAnamAtra vastu. caitanya dhAtu :AtmAnA svabhAvane dharI rAkhe, te dhAtu. caitanya dhAtumaya :AtmAnA svabhAvane dharI rAkhe, te dhAtu. paitanya pAmI :aMtaranI lakamI. caitanya vizeSAvALA kevaLajJAna :kevaLajJAnamAM samasta lokAlokanA zeyAkAro spaSTa pratyakSasama jaNAya che. te caitanya sAmAnyanuM mahAbhya che. paitanya sattA jJAyaka sattA; jJAyaka bhagAva; dhruvabhAva; sAmAnya bhAva; nityabhAva; paMcama pariNAmikabhAva. caitanya saMpadA :caitanya lakSmI (2) AtmalakSI. caitanya sUrya jJAna sUrya caitanya svabhAva caitanya svabhAva, zuddha darzana, jJAna, cAritrarUpe che; te svasamarUpa-zuddhasvarUpa che, ema he ziSya ! tuM jANa. paitanya sAmAnya je jJAna AtmAne ja vaLageluM che; AtmAdvArA sIdhuM pravarte che. (2) jJAtA daSTA rUpa caitanya padArtha; atIndriyajJAna. (3) caitanya sAmAnya Adi temaja aMta hiti che. tethI anAdi anaMta che, jenuM koI kAraNa nathI evuM. svayaMsiddha, sahaja che tethI niSkAraNa che; je bIjA koI dravyamAM nathI evuM asAdhAraNa che; pote potAthI ja vedAtuM. anubhavAtuM hovAthI, svasaMvedyamAna che; caitanya sAmAnya jeno mahimA che tathA cetaka svabhAva eTale cetanAra, darzana jJAyaka paDe ekapaNuM hovAthI je kevaLa ekalo nirbheLa, zuddha akhaMDa che, evA AtmAne AtmAthI AtmAmAM anubhavavAne lIdhe kevaLI che. caitanyathana :jJAnAdi guNothI bharapUra. 337 caitanya jJAnamUrti, jema AMkha drazya padArthane dekhatAM drazyamAM jatI nathI, tema caitanyacakSu prabhu AtmAparane jANatAM, paramAM jatA nathI, parathI bhinna rahIne, 5rane jANe che. paitanyata:jJAyaka bhAva (2) jJAyaka tattva. caitanyathI ananya svabhAvavALo ja che. caitanyanI anya svabhAvavALo nathI caitanyadaLa :anaMta guNonuM abheda daLa je jJAyaka AtmA caitanyadhana :asaMkhya pradezI AtmA (2) cetana tattvathI pUrNa, paramAtattva (3) asaMkhya pradezI AtmA sarvajJa sivAya bIje kyAMya, AtmA asaMkhya pradezI che evI vAta nathI. (4) jJAyakabhAvathI bharelo asaMkhya pradeza prabhu. caitanyadhAtumaya :AtmAnA svabhAvane dharI rAkhe te dhAtu. caitanyane caitanyamAMthI paraNimelI bhAvanA zabdo thoDA che, paNa bhAva ghaNAM UMcA che, caitanya kahevo kone ? paramAnaMda ane paramajJAnanI zaktinA piMDalAne - svabhAve je anAdi-anaMta che, atIndriya saccidAnaMdamaya dravya che, e trikALI cIjane. AvaraNa rahita evI aMdara je cIja che, tenI daSTi thaIne emAMthI pariNamelI dazA, eTale ke samyagdarzana pragaTa karavAnI bhAvanA, yathArtha hoya to te phaLe ja chUTako. rAgadveSa nahi, puya-pApa nahi, jenAM naitika jIvana UMcA ha che, te tarapha lakSa nahi. paNa aMtaramAM je caitanyavastu che, tenI daSTi thatAM temAMthI nIkaLelI - pariNamelI dazA, caitanyanA daLamAMthI jema kuvAmAMthI aveDAmAM Ave, prAptanI prApti thAya tema, pariNamIne pravAha Avyo, evI je dazA eTale ke rAgadveSamAMthI nahi ugelI bhAvanA-evI yathArtha bhAvanA hoya to te bena to tIrthaMkara pAse hatAM. mahAvidehamAM (sImaMdhara) bhagavAna birAje che, emanI pAse hatAM. tyAM (puruSamitrapaNe amArI sAthe hatA. ame kyAMthI AvyA ne kyAM javAnA te aMdarathI nakkI thaI gayuM che. mahA videhamAMthI AvyA chIe. tyAM sImaMdhara prabhu samavasaraNamAM birAje che. tyAM huM rAjakumAra tarIke hato. hAthI ghoDA ne abajonI pedAza hatI. vikrama saMvata
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ 49mAM zrI kuMdakuMdAcArya deva, ahIMthI mahAvidehamAM gayA hatA tyAre huM paNa hAthInA hodde darzana karavA gayelo. jhINI vAta che. kAnajI svA. bena tyAM zeThanA dikarA hatA tyAMthI ame AvyA chIe. amArI vAto jhINI che. amArA moDhe amArI vAta kahevI zobhe nahi. ahIMthI svargamAM javAnA chIe. ahIMthI deva thavAnA chIe. (tyArapachI) bIjA bhavamAM tIrthakaranA putra tarIke (mAro) avatAra je trIjA bhavamAM (ahamindranuM) svarga che. cothA bhavamAM (ghAtakI khaMDanA videha kSetramAM) tIrthakara thaIne mokSa javAno chuM. 5. kAnajI svAmI- vacanAmRta pravacana khaMDa-1. pravacana-6 caitanyanuM pratapana caitanyanI vizeSa zuddhatA thAya, te tapa e nirjarA che. aMdaranA dhyAna vaDe ane AtmAnI vizeSa zuddhatA thAya, te tapa ane nirjarA che. caitanyAnu vidhAyI caitanya anuvidhAthI; caitanyane anusarIne vartanArI; caitanyane anukULapaNa-viruddhapaNe nahi-vartanArI. caitanyanI nirbaLa paryAyanuM phaLa caitanyanI nirmaLa paryAyanuM phaLa zAMti che, nirAkuLatA che, samAdhirUpa che, mATe te paryAya caitanyanI che. temAM jaDakarmanuM nimitta nathI - caitanyanI nirmaLa paryAya cetanarUpa che ane vikArI paryAya jaDarUpa che. paitanyanI zakti jema paramANunI zakti paryAyane pAmavAthI vadhatI jAya che, tema caitanyadravyanI zakti vizuddhatAne pAmavAthI vadhatI jAya che. kAca, cazmAM, durabIna Adi pahelA(paramANu)nA pramANa che, ane avadhi, mana:paryaya, kevaLajJAna, labdhi, Rddhi vagere bIjA(caitanyadravya)nAM pramANa che. caitanyanI sAthI mIThAtha :atIndriya sukha. caitanyamaya :sarva bhAvane prakAzavA rUpa svabhAvamaya caitanyamurti temAM ci dhAtu che tethI teno artha e thAya che ke kevaLa jJAnano ghana. jema mIThAno gAMgaDo eka kSArarasanI lIlAnA avalaMbana vaDe kSArarasathI ja bharacaka bharyo paDyo che; tema je eka jJAnasvarUpane avalaMbe che te kevaLa jJAnarasathI bharacaka bharyo paDyo potAne anubhave che. jeno svabhAva khaMDita karavA koI samartha nathI, je svabhAvathI ja pragaTa che, te arUpI padArtha caitanya 338 che, tethI jIvane caitanyamUrti kahevAmAM Ave che. (2) ci dhAtu parathI eno artha kevaLa jJAnano ghana evo thAya che. AtmA kevaLa jJAnamaya che ane jJAna caitanya svarUpa che. jJAna, arUpI ane caitanyamaya che. tethI AtmAne cautanyamUrti kahevAmAM Ave che. (3) jJAyaka, zaddha jJAyaka mUrti, jJAnAnaMda svarUpa AtmA cetana, caitanya ane cetanA kone kahe che? uttara(1) jIva dravyane cetana kahe che. (2) caitanya te cetana (jIva) dravyano guNa che. temAM darzana ane jJAna, e banne guNono samAveza thai jAya che. (3) caitanyaguNanA paryAyane, cetanA kahevAmAM Ave che. (4) cetanyaguNane paNa cetanAguNa kahevAmAM Ave che. praznaH- cetanA kone kahe che ? uttaraH-jemAM padArthono pratibhAsa thAya tene cetanA kahe che. prazna:-cetanAnA keTalA bheda che ? uttaraH-be bheda che : darzanacetanA (darzana upayogI ane jJAna cetanA(jJAnopayoga) praznaH-darzana cetanA kone kahe che ? uttaraH-jemAM padArthonA bheda rahita sAmAnya pratibhAsa (avalokana) hoya, tene darzana cetanA kahe che, jemake jJAnano upayoga chaDA tarapha hato tyAMthI chUTIne bIjA padArtho saMbaMdhI jJAnopayoga zaru thAya, te pahelAM je caitanyanI sAmAnya pratibhAsarUpa vyApAra thAya, te darzana upayoga che. prazna:-jJAnacetanA (jJAnopayoga kone kahe che ? uttaraH-jemAM padArthono pratibhAsa thAya tene jJAnopayoga kahe che. arthAt jJAnaguNane anusarIne vartavAno caitanya pariNAma, te jJAnopayoga che. caitanyapa mAtra cetana ja jenuM svarUpa che. (2) mAtra caitanya ja. caitanyalI :jJAnAnaMdanI lakSmI.
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ caitanyavivarta gaMthirU5 graMthi eTale gAMTha) jIvanA kadAcit azuddha anekadAcita zuddha evA paryAyo caitanya vivartanI caitanyapariNamananI graMthio che. | nizcayanayathI temanA vaDe jIvane jANo caitanya thALI caitanyavaMta; caitanya vaDe zobhAyamAna. caitanyasarya jJAna sUrya. thatanyAnuM vidhAyI caitanyane anusarato; caitanyanI racanA karato. (2) caitanya anuvidhAyI, caitanyane anusarIne vartanArI, caitanyane anukULapaNe viruddhapaNe nahi-vartanArI. caitanyAnu vidhAyI pariNAma caitanyane anusarIne thatuM pariNAma, te upayoga che. cetanA zuddha cetanA jJAnanI anubhUtisvarUpa che ane azuddha cetanA karmanI tema ja karmaphaLanI anubhUti svarUpa che. (2) anubhUti, upalabdhi, vedanA (3) prakAza (4) caitanya guNanA paryAyane cetanA kahevAmAM Ave che.caitanya guNane cetanAguNa kahevAmAM Ave che. (5) jIvanazakti, caitanya (6) jemAM padArthono pratibhAsa thAya, tene cetanA kahe che. (7) jJAtA daSTArUpa. (8) jemAM padArthono pratibhAsa thAya tene cetanA kahe che. cetanAnA be bheda che : darzana cetanA ane jJAnacetanA darzanacetanA = jemAM padArthono bheda rahita sAmAnya pratibhAsa (avalokana) thAya, tene darzanacetanA kahe che. jJAnacetanA = jemAM padArthono vizeSa pratibhAsa thAya tene jJAnacetanA kahe che. (9) jJAyaka, AtmA, vedana, jANanAra, anubhavanAra, bhogavanAra (10) jANavuM ane dekhavuM, jJAna ane darzana (11) cetanA AtmAno guNa che. tenI mukhya be zakti che : (9) darzana cetanA : teno vyApAra nirvikalpa, nirAkAra, sAmAnya che. (1) jJAnacetanA : teno vyApAra savikalpa, sAkAra, vizeSa che. corAzI lAkha munio nitya nigoda, Itara nigoda, dhAtu (pRthvIkAya, jalakAya, agnikAya ane vAyukAya) darekanI sAta lAkha (kula 42 lAkha); vanaspatikAyanI daza lAkha, vikasendriyanI (dvIndriya, trIndriya ane caturindriya darekanI be lAkha maLI) cha lAkha; deva; nArakI ane tiryaMcanI cAra-cAra lAkha ane manuSya paMcendriyanI cauda lAkha ema maLIne corAzI 339 lAkha yonio che. (12) jANavuM, dekhavuM te, prakAza (13) je zaktinA kAraNe padArthono pratibhAsa thAya, tene cetanA kahe che. (14) jemAM padArthono pratibhAsa thAya tene cetanA kahe che. cetanA nA be bheda che : darzana cetanA ane jJAna cetanA. (15) jJAna-svarUpa AtmA. zuddha cetanA prakAzano koi evo ja mahimA che, ke temAM jeTalA padArtho che te badhA ja potAnA AkAra sahita, pratibhA samAna thAya che. kayA draSTAMte ? arIsAnA uparanA bhAgamAM ghaTapaTAdi pratibiMbita thAya che tema. ahIM arIsAnuM draSTAMta ApyuM che tenuM prayojana e jANavuM ke, arIsAne evI icchA nathI ke huM A padArthone pratibiMbita karuM. jema loDhAnI soya lohacuMbakanI pAse potAnI meLe jAya che, tema arIso potAnuM svarUpa choDI temane pratibiMbita karavA mATe padArthanI samIpa jato nathI. vaLI te padArtho paNa potAnuM svarUpa choDIne te arIsAmAM pesatA nathI. jema koi puruSa (bIjA) koi puruSane kahe ke amAruM A kAma karo ja, tema te padArtho potAne pratibiMbita karatA nathI. sahaja evo saMbaMdha che ke jevo te padArthono AkAra che evA ja AkArarUpe arIsAmAM pratibiMbita thAya che. pratibiMbi paDatAM arIso ema mAnato nathI ke A padArtho mArA mAce bhalA che, upakArI che, rAga karavA yogya che, badhA padArtho pratye samAna bhAva pravarte che. jevI rIte arIsAmAM keTalAka ghaTa ghaTAdi padArtho pratibiMbita thAya che tevI ja rIte jJAnarUpI cetanAmAM samasta jIvAdi pratibiMbita thAya che. evuM koI dravya ke paryAya nathI ke je jJAnamAM na AvyuM hoya. AvA zuddha caitanyarUpa prakAzano sarvotkRSTa mahimA stuti karavA yogya che. ahIM koi prazna kare che ke ahIM guNanuM stavana karyuM, koi padArthanuM nAma na lIdhuM tenuM kAraNa zuM? pahelA padArthanuM nAma levuM joie ane pachI guNanuM varNana karavuM joie. teno uttara-ahIM AcArye potAnuM parIkSApradhAnapaNuM pragaTa karyuM che. bhakta be prakAranA che: eka AjJApradhAna, bIjA parIkSA pradhAna. je jIvo paraMparA mArga vaDe game tevA deva-guruno upadeza pramANa karIne, vinayAdi kriyArUpa pravarte tene AjJA-pradhAna kahIe ane jeo potAnA
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ 340 samyajJAna vaDe, pahelAM stuti karavA yogya guNano nizcaya kare, ane pachI jemanAmAM te guNa hoya temanA pratye vinayAdi kriyArUpa pravarte, tene parIkSApradhAna kahee. kemake koi pada, veza athavA sthAna pUjya nathI, guNa pUjya che. tethI ahIM zuddha cetanA prakAzarUpa guNa stuti karavA yogya che ema AcAryo nizcaya karyo. jemanAmAM evo guNa hoya, te sahaja ja stuti karavA yogya thayo. kAraNake je guNa che te dravyanA Azraye che, judo nathI ema vicArIne nizcaya karIe to evo guNa pragaTarUpa arihaMta ane siddhamAM hoya che. A rIte potAnA iSTadevanuM stavana karyuM. (16) jIvanazakti, cetanya, arUpI jJAna guNa. (17) jJAna-darzana arthAt jANavA-dekhavAnI zakita hoya tene cetanA kahe che. cetanA kone kahe che jemAM padArthano pratibhAsa (yathArtha pratIti) thAya tene cetanA cetanA guNa svarUpa jANavuM-dekhavuM evA guNasvarUpa (2) jANavuM dekhavuM, evA guNasvarupa bhagavAna, AtmA che. cetanA vizeSa9:cetanAnuM vizeSapaNuM. cetanAtmaka cetanA svabhAvavALA cetanAnuM pariNamana :cetanA jJAnapaNe, karmapaNe ane karmaphaLapaNe ema traNa prakAre pariName che. tyAM jJAnapariNati (jJAnarUpe pariNati) te jJAnacetanA, karmapariNati te karmacetanA, karmaphaLapariNati ke karmaphaLacetanA che. cetanAnA keTalA bheda che ? :be bheda che : darzana cetanA (darzana upayogI ane jJAna cetanA (jJAnopayoga). cetanAnA bheda cetanAnA be bheda che : darzanacetanA ane jJAnacetanA. cetanArA anubhavanArA cetanAvizeSatva cetanAnuM vizeSapaNuM BtapitA cetanAro; AtmA; jANanAro; jJAyaka. cetya :cetAvA yogya, jaNAvA yogya, dekhAvA yogya. (2) jaNAvA yogya; cetAvA yogya. caitya:ahaMtAdinI pratimA (2) zeya paitya cetaka bhA6 :Neya zAyaka bhAva caitya-zvetaka zeya-jJAyaka cetayitatva cetayitApaNuM, cetanArapaNuM, cetakapaNuM cetayitA :cetanaro, AtmA cetayitA :cetanAra; jANanAra; dekhanAra; AtmA. BtayitAo : AtmAo cetayitA= AtmA catura vidvAna. (2) DAhyo thargati cAra gati; devagati; manuSyagati, nirvaca (pazu) gati, narakagati. thaturaNuka : cAra aNuono (paramANuono) banelo skaMdha; samAna jAtIya aneka dravyaparyAyo. (2) cAra aNuono (paramANuono) maLelo skaMdha. thaturthazAnadhArI mana:paryAya jJAnanA dharanArA. thaturAMgala he rUgase milahe :catura puruSane AMgaLI karIne dizA batAve che tyAre te daga eTela samyagdarzanane jJAnInA saMketane anusaratAM prApta kare che. caturiTriya jIvo sparzanendriya rasanendriya, dhAneMdriya, ane cakSuriMdriyanA AvaraNanA kSayopazamane lIdhe tathA zroteMdriyanA AvaraNano udaya temaja mananA AvaraNano udayahovAthI sparza, rasa, gaMdha ane varNane jANanArA DAMsa, machara, mAkhI, madhamAkhI, bhamarA ane pataMgiyA vagere jIvo manarahita caturiMdriya jIvo che. cetavuM jANavuM (2) vedavuM (3) jANavuM, anubhavavuM (4) anubhavavuM; vedana karavuM; vedavuM. (5) anubhavavuM; vedavuM; bhogavavuM; saM upasarga lAgavAthI saMcetavuM eTale ekAgrapaNe anubhavavuM; ekAgrapaNe vedavuM,(6) samajavuM (7) anubhavavuM. cetato = anubhavato; vedato. (8) jANavuM yutvA:mohathI chUTIne. thatuSTa catuSTaya, cArano samUha(sarva pudgalomAM pRthvI, pANI, agni ane vAyu e badhAMyamAM sparzAdi cAreya guNo hoya che. mAtra phera eTalo ja che ke pRthvImAM cAre guNo vyakata che, pANImAM gaMdha avyakata che, agnimAM gaMdha tathA rasa
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ 341 avyakata che ane vAyumAM gaMdha, rasa tathA varNa avyakata che. A vAtanI siddhine mATe yukita A pramANe che, caMdrakAnta maNirUpa pRthvImAMthI pANI jhare che, araNinA lAkaDAmAMthI agni thAya che ane java khAvAthI peTamAM vAyu thAya che, mATe (1) caMdrakAnta maNimAM, (2) araNimAM ane(3) javamAM rahelA cAre guNo (1) pANImAM, (2) agnimAM ane (3) vAyumAM hovA joIe. mAtra phera eTalo ja che ke te guNomAMthI keTalAka apragaTarUpe pariNamyA che. vaLI pAchA pANImAMthI motIrUpa pRthvIkAya nIpajatAM athavA agnimAMthI kAjaLarUpa pRthvIkAya nIpajatAM cAre guNo pragaTa thatA jovAmAM Ave che. vaLI kayAMka (koI paryAyamAM) koI guNanuM kAdAcika pariNAmanI vicitratAne kAraNe thatuM vyakatapaNuM ke avyakatapaNuM nityadravyasvabhAvane pratighAta karatuM nathI(arthAt anitya pariNAmane lIdhe thatI guNanI pragaTatA ane apragaTatA nitya dravyasvabhAva sAthe kAMI virodha pAmatI nathI.) mATe zabda pulano paryAya ja ho. thatuSTa catuSTaya; cArano samUha. (sarva pudgalomAM -pRthvI, pANI, agni ane vAyu e badhAMyamAM spardhAdi cAre guNo hoya che. mAtra phera eTalo ja che ke pRthvImAM cAre guNo vyakta che, pANImAM gaMdha avyakta che, agnimAM gaMdha tathA rasa avyakta che. ane vAyumAM gaMdha, rasa tathA varNa avyakta che. A vAtanI siddhine mATe yukti A pramANe che; caMdrakAnta-maNirUpa pRthvImAMthI pANI kare che, paraNinA lAkaDAmAMthI agni thAya che ane java khAvAthI peTamAM vAyuM thAya che; mATe (1) caMdrakAnta maNimAM, (2) araNimAM ane (3) javamAM rahelA cAre guNo (1) pANImAM, (2) agnimAM ane (3) vAyumAM hovA joIe, mAtra phera eTalo ja che ke te guNomAMthI keTalAka apragaTarUpe pariNamyA che. vaLI pAchA, pANImAMthI motIrUpa pRthvIkAya, nIpajatAM athavA agnimAMthI kAjaLarUpa pRthvIkAya nIpajatAM cAre guNo pragaTa thatA jovAmAM Ave che. vaLI, kayAMka (koi paryAyamAM) koi guNanuM kAdAcitka pariNAmanI vicitratAne kAraNe, thatuM vyakatapaNuM ke avyakatapaNuM nitya dravya svabhAvano pratighAta karatuM nathI. (arthAt anitya pariNAmane lIdhe thatI guNanI pragaTatA, ane apragaTatA nitya dravya svabhAva sAthe, kAMi virodha pAmatI nathI.). thatuNya dravya, kSetra, kALa ane bhAva e catuSTaya che. catuSTayamAM A badhAnI paryAya paNa AvI jAya che. catuSpAda :pazu; copaguM prANI. cetIne jANIne, anubhavIne painya :atAdinI pratimA zraddhAMta :siddhAMta cena sukha; ArAma; moja; ArAma; nirAMta. (2) AnaMda (3) sukha buddhi jene samaje narUSa :hetarUpa thayeTa :thappaDa, lapATa capalA :vidyuta capaLa caMcaLa; (2) hoziyAra; cAlAka. capaLapaNuM caMcaLa, indrayovALuM, DagamagyA karatuM adhIruM aMbe che sparze che. cUMbavuM =sparzavuM. (2) sparze che, aDe che, AliMgana kare che. caMbatuM aDatuM. cuMbavuM = aDavuM; sparzavuM. cuMbavuM sparzavuM; aTavuM; AliMgana karavuM. camatkRti :camatkAra thAya ke anubhavAya evuM kAma; camatkAra. thamatkAra :prabhAva (2) prabhutA. caitanyacamatkAra = AtmAnI prabhutA. (3) rAganuM vedana to jIvane anAdi kALathI che, tenuM lakSa choDI, aMtaramAM svabhAvanuM grahaNa karIne, atIndriya AnaMdamaya je sva-saMvedana pragaTa thAya che, te ja caitanyano camatkAra che. ahA !! caitanya camatkAra svarUpa nirmaLa svasaMvedananI to zI vAta ! e to koI apUrva, adbhuta ane anupama dazA che. AtmAne potAnI paryAyamAM pUrve kadI nahotuM pragaTayuM evuM, atIndriya AnaMdamaya nirmaLa svasaMvedana pragaTa thatAM, Akho zuddhAtmA dravyasvabhAva kevo che te
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 anubhavamAM Avyo. AvuM svasaMvedana Aje paNa pragaTa karI zakAya che. (4) | prabhAva; mahimA; zakti; teja, vaibhava. thayu :nizcaya. yata khasI paDavuM; sthAnabhraSTa thavuM. (2) sthAnabhraSTa thayeluM; khasI paDeluM. (3). khasI gayeluM; (4) choDavuM; chUTA pADavuM; khasavuM. yuta kare svastha bhAvano nAza kare thayuta karavuM khaseDavuM; padabhraSTa karavuM. (zAtA vedanIyano udaya tenI sthiti anusAra rahIne khasI jAya che ane azAtA vedanIyano udaya Ave che.) thayuta thavuM sthAna chUTIne bIje javuM; sthAnathI paDI javuM; sthAnathI khasI javuM. (2) potAnA sthAnathI khasavuM; potAnA sthAnathI chUTavuM; sthAnabhraSTa thavuM. yuti :bhUla, khAmI, khalana (2) khasI paDavuM e; sthAnabhraSTatA, vana; khalana; bhUla; khAmI. (3) nAza; naSTa thavuM; paDI javuM; bhraSTa thavuM. (4) nAza. zayana pudagalomAM vivakSita paryAyano nAza thavo te cayana che. (2) saudharmAdika devone potAnI saMpattino viraha thavo te cayana che. yavana :dehatyAga, sthAnabhraSTa tAne, khasI paDavuM smRti zrayavizaya :jevuM AvavuM cavIne dehatyAgakarIne, sthAna bhraSTa thaine, khasI paDIne thayopathaya javuM javuM,paNa prasaMga vazAta AvavuM javuM, gamanAgamana mANasanA javA AvavAne lAgu paDe nahIM. zvAsocchavAsa ityAdi sUkSma kriyAne lAgu paDe. (2) javuM javuM paNa AvavuM javuM, gamanAgama mANasanA javA AvavAne lAgu paDe nahIM. zvAsocchavAsa ityAdi sUkSma kriyAne lAgu paDe.caricaya javuM AvavuM. (3) javuM javuM, paNa prasaMgavazAt AvatuM javuM. gamanAgamana. mANasanA javA AvavAne lAgu paDe nahIM. zvAsocchavAsa ItyAdi sUkSma kriyAne lAgu paDe. thara ramavuM thare che :pravarte che, pariName che, AcaraNakare che. carcA cAritra (2) vivAda. (3) ramaNatA; lInatA. (4) vivAda. caraNa :cAritra; zuddha svabhAvamAM sthiratA. zaraNa taLAjyA:paganI paricaryA karavI; paganI caMpI karavI. zaraNammaLamAM AjJAmAM. caraNapratipatti zuddha AcaraNanI upAsanA. caraNareNu :paganI raja caraNarUSa :sthiratArUpa. caraNazaraNa :(jJAnInuM) avalaMbana; Azraya. tharaNAdhIna hatuM eTale ke jevuM svarUpa che tevI zraddhA, jJAna ane jJAnanI ekAgratArUpa svacAritramAM ramaNatA karuM. tamArA caraNakamaLamAM vatuM, te upacAra che, paNa upakArIno anahada upakAra AvyA vinA rahe nahi. tharaNAnu yoga : je zAstromAM muni tathA zrAvakanA AcAranuM kathana hoya te. (2) je zAstramAM gRhastha (zrAvaka) ane muninA dharmonuM nirUpaNa hoya te zAstrane caraNAnuyoga kahe che. (3) je zAstromAM muni tathA zrAvakanA AcAranuM kathana hoya che te. caraNAraviMdasapuruSonuM zuddha AtmAsvarU5 (2) (*) paga, (9) AcaraNa, (9) vacano sadAya hRdayamAM bahumAnapaNe pUjyabhAve sthira raho. caNi mahAtmAkRta chUTaka padanI vyAkhyA (sarva vidvAnonA madane cUrNa kare te cUrNi.) (2) mULasUtranA artha karavAmAM pUrNi eTale taddhidakRta chUTaka padanI vyAkhyA. (3) aDada; maga, caNA, coLA AdinI dALa-phADa te cUrNikA che. caraNopAsAnAH vinaya, sambodha grahaNa karavo ane sadgurunAM lakSaNo jANI, sAcI arpaNatA karavI. (2) puruSamAM parama jJAna, parama darzana ane parama cAritra, pUrNa svarUpe pragaTayuM che evA vItarAga puruSanI upAsanA-bhakti. vIra prabhunA sAcA cAritranI ArAdhanApUrvaka caraNopAsanA athavAvinayopAsanA. tharato vicarato; ramato. (2) AcaraNa karato. tharanAra vicaranAra. (2) caravuM = vicaravuM; aNa karavuM.
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ 343 tharama chevuM AkharI; UMcI kakSAe raheluM (2) aMtima (3) aMtima; chevaTanuM; | tharI :pathya. (4) aMtima. carama zarIra = aMtima zarIra. tha7 :asthira; caMcala tharama uttama deha te ja bhave mokSagAmIo. carama = chelluM. thala zaba :cAlatAM maDadAM. tharNa thag :bauddhika kUtUhalatA; huM ne mAruM carmacakSu phoDI nAkho ane divyacakSu thalaI zo baMdha yoga nuM calAyamAna thavuM te baMdha yoganuM sthira thavuM te abaMdha jyAre ApoApa khUlaze. jyAM mAtra bauddhika kutUhalatA che tyAM ahaM ane mananI abaMdha thAya tyAre mukta thayA kahevAya. puSTi che. cahana cavarUpaA kAya-vacana-mananI kriyArUpa yoga tharama nayaNa :carma cakSu-bAhya dRSTi. thalAca7 :asthira ane sthira; jaMgama ane sthAvara. tharama zarIra aMtima zarIra. (2) chelluM zarIra- je zarIrathI te bhave mokSe javAya. calAyamAna :calita thatuM; badalatuM; halatuM. (3) aMtima zarIra. (4) chelluM zarIra; mokSanA mArga tarapha gati karanAruM likA zAstramAM nahi kahevAI gayelAnuM vyAkhyAna karavuM athavA kahevAI gayelAnuM zarIra; AkharI zarIra. | vizeSa vyAkhyAna karavuM athavA bannenuM yathAyogya vyAkhyAna karavuM te. cetanA pariNAmanI apekSAe traNa prakAranA che : (1) jJAna cetanA = jyAre vikArUpe vizeSa kathanarUpe. A cetanA zuddha jJAnarUpa pariName tyAre jJAna cetanA kahIe, (2) karma thalita sthAnathI khaseluM; caLeluM; asthira magajanuM. cetanA =jayAre rAgAdi kAryarUpe pariNAme, tyAre karmacetanA kahIe, (3) zALa :asthira, vikAra karmaphaLa cetanA =harSa-zokAdi vedanarUpa karmanA phaLarUpe pariName, tyAre karmaphaLa thaLavicaLa :asthira, DagamagatuM (2) AzaMkA, zaMkAkuzaMkA; sthirAsthira cetanA kahIe. AvI rIte cetanA aneka svAMga kare, paNa cetanAno abhAva thaLAcaLatA rahita malinatA rahita, vikAra rahita, nirmaLa cakacakATavALuM kadI thato nathI. AvA cetana lakSaNathI virAjamAna jIva nAmanA padArthanuM thava6:janmAntara pAmavuM; devalokamAMthI janmIne manuSyalokamAM avataravuM. nAma, puruSa che. thavA sugaMdhI padArtha; eka jAtanuM sukhaDa. carmaratna :cauda ratnamAMnuM eka ratna. carmaratnanA eka hajAra devatA sevaka hoya che. cUvAdika :cUvA nAmano eka jAtano sugaMdhI padArtha samudramAM A devatAo carmaratnane pakaDI rAkhe che tenA para thaIne cakravartInuM cavIne cAlu bhava pUro karIne; mRtyu pAmIne navA janmamAM; lazkara samudra pAra kare che. (2) cakravartInuM eka ratna jene pANImAM pAtharavAthI thea :pravRtti pravartana, hilacAra, cAlacalagata, TikhaLa, cALA (2) hilacAla; jamInanI peThe tenA upara gamana karAya che, gharanI peThe tyAM rahevAya che. cAlacalagata; vartana. carcA:ramaNatA. (2) AcaraNa; vartavuM; gati; hilacAla. (3) vartana. thAnaka jAgRti; kALajI; cetavaNI; cAlAkI; cetatA rahevuM. caravuM vicaravuM; ramavuM. (2) AcaravuM; AcaraNa karavuM. cAra Azrama :brahmacarya, gRhastha, vAnaprastha, saMnyasta. tharavuM :bhUko karavo. thAra Indriya jIva sparza, rasa, gaMdha ane cakSu, e cAra IndriyavALA jIvo bhramara tharAcara jIva- ajIva (2) cetana ane jaDa; jaMgama ane sthAvara. (3) jIva vagere. ajIva, cetana ane jaDa, jaMgama ane sthAvara, gati karanAra ane gatistha cAra kalyANamaya bhAvanA : (sthita rahenAra) (4) gati karanAra ane sthita rahenAra gatiratha. | (1) maitrI =eTale sarva jagatathI nirvera buddhi.
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) pramoda=eTale koIpaNa AtmAnA guNa joI, harSa pAmavo. (3) karuNA=eTale saMsAratApathI duHkhI AtmAnA duHkhathI,anukaMpA pAmavI. ane (4) upekSA = eTale nispRha bhAve jagatanA pratibaMdhane visArI AtmahitamAM AvavuM. cAra gati :narakagati, tiryaMca gati, manuSyagati ane devagati cAra gatinuM nivAraNa parataMtratAnI nivRtti ane nivANanI utpatti (arthAt svataMtratAnI prApti thAra prakAranA zramaNa saMgha zramaNanA cAra prakAra A pramANe che. 1. RSi, 2. muni, 3. yati ane 4. eNagAra RddhivALA zramaNa te Rya che, avadhijJAna manaH paryAyajJAna athavA kevaLajJAnavALA zramaNa te muni che; upazamaka athavA kSaya zreNimAM ArUTa zramaNa te yati che ane sAmAnya sAdhu te aNagAra che. A pramANe cAra prakArano zramaNa saMgha che. cAra puruSArtha :dharma, artha, kAma ane mokSa. thAra maMgala :cattAri maMgala cattArI loguttama : arahaMtA lAguttamA, siddha loguttamA, sAhu lAguttama, kevali paNato dhammo lAguttamAM. cattAri saraNe pavyajAmi-arahaMte saraNe pavanajAmi, siddha saraNe padhvajjAmi, sAhu saraNe pavanjAmi, kevali paNato dhammo saraNe pavanjAmi. artha-maMgalabhUta padArtho cAra ja che. arahaMto, siddha bhagavaMto, sAdhuo ane kevali-kathita dharma. lokamAM uttama tathA zaraNarUpa paNa cAra ja che. arahaMta devo, siddha paramAtmAo, sAdhuo ane kevali-kathita dharma-tethI ja huM e cAra - arahaMta bhagavaMto, siddha-paramAtmAo, sAdhuo ane kevali prarUpita dharmanuM zaraNa aMgIkAra karuM chuM. cAra veda veda, yajurveda, sAmaveda ane atharvaveda. cAra varga:brAhmaNa, kSatriya, vaizya ane zudra. 344 cAra vastuo kaThaNa che IndriyomAM, jIbha baLavAna che, jJAnAvaraNAdi ATha karmomAM, moha karma baLavAna che, pAMca mahAvratomAM, brahmacaryavrata prabaLa che. ane traNe guptiomAM, manogupti pALavI kaThaNa che. A cAre vAto kaThaNAIthI siddha thAya che. thAra zikSAvrata: je vratonA abhyAsathI sAdhupadamAM cAritra pALavAnI zikSA maLe tene zikSAvrata kahe che. (1) sAmAyika - ekAMtamAM besIne rAgadveSa choDIne samatAbhAva rAkhI AtmadhyAnano abhyAsa karavo, prAta:kALe, madhyAhnakALe ane sAyaMkALe yathAsaMbhava dhyAna karavuM te sAmAyika che. (2) proSadhopavAsa - eka mAsamAM be AThama ane be caudaza proSadha dina che. te divase upavAsa ke ekAsaNuM karIne dharmadhyAnamAM samaya vyatIta karavo te proSadhopavAsa che. (3) bhogapabhoga parimANa - je eka ja vAra bhogavavAmAM Ave te bhoga che. je vAraMvAra bhogavavAmAM Ave te upabhoga che. evA pAMce IndriyonA bhogavavA yogya padArthonI saMkhyA dararoja prAtaHkALe eka dina rAta mATe saMyamanI vRddhi mATe karI levI te bhogopabhoga parimANa vrata che. (4) atithisaMvibhAga - sAdhuone tathA anya dharmAtmA pAtrone bhaktipUrvaka ane duHkhita bhUkhyAne karuNApUrvaka dAna daI AhAra karAvavo te atithi saMvibhAga zikSAvrata che. AvI rIte zrAvake pAMca aNuvrata ane sAta zIlavaMta ema bAra vrata pALavAM joIe ane temAM vratanI bhAvanA bhAvavI joIe. te nIce pramANe che :cAre korathI cAre taraphathI; vItarAganI vANI parathI, saMyogathI, nimittathI ane rAgI AtmAne bhinna batAvI udAsInatA prere che. thAra gati manuSya, tiryaMca, deva ane nArakI Adi gati para nimittathI, eTale puNya, pApa, vikArane kAraNe saMyogathI utpanna thAya che. tethI deva, indra Adi pada maLe to paNa dhruva nathI, mATe cAre gati vinAzika che. tethI A paMcamagati-siddhagatimAM e vinAziktAno abhAva thayo.
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAra gatinuM nivAraNa nArakatva, tirthakyatva, manuSyatva ane devatva svarUpacAra gationI parataMtratAnI nivRtti ane nirvANanI utpatti-arthAt svataMtratAnI prApti te samayanuM phaLa che. cAra gatinA jIvo indriyonA bhedanI apekSAe caturgatino saMbaMdha hoya che. devagatinAma ane devAyunA udayathI (arthAdevagatinAma karma ane devAyukarmanA udayana nimittathI) devo hoya che. jeo bhavanavAsI, vyaMtara, jyotika ane vaimAnika evA nikAyabhedone lIdhe cAra prakAranA che. manuSagatinAma ane manuSpAyunA udayathI manuSyo hoya che, teo karma bhUmi ja ane bhogabhUmi ja evA bhedone lIdhe be prakAranA che. chatarthagagatinAma ane tiyagacAyunA udayathI tirthaco hoya che, teo pRthvI, zabUka, ju.DAMsa, jaLacara, upaga pakSI, parisarpa, catuSpAda (copagAM) ityAdi bhedone lIdhe aneka prakAranAM che. naskagitanAma ane narakAyunA udayathI nArako hoya che, teo ratnaprabhAbhUmi ja zarkarA prabhA bhUmi ja, vAlukA prabhAbhUmi ja, paMkaprabhAbhUmi ja dhUmaprabhAbhUmi ja tamaH prabhabhUmi ja ane mahAtamaH prabhAbhUmi ja evA bhedone lIdhe sAta prakAranA che. temAM devo, manuSyo ane nArako paMcendriya ja hoya che. tiryaMco keTalAMka paMcendriya hoya che ane keTalAMka ekendriya, dvindriya, trIndriya, caturiMdriya paNahoya che.. ahIM ema tAtparya grahavuM ke cAra gatithI vilakSaNa, svAtmo palabdhi jenuM lakSaNa che evI je siddha gati tenI bhAvanAthI rahita jIvo athavA siddha sadaza nijazuddhAtmAnI bhAvanAthI rahita jIvo je caturgatinAmakarma upArjita kare che tenA udayavaza teo devAdi gatiomAM upaje che. cArUtara :atyaMta suMdara thAtrinA bheda :cAratrinA cAra bheda che : svarUpAcaraNa cAritra dezacAritra, akala cAritra ane yathAkhyAta cAritra 345 (1) svarUpAcaraNa cAritra=nizcaya samyadarzana thatAM AtmAnubhavapUrvaka Atma svarUpamAM je sthiratA thAya che tene svarUpAcaraNa cAritra kahe che. (avirata samadraSTine paNa mokSanA kAraNarUpa ja dhanya cAritra (svarUpAcaraNa) hoya che. (2) deza cAritra=nizcaya sammadarzana sahita cAritraguNanI AMzika zuddhi thavAthI (anaMtAnuM baMdhI-apratyAkhyAtI kakSAonA abhAvapUrvaka) utpanna AtmAnI zuddhivizeSane, dezacAritra kahe che. A zrAvakadazAmAM vratAdirUpa zubhabhAva hoya che.) (zuddha dezacAritrathI dharma thAya che ane vyavahAra vratathI baMdha thAya che. nizcaya caritra vinA sAcuM vyavahAra cAritra hoI zake nahi.) (3) sakala cAritra = nizcaya samyagdarzana sahita cAritraguNanI zuddhinI vRddhi thavAthI, (anaMtAnubaMdhI Adi traNa jAtaniA kaSAyonA abhAvapUrvaka) utpanna (bhAvaliMga munipadane yogya) AtmAnI zuddhi vizeSane, sakalacAritra kahe che. ane munipadamAM 28 mULa guNa AdinA zubhabhAva hoya che, tene vyavahAra sakala cAritra kahe che. (nizcaya cAritra AtmAzrita hovAthI, mokSamArga che. dharma che. ane vyavahAra cAritra parAzrita hovAthI, baMdhamArga che, dharma nathI.) (4) yathAkhyAta cAritra = nizcaya samyagdarzana rahita cAritraguNanI pUrNa zuddhatA thavAthI kaSAyonA sarvathA abhAvapUrvaka utpanna AtmAnI zuddhi vizeSane, yathAkhyAta cAritra kahe che. thAka AtmAnA hovApaNA viza jene zaMkA paDe te cArvAka kahevAya. (2) nAstika mata; je jIva, puNya, pApa, naraka, svarga, mokSa nathI ema kahe che; dekhAya teTaluM ja mAnanAra. (3) AtmAnAM astitva, nitya, mokSa Adine na svIkAre, tevuM eka ja darzana che , je cArvAkane nAme oLakhAya che. cArvAkamatavAdIo jagatamAM jeTaluM dekhAya che, te teTaluM ja sAcuM che, tema mAne che. thAka mata AtmAnA bhinna astitvane svIkAratA nathI. bhagavAna AtmA to zuddha jJAyakasvabhAvI vastu che. paraMtu jJAyaka tarapha jemanuM lakSa nathI evA
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAnIo paryAyabuddhi vaDe je zarIra dekhAya che tene ja jIva mAne che. jeo kahe che ke zarIranI utpattie jIvanI utpatti ane zarIranA nANe nAza.zarIra no sadabhAva jayAM sudhI rahe che tyAM sudhI jIva rahe che. zarIra chUTatAM jIva raheto nathI Avo temano bhrama che. iMLI potAnI icchAnusAra zarIramAM kriyA thAya che. mATe zarIra e ja AtmA che Avo to ajJAnIono mata che. A cArvAkamata che. (2) jaDavAda, ekAnta drazya evA vyavahAra nayane mAnanAra manuSyothI cArvAka, arthAt jaDavAdanI utpatti thai che. thAkamati :cArvAka matavALA paMcabhUtane mAne, AtmAne mAne nahIM, janmathI mRtyu sudhI jIvana che pachI nathI evuM mAnanArA nAstiko. thAritra AtmA sthira thAya te. (2) je jIva zuddhopayogI vartato thako ane jenI pariNati para pratye jatI nathI evo vartato thako, AtmAne svabhAvabhUta jJAna darzana pariNAma vaDe sthiratApUrvaka jANe dekha che, te jIvasvacAritra AcaranAra che, kAraNa ke dezinnati svarUpa AtmAmAM mAtra daziSNatirUpe pariNamIne rahevuM te svacAritra che. (3) svarUpamAM ramaNatA; svasamayamAM pravRtti; svabhAvamAM prarvatavuM zuddha caitanyanuM prakAzavuM (4) zudhdhatva zaktinuM nAma cAritra che. zAMti ane vItarAgarUpa svabhAva te cAritra. (5) svarUpamAM caravuM (ramavuM) te cAritra che; svasamayamAM pravRtti arthAt potAnA svabhAvamAM pravartavuM evo teno artha che. (6) rAga rahita, puNayAdi zubhabhAva vinAnI jJAnamAtra dazAjJAnasvarUpamAM TakavuM te ja cAritra; cAritrathI viSaya-kaSAya vAsanAnuM chedana e vItarAgadazA che. (7) AtmA sthira thAyate cAritra (8) saMsArIomAM cAritra kharekhara be prakAranuM che. * svacAritra ane * paracAritra * svasamaya ane * para samaya evo artha che. tyAM svabhAvamAM avasthita astitva svarUpa (cAritra)te svacAritra che ane parabhAvamAM avasthita astitva5 (cAritra) te paracAritra che. temAMthI (arthAt be prakAranAM cAritramAMthI svabhAvamAM avasthita asitatvarUpa cAritra ke je parabhAvamAM avasthita astitvathI bhinna hovAne lIdhe atyaMta aniMdita che te ahIM sAkSAt mokSamArga tarIke avadhAravuM. 346 (Aja cAritra 'paramArtha' zabdathI vAcya evA mokSanuM kAraNa che, anya nahi, ema nahi jANatAM thakAM, mokSI bhinna evA asAra saMsAranA kAraNasara mithyAtvarAgAdimAM lIna vartatAM thakAM ApaNo anaMtakALa gayo; ema jANIne teja jIvasvabhAvaniyata cAritranI ke je mokSanA kAraNabhUta che tenI niraMtara bhAvanA karavI yogya che. (9) paMcamahAvratanA pariNAma che e rAga che. e kAMi AtmAnA nirmaLa pariNAmarUpa cAritra nathI. nija svarUpamAM ramatAM-sthira thatAMje atIndriya AnaMdano bharapura-pracura svAda Ave tenuM nAma cAritra che. (10) zaddha svabhAvamAM sthiratA (11) AtmA sthira thAya te (12) naya-nipathI cAritranA svarUpanuM jJAna thavuM (vikalpa uThe te) e vyavahAra cAritra che. ane adara jJAnasvarUpamAM atIndri AnaMdarUpe sthiratA thavI e nizcaya cAritra che. dehanI kriyA e to jaDapudagalanI kriyA che. e kAMi cAritra nathI. aMdha ahiMsA, satya, AcAryo brahmacarya ane aparigraha evA pAMca mahAvratanA vikalpa uThavA e paNa rAgabhAva che. enAthI rahita paripurNa AnaMdamUrti bhagavAna AtmAmAM nirvikalpa sthiratA thavI e cAritra che. Ama naya-nikSepathI cAritranuM svarUpa jANI AnaMdano nAtha paripUrNa bhagavAna AtmA je jJAna zraddhAnamAM lIdho che temAM caravuM, ramavuM, sthira thavuM e nizcaya cAritra che. trikALImAM lIna thavuM, paNa jJAna-zraddhAmAM lIna thavuM ema kahyuM nathI, kema ke e to paryAya che. (13) je vastu akhaMDa abheda che ene dekhavI, jovI ane emAM ja vizrAma levo zuddha svabhAvamAM dhruva, dhruva dhAmamAM sthiratA vizrAma-vizrAma-vizrAma te cAritra che. (14) AtmA sthira thAya te. (15) rAga rahita dazA (16) puya-pApanA bheda rahita akaSAya bhAvanI sthiratAne, sarvajJa bhagavAne cAritra kahyuM che. evuM samajyA vagara, mAtra bAhya pravRttine cAritra mAnI le, vyavahAra vyavahAra karyA kare paNa samaje nahiM kAMi, tene dharma kyAMthI thAya ? (17) AtmA sthira thAya te. (18) nizcaya samyagdarzana sahita svarUpamAM caraNa karavuM (ramavuM); potAnA svabhAvamAM akaSAya pravRtti karavI, te cAritra che ane te cAritra mithyAtva e asthiratA sahita atyaMta nirvikAra evo jIvano pariNAma che. ane AvI
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ paryAyone dhAraNa karanAra guNane, cAritraguNa kahe che. *(AvAM pariNAmone svarUpasthiratA, nizcayatA, vItarAgatA, sAmyadharma ane caritra kahe che. AtmAnA cAritraguNanI AvI zuddha paryAya utpanna thAya che tyAre bAhya ane atyaMtara kriyAno yathAsaMbhava nirodha thaI jAya che.) (19) nizcaya samyagdarzana sahita svarUpamAM caraNa karavuM (ramavuM); potAnA svabhAvamAM akaSAya pravRtti karavI, te cAritra che ane te cAritra mithyAtva ane asthiratA rahita atyaMta nirvikAra, evo jIvano pariNAma che. ane AvI paryAyone dhAraNa karanAra guNane caritra guNa kahe che. (20) bhUtakALanA puNya-pApIthI chUTavuM, bhaviSyanA puNya-pApathI chUTavuM ane vartamAna kALanA puNaya-pApanA bhAvathI chUTavuM. ane nijAnaMda svarUpamAM lIna-sthira thavuM, tene bhagavAna cAritra kahe che. (21) sAdhunA aThThAvIsa mUlaguNonuM tathA corAsI lAkha uttaraguNonuM je pAlana che, te vyavahArathI cAritramAM pariNamelo nija zuddhAtmA ja nizcayathI cAritra che. mATe nija zuddha Atma svarUpane tajIne nizcayathI anya koi jJAna, darzana ane cAritra nathI. A AtmA ja, e traNa maya che. mATe abheda ratnatrayamAM pariNamelo paramAtmA ja upAdeya che. (22) azubha kAryono tyAga karIne zubhamAM pravartana te vyavahAra cAritra kahevAya che. AtmasvarUpamAM ramaNatA tathA temAM ja sthiratA te nizcayathI cAritra che. (23) azubhabhAvathI nivRtti ane zubhabhAvamAM pravRtti, te cAritra vyavahAranayathI te cAritra vrata, samiti, gupti rUpe zrI vItarAge kahyuM che. saMsAranA mULa hetuono vizeSa nAza karavAne, bAhya ane aMtaraMga kriyAno jJAnI puruSane nirodha thAya, tenuM nAma parama sammAritra vItarAgoe kahyuM che. mokSanA heturUpa e banne cAritra dhyAnathI, Avazya munio pAme che, teTalA mATe prayatnavAna cittathI dhyAnano uttama abhayAsa karo. jo tame aneka prakAranA dhyAnanI prAptine arthe cittanI sthiratA IcchatA ho, to priya athavA apriya vastuno moha na karo, rAga na karo, dveSa na karo. (24) AtmA zuddha cidAnaMda che. temAM sahaja AnaMda Ave te cAritra che. tene sukharUpa jANavuM joie. zuddha AtmAnuM bhAna thayA pachI amRtanA 347 jharaNAmAM lInatA thAya, tene upavAsa kahe che. bAkI apa(mAThA) vAsa che. AtmAnA AnaMdamAM ugradazA vadhe, te tapa che. (25) cAritranA prasiddha aMgabhUta ahiMsA, satya, asteya (acaurya, brahmacarya ane aparigraha rUpe, je pAMca mahAvratono ullekha che, temanA viSayamAM eka bahuM ja mahatvanI vAta samajAvI che ane te e ke, jJAna, kaSAyathI-rAgadveSathI vyAkuLa ane duSita thAya tyAre ekapaNa mahAvrata sthira rahI zakatuM nathI. badhAM AtmAmAMthI cAlyA jAya che. mATe je mahIkALI che. jemaNe munidIkSA dhAraNa karatI vakhate paMca mahAvratanA pAlananI pratijJA lIdhI che. tathA je temanuM pAlana karI rahyA che - temaNe samajavuM joIe ke, je koI vakhate ApaNe opaNA jJAnane kaSAyathI vyAkuLa thavA dezuM te ja vakhate ApaNA pAMceya mahAvratano bhaMga thai jaze. ane tyAM sudhI te daMga raheze jyAM sudhI, jJAnamAM kaSAyanI te udvignatA athavA rAga deSanI te pariNati sthira raheze ane tethI vratabhaMgathI bhayabhIta munio tathA yogIjano e ghaNI ja sAvadhAnIthI vartavuM jAie-emane ema potAne dareka vakhate mahAvratI samajI levA na joIe. je jJAnI je koi vakhate kaSAyane vaza thAya che te teja vakhate asaMyamI thai jAya che. (26) jJAnabhAvamAM, AtmAmAM sthiratA che te cAritra. (27) AtmA sthira thAya che. (28) zuddha svabhAvamAM sthiratA (29) aMtara svarUpamAM TharavuM; guNanI ekAgratAnA svAdamAM jAmI javuM, evA zuddhabhAvanane bhagavAna cAritra kahe che. (29) zuddha jJAna svarUpa AtmAmAM caravuM-pravartavuM, te cAritra che. (30) aMtara svarupamAM karavuM, guNanI ekAgratAnA svAdamAM jAgI javuM, evA zuddha bhAvane bhagavAna cAritra kahe che. (31) rAgadveSa rahita potAmAM sthiratA (32) koI bahAranI vratAdi rAganI kriyAne cAritra kahe che, paNa cAritranuM e vAstavika svarUpa nathI. aMdara vastu pote zuddha cidAnaMda ghana, caitanyamUrti prabhu sadA virAjI rahela che. tenI ekAgratApUrvaka tallIna thai pracUra AnaMdamAM ramatAM ramatAM temAM ja TharIne rahevuM, te cAritra che ane te dharma che. nijAnaMda svarupamAM caravuM, te cAritra che. rAganI kriyA kAMi cAritra nathI. (33) samasta karmathI rahita evI dazAnuM nAma cAritra che. (34) aMtara nijAnaMda
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ svarUpamAM ramaNatA karavI, temAM lInatA karavI, temAM caravuM, temAM karavuM ne tenuM vedana karavuM enuM nAma bhagavAne cAritra kahyuM che. te cAritranI pUrNatA te yathAkhyAta kAryazuddhacaritra che. (35) nija svabhAvamAM ekAgratA-lInatA te cAritra che. (36) puNya-pAparUpa para samayane dUra karIne pragaTa thAya che. (puNya-pApane) dUra karavAmAM be prakAra samajavA; (1) zubhAzubha bhAvanI utpattinuM mULa, je mithyAtva tene dUra kare che, ane (2) zubhAzubha bhAvane paNa yathAsaMbhava dUra kare che. lyo, Ama zubhAzubha bhAvane dUra kare che, tyAre cAritra pragaTa thAya che. have Ama che tyAM zubha karatAM karatAM cAritra thAya, e vAta kayAM rahI ? bhAI! A to mAraga ja vItarAgano judo paDe bApu ! (37) cAritra e AtmAno (38) atIndriya AnandanA svarUpamAM ramavuM, te cAritra che. jemAM atipracura AnaMdanuM vedana che evI svarUpalInatA, te cAritra che. ane te AnaMdanI dhArA varlDamAna thatI thakI mukita-pUrNAnaMdanI dazA thaI jAya che. (39) anuSThAna; svasvarUpanuM anuSThAna, e ja cAritra. nija paramAtmatattvama samyaka prakAre karavuM-vizrAma levo, evuM A anuSThAna ja cAritra che. (40) cAritramAM pratikramaNa, pratyAyAna ane AlocanAnuM vidhAna che. temAM, pUrve lAgelAM doSathI AtmAne nivartAvavo te pratikramaNa che, bhaviSyamAM doSa lagADavAno tyAga karavo, te pratyAkhyAna che. e vartamAna doSathI AtmAne judo karavo, te AlocanA che. (41) moha-kSobha rahita AtmAnA zuddha pariNAma; bhAvaliMgI zravakapada ane bhAvaliMgI, munipada. (42) svarUpamAM caravu-ramavuM te cAritra che. (43) jIvasvabhAva kharekhara jJAna-darzana che ane temAM nizcaya lInatA-sthiratA, te ja cAritra che. e te ja mokSamArga che. (44) svarUpamAM maravuM-ramavuM te cAritra che. svasamayamAM pravRtti arthAt potAnA svabhAvamAM pravartavuM e cAritra che. zuddha caitanyanuM prakAzavuM evo teno artha che. (45) zuddha svabhAvamAM sthiratA. (46) ajJAnI dehanA kaSTane cAritra mAne che. bhAI, cAritramAM kaSTa nathI. e to mahA AnaMdarUpa jagapUjya pada che. cAritra kAMI dehanI dazAmAM nathI, cAritra 348 kAMI rAgamAM nathI, cAritra e to cetanamAM AtmAnI ramaNatAmAM che. temAM duHkha kevuM ? (47) 47 zaktiomAM eka abhAva nAmanI AtmAnI zakti che. rAga ane karmanA abhAva svabhAva svarUpa, eka abhAva nAmanI AtmAmAM zakti che. azuddhatA arthAt karmapaNe na thAya evI, AtmAmAM abhAva nAmanI zakti che. chatAM nimitta vaza thatAM avasthA vikRta thAya che. samyagdaSTi jJAtA rahIne tene, paraNeya paNe mAtra jANe che, vikRtadazA mArI che, ema te mAnato nathI. ahIM ethI vizeSa vAta che ke, bhaviSyamAM huM samasta karma karIza nahi,karAvIza nahi, anumodIza nahi, - manathI, vacanathI ane kAyAthI ema dharmAtmA sarva karmathI chUTo paDI, svasammukhatA dvArA zuddhopayogarUpa pariNamanamAM sthira thAya che. svasvarUpamAM ja upayogane ramAve che. AnuM nAma pacakhANa che, cAritra che, svarUpamAM caravuM, ramavuM, DaravuM enuM nAma, cAritra che. (48) AtmAmAM anubhava vaDe lIna thavuM te cAritra. (49) zuddhatva zaktinuM nAma cAritra che. (5) nizcaya jJAna darzanAtmaka kAraNa, paramAtmAmAM avicaLa sthiti (nizcaLapaNe lIna rahevuM), te ja cAritra che. bhagavAna AtmA-kAraNa paramAtmA nizcaya trikALa jJAnadarzana svarUpa che, temAM aMtarlInatA-sthiratA ramaNatA thAya, tene cAritra kahe che. thAritramoha : saralatA (niyAnapaNuM) ane jitendriyapaNuM-e be guNa cAritramoha TALavAno upAya che. (2) viSaya kaSAya nokaSAyarUpa cAritramoha. cAritra mohanIya :tathArUpa paramArthane paramArtha jANIne AtmasvabhAvamAM je sthiratA thAya te sthiratAne rodhaka evA pUrva saMskArarUpa kayAya ane nokaSAya te cAritramohanIya. cAritramohanIya rAgAdika pariNAmarUpa che, teno pratipakSa vItarAga bhAva che. eTale aMdhakAra jema prakAza thavAthI nAza pAme che,-te teno acUka upAya che,-tema bodha ane vItarAgatA darzanamohanIya ane cAritramohanIyarUpa aMdhakAra TALavAmAM prakAza svarUpa che; mATe te teno acUka upAya che. (2) tathArUpa paramArthane paramArtha jANIne AtmasvabhAvamAM je sthiratA thAya, te sthiratAne rodhaka evA pUrva saMskArarUpa kArya ane nokaSAya te cAritra mohanIya. cAritra mohanIyane vItarAgapaNe nAza kare che, cAritra
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ mohanIya rAgAdika pariNAmarUpa che, teno pratipakSa vItarAga bhAva che. (3) cAritra mohanIya karmamAM cAra anaMtAnubaMdhI kaSAya karma che, jenA udayathI dIrghakALa sthAthI kaThinatAthI maTe tevAM kaSAya pariNAma thAya che, jema pattharamAM kotarelI lITI kaThinatAthI maTe che. tevA anaMtAnubaMdhI kaSAya (krodha, mAna,mAyA, lobha) che. anAdi mithyAdaSTi jIva ane atyArasudhI samyakatva thayuM nathI, tenA samyagdarzana guNane mithyAtva karma ane cAra anaMtAnubaMdhI kaSAyoe DhAMkI rAkhyo che. jayAM sudhI te udayamAMthI khase nahi, tyAM sudhI samyagdarzanaguNa pragaTa thaI zakato nathI. A karmonA AkramaNane haThAvavA mATe vyavahAra samyagdarzananuM sevana jarUrI che. jema auSadha khAvAthI roga jAya che, tema vyavahAra samyagdarzananA sevanathI nizcaya samyagdarzanano prakAza thAya che ane mithyAtva roga jAya che. (4) tathArUpa paramArthane paramArtha jANIne AtmasvabhAvamAM je sthiratA thAya, te sthiratAne rodhaka evA pUrva saMskArarUpa kaSAya ane nokaSAya, te cAritramohanIya. cAritra mohanIya rAgAdika pariNAma rUpa che, teno pratipakSa vItarAga bhAva che. (5) cAritra mohanIyathI anaMtAnubaMdhI krodha-mAna-mAyA-lobha, e cAra prakAranAM mithyAtva thAya che. thAritra guNa nizcaya samyagdarzana sahita svarUpamAM caravuM-ramavuM. potAnA svabhAvamAM akaSAya pravRtti karavI te cAritra che. te cAritra, mithyAtva ane asthiratA rahita atyaMta nirvikAra evo jIvano pariNAma che, ane evA paryAyone dhAraNa karanAra guNane cAritraguNa kahe che. evA pariNAmone svarUpa sthiratA, nizcalatA, vItarAgatA, sAmya, dharma ane cAritra kahe che.jayAre AtmAne cAritraguNano evo zuddha paryAya utpanna thAya che tyAre bAhya ane AtyaMtara kriyAno yathA saMbhava (bhUmikAnusAra) nirodha thai jAya che. thAritra guNanI mukhyatAe nizvaya sagdarzananI vyAkhyA :jJAna cetanAmAM, jJAna zabdathI jJAnamaya hovAnA kAraNe zuddhAtmAnuM grahaNa che. ane te zuddhAtmA, je dvArA anubhUta thAya, tene jJAnacetanA kahe che. 349 AtmAno jJAnaguNa, samyatvayukta thatAM AtmasvarUpanI je upalabdhi thAya che, tene jJAnacetanA kahe che. nizcayI A jJAnacetanA, samyagdaSTine ja hoya che. noMdha :- ahIM AtmAno je zuddhopayoga che - anubhava che, te cAritra guNano paryAya che. AtmAnI zuddha upalabdhi, samyagdarzananuM lakSaNa che. noMdha :- ahIM eTaluM lakSamAM rAkhavuM ke jJAnanI mukhyatAe tathA cAritranI mukhyatAe je kathana che, tene samyagdarzana bAhya lakSaNa jANavuM, kemake samyajJAna ane anubhavanI sAthe samyagdarzana avinAbhAvI hovAthI, samyagdarzanane anumAnathI siddha kare che. e apekSAe tene vyavahAra kathana kahevAmAM Ave che ane darzana (zraddhA) guNa apekSAe je kathana che, tene nizcayakathana kahevAmAM Ave che. darzananuM nizcaya svarUpa evuM che, ke bhagavAna paramAtmA svabhAvanA atIndriya sukhanI ruci karavAvALA jIvamAM zuddha, aMtaraMga, Atmika tattvanA AnaMdane UpajavAnuM thAya, evA zuddha jIvAstikAyanuM (potAnA jIvasvarUpanuM) parama zraddhAna, daDha pratIti ane sAco nizcaya e ja darzana. (A vyAkhyA sukha guNanI mukhyatAthI che.) cAritra dazA :AtmA atIndriya AnandamUrti che. enuM bhAna thaine emAM vizeSa vizeSa lInatA- ramatA thatAM je pracura AnaMdanuM vadana thAya te cAritradazA che.prathama jene samyagdarzanahoya tene vizeSa sthiratA thAya te cAritra che. samyagdarzana na hoya ane pAdharA (sIdhA) vrata laine besI jAya e to badhAM ekaDA vinAnAM mIDAM che. e badhuM mithyAtvanI bhUmikA che. cAritra dazA : samasta karmathI rahita, evI dazAnuM nAma cAritra che. thAritranuM apUrvakaraNa pUrNa sthiratA lAvavAno tathA kevaLajJAna, kevaLadarzana pragaTa karavAno prayoga; svarUpasthiratAnI zreNImAM ArUDha thavuM te. thAritranA pAMca prakAra :(1) sAmAyika-samabhAva rAkhavo. (2) chedopasthApanA=sAmAyikamAMthI paDI javAya tyAre karI sAmAyikamAM sthira
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ thavuM. (3) parihAra vizuddhi-evuM AcaraNa ke jemAM vizeSa hiMsAno tyAga hoya. (4) sUkSma sAMparAya-dazamA guNasthAnavartInuM cAritra, ke jemAM mAtra suma lobhano udaya che, (5) yathAkhyAta pUrNavItarAga cAritra. thAritranA bheda :cAritranA cAra bheda che:- svarUpAcaraNa cAritra, deza cAritra, akala cAritra ane yathAkhyAta cAritra. cAritranA bheda apekSAe nizcaya samyagdarzananuM kathana nizcayasamyagdarzana cothA guNasthAnakathI zarU thAya che, cothA ane pAMcamAM guNasthAnake cAritramAM mukhyapaNe rAga hoya che tethI tene sarAga samyatva kahevAya che. chaThThA guNasthAnake cAritramAM paNa gauNa che ane pachInAM guNasthAnomAM ne TaLatAM TaLatAM chevaTe, saMpUrNa vItarAga cAritra thAya che tethI chaThThA guNasthAnakathI vItarAga samyakatva kahevAya che. thAritranI ramatA :sthira upayoga. cAritra paryAya :Neya ane jJAtAnI je kriyAMtarathI nivRtti tenA vaDe racAtI draSTi jJAtRtattvamAM pariNati jenuM lakSaNa che te cAritraparyAya che. cAritramoha rAgadveSanA pariNAma (2) te parimiti moha che; te maryAdita moha che. (3) AtmAnA cAritrane rokavAmAM nimitta, mohanIya karmo. (4) svasvarUpane AvaraNa karanAra sarva vyApArono sarvathA tyAga karavo ane svasvarUpamAM saMpUrNa lInatA karavI te samyak cAritra. tene AvaraNa karanAruM karma, te cAritra mohanIya. enA be bheda che - kaSAya ane nokaSAya. (5) samajaNa viparIta thavAthI mAnyatA viparIta thaI, te kAraNe rAga-dveSa rUpa viparIta pravartana, te cAritramoha. (6) cAritramohano udaya, dazamAM guNasthAna sudhI rahe che. cAritramohano sarvathA kSaya bAremAM guNa sthAne thAya che. (7) rAgadveSamAM cAritra mohanI paccIsa prakRti samAveza pAme che. rAga = 4 lobha, 4 mAyA, 1 hAsya, 1 rati, 3 veda =13, dveSa =ja krodha, 4 mAna, 1 arati, 1 bhaya, 1, zoka, 1, jugupsA = 12 thAritramoha AsavanuM kAraNa kaSAyanA udayathI tIvra pariNAma thAya, te cAritramohanIyanA AsavanuM kAraNa che. 350 udayano artha vipAka-anubhava che. jIva kaSAyakarmanA udayamAM joDAIne jeTalo rAga dveSa kare teTalo kaSAyano udaya-vipAka-anubhava te jIvane thayo ema kahevAya. kaSAya karmanA udayamAM joDAtAM jIvane tIvra bhAva thAya te cAritra mohanIya karmanA AsavanuM kAraNa (nimitta) che, ema samajavuM. cAritra mohanIya AsavanuM vistArathI varNana nIce pramANe che :(1) potAne tathA parane kaSAya upajAvavo. (2) tapasvI janone cAritradoSa lagADavo. (3) saMkaleza pariNAmane upajAvavAvALA veSa-vrata vagere dhAraNa karavA; e vagere lakSaNavALA pariNAma kyAya karmanA AsavanuM kAraNa che. (1) garIbonuM atihAya karavuM; (2) ghaNo vRthA pralApa karavo; (3) hAsya svabhAva rAkhavo; e vagere lakSaNavALA pariNAma hAsyanA AsavanuM kAraNa che. (1) garIbonuM atihAsya karavuM. (2) vrata-zIlamAM aruci pariNAma karavA; e vagere lakSaNavALA pariNAma ratikarmanA AsavanuM kAraNa che. (1) parane arati upajAvavI; (2) paranI ratino vinAza karavo; (3) pApa karavAno svabhAva hovo; (4) pApano saMsarga karavo; e vagere lakSaNavALA pariNAma ati karmanA AsavanuM kAraNa che. (1) potAne zoka upajAvavo; (2) paranA zokamAM harSa mAnavo; e vagere lakSaNavALA pariNAma zokakarmanA AsavanuM kAraNa che. (1) potAne bhayarUpa bhAva rAkhavo; (2) bIjAne bhaya upajAvavo; e vagere lakSaNavALA pariNAma bhaya-rmanA AsavanuM kAraNa che.
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) bhalI kriyA AcAra pratye glAni e vagere pariNAma hovAM, te jugupsA karmanA AsavanuM kAraNa che. (1) huM bolavAno svabhAva hovo; (2) mAyAcAranI tatparatA rahevI; (3) paranA chidranI AkAMkSA athavA ati ghaNo roga hovo; e vagere pariNAma rasIdarbhanA AsavanuM kAraNa che. (1) alpa krodha hovo; (2) ISTa padArthamAM ochI Asakti hovI; (3) potAnI strImAM saMtoSa hovo. e vagere pariNAma, puraSada rksanA AsavanuM kAraNa che. (1) kayAyanI prabaLatA hovI (2) guhya IndriyonuM chedana karavuM (3) parastrIgamana karavuM; e vagere pariNAma, hovA, te napuMsakavedanA AsavanuM kAraNa che. paritra mohanIya karma cAritra mohanIya karmanAM cAra anaMtAnubaMdhI kaSAyakarma che, jenA udayathI dIrghakALa sthAyI kaThinatAthI maTe tevAM kaSAya pariNAma thAya che. jema paththaramAM kotarelI lITI kaThinatAthI maTe che, tevA anaMtAnubaMdhI kaSAya (krodha, mAna, mAyA, lobhI che. anAdi mithyASTi jIva jene atyAra sudhI samyakta thayuM nathI, tenA samyagdarzanaguNane mithyAtva karma ane cAra anaMtAnubaMdhI kaSAyoe DhAMkI rAkhyo che. jyAM sudhI te udayamAMthI khase nahi, tyAM sudhI samyagdarzanaguNa pragaTa thaI zakato nathI. A karmonA AkramaNane haTAvavA mATe vyavahAra samyagdarzananuM sevana jarUrI che. jema auSadha khAvAthI roga jAya che, tema vyavahAra samyagdarzananA sevanathI nizcaya samyagdarzanano prakAza thAya che ane mithyAtva roga jAya che. thAritrAcAra aho mokSamArgamAM pravRttinA kAraNabhUta paMcamahAvrata sahita kAya, vacana, managupti ane iryA-bhASA-eSaNA-AdAna nikSepaNa pratiSThApana samiti svarUpa cAritrAcAra! yuddha AmAno tu nathI ema nizcayathI huM jANuM 351 chuM, to paNa tyAMsudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jyAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AzmAne upalabdha karuM. (2) aho mokSamArgamAM pravRttinA kAraNabhUta, paMcamahAvrata sahita kAya, vacana, managupti ane IryA-bhASA-eSaNAAdAna-nikSepaNa-pratikApana samitisvarUpa cAritrAcAra! zuddha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jyAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. (3) aho mokSamArgamAM pravRttinA kAraNabhUta, paMcamahAvrata sahita kAya-vacana, managupti ane irSA-bhASA-eSaNA-AdAna-nikSepaNa-pratiSThApana samiti svarupa cAritrAcAra | zuddha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM to paNa tyAM sudhI, tene aMgIkAra karuM chuM ke jyA sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. (4) paMcamahAvrata sahita kAya-vacana-manugupti, ane IryA-bhASAeSaNA- AdAna nirapekSa-pratiSThApana samiti svarUpa cAritrAcAra. (5) samasta zubhAzubha saMkalpa-vikalpono tyAga karI, je nitya AnaMdamaya, nija rasano AsvAda, nizcala anubhava, te samyaka cAritra che, tenuM je AvaraNa eTale te rUpe pariNamavuM, te cAritrAcAra che. thitu :jJAna (2) cit svarUpa, jJAnasvarUpa, caitanyamaya AtmA. (3) jJAna svarUpa AtmA. zita sAmAnya :AtmAno jJAnasvabhAva, AtmAno Akho jJAnaguNa cimatkAra jJAnanA vaibhavarUpI prabhu AtmA. citta :mana (je aniyata viSayavALuM, a prApya kArI ane mati zrutajJAnanA sAdhanabhUta (matijJAna tathA zrutajJAnanA nimittabhUta) che te mUrta temaja amUrtane grahaNa kare che (jANe che) (2) mana. (3) citta eTale mana,manano viSaya AtmAnathI, manamAM pratIta nathI paNa AtmAmAM pratIta che. AtmasiddhimAM kahyuM che ke AtmA viSe pratIta, AtmA viSe pratIta thAya che paNa mana viSe pratIta thatI nathI. zubhAzubha bhAvamAM cetAi javuM, te citta. ajJAnIne cetananuM bhAna nathI te paramAM cetAi jAya che, tenuM nAma citta.
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ citta svabhAva jJAnacetanA jeno mukhya khAsa guNa che, tethI pUrNa caitanya svabhAva, trikALI svAdhInapaNe che. cittanuM saraLapaNuM satpuruSanI e AjJAe vartAvAnI tathA rUpa pariNatio jagatamAM nirAgItva, vinayatA ane satpuruSanI AjJA nahIM maLavAthI (satpuruSa AjJA kare ane jIvana upAse tevI pAtratA nahIM meLavavAthI) A AtmA anaMta kALathI rakhaDayo, paNa nirupAyatA thai te thai (parama karuNA anesahiSNutA) have ApaNe puruSArtha karavo ucita che. jaya thAo 1.42 (parama AziSa) citta prasAda :cittanI prasannatA, cittanI vizuddhatA, ujjavaLatA (2) cittanI prasannatA, cittanI ujjavaLatA, cittanI vizuddhatA cittaprasAda pariNAma ahIM jJAnInA viSTi puNyane saMsAravicchedanA kAraNabhUta kahyuM tyAM ema samajavuMke kharekhara to samgadarzana jJAna cAritra ja sasAravicchedanA kAraNabhUta che. paraMtu jyAre ta samyagdarzana jJAna caritra apUrNa dazAmAM hoyache tyAre tenI sAthe anicchita vRttio vartatA viziSya puNyamAM saMsAra vicchedanA kAraNapaNAno Aropa karavAmAM Ave che. te Aropa paNa vAstavika karANanI samyagdarzanAdinI hayAtImAM ja thai zake che. cittapAtI :cittathI jenuM patana thAya che te. cittabhUmi :caitanyarupI bhIMta (2) cittarUpI bhUmi athavA bhIMta. cittazaktio jJAnanA avibhAga praticchedo cittasthiti mananI ekAgratA eka citathI citaprakAza :caitanyamaya AtmAno prakAza. (2) cipiMDa = anaMtadarzananuM pragaTa thayuM. zirthiMka :anaMta darzananuM pragaTa thavuM. citra vicitratA yukta vividha vibhAva paryAyavALo ciMtava jANa. ciMtavana :cittanI ekAgratArUpa pariNati; ciMtana; dhyAna karavuM e. tattvadarzanano prayatna; vicAra karavo e. (2) vicAra. citkRti jJAna zakti. citzakita = jJAna zakti. 352 citsvarUpa :nizcaye citzaktine AtmA sAthe abheda che ane vyavahAre bheda che, tethI nizcaye AtmA citzakti svarUpa che ane vyavahAre citkRtivAna che. citsvarUpa AtmA jJAnasvarUpa AtmA ciMtA :ciMtavanajJAna arthAt koi cihnane dekhIne ahIMte cihnavALo jarUra hovo joie evo vicAra te ciMtA che AjJAnane Uha,nyahA,tarka athavA vyAptijJAna paNa kahe che. (2) vicAra; dhyAna. (3) kaleza; kaSAya; zoka. ciMtAmaNi ratna je maNine ciMtavatAM Icchita vastu prApta thAya te ciMtAmaNi ratna. ziti :caitanya, citzakti, jJAna, samaja. citizakti ajaDatva arthAt cetanatva jenuM svarUpa che. evI citi zakti; ajaDatva svarUpa citizakti. cit :cit; jJAna. (2) AnaMda. cidAna jJAnano piMDa, abheda jJAyakano piMDa cihmasvarUpa zAtA-draSTArUpa svabhAva, sva ane parane jANe, evo sahaja svabhAva. ciAna jJAna mAtra. cidrAya paramAtmA cidrupa HjJAnarupa, jANavA-dekhavAnA svabhAvavALo (2) jJAna svarUpa; jJAtA-dRSTA. (3) cit eTale jJAna-darzana, rUpa eTale svarUpa; jJAnadarzanamaya svarUpa che jenuM evA sarva jIva, AtmA te cidrupa. sarva karmamala rahita saMpUrNa sahaja zuddha svAbhAvika dazA jeNe pragaTa karI che te sahaja AtmasvarUpa ke zuddha cirUpa te ja zuddhAtmA, paramAtmA, parama puruSa. cidrupasvarUpa :svasvarUpa; Atma svarUpa. cidrAya :cidAnaMdarUpa AtmA. zivRtti :caitanyanI pariNati. cidvikAra :caitanyavikAra ciddhivartana AtmAnuM pariNamana.
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ cidAkara jJAnAkAra cidAnaMda :sarvajJa paramezvara paryAye 'cidAnaMda' che, ema bhagavAna AtmA zaktie 'cidAnaMda' che. cidAnaMda svabhAva che to cidAnaMda paryAye pragaTa thAya che. (2) jJAnAnaMda. (3) sarvajJa paramezvara paryAye, cidAnaMda che. ama bhagavAna AtmA zakti, e cidAnaMda che. cidAnaMda svabhAva che, to cidAnaMda paryAya pragaTa thAya che. (4) cit + AnaMda) = jene Atmika AnaMda hoya. cintAmaNi IcchA karavA mAtrathI IcchAnusAra vastu devAvALuM, eka khAsa ratna. cinmaya AtmasvarUpa; cidAtmaka; cetanarUpa; caitanyasvarUpa. (2) AtmajJAna; AtmAmaya. zinsUrata jJAnarupa citmAtra :caitanya mAtra (parama AtmA kevaLacaitanyamAtra che ke je caitanya anaMta zaktivALuM che. (2) jJAnamAtra (3) zuddhajJAna-cinmaya. (4) caitanya mAtra (parama AtmA mAtra caitanyamAtra che ke je caitanya anaMta zaktivALuM che.) citmAtra AtmA :citvabhAvI AtmA cinmAtra jyAti HAtmA (2) jJAnamAtra AtmA. cinmAtra mUrti :AtmA sarvajJa svabhAvavI che. zinyo :jANyo cira :bahukALa, lAMbo kALa cirakALa dIrghakALa cirakALa raheto nathI : alpa kALamAM mukta thAya che. ciragrahaNa koI padArthane dhIme dhIme ghaNA vakhate jANavo. akSipta. cidvivartI :caitanyano palaTo arthAt caitanyanuM eka viSayane choDI anya viSaya ne jANavArUpe palaTAvuM te ; citzaktinuM anya anya zeyone jANA rUpe pariNavuM te zirasaMcita lAMbAkALathI saMcaya pAmelA zika lakSaNa. cIkaNAM :atyaMta kaThinatAthI dUra thaI zake tevAM mahAna. 353 cIna :mAna; jANa; cInavuM = oLakhavuM; jANavuM. cekanA :catanA traNa prakAranI che 1. karmaphaLa cetanA- ekendriya jIva anubhave che. 2. karma cetanA vikalendriya ( be indriyathI cAra indriya) tathA pondriya anubhave che. 3. jJAnacetanA- siddha paryAya anubhave che. tho vihAra rAtre cAra prakAranA AhArano tyAga :- 1. khAdya-jethI peTa bharAya, jema roTalI Adi; 2. svAgha - svAda levA yogya, jema elacI; 3. lehya - cATavA yogya padArtha jema ke rAbaDI; 4. peya - pIvA yogya jema pANI,dUdha ItyAdi. thoDavavuM :pakaDavuM, rAMdhavuM cothuM guNasthAna :cothA guNasthAnamAM samyagdarzana thatAM zuddha AtmasvarUpanuM jJAna thAya che. jyAre dehAdi tathA rAgAdithI bhinna kevaLa caitanyasvarUpanuM jJAna thAya che, tyAre svAnubhava-svarUpacaraNa pragaTe che, paNa cAritraguNa pUro ughaDyo nathI. zobhaMgI :cAra bheda. coLa :majITha; rAtuM ane lAla sAthe khUba e arthamAM. covicAra :cAre prakAranA AhArano tyAga, khAdya, svAda, lehya ane peya (anna, sukhaDI, mukhavAsa ane pANI) A prakAranA cAre AhArano tyAga tene cauvihAra kahe che. covihAra pratyAkhyAna rAtre cAra prakAranA AhAra eTale azana, pAna, khAdya ane svAdano tyAga-azana = roTalA, bhAta, pakavAnna vagere. pAna = pANI vagere, khAdya = phaLa, mevo vagere. svAgha = pAnasopArI, elacI, lavIMga vagere. covIsa tIrthaMkaronA dehanA raMgo soLa tIrthaMkara sonAvaNe hatA, be rAtA varSe be ghoLA varSe, be nIla varNe ane be aMjanavarNo hatA covIsa tIrthaMkaronA nAma :(1) zrI vRSabha, (2) ajita, (3) saMbhava, (4) abhinaMdana, (5) sumati, (6) padmaprabha, (7) supArzva, (8) caMdraprabha, (9) puSpadaMta, (10) zItala, (11) zreyAMsa, (12) vAsupUjya, (13) vimala,
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ (14) anaMta, (15) dharma, (16) zAMtinAtha, (17) kaMthunAtha, (18) aranAtha, (19) mallinAtha, (20) munisuvrata, (21) naminAtha, (22) nemInAtha, (23) pArzvanAtha ane (24) vardhamAna e nAmanA dhAraka covIsa tIrthakara A bharatakSetramAM vartamAna dharmatIrthanA nAyaka thayA. covIsa daMDaka :1 naraka, 10 asurakumAra, 1 pRthivIkAya, 1 jalakAya, 1 agnikAya, 1 vAyukAya, 1 vanaspatikAya, 1 tiryaMca, 1 be IMdriya, 1 te IMdriya, 1 caturindriya, 1 manuSya, 1 vyaMtara, 1 jyotiSIdeva, ane 1 vaimAnikadeva ema 24 daMDaka che. thosaTha pahorI :pUro rUpiye rUpiyo - eka rUpiyAnA cosaTha paisA agAu AvatA. pUre paro rUpiyo eTale cosaTha paisA pUrA. eka rUpiyAnA soLa AnA ane eka AnAnA cAra paisA. thosaTha pahorI tIkhAza pUraNa soLa AnI tIkhAza. (lIMDI pIparamAM aMdara zaktirUpe bharI che. tene ghUMTavAthI temAMthI 64 pahorI tIkhAza bahAra pragaTa thAya che.) caitanyanA anaMta vilAsa varUpa :caitanyanA aMgata AnaMdakhela svarUpa zIda guNasthAna saMsAramAM magna thaI rahelAM prANI je mArga upara cAlatAM zuddha thaI jAya che te mArganI cauda sIDIo che. e sIDIono pAra pAmIne A jIva siddha paramAtmA thaI jAya che. e cauda varga ke darajjA che. bhAvonI apekSAe ekabIjAthI UMcA UMcA che. mohanIya karmatathA mana, vacana, kAya yogonA nimittathI A guNasthAna banyAM che. AtmAmAM nizcayanayathI te nathI. azubha nizcayanaya athavA vyavahAranayathI e guNasthAna AtmAnA kahevAya che. mohanIya karmanA mula be bheda che. eka darzana mohanIya, bIjuM cAritra mohanIya. darzanamohanIyanA traNa bheda che, mithyAtva, samyaka mithyAtva ane samyatva mohanIya. je karmanA udayathI samyagdarzana guNanuM viparIta pariNAma thAya; mithyAdarzanarUpa thAya; je vaDe AtmA ke anAtmAnuM bhedavijJAna utpanna thaI zake nahi te mithyAtvakarma che. 354 jenA udayathI samyagdarzana ane mithyAdarzananAM mizra pariNAma thAya te karmane samithyAtva athavA mizrakarma kahe che. je karmanA udayathI samyagdarzana rahe, koI doSa, mala ke aticAra lAge tene samyatvamohanIya kahe che. cAritra mohanIyanA paccIsa bheda che :cAra anaMtAnubaMdhI krodha, mAna, mAyA, lobha-dIrghakALa sthAyI. kaThinatAthI maTe sevA, jenA udayathI samyagdarzana ke svarUpAcaraNa cAritra pragaTa thatuM nathI. tenA haThavAthI pragaTa thAya che te. cAra apratyAkhyAnAvaraNa kaSAya-keTaloka kALa rahe tevA krodhAdi, jenA udayathI eka deza zrAvakanuM cAritra grahaNa karI zakAtuM nathI te. cAra pratyAkhyAnAvaraNa kaSAya-je krodhAdinA udayathI munino saMyama grahaNa karI zakAto nathI. cAra saMjavalana krodhAdi ane navano kaSAya-no=nahi jevA-alpa kaSAya hAsya, rati, arati, zeka, bhaya, jugupsA, strIveda, puMveda, napuMsakaveda,-enA udayathI pUrNa cAritra (yathAkhyAta) thatuM nathI. cauda guNasthAnakonAM nAma :(1) mithyAtva, (2) sAsAdana, (3) mizra, (4) avirata samyatva, (5) dezavirata, (6) pramatta virata, (7) apramatta virata, (8) apUrva karaNa, (9) anivRtti karaNa, (10) sUkSma sAMparAya, (11) upazAMta moha, (12) kSINa moha, (13) sayoga kevalI jina, (14) ayoga kevalI jina. mithyAtva guNasthAna=jyAM sudhI anaMtAnubaMdhI kaSAya ane mithyAtva karmano udaya cAlu hoya che tyAM sudhI mithyAtva guNasthAna rahe che. A zreNImAM jIva saMsAramAM lipta, Indriyono hAsa, bahirAtmA, AtmAnI zraddhArahita, ahaMkAra mamakAramAM phaselo rahe che. zarIrane ja AtmA mAne che. prAye saMsArI jIva A zreNImAM hoya che. A zreNIthI jIva tattvajJAna pAmIne jyAre samyagdaSTi thAya che tyAre anaMtAnubaMdhI cAra kaSAya tathA mithyAtvakarmano upazama karIne upazama
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ 355 samyagdaSTi thAya che. A upazama arthAt udayane dabAvI devuM te eka aMtamuhartathI adhika thato nathI. upazama samyatvanA vakhatamAM mithyAtvakarmanAM pudgalanA traNa vibhAgo thaI jAya che-mithyAtva, samyamithyAtva ane samyakatvamohanIya. aMtaramaharta pUruM thatAM pahelAM jo ekadama anaMtAnubaMdhI kaSAyano udaya AvI jAya to mithyAtvano udaya na thAya tyAM sudhI A jIva, upazama samyatvathI pAmelA avirata samyatva guNasthAnathI paDIne bIjA sAsAdana guNasthAnamAM rahe che. jo kadAcit mithyAtvano udaya Avyo to cothethI ekadama pahelA guNasthAnamAM AvI jAya che. jo samyamithyAtvano udaya Ave to cothethI trIjA mitraguNasthAnamAM AvI jAya che. jo upazama samyakatvane samyatva mohanIyano udaya AvI jAya to upazama samyatva ne badale samyakatva thaI jAya che. guNasthAna cothuM ja rahe che. sAsAdana guNasthAna=cothethI paDavAthI thAya che. pachI mithyAtvamAM niyamathI AvI paDe che. ahIMyA cAritranI zithilatAnA bhAva hoya che. (3) mizra guNasthAna=cothethI paDavAthI athavA pahelethI caDavAthI paNa thAya che. ahIM sakhyatva ane mithyAtvanA mizra pariNAma dUdha ane goLanA mizra pariNAmanA jevA thAya che. satya asatya banne zraddhA mizrarUpe hoya che, aMtamuharta rahe che. pachI pahelAmAM Ave che ke cothAmAM caDhI jAya che. avirata samyakatva=A guNasthAnamAM upazaka sakhyatvI aMtamuharta rahe che. kSayopazama samyakatvI vadhAre paNa rahe che. je anaMtAnubaMdhI kaSAya ane darzana mohanIyanI traNe prakRtiono kSaya karI de che te kSAyika samyakatva thAya che kSayika chuTatuM nathI. kSayopazama samatvamAM mohanIyanA udayathI malInatA thAya che. A zreNImAM A jIva mahAtmA ke aMtarAtmA thaI jAya che. AtmAne AtmArUpa jANe che. saMsArane karmanuM nATaka samaje che. atIndriya sukhano premI thaI jAya che. gRhavAsamAM rahetAM, asi, maNi, kRSi, vANijya, zilpa ke vidyAkarmathI AjIvikA kare che, rAjyaprabaMdha kare che, anyAyI zatrunA damanane arthe yuddha paNa kare che. te vratone niyamarUpe pAlato nathI, mATe ene avirata kahe che. tathApi enAM cAra lakSaNa hoya che. (1) prazama-zAMtabhAva, (2) saMvega-dharmAnurAga-saMsArathI vairAgya, (3) anukaMpA-dayA, (4) Astiya-AtmA ane paralokamAM vizvAsa-A zreNIvALAne e lezyAo hoI zake che. sarve saMjJI paMcendriya, tiryaMca, manuya, deva, nArakI A guNasthAnakane prApta karI zake che. A dazA mokSamArganuM pravezadvAra che. e pravezabhUmikA che. A guNasthAnano kALa kSAyika ke kSayopazamanI apekSAe ghaNo che. (5) dezavirata=jyAre samyatvI jIvane apratyAkhyAnAvaraNa kaSAyano udaya hoto nathI ane pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyano kSayopazama ke maMda udaya hoya che, tyAre zrAvakanAM vratone pALe che. ekadeza hiMsA, asatya, corI, kuzIla ane parigrahathI virakta rahe che. pAMca aNuvrata tathA sAta zIlane pALatAM sAdhupadanI ja bhAvanA bhAve che. A cAritranuM varNana AgaLa karAze. A guNasthAnamAM rahetAM zrAvaka gRhakAryane kare che ane dhIre dhIre cAritranI unnati karatAM karatAM sAdhupadamAM pahoMce che. eno kALa thoDAmAM thoDo aMtamuharta ane vadhAremAM vadhAre jIvanaparyata che. A zreNIne paMcendriya saMjJI pazu tathA manuSya dhAraNa karI zake che. chaThThA padathI mAMDI nIce jaNAvelAM badhAM guNasthAna manuSyane ja hoya che. (6) pramatta virata= jyAre pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyano upazama thaI jAya che tyAre ahiMsAdi pAMca mahAvratono pALanAra mahAvratI mahAtmA thaI jAya che. hiMsAdino pUrNa tyAga che tethI mahAvratI che. tathApi A guNasthAnamAM AhAra, vihAra upadezAdi karAya che. tethI pUrNa Atmastha hotA nathI ane kaMIka pramAda che. tethI tene pramattavirata kahe che. eno kALa aMtamuhartathI adhika nathI.
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ 356 (7) apramattavirata=jyAre mahAvratI dhyAnastha thAya che, bilakula pramAda hoto | (13) sayogI kevalI jina=arihaMta paramAtmA cAra ghAtiyAM karmono kSaya thavAthI nathI tyAre A zreNImAM hoya che eno kAla paNa aMtamuhartathI adhika nathI. anaMtajJAna, anaMta darzana, anaMta vIrya, anaMta dAna, anaMta lAbha, anaMta mahAvratI karI pharI A chaThThAthI sAtamAM guNasthAna Avato, caDhato rahe che. bhoga, anaMta upabhoga, kSAyika samyakatva, kSAyika cAritra e nava kevala hiMDoLAnI mAphaka chathI sAtame ane sAmethI chadde javuM AvavuM, AThame na labdhiothI vibhUSita thaI janmaparyata A padamAM rahe che, dharmopadeza de che, jAya tyAM sudhI thayA kare che. vihAra kare che, IndrAdi bhaktajana temanI bahu bhakti kare che. AThamAM guNasthAnathI be zreNiyo che-eka upazama zreNI, bIjI kSepaka (14) ayogI kevalI jina=arihaMtanA AyuSyamAM a, I, uM, , lu e pAMca zreNI. jyAM kaSAyono upazama karavAmAM Ave, kSaya karavAmAM na Ave, te hasva (svara) akSaranA uccAra karavA jeTalo vakhata bAkI tyAre A guNasthAna upazama zreNI che, jyAM kaSAyono kSaya karavAmAM Ave te kSayaka zreNI che. hoya che. AyuSyanA aMtamAM bAkInA aghAtiya karma Ayu, nAma, gotra, upazama zreNI AThamA, navamA, dazamA ane agiyAramAM guNasthAnaka sudhI vedanIyano paNa nAza thaI jAya che ane e AtmA sarva karmarahita thaIne siddha hoya che. pachI niyamathI dhIme dhIme paDIne sAtamA mAM AvI jAya che. paramAtmA thAya che. jema zekelA caNA karI ugatA nathI tema siddha paramAtmA kSapakazreNImAM paNa cAra guNasthAna che. AThamuM, navamuM, dazamuM ane bAramuM. saMsArI thatA nathI. cauda jIvasamAsa, caudamArgaNA, cauda guNasthAna e sarve kSapakavALo 11mAno sparza karato nathI, bAramAmAMthI teramAmAM jAya che. vyavahAra ke azuddhanayathI saMsArI jIvonAM hoya che. jIvasamAsa eka kAlanA (8) apUrva karaNa=ahIM dhyAnI mahAvratI mahAtmAnA apUrva uttamabhAva hoya che, eka jIvane eka ja hoya, vigrahagatino samaya aparyApta garbhita che. zukala dhyAna hoya che, aMtamuhartathI adhika kALa nathI. mArgaNAo caudeya eka sAthe hoya che je AgaLa dekhADI cUkayA chIe, (9) anivRttikaraNa =ahIM dhyAnI mahAtmAnA bahu ja nirmaLa bhAva hoya che. zukala guNasthAna eka jIvane eka samayamAM eka ja hoya. dhyAna hoya che. dhyAnanA pratApathI sUkSma lobha sivAyanA sarve kaSAyono cauda jIva samAsa : (1) ekendriya sUkSma evAM prANI AkhA lokamAM bharyA che ke je upazama ke kSaya karI de che. kALa aMtamuhartathI adhika nathI. koine bAdhaka nathI, tema koithI bAdhA pAmatA nathI. svayaM maTe che. (1) (10) sUma sAmparAya=ahIM dhyAnI mahAtmAne eka sUkSma lobhano ja udaya rahe ekendriya bAdara je bAdhA pAme che ane bAdhaka che. (3) drIndriya (4) che, teno samaya paNa aMtamuhartathI adhika nathI. trIndriya (5)caturindriya (6)paMcendriya asaMjJI (mana vagaranA) (7) paMcendriya (11) upazAMta moha= jyAre mohakarma bilakula dabAI jAya che tyAre A avasthA saMjJI. e sAta samUha ke samAsa paryApta tathA aparyApta ema be prakAranA hoya aMtamuharta mATe thAya che. yathAkhyAta cAritra athavA Adarza vItarAgatA pragaTa che. evI rIte cauda jIva samAsa che. thAya che. cauda pUrva 1. utpAdapUrva, 2. AgrAyaNIya pUrva, 3. vIryAnuvAda pUrva, 4. (12) kSINa moha mohano bilakula kSaya, kSapakazreNI dvArA caDhatAM, dazamAM astinAstipravAha, 5. jJAna pravAha, 6. satya pravAha, 7. AtmapravAha, 8. guNasthAnakamAM thaI jAya che tyAre tyAMthI (dazamAmAMthI) sIdho ahIM AvIne karmapravAha, 9. pratyAkhyAna pUrva, 10. vidyAnuvAda pUrva, 11. kalyANavAda, aMtamuharta dhyAnamAM sthira thAya che. zukaladhyAnanA baLathI jJAnAvaraNa, 12. prANavAda-pUrva, 13 kriyAvizAla pUrva, 14. trilokabiMdu sArapUrva. A darzanAvaraNa ane aMtarAya karmano nAza karI de che ane kevalajJAnano prakAza cauda kahevAya che. (gaummadasAra, jIvakAMDa) thatAM arihaMta paramAtmA kahevAya che. guNasthAna teramuM thaI jAya che.
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4). 357 cauda pUrvadhArI cauda pUrvane jANanAra; zrutakevaLI, zrI bhadrabAhasvAmI caudapUrva | (3) jJAna ATha mati, zruta, avadhi, mana:paryaya, kevaLa ane kumati, kuzruti, jANanArA hatA. kuavadhi. thIda mArgaNAmo saMsArI jIvonI evI avasthAo hoya che ke jyAM zodhavAthI te (8) saMyama sAta=sAmAyika, chedopasthApana, parihAravizuddhi, sUkSma sAparAya, maLI zake te cauda hoya che jene mArgaNA kahe che. yathAkhyAta, asaMyama. (1) gati, (2) Indriya, (3) kAya, (4) yogaI, (5) veda, (6) kapAya, (9) darzana cAra= cakSu, acalsa, avadhi, kevala. (7) jJAna, (8) saMyama, (9) darzana, (10) vezyA, (11) bhavya (12). (10) lezyA che =kRSNa, nIla, kApota, pIta, padma, zukala-kaSAyonA udayathI ane samyakatva, (13) saMjJI, (14) AhAra-enA vizeSa bheda A prakAre che : mana, vacana, kAyayogonA calanathI je bhAva zubha ke azubha thAya che tene (1) cAra gati=naraka, tiryaMca, manuSya ane deva. batAvavALI che lezyAo che, pahelI traNa azubha che. zeSa zubha che. ghaNA ja (2) Indriya pAMcasparzana, rasanA, prANa, cakSu, zrotra. khoTA bhAva azubhatama kRSNa vezyA che. azubhatara nIla che, azubha kapota che. (3) kAya che-pRthvIkAya, jalakAya, agnikAya, vAyukAya, vanaspatikAya, trasakAya. thoDA zubha bhAva pIta vezyA che, zubhatara padma che ane zubhatama zukala che. yoga traNa=mana, vacana, kAya athavA paMdara yoga-satya mana, asatya mana, (11) bhavya be=jene samyakatva thavAnI yogyatA che te bhavya, jenI yogyatA nathI ubhaya mana, anubhaya mana, satya vacana, asatya vacana, ubhaya vacana, te abhavya che. anubhaya vacana, audArika, audArika mizra, vaikriyika, vaikriyika mizra, (12) samyakatva cha=upazama, mayopazama, kSAyika, mithyAtva, sAsAdana, mizraAhAraka, AhAraka mizra, kArmANA-je vicAra ke vacanane satya ke asatya enuM svarUpa nIce jaNAvelA guNasthAnakanA mathALAmAM juo. kAMI na kahevAya te anubhaya kahe che. manuSya tiryaMconA skUla zarIrane audArika (13) saMjJI bekamanasahita saMjJI, manarahita asaMjJI. kahe che. ene aparyApta avasthAmAM audArikamizrayoga kahe che. paryApta (14) AhAra be=AhAra, anAhAra. je sthUla zarIrane banavA yogya pudgalane avasthAmAM audArika yoga hoya che. deva ke nAraDiyonA sthala zarIrane vaikiyika grahaNa karavuM te AhAra-na grahaNa karavuM te anAhAra. kahe che. ene aparyApta avasthAmAM vaikriyika mizrayoga kahe che. paryApta sAmAnya daSTithI A cauda mArgaNAo eka sAthe dareka prANImAM maLI Ave avasthAmAM vaikriyika yoga hoya che. AhAraka samughAtamAM je AhAraka zarIra che. jema daSTAMta mAkhI ane manuSyanuM laIe to A pramANe maLI Avaze. bane che tenI aparyApta avasthAmAM AhAraka mizrayoga hoya che. paryApta mAkhIne mAnavane avasthAmAM AhArayoga hoya che. eka zarIrane choDIne bIjA zarIrane prApta tiryasagati manuSya gati karatI vakhate vacamAMnI vigrahagatimAM kArmANayoga hoya che. jenA nimittathI indriya cAra indriya pAsa AtmAnA pradeza sakaMpa thAya ane karmonuM kheMcANa thAya tene yoga kahe che. paMdara trasa kAya trasa kAya prakAranA evA yoga che. eka samayamAM eka yoga hoya che. vacana ane kAya mana,vacana ane kAca (5) veda traNaHstrIveda, yuMveda, napuMsakaveda-jenAthI kramathI puruSabhAoga, strIbhoga ke napuMsaka veda strI, puruSa ke napuMsaka ubhayabhoganI IcchA thAya. kaSAya cAre kaSAya tyAre (6) kapAya cAra= krodha, mAna, mAyA, lobha. kumati,hazruta Akraya jJAna hoi zake
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ 358 prakAre che :-sAmAyika, covIsaththo, vaMdanA, pratikramaNa, kAyotsarga ane pratyAkhyAna. sAmAyika eTale sAvadyayoganI nivRtti. sAmAyika zAstrakAre vicAra karyo ke kAyAne sthira rAkhavAnI haze, to pachI vicAra karaze, baMdha nahIM bAMdhyo hoya to bIjA kAme vaLagaze ema jANI tevA prakArano baMdha bAMdhyo. jevAM mana pariNAma rahe tevuM sAmAyika thAya. mananA ghoDA doDatA hoya to karmabaMdha thAya. mananA ghoDA doDatA hoya, ane sAmAyika thAya-karyuM hoya to tenuM phaLa te kevuM thAya ? (3) sAmAyika, covisa jinanA stavana, vaMdanA, pratikramaNa, kAusagga ane paccakhANa . A chaye Avazyaka jIvane hitakArI 8 asaMyama sAteya saMyama hoi zake cahyuM ane acakSu darzana cAreya darzana hoI zake kRSNa,nIla,kayASa vezyA chae lazyAo hoi zake che. bhavya ke abhavya hoi bhavya ke abhavya hoi mithyAtva che e samAtva hoi zake 13 asaMjJI saMjJI 14 AhAra ke anAhAra AhAra ke anAhAra cauda vrata zrAvakane cauda vrata hoya che. tenA nAma A pramANe che : pAMca aNuvrata, traNa guNa vrata, cAra zikSA vrata, eka saMlekhanA ane eka samyakatva. A rIte zrAvakane cauda vrata hoya che. caudamAM guNasthAna :hajI cAra aghAtikarma baLelA doraDI jevAM vidyamAna che, paNa te bAdhaka nathI. ane AyuSya pUrNa thatAM sudhI, tenI sthiti che. AyuSya pUruM thatAM dehamAM rahevAnI jIvanI sthiti pUrI thAya che. ane mukti pAme che; karI avatAra thato nathI. caudamA guNasthAne bAkInA cAra aghAtI AvaraNa chUTavAno kALa pAMca hRsva svara (a,I,u.2, 7) kahIe teTalo che. teTalo vakhata caudamuM ayogI guNasthAna che. tyAM AtmapradezonuM kaMpana nathI, tathA koI paNa karma paramANuMno Asrava nathI. upara kahyA te pAMca hasva svaro kahevA jeTalo kALa pUro thatAM Ayu, nAma, gotra ane vedanIya e cAre karmonI sthiti pUrI thaI AtmA avinAzI mUkta siddhadazAne pAme che. thIvyAhAra :co vihAra =sUryAsta pachI ane sUryodaya pahelAM anna, pANI, sukhaDI ke mukhavAsa na levAnuM vrata, e cauvihAra. cauvihAra cAra prakAranAM bhojana-ana, pAna, khAdya ane svAdya AhArane, rAtri viSe bhogavAto nathI. tene cauvihAra-rAtri bhojana tyAga kahevAya che. yuta thavuM sthAnathI chUTavuM. cha Avazyaka :1.sAmAyika, 2.vaMdana, 3.covIza tIrthakaronI athavA paMcaparameSTInI stuti, 4.pratikramaNa, 5.svAdhyAya, 6.kAyotsarga. (2) AvazyakanA che cha Avazyaka kyiA sAmAyika, stuti, vaMdana, pratikramaNa, kAyotsarga ane pratyAkhyAna, A chaye kriyA AtmAnI oLakhANa pUrvakanI A eka nicitta stutimAM samAI jAya che.. (1) sAmAyika :- potAnA jJAna svabhAvanI ekAgratA thatAM, puNya sArA ane pApa kharAba, evo niyamabhAva chUTI gayo ane puNya thAya banne mAru svarUpa nahi, ema samabhAva teno jJAtA rahI gayo, te ja sAcI sAmAyika che. (2) stuti = pahelAM paramAM ekAgratA karIne, jJAna svabhAvane bhUlI jato, have jJAna svabhAvanI ekAgratA karI, te ja sAcI stuti, temAM anaMtA kevaLI siddha bhagavaMtonI stuti AvI jAya che. (3) vaMdana = pahelAM vikArathI lAbha mAnIne, vikAramAM DhaLI jato tene badale have vikArathI, judu svarUpa jANIne svamAM DhaLyo, te ja sAcuM vaMdana, temAM anaMta tIrthakara bhagavAnone vaMdana AvI jAya che. (4) pratikramaNa = pahelAM zubharAgathI AtmAne lAbha mAnato, anAdara ane mithyAtvanA mahAna pApanuM sevana hatuM, paNa have sAcI oLakhANa karI ke mAruM jJAna parane lIdhe thatuM nathI. ane zubharAgathI mane dharma thato nathI. eTale sAcI samajaNa vaDe mithyAtva mahAna pApathI pAcho pharyo, te ja sAcuM pratikramaNa che, sAcI samajaNa thatAM kSaNe kSaNe asat nA anaMta pApathI pAcho pharI gayo che.
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) pratyAkhyAna = pahelAM UMdhI samajaNa vaDe, huM para padArthonuM karI zakuM ane para padArtha temaja puNyathI mane lAbha thAya ema mAnIne anaMta paradravyonuM ane vikAranuM svAmItva mAnato hato. te mahA apratyAkhyAna hatuM. have huM koI paranuM kahe na karuM, para mAruM na kare. pApa-puNya mAruM svarUpa nahi, evI sAcI samajaNa thatAM anaMta para dravyo ane vikAranuM svAmItva chUTI gayuM, e ja kharuM pratyAkhyAna che. (6) kAyotsarga = pahelAM zarIranI badhI kriyAno kartA thato hato. paNa have ema samajyo ke huM to jANanAra chuM, zarIranI ekapaNa kriyA mArAthI thatI nathI, zarIranI koI kriyAthI mane lAbha-nukazAna nathI, A rIte zarIrathI udAsIna thaIne jANanAra rahI gayo, te ja kAyotsarga che, A rIte chae Avazyaka kriyAo eka nizcaya stutimAM AvI jAya che, ane A nizcaya stuti, te potAnA ekatva svarUpa parathI ane vikAra parathI ane vikArI bhinna jJAnasvarUpa zuddhAtmAnI sAcI samajaNa che. AvI sAcI samajaNa karanArA samyagdaSTi jIvo jinezvaradevanA laghu naMdana che. che kAyapAMca sthAvarakAya (pRthvI, jala, agni, vAyu ane vanaspatikAya) ane chaThThI trasakAya maLI jIvarAzine cha kAya kahe che. (2) pRthvIkAya, jalakAya, agnikAya, vAyukAya, vanaspatikAya tathA trasakAya, ema che kAyanA jIvo che. che kAyanI virAdhanA zramaNa saMghane zuddhAtmaparaNitinA rakSaNamAM nimittabhUta evI je upakAra pravRtti, zubhopayogI zramaNo kare che. te pravRtti che kAyanA virAdhanA vinAnI hoya che, kAraNa ke temaNe (zubhapayogI zramaNoe) saMyamanI pratijJA lIdhelI hoya che. che kAko rAga-dveSano huM kartA rahyo nathI, rAgadveSa mArAM kAma-karma, rahyAM nathI, rAga-dveSanuM sAdhana-karaNa nathI, rAga dveSane meM rAkhyAM (saMpradAna) nathI, rAgadveSa mArAmAMthI (apAdAna) thayA nathI ane rAga-dveSate mArA AdhAre (adhikaraNa) rahyA nathI. ka.. (6) 359 A koNa vicAre che? dharma-jJAnI jIva vicAre che ke mArA svabhAvamAM A che prakAro che ja nahi, mArA AdhAre A rAga-dveSa thayo hoya tema traNa kALamAM che ja nahi. (1) kartA :- je svataMtratAthI (svAdhInatAthI) potAnA pariNAma kare, te kartA che. (pratyeka dravya potAnAmAM svataMtra vyApaka hovAthI, potAnA ja pariNAmono kartA che.) (2) karma :- kartA je pariNAmone prApta kare che, te pariNAma, tenuM karma che. (3) karaNa :- te pariNAmanA sAdhakatama arthAt utkRSTasAdhanane karaNa kahe che. (4) saMpradAna :- karma (pariNAma-kAryo jene devAmAM Ave athavA jenA mATe karavAmAM Ave che, tene saMpradAna kahe che. (5) apAdAna - jemAMthI karma karavAmAM Ave che te dhruva vastune, apAdAna kahevAmAM Ave che. adhikaraNa :- jemAM athavA jenA AdhAre karma karavAmAM Ave che, tene adhikaraNa kahe che. sarva dravyonI pratyeka paryAyamAM A cha e kAraka eka sAthe varte che. tethI AtmA ane pula zuddhadazAmAM ke azuddha dazAmAM svayaM ja che ke kArakarUpa pariNamana kare che. ane anya koI kArako (kAraNo)nI, apekSA rAkhatA nathI. cha koTi, ATha koTi, nava koTi :mana, vacana, kAya 3 * 3 karavuM-karAvavuM-anumodavuM =9 Ama koIpaNa kriyA mana,vacana, kAyAthI karavI, karAvavI ane anumodavI, te nava koTi. AmAMthI jeTaluM ochuM tema ochI koTie kahevAya. cha khaMDa :A bharatakSetranA cha khaMDa che. temAM 1 Arya khaMDa tathA 5 maleche khaMDa che. cha dravyo :jIva, pudagala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa. (2) bhagavAna sarvajJa A jagatamAM cha vastu anAdi anaMta bhinna-bhinnapaNe che, ema joyuM che. (1) jIva, (2) pudgala, (3) dharmAstikAya, (4) adharmAstikAya, (5) AkAza, (6) kALa. temAM eka AtmAne ja saMsArarUpa baMdhana che. te be bhAvarUpa parasamayapaNuM virodharUpe che.
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddha svarUpamAM Take te sva-samaye; ane para mArAM che ema mAnI paramAM Take te | (3) dharmastikAya = te anAdi anaMta padArtha che. arUpI che. lokAkAza pramANa te parasamayI kahevAya. AtmA vastu eka ane temAM avasthA be, nirmaLa ane eka akhaMDa dravya che. te dravya pote gati karatuM nathI. paNa jIva-pulane gati malina. emAM paranA saMbaMdhanI vikArI dazAthI AtmAne oLakhavo te karavAmAM sahakArI nimitta che. jema mAchalAne gamana karavAmAM jaLa nimitta che. vikhavAdavALI vAta che. tema.. (1) jIva = te arUpI caitanya svarUpa che. jANavuM-dekhavuM e enuM lakSaNa che. AvA adharmAstikAya = te dravya lokAkAza pramANa arUpI padArtha che, ane jIva jIvo anaMta che. dareka jIva eka saMpUrNa dravya hovAthI saMpUrNa jJAna teno pugalane gatimAMthI sthitirUpa thavAmAM, vRkSanI chAyA jema veTamArgane svabhAva che ne te pragaTa karI zake che. nimitta che tema te sahakArI nimitta che. jagatamAM je je padArtho che te badhAne jANavAmAM kharI rIte jJAnanuM sAmarthya (5) AkAzAstikAya = te anaMta kSetrarUpa arUpI padArtha anAdi anaMta che, te sarva jaNAya che. vaLI te jJAna svarUpa caitanya para padArthanA guNa-lakSaNathI judo vyApaka che. acetana che. tenA be bheda che : che te paNa ahIM jaNAvavuM che. mArAthI judA padArtha -tattva keTalA ane kevA (1) lokAkAza, (2) alokAkAza. che, te jANavAnI jarUra che. yathArtha lakSaNathI potAne judo jAyo nathI. tethI a. dharmAstikAya, adharmAstikAya, pula ane kALANuo je jaDa che, bIjA sAthe khIcaDo mAnI potAnI judI jAtane bhUlI gayo che. jene sukhI ane caitanya je jIva che. e badhAM jeTalA kSetramAM rahelAM che, teTalA kSetrane thavuM hoya teNe parAdhInatA, AkuLatA choDI potAnI svAdhInatA, nirAkuLatA lokAkAza kahe che. jANavI joIe. ba. lokAkAza sivAyanA anaMta AkAzane alokAkAza kahe che. pudgala = puda = purAvuM, ekabIjAmAM maLavuM ane gala = judA paDavuM te; loko jene AkAza kahe che te vAstavika AkAza nathI. kAraNake AkAza athavA pud + ga = jema ajagara potAnA peTamAM mANasane gaLI jAya tema dravyatA arUpI che, ne je A dekhAya che te AkAzamAM to raMga dekhAya che, ke je arUpI caitanyapiMDa AtmAe zarIranI mamatA karI tethI, zarIranA rajakaNanA paramANunI avasthA che. AkAzane varNa, gaMdha, rasa, sparza nathI. daLamAM, AtmA AkhA zarIramAM evo vyapAI rahyo che ke jANe dehe AtmAne (6) kALa = te eka arUpI padArtha che. cauda brahmAMDamAM asaMkhyAtA kALANuM che. A gaLyo hoya tema dekhAya che. ajJAnInI daSTi mAtra dehAdi upara hoya che, cAra dharma, adharma, AkAza ne kALa arUpI dravyo che. te yuktithI-nyAyathI jyora jJAnInI daSTi dehAdithI bhinna arUpI caitanya upara hoya che. ekeka jANI zakAya che. rajakaNamAM varNa, gaMdha, rasa, sparzanI avasthA badalAyA kare che - vadhaghaTa thayA che drazyonA AkAra : kare che. jaDa dehAdi pudagalanI avasthAnI vyavasthA te jaDa pote ja kare che, je (1) jIva=jIvano mULa AkAra lokAkAza pramANa asaMkhyAta pradeza che. dehAdi sthUla paramANuono ththo badalAto dekhAya che, temAM ekeka mULa AkAza=AkAza eka akhaMDa dravya anaMta pradeza che. tenI madhyamAM jyAM paramANu paNa tenI avasthAo badale che, e sUkSma paramANuo ekalAM na jIvAdi dravyo che te bhAgane lokAkAza kahe che. tene jo pradezarUpa gajathI badalAtAM hoya to sthUla AkAra kema badalAya ? mATe anAdi anaMta TakIne mApavAmAM Ave to A loka asaMkhyAta pradeza che. eTalo ja moTo mULamAM avasthA badalavAno svabhAva pudgalano paNa che. jIva che. AkAzano anaMta AkAra che. (2
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka avibhAgI pula paramANu jeTalA AkAzane roke che teTalA kSetrane | pradeza kahe che. tathApi A jIva je zarIramAM rahe che teTaluM moTuM potAnuM dehapramANa mApa karIne rahe che. nAma karmanA udayathI tenAmAM saMkocavistArazakti kAma kare che, jethI zarIra pramANa saMkocita ke vistRta thaI jAya che. (3) pudgala pulanA aMdha aneka AkAranA goLa, corasa, trikoNa, moTA, nAnA bane che. eka paramANuno eka pradeza mAtra AkAra che. (4) dharmAstikAya ane (5) adharmAstikAya dravya banne lokAkAza pramANa vyApaka (6) kAlANu-kAlANu asaMkhyAta lokAkAzanA pradezomAM eka eka alaga alaga che. kadI maLatA nathI. eTalA mATe eka pradeza mAtra dareka kAlANuno AkAra cha dravyonA nAma : jIva, pudagala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa. (2) jIva, pula, dharma, adharma, AkAza ane kALa, sadAya A cha dravya ja vizva che. temAMthI kadI ochAM vadhatAM thatAM nathI. cha dravyonA vizeSa gaNa je guNa e eka dravyamAM ja hoya, bIjA dravyamAM na hoya, tene vizeSaguNa kahe che. (1) jIvanA vizeSa guNa =jJAna, darzana, sukha, vIrya, samyatva, cAritra Adi jIvanA vizeSa guNo che. (2) pulanA vizeSa guNa =sparza, rasa, gaMdha, varNa yugalanA vizeSa guNo che. (3) dharmadravyano vizeSa guNa=gati karanArAM jIva ane pugalone udAsInarUpathI gatimAM sahakArI thavuM te dharmadravyano vizeSa guNa che. (4) adharmadravyano vizeSa guNa =sthiti karanArAM jIva ane pulone sthitimAM udAsInapaNe sahAya karavI adharmadravyano vizeSa guNa che. AkAzadravyano vizeSa guNa=sarva dravyone avakAza ke jagA devI te AkAzadravyano vizeSa guNa che. 361 (6) kAladravyano vizeSa guNa =sarva dravyonI avasthA palaTavAmAM sahAyakArI thavuM te kAladravyano vizeSa guNa che. cha dravyonI saMkhyA:dharma, adharma, AkAza eka eka dravya che, kAlANuM asaMkhyAta che, jIva anaMta che, pudgala anaMta che. cha darzana chaye darzana eka jaina darzanamAM samAya che. temAM paNa jaina eka darzana che. bauddha-kSaNikavAdI paryAyarUpe sat che. vedAMta-sanAtana-dravyarUpe sat che. cArvAka nirIzvaravAdI jyAM sudhI AtmAnI pratIti thaI nathI tyAM sudhI tene oLakhavArUpe sat che. cha darzano :(1) bauddha, (2) nyAya, (3) sAMkhya, (4) jaina, (5) mImAMsaka ane (6) vaizeSika, vaizeSika nyAyamAM aMtabhUta karyuM hoya to nAstika vicAra pratipAdana karatuM evuM cArvAka darzana chaThuM gaNAya che. (1) nyAya, (2) vaizeSika, (3) sAMkhya, (4) yoga, (5) uttaramImAMsA ane (6). pUrva mImAMsA ema cha darzana veda paribhASAmAM gaNavAmAM AvyA che. vedaparibhASAmAM darzAvelAM darzano vedane mAnya rAkhe che te daSTithI gayAM che; ane upara jaNAvela krame te vicAranI paripATInA bhedathI gayA che. jethI A ja krama yogya che. cha pada zuddha AtmasvarUpane pAmyA che evA jJAnI puruSoe nIce kahyAM che te padane samyagdarzananAM sarvotkRSTa sthAnaka kahyAM che :prathama pada - AtmA che : jema ghaTapaTa Adi padArtho che tema AtmA paNa che. amuka guNa hovAne lIdhe jema ghaTapaTa Adi hovAnuM pramANa che, tema svaparaprakAzaka evI caitanyasattAno pratyakSa guNa jene viSe che evo AtmA hovAnuM pramANa che. bIjuM pada - AtmA nitya che : ghaTapaTa Adi padArtho amuka kALavartI che. AtmA trikALavartI che. ghaTapaTa Adi saMyoge karI padArtha che. AtmA svabhAve karIne padArtha che; kema ke tenI utpatti mATe koI paNa saMyogo anubhavayogya thatA nathI. koI paNa saMyogI dravyathI cetanasattA pragaTa thavA yogya nathI, mATe
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ anutpanna che. asaMyogI hovAthI avinAzI che, kema ke jenI koI saMyogathI utpatti na hoya, teno koIne viSe kSaya paNa na hoya nahIM. trIjuM pada :- AtmA kartA che H sarva padArtha arthakriyAsaMpanna che. kaMI ne kaMI pariNAmakriyA sahita ja sarva padArtha jovAmAM Ave che. AtmA paNa kriyAsaMpanna che. kriyAsaMpanna che mATe kartA che. te kartApaNuM trividha zrI jine vivecyuM che; paramArthathI svabhAvapariNatie nijasvarUpano kartA che. anupacarita (anubhavamAM AvavA yogya, vizeSa saMbaMdha sahita) vyavahArathI te AtmA dravyakarmano kartA che. upacArathI ghara, nagara Adino kartA che. cothuM pada :- AtmA bhoktA che H je je kaMI kriyA che te sarva sakULa che, nirarthaka nathI. je kaMI paNa karavAmAM Ave tenuM phaLa bhogavavAmAM Ave evo pratyakSa anubhava che. viSa khAdhAthI viSanuM phaLa; sAkara khAvAthI sAkaranuM phaLa; agnisparzathI te agnisparzanuM phaLa; himane sparza karavAthI himasparzanuM jema phaLa thayA vinA rahetuM nathI, tema kaSAyAdi ke akaSAyAdi je kaMI paNa pariNAme AtmA pravarte tenuM phaLa paNa thavA yogya ja che, ane te thAya che. te kriyAno AtmA kartA hovAthI bhoktA che. pAMcamuM pada :- mokSapada che. je anupacarita vyavahArathI jIvane karmanuM kartApaNuM nirUpaNa karyuM, kartApaNuM hovAthI bhoktApaNuM nirUpaNa karyuM. te karmanuM TaLavApaNuM paNa che; kema ke pratyakSa kaSAyAdinuM tIvrapaNuM hoya paNa tenA anabhyAsathI, tenA aparicayathI, tene upazama karavAthI tenuM maMdapaNuM dekhAya che, te kSINa thavA yogya dekhAya che, kSINa thaI zake che, te te baMdhabhAva kSINa thaI zakavA yogya hovAthI tethI rahita evo je zuddha AtmasvabhAva te rUpa mokSapada che. chaThThuM pada :- te mokSano upAya che : jo kadI karmabaMdha mAtra thayA kare ema ja hoya, to tenI nivRtti koI kALe saMbhave nahIM; paNa karmabaMdhathI viparIta svabhAvavALAM evAM jJAna, darzana, samAdhi, vairAgya, bhaktyAdi sAdhana pratyakSa che; je sAdhananA baLe karmabaMdha zithila thAya che, upazama pAme che, kSINa thAya che. mATe te jJAna, darzana, saMyamAdi mokSapadanA upAya che. (1.493 mAMthI) 362 cha paryApti :AhAra, zarIra, IMdriya, bhASA, zvAsocchavAsa, ane mana. (2) AhAra, zarIra, Indraya, zvAsocchavAsa, bhASA ane mana e cha paryApti, jIva garbhamAM AvyA pachI aMtarmuharta pUrNa kare. cha paryAptio :AhAra, zarIra, Indriya, zvAsocchvAsa, bhASA ane mana e cha paryAptio kahevAyA che. cha sAmAnya guNonuM prayojana : (1) koI dravyanI kadI utpatti ke nAza nathI, mATe koI koIno kartA nathI-ema astitvaguNa sUcave che. (2) dareka dravya niraMtara potAnI ja prayojanabhUta kriyA kare che tethI koI dravya eka samaya paNa potAnA kAma (kArya) vinA nakAmuM hotuM nathI-ema vastutvaguNa batAve che. (3) dareka dravya niraMtara pravAhakrame pravartatI potAnI navI navI avasthAone sadAya pote ja badale che, mATe koInA kAraNe paryAya pravarte ke rokAya evuM parAdhIna koI dravya nathI-ema dravyatvaguNa batAve che. (4) dareka dravyamAM jaNAvA yogyapaNuM hovAthI jJAnathI koI ajANyuM (gupta) rahI zake nahi, tethI koI ema mAne ke alpajJane nava tattvo zAM ? AtmA zuM ? dharma zuM ? e na jaNAya; to tenI te mAnyatA khoTI che; kema ke jo yathArtha samajavAno puruSArtha kare to satya ane asatyapaNuM svarUpa (samyag matizrutajJAnano viSaya hovAthI) tenA jJAnamAM avazya jaNAya-ema prameyatvaguNa batAve che. (5) dareka dravyanI dravyatA kAyama vyavasthita rahe che, tethI eka dravya bIjA dravyanuM kAMI karI zake nahi; paryAya dvArA paNa koI bIjA upara asara, prabhAva, preraNA, lAbha-nukasAnAdi kAMI karI zake nahi. dareka dravya potAnA kramabaddha dhArAvAdI paryAya vaDe potAnAmAM ja varte che. e rIte dareka dravya potAmAM vyavasthita niyata maryAdAvALuM hovAthI koI dravyane bIjAnI jarUra paDatI nathI, ema agurulaghutvaguNa batAve che.
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ (6) koI vastu potAnA svakSetrarUpa AkAra vinA hoya nahi; ane AkAra nAno moTo hoya te lAbha-nukasAnanuM kAraNa nathI. chatAM dareka dravyane svaavagAhanArUpa potAno svataMtra AkAra avazya hoya che, ema pradezatvaguNa batAve che. Ama chaye sAmAnya guNo dareka dravyanI svataMtra vyavasthA batAve che. chUTAM pagalo :ThThAM pulo kaMpana vaDe, bhegAM maLe che. tyAM chUTApaNe teo naSTa thayAM, pulapaNe TakyAM, ne bhegApaNe te UpajyAM. 98 ane sAtamuM guNasthAna :chaThThA ane sAtamAM guNasthAnamAM sarva virati munipaNuM che. chaThTha cha& be upavAsa pAraNuM kare, pharI vaLI be upavAsa kare, ema krama sevavo. chaThThI gAthA :pramatta-apramattanA kSaNika vartamAna avasthAmAM, vikAranuM lakSa choDI abheda svarU5nuM lakSa karavAnuM kahyuM. chaThThI gAthAmAM vikArathI judo abheda jJAyaka AtmA kahyo, eTale AtmA jJAnAdi anaMta guNono akhaMDa piMDa che tene lakSamAM levA kahyuM. kSaNika eka avasthA purato AtmA nathI. tethI te bhedane gauNa karI, eka AtmAne nirmaLa, asaMyogI avikArIpaNe lakSamAM levo te ja zraddhAno viSaya che. zarIrAdinA saMyoga to AtmAthI ghaNe dUra che, te taraphanI Asakti to prathamathI ja ghaTADavI joIe. dehAdi koI saMyogapaNe huM nathI, enAM koI kArya mane AdhIna nathI. eTalI samajaNa to AvuM sAMbhaLanArane hoya ja, ema AcArye mAnI lIdhuM che. (2) samayasAra zAstranI chaThThI gAthAmAM kahyuM ke ekalo jJAyaka AtmA che. temAM samyagdarzana-mithyAdarzana virata-avirata pramatta- apramatta sakaSAya-akaSAya, baMdhamAkSa evA paryAyanA bheda nathI. chadmasthane nirmaLa paryAya upara daSTi jatAM azuddhatA (vikalpa) Ave che. paryAyanA (bhedanA) lakSe azuddhatA TaLatI nathI. paryAyanA bheda upara lakSa karavuM te abhatArtha. tenA lakSe vikalpa upaje che. ane svabhAva ekarUpa, akhaMDa, nirmaLa, dhruva che. tenA lakSe darzana, jJAna, cAritranI 363 nirmaLa paryAya ughaDe che. te nirmaLa paryAya upara lakSa karatAM, azuddhatA-rAga thAya che. tethI nirmaLa avasthA upara paNa azuddhatAno Aropa, karI dIdho che. sAtamI gAthA (samayasAra zAstra) mAM akhaMDa svabhAvanI dRSTino ekarUpa viSaya, akhaMDa jJAyaka pUrNarUpa AtmA jaNAvavAno che, temAM bhedarUpa guNane vyavahAra-abhUtArtha kahyA che. vastu-svarUpa to anaMta guNamaya akhaMDa che, traNa judA guNarUpe nathI. AtmA eka guNa jevaDo nathI, vikAranA bheda rahita ekarUpa viSaya karavo, te jJAyaka ja che. bhAIo ! anaMta kALanuM daLadara phITe evI apUrva A vAta che. bAhyasaMyoga, viyoga, e to pUrvanI prakRtine AdhIna che; evA saMyoga viyoga to aneka prakAranA thayA kare. saMyoga to munine siMha phADI khAya evA paNa hoya, temAM AtmAne zuM ? AtmA to sadAya jANanArapaNe che. tene saMyoga sAthe kAMI saMbaMdha nathI. je rIte AtmAno nirmaLa svabhAva, paripUrNa sarvajJa bhagavAne kahyo che te rIte jIve kadI te sAMbhaLyo nathI, samajyo nathI, ane tene jANanArA anubhavI jJAnIno, paricaya paNa karyo nathI. A manuSya janma ane AtmAnI satyavAta sAMbhaLavAno avasara pharI pharI nahi maLe. janma maraNanI bhUkha bhAMgavI hoya, to akhaMDa jJAyaka AtmAnI vAta rasapUrvaka samajavI joIe. jemA sarva samAdhAna svarUpa anaMta sukha che. evo amRtano kuMDa bhagavAna AtmA, vartamAnamAM ajJAnarUpI AvaraNa vaDe dehanI othe chupAI rahyo che. tenI svAdhInatAno mahimA sAMbhaLI, samajavAnI hoMza uchaLavI joIe. caitanyanA apUrva svabhAvane sAMbhaLavAmAM, samajavAmAM kaThaNatA mAnI, samajavAno kaMTALo na lAvIza. sarvajJa nyAyathI, aneka paDakhAMthI, jema che. tema, je vidhi che te vidhie-ane jevaDo che tevaDo barAbara lakSamAM le, te nyAla thaI jAya. eTale ke tene anaMta sukha maLe, anyathA mAne te upAya paNa anyathA kare, ane tenuM phaLa paNa anyathA ja Ave, mATe satane jijJAsAthI samajI le.
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ chaThThI gathAmAM kSaNika vartamAna avasthAmAM vikAsanuM lakSa choDI, abheda svarUpanuM lakSa karavAnuM kahyuM, ane sAtamI gAthAmAM guNaguNInA bhedanuM lakSa choDI, abheda akhaMDa jJAyaka svarUpanuM lakSa karAve che; e abheda dRSTinA jore krame krame rAgano nAza ane nirmaLatAnI vRddhi thaI, kevaLajJAnanI pUrNatA pragaTa thAya che. chatrIsa varSa :dara chatrIzame varSe mAsa, tithi ane vAra eka ja Ave che. chetAlIsa doSa dAtAne Azraye soLa udgama doSapAtrane Azraye soLa, utpAdana doSa tathA AkAza saMbaMdhI, daza doSa ane bhojanakriyA saMbaMdhI, 4 doSa ema kula 46 doSa che. chatI :hayAta (2) mojUda; prApta; hAjara. (3) vidyamAna chato :jIvaMta; pragaTa; vidyamAna. chaMda :IcchA; marajI; taraMga; vyasana. (2) svacchaMda, potAnI matikalpanA. (3) chAMdo; marajI; abhiprAya. chaMda :doSa; saMyamamAM khaMDita thavuM te. (2) saMyamano cheda be prakArano che : bahiraMga ane aMtaraMga. temAM mAtra kAyaceSTA saMbaMdhI te bahiraMga che ane upayogasaMbaMdhI te aMtaraMga che. tyAM jo samyak upayukta zramaNane prayatnakRta kAyaceSTAno kathaMcit bahiraMga cheda thAya che, to te sarvathA aMtaraMga chedathI rahita hovAne lIdhe AlocanapUrvaka kriyAthI ja teno pratIkAra (IlAja) thAya che. paraMtu jo te ja zramaNa upayogasaMbaMdhI cheda thavAne lIdhe sAkSAt chedamAM ja uparyukta thAya che, to jinokta vyavahAravidhimAM kuzaLa zramaNanA Azraye, AlocanapUrvaka temaNe upadezelA anuSThAna vaDe (saMyamanuM) pratisaMdhAna thAya che. (3) baMdha (4) prANIonA nAka-kAna-vRSaNa vagere aMgone chedavA te. (5) azuddhopayogI zuddhopayoga munipaNuM (*) chedAtuM hovAthI, (*) haNAtuM hovAthI, azuddhApayoga (*) chede ja che, (*) hiMsA che, e jyAM sUvuM; besavuM; UbhA rahevuM, cAlavuM vageremAM aprayata AcaraNa hoya che tyAM niyamathI azuddhopayoga to hoya ja che, mATe aprayata AcaraNa te cheda ja che. hiMsA ja che. (6) doSa. (7) cheda zabda aneka arthomAM vaparAya che. jema ke chidra, 364 khaMDana, bhedana (kAna, nAka AdinA rUpe) nivAraNa (saMzayaccheda), vinAza (dharmaccheda, karmaccheda), vibhAga-khaMDa (prakaraNa). Rtu-doSa, aticAra, prAyazcita, prAyazcitabheda, divasa mAsAdinA parimANathI dIzAno cheda. sAmAnya rIte truTi doSamAM vaparAya che. (8) hiMsA. cheda sUtra :(1) vyavahAra sUtra (2) bRhatkalpasUtra (3) dazA zrutaskaMdhasUtra (4) nizItha sUtra (5) mahA nizItha sUtra (6) jita kalpa sUtra e cha cheda sUtra che. chedakadazA athavA dA :ajJAnadazA baMdhanuM kAraNa che ane tene laIne jIva anaMta prakAranA baMdha pADe che tenA sAmI jJAnadazA te ajJAnadazArUpa kAraNane chedanArI che ane ajJAnarUpa kAraNa chedAyAthI anaMta prakArano karmabaMdha thato aTake che. te jJAnadazA samyak vicAradazA che; te vicAra dazAnI sAthe vartana raheluM che. chedaka dazA eTale jJAnadazA che. te prAptino upAya sajIvanamUrtino joga ane tenA virahamAM te mUrtino lakSa-e rUpadazA te ajJAnanA kAraNane chedanArI jaNAya che. eTale TUMkamAM ema che ke samyagdarzana, samyajJAna ane samyak cAritra te dazA che. ane abhedarUpa dRSTie jotAM to jIvanuM zuddha svarUpa che. eTale jIva jo nija vicAramAM paDe to karmabaMdhanano nAza thAya ane nija vicArathI bahAra nIkaLe to karmabaMdha pADe ema samajAya che. chedakadazA eTale samyajJAnadazA lAge che. temAM vicAra ane vartana aMtarabhUta AvI jAya che. dazA-AtmAnI sthiti. moTAbhAInA tA.26-3-88 nA patramAMthI chedathI ananyabhUta che chedathI koI judI vastu nathI. chedravya be pakAranA cheda. (ahIM (1) saMyamamAM ja 28 mULaguNarUpa bheda paDe, tene paNa bheda kahela che. ane (2) khaMDanane athavA doSane paNa cheda kahela che. chedadbhaya :be prakAranA cheda-bheda. (saMyamamAM je 28 mULaguNarUpa bheda paDe che, tene paNa bheda kahela che. ane bIjA bheda saMyamanA khaMDanane-athavA doSane, paNa cheda kahela che.)
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ chavAstha :AvaraNayukta. (2) alpajJa (3) AvaraNa sahita jIva; jene kevalajJAna pragaTayuM nathI te; AvaraNa yukta. (4) AvaraNa yukta. (5) apUrNa. (6) alpajJAnI. (7) AvaraNa yukta. chayastha avasthA jJAna darzanane AvaraNa karanAra karma rahe, tyAM sudhInI avasthA. bAramA guNasthAna sudhI prasthA avasthA hoya che. chapastha jIvo chadmastha jIvone je jJAna-darzana-upayoga thAya che. te zeya sanmukha thavAthI thAya che, e dazAmAM eka zeyathI khasIne bIjA seya tarapha pravRtti kare che. evI pravRtti vinA chadmastha jIvanuM jJAna pravRtta thatuM nathI; tethI pahelAM cAra jJAna sudhInA kathanamAM upayoga zabdano prayoga tenA artha pramANe kahI zakAya. chaIIdazI:alpajJAnadazA chAthadazAmAM samakitI dharmAtmA AtmAne kevo anubhave che ? huM caitanyamAtra jyotirUpa AtmA chuM ke je mArA ja anubhavathI pratyakSa jaNAya che. agninI jyoti, dIvAnI jyoti hoya che e to jaDa che. A to caitanyamAtra jyoti eTale dekhavA-jANavAnA svabhAvarUpa jyoti huM AtmA chuM. te mArA potAnA ja anubhavathI pratyakSa jaNAya che. vajana ahIM che ke mArA anubhavathI eTale AnaMdanA vedanathI huM mArA AtmAne jANuM chuM. parathI, vikalpathI ke nimittathI nahi paNa mArA ja anubhavathI huM AtmAne pratyakSa jANuM chuM. huM caitanyamAtra jyotirUpa AtmA chuM. ahAhA! trikALI jJAnasatva, sarvajJa svabhAva, jJa bhAva, eka jJAyakabhAvasvarUpa caitanyamAtra jhaLahaLa jyoti huM chuM. rAga ane para huM nathI. eka samayanI pragaTa paryAya jeTalo paNa huM nathI ane A jJAyakasvabhAvI AtmA mArA ja anubhavathI pratyakSa jaNAya che. eno anubhava karavAmAM koI paranA-nimittanA ke vikalpanA sahArAnI jarUra nathI. sIdhuM jJAna potAne ane parane jANe che evo huM chuM. ahIM citmAtra jyoti huM AtmA chuM ema kahIne jIvano svabhAva jJAnamAtra che ema kahyuM. jJAnamAtra kahetAM emAM bIjA anaMta guNo che teno niSedha 365 karavo nathI, paraMtu rAgAdi vikArano niSedha karavo che. ahAhA! huM cinmAtra jyoti svarUpa AtmA chuM evo samyagdaSTine samyagdarzananA kALamAM anubhava thAya che. charapalAnI dhAra jevuM jaLa charI jevAM mojAMvALuM pANI; jIbha kApI nAkhe tevuM pANI. chala kapaTa; dago; chetarapIMDI; ThagAI; dhutArAveDA; vANIthI dago; (2) doSa; bahAnuM. chalakAvuM ubharAvuM. chaLa :bahAnuM; chaLa. chapparapagI :kharAba pagalAMnI. chavAsthavihita :ajJAnIe kahela. chazvAsthavihita vastuone viSe chadmastha-ajJAnIne kahelA devaguru dharmAdine viSe. chedavuM kApavuM; ukheDavuM; ucchinna karavuM; kANu pADavuM; vIMdhAvuM; chidrakaravuM. (2) kApI nAkhavuM; mULamAMthI ukheDI nAkhavuM. chedavA:judA pADavA. chedAvuM charIthI TukaDA thAya tene chedAvuM kahe che. (2) kApavuM; ukheDavuM; kANuM pADavuM; bAMdhavuM. chedI zakAya :judA karI zakAya. chedoSa sthApaka :cheda be prakAranA che. saMyamamAM je 28 mULa guNarUpa bheda che. jemake - pAMca mahAvrata, pAMca prakAranI samiti, pAMca prakArano Indriyanirodha, loca, cha prakAranA Avazyaka, acalakapaNuM, asnAna, kSitizayana, adaMtadhAvana, UbhAM UbhAM bhojana ane eka vakhata AhAra. e pramANe aThThAvIsa mULaguNono bheda paDe tene cheda kahe che ane tenA khaMDanane athavA doSane paNa cheda kahela che. te doSachedane choDIne pAchA saMyamamAM sthApita kare che, te chedopasthApaka che. (2) cheda pratye upasthApaka (bhedamAM sthApanAra) te niryApaka che. (3) chedopasthApakanA be artha che : (9) je cheda (bheda) pratye upasthApaka che arthAt je 28 mULa guNarUpa bhedo samajAvI temAM sthApita kare che te
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ chedopasthApaka che; temaja (1) je cheda thatAM upasthApaka che eTale ke saMyama chinna (khaMDita) thatAM pharI temAM sthApita kare che te paNa chedopasthApaka che. (4) chedopasthApakanA be artha che : (9) je cheda (bheda) pratye upasthApaka che, arthAt je 28 mULa guNarUpa bhedo samajAvI, temAM sthApita kare che te chedoSasthApaka che; temaja (9) je cheda thatAM upasthApaka che eTale ke saMyama chinna (khaMDita) thatAM, temAM sthApita kare che, te paNa chedopasthApaka che. (5) je saMyamamAM doSa lagADatAM, potAnA upadeza dvArA te cheda prApta munine saMyamamAM sthApita kare che. je dIkSA grahaNa pachI koIpaNa zramaNanA vrata saMyamamAM eka deza ke sarvadeza cheda bhaMga utpanna thatAM, tene saMvega-vairAgya janaka paramAgamanA upadeza-dvArA pharIthI te saMyamamAM upasthita kare che. AvA niryApaka guruono zrI jayasenAcAryuM 'zikSAguru" athavA "zrutaguru'nA nAmathI paNa ullekha karyo che. cheda zabda aneka arthomAM vaparAya che. jemake chidra, khaMDana, bhedana (kAna,nAka AdinA rUpe) nivAraNa (saMzaya moha), vinAza (dharmacchada, karmaccheda), vibhAga-khaMDa (prakaraNa), Rtu doSa, aticAra, prAyazcita, prAyazcita bheda, divasa-mAsa AdinA parimANathI dIkSAno cheda. ahIM te truTi-doSanA arthamAM vaparAyelo che. (6) saMyamamAM doSa lagADatAM munine upadeza dvArA saMyamamAM pharI sthApita kare che, te chedopasthApaka. niryApaka kahe che. chedoSasthApana :saMyamanA pratipAdaka hovAthI cheda pratye upasthApana. chaMdAbhuvatta potAnI marajI pramANe na AvatAM gurunI marajI pramANe vartanAra. chaMdAya :choDAya. chupAvavuM DhAMkI devuM; saMtADavuM. choka :mada (2) kepha. chake kepha caDhe; chAka = kepha. chAyA :prakAza-ajavALAne DhAMkanAra te chAyA che. te be prakAre che : (1) tadvarNa pariNita, (2) pratibiMba svarUpa. raMgIna kAcamAMthI jotAM, jevo kAcano raMga hoya tevuM dekhAya, te tavarNa pariNati. tathA darpaNa, phoTA, AdimAM pratibiMba dekhAya, te pratibiMba svarUpa che. chAra ITavADAno ghasAIne paDelo bhUko; rAkha. zijha :cheda pAmelo; khaMDita; tUTelo; doSaprApta. chedopasthApakanA be artha che : (9) je cheda (bheda) pratye upasthApaka che arthAt je 28 mULaguNarUpa bhedo samajAvI temAM sthApita kare che te chedopasthApaka che; tema ja (1) je cheda thatAM upasthApaka che eTale ke saMyama chinna (khaMDita) thatAM pharI temAM sthApita kare che te paNa chedopasthApaka che. (2) cheda pAmelo; khaMDita; tUTelo; doSaprApta. (3) chedeluM; juduM pADeluM. chinna bhinna bhAMgI, tUTI gayeluM; astavyasta. chinna saMyama saMyamathI cheda pAmelo; saMyamathI khaMDita, tUTelo, doSapAtra chedopasthApakanA be artha che : () je cheda (bheda) pratye upasthApaka che arthAt je 28 mULaguNarUpa bhedo samajAvI temAM sthApita kare che, te chedopasthApaka che. temaja (9) je cheda thatAM upasthipika che, eTale ke saMyama chinna (khaMDita) thatAM karI temAM sthApita kare che, te paNa chedoSasthApaka che. chIMchiyuM :uparachaluM; upara coTiyuM. chacharI uparachalI. choDAvavuM maTADavuM. choDI dIkarI; choDiyuM = dIkarIo; putrIo; chokarIo. ja kAra anekAMtAtmaka vastusvabhAvanI apekSA rahita ekAMtavAdamAM mithyA ekAMtane sUcavato je "ja' zabda vaparAya che te vastusvabhAvathI viparIta nirUpaNa che. (tethI teno ahIM niSedha karyo che.) (anekAMtAtmaka vastusvabhAvano khyAla cUkayA vinA je apekSAe vastunuM kathana cAlatuM hoya te apekSAe tenuM nirNatapaNuM-niyamabaddhapaNuM-nirapavAdapaNuM batAvavA mATe je ja zabda vAparavAmAM Ave che, teno ahIM niSedha na samajavo.) (2) anekAMtAtmaka vastu svabhAvanI apekSA rahita, ekAMtavAdamAM mithyA ekAMtane sUcavato je ja" zabda vaparAya che te vastusvabhAvathI viparIta nirUpaNa kare che. tethI teno
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36. ahiM niSedha karyo che.(anekAMtAtmaka vastu svabhAvano khyAla cUkyA vinA, je | jananI : mAtA apekSAe vastunuM kathana cAlatuM hoya, te apekSAe tenuM nirmItapaNuM- jansina :prANI. niyamabaddhapaNuM-nirapavAdapaNuM batAvavA mATe, je je zabda vAparavAmAM janya :janmavAyogya, utpanna thavA yogya; saMtAna. Ave che, teno ahIM niSedha na samajavo) janaraMjanArthe manuSyanA AnaMda mATe. jap :yakSa; kuberano anucara. jagata lokAloka (2) vartamAnakALanI peThe A jagata sarvakALa che. pUrvakALe na (1) karmanA nimitte koI ne koI gatimAM upajavuM te janma che. ahIM cAra gati hoya, to vartamAnakALe tenuM hovuM paNa hoya nahIM. vartamAnakALamAM che, to lIdhI che : bhaviSyakALamAM te atyaMta vinAza pAme nahIM. padArtha mAtra pariNAmI (1) jIva kevaLa puNya karmathI, devaparyAyamAM upaje che. hovAthI, A jagata paryAyAMtara dekhAya che, paNa mULapaNe tenuM sadA (2) kevaLa azubha-pApa karmathI, narakaparyAyamAM upaje che. vartamAnapaNuM che. (3) sarva jIvarAzi (4) loka (3) mAyAthI tiryaMcaparyAyamAM upaje che. janmavAnAM ghaNAM sthAna tiryaMcamAM jagata vidita :jagata samakSa pragaTa karavuM. hIM, paMcendriya tiryaMco paNa, devathI jhAjhAM che. ghaNAM devo, nArakIo, jagatanA svabhAvanI bhAvanAnuM laya ahIM jagatanA svabhAvanI sadA bhAvanA manuSyo ne pote pazuo paNa marIne, tyAM tiryaMtamAM janme che. karavAno upadeza Apyo che. e tenA traNa uddezya batAvyA che - eka (4) kAMIka puNya ane kAMIka pApa - ema mizra karmanA nimitte, svAtmadravyamAM rati, bIjuM paradravyathI virakita ane trIjuM samasta karmamaLathI manuSyaparyAyamAM janma thAya che. AtmAnI zuddhi. samasta karmamaLamAM dravyakarma, bhAvakarma e nokarmarUpa traNa ahA! corAsIno janmasamUha apAra che, agAdha che. ahIM kahe che. sarva prakAranAM karmamaLa Ave che. gata cha dravyothI baneluM che. karmathI rahita, paramapadane-arihaMta dazAne prApta bhagavAnane, janma jIva, pudgala dharma, adharma, AkAza ane kALa, A chayenA yathArtha svarUpanA hoto nathI. ciMtanamAM jagatanA svabhAvanI badhI bhAvanA AvI jAya che. (2) navIna zarIra dhAraNa karavuM te janma che. jagyA :avakAza. (1) samUrjhana janma-potAnA zarIrane yogya pagalo dvArA, mAtApitAnA jagatavAcI :jagatadaSTi (2) jagatadaSTi jIvo. raja e vIrya vinA ja, zarIranI racanA thavI, tene sarNana janma kahe jagatavidita :vizva prasiddha. gana yajJa (2) garbha janma = strInA udaramAM raja ane vIryanA maLavAthI, je janma jaghanya hIna; halako; sothI thoDuM. (2) ochAmAM ochuM. thAya, tene garbhajanma kahe che. jauLyuM nehaguNa sparzaguNanA paryAyarUpa cIkAza. (jema jaghanya cIkAzanI saMmukha (3) upapada janma = mAtA-pitAnA raja ane vIrya vinA deva ane vartato paramANu bhAvI baMdhathI parAmukha che, tema jene rAgAdi jIrNa thatA nArakIonA nizcata sthAna vizeSamAM, utpanna thavAne, upapAda janma jAya che evo puruSa bhAvI baMdhathI sarADUmukha che.). kahe che. A upapAda janmavALuM zarIra, vaikriyika rajakaNonuM bane che. janaka pitA
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ 368 368 (4) samanvataH + mUzkena - e vaDe, samUrNana zabda banyo che; temAM | (4) ThaMDImAM jIvo utpanna thAya, tenI zIta yoni che, samanvataH no artha, cAre bAju athavA jyAM-tyAM thAya che. ane (5) garamImAM jIvo utpanna thAya, tevI uSNuyoni che. mUDjhanano artha, zarIranuM banI javuM evo thAya che. (6) pANInA khADAmAM sUryanI garamIthI, pANI UnuM thatAM jIvo utpanna thAya, (5) jIva anAdi anaMta che eTale tene janma maraNa hotAM nathI, paNa tenI zItoSaNayoni che. anAdithI jIvane, potAnA svarUpanI bhramaNA (mithyAdarzana) hovAthI, (7) pekabaMdha TopalAmAM rahelAM phaLamAM jIvo utpanna thAya, tenI saMvRtta yoni che. tene zarIra sAthe eka kSetrAvagAha saMbaMdha thAya che. ane ajJAnathI (8) pANImAM jIvo (lIla kaMga vagere) utpanna thAya tenI vivRtta yoni che ane zarIrane potAnuM mAne che. vaLI zarIrane huM halAvI-calAvI zakuM, (9) thoDo bhAga ughADo ane thoDo DhaMkAyelo evA sthAnamAM, jIvo Upaje tenI zarIranI kriyA huM karI zakuM, e vagere UMdhI mAnyatA jIvane anAdithI saMvRttivivRttayoni che. cAlI Ave che, te vikArabhAva hoya tyAM sudhI jIvane navAM navAM zarIro (4) garbha-yoninA AkAranA traNa bheda che: 1. zaMkhAvarta, 2. kUrmonnata ane 3. sAthe saMbaMdha thAya che, te navA zarIranA saMbaMdhane (saMyoga)ne janma kahe vaMzapatra. zaMkhArvatayonimAM garbha raheto nathI. kunnatayonimAM tIrthakara, che, ane jUnA zarIranA viyogane maraNa kahe che. samyagdaSTi thayA pachI cakravartI, baLabhadra ane tenA bhAIo sivAya, koI utpanna thatuM nathI. cAritranI pUrNatA na thAya tyAM sudhI, jIvane navuM zarIra prApta thAya che. vaMzapatrayonimAM bAkInA garbhajanmavALA, sarva jIvo utpanna thAya che. temAM jIvano kaSAyabhAva nimitta che. janmasiddha svayaMsiddha janmakALa :janmakSaNa jaTila :muMjhavaNa bharelo. (2) gahana. janmanA bheda samUcchana, garbha ane upapAda e traNa prakAranA janma hoya che. janita :utpanna thavuM. janmayonionA bheda :sacina, zIta, saMvRtta tenAthI UlaTI traNa acitta, uSNa, jamadUta :halakA kutUhalI devo. vivRtta, ane kramathI ekamekathI maLelI traNa, arthAt sacittAcita, zItoSNa jyA:jatana; saMbhALa. (2) sAvacetI. ane saMvRtta-vivRtta e nava janmayonio che. jayavaMta aMtaraMga karmasenAne jItanArA; maraNane haranArA. (2) aMtaraMga karmasenAne (1) jIvonA utpatti sthAnane, yoni kahe che; yoni AdhAra ane janma Adheya che. jItanArA maraNane haranArA; saMsAra-samudrane taranArA; (3) aMtaraMga karma (2) sacittayoni = jIva sahita yoni ne, sacitayoni kahe che. senAne jItanArA. saMvRttayoni =je koInA dekhavAmAM na Ave, evA utpatti-sthAnane, saMvRtta jayavaMta varte che ema ne ema sadAkALa-Adi anaMtakALa raheze. pharI janma levo (DhaMkAyelI) yoni kahe che. paDaze nahi. laukikamAM mAne che, tema bhagavAnane navo avatAra levo paDe, evuM vivRttayoni = je sarvanA dekhavAmAM Ave, evA utpatti sthAnane, vivRtta A mokSanuM svarUpa nathI. (khullI) yoni kahe che. jyoti jota; agni. (3) 1 mANasa ke bIjA prANInA peTamAM, jIvo (karamiyAM) utpanna thAya che tenI jarA :vRddhAvasthA. acittayoni che. 3. mANase paherela TopI vageremAM jIvo utpanna thAya, tenI jaNakAyika jIvomAM utkRSTa Ayusthiti : 7000 varSa sacittAcitta yoni che. jaNada : jala=pANI, da=ALanAra) vAdaLa.
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaladI :ekadama; zIgha jadhu bolavuM. bAhya jalpa = spaSTa bolavuM. ataMrjalpa =manamAM ja bolavuM. (2) kahevuM e; kathana; parapakSa khaMDana ane svapakSa maMDananI dRSTie karavAmAM Avato vAda; babaDATa; bakavAda; lavAro. jalpanA baDabaDATa; bakavAda; lavAro; kahevuM e; kathana; parapakSa khaMDana; ane svapakSa maMDananI dRSTie karavAmAM Avato vAda. (2) vANInA aMtaraMgamAM, aMdarane aMdara kAMI bolavArUpa, sUkSma prakAranI pravRtti, te jalpanA. jaLakallola :taraMga jaLarAzi :samudra jALo jaththA:vera vikhera karI nAkhavuM e; kuTuMba jIvananI upAdhi; jaMjALa. javalaMta:puSTa, hRSTapuSTa; tejasvI; jhaLahaLatuM; prakAzamAna; najare dekhAtuM; ughADuM; taddana khulluM; spaSTa, prabaLa. (2) dedIpyamAna. jaMkAra anekAMtAtmaka vastusvabhAvanI apekSA ekAMtavAdamAM mithyA ekAMtano sUcavato je ja zabda vaparAya che te vastusvabhAvathI viparIta nirUpaNa kare che, tethI teno ahIM niSedha karyo che. (anekAnAtmaka vastu svabhAvano khyAla cUkyA vinA, je apekSAe vastunuM kathana cAlatuM hoya te apekSAe tenuM nirmAtapaNuM-niyamapaddhapaNuM-nirapavAdapaNuM batAvavA mATe je ja zabda vAparavAmAM Ave che, teno ahIM niSedha na samajavo. 369 pariNAmane, jugupsA kahe che. (4) glAni; sUtra. (5) kSobha; gabharATa; vyagratA; khaLabhaLATarUpa azAMti; dhRNA. jagazcita jenA tarapha aNagamo batAvavAmAM Avyo che tevuM; jene jotAM cItarI caDe tevuM; niMdita. (2) niMdita; cItarI caDe tevuM. jaMgama pratimA :parigraha rahita, saMyamI muninuM svarUpa, jaMgama pratimA che. jugAra :sAta vyasanomAM paheluM athavA badhAM anarthomAM mukhya, saMtoSano nAza karanAra, mAyAcAranuM ghara ane corI tathA asatyanuM sthAna, evA jugArano dUrathI ja tyAga karavo joIe. dhAcAraNa bhUmithI cAra AMgaLa UMcA AkAzamAM zIghratAthI seMkaDo yojana gamana karavAmAM samarthatA te jaMdhAcaraNaddhi che. jugojaga :anaMta kALa. jaTAvavuM meLavavuM. jUha vacanamAM hiMsAno saddabhAva sarva prakAranAM juTha vacanomAM pramAdayoga ja kAraNa che tethI juThuM vacana bolavAmAM, hiMsA avazya ja thAya che. kAraNa ke hiMsA pramAdathI ja thAya. pramAda vinA hiMsA thAya nahi. jyAM pramAda na hoya, tyAM hiMsA hoya nahi. ane jyAM pramAda che, tyAM hiMsA avazya thAya che. (pramAdanA yogathI prANono ghAta karavo, te hiMsA che. e vacana pramANe) jUTha vacananA tyAgI mahAmuni heya ane upAdeyano vAraMvAra upadeza kare che ; tyAM pApanI niMdA karato pApI, jIvane temano upadeza bUro lAge, athavA koI dharmopade ApavAthI kharAba lAge, te duHkha pAme, paNa te AcAryone jUThano doSa lAgato nathI, kemake temane (pramAda) kaSAya nathI. pramAdapUrvaka vacanamAM ja hiMsA che. tethI ja kahyuM che ke pramAda sahita yogathI, vacana bolavAmAM te ja jUTha che, anyathA nahi. jUThano tyAga be prakAre che. eka sarvathA tyAga, bIjo ekadeza tyAga. sarvathA tyAga to munidharmamAM ja bane che, tathA ekadeza tyAga, zrAvaka dharmamAM hoya che. je zrAvaka bhoga-upabhoganA sAdhanamAM kadAca kaSAyanA udayathI (arthAt kaSAyavaza) sarvathA tyAga na bane, to eka deza tyAga to avazya ja karavo jALa upAdhimaya lapharAM; kuTuMbakabIlAnI upAdhimaya jamAvaTa; sAMsArika upAdhi. jALamohinI saMsAranI upAdhi. jira keda; sAMkaLathI baMdhAyela. rAganI ektA ane paranuM avalaMbana e badhuM keda khAma :saLekhama, zaradI. jugupsA sakhata aNagamo; jotAM cItarI caDavAnI sthiti; niMdA. (2) dhRNA; tiraskAra. durgachA; dhRNA; niMdA; cItarI; sakhata aNagamo. (3) glAnirUpa
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ 370 joIe. kAraNake zrAvaka avasthAmAM anya jUThanA sarva bhedono tyAga kare che. paNa sAvadha juThano tyAga karI zake nahi. to tyAM paNa potAnA bhoga upabhoganA nimitte, je sAvadya jUTha bole, te prayojana vinA bole nahi. juhI :viparIta; khoTI. jaDa:acetana; jJAnarahita (2) mULa; mULiyuM. (3) nirjIva jaDa svarUpa:ajIva svarUpa. hakarma dharmI puruSane je vikAra thAya, temAM jaDa karma vyApaka ane vikAra enuM vyApta, ema kartA-karma adhikAramAM AvyuM che ne ? hA, AvyuM che. paNa e to tyAM svabhAvadaSTinI apekSAe vAta che. vikAra karmathI thAya che, ema eno artha nathI. rAgadveSAdi vikAra karmathI-padravyathI thAya, ema mAne ene to mUDha ajJAnI kahyo che. tyAM ema kahevuM che ke, jene zaddha caitanyasvarUpano anubhava thayo te dharmA puruSanI nirmaLa dazAmAM caitanya svabhAva vyApaka ane te nirmaLa dazA enuM vyApta che. tethI te svabhAva, daSTivaMta puruSane paryAyamAM rAga thAya, te aparAdhane bAhya gaNIne, karma vyApaka ane rAga enuM vyAptaema tyAM kahyuM che, e to rAga svabhAvanI cIja nathI, ane te kADhI nAkhavAnI cIja che, e apekSAe kahyuM che. jahakarmane AtmA mAnanArA karmathI lAbha mAnanArA. karmane AtmA mAnanArA; karmamAM AtmA mAnanArA; karma, mane mAraga Ape tethI dharma thAya, tema mAnanArA badhA ajJAnI mUDha che. jaDatva anajIvI guNa pugala, dharma, adharma, AkAza ane kALadravyono jaDatva anujIvI guNa che. jaDatva pratijIvI guNa :jIva dravyano che. jaDatA :jaDapaNuM; ajJAnatA. jaDadhuN:jaDanI dhU5; dravyakarmarUpa pudgalanI vargaNA. jaDanAM kAryo tArAM nathI zarIra, vANI ne mana; paisA, makAna ne dhaMdho ke strI putra vagere parajIva-temanAM koI kAryo kAMI tArAM nathI. zarIranuM hAlavuM-cAlavuM, vANI nIkaLavI, dhaMdho barAbara cAlavo e badhAM kAryo jaDanAM che, AtmAnAM nathI. jahabhAva :duHkhamaya bhAva. jaDamati :mUrkha; mithyAdaSTi; mUDha. jaDa svabhAva ajANa svabhAva evA karmapudgalarUpa ane enA bhAvarUpa. jaDasvabhAvarUpa karmapularUpa ane enA bhAvarUpa-rAgarUpa. jaDI de:sthira karI de. jaDI baDhI jAduI guNavALI jaDI; jaDI auSadhinA guNavALAM mULiyAM jadhanya sauthI thoDuM (2) halako jadhAnya AEsthiti karmanI ochAmAM ochI sthiti. jenI siddhi mATe AtmAne dharmarUpa banAvavAnuM je kArya sAdhavA mATe. jaina :AtmAmAM je jJAyakabhAva birAje che, je kadIya rAgarUpa-jaDarUpa malinatArUpa thato nathI evA jJAyakanI sanmukha thaIne ene jJAna ane daSTimAM le tene jaina kahe che. jene koI vADo ke veza nathI, e to vastusvarUpa che. (2) nija zuddhAtma dravyanA AzrayathI mithyAtva, rAga-dveSAdine jItanArI nirmaLa pariNati jeNe pragaTa karI che, te ja jaina che. mithyAtvanA nAza pUrvaka jeTalA aMze, je rAgAdrino nAza kare che, teTalA aMze te jaina che. vAstavamAM jainatvano prAraMbha, nizcaya samyagdarzanathI ja thAya che. (3) paramAtma svarUpa pAmelA, mahApuruSanA Azrita, dharmAtmAo. (4) jaina koI saMpradAya nathI. guNasvarUpa je zuddha caitanyaghana, tene je paryAyamAM upAdeya karI-Azraya laI anubhave, teNe rAga ane ajJAnane jItyA, tene jaina kahevAya. (5) jItanAra. kone jItavuM che ane koNa jItanAra che e jANavuM joIe. padravyothI to AtmA bhinna che, paNa eka AtmAmAM be paDakhAM che : eka to trikALI svabhAva che, ane bIjuM vartamAna avasthA che. temAM je trikALI svabhAva che, te to zuddha ja che, temAM kAMI jItavAnuM nathI, paNa vartamAna avasthAmAM doSa che te doSane jItavAnA che. koI para padArthone jItavA nathI - jItI ja zakAtA nathI. tema ja koI para padArthonI madadathI paNa jItavuM nathI
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ - jItI zakAtuM nathI; paNa potAnI vartamAna avasthA para lakSe thatI hovAthI doSavALI che. te avasthAne svabhAva tarapha vALIne doSane jItavA che. ane te potAthI thaI zake che. potAnA trikALI svabhAvanA yathArtha zraddhA-jJAnapUrvaka sva-svarUpamAM sthiratA karIne, avasthAnA doSane jItavAnA che. e rIte jItanAra, AtmA ane jItavAnuM paNa potAnAmAM ja che. A rIte banne paDakhAMne potAnAM jANIne, trikALI svabhAvanI rUcinA puruSArthathI, vartamAna paryAyanA-avasthAnA doSane, je jIte, te jaina che. A rIte jainapaNuM koI vADamAM, saMpradAyamAM, vezamAM ke zarIranI kriyAmAM nathI. paNa AtmAsvarUpanI oLakhANamAM ja jainapaNuM che. huM mArA trikALI svabhAvanI zraddhA-jJAnasthiratA vaDe, vartamAna kSaNika avasthAnA doSane jItanAra chuM, e je jIva atyaMtara mArgamAM zraddhAvAna che, te ja vItarAgadharmano upadeza ApI zake. huM mArA svabhAvathI paripUrNa chuM, mArA guNo paripUrNa ja che. guNa kAMI ghaTI gayA nathI, ane paryAyamAM mArA doSathI vikAra che, paNa te vikAra mArA guNasvabhAvamAM nathI. vikAra TALIne nirmaLa paryAya bahArathI lAvavAnI nathI paNa mArA paripUrNa vartamAna che, temAM ekAgratA karatAM paryAyano vikAsa thaIne nirmaLatA pragaTe che. koI bIjAnA kAraNe vikAra thayo nathI. ane koI bIjAnA avalaMbane te TaLato nathI. Ama potAnA paripUrNa guNonI pratIti dvArA, avasthAnA avaguNane jANIne, je TALe che. te jaina che. cothA guNasthAne samyagdarzana pragaTatAM, vAstavika jainapaNuM zarU thAya che, athavA to samyagdarzananI sanmukha je jIva hoya, tene paNa jaina kahevAya che, ane temAM guNasthAne je jinadazA pragaTe che, te saMpUrNa jainapaNuM; temane rAga-dveSa jItavAnA bAkI rahyA nathI. jainadharma e vastunuM svarUpa che; jagatanA jaDa cetana padArthonuM yathArtha svarUpa banAvanAra, jaina darzana te vizvadarzana che. saMpUrNa rAga-dveSane jItanAra potAnA vItarAga svarUpanuM jene bhAna che, paNa hajI pUrNa rAga-dveSa jItyA nathI te chabastha jaina che. ane vItarAga svarUpanA bhAna pUrvaka jeNe saMpUrNa rAga-dveSa jItyA che, te pUrNa jaina che. AvA puruSo ja jainadarzananA rahasyanA vakatA thaI zake. (6) nija 371 zuddhAtma dravyanA AzrayathI mithyAtva, rAga-dveSAdine jItanArI nirmaLa pariNati jeNe pragaTa karI che, te ja jaina che. mithyAtvanA nAzapUrvaka jeTalA aMze je rAgAdino nAza kare che, teTalA aMze te jaina che. vAstavamAM jainatvano prAraMbha, nizcaya samyagdarzanathI ja thAya che. jaina thavAne lAyaka jIvuM e jIva zarAba, mAMsa, madha, umaro, aMjIra, pApara ke pIpaLAnA phaLa ane vaDanA TeTA A ATha cIjano tyAga kare che tene jinano upadeza devA lAyaka che. jaina darzana dareka nayathI saMpUrNa apekSAone svIkArIne, AtmatvanuM kathana karanAra duniyAmAM koIpaNa darzana hoya, to kharekhara te jainadarzana che. AkhI duniyAnA darzanone-nayanonI apekSA vaDe, satya ane asatyano bheda pADI, nyAya ApanAra jaina darzana che. jaina darzana : huM to eka trikALI dhruva parama svabhAvabhAvamaya zuddha jJAnAnaMda svarUpI paramAtma dravya ja che; dayA-dhananA vikalpaya huM nahi ane eka samayanI paryAya paNa huM nahi. -ema dhruvamAM ekapaNe rahIne, A bhAvanA dhuvano nirNaya kare che. AnuM nAma jaina darzana che. e mahA adbhUta alaukika cIja che. (2) jaina zAsana zuM che ? jaina zAsana e trikALI jJAyaka bhAva che. emAM ekAgratA thavI-bhAvamati-bhAvakRtajJAna dvArA, pratyakSapaNe aMdaramAM ekAgra thavuM- e jaina zAsana che. jaina zAsana koI AtmAnI paryAyathI pRthaka rahe che, evuM nathI. jainazAsana, e vItarAga svarUpa trikALa je che - nijabiMba trikALa dhruva jene ahIM pAriNAmika bhAva kahyo, e akaSAyasvarUpa-nijabiMba vItarAga AtmA che. ene ja kharo AtmA, kahevAmAM Avela che. e AtmAno viSaya karavAvALI je paryAya che, e paryAyane jina zAsana kahe che. emAM rAga, dayA, dAna, zubharAga ke vikalpa AvatA nathI. e traNa bhAvane bhAvatraya kahevAya che. AgamabhASAe upazama bhAva - zAMtarasanuM vedana - kSayopazama bhAva, samaMtarasanuM vedanA ane kSAvikabhAva. ugra zAMtarasanuM vedana - e trayabhAva mokSanAM kAraNa athavA nizcaya-mokSamArga,
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ A traNa bhAvarU5 che. zAMta ! zAMta bhAva ! kemake bhagavAna AtmA zAMta rasano piMDa ja che. akaSAya svabhAva - vItarAga svabhAva, e bharapUra dhruva svabhAva che. (AtmA) ! enI zAMtarasanI zaktinI vyakti che. ne tyAM bhavyattvazaktinI vyakti (pragaTa) thAya che. e svabhAvamAM je zAMta-vItarAgatA paDI che, arthAt dhruvazakti che, emAM ekAgratA thaIne, paryAya nAma vartamAna dazAmAM, zAMta dazA thavI, e nizcayamokSamArga che, e bhAvanA che, e pariNAma che. e paryAya che, e adhyAtmabhASAe "zuddhAtma abhimukha pariNAma": jaina darzanamAM matamatAMtaronA kAraNo :(9) potAnI zithilatAne lIdhe, keTalAka puruSoe nigraMthadazAnI, prAdhAnyatA ghaTADI hoya. (9) paraspara be AcAryone vAdavivAda. (*) mohanIya karmano udaya ane te rUpe, pravartana thaI javuM. (9) grahAyA pachI, te vAtano mArga maLato hoya, to paNa te durlabha. bodhitAne lIdhe na grahavo. (*) matinI nyUnatA. (9) jenA para rAga, tenA chaMdamAM pravartana karanArA, ghaNA manuSyo. (9) duHSama kALa e (9) zAstra jJAnanuM ghaTI 372 syAdvAdathI vyApta che. jyAM eka nayanI pradhAnatA che, tyAM bIjo naya sApekSa che. tethI jaina siddhAMta, A jIvane kAryakArI che. anya matanA siddhAMta eka pakSathI dUSita che, syAdvAdarahita che mATe kAryakArI nathI. je jaina zAstranA upadezane paNa potAnA ajJAnathI, syAdvAvarahita zraddhA che. tene viparIta phaLa maLe che. mATe syAdvAda paramAgamanA jIvabhUta che. tene namaskAra karuM chuM. (2) jaina tattva darzana. jainatattvamImAMsA e nAmano graMtha che. temAM paryAyasaMbaMdhI bahu sAruM spaSTIkaraNa karyuM che. tenA lekhaka paMDita zrI kUlacaMdajI che. jainadarzana :koI adbhUta alaukika che. temAM mULasvarUpa-nizcayasvarUpa to yathArtha che ja ke je bIje kyAMya nathI, paNa paryAya ke je vyavahAra che enuM svarUpa paNa jainadarzanamAM jevuM batAvyuM che evuM bIje kyAMya nathI. ekeka bhedonuM jJAna karAvI pachI eno niSedha kare che. bhinna bhinna zubhabhAva che, guNasthAna, mArgaNAsthAna Adi bhedo che, paNa e anubhUtithI bhinna che-ema kevaLajJAnamAM je vyavahAra jaNAyo e vyavahAranuM jJAna karAvI trikALInI daSTimAM ano niSedha kare che. (2) jainazAsana zuM che ? jaina zAsana e trikALI jJAyakabhAva che emAM ekAgratA thavI-bhAvamati-bhAvazrutajJAna dvArA pratyakSapaNe aMdaramAM ekAgra thavuM- e jaina zAsana. (3) anaMta evA lokAkAzanI vacce A vizva-loka Avela che. te traNe kALe-Adi-madhya ane aMtamAM e rUpe rahevAno che arthAt alokAkAzamAM ekaluM AkAza dravya che. tenI vacce purUSAkAre loka Avelo che. A lokamAM cha dravya che. temAM dravya cetana che. bAkInA pAMca dravya pudagala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa ajIva che. jemAM pudgala dravya rUpI che. bAkInA pAMca dravyo jIva, dharmAsti, adharmAsti, AkAza ane kALa arUpI che. A chae dravyonA cha guNo sAmAnya che : astitva, vastutva, dravyatva, pradezatva, prameya e agurU laghutva jainadharma e koI kriyAkAMDa ke saMpradAya nathI. vastunA svabhAvanI dRSTi karIne ajJAna ane rAgadveSane jItavAM enuM nAma jainadharma che. (2) jainadharma te rAga-dveSaajJAnane jItanAra AtmasvabhAva che. tethI jeTale aMze rAga-dveSa-ajJAnano nAza kare, teTale aMze jainapaNuM che. jainapaNAnI zarUAta, samyagdarzanathI ja thAya che. (3) je rAga-dveSa ajJAnane jitanAra, Atma svabhAva che. vADo veza nathI. jainapANiko pAkSika jaino; jainamArga satya che enA nizcayapUrvaka pakSa karanArA. jaina zAsana jaina siddhAMtanuM tathya e che ke, AtmA pote jJAna AnaMdathI bharapUra bhagavAna che te anubhavamAM Ave. AvA anubhavane ja jaina zAsana kahyuM che. jaina siddhAMta jema zarIra jIva sahita kAryakArI che. jIva vinAnuM mRtaka zarIra kaMI kAmanuM nathI. tema jaina siddhAMta che, te vacanAtmaka che, vacana karmavartI che. te je kathana kare che te eka nayanI pradhAnatAthI kare che. paraMtu jaina siddhAMta sarvatra
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) astitvaguNanI zaktine kAraNe dravyono kadIpaNa nAza na thAya; koIthI utpanna paNa na thAya tene astitvaguNa kahe che. astitvaguNathI huM svataMtra anAdi anaMta mArAthI TakI rahenAro chuM koI parathI ane koI saMyogathI mArI utpatti thaI nathI. tathA mAro kadI nAza thato nathI AthI maraNano bhaya TaLI jAya che. (2) vastutvaguNanI zaktinA kAraNathI dravyamAM arthakriyA karavApaNuM hoya che. jIvanI arthakriyA jANavuM ane ghaDAnI arthakriyA jaLa dhAraNa karavuM vagere . (3) dravyatvaguNanI zaktinA kAraNathI dravya avasthAo niraMtara badalAyA kare che. badhA dravyonI avasthAonuM parivartana (badalavuM) niraMtara tenA potAthI potAmAMthI ja thayA kare che. paNa bIjuM koI tenI avasthA badalatuM nathI. (4) pradezatvaguNanA zaktine kAraNe dravyano koIne koI AkAra avazya hoya, tene pradezatva guNa kahe che. (5) prameyatvaguNanI zaktinA kAraNe dravya koIne koI jJAnano viSaya hoya che. (6) agurUlaghutva guNanI zaktinA kAraNathI dravyanI dravyatA kAyama rahe, arthAt (*) eka dravya bIjA dravyarUpe na thAya, (*) eka guNa bIjA guNa rUpe na thAya ane (*) eka dravyanA aneka athavA anaMta guNa vikharAIne judA judA na thaI jAya te zaktine agurU laghutva guNa kahe che. agurulaghutvaguNane (*) koIpaNa dravya bIjA dravyane AdhIna nathI. (*) eka dravya bIjA dravyanuM kaMI karI zake nahi, (*) dravyano eka guNa te ja dravyanA bIjA guNanuM kaMI karI zake nahi. e prakAre huM jJAna svabhAvI AtmA sarve dravyathI bhinna e svataMtra chuM tevo bhedajJAnarUpI apUrva dharma pragaTa thAya che. vizeSa guNo H (1) jIva dravyamAM caitanya (jJAna,jJAtA, darzana, dRSTA), zraddhA (samyaktva) cAritra. sukha, vIrya, kriyAvatI zakti, vaibhAvika zakti vagere. (2) pudgala dravyamAM sparza, rasa, gaMdha, varNa, kriyAvatI zakti vagera. 373 (3) dharmAstikAya dravyamAM gati hetutva vagere eTejIva ane pudgalane gati karavAmAM je sahAyakArI thAya che te dharmAstika dravya. (4) adharmAstikAya dravyamAM sthihetutva vagere : eTale ke jIva e yudgalane sthira rahevAmAM je sahAyakArI Aya te adharmAsti dravya. (5) AkAza dravyamAM avagAhana hetutva vagere eTale jIvAdi pAMce dravyane je rahevAnI jagyA Ape che te AkAza. (6) kALa dravyamAM pariNamana hetutva vagere. jainadarzananuM vizeSapaNuM zuM che ? :karmagraMthamAM je je guNasthAna, ke je je karmaprakRtionI baMdha, udaya, udIraNA, sattA varNavI che, ane tenA baMdhanA tathA chUTavA vagerenA je je prakAro varNavyA che, tevA koI darzanamAM nathI. jainadarzananA zAonA bhAva samajavA mATe avazya lakSyamAM rAkhavA yogya niyamo : (1) jainadarzana anekAnta svarUpa che, te dareka vastune anekAnta svarUpa batAve che. dareka tattva potAnA svarUpamAM astirUpa ane paranA svarUpathI nAstirUpa che. A anekAnta, e ja vastunuM svarUpa samajavAno upAya che. tenAthI ja jaina darzananI mahattA che. (2) dareke dareka tattva svataMtra che, pote potAthI astirUpa che, ane parathI nAstirUpa che. jemAM jenI nAsti hoya, temAM te kAMI karI zake nahi. tethI koI tattvanuM kAMI paNa karavA kadI, samartha nathI. (3) dareka dravyo ekabIjAthI judAM hovAthI, temanA guNo ane paryAyo paNa trikALa jude judAM ja che. ane dareka dravyanA guNa-paryAya potapotAnA dravyanA ja AdhAre che. koI paNa dravyanA guNa-paryAya, kadI paNa koI bIjA dravyanA AdhAre nathI. (4) jIva pote bIjA anaMta para padArthothI bhinna che. tethI koI para padArtho, jIvane lAbha-nukasAna karI zake nahi, jIvano puruSArtha svataMtra che. jagatanA sarva dravyo svathI astirUpa ane parathI nAstirUpa - ema anekAnta svarUpa che. e anekAnta dvArA vastusvarUpanI svataMtratA ane pUrNatA che. Ama
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhedajJAna karAvIne, jainadarzana AtmasvabhAva sAthe ektA karAve che, ne parano saMbaMdha toDAve che. (5) jaina darzananA zAstranuM koI paNa kathana hoya, tenuM mULa prayojana vItaraNabhAva ja che. e prayojanane akhaMDa rAkhIne ja, jainazAstronA artha samajavA. upara mujabanA pAMca niyamo barAbara lakSamAM rAkhIne, satzAstronA artha samajavAmAM Ave, te tenuM sAcu rahasya samajAya che. koI paNa zAstra hoya ane temAM nizcayanayanuM kathana hoya ke vyavahAranayanuM kathana hoya, teno sAco bhAvArtha samajavA mATe uparanA niyamo lakSamAM rAkhIne, tenA artha karavA joIe. asti-nAstirUpa anekAntanA marmane samajIne, jo artha kare to zAsrarUpI samudrane pAra pAmI jAya,-zAstranA game te kathanamAM paNa te mUMjhAya nahi. ane jo anekAntanA sAcA marmane jANe nahi, tathA eka dravya bIjA dravyamAM kAMI kare ItyAdi prakAre pakSa rAkhIne, zAstra vAMce to te zAstranA aneka vivakSAonA kathanane ukelI zakaze nahi, te zAstranA kathanane ja pakaDIne, tyAM ja mUMjhAI jaze - eTale ke tenuM jJAna mithyA raheze. te zAstromAM rahelA jJAnIonA Azayane samajI zakaze nahi. jainadharma : saMyoga ane rAganI mithyAzraddhAThoDavIne abhAvanI zraddhA karavI te jaina dharma che. (2) rAga-dveSa ane ajJAnane dUra karIne, parama vItarAgatA ne sarvajJatA pragaTa kare, te jaina dharma che. (3) huM to akhaMDa, eka jJAyaka svabhAvI caitanyajyoti mAtra, vastu AtmA chuM - AvI nirvikAra nirmaLa aMtaHdaSTi thavI, te jaina dharma che. jaina dharma, e koI vADo ke saMpradAya nathI; jainadharma to vastunuM svarUpa che. (4) jaina dharma te rAga-dveSa ajJAnane jItanAra, AtmasvabhAva che. tethI jeTale aMze rAga-dveSa ajJAnano nAza kare, teTale aMze jainapaNuM che. jainapaNAnI zarUAta samagdarzanathI thAya che. (5) rAga ane ajJAna dUra karIne, parama vItarAgatA ane sarvajJatA pragaTa kare, te jainadharma che. 374 jaina dharmanA upadezano sAra jaina dharmanA badhA upadezano sAra A che ke, potAnA AtmAne jagatanA padArthothI bhinna, temaja zubhAzubha bhAvothI paNa bhinna, jJAna,-AnaMda svarUpe jANIne, tene ja dhyAvIne, temAM ekAgra thavuM - AmAM samyagdarzana-samyajJAna-samyakcAritra traNe AvI jAya che, te ja mokSano mArga che. te ja mumukSunuM kartavya che. puNyanA phaLamAM dhananA DhagalA ke samAjamAM moTAI maLe, tethI kAMI AtmAne lAbha thaI jato nathI. te badhuM maLavAthI, kAMI AtmAnuM kAma thaI jatuM nathI. AtmAnA hitane mATe koI saMyoga, ke tenA taraphano bhAva kAMI kAma Apato nathI. huM AtmA jJAnAnaMda chuM - ema potAnI vastune oLakhIne, te samyAna pragaTa kare. to tenAthI AtmAnuM parama hita che, ne te AtmAnI vastu hovAthI, AtmA sAthe acaLa rahe che. teno viyoga thato nathI. puNyanA phaLarUpa saMyoga, to chUTI jAya che. are jIva ! tu viveka to kara, ke kaI cIja maLavAthI tAruM hita che ? dhana-strI vagereno saMyoga ke bhagavAnano ne, guruno saMyoga ! te koI paNa saMyoga tane hita Ape tema nathI. tuM pote saMyogathI bhinna, AtmAnuM jJAna kara, te jJAna ja tane hitarUpa che, zrI deva-guru paNa tane ema ja, karavAnuM pharamAve che, ane ema karavuM te ja, zrIdeva-guruno paramArtha vinaya che. have jema puNyano saMyoga hita Apato nathI, tema pApanA phaLamAM asAtA vagere pratikULatA hoya, to te kAMI hitamAM rokAtI nathI; te vakhate paNa aMdara bhedajJAna kare, to jIva potAnuM hita karI zake che. saMyoga zuM kare ? narakamAM paNa jIva samyagdarzana pAme che - tyAM saMyoga eka kora paDyA rahe che, ne tenuM lakSa choDIne jIva aMdara potAmAM UtarI jAya che, tyAM apUrva zAMti pragaTe che. saMyoga, saMyogamAM rahyA,AtmAmAM teno praveza nathI. saMyoga vakhate jema ArtadhyAna ne raudradhyAna karI zake che, tema lakSa badalIne, saMyogathI bhinna AtmAnA lakSe bhedajJAna karIne, dharmadhyAna paNa karI zake che. karoDo pratikULatA duHkhanuM kAraNa nathI. ne karoDo anukULatA sukhanuM kAraNa nathI; chatAM tene duHkha
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ sukhanuM kAraNa mAnanArA jIva mithyAtvanA mahAna pApane sevato thako, saMyoga buddhithI anaMta rAga-dveSa kare che. ne anaMtA karmothI baMdhAya che. saMyogathI judo AtmA jANIne, AtmAnI bhAvanA karanAra jIvane bhaviSyamAM, evA pratikuLa saMyoga paNa AvatA nathI. saMyoganI bhAvanA karanAro jIva, svabhAvanI bhAvanA choDI, svabhAvane virAdhaka thaI, evA karmo bAMdhaze ke bhaviSyamAM mahA pratikULa saMyoga Avaze, mATe kahe che ke he bhAI ! tuM atyAre Avo suyoga pAmIne, lAkha pratikULatA vacce paNa , ane bahAranAM lAkha kAma choDIne paNa , tArA AtmAne oLakhIne, tene dhyAva. AtmA puNya-pApanA saMyogathI jUdo, pote parama zAMta nirAkULa jJAna svarUpa che. AvA AtmAne lakSamAM laIne temAM vaLelI, paryAya saMyogane sparzatI nathI, rAga-dveSa karatI nathI; tene harSa zoka karAve, evI koI saMyogamAM tAkAta nathI. jainavijJAna jaina vijJAna anusAra jIva, pudgala, dharma, adharma, kALa ane AkAza, e cha dravya che. enA sivAya bIjuM koI dravya nathI. bIjA je dravyonI lokamAM kalpanA karavAmAM Ave che, te badhAno samAveza AmAM ja thaI jAya che. e nitya ane avasthita che - potAnA cha nI saMkhyAno kadI parityAga karatA nathI. emAM pudagala sivAya bAkInA badhA dravyo arUpI che. ane A badhAnI carcAthI prAyaH badhA jaina siddhAMta graMtho bharelA che. jainazAsana vastunuM svarUpa (2) kuMdakuMdAcArya kahe che ke ekavAra pUrvano Agraha choDI sAMbhaLa, ke aMtaramAM ekarUpa paramAtmatattva sAmAnyasvabhAva nirlepa bhagavAna che ene jANavo, enI pratIti ane ramaNatA karavI-evo je zuddhopayoga che te jainazAsana che. A jainazAsana bAhya dravyazrata temaja abhyatara jJAnarUpa bhAvayutavALuM che. jayasenA AcAryanI TIkAmAM Ave che ke bAhyadravyazrutamAM ema ja kahyuM che ke abaddhaskRSTa AtmAno anubhava karavo e ja jainazAsana che. bAraaMgarUpa vItarAganI vANIno A ja sAra che-ke zuddha AtmAno anubhava kara. dravyazrata vAcaka che, aMdara bhAvazrutajJAna tenuM vAcya che. dravyazruta abaddhaspaSTa AtmAnA svarUpane nirUpe che, bhAvazruta abaddhapRSTa AtmAno 375 anubhava kare che. (3) zuddha cidAnaMda bhagavAnane jeNe aMtarmukha thaI anubhavyo te, kahe che, sarva jinazAsanane dekhe che, ke je bAhya dravyazrata (tIrthakara devanI vANImAMthI racAyelA Agamo) temaja atyaMtara jJAnarUpa bhAvazruta (AtmAnI zuddha anubhUti rUpa zrutajJAna) vALuM che je puruSe nija zuddhopayogamAM AtmAnubhava karIne, mokSamArga pragaTa karyo teNe sakaLa jina zAsana joyuM. AvuM jinazAsana, eka vItarAgabhAvarUpa che. jenI :jina bhagavAnanI 5 :zAMti; nirAMta. jAgRta :pragaTa jAgato jIva dhruva jJAyaka bhAva. (2) jJAyaka jIva; jANanAra jIva; zAtA jIva; dRSTAjIva- e dhovya che. dhruva bhAve hAjarAhajura jJAyaka bhagavAna kayAM jAya ? zuM e dayA-dAna vagere vikalpomAM Ave ? te to sanAtana dhrauvyapaNe sadA Ubho ja che. tyAM najara kare to te avazya prApta thAya ja. jAgrata sabhAnatA; sAvaceta; sAvagha; cetana, sabhAna; jAgatuM. (2) svastha (3) sAvadha. jAjavalyamAna :dedIpyamAna jaDa karmo :jJAnAvaraNAdi ATha jaDa karyo. jANe cheHjANavArUpa pariName che. jANaga:jANanAra. jANanalpiA sAcuM bhAna thayuM ke aho ! A jANanakriyA karanAro huM, jJAnasvarUpa AtmA chuM; A jANanakriyA che. te muktinA mArganI kriyA che, jaDanI kriyAne ajJAnI loko, muktinA mArganI kriyA mAne che. zubha pariNAmanI kriyAne paNa, ajJAnI muktinI kriyA mAne che; paraMtu mukti karavI che AtmAnI, to AtmAnI kriyAthI mukti thAya ke jaDanI kriyAthI mukita thAya ? mukti pote avikArI bhAva che. to avikArI bhAva, avikArI kriyAthI pragaTe ke zubha pariNAmarUpa vikArI kriyAthI pragaTe ? mATe ema siddha thayuM ke zarIrAdi jaDanI kriyArahita, ane zubha pariNAmarUpa vikArI kriyAthI rahita, avikArI evI
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ jANanakriyA, te ja muktinA mArganI kriyA che. ne te ja kriyA mukitanuM kAraNa che. jANavuM :mAnavu; anubhavavuM. (2) anubhavavuM; oLakhavuM (3) jANavuM te AtmAno svabhAva che. te jANavAnA svabhAvamAM na jANavuM. na Ave. te jANavAnA svabhAvanI maryAdA na hoya. te jANavAnA svabhAvamAM kaI cIja na jaNAya ? badhAM dravya, badhuM kSetra, badho kALa, ane badhA bhAvone jANe. evo jJAnasvabhAva amaryAdita che. jIva eka akhaMDa dravya hovAthI, tenuM jJAna sAmarthya paNa saMpUrNa che. saMpUrNa vItarAga thAya, te saMpUrNa sarvajJa thAya. evI eka eka AtmAmAM tAkAta-trevaDa che. AtmA parane jANavA jato nathI paraMtu jagatanA anaMta dravyo, anaMta kSetra, anaMta kALa ane anaMtabhAvo, AtmAnA jJAnamAM sahajapaNe jaNAya che, evo jJAnano sva para prakAzaka svabhAva che. para zeyo AtmAmAM AvatA nathI. para zeyonI AtmAmAM nAsti che. paraMtu jJAna parane jANe che. potAne jANe che, jJAna jJAnane jANe che. jJAna AtmAmAM rahelA bIjA anaMta guNone paNa jANe che, ane jJAna lokAlokane paNa jANe che evo jJAnano sva para prakAzaka svabhAva che. (4) oLakhavuM. jANavAnA zobhathI AkAMkSAthI jANavAnI kriyA-jANavAnA pariNAma pustakanuM vAMcana ke vyAkhyAna sAMbhaLatAM, je vartamAna pariNAma thAya che, te kAMI zabdone anusarIne thatAM nathI, paNa jIvanA trikALI jANavA-dekhavAnA svabhAva-trikALI jJAna-darzana guNane anusarIne thAya che. jANavAnI paryAyano ughADa HAtmAnA jJAna-darzana guNane anusarIne, potAnI yogyatA anusAra, jANavAnI paryAyano ughADa thAya che. jAtyAMtara :bIjI jAtimAM palaTAvI nAkhavuM. (2) paTalAvavuM; jAtibheda; jAti HmAtAnA gotrane jAti kahe che. mAmA vagere mAtRpakSanA rAjA vagere, pratApI vyakti hovAnuM abhimAna karavuM te jAti bheda che. (2) brAhmaNa, kSatriya, vaizya ane zudra Adi varNo. (3) avyabhicArI sadazyatAthI ekarUpa 376 karavAvALA, vizeSane jAti kahe che. (4) te sadaza dharmavALA padArthone ja, grahaNa kare che. jAti kone kahe che? :avyabhicArI sadazatAthI ekarUpa karavA vALA vizeSane, jAti kahe che. arthAt te sadazadharma vALA padArthone ja, grahaNa kare che. jAti nAmakarma je karmanA udayathI, ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriya, paMcendriya kahevAya che. jAti saMgha HjanmAMdha; rAga ane paryAyanI rucivALA janmAMdha. jAti smaraNa :pUrva bhavanuM jJAna. jAti smaraNazAna He jAtijJAnanA dhAraNA nAmanA, bhedamAM samAya che. te pAchalA bhava jANI zake che. te jyAM sudhI pAchalA bhavamAM asaMjJIpaNuM na AvyuM hoya, tyAM sudhI AgaLa cAlI zake che. jAtivRddhatA HjAti apekSAe moTApaNuM. jAnupradeza ghUMTaNa; goThaNa. jAmI javuM :TharI javuM. jIvajIva AjIvana. jAhera kare che :vistAre che. jijJAsu para sAthe AtmAne kAMI saMbaMdha nathI, para potAthI (AtmAthI) trikALa nAstipaNe che. vartamAna vikArI avasthAmAM paNa, para vastu AtmAmAM nathI. dehamAM AtmA nathI paNa nimittathI kahIe, to eka AkAzakSetra AtmA ane dehAdi jaDa padArtho saMyogapaNe rahelA che. chatAM vastupaNe dareka paramANu tathA dareka AtmA judA judA che, je AtmAthI judA paDe, te atmAnA hoya nahi. evA sthUla vyavahAru mithyAtvano tyAga, to samayasAranA jijJAsune hoya ja. kudeva, kuguru ane kuzAstra ane koI prakAre hitakara nathI. dehAdi mAruM svarUpa nathI, ema samajIne vyavahAra bhUla choDIne ja. A paramArtha svarUpa samajavA jijJAsu Avyo che.
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ jijJAsA jANavAnI IcchA. (2) tattva jANavAnI IcchA. "kaSAyanI upazAMtatA, mAtra mokSa, abhilASa'; "bhave kheda, aMtaradayA, te kahiye jijJAsa Atmasiddhi gAthA." (2) jANavAnI IcchA. jillAsita jenI jijJAsA (jANavAnI IcchA) hoya te. jitendraya cAritraguNa (2) zeyajJAyaka saMkaradoSane jItavo; dravyandriyo, bhAvendriyo tathA IndriyonA viSayabhUta padArtho-e traNeyane potAnAthI judAM karIne sarva anya dravyothI bhinna potAnA AtmAne anubhavavo te nizcayathI jitendriya che. (3) cauda prakAranA AMtarika parigraha ane dasa prakAranA bAddha parigrahono jyAM sudhI sAcA hRdayathI tyAga thato nathI tyAM sudhI IndriyavyApAranuM aTakavuM ane jitendriya thavuM paNa banatuM nathI. (4) mohano upazama karavo te. (5) Indriyone jItI lIdhI hoya. jitamoha karmanA udayanA kALe mohano tiraskAra karIne eTale ke cAritramohanA udayane avagaNIne, tenuM anusaraNa choDI nija jJAyakabhAvane anubhave te nizcayathI jitamoha jina che. jiMdagI cAlI ze:paribhramaNa UbhuM raheze. jina :sarvajJa paramezvara jina che, A AtmA paNa jinasvarUpa che. jinasvarUpa ja pote che. (2) traNa prakAre jina kahyA che. prathama jitendriya jina, bIjo upazama apekSAe jitamoha jina ane trIjo kSAyikarUpa kSINamoha jina. samyagdarzana thatAM jitendriya jina thAya che. upazama zreNI thatAM jitamoha jina thAya che. ane ati ugra puruSArtha dvArA pUrNa vItarAgasvarUpe pragaTa thatAM kSAyika jina-kSINamoha jina thAya che. bIjA prakAranI smRtimAM upazama zreNInI vAta che, upazama samaktinI vAta nathI. tevI rIte trIjA prakAranI stutimAM kevaLajJAnanI vAta nathI, paraMtu 12mA kSINamoha guNasthAnanI vAta che, kema ke kevaLajJAna to stutinuM phaLa che. kSINamoha jina thatAM je pUrNa vItarAgatA thaI te trIjA prakAranI utkRSTa stuti che. (3) vItarAga, rAga-dveSa ajJAnane svarUpasthiratA vaDe, jItyA, evA pUrNa pavitra vItarAgane, jina kahIe. (4) moha, rAga, dveSa jItyA, te jina ke jaina kahevAya; vItarAga 377 kahevAya. (5) rAga-dveSa ajJAna Adi aMtaraMga zatruone jeNe jItyA che, te jina. anaMta catuSTaya sahita ane zrudhAdi aDhAra doSa rahita, sarvajJa vItarAga deva nija bhagavAna che. (6) sarvajJa paramezvara jina che. A AtmA paNa jina svarUpa che. jina svarUpa ja pote che. (7) bhagavAna AtmA zaktirUpe, sajvarUpe, svabhAve jinasvarUpa ja che. jo te jinasvarUpa na hoya, to jinaparyAya pragaTa kayAMthI thAya ? tethI nija svabhAvanuM kAraNa laIne, jeNe samasta moharAga-dveSane jItyA che, te jina che. ane evA jinane vIra kahIe. jina che te, vIra che. (8) rAgadveSane jItanAra te jina. (9) jayati sacinaH = modAdi aMtaraMga zatruone jIte, te jIva, avirati samyagdaSTi Adi; temAM vara eTale zreSTha, te jinavara, zrI gaNadharAdi munivaro; temAM vRSabha eTale pradhAna, evA zrI tIrthaMkaradeva, te jinavara vRSabha. (10) vItarAga (11) samasta moha-rAga-dveSAdikane je jIte che te jina che. (12) rAgadveSa jItyA, te jina; vItarAga (13) guNa vaDe avaguNane jItanAra. (14) vitarAga; jItanAra. (15) paramAtmA svarUpa pAmelA svarUpa. (16) zaddha AtmA te ja jina che. jina pratimA zRMgArAdi doSa sahita, e sAkSAt jinezvara samAna hoya, evI ja vItarAga devanI pratimAne samyajJAnI, jinapratimA mAne che. jina bhagavAnanAM cAra vizeSaNo: (1) prathama to jina bhagavaMto so IndothI vaMdya che. AvA asAdhAraNa namaskArane yogya bIjuM koI nathI, kAraNake devone ane asurone yuddha thatuM hovAthI devAdhideva jinabhagavAna sivAya) anya koI paNa deva so IndothI vaMdita nathI. (2) bIjuM, jina bhagavAnanI vANI traNa lokane zuddha AtmasvarUpanI prAptino upAya darzAvatI hovAthI hitakara che; vItarAga nirvikalpa samAdhithI utpanna sahaja-apUrva-paramAnaMdarUpa pAramArthika sukharasAsvAdanA rasika janomAM manane haratI hovAthI (arthAt parama samarasIbhAvanA rasika jIvone mudita karatI hovAthI) madhura che; zuddha jIvAstikAyAdi sAta tattva, nava padArtha, che
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ 378 dravya ane pAMca astikAyanuM saMzaya, vimoha, vibhrama rahita nirUpaNa karatI hovAthI athavA pUrvAparavirodhAdi doSa rahita hovAthI vizada-spaSTa-vyakta che. A rIte jina bhagavAnanI vANI ja pramANabhUta che; ekAMte apauruSeya vacana ke vicitra kathArUpa kalpita purANavacano pramANabhUta nathI. trIjuM, anaMta dravya-kSetra-kALa-bhAvane jANanAro anaMta kevaLajJAnaguNa jinabhagavaMtone varte che. A rIte buddhi Adi sAta Rddhi temaja matijJAnAdi caturvidha jJAnathI saMpanna gaNadharadevAdi yogIMdrone paNa teo vaMdya che. (4) cothuM, pAMca prakAranA saMsArane jinabhagavaMtoe jItyo che. A rIte kRtakRtyapaNAne lIdhe teo ja bIjA akRtakRtya jIvonuM zaraNa che. jina bhAvanA :jina bhAgavAna je parama zAMtarase pariNamI svarUpastha thayA, te parama zAMta svarUpaciMtavanA. (2) jina bhagavAna te parama zAMtara se pariNamI svarUpastha thayA te parama zAMtasvarUpa ciMtavanA; samyagdarzana-jJAna-cAritra. (3) jaina mata. doSothI sarvathA mukta che; mithyAmatarUpI zatruone agni peThe bALanAra che. anAdi anaMta che. (4) jaina mata. doSothI sarvathA mukta che; mithyA matarUpI zatruone agninI peThe bALanAra che; anAdi anaMta che. jina svarUpa vItarAga svarUpa; nija jJAyaka svabhAva. jinakalpa ekAkI vicaranArA sAdhuone mATe kalpelo arthAt bAMdhelo, mukarara karelo jinamArga vA niyama. (2) utkRSTa AcAra pALanAra sAdhunojinakalpIno vyavahAravidhi; ekAkI vicaranArA sAdhuone mATe kalpelo, arthAt bAMdhelo, mukarara karelo jinamArga vA niyama. jinakapI:uttama AcAra pALanAra sAdhu. jinatattva saMzopa anaMta avakAza che. temAM jaDa cetanAtmaka vizva rahyuM che. vizvamaryAdA e amUrta dravyathI che. jene dharmAstikAya, adharmAstikAya evI saMjJA che. jIva ane paramANupula, e be dravya sakriya che. sarva dravya, dravyatve zAzvata che. anaMta jIva che. anaMta anaMta paramANupula che. dharmAstikAya eka che. AkAzAstikAya eka che. adharmAstikAya eka che. kALa dravya che. vizvapramANa kSetrAvagAha karI zake, evo ekeka jIva che. jinendra cAra ghAtiyA karmone jItIne kevaLajJAnAdi anaMta catuSTaya pragaTa karanAra paramAtmA. jinendriya tIrthakara bhagavAna. jinanIti jinezvara devano mArga. (2) jinezvara devano mArga; jinadevano syAdvAda nyAya; jinapada AtmAnuM pUrNa vItarAga pada. jinapravacana bhagavAna jinezvaradevanI divyadhvanino marma jinabiMda jina pratimA. jinabiMba bhagavAna to nagna-digambara vItarAgasvarUpa hoya che. tethI ja nagna digambara vItarAgI mUrti te jinabiMba che. jinabhAva:AtmAbhAva; Atmadharma; zAMta AtmabhAva; rAga dveSarahita bhAva. jinabhAvanA :jina bhagavAna je parama zAMtarase pariNamI svarUpastha thayA te parama zAMtasvarUpa ciMtavanA. jinadrA be paga vacce cAra AMgaLanuM aMtara rAkhI hAtha labaDatA rAkhI sarakhA UbhA rahIne, hAusagga karavo te. khaDA rahIne dhyAna dharavuM te. jinamoha:mohano tiraskAra karI AvatAM pUrve TALavo, rokavo. jinahiMganuM svarUpa je sadA jJAna-darzana upayoga sahita che. (sopayoga), (anAraMbha) sAvadyakarmarUpa AraMbhathI rahita che. (lucita mizramasvaka) jemAM dADhI tathA mastakanA kezono, loca karavAmAM Ave che, (nirasta-tamu-saMskAra) tela mardanAdi rUpe, zarIranA saMskAra karavAmAM AvatA nathI. (sadA maMgavivarjita) je sadA bAhyavyaMtara banne prakAranA parigrahothI mukta che, (nirAkRta-paropekSa) paranI apekSA rahita, (ayAcakama) AcanA-vihIna, (nirvikAra) vikAra -vivarjata ane (jAtarUpadhara) navA janmelA bALaka samAna, vastrAbhUSaNa rahita digaMbararUpa sahita che. te jinaliMga che. ke je muktinuM kAraNa che. mokSanI prAptimAM sahAyaka che.
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ jinavacana karmane kApe, te ja jinavacana che. jinavara sarvajJa vItarAga deva. jinavara gata :jinavaramAM prApta. jinavara puruSo ahato. jinavara vRSabha :jinavaromAM zreSTha; tIrthaMkara. jinavaragata jinavaramAM prApta. jinavaravRSabhu jinavaromAM zreSTha; tIrthakara, ahaMta. jinAvaravRSabho :arihaMto. jinavANI rAga dveSa ajJAnAdi aMtaraMga zatruone jIte te jina. te jIvanamukta puruSa bhagavAnane sarvajJatA Adi sarva AtmA aizvarya pragaTayuM hovAthI evA jJAnInI je vANI te alaukika, aciMtya mAhAbhyavALI che. (2) jinavANI syAdvAdarUpa che prayojanavaza nayane mukhya-gauNa karIne kahe che, juo zaddhanayane satya kahyo ane paryAyane asatya, avidyamAna kahI te zA mATe ? eno khulAso kare che. kahe che ke jinavANI svAdvAdarUpa che-eTale apekSAthI kathana karanArI che. jethI jyAM je apekSA hoya, tyAM te samajavI joIe. prayojanavaza zuddhanayane mukhya karI satyArtha kahyo che ane vyavahArane gauNa karI asatya kahyo che. trikALI abheda zuddha dravyanI dRSTi karatAM jIvane jIvane samyagdarzana thAya che. AvA prayojanane siddha karavA trikALI dravyane abheda kahIne bhUtArtha kahyuM che, ane paryAyanuM lakSa choDAvavA tene gauNa karI asatyArtha kahI che. AtmA abheda trikALI dhruva che. tenI daSTi karatAM bheda dekhAto nathI ane bhedadaSTimAM nirvikalpatA thatI nathI. mATe prayojanavaza bhedane gauNa karI asatyArtha kahelo che. anaMta kALamAM janmamaraNano aMta karavAnA bIjarUpa samyagdarzana jIvane thayuM nathI. evA samyagdarzananI prAptinuM ahIM prayojana siddha karavuM che. tethI zuddha jJAyakane mukhya karI satyArtha kahyo che. ane paryAya tathA bhedane gauNa karI vyavahAra kahI tene asatyArtha kahyo che. (3) vItarAganAM vacana. temAM be vAta che.(9) parathI khasavuM ane (9) svamAM vasavuM, jamavuM, ramavuM, haravuM. (4) vitaraNa bhagavAnanA Agama. jinavANI 379 bhagavAnanA Agama-nirvANanA kAraNanuM kAraNa che. nirvANa nAma parama sukhasvarUpa, parama zAMtisvarUpa, paramAnaMdamaya evI je mukti te muktinA kAraNanuM, kAraNa che. muktinuM kAraNa zuddha ratna trayarUpa, mokSamArga . ne te mokSamArganuM bAhya kAraNa, A paramAgama che. AtmAnI pratItirUpa samyagdarzana, AtmAnuM jJAna te samyajJAna, ane AtmAmAM ramaNatA te samyaka cAritra - ema samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa je mokSamArga, tenuM paramAgama nimitta kAraNa che. (5) jinavANI zuddha che, ema kahe che; kema ke vastu (AtmA) nirvikAra zuddhamAM rahevAnuM kahe che. te rAga-vikArathI dharma batAvatI nathI, tethI vANI zuddha che. ahAhA...! zuddhane batAvanArI vANI paNa zuddha che ema kahe che, vANIne ahIM zuddha kevI rIte kIdhI che? kema ke vANI pote, zuddha bhAvane batAve che ne ? tethI upacAra karIne, ahIM zuddha kIdhI che. (6) Agama zAstro; adhyAtma graMtho. jinezvaranI bhakti :jinezvaranI bhakti karIe, to ApaNane emanI dazA samajAya, emano puruSArtha samajAya, ane ApaNane paNa te prApta thAya, evuM che ema samajAtAM, te prApta karavA baLa sphare. jinezvaranI bhaktithI puruSArtha thAya che, vikArathI virakatatA thAya che, zAMti e nirjarA thAya che, AtmasvarUpanuM bhAna thAya che. ane svasvarUpAnaMdanI zreNIe mokSa thAya che. ApaNuM svarUpa jovA mATe, bhagavAnanA svarUpanuM ciMtavana darpaNa samAna che. jema jema huM sUkSma vicArathI UMDo UtaruM chuM, tema tema tamArA tattvanA camatkAro, mArA svarUpano prakAza kare che. jinazAsana rAga vinAnI vItarAgI dazA, te jinazAsana che. zuddhopayoga vaDe jinasvarUpa bhagavAna AtmAmAM ramaNatA karavI, ene jANavo, anubhavavo ene bhagavAne, jinazAsana kahyuM che. A jainazAsana paryAyamAM che, dravyamAM nahIM. A pUrNa jinasvarUpa AtmAne grahaNa karanAra, zuddhopayoga e ja jainazAsana che, paramezvarano mArga che. ekavAra pUrvano Agraha choDIne sAMbhaLa ke, aMtaramAM ekarUpa paramAtmatattva, sAmAnya svabhAva nirlepa bhagavAna che,
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ 380 ene jANavo, enI pratIti ane ramaNatA karavI,-evo je zuddhopayoga che te jainazAsana che. jino, jinendro ane kAmaNo sAmAnya kevaLIo, tIrthakaro ane munio; sAmAnya caramazarIrIo, tIrthakaro ane caramazarIrI mumukSuo. jinodita :jinadeve kahelA. jItabhava:bhava upara jemaNe jaya meLavyo che. jItavuM :jItavuM kahetAM kAMI te padArthone dara haDaselavA nathI. temaja te paradravyomAM kaMI pheraphAra karavo nathI. paraMtu potAnuM lakSa sva tarapha pheravIne, lakSamAMthI temane dUra karavA che. te badhA taraphanuM lakSa choDI daIne, svabhAvanuM lakSa karyuM, te ja temanuM jItavuM che. dravya IndriyothI khaMDa, khaMDarUpa jJAnathI ke zeya padArthothI AtmAnuM samyagdarzananAdi kArya karI zakuM evI je mAnyatA che temAM zeyajJAyakasaMkara doSa che. sva-paranI ekatva mAnyatA che, te ja mithyAtva che. paraMtu te tarapha lakSa choDIne svalakSe te sva-paranA ekatvapaNAnI mAnyatA choDI detAM saMkaradoSa dUra thayo ane samyagdarzana thayuM. jIrNa jUnI. jIva jIvane cAra prANI che : Indriya, baLa, Ayu tathA ucchavAsa. (2) cetanAmaya; upayogamaya. (cetanAmaya tathA upayogamaya jIva che.) jIvanuM vizeSa lakSaNa cetanAmayapaNuM tathA upayogamayapaNuM che. cetanAnA pariNAmasvarUpa upayoga jIvadravyanI pariNati che. jIvano eka ja bheda che. evI ja rIte caitanyapariNAma jIvane jaNAve che, kAraNake cetana hovAthI zeSa dravyone te saMbhavato nathI. caitanyapariNAmarUpa lakSaNa anubhavamAM AvatuM hovAthI anaMta jIvadravyonuM astitva jaNAya che. (3) jIva arthAt AtmA. te sadA jJAtAsvarUpa, parathI bhinna ane trikALa sthAthI (TakanAro che. (4) (vyavahArathI kahevAmAM AvatA ekendriyAdi tathA pRthvIkAvikAdi jIvomAM) Indriyo jIva nathI ane cha prakAranI zAstroktakAyo paNa jIva nathI; temanAmAM je jJAna che te jIva che ema (jJAnIo) prarUpe che. paMcAstikAya mAyA 121 TIkA : A vyavahAra jIvatva nA amanI mAnyatAnuM khaMDana che (arthAta jene mAtra vyavahAranayathI kahevAmAM Ave che tene kharekhara jIva tarIke svIkAra karavo ucita nathI ema ahIM samajAvyuM che). je A ekendriya vagere tathA pRthvIkAyika vagere jIvo kahevAmAM Ave che te, anAdi jIva-pudgalano paraspara avagAha dekhIne vyavahAranayathI jIvanA prAdhAnya dvArA (jIvane mukhyatA arpIne) jIvo kahevAmAM Ave che. nizcayanayathI temanAmAM sparzanAdi Indriyo tathA pRthvI-Adi kAyo, jIvanA lakSaNabhUta caitanya svabhAvanA abhAvane lIdhe jIva nathI; temanAmAM ja je svaparanI jJapti rUpe prakAzanuM jJAna che te ja, guNa-guNInA kathaMcita abhedane lIdhe, jIvapaNe prarUpavAmAM Ave che. (5) jIva eTale AtmA, te sadAya jANanAro, parathI judo ne trikALa TakanAro che. jyAre te paranimittanA zubha avalaMbanamAM joDAya che tyAre tene zubhabhAva (pu) thAya che; azubha avalaMbanamAM joDAya che tyAre azubhabhAva (pApa) thAya che; ane jyAre svAvalaMbI thAya che tyAre zuddhabhAva (dharma) thAya che. (6) jemAM cetanA arthAt jJAna darzanarUpa zakti hoya tene jIvadravya kahe che. (7) je A ekendriya vagere tathA pRthvIkAyika ane cha prakAranI zAstrokta kAyo vagere jIvo kahevAmAM Ave che, te anAdi jIva-pugalano paraspara avagAha dekhIne vyavahAranayathI jIvanA prAdhAnya dvArA (-jIvane mukhyatA arpIne) jIvo kahevAmAM Ave che. nizcayathI temanAmAM sparzanAdi Indriyo tathA pRthvI-Adi kAyo, jIvanA lakSaNabhUta caitanya svabhAvanA abhAvane lIdhe jIva nathI; temanAmAM ja je svaparanI jJaptirUpe prakAzanuM jJAna che te ja, guNa-guNInA kathaMcit abhedane lIdhe jIvapaNe prarUpavAmAM Ave che. (8) svarUpe amUrta che. pararUpamAM praveza dvArA (mUrta dravyanA saMyoganI apekSAe) mUrta paNa che. jIva nizcaye amUrtaakhaMDa-ekapratibhAsamaya hovAthI amUrta che. rAgAdirahita sahajAnaMda jeno eka svabhAva che evA AtmatattvanI bhAvanArahita jIva vaDe upArjita je mUrta karma tenA saMsarga dvArA vyavahAre mUrta paNa che. (9) jIva nAmano padArtha te samaya che. nIcenA sAta bolathI samayane siddha karyo che :-(-) utpAda
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyaya-dhruvayukta sattAthI sahita che. (*) darzanajJAnasvarUpa pariNamana sahita che. (*) anaMta dharmomAM rahelA ekadharmIpaNAne lIdhe tene dravyapaNuM pragaTa che. (*) akramavartI ane kramavartI evA guNaparyAyo sahita che. (*) sva-para svarUpane prakAzavAnuM sAmarthya hovAthI tene samastarUpane prakAzanAruM ekarUpapaNuM che. (*) asAdhAraNa caitanya guNanA sadbhAvane lIdhe tathA paradravyonA vizeSa guNonA abhAvane lIdhe paradravyothI bhinna che. (-) anya dravyothI atyaMta ekakSetrAvagAha hovA chatAM potAnA bhinna kSetrapaNe raheto TaMkotkIrNa caitanyasvarUpa ja rahevAno svabhAva che. (10) cetanAmaya, ane upayogamaya; Atmadravya. (11) caitanya jenuM lakSaNa che te jIva che. tene jIvAstikAya paNa kahe che. caitanya e cetana dravyano guNa che. temAM darzana ane jJAna e banne guNono samAveza thAya che. (12) AtmA. jIva nAmanA padArthanuM prathama sAta bolathI varNana karyuM che (*) jIva padArtha utpAda-vyaya-dhrauvyamayI sattA svarUpa che. utpAda-vyaya dhruvanI ektArUpa anubhUti ne sattA kahela che. anubhUtino artha sattA thAya che. anAdithI jIva sattArUpa padArtha che. (*) darzana jJAnamayI cetanA svarUpa che. darzana-jJAnanA pariNamananI vAta lIdhI che. (*) anaMta dharma svarUpa dravya che. dravya hovAthI vastu che. (*) guNa paryAyovALo che. jIva nAmanI vastu guNa-paryAyavALI che. (*) tenuM sva-paraprakAzaka jJAna anekAkArarUpa eka che. jJAnamAM anaMtane jANe-lokAlokane jANe chatAM jJAnanI paryAya ekarUpa che. (*) vaLI te jIva padArtha AkAzAdithI bhinna asAdhAraNa caitanya guNasvarUpa che. (*) anya dravyo sAthe ekakSetramAM rahevA chatAM potAnA svarUpane choDato nathI. bhale azuddharUpe pariName to paNa potAmAM ja rahe che, paramAM jato nathI. pararUpe thato nathI. Avo jIva nAmano padArtha samaya che. 381 (13) saMsArI jIva be prakAranA che H eka sthAvara ane eka trasa. je eka sparzendriya sahita. ekendriya jIva, te sthAvara che. tenA pAMca bheda che. pRthvIkAyika. jaLakAyika, agnikAyika, pavanakAyika ane vanaspatikAyika. je be IndriyAdi jIva che tene trasa kahIe chIe. tenA cAra bheda che. sparzana ane rasanA Indriya sahita IyaLa, koDI, zaMkha, gIMgoDA, vagere dvIndriya jIva che. sparza, rasana (jIbha) ane nAsikA saMyukta kIDI, makoDA, kAnakhajUrA vagera trIndriya jIva cha. sparza, jIbha, nAka ane AMkha sahita bhamarA, pataMgiyA, vagera caturindriya jIva che. sparza, jIbha, nAka, AMkha ane kAna sahitanA jIva paMcendriya che. tenA be bheda che, jene mana hoya te saMzI ane mana na hoya te asaMzI. temAM saMjJI paMcendriya sivAya badhA, tiryaMcagatinA bheda che. saMzI paMcendriyanA cAra prakAra che H deva manuSya, nArakI ane tiryaMca. emAM deva bhavanavAsI, vyaMtara, jyotiSI ane klpavAsInA bhedathI cAra prakAre che. manuSya Arya ane mlecchanA bhedathI be prakAre che. nArakInA jIva sAta bhUminI apekSAe, sAta prakAranA che. tiryaMcomAM macchAdika jaLacaLa, vRSabhAdika sthaLacara, ane haMsAdika nabhacara e traNa prakAre che. A bheda trasa-sthAvaranA jANI, tenI rakSA karavI. (14) jJAyaka mUrti caitanya te jIva che. (15) jemAM cetanA, arthAt jJAnadarzanarUpa zakti hoya, tene jIvadravya kahe che. (16) AtmA sarvathA kuTastha nathI, paNa TakIne pariNamavuM, teno svabhAva che; tethI jevA jevA bhAve te pariName che, tevo tevo te pote thaI jAya che. jema sphaTikamaNi svabhAve nirmaLa hovA chatAM, jyAre lAla ke kALA phUlanA saMyoga nimitte paraNime che, tyAre lAla ke kALo pote ja thAya che. tema AtmA svabhAve zuddha-buddha-ekasvarUpI hovA chatAM, vyavahAre jyAre gRhastha dazAmAM samyaktvapUrvaka dAnapUjAdi zubha anuSThAnarUpa zubhopayoge, ane munidazAmAM mULaguNa tathA uttara guNa vagere, zubha anuSThAnarUpa zubhopayoge pariName che. tyAre pote ja zubha thAya che, ane mithyAtvAdi pAMca pratyaya (Asava) rUpa azubhapayoge pariName che tyAre pote ja azubha thAya che. vaLI jema sphaTIkamaNi potAnA svAbhAvika nirmaLa raMge pariName che tyAre pote ja
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddha thAya che. tema AtmA paNa nizcayaratnatrayAtmaka zuddhApayoge pariName che, tyAre pote ja zuddha thAya che. siddhAMtamAM jIvanA asaMkhya pariNAmone madhyama varNanathI 14 guNasthAnarUpe kahevAmAM AvyA che. te guNa sthAnone saMkSepathI upayoga rUpe varNavatAM, prathama traNa guNasthAnomAM tAstamyapUrvaka ghaTato ghaTato azubhopayoga, cothAthI chaThThA guNasthAna sudhI tAratamyapUrvaka (vadhato vadhato) subhopayoga, sAtamAthI bAramA guNasthAna sudhI tAratamyapUrvaka zuddhopayoga ane chellAM be guNasthAnomAM zuddhopayoganuM phaLa AvuM varNana kathaMcita thaI zake che. (17) jemAM cetanA arthAt jJAna darzanarUpa zakti hoya, tene jIvadravya kahe che. te asaMkhya pradezI che. ane anaMta che. (18) SaT dravyano samudAya te loka che. jIva aciMtya jJAnazaktithI tene jANe che; tethI jIva sivAya, bAkInA dravyo zeya che ane jIva, jJAna temaja zeya che. te jIvane vastunA svarUpabhUta hovAthI, je kadI nAza pAmatuM nathI evuM nizcaya jIvatva sadAya che. te nizcaya-jIvatvanuM kAraNa, svAbhAvika evI anaMtAjJAna zakti che. AvuM nizcayajIvatva, jIvane sadAya hovA chatAM, saMsAra dazAmAM pote pudgalanA saMbaMdhathI dUSita hovAne lIdhe cAra prANothI saMyukta che. ane tethI tene vyavahAra jIvatva paNa che. te vyavahAra jIvatvanA kAraNarUpa, je cAra prANothI saMyuktapaNuM, tenAthI jIvane bhinna karavA yogya che. (19) nirdoSa jJAnasvabhAva; avikArI saMbaMdha svarUpa AtmA. (20) AtmA; jIvapadArtha. (21) sparzana, rasana, ghrANa, cakSu, zrotra, mana, vacana, kAya, Ayu ane zvAsocchvAsa nAmanA dasa prANothI (saMsAra dazAmAM) je jIve che, jIvaze ane pUrve jIvato hato te jIva che, A saMgrahanaya kahyo. nizcayathI bhAvaprANa dhAraNa karavAne lIdhe jIva che. zuddha-sadbhUta-vyavahArathI kevaLa jJAnAdi zuddha guNono AdhAra hovAne lIdhe kAryazuddha jIva che. azuddha-sadbhUta-vyavahArathI matijJAnAdi vibhAva guNono AdhAra hovAne lIdhe azuddha jIva che. zuddha nizcayathI sahaja jJAnAdi parama svabhAva guNono AdhAra hovAne lIdhe kAraNazuddha jIva che. A (jIva) cetana che; AnA (jIvanA) cetana guNo che. 382 A amUrta che; AnA amUrta guNo che. A zuddha che; AnA zuddha guNo che. A azuddha che; AnA azuddha guNo che - paryAya paNa A pramANe che. dareka jIva zakti-apekSAe zuddha che arthAt sahaja jJAnAdika sahita che tethI dareka jIva kAraNazuddha jIva che. je kAraNa zuddha jIvane bhAve che. teno ja Azraya kare che, te vyakti apekSAe zuddha (kevaLajJAnAdi sahita) thAya che arthAt kAryazuddha jIva thAya che, zaktimAMthI vyakti thAya che, mATe zakti kAraNa che ane vyakti kArya che. Ama hovAthI zaktirUpa zuddhatAvALA jIvane kAryazuddha jIva kahevAya che. (kAraNazuddha eTale kAraNa-apekSAe zuddha arthAt zaktiapekSAe zuddha. kAryazuddha eTale kArya-apekSAe zuddha arthAt vyaktiapekSAe zuddha.) (22) be prakAranA che ; saMsArI ane mukta. (23) jIva nAmano padArtha te samaya che., sAta bolathI samaya siddha karyo che H(*) utpAda -vyaya dhruva yukta sattAthI sahita che. darzana-jJAna svarUpa pariNamana sahita che. (*) (-) (*) (*) anaMta dharmomAM rahelA ekadharmIpaNAne lIdhe, tene dravyapaNuM pragaTa kare che. akramavartI ane kramavavartI, evA guNaparyAyo sahita che. sva-para svarUpane prakAzavAnuM sAmarthya hovAthI, tene samasta rUpane prakAzanAruM ekarUpapaNuM che. (*) asAdhAraNa caitanya guNanA svabhAvane lIdhe, tathA para dravyathI vizeSa guNonA abhAvane lIdhe, paradravyothI bhinna che. (*) anya dravyothI atyaMta eka kSetrAvagAha hovA chatAM, potAnA bhinna kSetrapaNe raheto, eka TaMkotkIrNa (zAzvata) caitanya svarUpa ja rahevAno svabhAva che. jIva nAmanA padArthanuM prathama sAta bolathI varNana karyuM che. (*) jIva padArtha utpAda-vyaya-dhrauvyatrayI sattAsvarUpa che. TIkAmAM utpAda vyaya-dhruvanI ekatArUpa sattA kahela che. anubhUtino artha sattA thAya che. anAdithI jIva sattArUpa padArtha che.
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ (9) darzana-jJAnamayI cetanA svarUpa che. darzana-jJAnanA pariNamananI vAta lIdhI che. anaMta dharmasvarUpa dravya che. dravya hovAthI vastu che. temAM astitva, vastutva, dravyatva, prameyatva, agurulaghutva, pradezava Adhi anaMta guNo 383 (25) jIva padArthane dravya paryAya svarUpe sAta bolathI nakakI karavAmAM Ave che. (9) eka eka AtmAnuM svarUpa svataMtra dravya paryAya svarUpe, anekAMtapaNuM nakakI karavAmAM Ave che. (9) jIva padArtha utpAda-vyaya-dhrauvyaprayI sattAsvarUpa che. kSaNe kSaNe eka pachI eka paryAya badalato nitya TakI rahe che. (9) darzana jJAnamayI cetanA svarUpa che. (9) anaMtaguNamayI, anaMta dharmasvarUpa dravya hovAthI, guNa-paryAyavALo che. (9) sva-parane jANanAra svabhAva vaDe anekAkArarUpa eka che, arthAt anekane jANatAM anekarUpa thaI jato nathI. (9) vaLI te jIva padArtha AkAzAdithI bhinna asAdhAraNa caitanyaguNa svarUpa (9) guNa paryAyavALo che. jIva nAmanI vastu guNa paryAyavALI che. (9) tenuM sva-para pakAzaka jJAna anekAkAra rUpa eka che. joyuM ? jJAnamAM anaMgane jANe-lokAlokane jANe chatAM jJAnanI paryAya ekarUpa che. vaLI te jIva padArtha AkAzAdithI bhinna, asAdhAraNa caitanyaguNa svarUpa che. anya dravyo sAthe eka kSetramAM rahevA chatAM, potAnA svarUpane choDato nathI. bhale azuddha rUpe pariName to paNa, potAnAmAM ja rahe che, paramAM jato nathI-pararUpe thato nathI. Avo jIva nAmano padArtha. samaya have samyadarzana-jJAna-cAritrarUpa pariNamana tathA mithyAdarzana-jJAnacAritrarUpa pariNamananA svarUpane spaSTa kare che. je zuddha caitanya prANathI trikALa jIve, te zuddha jIva che. kSayopazama bhAvarUpa azuddhabhAva prANa ane paradravyarUpa IndriyAdi prANone dRSTimAMthI choDI, trikALa zuddha jIvanI dRSTi-ruci, enuM ja jJAna ane emAM ja ekapaNe ramaNatA karavI, e samyagdarzana-jJAna-cAritra che - e AtmAno sabUta vyavahAra prANa che. e svasamaya che. ene dharmarUpapariNamana kahe che. A dharma kathA che. bhAI ! A sivAya badhI vikathA che. AkarI vAta lAge paNa vastu svarUpa jema che, tema che. (24) jIva eTale AtmA, te sadAya jANanAro, parathI judo ne trikALa TakanAro che. jyAre te paranimittanA zubha avalaMbanamAM joDAya che, tyAre azubhabhAva (pApa) thAya che; ane jyAre svAvalaMbI thAya, tyAre zuddhabhAva(dharma) thAya che. (asAdhAraNa eTale paramAM nahi vaheMcAyelo, judo guNa, e teno sthULa artha che, asAdhAraNa guNano sUkSma artha ema thAya che ke jJAnaguNa sivAyanA anaMta guNono je AtmAmAM che te bI nirvikalpa che. te sva-parane jANatA nathI. mAtra eka jJAnarUpa potAne ane potAthI anya badhA guNa paryAyane jANe che tethI asAdhAraNa che.) anya dravyo sAthe eka kSetramAM rahevA chatAM potAnA svarUpane choDato nathI. Avo jIva nAmano padArtha "samaya" che. jyAre te potAnA svabhAvamAM sthira rahe che, arthAt svamAM ekatvapaNe pariName che tyAre to "svasamaya' che, ane paramAM ekatvapaNe lIna thaI, rAga dveSa rUpe pariName che tyAre 'para samaya" che. (26) pudgalono anya dravyakRta upakAra = jIva tathA pudgala dravyone dharmadravya, temanI gatimAM adharma dravya sthitimAM, AkAza dravya avagAhanamAM, kALa dravya vartanAparivartanamAM udAsInarUpe sahAyaka thAya che. koi icchAnI pUrti athavA preraNArUpe nahIM. kema ke, A cAreya dravya acetana tathA niSkriya che emAM icchA tathA preraNAdino bhAva banato nathI. e to udAsIna rahIne,
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvo tathA pulonA gati Adi rUpa pariNAma-kAryomAM tevI ja rIte sahAyaka thAya che. jevI rIte mAchalIne gati-kAryamAM jaLa, musApharane sthiti-kAryamAM mArgamAM karela vRkSa Adi sahAyaka thAya che. saMsArI jIva eka bIjAnA upakAra - apakAra ke sukha-duHkhamAM sahayoga kare che. athavA nimittakaraNa bane che. mukatajIva koine paNa upakAra karatA nathI. kAraNake jeno upakAra karavAmAM Ave che athavA karI zakAya che, te saMsArI jIva hoya che. mukata jIva saMsArathI sadAne mATe bhinna thai gayA che, tethI saMsArI jIvonA te kAMi, upakAra ke apakAra nathI karatA. pudgalonA saMsArI jIvo, pratye upakAra-apakAranuM sUcana karavAmAM AvyuM che jene teo potAnA sahakAra-sahayoga dvArA saMpanna kare che. athavA ema kahI ke temanA nimitte, dehadhArIone jIvana-maraNa, sukha-duHkhAdi prApta thAya che. jIvanAdinI sAthe zarIra-vacana-manazvAsocchavAsa tathA paMcendriyAdinuM grahaNa upalakSaNathI thAya che. te paNa pulakRta upakAra che. bIjA paNa ghaNAM upakAra-apakAra, zarIra saMbaMdhane kAraNe pudgaladata thAya che. vastuta : nizcaya draSTie, je padArtha potAnA svarUpamAM nimagna che. svabhAva pariNamana sahita che. temano koipaNa koino kadI raMca mAtra, upakAraapakAra karatuM nathI. upara pugala dravyono jIvadravyo pratye je upakArano nirdeza che, te badho vyavahAra-nayanI apekSAe che. nizcayanayanI draSTie to, potapotAnA svarUpamAM nimagna thaine svabhAna pariNamana karatAM dravyomAMthI, koi paNa dravya koipaNa para dravyono kahI kAMi, upakAra ke apakAra karatuM nathI. dharma-adharma, AkAza ane kALa ane cAra dravya, to sahAya potAnA svarUpamAM sthita rahIne, svabhAva pariNamana kare che, ane tethI nizcayathI, koinA paNa upakArAdi karatA nathI. jIva ane pudgala e be dravya vaibhAvika zakita sahita che, ane tethI temanAmAM svabhAva-vibhAva banne prakAranuM pariNamana hoya che. 384 jIvomAM vibhAva pariNamana, saMsAra avasthA sudhI karma tathA zarIrAdinA saMyogathI, thAya che. mukatAvasthAmAM vibhAva pariNamana na thatAM, kevaLa svabhAva pariNamana ja thayA kare che. pudagalonuM svabhAva pariNamana, paramANu rUpe ane vibhAva pariNamana, skaMdhanA rUpe thAya che. paramANu rUpe rahetuM pudgala koino paNa upakAra ke apakAra karatuM nathI, e samajI levuM joIe. (26) jIvanA be prakAra che : vyavahAra jIva ane nizcaya jIva, azuddha jIva ane zuddha jIva. vyavahAra jIvanI vyAkhyAH sparzana, rasana, ghANa, cakSa, zrotra e pAMca indriyo, mana, vacana, ane kAya e traNa baLa, ane zvAsozvAsa ne Ayu, ema daza prANothI saMsAra dazAmAM je jIve che, jIvaze ane jIvato hato, tene vyavahArajIva kahIe. tene azuddha jIva paNa kahe che. bIjo nizcayajIva : nizcayathI bhAvaprANa dhAraNa karavAne lIdhe, jIva che. kharekhara to jJAna, AnaMda, sattA Adi bhAvaprANa dhAraNa karanArane, nizcayajIva kahIe. paNa bhAvaprANamAM, azuddha bhAvaprANa paNa levAya ne ? mATe zuddha bhAvaprANa ane azuddha bhAvaprANa,-ema banne levA. azuddha bhAvaprANa eTale zuM ? A jaDa pAMca indriyo, mana-vacana-kArya, zvAsocchavAsa ne AyunA nimitte jIvanI azuddha daza prANanI je yogyatA che te azuddha bhAvaprANa che, ne te vaDe je jIve che te jIva che - e azuddhanaya kahyo. AmAM zuM kahyuM te samajAyuM ? A jaDa prANothI jIva jIve che, ema kahevuM e asabhUta vyavahAranayano viSaya che. tathA pote potAnI (azuddha bhAvaprANanI) yogyatAthI jIve che, ema kahevuM te azuddhanayanuM kathana che. pAMca indriyanI yogyatA, mana-vacanakAyanuM vIrya, zvAsocchavAsa ne AyunA pramANe rahevAnI yogyatA e azuddha bhAvaprANa che. ane enAthI jIve che tene azuddhanayathI, jIva kahIe chIe. roTalA khAvAthI jIve, te jIva che - ema nathI. samajANuM kAMI ? jo aMdaranA bhAva prANa laIe to zuddha jJAna-darzana-AnaMda-sattA- evA zuddha bhAvaprANane dhAraNa karI, enAthI jIve che tene jIva kahIe chIe.
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ 385 AvI vAta! (27) zuddha bhAva; trikALa zuddha bhAva. (28) jIva jIvarUpe | jIvuM ane karma :he AtmA ! jIvone anAdi kAlathI karma che. arthAt jIva ane -potA rUpe che paNa jIva pararUpe nathI. (29) jIva zabdamAM, jIva vastu karmano anAdi kAlano saMbaMdha che, jJAnAvaraNAdi karma jIvathI utpanna thayelA nathI, ane jIva padArthamAM, zabdAdi nathI. ahIM jIva zabda kahyo, te dvArA nathI, tathA karma vaDe jIva paNa utpanna karAyo nathI. kemake jIva ane karmanI jIva padArthane dravyaparyAya svarUpe nakkI karavAmAM Ave che; te sAta bolathI Adi nathI, banne anAdinAM che. kahelo che : vyavahAranayanI apekSAe jIva ane karmano bIja-vRkSanI samAna (*) eka eka AtmAnuM svataMtra dravya-paryAya svarUpe, anekAMtapaNuM nakakI anAdikAlano saMbaMdha che, arthAt bIjarUpa karmone lIdhe, jIva deha dhAraNa kare karavAmAM Ave che. che ane deha dhAraNa thatAM navAM karma upArjana kare che, A pramANe janma paraMparA (9) jIva padArtha utpAda-vyaya-dhrauvyamathI sattA svarUpa che. kSaNe kSaNe eka cAlyA kare che. jo zuddha nizcanayathI vicAravAmAM Ave, to jIva nirmaLa pachI eka, paryAya badalato nitya TakI rahe che. jJAna, darzana svabhAvavALo ja che. vyavahAranayathI jIva nara, nArakAdi paryAyo (9) darzana-jJAnamayI cetanA, svarUpa che. dhAraNa kare che, tathA karmabaMdha paNa kare che. AtmA sarvathA mukata che ema nathI. (9) anaMta guNamayI, anaMta dharma svarUpa dravya hovAthI, guNa paryAyavALo che. jo AtmA prathama mukta ja hoya, to baMdhAya zI rIte ? ane jo ekAMto (9) sva-parane jANanAra svabhAva vaDe, anekAkAra rUpa eka che, arthAt baMdhAyelo ho to mukAya zI rIte ? abaddha mukAto nathI - eTale ke je anekane jANatAM anekarUpa thaI jato nathI. baMdhanamAM nathI, tene mUkavAnuM zuM rahyuM ? apekSAvAdathI sarva ghaTe che. paNa (9) vaLI te AkAzAdithI judo, asAdhAraNa caitanya guNa svarUpa che. ekAMta mAnatAM paraspara virodha Ave che. (asAdhAraNa eTale paramAM nahi vaheMcAyelo, judo guNa, e teno A jIva zuddha nizcayanayathI vItarAga cidAnaMda eka svabhAvavALo che, to sthaLa artha che. asAdhAraNa guNano sUkSma artha, ema thAya che ke paNa vyavahAranayathI vartamAnamAM te svabhAvanI pragaTatA na hovAthI rAgAdi jJAnaguNa sivAyanA anaMtaguNo, je AtmAmAM che te badhA nirvikalpa vibhAva bhAve pariNamIne zubha-azubha bhAvo vaDe puNaya-pAparUpa thAya che. che. te sva parane jANatA nathI. mAtra eka jJAnaguNa potAne ane jo ke vyavahAranayathI AtmA puNya-pAparUpa thAya che. to paNa paramAtmAnI potAthI anya badhA guNa paryAyane jANe che tethI asAdhAraNa che.) anubhUtinI sAthe rahenAra te vItarAga samyagdarzana, jJAna ane cAritra tathA (9) anya dravya sAthe eka kSetramAM rahevA chatAM te potAnA svarUpane choDato IcchAnirodha rUpa tapAdi cAra nizcaya ArAdhanAthI mokSa paNa pamAya che. nathI. Avo jIva nAmano padArtha 'samaya' che. jyAre te potAnA jIva ane pudagalanuM thAzkaHkarma kharekhara (1) karmapaNe pravartatA pudgala-skaMdharUpe svabhAvamAM sthita rahe che. arthAt svamAM ekava5Ne, pariName che tyAre kartApaNAne dharatuM, (2) karmapaNuM pAmavAnI zaktirUpe karaNapaNAne aMgIkRta to "sva-samaya' che. ane paramAM ekatvapaNe lIna thaI, rAgadveSa rUpe karatuM, (3) prApya evA karmatva pariNAmarUpe karmapaNAne anubhavatuM, (4) pariName che, tyAre para-samaya che. (30) jIva sUkSma che. zarIra, mana, pUrvabhAvano nAza thavA chatAM dhruvapaNAne avalaMbatuM hovAthI jeNe vANI, zvAsa, varNa, gaMdha, rasa ane sparza sthaLa che ane AtmA sUkSma apAdAnapaNAne prApta karyuM che evuM, (5) UpajatA pariNAmarUpa karma vaDe che. samAzrita thatuM hovAthI (arthAt UpajatA pariNAmarUpa kArya potAne devAmAM AvatuM hovAthI) saMpradAnapaNAne pAmeluM ane (6) dhArI rAkhavAmAM AvatA
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariNAmano AdhAra hovAthI jeNe adhikaraNapaNAne grahyuM che evuM svayameva SaTkArakarUpe vartatuM thayuM anya kArakanI apekSA rAkhatuM nathI. e pramANe jIvaprANa (1) bhAvaparyAye pravartatA AtmadravyarUpe kartApaNAne dharato, (2) bhAvaparyAya pAmavAnI zaktirUpe karaNapaNAne aMgIkRta karato, (3) prApya evA bhAvaparyAyarUpe karmapaNAne anubhavato, (4) pUrva bhavAparyAyano nAza thavA chatAM dhruvapaNAne avalaMbato hovAthI jeNe apAdAnapaNAne prApta karyuM che evo, (5) UpajanA bhAvaparyAyarUpa karma vaDe samAzrita thato hovAthI (arthAt UpajatA bhAvaparyAyarUpa kArya potAne devAmAM AvatuM hovAthI) saMpradAnapaNAne pAmelo ane (6) dhArI rAkhavAmAM AvatA bhAvaparyAyano AdhAra hovAthI jeNe adhikaraNapaNAne grahyuM che evo-svayameva SaTkArakarUpe vartato thako anya kArakanI apekSA rAkhato nathI. mATe nizcayathI karmarUpa kartAne jIvakartA nathI ane jIvarUpa kartAne karma kartA nathI. (jyAM karma kartA che tyAM jIva kartA nathI ane jyAM jIva kartA che tyAM karma kartA nathI.) bhAvArtha :- (1) pudgala svataMtrapaNe dravyakarmane karatuM hovAthI pudgala pote ja kartA che; (2) pote dravyakarmarUpe pariNamavAnI zaktivALuM hovAthI pudgala pote ja karaNa che; (3) dravyakarmane prApta karatuM-pahoMcatuM hovAthI dravyakarma karma che, athavA dravyakarmathI pote abhinna hovAthI pudgala pote ja karma (-kArya) che; (4) potAnAmAMthI pUrva pariNAmano vyaya karIne dravyakarmarUpa pariNAma karatuM hovAthI ane pudgala dravyarUpe dhruva rahetuM hovAthI pudgala pote ja apAdAna che; (5) potAne dravyakarmarUpa pariNAma detuM hovAthI pudgala pote ja saMpradAna che; (6) potAnAmAM arthAt potAnA AdhAre dravyakarma karatuM hovAthI pudgala pote ja adhikaraNa che. e ja pramANeH- (1) jIva svataMtrapaNe jIvabhAvane karato hovAthI jIva pote ja kartA che; (2) pote jIvabhAvarUpe pariNamavAnI zaktivALo hovAthI jIva pote ja karaNa che; (3) jIvabhAvane prApta karato-pahoMcato hovAthI jIvabhAva karma che, athavA jIvabhAvathI pote abhinna hovAthI jIva pote ja karma che; 386 (4) potAnAmAMthI pUrvabhAvano vyaya karIne (navIna) jIvabhAva karato hovAthI ane jIvadravyarUpe dhruva raheto hovAthI jIva pote ja apAdAna che; (5) potAne jIvabhAva deto hovAthI jIva pote ja saMpradAna che; (6) potAnAmAM arthAt potAnA AdhAre jIvabhAva karato hovAthI jIva pote ja adhikaraNa che. jIva ane paramANu :jIva ane paramANu- te be dravye ja vibhAvapaNe pariName che, ne bAkInA cAra dravyo svabhAvapaNe pariName che. paramANumAM be jAtanI vaibhAvika paryAya thAya che H eka skaMdharUpe thavAnI ane eka karmapaNe thavAnI ema be prakAre thavAnI. tAkAta che. (paramANu karmapaNe thAya che, temAM AtmAnI vibhAva paryAyanuM nimitta che); AtmAmAM to rAga-dveSarUpe, eka ja prakAre vikAra thAya che. jIva ane paramANa jIva ne paramANu te be dravyo ja vibhAvapaNe, pariName che. ne bAkInA cAra dravyo (dhamAsti, adharmAsti, AkAza ane kALa) svabhAvapaNe, pariName che. paramANumAM be jAtanI vaibhAvika paryAya thAya che, eka skaMdharUpa thavAnI ane eka karmapaNe thavAnI, ema be prakAre thavAnI tAkAta che. (paramANu karmapaNe thAya che, temAM AtmAnI vibhAva paryAyanuM nimitta che.) AtmAmAM to rAga-dveSa rUpe, ekaja prakAre vikAra thAya che. jIva ane vikAra :vikAranI paryAyane jIva kare, evo eno svabhAva nathI. kemake jIvamAM evI koI zakti nathI, je vikArane kare. zuM kIdhuM ? AtmAmAM jJAna, darzana, AnaMda, astitva, vastutva, prabhutva Adi, anaMta anaMta zaktio bharI che, paNa emAM evI koI zakti nathI, je vikArane ucatpanna kare. zaktio to badhI nirmaLa ja nirmaLa che. to paryAyamAM vikAra to thAya che ? hA, paryAyamAM je vikAra thAya che, te svataMtra te samayanA SaTkArakanA pariNamanathI thAya che. jIvadravya, enuM kAraNa nahi ne nimitta-karma paNa, enuM vAstavika kAraNa nahi.
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ 387 mokSa jatAM pahelAM kevaLI samudraghAta karanAra jIva, lokAkAza jevaDo moTo thAya jIva zAna che yA anya che:AtmA jJAnaguNa dvArA jJAna che athavA sukhAdi anya guNa dvArA anya che. jIva tattvanI viparIta zraddhA pudgala, dharma, adharma, AkAza ane kALa e pAMca ajIva dravya che. jIva trikALa jJAna svarUpa ane pudagalAdi dravyothI judo che; paNa mithyAdaSTi jIva AtmAnA svabhAvanI yathArtha zraddhA nahi karatAM ajJAnavaza UlaTuM mAnIne ,zarIra te ja huM chuM, zarIranA kArya huM karI zakuM chuM, mArI IcchAnusAra zarIranI vyavasthA rAkhI zakuM chuM. ema zarIrane ja AtmA mAne che. A jIvatattvanA viSayamAM mithyAtva (UMdhI zraddhA). jIva dravyu : jIvadravya to dekhavA-jANavArUpa caitanyaguNanuM dhAraka che; Indrayagamya ne havA yogya amUrtika che, tathA saMkoca-vistArazakti sati asaMyAta pradezI eka dravya che. (2) dekhavA-jANavArUpa caitanyaguNanuM dhAraka che; Indriyagamya na hovA yogya amUrtika che tathA saMkoca-vistAzakti sahita asaMkhyAta pradezI eka dravya che. (3) te arUpI caitanya svarUpa che. jANavuM-dekhavuM e, tenuM lakSaNa che. AvA jIvo anaMta che. dareka jIva, eka saMpUrNa dravya hovAthI, saMpUrNa jJAna teno svabhAva che ne te pragaTa karI zake che. (4) jemAM cetanA arthAt jJAna-darzanarUpa zakti che tene jIvadravya kahe che. (jIva = AtmA) (5) jIva cetana che. (6) te arUpI caitanya svarUpa che. jANavuM-dekhavuM e tenuM, lakSaNa che. AvA jIvo anaMta che. dareka jIva eka saMpUrNa dravya hovAthI, saMpUrNa jJAna teno svabhAva che. ne te pragaTa karI zake che. (7) te arUpI caitanya svarUpa che. jANavuM-dekhavuM, e tenuM lakSaNa che. AvA jIvo anaMta che. dareka jIva eka saMpUrNa dravya hovAthI, saMpUrNa jJAna teno svabhAva che. ne te pragaTa karI zake che. (8) jemAM cetanA, arthAt jJAna-darzanarUpa zakti che, tene jIvadravya kahe che. (jIva = AtmA.). pratyeka jIva pradezonI saMkhyAnI apekSAe, lokAkAzanI barAbara asaMkhya pradezavALo che. paraMtu saMkoca-vistAranA kAraNe, potAnA zarIra pramANa che. ane mukta jIva, aMtanA zarIra pramANa che. jIva padArthane dravya paryAya svarUpe smata bolathI nakkI karavAmAM Ave che:: (1) eka eka AtmAnuM svataMtra-dravya-paryAya svarUpe anekAMtapaNuM nakkI karavAmAM Ave che. (2) jIva padArtha utpAdU-vyaya-dhovyamayI sattA svarUpa che. kSaNe kSaNe eka pachI eka paryAya, badalato nitya TakI rahe che. (3) darzana-jJAnamayI cetanA svarUpa che. (4) anaMta guNamayI, anaMta dharmasvarUpa dravya hovAthI, guNa paryAyovALo che. (5) sva-parane jANanAra svabhAva vaDe anekAkAra rUpa eka che, arthAt anekane jANavA anekarUpa thaI jato nathI. (6) vaLI te kAzAdithI judo asAdhAraNa caitanya guNa svarUpa che. (asAdhAraNa eTale paramAM nahi vaheMcAyelo, judo guNa, e teno sthULa artha che. asAdhAraNa guNano sakSma artha ema thAya che ke jJAnaguNa sivAyanA anaMta guNo je AtmAmAM che te badhA nirvikalpa che, te sva-parane jANatA nathI. mAtra eka jJAnaguNa potAne ane potAthI anya badhA guNa paryAyane jANe che tethI asAdhAraNa che.) (7) anya dravya sAthe eka kSetramAM rahevA chatAM te potAnA svarUpane choDato nathI. Avo jIva nAmano padArtha samaya che. jyAre te potAnA svabhAvamAM sthita rahe che arthAt svamAM ekatvapaNe pariName che tyAre to svasamaya che. ane paramAM entapaNe lIna thaI rAgadveSarUpe pariName che tyAre para samaya che. jIva roTalA to thAya che ne ? :koNa khAya ne koNa pIe che ? khAvA-pIvAnI kriyA jaDanI jaDamAM che, te kriyA vakhate parane anusarIne, je vikAra thAya che e paNa vibhAva che, caitanyanuM svabhAvakArya nathI. ahA ! AvuM che AkaruM kAma ! AmAM pravINatA karavI paDaze. caitanya svarUpa bhagavAna, AtmAne yathArthapaNe oLakhIne teno anubhava karIne. aMtaramAM jJAnanuM pariNamana karavuM paDaze - jo AtmakalyANanI bhAvanA hoya to.
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ dukAna upara besI dhaMdho karavo, paisA meLavavA, baMgalA baMdhAvavA, e jaDanAM kAryo to tArAM nathI, paNa aMdara jIvanI dazAmAM thatA pUNya-pApanA vikArI bhAvo paNa, AtmAnAM kArya nathI. jo tAre tArA hitanuM kArya karavuM hoya to, parama padArtha evA nija jJAyaka prabhune prApta karavo hoya, to mithyAtva ane puNya-pApanI prApti to anAdithI karI che. paraMtu e badhA to 84 lAkha yoniomAM rakhaDavAnA rastA che; tenAthI tAre chUTavuM hoya to - jJAna, zAMtine akaSAya-svabhAvathI bharapUra evA nija, bhagavAna AtmAne anusarIne, aMtarmukha pariNamana karavuM, e tAruM kArya che; jaDane anusaravuM te tAruM kArya nathI. jaDanAM kAryo tArAM nathI. jIva samAsa :jIvono bheda. jIva-ajIva cetana-acetana, AtmA-anAtmA; ajIvane jaDa paNa kahe che. jIva-adhikaraNanA bheda :jIva adhikaraNa-Asrava saMraMbha samAraMbha-AraMbha, mana vacana-kAyarUpa traNa yoga, kRta-kArita-anumodanA tathA krodhAdi cAra kaSAyonI vizeSatAthI 3*3*3* 4 = 108 bhedarUpa che. varSa ane padulakarNanuM caka A lokamAM saMsArI jIvathI anAdi baMdhanarUpa upAdhinA vize snigdha pariNAma thAya che, pariNAmathI pagalapariNAtmaka karma, karmathI narakAdi gatiomAM gamana, gatinI prAptithI deha, dehathI Indriyo, IndriyothI viSayagrahaNa, viSayagrahaNathI rAgadveSa, rAgadveSathI pAchA snigdha pariNAma, pariNAmathI pAchuM pagalapariNAtmaka karma, karmathI pAchuM narakAdi gatiomAM gamana, gatinI prAptithI deha, dehathI Indriyo, IndriyothI viSayagrahaNa, viSayagrahaNathI rAgadveSa, rAgadveSathI vaLI pAchA snigdha pariNAma. e pramANe A anyonya kArya kAraNabhUta jIvapariNAtmaka ane pula pariNAtmaka karmajALa saMsAracakramAM jIvane anAdi anaMtapaNe athavA anAdi-sAtapaNe cakranI mAphaka pharIpharIne thayA kare che. jIvakAryo jIva badhuM jANe che ane dekhe che, sukhane Icche che, duHkhathI Dare che. hita ahitane (zubha-azubha bhAvone) kare che ane temanA phaLane bhogave che. A 388 anyathI asAdhAraNa evAM jIvakAyonuM kathana che. (arthAt anya dravyothI asAdhAraNa evAM je jIvanAM kAryo te ahIM darzAvyA che.) caitanyasvabhAvapaNAne lIdhe kartasthita (kartAmAM rahelI) kriyAno jJapti tathA dazino-jIva ja kartA che; ane tenA saMbaMdhamAM raheluM pagala tenuM kartA nathI. jema AkAzAdi nathI tema. (caitanyasvabhAvane lIdhe jANavAnI ane dekhavAnI kriyAno jIva ja kartA che; jyAM jIva che tyAM cAra arUpI acetana dravyodharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa-paNa che topaNa teo jema jANavAnI ane dekhavAnI kriyAnA kartA nathI tema jIvanI sAthe saMbaMdhamAM rahelAM karmano karmarUpa pulo paNa te kriyAnAM kartA nathI.) caitanyanA vivartarUpa (palaTArUpa) saMkalpanI utpatti (jIvamAM) thatI hovAne lIdhe, sukhanI abhilASArUpa kriyAno, duHkhanA udvegarUpa kriyAno tathA svasaMvedita hitaahitanI niSpattirUpa kriyAno (-potAthI cetavAmAM AvatA zubha-azubha bhAvone racavArUpa kriyAno) jIva ja kartA che; anya nahi. zubhAzubha karmanA kaLabhUta ITAniSTaviSayopabhogakriyAno, sukhaduHkhasvarUpa svapariNAmakriyAnI mAphaka, jIva ja kartA che; anya nahi. AthI ema samajAvyuM ke (uparokta) asAdhAraNa kAryo dvArA pudgalathI bhinna evo AtmA anumeya (-anumAna karI zakavA yogya) che. bhAvArtha:- zarIra, Indriya, mana, karma vagere pulo ke anya koI acetana dravyo kadApi jANatAM nathI, dekhatAM nathI, sukhane IcchatAM nathI, duHkhathI DaratAM nathI, hita-ahitamAM pravartatAM nathI ke temanAM phaLane bhogavatAM nathI; mATe je jANe che ane dekhe che, sukhanI IcchA kare che, duHkhanA bhayanI lAgaNI kare che, zubha-azubha bhAvomAM pravarte che ane temanAM phaLane bhogave che te, acetana padArthonI sAthe rahyo hovA chatAM sarva acetana padArthonI kriyAothI taddana viziSTa prakAranI kriyAone karanAro, eka viziSTa padArtha che. Ama jIva nAmano caitanyasvabhAvI padArthavizeSa ke jene jJAnIo svayaM spaSTa anubhave che te-tenI asAdhAraNa kriyAo dvArA anumeya paNa che. jIvaMta :vidyamAna; chato (padArtha) (2) vidyamAna; chato; pragaTa.
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvatuM jIvana:trikALI jIvadravya jIvatattvanuM chANa :jIvatattvanuM lakSaNa jJAnasvabhAva. jIvatattvanI bhUla :jIva to trikAla jJAna svarUpa che. tene ajJAnI jIva jANato nathI. ane je zarIra te huM ja chuM, zarIranuM kArya huM karI zakuM chuM, zarIra svastha hoya to mane lAbha thAya, bAhya anukULa saMyogathI huM sukhI ane pratikULa saMyogathI huM duHkhI, huM nirdhana, huM dhanavAna, huM baLavAna, huM nirbaLa, huM manuSya, huM kurUpa, huM suMdara ema mAne che, zarIra Azrita upadeza ane upavAsAdi kriyAomAM, potApaNuM mAne che. e vagere mithyA abhiprAya vaDe, je potAnA pariNAma nathI. paNa badhAya, para padArthanA che. zarIra vagere je padArtha dekhavAmAM Ave che, te atmAthI trikALa judAM che, te padArthonA ThIka rahevAthI ke bagaDavAthI, AtmAnuM te kAMI ThIka thatuM nathI temaja bagaDatuM nathI. paraMtu mithyAdaSTi enAthI UlaTuM mAne che. te jIvatattvanI bhUla che. jIvata:caitanyapaNuM; jIvanapaNuM jJAnAdi guNayukta rahevuM, te jIvana kahevAya che. jIvatva guNa :Atma dravyanA kAraNabhUta, caitanyamAtra bhAvarUpa bhAvaprANanuM dhAraNa karavuM jenuM lakSaNa che, te zaktine jIvatva guNa kahe che. jIvatva zakti caitanyabhAvaprANa; Atmadravyane kAraNabhUta evA caitanyamaya bhAvanuM dhAraNa, jenuM lakSaNa arthAt svarUpa che, evI jIvatvazakti, jJAnamAtra bhAvamAM AtmAmAM uchaLe che. (2) jIvatvazakti darzana-jJAna svabhAvarUpa zuddha caitanya bhAvaprANarUpa che te jIvanuM vAstavika jIvatara che. jIvato hayAta jIvadayA vAstavamAM jIva jJAna ane AnaMdathI bharelo, pUrNAnaMda prabhu che ema aMtaramAM svIkAra karavo, te jIvanuM jIvana che ane tenuM ja nAma, jIvadayA che, tenuM ja nAma jainadharma che. jIvadbhavya je sparza-rasa-gaMdhavarNaguNa vinAnuM hovAne lIdhe, azabda hovAne lIdhe, anirdiSTa saMsthAna hovAne lIdhe tathA avyaktatattvAdi paryAyArUpe pariNata hovAne lIdhe IMdriyagrahaNayogya nathI. te cetanAguNamayapaNAne lIdhe rUpI temaja arUpI ajIvothI viziSTa (bhinna) evuM jIvadravya che. (2) je | 389 sparza-rasa-gaMdha-varNaguNa vinAnuM hovAne lIdhe, azabda hovAne lIdhe, anirdiSTa saMsthAna hovAne lIdhe tathA avyaktavAdi paryAyorUpe pariNata hovAne lIdhe IndriyagrahaNayogya nathI te, cetanAguNamayapaNAne lIdhe rUpI temaja arUpI ajIvothI viziSTa (bhinna) evuM jIvadravya che. (3) svarUpathI jIvadravya zuddha caitanyasvabhAvamaya che. bhagavAna AtmA caitanyasvabhAvamaya eka glAyakamAtra che. ahAhA! e trikALI sanuM satva, bhAvavAnano bhAva abhinna eka caitanyamAtra che ane caitanyabhAvathI zUnya evA puladravyathI bhinna kahevAmAM Avela che. (4) AtmA jJAna pramANa che; jJAna kSeya pramANa kahyuM che. zeya lokAloka che, tethI jJAna sarvagata (arthAt sarva vyApaka) che. (5) jemAM cetanA guNa prApta hoya, tene jIvadravya kahe che. jIvatha keTalA ane kyAM che ? :jIva dravya anaMtAnaMta che, ane te samasta lokAkAzamAM bharelA che. eka jIva keTalo moTo che ? eka jIva pradezonI apekSAe lokAkAzanI barAbara che. paraMtu saMkoca ane vistAranA kAraNathI, zarIra pramANa che; ane mukta, jIva aMtanA zarIrapramANa che. lokAkAzanI barAbara kayo jIva che? mokSa jatAM pahelAM samudraghAta karavAvALo jIva, lokAkAzanI barAbara thAya che. jIvadravyanA vizeSa guNa jIva dravyamAM caitanya (darzana-jJAna) samyatva,cAritra, sukha, kriyAvatI zakti vagere. jIvadravyamAM vibhAvavyaMjanaparyAya kyAM sudhI hoya che ? :caudamAM guNasthAna sudhI sarva saMsArI jIvone vibhAvavyaMjanaparyAya hoya che, kAraNake tyAM sudhI jIvane paranimitta (paudagalika karma) sAthe saMbaMdha rahe che. moha ane yoganA nimittathI samyagdarzana, samyajJAna ane sammacAritrarUpa AtmAnA guNonI tAratatmarUpa avasthAvizeSane guNasthAna kahe che. guNasthAna 14 che :(1) mithyAtva, (2) sAsAdana, (3) mizra, (4) avirata samyagdaSTi, (5) dezavirati, (6) pramattavirata, (7) apramattavirata, (8) apUrvakaraNa, (9)
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ anivRttikaraNa, (10) sUmasAmparAya, (11) upazAMta moha, (12) kSINa moha, (13) sayogI kevalI, (14) ayogI kevalI. jIvane avadhijJAna kyAre Upaje ? AraMbha, parigrahathI nivarce jIvane eka samayamAM keTalAM zAna hoI zake ? eka samayamAM eka jIvane ochAmAM ochuM eka ane vadhAremAM vadhAre cAra jJAna hoya che. teno khulAso A rIte che - eka kevaLajJAna ja hoya che. be matijJAna ane zrutajJAna hoya che. traNa matijJAna, zrutajJAna ane avadhijJAna athavA matijJAna, zrutajJAna ane mana:paryAyajJAna hoya che. cAra matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna ane mana:paryAya jJAna hoya che. jIvanuM kartavya :jIve tattvAdikano nizcaya karavAno udyama karavo, tenAthI aupazamAdika samyakatva svayaM thAya che. dravyakarmanA upazamAdika te to putradalanI zakti (paryAya) che; jIva teno kartA hartA nathI. puruSArtha pUrvaka udyama karavAnuM kAma jIvanuM che; jIve pote tattva nirNaya karavAmAM upayoga lagAvavo joIe. e puruSArthathI, mokSanA upAyanI siddhi ApoApa thAya che. jIva paruSArtha vaDe, jyAre tatvanirNaya karavAmAM, upayoga lagAvavAno abhyAsa rAkhe che, tyAre tene vizuddhatA vadhe che, karmono rasa svayaMhIna thAya che, ane keTalAka kALe jyAre potAnA paruSArtha vaDe, jIvamAM prathama aupathamikabhAve pratIti pragaTe che, tyAre darzanamohano ApoApa upazama thAya che. jIvanuM kartavya to, tattvanA nirNayano abhyAsa che; jIva jyAre tavanirNayamAM upayoga lagAve, tyAre darzana mohano upazama svayaM ja thAya che, karmanA upazamamAM, jIvanuM kAMI ja kartavya nathI. jIvane kevaLajJAna kyAre Upaje ? AraMbha, parigrahathI nivatyuM. jIvana jAya che jIvana :khoTI mAnyatAmAM AyuSya pUruM thaI jaze. jIvana dIpaka:AyuSyarUpI dIvo. jIvane padravyanA saMyoganuM kAraNa jIvane paradravyanA saMyoganuM kAraNa azuddha upayoga che. ane te azuddha upayoga vizuddha ane saMkalezarUpa uparAgane lIdhe zubha ane azubhapaNe bapaNAne pAmyo thako, je puNaya ane pApapaNe 390 dvividhatA-bepaNAne pAme che. evuM je padravya tenA saMyoganA kAraNa tarIke kAma kare che. uparAga-vikAra maMdakaSAyarUpa ane tIvra kaSAyarU5, e be prakArano hovAthI, azuddha upayoga paNa zubha che. ane azubha evA be prakArano che; temAM zubha upayoga payarUpa paradravyanA saMyoganuM kAraNa thAya che. ane azubha upayoga pAparUpa padravyanA saMyoganuM kAraNa thAya che. paraMtu jyAre banne prakAranA A azuddha upayogano abhAva karavAmAM Ave, tyAre kharekhara upayoga zuddha ja rahe che, ane te paradravyanA saMyoganuM akAraNa ja che. arthAta zuddha upayoga paradravyanA saMyoganuM kAraNa nathI. jIvanaprAsAda :jIvarUpI mahela. jIvane pratijJAna kyAre Upaje 7:AraMbha, parigrahathI nivatyuM. jIvane manaHparyayazAna kyAre Upaje ? :AraMbha, parigrahathI nivarce jIvanuM jANa jIvanuM lakSaNa upayoga che. ane upayoga darzana ane jJAnanA bhedathI, be prakArano batAvyo che. A bhedonI dRSTie, dekhavA ane jANavArUpa caitanyane anusarIne thatA pariNAmane upayoga samajavo. jIvanuM lakSaNa :varNa, rasAdi rahita, zuddha caitanya jIvanuM lakSaNa che. zuddha sahaja Atma svarUpamAM ja jaDa dravyanA guNa tathA lakSaNa nathI tethI zuddhAtmA ajIvathI taddana judo che. ajIva dravya be prakAre che : eka jIva saMbaMdhI ane ajIva saMbaMdhI dravya karma, bhAvakarma tathA nokarma jIva saMbaMdhI, ajIva dravya che. ane pudgalAdi pAMca dravyarUpa ajIva, jIva saMbaMdhI nathI. mATe jIvathI judA A pramANe jIva ane ajIva banne padArtho bhinna bhinna che. tene he ziSya eka jANIza nahi. rAgAdi je karmajanya che te para che tene para ja mAna. AtmAthI bhinna mAna. ahIM je zuddha lakSaNa saMyukta zuddha sahajAtma svarUpa che te ja upAdeya che. A zuddha AtamA mana rahita che, atIndriya che. jJAnamaya che, amUrtika che, caitanya mAtra che, tathA IndriyothI jaNAya tevo nathI. A pramANe jIvanAM anizcita lakSaNa kahyAM che.
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ 391 jIvane saMsAramAM AvavAnuM kAraNa A lokamAM saMsArI jIvathI anAdi baMdhanarUpa upAdhinA vize snigdha pariNAma thAya che, pariNAmathI pudgalapariNAmAtmaka karma, karmathI narakAdi gatiomAM gamana, gatinI prAptithI deha, dehathI Indriyo, iMdriyothI viSayagrahaNa, viSayagrahaNathI rAgadveSa, rAgadveSathI pAchA snigdha pariNAma, pariNAmathI pAchuM pudgalapariNAmAtmaka karma, karmathI narakAdi gatiomAM gamana, gatinI prAptithI deha, dehathI Indriyo, iMdriyothI viSayagrahaNa, viSayagrahaNathI rAgadveSa, rAgadveSathI vaLI pAchA snigdha pariNAma. e pramANe A anyonya kAryakAraNabhUta jIvapariNAmAtmaka ane pulapariNAmAtmaka karmakALa saMsAracakramAM jIvane anAdi anaMtapaNe ane anAdi-sAtapaNe cakranI mAphaka pharIpharIne ghaTata kare paramAtmA mana rahita che, kAraNa ke mane saMkalpa-vikalpa rUpa che. ane | paramAtmAmAM saMkalpa-vikalpano abhAva che. pAMca IndriyothI rahita hovAne lIdhe paramAtmA atIndriya che. lokAloka prakAzaka kevalajJAna sahita hovAthI paramAtmA jJAnamaya che. AtmAmAM rUpa, rasa, gaMdha ane sparzano abhAva che. tethI te amUrtika che. anya dravyomAM caitanyapaNAno abhAva che. mAtra jIva dravyamAM caitanyapaNuM che tethI te citmAtra kahevAya che. paramAtmA Indriyo vaDe jANavAmAM Avato nathI. vItarAga svasaMvedana jJAnathI ja jaNAya che. mATe Indriya agocara che. AvAM lakSaNovALo AtmA che. jIvanuM lakSaNa :jIvanuM je lakSaNa che te upayoga che, ke je AtmAno caitanyAnuM vidyApI pariNAma che. jenA mULa vibhA darzana ane jJAnanA bhedathI be prakAranA che. A bhedonI daSTie dekhavA ane jANavA rUpa caitanyane anusarIne thatA pariNAmane upayoga samajavo joie. jemAM A pariNamana vAstavika rIte jaNAya che te ja lakSyabhUta jIvatatattva che, kema ke jIvano sadAna ananyabhUta pariNAma che. ne jIvathI pRthaka, bIje kayAMya kahI lakSita thato nathI. (2) upayoga che, ane te upayoga jJAna darzananA bhedathI, be prakArano batAvyo che. jIvane zratakazAna kyAre Upaje 7:AraMbha, parigrahathI nivatyuM. jIvanuM svarUpa :jIva be prakAranA che : (1) saMsArI arthAt azuddha ane (2) siddha arthAt zuddha. teo banne cetanA svabhAvavALA che ane cetanAno pariNAma te upayoga che. saMsArI jIvo dehasahita che ane siddha jIvo deharahita che. saMsArIo bhavya ane abhavya ema be prakAranA che. pAcya ane apAcya maganI mAphaka, jemanAmAM zuddha svarUpanI upalabdhinI zaktino abhAva che. temane bhavya ane jemanAmAM zuddha svarUpanI upalabdhinI zakitano abhAva che temane abhavya kahevAmAM Ave che. jIvananI saphaLatA :bhAI A anaMtakALanA pherA TALavAnAM TANAM che mATe sasvarUpanI jijJAsA kara ! manana kara ! vicAra kara ! puruSArtha kare ! vairAgya kara ! aMtaramAM kara ! to ja A manuSyabhava saphaLa che. jo A jIvanamAM rAgadveSa, ajJAna, krodha, mAna, mAyA ane lobhanA kaSAyathI aTakI, kaMI navIna sataparuSArtha na karyo, sannAna karI, zarIra ane AtmA judA che, enuM bhedajJAna karI kAMI apUrNatA na karI, to jIvana maLyuM ke na maLyuM barAbara che. kUtarA kAgaDA sau janma ne mare che. paNa A jIvanamAM jo AtmajJAna meLavIne kAMI apUrvatA thaI, aMtaravalaNa vaLyuM, to ja A jIvananI saphaLatA . A mATe satpaSano saMga, sanzAstranuM zravaNa, manana ane svAdhyAya karIne, AtmAnA pariNAma maMda karI kaSAyabhAvathI aTakIne, zarIra e huM nathI paNa mAro AtmA zuddha che, temAM lIna thavAno abhyAsa karavo. Ama potAnA svabhAvanA jJAna-dhyAnamAM ekAgra thAya tyAM karmanuM jhera phaTa daIne UtarI jAya che, karma enI meLAe jharI jAya che ane samyagdarzana-samyajJAna tarapha jIva vaLe che. jIvamukta jIvananA traNa prakAranA tApane vaTAvI brahmAnaMdano anubhava karanAra (jIva), paramahaMsa, jIvadazAmAM paNa dunvayI AsaktithI mukta, brahmaniSTha.
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvanamukta dazA sahajAtmasvarUpasthiti; sAkSAt mokSadazA. jIvanmukti :jIvatAM mukti; deha hovA chatAM mukti. jIvanasUtro : (1) pramAdane lIdhe, AtmA maLeluM svarUpa bhUlI jAya che. (2) je je kALe je je karavAnuM che, tene sadA upayogamAM rAkhyA raho. (3) krame karIne pachI, tenI siddhi karo. (4) alpa AhAra, alpa vihAra, alpa nidrA, niyamita vAcA, niyamita kAyA ane anukULa sthAna e manane vaza karavAnAM uttama sAdhano che. (5) zreSTha vastunI jijJAsA karavI, e ja AtmAnI zreSThatA che. kadApi te jijJAsA pAra na paDI, to paNa, jijJAsA te paNa, te ja aMzavat che. (6) navAM karma bAMdhavAM nahIM ane jUnAM bhogavI levAM, evI jevI acaLa jijJAsA che ne, te pramANe vartI zake che. (7) je kRtyanuM pariNAma dharma nathI, te kRtya mULathI ja karavAnI IcchA, rahevA devI joItI nathI. (8) mana jo zaMkAzIla thaI gayuM hoya, to dravyAnuyoga vicAravo yogya che. pramAdI thaI gayuM hoya, to caraNakaraNAnuyoga vicAravo yogya che, ane kaSAyI thaI gayuM hoya, to dharmakathAnuyoga vicAravo yogya che; jaDa thaI gayuM hoya, to traNitAnuyoga vicAravo yogya che. (9) koI paNa kAmanI nirAzA IcchavI; pariNAme pachI jeTalI siddhi thaI teTalo lAbha; Ama karavAthI saMtoSI rahevAze. (10) pRthvI saMbaMdhI kleza thAya to ema samajI le je ke, te sAthe AvavAnI nathI; ulaTo huM tene deha ApI javAno chu; vaLI te kaMI mUlyavAna nathI. strI saMbaMdhI kleza, zaMkAbhAva thAya, to Ama samajI anya bhoktA pratye hasaje ke te maLamUtranI khANamAM mohI paDyo. (je vastuno ApaNe nitya tyAga karIe chIe temAM!) dhanasaMbaMdhI nirAzA ke kleza thAya, to te UMcI jAtanA kAMkarA che, ema samajI saMtoSa rAkhaje; krame karIne to tuM niHspRhI thaI zakIza. (11) teno tuM bodha pAma, ke jenAthI samAdhimaraNanI prApti thAya. (12) ekavAra jo samAdhimaraNa thayuM, to sarvakALanAM asamAdhimaraNa TaLaze. (13) sarvottama pada, sarva tyAgInuM che. eka prauDha tattvajJAnIne chAje tema, tattvasaMkalanA baddhapaNe gUMthelA A jIvanasUtromAM sUcavyuM che tema, - apramAda rAkhI, sadA upayoga rAkhI, kAryanI krame karIne siddhi karavI; alpa AhArAdithI, ne mana-vacana-kAyAnI niyamitatAthI, manane vaza karavu; zreSTha vastu IcchavI, e ja AtmAnI zreSThatA jANavI; navAM karma bAMdhavA nahIM ane jUnAM bhogavI levA; je kRtyanuM pariNAma dharma nathI, te kRtya mULathI ja karavAnI IcchA rahevA devI nahi; cAra anuyogamAM kayA kayAmAM manane kyAre kyAre pravartAvavuM; koI paNa kAmanI nirAzA IcchavI; pRthvI, zrI dhana saMbaMdhI kaleza thAya, to zuM samajI samatA rAkhavI; samAdhimaraNanI prApti arthe bodha pAmavAnuM IcchavuM; sarvottama pada sarva tyAgInuM che, te IcchavuM. jIvanA anujIvI guNa :cetanA, zraddhA, cAritra, sukha, vIrya, bhavyatva, abhavyatva, jIvatva, vaibhAvika, kakRtya, bhokRtva vagere jIvanA anujIvI guNa anaMta che. jIvanA anujIvI guNo kayA kayA che HcetanA, samyaktva, cAritra, sukha, vIrya, bhavyatva, abhayatva, jIvatva, vaibhAvika, kartRtva, bhokRtva vagere, anaMta guNa che. 392 jIvanA pratijIvI guNa kayA kayA che ? avyAbAdha, avagAha, agurulaghutva, sUkSmatva, nAstitva ItyAdi. jIvanA A sAdhAraNa bhAvo :paryAyabhAva-kSaNika bhAva (1) audiyeka bhAva karmonA udaya sAthe saMbaMdha dharAvato, vikAra bhAva. kevaLajJAna pragaTa thayA pahelAM, jJAnanA ughADano jaTelo abhAva che, te audiyaka bhAva. (21) - gati (4) - ajJAna - baMdhanA kAraNa. (2) aupazamIka bhAva. - kaSAya (4) - asaMyama - liMga (3) - mithyAdarzana - asiddhatva - lezyAyoga (6)
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ 393 upathamika bhAva. karmonA upazama sAthenA saMbaMdhanAno bhAva. (2) - samyakatva bhAva - cAritra bhAva. (3) jJAyopamika bhAva karmono svayaM aMze kSaya ane svayaM aMze upazama sAthenA saMbaMdhavALo bhAva. matijJAna, zrutajJAna. avadhijJAna, manaH paryAya jJAna. (18) - samyakatva - cAritra - cakSu darzana - acakSudarzana - deza saMyama - matijJAna - zruta jJAna - avadhijJAna - manaH paryaya jJAna - kumati jJAna - kuzruta jJAna - kuavadhijJAna - dAna - lAbha - bhoga - upabhoga - vIrya - avadhi darzana. (4) kSAyika bhAva. karmono sarvathA nAza sAthenA saMbaMdhavALo atyaMta zuddha bhAva kevaLa jJAna (9) - jJAyika samyatva - jJAyika cAritra - jJAyika darzana - jJAyika jJAna - jJAyika dAna - jJAyika lAbha - jJAyika bhoga - jJAyika upabhoga - jJAyika vIrya. trikALa svabhAva (5) pArimANika bhAva karmonI upazama, kSaya kSayopazama athavA udayanI apekSA rAkhyA vinA, jIvano je svabhAva bhAva, tene pariNAmika bhAva kahe che. dravyo paNa che topaNa teo jema jANavAnI ane dekhavAnI kriyAnAM kartA nathI tema jIvanI sAthe saMbaMdhamAM rahelAM karmano karmarUpa pugalo paNa te kriyAnAM kartA nathI.) caitanyanA vivartarUpa saMkalpanI utpatti (jIvamAM) thatI hovAne lIdhe, sukhanI abhilASArUpa kriyAno, duHkhanA udvegarUpa kriyAno tathA svasaMvedita hita-ahitanI niSpattirUpa kriyAno (-potAthI cetavAmAM AvatA zubha-azubha bhAvone racavArUpa kriyAno jIva ja kartA che; anya nahi. zubhAzubha karmanA phaLabhUta ITAniSTaviSayopabhogakriyAno, sukhaduHkhasvarUpa svapariNAma kriyAnI mAphaka jIva ja kartA che; anya nahi. AthI ema samajAvyuM ke (uparokata) asAdhAraNa kAryo dvArA pudgalathI bhinna evo AtmA anumeya (anumAna karI zakavA yogya) che. bhAvArtha :- zarIra, iMdriya, mana, karma vagere pulo ke anya koI acetana dravyo kadApi jANatAM nathI, dekhatAM nathI, sukhane IcchatAM nathI, duHkhathI DaratAM nathI, hita-ahitamAM pravartatA nathI ke temanAM phaLane bhoga vatAM nathI; mATe je jANe che ane dekhe che, sukhanI IcchA kare che, duHkhanA bhayanI lAgaNI kare che, zubha-azubha bhAvomAM pravarte che ane temanAM phaLane bhogave che, te (jIva) acetana padArthonI sAthe rahyo hovA chatAM sarva acetana padArthonI kriyAothI taddana viziSTa prakAranI kriyAono karanAro, eka viziSTa padArtha che. Ama jIva nAmano caitanyasvabhAvI padArthavizeSa-ke jene jJAnIo svayaM spaSTa anubhave che te-tenI asAdhAraNa kriyAo dvArA anumeya paNa che. jIvanA cauda guNa sthAno siddhAMtamAM jIvanA asaMkhya pariNAmone, mAdhyama varNanathI 14 guNasthAnarUpe kahevAmAM AvyA che. te guNasthAnone upayogarUpe varNavatAM, traNa vibhAga pADyA che. (1) azubha upayoga = prathama traNa guNasthAnomAM tAratamyapUrvaka (ghaTato ghaTato) azubha upayoga. | (2) zubha upayoga = cothA guNasthAnathI chaThThA guNasthAna sudhI tAratamyapUrvaka (vadhato vadhato) zubha upayoga. - jIvatva - bhavyatva - abhavyatva. jIvanAM kAryo caitanyasvabhAvapaNAne lIdhe, kartuti (kartAmAM rahelI) kriyAno jJapti tathA dazino-jIva ja kartA che; tenA saMbaMdhamAM raheluM pudgala tenuM kartA nathI, jema AkAzAdi nathI tema (caitanyasvabhAvane lIdhe jANavAnI ane dekhavAnI kriyAno jIva ja kartA che; jyAM jIva che tyAM cAra arUpI acetana
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ 394 (3) zuddha upayoga = sAtamA guNasthAnathI bAramA guNasthAna sudhI | (7) sAta bhaMgapUrvaka sadbhAvavALo che (1) dravya yAt asti che; (2) dravya tAratamyapUrvaka, zuddha upayoga che. ane chellA be guNasthAno 13mA ane cAt nAsti che; (3) dravya syAt asti ane nAsti che; (4) dravya sthAt 14mAM guNasthAnomAM zuddhopayoganuM phaLa,-AvuM varNana kathaMcita thaI zake che. avaktavya che; (5) dravya sthAt asti ane avaktavya che; (6) dravya sthAt jIvanA tera gaNa sthAna :(1) mithyASTi, (2) sAsAdana, (3) samyamithyASTi, nAsti ane avakatavya che; (7) dravya sthAt asti, nAsti ane avaktavya (4) asaMyata samyagdaSTi, (5) deza saMyata, (6) pramatta saMyata, (7) apramata che. A sAta bhaMgo vaDe jeno sadbhAva che evo hovAthI sAta bhaMgapUrvaka saMyata, (8) apUrvakaraNa, (9) anivRttikaraNa, (10) sUkSma sAmparAya, sadbhAvavALo che. (11) upazAMta moha (12) parama kSINa moha, (13) sayogI kevaLI : A jIva AThanA AzrayarUpa che=(1) jJAnAvaraNa, (2) darzanAvaraNa, (3) tera guNasthAno tattvajJAnIoe karma pravRttiothI nirmita paudgalita kahyAM vedanIya, (4) mohanIya, (5) Ayukarma, (6) nAmakarma, (7) gotrakarma ane (8) aMtarAya A ATha karmonA athavA samyaktAdinA ATha guNo athavA jIvanA pAMca bhAvo jIvanA audayika, aupathamika, kSAyopathamika, kSAyika ane aMgo hoya che-(1) niHzaMkti aMga; (2) niHkAMkSita aMga; (3) pAriNAmika e pAMca bhAvone jIvanA pAMca pradhAna guNo kahevAmAM AvyA nirvicikitsA aMga; (4) amUDhadaSTi aMga; (5) upagUhana aMga; (6) sthitikaraNa aMga; (7) vAtsalya aMga; (8) prabhAvanA aMga. A ATha jIvanA bhedoH guNonA AzrayabhUta hovAthI AThanA AzrayarU5 che. (1) eka ja chekharekhara nityacaitanya-upayogI hovAthI eka ja che. (9) nava artharUpa che=nava padArtho athavA tattvo A pramANe che-(1) jIva, (2) (2) be bhedavALo che=jJAna ane darzana evA bhedone lIdhe be bhedavALo che. ajIva, (3) puNaya, (4) pApa, (5) Asava (6) saMvara, (7) nirjarA, (3) trilakSaNa cheHkarmaphaLacetanA, kAryacetanA ane jJAnacetanA evA bhedo vaDe (8) baMdha ane (9) mokSa. A nava padArtharUpe vartato hovAthI nava-artharUpa athavA dhrauvya. utpAda ne vinAza evA bhedo paDe lakSita hovAthI trilakSaNa (traNa lakSaNavALo) che. (10) daza sthAnagata kahela che-(1) pRthvI, (2) pANI, (3) agni, (4) vAyu, (4) caturvidha bhramaNavALo che=cAra gati (-naraka, tiryaca, manuSya ane deva) mAM (5) sAdhAraNa vanaspati, (6) pratyeka vanaspati, (7) dvAdriya, (8) trIdriya, bhamato hovAthI caturvidha bhramaNavALo che. (9) caturindriya ane (10) paMcendriya. A daza sthAnomAM prApta hovAthI (5) pAMca mukhya guNonI pradhAnatAvALo kahyo che=audayika, aupathamika, daza sthAnagata che. #Ayopathamika, kSAyika ane pariNAmika A pAMca mukhya guNo vaDe jIvanA pratijIvI guNa :avyAbAdha, avagAha, agurulaghu, sUkSmatva, nAstitva pradhAnapaNuM hovAthI pAMca mukhya guNothI pradhAnatAvALo che. ItyAdi jIvanA pratijIvI guNa che. (2) avyAbAdhatva, avagAhanatva, upayogI evo te jIva che apakrama sahita =cAra dizAomAM, UMce ane agurulaghutva, sUkSmatva, nAstitva ItyAdi. nIce ema vividha bhavAMtara-gamarUpa apakramathI mukta hovAthI (arthAt jIvanA prANo IndriyaprANa, baLaprANa, AyuprANa tathA zvAsocchavAsaprANa e anya bhavamAM jatAM uparokta cha dizAomAM gamana thatuM hovAthI) cha apakrama cAra jIvonA prANo che. sahita che.
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ sparzanA, rasanA, ghAprANa, cakSu ane zrotra e pAMca IndriyaprANa che; kAya, vacana ane mana e traNa baLaprANa che; bhavadhAraNanuM nimitta (arthAt manuSyAdi paryAyanI sthitinuM nimitta) te AyuprANa che; nIce tathA UMce javuM te jenuM svarUpa che evo vAyu (zvAsa) te zvAsozvAsa prANa che. joke nizcayathI jIva sadAya bhAvaprANathI jIve che, topaNa saMsAradazAmAM vyavahArathI tene vyavahArajIvananA kAraNabhUta IndriyAdi dravyaprANothI jIvato kahevAmAM Ave che. Ama chatAM te dravyaprANo AtmAnuM svarUpa bilakula nathI kAraNake teo pudgaladravyathI banelA che. (1) mohAdika paudgalika karmo vaDe baMdhAyo hovAne lIdhe jIva prANothI saMyukta thAya che ane (2) prANothI saMyukta thavAne lIdhe paulika karmaphaLane (mohI-rAgI-dveSI jIva moha-rAga-dveSapUrvaka) bhogavato thako karIne paNa anya paudgalika karmo vaDe baMdhAya che, tethI (1) paugalika karmanA kArya hovAne lIdhe ane (2) paulika karmanA kAraNa hovAne lIdhe prANo paulika ja nizcita (nakakI thAya che. prathama to prANothI jIva karmaphaLane bhogave che; tene bhogavato thako moha tathA dveSane pAme che; moha tathA dveSathI svajIva ane parajIvanA prANone bAdhA kare che. tyAM kadAcita (-koIvAra) paranA dravyaprANone bAdhA karIne ane kadAcita (paranA dravyaprANone) bAdhA nahi karIne, potAnA bhAvaprANone to uparaktapaNA vaDe (avazya) bAdhA karato thako, (jIva) jJAnAvaraNAdi karmo bAMdhe che. A pramANe prANo paulika karmonA kAraNapaNAne pAme che. dravyaprANonI paMraparA cAlyA karavAnuM aMtaraMga kAraNa anAdi pudgalakarmanA nimitte thatuM jIvanuM vikArI pariNamana che. jyAM sudhI jIva dehAdika viSayomAM mamatvarUpa evuM te vikArI pariNamana choDato nathI, tyAM sudhI tenA nimitte karI karI pulakarma baMdhAyA kare che ane tethI pharI pharI dravyaprANono saMbaMdha thayA kare che. kharekhara paulika prANonI saMtatinI nivRttino aMtaraMga hetu paudgalika karma jenuM kAraNa (nimitta) che evA uparaktapaNAno abhAva che. ane te 395 abhAva je jIva samasta IndriyAdika paradravyo anusAra pariNatino vijayI thaIne, (aneka varSovALA) Azraya anusAra saghaLI pariNatithI vyAvRtta thayelA sphaTikamaNinI mAphaka, atyaMta vizuddha upayogamAtra AtmAmAM ekalAmAM sunizcaLapaNe vase che, te jIvane hoya che. A ahIM tAtparya che ke-AtmAnuM atyaMta vibhaktapaNuM sAdhavA mATe vyavahAra jIvatvanA hetubhUta paulika prANo A rIte ucchedavA yogya che. jema aneka raMgavALI AzrayabhUta vastu anusAra je (sphaTikamaNinuM) anekaraMgI pariNamana tenAthI taddana vyAvRtta thayelA sphaTikamaNine uparaktapaNAno abhAva che, temAM aneka prakAranAM karma, Indriyo ItyAdi anusAra je (AtmAnuM aneka prakAranuM vikArI pariNamana tenAthI taddana vyAvRtta thayelA AtmAne -ke je ekalA upayogamAtra AtmAmAM sunizcaLapaNe vase che tene) uparaktapaNAno abhAva hoya che. te abhAvathI paulika prANonI paMraparA aTake che. A pramANe paulika prANono uccheda karavA yogya che. (2) IMdriyaprANa; baLaprANa; AyuprANa tathA zvAsocchavAsaprANa A cAra jIvanA prANI che. temAM sparzana, rasanA, ghANa, cakSu ane zrotra e pAMca IndriyaprANa che; kAyaTa, vacana ane mana e traNa baLaprANa che; bhavadhAraNanuM nimitta (arthAt manuSyAdiparyAyanI sthitinuM nimitta) te AyuprANa che; nIce tathA UMce javuM te jenuM svarUpa che evo vAyu (zvAsa) te zvAsozvAsa prANa che. Ama vistAra karatAM dasa prANo che. vyutpatti pramANe prANasAmAnyathI jIve che, jIvaze ane pUrve jIvato hato, te jIva che. e rIte (prANasAmAnya) anAdi saMtAnarUpe (pravAharUpe) pravartatA hovAne lIdhe (saMsAradazAmAM) traNe kALa TakatA hovAthI prANasAmAnya jIvane jIvatvanA hetu che ja. tathApi te (prANasAmAnya) jIvano svabhAva nathI kAraNake pugaladravyathI nIpajelA-racAyelA che. joke nizcayathI jIva sadAya bhAvaprANathI jIve che. topaNa saMsAradazAmAM vyavahArathI tene vyavahArajIvatvanA kAraNabhUta IndriyAdi dravyaprANothI jIvato
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahevAmAM Ave che. Ama chatAM te dravyaprANo AtmAnuM svarUpa bilakula nathI kAraNake teo pugaladravyathI banelA che. jIvanA pariNAma mithyAtva ane rAgadveSanA pariNAmanI vAta che. (samayasAra gAthA 80-81-82 ahIM ajJAnInI vAta che.) jIvanA vikArI pariNAma te pudgalakarmanA pariNAmanuM nimitta che ane pudgalakarmano udaya te jIvanA rAga-dveSa-pariNAmanuM nimitta che chatAM e bannene kartAkarmapaNuM nathI ema kahe che. (2) vItarAgI nirmaLa pariNAma (samayasAra gAthA 75 thI 79) jIvanA pAMca pradhAna guNo : jIvanA audayika, aupacArika, kSAyopathamika, zrAyika ane pAriNAmika e pAMca bhAvone jIvanA pAMca pradhAna guNo kahevAmAM AvyA che. jIvo audayika, zrAyopathamika ane aupathamika bhAvothI Adi sAMta che. teo zrAvikabhAvathI Adi anaMta che. temaja jIvo kharekhara sahaja caitanyalakSaNa pariNAmika bhAvathI anAdi anaMta che. jIvanA bheda :bahirAtmA ane aMtarAtmAnuM lakSaNa = jIva (AtmA) traNa prakAranA che. (1) bahirAtmA, (2) aMtarAtmA, (3) paramAtmA. temAM zarIrane ane AtmAne eka mAne, te bahirAtmA kahe che, tene koI avivekI athavA mithyAdaSTi paNa kahe che. je zarIrane ane AtmAne potAnA bheda vijJAnI judA judA mAne che, te aMtarAtmA arthAt samyagdaSTi che. aMtarAtmAnA traNa bheda che. uttama-madhyama-jadhanya. temAM aMtaraMga ane bahiraMga, e banne prakAranA parigrahathI rahita, sAtamAthI bAramA guNasthAnamAM vartatA zuddhaupayogI kAraNa ke pudgala dravyathI nIpajelA-racAyelA che. (2) jIva mahAtmA (9) kharekhara nitya caitanya upayogI hovAthI eka ja che; (9) jJAna ne darzana evA bhedone lIdhe be bhedavALo che; () karmaphaLacetanA, kAryacetanA ne jJAnacetanA evA bhedo vaDe athavA dhrauvya, utpAda ne vinAza evA bhedo vaDe lakSita hovAthI trilakSaNa (traNa lakSaNavALo) che. (9) cAra gatimAM bhamato hovAthI caturvidha bhramaNavALo che. (9) pAriNAmika, audayika, upazama, kSayopazama ane kSAyika e pAMca mukhya guNo vaDe pradhAnapaNuM 396 hovAthI pAMca mukhya guNothI pradhAnatAvALo che. (*) cAra dizAomAM UMce ane nIce ema Savidha bhavAMtara gamanarU5 apakramathI yukta hovAthI (arthAt anya bhavamAM jatAM uparokta cha dizAomAM gamana thatuM hovAthI) cha apakrama sahita che. (9) asti, nAsti Adi sAta bhaMgo vaDe jeno sadbhAva che evo hovAthI sAta bhaMgapUrvaka sadbhAvavALo che, (9) (jJAnAvaraNIyAdi) ATha karmonA athavA (samyakatvAdi) ATha guNonA AzrayabhUta hovAthI AThanA AzrayarUpa che; (9) nava padArtharUpe vartato hovAthI nava-artharUpa che; (9) pRthvI, pANI, agni, vAyu, sAdhAraNa vanaspati, pratyeka vanaspati, zrImadriya, trIdriya, caturiMdriya ane paMcendriyarUpa daza sthAnomAM prApta hovAthI dazasthAnagata che. jIvanA bhAvo jIvanA pAMca bhAvo che - 1.audayika, 2. opathamika, 3. #Ayopathamika, 4. kSAyika, 5. pAriNAmika. jIvanA svabhAvanA kharAbhavanuM kAraNa manuSyAdi paryAyomAM, karma kAMI jIvanA svabhAvane haNatuM ke AcchAdita karatuM nathI, paraMtu tyAM jIva pote ja potAnA doSathI karma anusAra pariName che tethI tene potAnA svabhAvanI upalabdhi nathI. jIvanikAya:jIvasamUha jIvanI anAdinA sAta bhUlo : (1) "zarIrane huM chuM.' tema jIva anAdithI rahyo che, tethI huM tene halAvI-calAvI zakuM, zarIranA kAryo huM karI zakuM, zarIra sAruM hoya, to mane lAbha thAya- e vagere prakAre te zarIrane potAnuM mAna che. A mahAbhrama che. A jIva tattvanI bhala che, eTale ke jIvane te ajIva mAne che. (2) zarIranI utpattithI jIvanA janma ane zarIranA viyogathI, jIvana maraNa te mAne che, temAM ajIvane jIva mAne che. A ajIvatattvanI bhUla che. (3) mithyAtva, rAgAdi pragaTa duHkha denArAM che. chatAM tenuM sevana karavAmAM sukha mAne che. A AsravatattvanI bhUla che.
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4) zubhane lAbhadAyaka ane azubhane nukazAnakAraka te mAne che. paNa tattva dRSTie, te banne nukazAna kAraka che. ema te mAnato nathI. A baMdha tattvanI bhUla che. (5) sabhyajJAna tathA te pUrvakano vairAgya jIvane sukharUpa che, chatAM te potAne kaSTa ApanAra, ane na samajAya evAM che-ema mAne che, te saMvaratattvanI bhUla che. (6) zubhAzubha IcchAone nahi rokatAM, IndriyonA viSayo pratye IcchA karyA kare che, te nirjarAtattvanI bhUla che. (7) samyagdarzana pUrvaka ja pUrNa nirAkULatA pragaTa thAya che, ane te ja kharuM sukha che - ema na mAnatAM, bAhya vastuonI sagavaDothI sukha maLI zake, ema jIva mAne che. te mokSatattvanI bhUla che. jIvano AkArano saMkoca-vistAra : (1) bhInA cAmaDAnI mAphaka jIvanA pradezo potAnI zaktithI saMkoca-vistArarUpa thAya che. (2) nAnA moTA zarIrapramANa saMkoca-vistAra thavA chatAM ane potAnA eka-eka pradezamAM potAnA bIjA pradezo avagAhanA pAmavA chatAM madhyanA ATha rucakAdi pradezo sadAya alita rahe che; arthAt teo ekabIjAmAM avagAhanA pAmatA nathI. jIvano vizeSa guNa :caitanya pariNAma jIvano vizeSa guNa che. A pramANe amUrta dravyonA AkAzano avagAha, dharmadravyano gamanahetutva, ane vaLI adharmadravyano guNa sthAnakAraNatA che. kALano guNa vartanA che, AtmAno guNa upayoga kahyo che, vizeSa guNonuM saMkSepa jJAna thatAM amUrtadravyone jANavAnAM liMga prApta thAya che. jIvanodaka :amRtavANI. jIvapadArtha :jIva nAmanI vastune padArtha kahela che. jIva evo akSarono samUha te pada che ane te padathI je dravyaparyAyarUpa anekAnta svarUpapaNuM nizcita karavAmAM Ave te padArtha che. e jIvapadArtha utpAda-vyaya-dhrauvyamayI sattAsvarUpa che, darzanajJAnamayI cetanAsvarUpa che, anaMtadharmasvarUpa dravya che, dravya hovAthI vastu che, guNaparyAyavALo che. tenuM svaparaprakAzaka jJAna anekAkArarUpa eka che, vaLI 397 te (jIvapadArtha) AkAzAdithI bhinna asAdhAraNa caitanyaguNasvarUpa che ane anya dravyo sAthe eka kSetramAM rahevA chatAM potAnA svarUpane choDato nathI. Avo jIva nAmano padArtha samaya che. jyAre te potAnA svabhAvamAM sthira hoya tyAre te svasamaya che ane parasvabhAva-rAgadveSamoharUpa thaIne rahe tyAre parasamaya che. e pramANe jIvane vividhapaNuM Ave che. jIvabaMdha :jIvane je aupAdhika moha-rAga-dveSarUpa paryAyo sAthe ekatva pariNAma te kevaLa jIvabaMdha che. jIvabhUta HjIva sahita. (2) jIvayogya, jIvane lAyaka. jIvamAM harSa AharSa AdinA sthAno nathI to te konA che ? :jIvanA mULa svabhAvamAM vikAra nathI tethI vikAranA sthAnone pudgala karmanA kahevAmAM Ave che. jIvarUpa kartAnA nizcaya karmabhUta jIva kartA che ane zubhapariNAma tenuM (azudhdha nizcayanaye) nizcaya karma che. jIvarAzi :jIvasamudAya. jIvaloka :je saMsArarUpI cakranA madhyamAM sthita che, niraMtarapaNe dravya, kSetra, kALa, bhava ane bhAvarUpa anaMta parAvartone lIdhe jene bhramaNa prApta thayuM che, samasta vizvane eka chatra rAjyathI vaza karanAra, moTuM moharUpI bhUta jenI pAse baLadanI jema bhAra vahevaDAve che, jorathI phATI nIkaLelA, tRSNArUpI roganA dAhathI jene aMtaraMgamAM pIDA, pragaTa thaI che, AkaLo banI banIne mRgajaLa jevA viSayagrAmane (IndriyaviSayonA samUhane) je ghero ghAle che, ane je paraspara AcAryapaNuM kare che (arthAt bIjAne kahI te pramANe aMgIkAra karAve che.), tethI kAmatyoganI kathA to saune sulabha che. (2) A lokamAM sarva jIvo saMsArarUpI cakra para, paMca parAvartanarUpa bhramaNa kare che. tyAM temane moha, karmanA udayarUpa pizAca dhoMsare joDe che, tethI teo viSayonI tRSNArUpa dAhathI, pIDita thAya che ane je dAhano IlAja, IndriyonA rUpAdi viSayone jANIne te para doDe che; tathA paraspara viSayone ja upadeza kare che. e rIte kAma (viSayonI IcchA) tathA bhoga (temane bhogavavuM), e benI kathA to anaMtavAra sAMbhaLI, paricayamAM lIdhI ane anubhavI tethI sulabha che.
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvastava zakti :citi zakti, jJAna zakti, sarvajJAnAkti. jIvasthAno :paryApta temaja aparyApta evAM bAdara ne sUkSma ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriya ane saMzI tathA asaMjJI paMcendriya jemanAM lakSaNa che evAM je jIvasthAno te badhAMya jIvane nathI. kAraNake te pudgala dravyanA pariNAmamaya che tethI anubhUtithI bhinna che. abheda zuddha vastumAM bheda nathI kema ke abhedanA dhyAnamAM te bheda aMdara AvatA nathI. (2) ekendriyapaNuM, beIMdriyapaNuM, traNaIndriyapaNuM, cAra IndriyapaNuM, paMcendriyapaNuM, saMnnI ke asaMzIpaNuM, bAdara tathA sUkSma, paryApta-aparyApta-sarva pudgalamayI nAmakarmanI prakRtio vaDe karAya che. ATha karmamAM eka nAmakarma che. temAM eka prakRti che je prakRtinA kAraNe paryApta-aparyApta, sUkSma-bAdaranI dazA utpanna thAya che. A je nAmakarma che enI 93 prakRti che. emAM eka evI prakRti che ke je paryAptAdine upajAve che. e jIvane upajAve che ema nathI. paMcAstikAyamAM Ave che ke cha kAya te jIva nathI. paraMtu emAM je jJAnamAtra svarUpa che te jIva che. ahIM kahe che ke cha kAyanA zarIranI utpatti e kArya che che ane e, karaNa evA pudgalathI thayuM che. besavuM bhAre kaThaNa paNa bhAI! bhagavAna AtmA to jJAnaghana caitanyabiMba prabhu che. emAMthI A paryAptaaparyApta Adi bheda kayAMthI racAya ? jIvasaMbaddha ke jIva-asaMbaddha jIva sAthe saMbaddha ke jIva sAthe asaMbaddha evA ajIvane jANavAnuM prayojana e che ke samasta ajIva potAthI (svajIvathI) taddana bhinna che evI buddhi utpanna thAya. jIvasvabhAva :prANadhAraNarUpa jIvatva; dravyaprANanA dhAraNarUpa jIvasvabhAva; bhAvaprANanA dhAraNasvarUpanA jIvasvabhAva. jIvAdi aneka dravyo ekaeka thatAM nathI :jema ghaNA dIvAnA prakAzo eka oraDAmAM bhegA rahyA hoya to sthULa dRSTithI jotAM teo ekabIjAmAM maLI gayelA lAge che. to paNa sUkSma dRSTithI vicArapUrvaka jotAM te te prakAzo bhinna bhinna ja che (kAraNa ke eka dIvo bujAI jatAM te ja divAno prakAza naSTa thAya che, anya dIvAnA prakAzo naSTa thatA nathI; tema jIvAdi aneka dravyo e ja 398 kSetramAM rahyAM che to paNa sUkSma dRSTithI jotAM teo bhinna bhinna ja che. ekameka thatAM nathI. jIvAdi dravya keTakeTalAM che ane kyAM rahe che ? :jIva dravya anaMtAnaMda che. e samasta lokAkAzamAM bharelAM che. jIva dravyathI anaMtaguNA adhika pudgala dravya che ane te saMpUrNa lokamAM bharelA che. dharma ane adharma dravya ekeka che, ane saMpUrNa lokamAM vyApta che. AkAza dravya eka che, e loka tathA alokamAM vyApta che. kALa dravya asaMkhyAta che, ane samasta lokAkAzamAM vyApta che. pratyeka jIva kevaDo moTo che ? = pratyeka jIva pradezonI saMkhyAnI apekSAe, lokAkAzanI barAbara asaMkhya pradezavALo che. paraMtu saMkoca-vistAranA kAraNe, potAnA zarIra pramANa che. ane muktajIva aMtanA zarIra pramANa che. lokAkAza barAbara kayo jIva thAya che ? mokSa jatAM pahelAM, kevaLI samudraghAta karatAM jIva, lokAkAza jevaDo moTo che. jIvAdika dravya keTalAM che ane teo kayAM AvelAM che ? :jIva dravya anaMta che, ane te saMpUrNa lokAkAzamAM bharelAM che. jIva dravyathI, anaMtaguNA adhika pudgala dravyo che. ane te saMpUrNa lokAkAzamAM bharelAM che. dharma ane adharma dravya, eka, eka che ane te saMpUrNa lokamAM vyApta che. AkAzadravya eka che ane te loka tathA alokamAM vyApta che. kAladravya asaMkhyAta che, ane te lokAkAzamAM (dareka pradeze eka, eka, evI rIte) vyApta che. jIvAstika :jIvAstikAya. (2) caitanya jenuM lakSaNa che evo jIvAstika te jIva che. jIvAstikAya jJAnadarzana svarUpa AtmA; te AtmA asaMkhyAta pradezI che, tethI astikAya kahela che. jIvita HTakavuM (2) jIvatara jIvo :jIvo bhAvavALA hovA uparAMta kriyAvALA paNa hoya che, kAraNake parizcaMda svabhAvavALA hovAne lIdhe, pariskaMda vaDe navAM karma-nokarmarUpa pudgalo bhinna jIvo, temanI sAthe bhegA thatA hovAthI, ane karma-nokarma rUpa pudgalo sAthe bhegA thayelA jIvo, pAchA bhinna paDatA hovAthI (te apekSAe) teo Upaje che, Take che ne naSTa thAya che.
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ (jJAnavaraNAdi karmarUpa ane zarIrAdi nokarmarUpa pugalo sAthe bhego thayelo jIva | kaMpana vaDe pAcho chUTo paDe che. tyAM (te pudagalo sAthe) bhegApaNe te naSTa thayo. jIvapaNe te rahyo, ne (temanAthI) chUTApaNe te upajyo.) jIvonA anujIvI guNo cetanA, sakhyatva (zraddhA), cAritra, sukha, vIrya, bhavyatva, abhavyatva, jIvatva, vaibhAvikatva, kartava, ItyAdi anaMta guNa che. jIvonA anujIvo gaNo cetanA, sakhyatva (zraddhA), cAritra, sukha, vIrya, bhavyatva, abhavyatva, jIvatva, vaibhAvikta, katva IzvayAdi anaMta guNa che. jIvonA prakAra jIvo be prakAranA che : saMsArI ane siddha. saMsArI jIvo dehamAM vartanArA arthAt dehasahita che ane siddhajIvo dehamAM nahi vartanArA arthAt deharahita che. paMcAstikAya gAthA-122. jIhyA chuMpaTa :jIbhanI lolupatAvALo. joga yoga; saMyoga; anukULatA; vairAgya, saMsAratyAga; (2) prApti; yogyatA. (3) prasaMga; satsaMga. (4) yogyatA; prApti; yoga; vairAgya, saMsAratyAga. mgya : yogya; ne lAyaka; paramAtmA sAthe saMbaMdha karavAno, upAya; yoga jogA paDiyadesA :yogathI prakRti ane pradezabaMdha thAya che. jogAnala :dhyAnarUpI ani. jojana be hajAra gAuno, eka jojana. (2) ahIM jojana be hajAra gAuno jANavo. be mAIla eTale ke eka gAu. jora valaNa. jovuM :tapAsavuM (jo tapAsa.) jhukavuM DhaLavuM. jhaMkAra ekAkSarI; anakSarI; divyavANI; vacanaIzvarI; vAgIzvarI. e = arihaMta; a = azarIrI siddha paramAtmA; A = AcArya; u = upAdhyAya; ma = muni. a + a + A + 9 + ma = ; A mahAmaMtramAM paMcaparameSTIpada, sarva zAstrono sAra, sarvaguNasaMpanna zuddha AtmasvarUpano bhAva samAya che. jhukAva:valaNa, vRtti, ekabAju namavuM. (2) ruci. (3) macI rahevuM. 399 jhaMkhAtI jatI jhAMkhI paDatI jatI. jhaTiyAM :mAthA paranA vALa. jhanUnI krUra. jhuMpApata :jhaMpalAvavuM e; bhAre moTo kUdako; moTI chalAMga. jharaNA kalpAMta; viyoga duHkha; jhUravuM; yAda karavuM; sukAvuM; talasavuM; maraNiyo thAya; virahanuM duHkha. jhUravuM yAda karI karIne TaLavaLavuM; talasavuM; hIjarAvuM. jhalaka :jhAMya jhaLake jaNAya; prakAze. (2) jhaLakavuM = jaNAvuM. jhaLake che:jaNAya che. jhaLakavuM pratibiMbita thavuM. (2) jaLahaLI UchavuM; prakAzavuM; pariNamavuM. jaNAvuM. (3) khIlI UThavuM; pakAzavuM; prakAzita thavuM. (4) prakAza phelAvavo; caLakavuM; kharo svabhAva vyakta karavo; pota dekhADavuM. jhAMkhI saMskAra. jhAMjhavAnAM jaLa :jema jhAMjhavAMmAMthI jaLa prApta thatuM nathI, tema IndriyaviSayomAMthI sukha prApta thatuM nathI. jhAjhA paisA ghaNA rUpiyA. jhAMya :jhAMI, Acho prakAza; jhAMkho prakAza. jhAyAM valakhAM; DUbatA mANasanAM taraphaDiyAM; AdhAra ke AzarA mATe, Amatema khAlI mathavuM. (2) valakhAM; DUbatA mANasanA taraphaDiyAM; AdhAra ke Azare mATe valakhAM. jhAlavuM:pakaDI rAkhavuM. jhAlA :jhAjhA. jhAvAM pANImAM DUbatI vyaktinAM kAMIka pakaDI levA mATenA phAMphAM. (2) valakhAM; phAMphAM; jhAvAM nAkhavAM pANImAM DUbatI vyaktinAM kAMIka pakaDI levA, mATenA phAMphAM. valakhAM mAravAM. (2) havAmAM bAcakA bharavA; jyAMthI kAMI maLavAnuM na hoya, tyAMthI
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ meLavavA prayatna karavo; DUbatA mANasanA taraphaDiyAM; valakhAM mAravAM; AdhAra | ke Azraya mATe, Ama tema khAlI mathavuM. jhINuM sUkSma. jhIlavuM nAhavuM; pakaDI levuM jhoDiyA bhUta-palita; TahyuM kahevuM TakI javuM :nAza pAmavuM. TaLyo orato tattvasaMbaMdhI jijJAsA paritRpta thaI, AturatA maTI. Teva :Adata TADhI mATI :jIva dehamAMthI nIkaLI jAya, tyAre zarIra ThaMDuM thAya te mATI, eTale zarIra TANuM :TAMkaNuM, TaMku vakhata, avasara, sArA narasA prasaMga (2) avasara, prasaMga TALavuM:kSaya karavo. TIkA vizeSa spaSTatA. (2) gAthAmAM bharelA sAmAnya bhAvane, vizeSa spaSTatAthI vivecana kare che. (3) tattvanI vyAkhyA ToLuM dohavuM (2) AcaMLa dohavA TaMkaNakhAra eka jAtano kSAra, khAruM, khArAzavALuM tattva TaMkotkIrNa :paththaramAM TAMkaNAthI korelI mUrtinI jema ekAkAra jevo ne tevo sthita; nizcala; nitya. (2) sadA ekarU5; nitya. (3) zAzvata; TAMkaNAthI kotarIne banAvyAM hoya tevA zAzvata. (4) TAMkaNAthI kotarelA (5) nirUpAdhika (6) nitya TAMkaNAthI kotarIne banAvyAM hoya, tevAM zAzvata (7) sadA eka rUpa TAMkaNAthI kotarelI, zAzvata, koithI bhUMsAya nahi tavo. TaMkotkIrNa nyAya :kaThaNa pattharamAM je TAMkaNAthI UMDuM kotarakAma karavAmAM Ave che, te bhUsAtuM nathI. AvuM ja nAma TaMkotkIrNa nyAya che. A paNa sthULatAthI, ahIM grAhya che. TaMkotkIrNa nyAye paththaramAM TAMkaNAthI korelI AkRti mAphaka; zAzvata; nitya. (2). paththaramAM TAMkaNAthI korelI AkRti mAphaka. TuMbo :prabaLa Tapalo ke dhabbo; maheNuM. haDa:TharaDa : sakhata kAma karavAthI thAkI javAnI, parezAnI haravuM svarUpamAM vasavuM; sthira thavuM. (2) zAMti thavI, tRpti thavI, TADhaka thavI. kevuM :haDaselavuM, dUra karavuM, dhakelavuM, AgaLa dhakelavuM havANa adhyAtmIo sthApanA adhyAtma ThavaNI :ThamaNI = vAMcatI vakhate pustaka mUkavAnI lAkaDAnI dhoDI hUza :tarna nabaLuM (2) tana thAkI javAnI tevI sthiti ThakSaNuM gaLAmAM kapha bharAi jatAM, baDakho bahAra kADhavAnI kriyA (2) khoMkhAro; udharasa, kapha kADhavAnI kriyA. (3) udharasa khAvI, gaLAmAM bharAyelo kapha kADhavo. hasAhasa :bharapUra, saMpUrNa, ThAMsI ThAMsIne ThAma ThAma :ThekANe ThekANe sthaLe sthaLe ThIka sAruM khala :harakata, takalIpha DakuM khoMkhAro, udharasa DahApaNa puruSArtha DAho :catura (2) zANo, samajadAra Dero gAyanA AgaLA be paga vacce. lAkaDuM nAkhavAmAM (TIMgADavAmAM) Ave che, tene Dero kahe che. (2) lAkaDuM, gAyane be paga vacce. gaLAmAM doraDuM bAMdhI, lAMbu lAkaDuM jamInane athaDAya tevuM laTakAve che, tene Dero kahe che. jethI gAya doDI na zake. DolamaDola :Amatema DolavuM-jhUlavuM haLavuM ekAgra thavuM; vaLavuM. DhaLI TharI hakaDI najIka haMkAyelo apragaTa TIyuM zarIra, dhaDa
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ hIma ghana (2) Dhagalo, moTuM cosaluM (3) sonAnI lagaDI, parama aizvaryavAna | AtmA TImara :mAchImAra; pAradhI. (2) mAchI, khAravo hIla :vAra na karuM, samaya na lagADuM haMDhavuM zodhavuM, gotavuM ToLaNI :khATalo, palaMga tyAga :AtmapariNAmathI jeTalo anya padArthano tAdAmpa adhyAsa nivartavo tene zrI jina tyAga kahe che. (2) te tAdAbhya adhyAsa nivRttirUpa tyAga thavA arthe A bAhya prasaMgano tyAga paNa upakArI che, kAryakArI che, bAhya prasaMganA tyAgane arthe aMtaryAga kahyo nathI, ema che , to paNa A jIve aMtarlIgane arthe bAhya prasaMganI nivRttine kaMI paNa upakArI mAnavI yogya che. (3) AtmapariNAmathI jeTalo anya padArthano tAdAbhyaadhyAsa nivartavo tene zrI jina tyAga kahe che. (4) abhAva; nAza. (5) potAthI (AtmAthI) bhinna samasta para padArthone e para che evuM jANIne jyAre tyAga karavAmAM Ave che tyAre te pratyAkhyAna arthAt tyAga kahevAya che. AthI e siddha thAya che ke vastutaH jJAna ja pratyAkhyAna arthAt tyAga che. tyAga jJAnamAM ja thAya che arthAt parane para jANIne tenAthI mamatvabhAva toDavo te ja tyAga che. samayasAra gAthA 34 (6) abhAva; nAza. (7) vanaspati saMbaMdhIno tyAga, eTale te saMbaMdhI rAgano tyAga, e paNa mithyA abhiprAyanA tyAgarUpa ane svAzrayanA grahaNarUpa samyagdarzana vinA, yathArtha rIte vyavahAra tyAga, evA nAmane pAmato nathI. dharmajIvane trasa ane yathAvara jIvanA bheda jANavA joie. be indriya AdithI paMcendriya sudhInA jIvane trasa, tathA pRthvIkAmika, jaLa kAmika, vAyu kAmika, agnikAmika ane vanaspatikAmika jIvane sathAvara kahe che. (8) Atma pariNAmathI jeTalo anya padArthano tAdAbhya adhyAsa nivartayo, tene jina tyAga kahe che. (9) Atma pariNAmathI jeTalo anya padArthano tAdAtma adhyAsa nivartavo tene | zrIjina tyAga kahe che. te tAdAtmaadhyAsa nivRttirUpa tyAga thavA arthe, A | 401 bAhya prasaMgano tyAga paNa upakArI che. kAryakArI che bAhya prasaMganA tyAgane arthe aMtaryAga kahyo nathI ema che, to paNa A jIve aMtaryAgane arthe, bAhya prasaMganI nivRttine kaMi paNa upakArI mAnavI yogya che. arthAt bAhyatyAganI khAtara aMtaryAga nahi, paNa aMtarbhAganI khAtara bAhya tyAga kartavya che. (10) samyagdarzana pUrvakano jeTale aMze vItarAgabhAva pragaTe eTale aMze kaSAyono tyAga thAya che, tene dharma kahevAya che. samyagdarzanAdi asti rUpa dharma che. ane tyAM mithyAtva ane kaSAyano tyAga, te nAstirUpa dharma che. paNa samyagdarzana vinAnA tyAgathI dharma nathI. jo maMdakaSAya hoya, to puNya thAya. (11) abhAva tyAga ane vairAgyamAM zo phera ? tyAga eTale koi bAhyavastu athavA aMtaranA vibhAva bhAvane choDavA, te ane vairAgya eTale virAga=rAga nahIM te. eTale Asakita rahita thavuM. vastu choDe paNa Asakita rahe, ema bane. jo Asakita eTale rAgane dUra kare, to ja te vastuno tyAga Take. tethI Asakita che tyAM sudhI kharo tyAga nathI. tyAga upAdAna zanyatva zakti AtmAmAM tyAgaupAdAna zUnyatra nAmanI zakti che. paravastunuM grahaNa-tyAga AtmAmAM che ja nahi. paravastune grahe ke choDe e AtmAmAM che ja nahi. kapaDAM, strI, putra, parivAra, ItyAdi grahe ane choDe evo AtmAmAM guNa che ja nahi. paravastu to svataMtra jagatanI cIja che. zarIra, vANI, paisA, bAyaDI, chokarAM ItyAdi jIve rahyAMya nathI ane choDyAMya nathI. ahIM kahe che ke samakitIne je asthiratAnuM rAgarUpa pariNamana che te rAgarUpe thaIne rahevAnuM mAruM svarUpa nathI ema jANI aMdara svarUpamAM sthira thayo tyAre e svarUpasthiratAnA kALe rAganI utpatti ja thaI nahi tene rAgano tyAga karyo ema nAmamAtra kathana kahevAmAM Ave che. paramArthe rAganA tyAgano kartA AtmA nathI, arthAt parabhAvanA tyAgakartApaNAnuM nAma paNa AtmAne nathI. tyAga dharma sarve dravyo pratye moha tajI (saMsAra-deha-bhoga pratye) udAsInatA je bhAve che, tene tyAga-dharma thAya che. (2) jema prakAzanI utpatti vinA aMdhAru
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ TaLe ja nahi, tema nija zuddhAtmAnA Azraya vaDe, nirmaLa zraddhA-jJAna ane svarUpamAM ekAgratA rU5, zuddha pariNatinI prApti karyA vinA, rAgano tyAga arthAt vItarAgI dharmarUpa mokSano upAya, ane mokSa maLe nahi. tyAgaupAdAna zUnyatva zakti parano tyAga ane paranuM grahaNa AtmA karI zake ja nahi. tyAgavuM :choDavuM. tyAgAdAna :grahaNatyAga tyAgopAdanA zanya grahaNa tyAga rahita (2) grahaNa-tyAgathI rahita; vadha-ghaTa rahita; nizcitapaNe jemanuM tema rahevArUpa. tathA cAmaDI takedArI :upayoga jAgRti, takarAra :vivAda. tajaa :yathArtha jANakAra taTastha :kAMThe; te sthaLe. (2) saMbaMdharahita (3) madhyasthapaNuM, sAkSIpaNuM taDajoDa :bAMdhachoDa; vANiyAveDA. taNataNATa vedanA, saNakA nAkhavA, tharatharATa chUTavo. (2) tamarAno avAja thAya ema, tAMtano avAja thAya ema. taNataNavAnI kriyA, taNataNa evo avAja karavo. tathA anyane paNa tathA prakAre jema che tema, yathArtha tathAgati pariNAma :urdhvagamana svabhAva tathAbhUta siddhabhata tathArUpa kahyA pramANenuM svarUpa dharAvatuM. (2) yathArtha (3) kahyA pramANenuM svarUpa dharAvavuM. (4) yathArtha tathAvidha tevuM (arthAt zramayaparyAyanA sahakArI kAraNabhUta) (2) te prakAranuM. (tathAvidha pudgaladravya zarIrAdirUpa prakAre) (3) te te prakAranI. (4) tevuM. (arthAt zramaya paryAyanA sahakArI kAraNabhUta) (6) te prakArano; tevo. | 402 (7) te te prakAranI, te prakArano, tevo (8) tevuM (arthAt zrAmaparyAyanA sahakArI kAraNabhUta). tatkALa :vartamAnakALa tatkALa bodhaka te kALe ja (upadeza kALe ja) bodha denArAM. (zAstra zabdo sadA bodhanAM nimittabhUta hovAthI nityabodhaka kahevAmAM AvyA che; guruvacano upadeza kALe ja bodhanAM nimittabhUta hovAthI tatkALabodhaka kahevAmAM AvyAM che.) (2) te kALe ja (upadezakALe ja) bodha denArAM. (zAstrazabdo sadA bodhanAM nimittabhUta hovAthI nityabodhaka kahevAmAM AvyAM che; guruvacano upadezakALe ja bodhanAM nimittabhUta hovAthI tatkALabodhaka kahevAmAM AvyA che.) ta6 abhAva teno abhAva; tad abhAva atad bhAvanuM lakSaNa che. lakSaNa arthAt svarUpa che. atabhAva anyatvanuM kAraNa che. (2) te' paNe hovuM, 'te' hovuM te, 'te' paNuM tatpaNuM. (3) teno abhAva (taabhAva atadbhAvanuM lakSaNa che, (athavA svarUpa) che. atarbhAva anyatvanuM kAraNa che.) (4). atabhAva, te paNe hovAno abhAva, te anyatvanuM kAraNa che. tadanuyAyI :ene anusaranAruM; enI pAchaLa pAchaLa janAruM. (2) tene anusaranArI tadabIra yukti; tarakIba; peravI; prayatna; tajavIja; vyavasthA. (2) upAya ta6bhaya :te banne (arthAt artha tema ja vyaMjana banne). tadubhayapUrvaka te banne pUrvaka. tabhAva te-paNuM; te-paNe hovuM te; svarUpa. (2) te hovuM te; te-paNe hovuM te; te-paNuM; tatpaNuM. (3) te paNuM, te paNa hovuM te, svarUpa. (4) je pahelA samaye hoya te ja bIjA samaye hoya tene tarbhAva kahe che. tarUpa ekarUpa; tadrupa. tadrupa :ekarUpa (2) ekAkAra (3) tAdAbhyarUpa; ekarUpa. (4) koipaNa padArthamAM lInatA (5) ekarUpa, ekameka (6) ramaNatA, lInatA, svarUpamAM ekatA, ekameka papaNe ekarUpapaNe
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ tadaupapaNuM ane atadarUpapaNuM AtmAmAM viruddhadharmata nAmanI eka zakti che. A trikALa zaktinI vAta che. je vaDe AtmAmAM tarUpapaNuM ane atadrupapaNuM hoya che. eTale ke AtmA svapaNAne choDe nahi ane parapaNAne grahe nahi evI zakti che. tadAkAra tanmaya; tadrupa, ekAkAra; ekarUpa. (2) tadrarUpa, tanmaya, lIna, tenA ja AkAranuM, tAdAmya (3) tanmaya, tadrupa, enAmAM ekarUpAtmaka tAdAgya :ekarUpatA tadAzita tene Azrita. tana :zarIra. tannimittaka zAnasvarUpa zeya paryAyo jemanuM nimitta che evuM je jJAna te svarUpa svadharmathI (jJAna svarUpa nija dharmathI) AtmAne abhinnapaNuM che. tanimittakaNAnasvarUpa svadharma cmya paryAyo jemanuM nimitta che. evuM je jJAna te svarUpa svadharmathI (jJAnasvarUpa nija dharmathI) AtmAne abhinnapaNuM che. tanmaya ekameka; te-maya; ekarUpa. (2) tadAkAra; tallIna; ekAgra; mazagula; ekadhyAna. (3) tadrupa, ekarUpa, te paNe, sparza karavo, praveza karavo, te-maya, ananya (4) ekAgra, lIna, tadAkAra, mazagUla, ekadhyAna (5) paradravyamaya, ekAgra, lIna. (6) ekAgra, lInatA. (7) ekarUpa, padravyamaya (8) lIna, ekarUpa. (9) Atmamaya tanya AtmayogamAM praveze che. jema che tema AtmAmaya, AtmAnaMda upayogamAM, eka AtmAne dhArI rahyo che. tanmaya thato nathI temAM praveza karato nathI, tene sparza zuddhAM karato nathI. tanmayatA lInatA (2) tadrupatA (3) tadrupa pariNamana, tadrupatA tanaya putra tanuvAta valaya A halakA vAyuno puMja che. teNe trIjA dhanavAtavalayane, tanuvAtavalaye dherI rAkhyo che. tanavAtavalaya:pAtaLI havAnuM vAtAvaraNa 403 tapa saccidAnaMdamaya AtmA pote-temAM lIna thaI pratApavaMta rahevuM tenuM nAma IcchAnA abhAvarUpa tapa che ane te satyArtha dharma che. (2) anazana, avamaudarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, vivikta-zadhyAsana ane kAyakalezAdi bhedovALAM cha bahiraMga tapo che ane prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga ane dhyAna evA bhedovALA che aMtaraMga tapo maLI kula bAra tapa che. (je jIvane sahaja zuddhasvarUpanA pratAnarUpa nizcaya-tapa hoya te jIvanA haTha vinA vartatA anazanAdisaMbaMdhI bhAvone tapa kahevAmAM Ave che. temAM vartato zuddhirUpa aMza te nizcaya-tapa che ane zubhapaNArUpa aMzane vyavahAra-tapa kahevAmAM Ave che. (mithyAdaSTine nizcaya-tapa nathI tethI tenA anazanAdi saMbaMdhI zubhabhAvone vyavahAra-tapo paNa kahevAtA nathI; kAraNake jyAM vAstavika tapano sadbhAva ja nathI, tyAM te zubha bhAvomAM Aropa kono karavo ?)) (3) tapa cha prakAre - (1) aMtavRtti thAya te. (2) eka Asane kAyAne besADavI te. (3) ocho AhAra karavo te. (4) nIrasa AhAra karavo ane vRttio ochI karavI te. (5) saMlInatA. (6) AhArano tyAga te. (4) je jIvane sahaja zuddha svarUpanA pratApanarUpa nizcaya-tapa hoya te jIvanA haTha vinA vartatA anazanAdi saMbaMdhI bhAvone tapa kahevAmAM Ave che. temAM vartato zuddhirUpa aMza te nizcaya-tapa che ane zubhapaNArUpa aMzane vyavahAratapa kahevAmAM Ave che. (mithyAdaSTine nizcayatapa nathI tethI tenA anazanAdi saMbaMdhI zubha bhAvone vyavahAra-tapo paNa kahevAtA nathI; kAraNake jyAM vAstavika tapano sadbhAva ja nathI, tyAM te zubha bhAvomAM Aropa kono karavo ?) (5) svabhAvanA bhAnapUrvaka IcchAnuM aTakI javuM te jJAnanaMdanuM pratapana thayuM te tapa che. (6) IcchAne rokavI te tapa che. zubha-azubha IcchA
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ te tapa nathI paNa zubha-azubha IcchA maTatAM upayoga zuddha thAya che. te samyaktapa che. (7) anazana, avamaudarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, vivikta zayyAsana ane kAyakleza e cha prakAranA bAhya tapa che. prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtta, vyutsarga, svAdhyAya ane dhyAna e cha prakAranA aMtaraMga tapo cittane vaza karavA arthe che. tera vratone doSarahita pALavA mATe tene pAMca pAMca aticAra prasiddha che. tene dUra karavA e zrAvakanuM kartavya che. (1) ahiMsA aNuvratanAM pAMca aticAra= (1) baMdha-kaSAyapUrvaka koIne bAMdhavo ke baMdhanamAM nAkhavo, (2) vadha-kaSAyathI koIne mAravo, ghAyala karavo, (3) cheda-kaSAyathI karI koInA aMga ke upAMga chedI svArtha sAdhavo, (4) atibhAsaropaNa-hada uparAMta bhAra bharavo, (5) annapAnanirodha-potAne AdhIna manuSya ke pazuonA khAnapAna rokI devAM. (2) satyaaNuvratanA pAMca aticAra= (1) mithyAupadeza bIjAne mithyA kahevAno upadeza daI devo, (2) rahoDabhyAkhyAna=strIpuruSanI ekAMta guptavAtone pragaTa karI devI, (3) phUTa lekhakriyA-kapaTathI asatya lekha lakhavA. (4) nyAsApahAra-bIjAnI thApaNane jUThuM bolI oLavavI; pAchuM kAMI ApavuM nahi. (5) sAkAramaMtrabheda-koInA gupta abhiprAyane aMgonA halanacalanathI jANI laI pragaTa karI devo. A badhAmAM kaSAyabhAva heturUpa che. (3) acaurya aNuvratanA pAMca aticAra (1) spenaprayoga-bIjAne corI karavAno mArga batAvI devo, (2) tadAhyatAdAna-corIne ANelo mAla jANIne ke zaMkA chatAM levo, (3) viruddharAjyAtikrama-rAjyanI manAI hovA chatAM maryAdAne oLaMgIne anyAyapUrvaka levuM-devuM, 404 (4) hInAdhikamAnonmAna-ochA tolamApathI ApavuM, ane vadhAre tolamApathI levuM, (5) pratirUpaka vyavahAra-khoTA sikkA calAvavA, athavA kharI vastumAM khoTI bheLavI kharI kahI vecavuM. (4) brahmacarya aNuvratanA pAMca aticAra (1) parivavAhakaraNa=potAnA putrapautrAdika sivAya bIjAnA saMbaMdha joDavA. (2) parigrahItAItvarikAgamana-vivAhita vyabhicAriNI strI pAse javuM AvavuM, (3) aparigrahitA ItyArikA gamana-vivAhita nahi evI vezyAdikanI pAse javuM AvavuM. (4) anaMgakrIDA-kAmasevananAM aMga sivAya anya aMgothI kAmasevana karavuM. (5) kAmatIvrAbhiniveza-kAmasevananI tIvra lAlasA svasrImAM paNa rAkhavI. (5) parigraha pramANa vratanA pAMca aticAra=dasa prakAranA parigrahanI pAMca joDI thAya che. kSetra-makAna, cAMdI-sonuM, dhana-dhAnya, dAsI-dAsa, kapaDAMvAsaNa emAMthI koI eka joDImAM ekane ghaTADI bIjAnI maryAdA vadhArI levI tevA pAMca doSa che. (6) digviratinA pAMca aticAra= (1) Urdhva vyatikrama-UMce jeTaluM dUra javAnuM pramANa karyuM hoya tene koI kaSAyane vaza thaI oLaMgI AgaLa cAlyA javuM. (2) adhaHvyatikrama-nIcenA pramANane oLaMgI AgaLa cAlyA javuM. (3) tirthaMka vyatikrama-bAkInI ATha dizAonA pramANane oLaMgI AgaLa cAlyA javuM. (4) kSetravRddhi-kSetranI maryAdA eka tarapha ghaTADI bIjI tarapha vadhArI devI. (5) smRtyantarAdhAne maryAdAne bhUlI javI.
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ 405 (7) dezaviratinA pAMca aticAra= (1) Anayana-maryAdAnI bahArathI vastu maMgAvavI. (2) preSTha prayoga-maryAdAthI bahAra koI mokalavuM. (3) zabdAnupAta-maryAdAthI bahAra vAta karI levI. (4) rUpAnupAta-maryAdAthI bahArarUpa batAvIne prayojana batAvI devuM. (5) pula kSeya-maryAdAthI bahAra patra ke kAMkaro Adi nAkhI prayojana batAvI devuM. (8) anarthadaMDa viratinA pAMca aticAra= (1) kaMdarpa-bibhatsa mazkarInAM vacana asabhyatApUrNa bolavAM. (2) kauskuNya-bibhatsa vikArI vacanonI sAthe sAthe kAyAnI kuceSTA paNa karavI. maukharya-baha bakavAda karavo. asamIkya adhikaraNa-vicAra vagara kAma karavuM. upabhoga paribhogAnarthakA-bhoga ane upabhoganA padArthono vRthA saMgraha karavo. (9) sAmAyikanA pAMca aticAra= (1) manaHduHpraNidhAna-sAmAyikanI kriyAthI bahAra manane doDAvavuM, caMcaLa karavuM. (2) vacanadu:praNidhAna-sAmAyikanA pAThAdi sivAya bIjI koI vAta karavI. kAyadupraNidhAna-zarIrane sthira na rAkhatAM ALasamaya pramAdI rAkhavuM. (4). anAdara-sAmAyika karavAmAM AdarabhAva na rAkhavo. (5) Rtyanupa sthAna-sAmAyika karavuM bhUlI javuM athavA sAmAyikanA pAThAdi bhUlI javA. (10) proSadhoyavAsanA pAMca aticAra (1), (2), (3) apratyavekSita apramArjita utsarga, AdAna, saMstaropakramaNa dekhyA vinA, vALIne sApha karyA vinA maLa mUtrAdi karavAM. tevI ja bedarakArIthI vastu uThAvavI athavA caTAI Adi pAtharavI (4) anAdara-upavAsamAM AdarabhAva na rAkhavo. (5) smRtyARtyanupasthAna-upavAsane divase dharmakriyAne bhUlI javI. (11) bhogapabhoga pariNAma vratanA pAMca aticAra= je koI zrAvaka koI divase sacittano bilakula tyAga kare athavA amuka tyAga kare tenI apekSAe A pAMca aticAra che. sacitta-tyAgelI sacitta vastune bhUlathI khAI levI. sacitta saMbaMdha-tyAgelI sacitta vastunI sAthe maLelI vastune khAI levI. sacitta sammizrI-tyAgelI sacitta cIjane acittamAM meLavIne khAvI. abhiSava-kAmoddIpaka pauSTika rasa khAvo. kAco rahelo, dAjhI gayelo ane apaco thAya tevo duH5kavAhAra thoDo pakAvelo athavA vadhAre pakAvelo athavA pacavAlAyaka AhAra karavo. (12) atithi saMvibhoga vratanA pAMca aticAra= sAdhune AhAra detAM A aticAra thAya che. (1) sacitta nikSepa-sacitta upara rAkhIne kAMI dAna devuM. (2) sacitta apidhAna=sacittathI DhAMkelI vastu dAnamAM ApavI. (3) paravyapadeza-pote dAna na detAM bIjAne dAna devAnI AjJA karavI. (4) mAtsarya-bIjA dAtAra sAthe IrSAbhAva rAkhIne dAna devuM. (5) kAlAtikrama-dAnano kALa vItAvI akALe dAna devuM. (13) sallekhanAnA pAMca aticAra= (1) jIvita AzaMsA-vadhAre jIvatA rahevAnI IcchA karavI.
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ * (2) maraNAzaMsA-jaladI maravAnI IcchA karavI. (3) mitrAnurAga-laukika mitro sAthe sAMsArika rAga batAvavo. (4) sukhAnubaMdha-bhogavelAM Indriyasukhone yAda karavAM. (5) nidAna-bhaviSyamAM viSayabhoga maLe evI IcchA karavI. A sAdhAraNa tera vrata zrAvakanAM che. vizeSa e che ke digaMbara jaina zAstromAM AvakanI agiyAra pratimAo athavA zreNIo batAvI che jemAM kramathI AgaLa vadhatAM sAdhupadanI yogyatA Ave che. e agiyAra zreNIo pAMcamA dezavirati guNasthAnamAM che. cothA avirata samyagdarzana guNasthAnamAM jo ke cAritrano niyama hoto nathI to paNa te samyaktvI anyAyathI bacIne nyAyarUpa pravRtti kare che. pAkSika zrAvakane yogya kaMIka sthUlarUpa niyamone pALe che te niyama nIce prakAre cheH (1) mAMsa khAtA nathI. (2) madirA pItA nathI. (3) madha khAtA nathI. (4) vaDanA TeTA khAtA nathI. (5) pIpaLanA TeTA khAtA nathI. (6) umaraDAM khAtA nathI. (7) aMjIra khAtA nathI. (8) jugAra ramatA nathI. (9) corI karatA nathI. (10) zikAra karatA nathI. (11) vezyAnuM vyasana rAkhatA nathI. (12) parastrI sevananuM vyasana rAkhatA nathI. (13) pANI bevaDe kapaDe gALIne zuddha pIve che. (14) rAtribhojana tyAga karavAno yathAzakti udyoga rAkhe che ane gRhasthanAM A cha karma sAdhe che= (1) devapUjA-zrI jinendranI bhakti kare che. (2) gurubhakti-gurunI sevA kare che. (3) svAdhyAya-zAstra nitya bhaNe che. (4) tapa-roja sAmAyika pratikramaNa kare che. (5) saMyama-niyamAdi laIne Indriyadamana kare che. (6) dAna-lakSmIne AhAra, auSadhi, vidyA ane abhayadAnamAM athavA paropakAramAM vApare che, dAna karIne pachI bhojana kare che. anazana, avamaudarya, rasaparityAga, vRttiparisaMkhyAna, vivikta zayyAsana ane kAyakleza-e cha prakAranA bAhya tapa che tathA pAyazcita, vinaya, * * * * 406 vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga ane dhyAna-e cha prakAranA aMtaraMga tapa maLI kula bAra prakAranAM tapa munione hoya che. svarUpanI ramaNatAnI ugratA te tapa che. svarUpanI ramaNatAno ugra puruSArtha, kare tyAM icchAno saheje abhAva varte, tenuM nAma tapa che. anazanAdi, bAra prakAranAM bAhya tapa kahevAya che, ane aMtaraMgamAM samasta para dravyonI icchAno virodha karIne, AtmasvabhAvamAM rahevuM, te atyaMtara tapa che. tathA tethI samasta vibhAvabhAva jItAya che, te taparUpa AtmA che. svarUpavizrAMta, nistaraMgapaNe, nija zuddhatAmAM pratApavaMta hovuM-zobhavuM te temAM jeTalI zubhAzubha icchAo rokAi jAya che, ane zuddhatA thAya che, te tapa che. (anya bAra prakAra to vyavahAra, (upacAra) tapanA bheda che. anazanAdi bAra prakAranAM bAhya tapa kahevAya che, ane aMtaraMgamAM samasta para dhonI icchAno nirodha karIne AtmasvabhAvamAM rahevuM, te atyaMtara tapa che. tathA tethI samasta vibhAvabhAva jItAya che, te taparUpa AtmA che. upavAsa tathA kAyakalezAdi, te tapa che. icchAne rokavI te tapa che. zubha-azubha icchA, te tapa nathI paNa zubhaazubha icchA maTatAM, upayoga zuddha thAya che, te samyaktapa che. ane te tapathI ja nirjarA thAya che. svarUpamAM vizrAMta, taraMga vinAnA caitanyanuM pratapana, te tapa che. eTale ke svarUpanI sthiratArUpa taraMga vagaranuM (nirvikalpa), caitanyanuM pratapana (dehIpyamAna thavuM), te tapa che. eTale ke sahaja nizcayanaya svarUpa, paraspara svabhAvamaya paramAtmAnuM pratapana (arthAt dRDhatAthI tanmaya thavuM), te tapa che. niyamasAra gA. 55 TIkA eTale ke prasiddha zuddha kAraNa paramAtva tattvamAM sadA aMtaramukhapaNe je pratapana (arthAt lInatA) te tapa che. niyamasAra TIkA gAthA 188nuM mathALuM samyak prakAre prAyazcita, samyak vinaya, samyak vaiyAvRtya, samyak svAghyAya samyak vyutsarga ane samyaghyAna, e cha prakAra AtyaMtara tapanA che.
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ anazanAdi bAra prakAranAM bAhya tapa kahevAya che. ane aMtaraMgamAM samasta para dravyonI icchAno nirodha karIne, AtmasvabhAvamAM hevuM te atyaMtara tapa che. tathA tethI samasta vibhAva bhAva jItAya che. te taparUpa AtmA che. jyAM sudhI yogI tapasvI zuddha Atmatattvane nathI jANato- oLakhato tyAM sudhI, teno bAhya tathA atyaMtara banne prakAranA tapamAMthI, koipaNa prakAranuM tapa karavA chatAM, karmonI nirjakarA thatI nathI. saMvaranA adhikAramAM je rIte saMvaranA adhikArIne mATe, Atmatatvane jANavA ane temAM sthita thavAnI vAta kahevAmAM AvI che, tevI ja rIte nirjarAnA adhikArI mATe paNa te samajavuM joie. je AtmAne ja nathI samajato, tenuM bAhya atyaMtara banne prakAranuM tapa jemAM dhyAna paNa sAmela che, eka prakAre nirarthaka thAya che. - tenAthI na saMvara thAya che ane na nirjarA. japazcaraNanI sAthe AtmAne jANavo, te zUnya sAthe aMkanI jema tene sArthaka banAve che. sthI kevaLa tapazcaraNanA mohamAM ja guMcavAi rahevuM na joie. AtmAne jANavA tathA oikhavAno. UMthI prathama prayatna karavo joie. anaMta varasa sudhI tuM bahArano tapa kare, to paNa Atmadharma na pragaTe, paNa AtmAnI oLakhaNa karIne para padArthanI icchAno nAza karavo, te AtmAnuM tapa che, tevuM tapa karavAthI Atmadharma pragaTe che. mATe parano Azraya choDIne svatattvanI ruci karavI, prema karavo, manana karavuM te ja sat svabhAvane pragaTAvavAno upAya che. para padArthanA Azraye samyagdarzana ke samyajJAna thAya, tema nathI-ema paheluM jAvuM joie. tapa cha prakAre che. (1) aMtavRtti thAya che. (2) eka Asane kAyAne besADavI te. (3) ocho AhAra karavo te. (4) nIrasa AhAra karavo te. ane vRttio ochI karavI te. (5) saMlInatA (6) AhArano tyAga te. gRhasthane nizcaya sAdhanAmAM bAra prakAranAM tapa hoya che. bAhya ane aMtaraMga evA bhedathI ta5 be prakAranuM che. bAhya tapa cha prakAranAM che. 1. anazana, 2.uNodara 3. vivikata zAsana 4. rasaparityAga, 5. kAyakaleza ane 6. vRtti saMkhyA. A che prakAranA tapanuM vivaraNa A prakAre che. 407 (1) anazana tapa - arthAt upavAsa dvArA cAre prakAranA AhArano tyAga karavo. khAdha, vAgha, lehya ane peya e rIte AhAra cAra prakArano che. (2) avamogha - uNodara tapa - eTale ekAzana karavuM, bhUkhathI ochuM khAvuM. e beu prakAranA tapa dvArA karmonI nirjarA thAya che. ane dhyAnanI prApti thAya che. nidrA maTe che, doSa dhaTe che, saMtoSa thAya che, svAdhyAya karavAmAM mana lAge che. (3) vivikata zavyAsana - jyAM manuSyonuM AvAgamana-avarajavara na hoya evA ekAMta sthAnamAM vAsa karavo. (4) rasaparityAga - dUdha, dahIM, ghI, sAkara ane tela - A pAMca rasano tyAga ane mIThAno temaja lIlotarIno paNa tyAga karavo tene rasa parityAga kahe che. jo ke rasa to pAMca ja che. to paNa indisaMyamanI apekSAe, sAteyano tyAga karavo joie. enA tyAgano krama mIThuM, lIlotarI, sAkara, dhI, dUdha, dahIM ane tela e pramANe che. ane e ravivAranA divasathI zarU karavuM joie. (5) kAyakaleza - zarIrane pariSahada upajAvIne pIDA sahana karavI, tenuM nAma kAyakaleza che. A kAyakalezano abhyAsa karavAthI, aneka kaThora upasarga sahana karavAnI zakita utpanna thAya che, zarIra sAtheno mamatvabhAva dhaTe che ane rAgano abhAva thAya che. (6) vRnisaMkhyA - vRttinI maryAdA karI levI. jema ke Aje mane AvuM bhojana maLe to huM AhAra karIza athavA ATalAM ghare bhojana mATe jaiza - vagere prakArathI niyama karI levo. A rIte A prakAranAM bAhya tapanuM vivaraNa karyuM. aMtaraMga tapanA cha bheda che - vinaya, vaiyAvRtya, prAyazcita ane evI ja rIte utsarga, svAdhyAya ane dhyAna e rIte aMtaraMga tapa sevana karavA yogya che. (1) vinaya - vinaya aMtaraMgatapa cAra prakAranuM che. 1. darzana vinaya, 2. jJAna vinaya, 3. cAritra vinaya ane 4. upacAra vinaya.
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1) samyagdarzananI prAptino upAya karavo, samyagdarzananA mahAtmano pracAra karavo, samyagdaSTi jIvonI vRddhi thAya tevA prayatno karavA, tathA potAnuM samyagdarzana sadA nirdoSa rAkhavuM, e darzana vinaya che. 2) jJAnanI prApti karavI, jJAnano pracAra karavo, svAdhyAya zALA, vidyAlaya kholAvavAM, zAstro vaheMcavA e badho jJAna vinaya che. 3) cAritra prApta karavuM, cAritrano upadeza devo vagere, cAritra vinaya che. 4) ratnatraya dhArakono ane bIjA dharmAtmA bhAiono zArIrika vinaya karavo, te Ave tyAre UbhA thavuM, namaskAra karavA, hAtha joDavA, page paDavuM vagere - e badhA upacAra vinaya che. tIrthakSetranI vaMdanA karavI, e paNa upacAra vinaya che, pUjA bhakita karavI e paNa upacAra vinaya che, ratnatrayanI prApti karavI, e ja sAco vinaya che. A rIte vinayatAnuM varNana pUrNa karyuM. (2) vaiyAvRtya - potAnA gurU vaDe AcArya, upAdhyAya, sarva sAdhu, ajiMkA, zrAvaka, zrAvikA, tyAgI ityiAdi dharmAtmA sajajanonI sevA-suzruSA karavI, ene vaiyAvRtya kahe che. koI vAra koi vratadhArIne roga thai jatAM zuddha prAsuka auSadhathI temano roga dUra karavo. jaMgalomAM vasatikA, kuTI vagere banAvavAM, e badhuM vaiyAvRtya ja che. (3) prAyazcita - pramAdathI je kAMi doSa thai gayo hoya, tene potAnA gurU sAme pragaTa karavo, temanA kahevA pramANe te doSane doSa mAnIne, tathA AgAmI kALamAM te pramANe na karavAnI pratijJA karIne, je kAMi daMDa de te daMDano svIkAra karavo, tene prAyazcita aMtaraMgatapa kahe che. enAthI vratacAritranI zuddhi thAya che. 1. Alocana, 2. pratikramaNa, 3.viveka, 4. vayutsarga,5. tapa, 6, cheda, 7. parihAra ane 8. upasthApanA - e rIte prAyazcitanA nava bheda che. (4) utsarga - zarIranA mamatvano tyAga karavo, tathA krodhAdi kaSAyono tyAga karavo, ane saMsAranI vastuone potAnI na mAnavI, ityiAdi mamatva 408 - ahaMkAra buddhino tyAga karavo tene ja utsarga nAmanuM aMtaraMga tapa kahe che. (5) svAdhyAya - prathamAnuyoga, caraNAnuyoga, karaNAnuyoga, ane dravyAnuyoga e, cAra prakAranA zAstronI svAdhyAya karavI, zIkhavuM, zIkhavavuM, vicAravuM, manana karavuM. e svAdhyAya karavAthI, samyajJAnanI prApti thAya che. anya jIvone samyajJAnano bodha thAya che, paricaya sthira rahe che. saMsArathI vairAgya thAya che. dharmanI vRddhi thAya che vagere, aneka guNa pragaTa thAya che, tethI svAdhyAya karavI joie. (6) dhyAna - ekAgra citta thaine samasta AraMbha - parigrahathI mukata thai, paMca parameSThI ane AtmAnuM dhyAna karavuM tene ja dhyAna kahe che. e ArtadhyAna, raudradhyAna, dharmadhyAna ane zukaladhyAna- e rIte cAra prakAranuM che. temAM ArtadhyAna ane raudradhyAna saMsAranA kAraNa che tathA dharmadhyAna ane zukaladhyAna mokSanAM kAraNa che. dhyAnanA sAmAnya rIte traNa bheda thai zake che - azubhadhyAna, zubhadhyAna, ane zuddha dhyAna. tethI ArtadhyAna ane raudradhyAna, e be azubhadhyAna che. dharmadhyAna zubha thAna che, ane zukaladhyAna avazya apanAvavuM joie. dhyAnanA avalaMbarUpe piMDastha, padastha, rUpastha ane rUpAtIta e cAra bheda che. enuM vizeSa varNana paNa jJAnArNava granthamAMthI jANI levuM, ahIM lakhavAthI ghaNo vistAra thai jaze. bhAvArtha :- ahIM e vAta jANI levI bahu jarUrI che ke, bAhyatA ane aMtaraMga tapamAM zuM taphAvata che. bAhyata5mAM kevaLa bAhyapadArtha tathA zarIranI kriyA ja pradhAna kAraNa hoya che, ane aMtaraMga tapamAM AtmIya bhAva tathA mananuM avalaMbana ja pradhAna kAraNa paDe che. jema agni sonAne zuddha banAve che. tema A banne prakAranAM tapa AtmAne zuddha banAve che. kAraNa ke tapa vinA cAritra hotuM nathI ane cAritravinA
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ * sarva vastuonI icchAno tyAga karI, zuddha sahajAtmAmAM magna rahevuM, athavA kAmakrodhAdi zatruone AdhIna na thatAM, potAnA zuddhAtmAmAM pratAparUpa vijayarUpa jitendriyarUpe tapavuM, rahevuM, te tapa che. A tapa paNa zuddhAtmAone hoya che. icchAno nirodha thayo te tapa, saMsArabhAvamAM jatI vRtti rokAi AtmabhAvamAM joDAi te tapa, tethI nirmaLa zIla, AtmasvabhAva tene ja tapa kahyuM icchA rahita, atIndriya jJAnamAM lIna thatAM, icchAno saheje nirodha thAya, tene bhagavAne tapa kahyuM che. evI zraddhA pachI jeTalI lInatA kare, teTalI icchA rokAya che, krame karI sarva icchA TaLI, pUrNa AnaMda pragaTe che. indriyamana, tapasyA, icchAno nirodha, upavAsAvadi bAra prakAre che. icchAno nirodha tenuM nAma tapa che. svarUpamAM lInapaNe rahevuM te, vrata ane tapa che. A sivAya bIjuM vrata, tapa kAMi nathI. svarUpanI ramaNatAnI ugratA, te tapa che. A bahAranA upavAsa kare te tapa, ema nahi. svarUpa nI ramaNatAno ugra purUSArtha, kare tyAM icchAno saheje abhAva varte, tenuM nAma tapa che. tape che :pratApavaMta varte che. tapakarma :taparUpa kArya. tapa-dharma :viSaya kaSAyano vizeSa nigrahabhAva karI, ghyAna ane svAghyAyathI je AtmAne ciMtave, tene niyamathI tapa-dharma thAya che. * * * * * karmonI nirjarA thatI nathI, mATe A banne prakAranA tapanuM AcaraNa avazya karavuM joie. ahIM sudhI gRhasthanA vratonuM varNana karyuM. atIndriya jJAnamAM lIna thatAM, icchAno saheje nirodha thAya, tene bhagavAne tapa kahyuM che. evI zraddhA pachI jeTalI lInatA kare, teTalI icchA cekAya che. krame karI sarva icchA TaLI, pUrNa AnaMda pragaTe che. * tathAcAra :aho anazana, avamaudarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, vivita zayyAsana, kAyakaleza, prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, dhyAna ane 409 vyutsargasvarUpa tapAcAra! zuddha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jyAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. (2) para vastunI abhilASAno tyAga karI, AnaMdamaya zuddha sahajAtma svarUpamAM TharavuM-tapavuM, te tapa che, temAM-tapamAM atIndriya pariNamavuM, te tapAcAra che. tapopadhyAna :dharmazAstra bhaNavAnI lAyakAta meLavavA, karavAmAM AvatuM tapa taphAvata Hbheda, judApaNuM, bhinnapaNuM tuma :aMdhAruM tamatamA HgADha aMdhakAravALI, sAtamI naraka tamatamA prabhA :sAtamI naraka tumA lAlaca; darakAra; pavanA; garaja. (2) darakAra, bahAdurI tarI :jaLa, pANI tattvAvabodha tattvajJAna tattvArtha zraddhAna samyagdarzananuMH lakSaNa che. te tattavArtha zraddhAna be prakAre che. eka sAmAnyarUpa, eka vizeSa rUpa. je parabhAvothI bhinna potAnA caitanya svarUpane potArUpe zraddhe che, te sAmAnya tattvArtha zraddhAna kahIe. A zraddhAna to nArakI, tiryaMAdi sarva samyadraSTi jIvone hoya che ane jIva ajIvAdi sAta tattvonA vizeSaNo (bhedo) jANI zraddhAna kare, te vizeSa tattvArtha zraddhAna kahIe. A zraddhAna manuSya devAdi, vizeSa buddhivAna jIvone hoya che. paraMtu dhvajamArga (mukhyamArga)nI apekSAe sAtatattvo je jANavAM te, samyakatvanuM samyak zraddhAnanuM kAraNa che. kAraNa ke jo tattvone jANe nahi to zraddhAna zAnuM kare ? tattArtha :tattva (vastu)nA svarUpa sahita artha-jIvAdi padArtho. tatpara sAvadhAna, jAgrata (2) ekadhyAna, barAbara parovAyeluM, taiyAra tapratyayI tatsaMbaMdhI; te saMbaMdhI; te jenuM nimitta che evA. tapUrvaka te-pUrvaka. (2) uparakta (malina) upayogapUrvaka. teya :padravyamaya
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ 410 tarka koi cihna dekhIne ahIM te cihnavALo jarUra hovo joie. evo vicAra te | tejasa zarIra tejasa ane kArmaNazarIra dhUladehapramANa che. tejasa zarIra garamI kare tarka (ciMtA) che. A jJAnane uha ane vyAtijJAna paNa kahe che. (2) yukita che, tathA AhAra pacAvavAnuM kAma kare che. tarka kamaLanA sarya tarkarUpI kamaLane prakRllita karavAmAM sUryasamAna. zarIranA amuka amuka aMga ghasavAthI garama jaNAya che, te tejasanA kAraNathI tarkaNA vicarANA; yukti vagerenA AzrayavALuM jJAna. (2) vicAra, tarka. (3) jaNAya che. mAthA upara dhUtAdi mUkI te zarIranI parIkSA karavAnI rUDhi che. vicAraNA; yukti vagerenA AzrayavALuM jJAna. teno artha e ke te zarIra sthala zarIramAM che ke zI rIte ? arthAt sthala tarkaNAthI tarka tenI sAthe vicArathI. zarIramAM jIvanI mAphaka te AkhA zarIramAM rahe che. (2) audArika, vaikriyaka te te darekanI vyAkhyA nIce mujaba che. ane AhAraka e traNa zarIramAM krAnti utpanna thavAmAM nimitta che, te (1) ekAnta mithyAtva-padArthanuM svarUpa anekAMtamaya (aneka dharmovALu) hovA zarIrane taijasa zarIra kahe che. (3) audArika, vekriyaka ane AhAraka, e chatAM, tene sarvathA eka ja dharmavALuM mAnavuM te ekAMta mithyAtva che. jemake traNa zarIramAM krAnti utpanna thavAmAM nimitta che, te zarIrane taijasa zarIra kahe jIvane sarvathA kSaNika athavA sarvathA nitya mAnavo, te ekAMta mithyAtva che. (2) saMzaya mithyAtva-AtmA potAnA kAryano kartA thato haze ke paravastunA gAryano tejasa ane kArmANa zarIra sarva saMsArI jIvone, taijasa ane kArmANa zarIra hoya kartA thato haze ? e vagere prakAre saMzaya rahevo, te saMzaya mithyAtva che. (3) vinaya mithyAtava-samasta devane tathA samasta dharma matone sarakhA mAnavA, te tejasavargaNA je vargaNAthI taijasa zarIra bane che, tene taijasa vargaNA kahe che. (2) vinaya mithyAtva che. audArika ane vaikriyaka zarIrane krAnti ApavAvALuM, tejasa zarIra je (4) ajJAna mithyAtva-jyAM hita-ahitano kAMi paNa viveka na hoya, ke kAMi vargaNAthI bane, tene taijasavargaNA kahe che. paNa parIkSA karyA vagara, dharmanI zraddhA karavI, te ajJAna mithyAtva che. taMDala :photarAM vinAnA cokhAM, photarAM vinAnuM anAja, tAMdula (5) viparIta mithyAtva-agraMthane nigraMtha mAnavA, mithyA draSTi sAdhune sAcA guru tuccha kSudra; halakuM; mAmulI; niMdApAtra; adhama. (2) halakI (3) halako, kSudra, mAnavA, ke vANInA svarUpane viparIta paNe mAnavuM ityAdi, prakAre UMdhI ruci malIna (4) kSudra, halakuM, (5) mAmulI (6) niMdApAtra, adhama (7) mAmulI, te, viparIta mithyAtva che. najIvuM, mAla vagaranuM. teja prakAza (2) pratApa; prakAza. (3) kevaLa jJAna ane kevaLa darzanarUpa (samasta mi saMtoSa, sukha ane zAMti jJAnAvaraNa ane darzanAvaraNano pralaya thayo hovAthI, adhika jenuM kevaLajJAna taNa sUkuM dhAsa ane kevaLa darzana nAmanuM teja che. tuNa-tulya :talakhaNA samAna; pAmara. tejasa paramANanI kyiA kAMti, dIpti, zarIranuM vaLavuM, khorAkanuM pAcana thavuM, tuNavata :tucache. lohInuM karavuM, uparanA pradezonuM nIce AvavuM, nIcenAnuM upara javuM (vizeSa kAraNathI samughAtAdi), ratAza, tAva Avavo, e badhI tejas paramANunI taMta:matAgraha kriyAo che. temaja sAmAnya rIte AtmAnA pradezo UMcAnIcA thayA kare taMtra :zAstra, auSadhi eTale kaMpAyamAna rahe te paNa tejas paramANuthI.
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ 411 taMtrazAya :hiMduonAM aneka zAstro (temAM maMtro, prayogo ane kriyAo upara vadhu bhAra mUkelo che, auSadhi zAstra. tattva :AtmasvarUpa. (2) bhAva; svarUpa; vastu (3) vastunuM yathArtha svarUpa. (4). vasvarUpa. (5) AtmAno jJAnasvabhAva te tatva che. jJAna, AnaMda, svacchatA, prabhutA ityiAdi guNasvabhAva, te tattva che. (6) bhAva (7) jIva, ajIva, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e sAte tattva che. (1) jIva :- jIva eTale AtmA, te sadA jJAna svarUpI, parathI bhinna ane trikALa sthAyI che. (2) abdha :- jemAM cetanA-jANapaNuM nathI, tevAM pAMca dravyo che. jemAM dharma, adharma, AkAza ane kALa te cAra arUpI che, ane pudgala rUpI sparza, rasa, gaMdha varga sahita che. (3) Asrava :- vikArI zubhAzubha bhAvarUpa, je arUpI avasthA jIvamAM thAya che te bhAva asava che. ane te samaye navAM karmayogya rajakaNonuM svayaM svataH AvavuM (AtmA sAthe ekakSetre Agamana thavuM), te vya Asrava che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) puNaya-pApa e banne AsavanA ane baMdhanA bheda che. puNya = dayA, dAna, bhakita, pUjA, vrata vagerenA zubhabhAva jIvanI paryAyamAM thAya che, te arUpI vikArI bhAva che.-te bhAva puNya che, ane te samaye karma yogya paramANuono samUha svayaM svataH (potAnA kAraNe, potAthI) ekakSetrAvagAha saMbaMdhe, jIvanI sAthe baMdhAya che. te dravyanA puNya che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) pApa = hiMsA, asatya, corI, avrata, parigraha vagerenA azubhabhAva, te bhAvapApa che ane te samaye karma yogya jaDanI zakitathI, paramANuono jaththo svayaM baMdhAya, te dravya pApa che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) paramArthe-kharekhara A puNya-pApa (zubhAzubha bhAva) AtmAne ahitakara che. AtmAnI kSaNika azuddha dazA che, AtmAnuM asalI svarUpa nathI. dravya puya-pApa, pudgala dravyanI azuddha avasthA che, te AtmAne hita-ahita karI zake nahi. (4) baMdha :- AtmAnuM ajJAna, rAga-dveSa, puNya-pApanA bhAvamAM aTakI javuM, te bhAvabaMdha che ane te samaye karma yogya pagalanuM svayaM karmarUpa baMdhAvuM, te dravyabaMdha che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) (5) saMvara = puNya-pApanA vikArI bhAvane (Asavane AtmAnA zuddhabhAva dvArA rokavA, te bhAvasaMvara che. ane te anusAra navAM karma baMdhAtAM aTake, te dravya saMvara che. (6) nirjarA = akhaMDAnaMda nija zuddhatmAnA baLathI AMzika zuddhinI vRddhi ane azuddha (zubhAzubha) avasthAnI AMzika hAnI karavI te bhAva nirjarA che. ane te samaye kharavA yogya karmonuM aMze kharI javuM te dravya nirjarA che. (7) mokSa = samasta karmonA kSayanA kAraNabhUta tathA nizcaya ratnatraya svarUpa, parama vizuddha pariNAmo, te bhAva mokSa che ane potAnI yogyatAthI svayaM svataH dravyakarmono, AtmapradezothI azvayaMta abhAva thavo, te dravyamokSa che. (8) svarUpa (9) zuddha svarUpa (10) AtmAno jJAnasvabhAva che, te tatva che AtmAnA jJAna, AnaMda, svacchatA, prabhutA, iyiAdI guNa-svabhAva, te tattva che. arthanuM tattva eTale vastu-dravya teno bhAva. bhAvavAna vastu te artha ane teno bhAva, te arthanuM tattva che. (11) vastusvarUpa (12) bhAva (13) svarUpa, bhAva, je padArtha jema avasthita che, tema tenuM hovuM, te tattva che. (14) tatpaNuM, tepaNuM, dareka vastune-tattvane svarUpathI tapaNuM che, ane pararUpathI atANuM che. (15) rahasya, sAra, satpadArtha, vastu, paramArtha, yathAvasthita vastu (16) jIva, ajIva, Azvava, baMdha, saMvara, nirjarA, mokSa (17) vastunuM yathArtha svarUpa, vastuno yathArtha svabhAva. (18) svarUpa, bhAva, guNa (19)
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ vastunuM yathArtha svarUpa (20) vastunuM sAcuM svarUpa, te tattva che. je vastu jevI che, teno je bhAva, te ja tattva che. (21) vastusvarUpa (22) jIva, ajIva, Asrava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e sAta tattva che. mithyAdaSTi jIva A sAta tattvonI kevI kevI bhUla kare che te nIce mujaba che. (1) jIva tattvanI bhUla jIva to trikALa jJAnasvarUpa che, tene ajJAnavaza jIva jANato nathI. ane je zarIrI che ke, huM ja chuM, zarIranuM kArya huM karI zakuM chuM ema mAne che. tathA zarIra svastha hoya to mane lAbha thAya che, bAhya anukULa saMyogathI huM sukhI ane bAhya pratikULa saMyogathI duHkhI, huM nirbaLa, huM manuSya, huM kurUpa, huM suMdara ema mAne che, zarIrAzrita upadeza, upavAsAdi kiyAomAM nijatva mAne che, ema mAnavuM te jIvatattvanI bhUla che. (2) ajIvatattvanI bhUla mithyA abhiprAyavaza jIva ema mAne che ke, zarIra utpanna thavAthI mAro janma thayo, zarIrano nAza thavAthI huM marI jaiza. dhana, zarIra ityAdi jaDa padArthomAM parivartana mAnavuM, zarIranI uSNa avasthA thatAM mane bhAva Avyo, zarIrane bhUkha, tarasarUpa avasthA thatAM mane bhUkha, tarasa lAgI che ema mAnavuM, zarIra kapAi jatAM huM kapAi gayo ityAdirUpa ajIvanI avasthAne, ajJAnI jIva potAnI avasthA mAne che. A ajIvatattvanI bhUla che, kema ke ajIvane jIva mAnI lIdho. AsravatattvanI bhUla mithyAtva, rAga-dveSa, zubhAzubhabhAva Asrava che, te bhAva AtmAne pragaTapaNe, duHkha devAvALA che. paraMtu mithyASTi jIva, 412 temane hitarUpa jANIne, niraMtara temanuM sevana kare che. te AsravatattvanI bhUla che. (4) baMdhatattvanI bhUla jevI sonAnI beDI tevI ja loDhAnI beDI - banne baMdhanakAraka che. tevI ja rIte puNya ane pApa banne jIvane baMdhanakartA che. paraMtu mithyASTi jIva ema na mAnatAM, puNyanuM bhaluM-hitakArI mAne che. tattvadaSTithI to puNya-pApa banne ahitakara ja che. paraMtu ajJAnI tema mAnato nathI, te baMdha tattvanI bhUla che. (5) saMvaratattvanI bhUla nizcaya sagyadarzana-jJAna-cAritra, jIvane hitakArI che. paNa mithyASTijIva temane kaSTadAyaka mAne che, te saMvaratattvanI bhUla che. (6) nirjarAtattvanI bhUla AtmAmAM ekAgra thaine zubha ane azubha banne prakAranI icchA rokavAthI, je nija AtmAnI zuddhinuM pratapana thavuM, te tapa che. ane te tapathI nirjarA thAya che. evuM tapa sukhadAyaka che. paraMtu ajJAnI, tene kaleza dAyaka mAne che ane AtmAnI jJAnAdi anaMta zakitaone bhUlIne, pAMca indriyonA viSayomAM sukha mAnIne, temAM ja prIti kare che, te nirjarAtattvanI bhUla che. (7) mokSatattvanI bhUla AtmanI paripUrNa zuddha dazAnuM pragaTa thavuM, te mokSa che. temAM AkuLatAno abhAva che- pUrNa svAdhIna nirAkuLa sukha che. paraMtu ajJAnI ema na mAnatAM, zarIramAM mojazokhamAM ja sukha mAne che. mokSamAM deha, indriyo, khAvuM, pIvuM mitrAdi kaMipaNa hotuM nathI. mATe atindriya mokSasukha ajJAnI mAnato nathI. te mokSatattvanI bhUla che. A rIte sAta tattvonI bhUlathI ajJAnI jIva anaMtakALathI saMsAramAM aTakI rahyo che.
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ 413 tattva nivRttirUpa che dareka vastu svadravya, svakSetra, svakALa, ane svabhAvathI sadAya paripUrNa che ja. ane paradravyAdikathI zUnya arthAt nivRttirU5 ja che. vartamAna azuddha dazAmAM paradravyanA AlaMbana vaDe, rAgI jIvane bAhya sAmagrI pratye mamatvarUpa rAga bhUmikAnusAra hoya che. teno AzrayanA baLa vaDe tyAga karAvavA mATe, bAhya padArthanA tyAgano upadeza che. vAstavamAM to AtmAne para vastuno tyAga ja che, paNa je kAMi rAga, mamanvabhAva che, tenA tyAgarUpa nirmaLa pariNAma jeTalA aMze thAya che teTalA ja aMze, rAgAdinI utpatti thatI ja nathI. jyAM AvuM hoya tyAM te jIvane, para vastunA tyAgano kartA kahevo, te te jAtanA abhAvarUpa nimittanuM jJAna karAvavA mATe, asata vyavahAra nayanuM kathana che. (nizcaya saggadarzana vinA, ajJAnInA haka rUpa tyAgane vyavahAra paNa dharmasaMnnA nathI.). tanano :tatvamAM AsthA tana pradIpikA : tattvano prakAza karanAra, tattva pAmavAnI lAyakAta :vizALabuddhi, madhyasthatA, saraLatA, jitendriyapaNuM, ATalA guNa jenAmAM hoya te tattva pAmavAne lAyaka che. tattva viplana vastu svarUpamAM adhAdhUMdhI. (tattva = vastu svarUpa. viplava = aMdhAdhUMdhI; goTALo; virodha; vinAza.) tatva vicAra tattva oLakhAya (samajAya) tema vicAra karavo, jethI bhAva phure tattva viplavuM :vastu svarUpamAM aMdhAdhUMdhI tattva-pratipatti:vastu svarUpanuM ajJAna-aNasamaja-anirNaya-aprAti. tattva-apratipattilakANa :tattvanI apratipatti (-aprApti, ajJAna, asamajaNa, anirNaya) jenuM lakSaNa che evo; vastusvarUpanA ajJAnathI. tattvajJAna : AtmajJAna (2) tattva saMbaMdhI jJAna (3) AtmAsaMbaMdhI jJAna (4) AtmajJAna tattvajizAsu :tattvazravaNamAM jAgRti ane samajavAnI dhagaza, tathA pAtratA joie. tattvataH :kharI rIte; tattvanI daSTie; paramArthe. (2) yathArtha svarUpe. tattvaTi:AtmadISTa tattvane pahoMcI javuM vizeSa marma pAmavo. tattvanuM svarUpa tattva (vastu) sat lakSaNavALu che, athavA sat svarUpa ja che. ane te svataH siddha che. tethI anAdinidhana che. potAnI sahAyathI ja te Upaje che, ane viNase che ane te nirvikalpa (vatanAtIta) che. bhAvArtha:- vastu sat lakSaNavALI che. A pramANa lakSaNa che. pramANamAM eka guNa dvArA, AkhI vastunuM grahaNa thAya che. vastumAM aritattva, vastundra, dravyatva, prameyatva, pradezatva ane aguruladhutva Adi anaMta guNa che. astitva guNanuM nAma ja sat che. sat kahevAthI astitvaguNanuM ja grahaNa thavuM joie. paraMtu ahIM sat kahetAM, AkhI vastunuM grahaNa thAya che. enuM kAraNa e ja che ke, astitva Adi badhA guNa abhinna che. abhinnatAnA kAraNe ja sat kahevAthI, sarvaguNonA samudAyarUpa vastunuM grahaNa thai jAya che. tethI ja vastune sasvarUpa paNa kahI dIdhI che. sat ane guNanA samUharUpa vastu, banne abhinna che. tethI sarUpa ja vastu che. tattvaniSkarSa tattvano sAra. tattvanI zraddhA kyAre thaI kahevAya ? (1) jaina zAstromAM kahelA jIvanA tra-sthAvara vagere bhedone, guNasthAna mArgaNAsthAna vagere bhedone, jIva-pudgala vagerenA bhedone, tathA varNAdi bhedone, to jIva jANe che, paNa adhyAtmazAstromAM bheda vijJAnanA kAraNabhUta, ane vItarAga dazA thavAnA kAraNabhUta, vastunuM jevuM nirUpaNa karyuM che, tevuM je jANato nathI, tene jIva ane ajIva tattvanI yathArtha zraddhA nathI. vaLI koi prasaMgathI bheda vijJAnanA kAraNabhUta ane vItarAga dazAnA kAraNabhUta, vastunA nirUpaNanuM jANavuM mAtra zAstrAnusAra hoya, paraMtu potAne potArUpa jANIne temAM parano aMza paNa (mAnyatAmAM) na meLavavo, tathA potAno aMza paNa (mAnyatAmAM) paramAM na meLavavo..., evuM zraddhAna jyAM sudhI jIva na kare, tyAM sudhI tene jIva ane ajIva tattvanI yathArtha zraddhA nathI.
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) jema anya mithyAdaSTi, nirdhAra vinA (nirNaya vagara) paryAya buddhithI (dahe dRSTithI) jANa paNAmAM, tathA varNAdimAM ahaMbuddhi dhAre che, tema je jIva AtmAzrita, jJAnAdimAM tathA zarIrAzrita thatI upadeza, upavAsAdi kriyAmAM potApaNuM mAne che, tene jIva-ajIva tattvanI yathArtha zraddhA nathI. evo jIva koi vakhata zAstrAnusAra sAcI vAta paNa bole, paraMtu tyAM tene aMtaraMga nirdhArarUpa zraddhA nathI, tethI jema kephI manuSya mAtAne mAtA kahe, to paNa te zANo nathI tema, A jIva paNa samyagdaSTi nathI. (4) vaLI te jIva, koi bIjAnI ja vAta karato hoya, tema AtmAnuM kathana kare che, paraMtu e AtmA huM ja chuM, evo bhAva tene bhAsato nathI. vaLI jema koi bIjAne bIjAthI bhinna batAvato hoya, tema A AtmA ane zarIranI bhinnatA prarUpe che. paraMta huM e zarIrAdithI bhinna chuM, evo bhAva tene bhAsato nathI, tethI tene jIva-ajIvanI yathArtha zraddhA nathI. (5) paryAyamAM (vartamAna dazAmAM) jIva-pudgalanA paraspara nimittathI, aneka kriyA thAya che, te sarvane be dravyonAM meLApathI banelI mAne che. paNa A jIvanI kriyA che, ane A pudgalanI kriyA che. ema bhinna bhinna bhAva, tene bhAsato nathI. Avo bhinna bhAva bhAsyA vinA, tene jIva-ajIvano sAco zraddhAnI kahI zakAya nahi. kAraNake jIva-ajIvane jANavAnuM prayojana, to e ja hatuM te Ane thayuM nahi. (6) jyAM sudhI AvI yathArtha zraddhA na thAya tyAM sudhI, jIva samyagdaSTi thato nathI ema mokSazAstranA pahelA aghyAyanA batrIsamA sUtramAM kahyuM che. temAM sata zabdathI jIva pote trikALI zuddha caitanyasvarUpa zuM che, te samajavA kahayuM che ane asat zabdathI e batAvyuM che ke, jIvamAM thato vikAra jIvamAMthI TALI zakAya che, mATe te para che. para vastuo ane AtmA bhinna hovAthI koi paranuM kAMi karI zake nahi, AtmAnI apekSAe paravastuo asat che nAstipaNe che. Ama yathArtha samaje tyAre ja sat-asat nA vizeSanuM yathArthajJAna jIvane thAya che. jyAM sudhI evuM jJAna na thAya tyAM sudhI jIvane, Asava TaLe nahi, jayAM sudhI jIva potAno ane Asavano bheda jANe nahi, tyAM sudhI tene 414 vikAra TaLe nahi. tethI e bheda samajAvavA AsavanuM svarUpa, mokSazAsranA chaThThA ane sAtamA aprayAyomAM kahyuM che. tattvabodhanI paryaTanA karo :bodhane vAraMvAra vicAro tattvavedI :vastu svarUpano jANanAra tattvavacana yathArtha vacana tattvavaijJAnika sAyanTIphIka tattvavettAo :tattvajJAnIo, tattvane jANanArAo tattvavedI :tattvane jANanAra, svarUpano anubhavanAra, tattvano vedanAra. tattvavijJAna :zuddhAtmAnI upalabdhirUpa tattvavijJAna che. tattvaviplava vastusvarUpamAM aMdhAdhUMdhI (tattva-vastusvarUpa, viplava-aMdhAdhUMdhI; goTALo; virodha; vinAza.) tattvArtha :tattva = bhAva. artha = padArtha (dravya, guNa, paryAya) padArtha (eTale ke dravya, guNa, paryAyanA) bhAvanuM yathArtha bhAsana thavuM te vizcaya samyakdarzana che. (2) tattva eTale jeno jevo kAMi nija bhAva che, tevo ja hovo te. te tattvathI saMyukata je artha eTale, padArtha te tattvArtha. kevuM zraddhAna karavA yogya che? bIjAne bIjArUpe mAnavArUpa, mithyAtmathI rahita zraddhAna karavuM. je zraddhAna AtmAnuM svarUpa che. je zraddhAna kSAyika samyagdaSTine upaje che te ja siddha avasthA sudhI rahe che. jethI upAdhibhAva nathI. AtmAno nija bhAva che. tattvArthazraddhAna samyagdarzananuM lakSaNa che. je tattvazraddhAna be prakAre cheH eka sAmAnyarUpa, eka vizeSarUpa. je parabhAvothI bhinna, potAnA caitanya svarUpane potArUpe zraddhe che, te sAmAnya tattvazraddhAna kahIe. A zraddhAna to nArakI, tiryaMcAdi, sarva samyagdaSTi jIvone hoya che. ane jIva-abhyAdi sAta tattvonA vizeSaNo (bhedo) jANI zraddhAna kare te, vizeSa tattvArthazraddhAna kahIe. A zraddhAna manuSya, devAdi vizeSa buddhimAna, jIvone hoya che. paraMtu rAjamArga (mukhyamArga)nI apekSAe, sAta tattvone jANavAM, te samyaktvanuM
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ sabhyazraddhAnanuM kAraNa che. kAraNa ke jo tattvone jANe nahi, to zraddhAna zAnuM kare? tethI sAta tattvonuM thoDuMka varNana karIe chIe. tattvArtha zraddhAne tat zabda che te yat zabdanI apekSA sahita che, tethI jenuM prakaraNa hoya tene, tat kahIe ane jeno je bhAva arthAt svarUpa che, tene tattva jANavuM, kAraNake evo tattva zabdano samAsa thAya che. tathA jANavAmAM AvatA evA je dravya vA guNa paryAya che, tenuM nAma artha che. vaLI, tattva kahetAM potAnuM svarUpa, e vaDe sahita padArthanuM zraddhAna, te samyagdarzana che. AthI jo tattvazraddhAna ja kahIe, to jeno A bhAva (tattva) che, tenA zraddhAna vinA kevaLa to bhAvanuM zraddhAna kAryakArI nathI. tathA jo 'arthazraddhAna' ja kahIe, to bhAvanA zraddhAna vinA kevaLa padArtha zraddhAna, paNa kAryakArI nathI. jANavAmAM AvatA evA je dravyapha-guNa-paryAyo, te badhA artho che. je padArthonuM svarUpa te tattva che. tattva eTale potAnuM svarUpa athavA potAno bhAva, te bhAva sahita vastu te, artha che. UAte tattvo te artha che. ane temano potAno je bhAva che, te tattva che. AvA tattvArthanuM zraddhAna te samyagdarzananuM lakSaNa che. tattvonA bhAvanuM bhAsana thayA vinA, sAcI pratIti thAya nahi. iMstu zuM ane tenuM svarUpa zuM te jajIne zraddhA kare, to yathArtha prItIti thAya. mATe kahyuM ke viparIta mAnyatA rahita, tattvArthazraddhAna te samyagdarzananuM lakSaNa che. tattvArtharAjavArtika A nAmano graMtha che. tenA raciyatA zrI akalaMkadeva che. tattvArthazraddhAna : (2) vastu te artha ane tenI svabhAvazakita te tattva, e rIte padArtha ane tenA bhAvane oLakhIne zraddhA karavI te tattvArthazraddhAna che ane AvuM tattvArthazraddhAna te samyagdarzana che. tattvArthazraddhAna DANavALI tattvArthanuM zraddhAna jenuM lakSaNa che evI. (samyagdarzananuM lakSaNa tattvArthazraddhAna che. te AgamapUrvaka hoya che. AgamanuM cihna syAt kAra che.) tattvAvabodha tattvajJAna ane zIla. (2) tattvajJAna 415 tattvo :sAta tattvonI barAbara oLakhANa karatAM temAM AtmAnI oLakhANa AvI jAya che. (1) jIvatattva = jIva sadA upayoga lakSaNarUpa che. te zarIrAdi ajIvathI juduM tattva che. (2) ajIvatattva = pudgala vagere ajIva tattvo che. temanAmAM jJAna nathI. A jIva ane ajIva banAM kAma judAM, potapotAmAM che. (3) Asavatattva = mithyAtvAdi bhAvo che, te Asrava che, puNya-pApa banne paNa AsravamAM samAya che. te AjIvabhAvo jIvane duHkhadAyaka che. (4) saMvaratattva = samyagdarzanAdi vItarAga bhAva vaDe, karmano saMvara thAya che. te samyagdarzanAdi bhAvo jIvane sukharUpa che. mokSanAM kAraNa che. (5) baMdhatattva = mithyAtvAdi bhAvo, te baMdhanA kAraNa che., zubharAga te paNa baMdhanuM kAraNa che, te mokSanuM kAraNa nathI. (6) nirjarAtattva = samyagdarzanapUrvakanI zuddhatAthI karmonI nirjarA thAya che. (7) mokSa tattva = AtmAnI pUrNa zuddhatA thatAM, AkuLatAno sarvathA abhAva thavo, ne karmothI AtmanuM chUTI javuM, te mokSatattva che. te pUrNa sukharUpa che. (2) bahi:tattva ane aMtaHtattvarUpa paramAtmatattva, evA be bhedovALAM che. athavA jIva, ajIva, Asrava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSa evA bhedone lIdhe, sAta prakAranAM che. temanuM AmanuM, AgamanuM ane tattvonuM samyak zraddhAna, te vyavahAra samyaktva che. ekalA paramAtma svarUpa nija aMtaHtattvano anubhava ne tenI zraddhA, te nizcaya samakita che. (3) nava tattvonuM svarUpa nIce pramANe che. (1) jIva :- jIva, AtmA, te sadAya jANanAro, parathI judone, trikALa TakanAro che. jayAre para nimittanA zubha avalaMbanamAM joDAya che, tyAre zubhabhAva (puNya) thAya che. azubha avalaMbanamAM joDAya, tyAre
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ azabhubhAva (pApa) thAya che, jyAre svAvalaMbI thAya che, tyAre zuddha bhAva thAya che. ajIva :- jemAM cetanA-jANapaNuM nathI, tevAM dravyo pAMca che. temAM dharma, adharma, AkAza ane kALa te cAra arUpI che te pudgala rUpI varNa, gaMdha, rasa, ane sparza sahita che. ajIva vastuo AtmathI judI che, temaja anaMta AtmAo paNa eka bIjAthI svataMtra, judA che. 5ra saMyoga rahita ekaluM tattva hoya, temAM puNya-pApanI zubhAzubha vikArI lAgaNI thAya che. jIva jayAre rAgAdi kare, tyAre jaDa karmanI jhINI dhULa, je kSaNika saMyoga saMbaMdha che, te nimitta thAya che. (3) puNya :- dayA, dhana, bhakita, pUjA, vrata vagerenA bhAva jIvane thAya, te arUpI vikArI bhAva che. te bhAva puNya che, ane tenA nimitte, jaDa paramANuono jaththo svayaM (potAnA kAraNe-potAthI) eka kSetrAvagAha saMbaMdhe, jIvanI sAthe baMdhAya che. te dravyapuNya che. (4) pApa :- hiMsA, asatya, corI, avrata parigraha vagereno azubha bhAva, te bhAva pApa che. ane tenA nimitte jaDanI zaktithI paramANuono jaththo, svayaM baMdhAya te dravya pApa che. paramArthe puNya-pApa mAruM svarUpa nathI. AtmAmAM para saMbaMdhe vikAra thAya che, te mArAM nathI. (5) Asrava :- vikArI zubhAzubha bhAva5Ne arUpI avasthA jIvamAM thAya, te bhAva Aave che. ane navAM karma rajakaNonuM AvavuM (Atma sAthe eka kSetre rahevuM), te dravya Azrava che. (6) saMvara :- puNaya-pApanA vikArI bhAva (Asrava)ne, AtmAnA zuddha bhAva dvArA rokavA, te bhAvasaMvara che.ane te anusAra navAM karma baMdhAtAM aTake, te dravya saMvara che. nirjarA :- akhaMDAnaMda zuddha AtmasvabhAvanA lakSanA jore, svarUpa sthiratAnI vRddhi vaDe, azuddha (zubhAzubha) avasthAno aMze nAza 416 karavo, te bhAva nirjarA che. ane tenuM nimitta pAmIne jaDa karmanuM aMze kharI javuM, te dravya nirjarA che. (8) baMdha :- AtmAnuM rAga-dveSa, puNya-pApanA bhAvamAM aTakI javuM, te bhAvabaMdha che. ane tenA nimitte pulanuM tenI zakitathI karmarUpa baMdhAvuM, te dravyabaMdha che. (9) mokSa :- azuddha- avasthAno sarvathA nAza thai, pUrNa nirmaLa pavitra dazAnuM pragaTa thavuM, te bhAva mokSa che. ane nimittakAraNa dravyakarmano sarvathA nAza (abhAva), te dravya mokSa che. A pramANe jevuM nava tattvanuM svarUpa che, tevuM zubhabhAvathI vicAre che, te zuddhanuM lakSa hoya, to vyavahAra samakita che. vratAdinA zubhabhAvane saMvara-nirjarAmAM gaNe, to AsravatattvanI zraddhAmAM bhUla Ave. vyavahAra zraddhAmAM koi paDakhe bhUla na Ave. ema nava bhedamAMthI zuddhanaya vaDe, ekarUpa akhaMDa jJAyaka svabhAvI Atmane tAravI levo, te paramArtha-zraddhA-samyagdarzana che. dharmanA nAme lokomAM potAnuM mAneluM samakita bIjAne kahe che- Ape che. paNa tevuM samakita hoi zake nahi. kAraNake koino guNa tathA guNanI avasthA, koi bIjAne ApI zakAtI nathI. tattvonAM nAma :(1) jIva, (2) ajIva, (3) Asrava, (4) baMdha, (5) saMvara, (6) nirjara, ane (7) mokSa. e sAta tattvo che. (1) jIva :- jIva eTale AtmA, te sadAya jANanAro, parathI judo ne trikALa TakanAro che. jyAre te parinimittanA zubha avalaMbanamAM joDAya che, tyAre tene zubhabhAva (puNya) thAya che. azubha avalaMbanamAM joDAya che, tyAre azubha bhAva (pApa) thAya che, ane jyAre svAlaMbI thAya, tyAre zuddhabhAva (dharma) thAya che. ajIva :- jemAM cetanA-jANapaNuM nathI, tevAM pAMca dravyo che. jemAM dharma, adharma, AkAza ane kALa te cAra arUpI che. ane pudgala rUpI-sparza, rasa, gaMdha varNa sahita che. (2) bhAva |
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ 417 abdha vastuo AtmAthI judA che. jemaja anaMta AtmAo paNa eka bhAva nirjarA ane te samaye kharavA yogya jaDa karmonuM aMze kharI javuM, te dravya bIjAthI svataMtra judA che. para lakSa vagara jIvamAM vikAra thAya nahi, pare tarapha nirjarA che. valaNa karatAM jIvane puNya-pApanI zubhAzubha vikArI lAgaNI thAya che. (7) mokSa = samasta karmonA kSayanA kAraNabhUta tathA nizcaya ratnatraya svarUpa parama (3) Asava :- vikArI zubhAzubha bhAvapaNe arUpI avasthA jIvamAM thAya, te vizuddha pariNAmo, te bhAva mokSa che ane potAnI yogyatAthI svayaM svataH bhAva asava che ane te samaye navAM karmayogya rajakaNonuM AvavuM (AtmA dravyakarmono AtmapradezothI, azvayaMta abhAva thavo, te dravyamokSa che. jIva sAthe ekakSetre rahevuM) te vya Asrava che. azvayaMta zuddha thaI jAya, te dazAne mokSa tatva kahe che. puNaya-pApa e banne AsavanA peTA bhAga che. puNya = dayA, dAna, bhakita, tattvopadezanuM kartA hoya vastunA yathArtha svarUpanuM pratipAdaka hoya, badhAne mATe hita pUjA, vrata vagerenA zubhabhAva jIvanI paryAyamAM thAya che. te arUpI vikArI rUpa hoya. bhAva che-te bhAva puNaya che, ane te samaye karma yogya jaDa paramANuono tasvabhAva nizcaya jaththo svayaM (potAnA kAraNe, potAthI) ekakSetrAvagAha saMbaMdhe, jIvanI sAthe tamograMthi :aMdhakArano gaThTho; aMdhakArano samUha. baMdhAya che. te dravyanA puNya che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra tamovRtti :aMdhakAradazA, ajJAna pariNati. tarakhaDa vyavasthA; goThavaNa; tajavIja; bhAMjaghaDa; prapaMca. (2) triSa, khaTapaTa pApa = hiMsA, asatya, corI, avrata, parigraha vagerenA azubhabhAva, te taraNA othe DuMgara te taraNuM eTale tRSNA ane DuMgara eTale AtmA, tRSNAnI bhAvapApa che ane te samaye karma yogya jaDanI zakitathI paramANuono jaththo ADaze AtmA dekhAto nathI. svayaM baMdhAya, te dravya pApa che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra taraNAtulya :pAmaratA; alpatA; (pAmara, alpa;) che.) paramArthe-kharekhara A puNya-pApa (zubhAzubha bhAva) AtmAne taraNi sUrya ahitakara che. AtmAnI kSaNika azuddha dazA che, AtmAnuM asalI svarUpa taratama :ochovatto nathI. dravya puya-pApa pudgala dravyanI azuddha avasthA che, te AtmAne taratama adhikapaNuM hita-ahita karI zake nahi. taratamatA hInAdhikatA (4) baMdha :- AtmAnuM ajJAna, rAga-dveSa, puNya-pApanA bhAvamAM aTakI javuM te tarato badhAyathI judo, upara ne upara, adhika ne adhika. bhAvabaMdha che ane te samaye karma yogya pudgalanuM svayaM karmarUpa baMdhAvuM, te taraMga :mojAM; laharI. dravyabaMdha che. temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) taraMgiNI :nadIrUpa (5) saMvara = puNya-pApanA vikArI bhAvane (Asavane AtmAnA zuddhabhAva dvArA taramaya ocho vatto, hInAdhikatA rokavA, te bhAvasaMvara che ane te anusAra navAM karma baMdhAtAM aTake, te dravya taralatA :asthiratA; caMcaLatA; saMvara che. tarasa :jhaMkhanA, pipAsA, tRSA, tIvra jijJAsA. (6) nirjarA = akhaMDAnaMda zuddha AtmasvabhAvanA avalaMbananA baLathI svarUpa || talakhavuM talasavuM, jhaMkhavuM, AturatAthI rAha jovI, ati adhIruM banavuM. sthiratAnI vRddhi vaDe azuddha (zubhAzubha) avasthAno aMze nAza karavo, te |
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ 418 nimitta-naimittika saMbaMdha hovA chatAM paNa, tenI sAthe kartA-karma saMbaMdha mAne tarthanAtha :nAtha kone kahIe ? ke je prApta che tene jALavI rAkhe, rakSaNa kare., ane je aprApta che, tene meLavI Ape. bhagavAna mahAvIra prApta dharmanI rakSA karanArA che. ane aprApta meLavI ApanArA che, mATe teo tIrthanAtha che. A nimittanI vAta che, ho. taskara :cora tasahI saMtoSa taLa:taLiyuM, pAtALa taLAMjhavuM :paganI caMpI karavI, (paganI) paricaryA karavI. tAkAta :yogyatA tAkI bahu tIvra tAtkAlika vartamAna; sAMpratika. (2) vartamAna, tatkALa vartatA, vartamAnakAlIna tAtparya sArarUpa bhAva. (2) sAra (3) rahasya (4) hetu, sAra tAtparyavRtti tAtparya eTale sArabhUta kahevuM te, vRtti nAma pariNamana. pariNAma thAya evI A TIkA, te huM kahIza. tAvika paramArthabhUta (2) pAramArthika, nizcayAtmaka tAvika lobha samArI lobhane tAtvikarUpe samArI, sudhArIne palaTAvIne tAtvika Atmasukha, Aaizvarya, ArmsapadAne pamADuM. tAdAtma ekatva (2) tattvarU5, tasvarUpa saMbaMdha (3) ekarUpatA; abhinnatA; ekAtmakatA; abhedapaNuM. (4) samAnatA, ekatA, lInatA (6) ekarUpapaNuM (7) ekarUpa thavuM tAdAtma adhyAsa :bhinnabhinna padArthamAM ekatArUpa bhrAMti; asatyamAM satyapaNAnI bhrAnti; abhinnatArUpa bhrAMti. tAdAm adhyAsa:ekarUpatApaNe bhrAMtimaya pratIti, bhrAntirUpa abhinnatA tAdAtya saMbaMdha :ektArUpa saMbaMdha; lInatArUpa saMbaMdha; tanmayapaNuM. (2) ekarUpa | saMbaMdha, jIvane pudgala karma tathA zarIra sAthe pravAharUpe, anAdithI je saMyoga saMbaMdha che, tene jIva ekarUpa paNa (tAdAbhya saMbaMdhapaNe mAne che. A rIte ajJAnapaNe, jIva zarIrane potAnuM mAnato hovAthI, zarIra sAthe mAtra tAdAbhya saMbaMdha ane saMyogasiddha saMbaMdha :jJAna ane AtmA to tAdAbhyasvarUpa che. eTale ke eka svarUpa che ane AtmAnI paryAyamAM thatA vikArI AsavabhAvane, A AtmA sAthe saMyoga siddha saMbaMdha che. (2) goLa ane gaLapaNane tAdAmya saMbaMdha che. paNa DAbalAne ane goLane saMyogasiddha saMbaMdha che. tema AtmAne ane rAgadveSane saMyoga siddha saMbaMdha che. vikArI bhAva thAya che te paranA saMyoga thAya che, mATe tenI sAthe AtmAne saMyoga siddha saMbaMdha che, eTale sAjo rahela saMbaMdha che. ane tAdAtma eTale tasvarUpa saMbaMdha, vikArIbhAvane AtmA sAthe kSaNa pUrato saMbaMdha che, mATe te saMyogI bhAva che. tAdAtya siddha saMbaMdha svarUpa siddha saMbaMdha, trikALa svarUpano saMbaMdha, jJAna te guNa che. ane AtmA te dravya che - te bannene trikALa tAdAbhya siddha saMbaMdha che. tAdAbhyarUpa ekarUpa; tadrupa. tAdAbhyavRtti :ekapaNuM. tAdAmya=ekarUpa thavuM. tAdAtmasaMbaMdha :ekarUpatA; tadrupatA; ekarUpasaMbaMdha; tadrupasaMbaMdha; svabhAvabhAva. tApa:saMsAramAM potAnI niMdA vagere thatAM pazcAttApa thayo te tApa che. tApa thavo manamAM ukaLATa anubhavAvo; bhAre duHkhanI lAgaNI thavI. tApakara :saMtApa karAvanAra, duHkha utpanna karanAra. tApathI uttIrNa thayelA chello tApa devAIne agnimAMthI bahAra nIkaLelo. tAmasI vRtti hiMsA, asatya, corI, abrahmacarya ane parigraha, e pAMce pApa tAmasI vRttimAM hoya che. tAdAbhya svarUpa :ekarUpa svarUpa tAruM nAmuM aMtara avalokana tAraNataraNa :saMsAra samudrane taranArA ane bhavyatmAne tAranAra.
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ tAratamya satva; adhikapaNuM. (2) ochAvattApaNuM (3) taratamabhAva, taphAvata, bheda, phera, jUnAdhikatA, ochAvattApaNuM (lA.) sAra, rahasya, matalaba, tAtparya (4) sarva tAranAra :uddhAranAra tAla :saMgItamAM TekAnuM mApa. ridhama. tAlAvelI:adhIrAi, dhAlAvelI. tuccha saMsArI :alpa saMsArI tukAra :anAdara, tiraskAra, najIvuM, mAlavagaranuM ati alpa tucchatA pAmaratA; kSudratA; halakAI, niMdApaNuM, adhamatA; mAmulIpaNuM. turyAvasthA:turIyAvasthA-paramAtmAne viSe to saMpUrNa jJAna ane saMpUrNa jAgRtirUpa avasthA, tyAM anAdi viparyAsa nirbhIkapaNAne prApta thavAthI, koipaNa prakAre uddabhava thai zake ja nahi. tathApi tethI nyuna evA viratyAdi guNasthAne vartatA evA jJAnIne to kArye kAryo ane kSaNe kSaNe AtmajAgRti yogya che. janma maraNa vaTAvIne brahmanI sAthe thatI ekAtmakatA. (2) cothI avasthA (jAgrata, svapna, suSumi ane turthI), jemAM samasta bhedajJAnano nAza thai, AtmA brahma eka jaNAya che. (3) janma-maraNa vaTAvIne brahmanI sAthe thatI ekAtmakatA. turyAvasthAturIyAvasthA janma AtmA viSe saMpUrNa jAgRti. cAra ghanaghAtI karma jyAM chinna thayAM che. evI sahaja AtmasvarUpatA. turata ja :aMtara paDyA vinA. tulanA sarakhAmaNI, samAnatA, upamA, kadara, kiMmata (2) vicAra tulya : samAna; sarakhuM; jevaDuM. (2) mAphaka, jevo ja, tevo ja, eka sarakho (3). samAna tulya chatrAvagAhI samAna kSetre rahelA; tulyakALe ekIsAthe tulA :trAjavA tuSa :DAMgaranA photarAM, anAjanA photarAM 419 tula : (dhAnyanuM) photaruM, kaNasaluM. tumAna :prasanna, rAjI (2) khuzI. tuNA IcchA (2) lAlasA, kAmanA; vAsanAvALI IcchA; (3) icchA, para uparanI mamatA. (4) icchA jeTaluM maLe ke, tarata cAhanAne vadhArI de, saToDiyA vagere jIte tema tema vadhAre meLavavA jAya. saMtoSathI ja icchA rokAya che. tRSNA AkAza jevI anaMta che. jema AkAzano aMta nathI, tema tRSNA vadhe tyAre teno aMta nathI. tRSNA ane lobha eka ja che. jyAre lobha jAya tyAre nirmaLa thAya che. tRSNAyatana tRSNAnAM ghara-raheThANa (2) viSayAsakitanAM sthAna tuNArUpI dAha :tIvra icchArUpI duHkha taNAvyaktio :tRSNAnI pragaTatAo. tumamASabhika :mASa eTale aDada ane tuSa eTale kotarAM- aDadanI dALamAMthI photarAM kADhI nAkhuM chuM. zivabhUti muni hatA temane huM zuddha cidAnaMda chuM evuM mAnato hatuM paNa vizeSa lInatA karI te vItarAga pAmyA. mana,vANI, dethI huM bhinna chuM, rAgadviSA kotarAM che, tenAthI rahita huM jJAnasvabhAvI che. emAM vizeSa lInatA karavAthI te kevaLajJAna pAmyA; zAstranuM jJAna na hatuM, chatAM kevaLa jJAna pAmyA. samyagdarzana pachInI A vAta che. zivabhati mUni je zabdo bolyA te siddhAMtanA zabda na hatA. paraMtu sva paranA bhAna sahita dhyAna karyuM tethI teo kevaLajJAna pAmyA. tayA :tarasa; pipAsA; pyAsa; tIvra IcchA. gSara :tarasyo tuSAnA photarAMno agni. (tulAnala bhUkAnA AkAre hoya che ane aMgAro gAMgaDAnA AkAre hoya che.) tikSaNa buddhi sUkSma buddhi, sUkSma upayogavALo. timirapaTa :aMdhakAranuM AvaraNa tiro :tiryaka; sarva pradeze.
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ tithawthaya pradezonA samUha te tirthapracaya. AkAza avasthita (nizcala, sthira). anaMta pradezovALuM hovAthI, dharma tathA adharma avasthita asaMkhya pradezovALAM hovAthI, jIva anavasthita (asthira) asaMkhya pradezo vALo hovAthI ane pudagala dravya aneka pradezI paNAnI zakita sahita, eka pradeza vALuM tathA paryAye be athavA ghaNA - saMkhyAta, asaMkhyAta ne anaMta pradezo vALuM hovAthI temane tiryakapracaya che. paraMtu kALa ne tiryakapracaya nathI. kAraNa ke te zakitae temaja vyakita e, eka pradezovALo che. tithamnA traNa prakAra :tirthaMkara devo traNa prakAranA che. (1) paMca kalyANika, (2) traNa kalyANika ane (3) be kalyANika. jemane pUrvabhavamAM tIrthaMkaraprakRti baMdhAyelI hoya teone to niyamathI garbha, janma, tapa, jJAna ane nirvANa, e pAMca kalyANika hoya che. jeone vartamAna manuSya paryAyanA bhavamAM ja gRhasthA avasthAmAM tIrthakara prakRti baMdhAya, temane tapa, jJAna ane nirvANa e traNa kalyANika hoya che. ane jeo tiyatha:pazugati (2) pazu, Dhora, pakSI, ADAM aMgavALAM prANI tiya gatinAM duHkhonuM varNana A jIvanigodamAM anaMtakALa sudhI rahI, tyAM eka zvAsamAM 18 vAra janmadhAraNa karIne, jenuM kathana na thai zake evuM duHkha uThAve che. tyAMthI nIkaLIne, bIjA sthAvara paryAyo prApta kare che. traNa paryAya to, ciMtAmaNiratna samAna ghaNI muzkelIthI prApta thAya che. tyAM paNa vikala trayanA zarIro dhAraNa karI, ghaNuM duHkha pAme che. kadAcita asaMjJI paMcendriya thayo, to mana vagara duHkha pAme che. saMjJI thAya, to paNa tyAM kamajora prANI, baLavAna prANI dvArA satAvAya che. baLavAna prANI, bIjAne duHkha ApI, ghaNAM pApano baMdha kare che. tathA chedana, bhedana, bhUkha, tarasa, zIta, garamI vagere, adazya duHkha pAme che. tiryakatIracho; ADo; kSetra apekSita. tirthaka pracaya pradezono pracaya samUha) te tiryaka pracaya. (2) samayaviziSTa vRttiono pracaya te Urdhvapracaya. 420 tyAM AkAza avasthita (-nizcaLa, sthira) anaMta pradezovALuM hovAthI, dharma tathA adharma avasthita asaMkhya pradezovALAM hovAthI, jIva anavasthita (asthira) asaMkhya pradezovALo hovAthI ane pudgala dravya aneka pradezIpaNAnI zakti sahita ekapradezavALuM tathA paryAye be athavA ghaNA (saMkhyAta, asaMkhyAta ne anaMta) pradezovALuM hovAthI temane tiryaka pracaya che. paraMtu kALane tiryapracaya nathI, kAraNake te zaktie temaja vyaktie eka pradezavALo che. (3) tIrachA-trAMsA samUharUpa; tIrachA jaththArUpa; akramavartI. tiryakawthayakSa :tirachA, eka bAjuka vAMku, trAMsu tiryatha:5zu Adi (2) tiryaMcagatinAma ane tiryaMcAyunA udayathI tiryaMco hoya che. tiryaMco keTalAMka paMcendriya hoya che ane keTalAMka ekaeNndriya, dvIdriya, trIdiya ane caturiMdriya paNa hoya che. teo pRthvI, zaMbUka, jU, DAMsa, jaLacara, uraga, pakSI, parisarpa, catuSpAda (copagAM) ItyAdi bhedone lIdhe aneka prakAranAM che. tiya AyanA ArAvanuM kAraNa :mAyA-chaLakapaTane tiryaMcAyunA AsanuM kAraNa che. 1) mAyAthI, mithyAdharmano upadeza karavo. 2) bahu AraMbha-parigrahamAM, kapaTamaya pariNAma karavA. 3) kapaTa-kuTila karmamAM, tatparapaNuM hovuM. 4) pRthvIbheda samAna, krodhIpaNuM hovuM. 5) zIlarahitapaNuM hovuM. 6) zabdathI ceSTAthI, tIvra mAyAcAra karavo. 7) paranA pariNAmamAM, bheda upajAvavo. 8) ati, anartha pragaTa karavo. 9) gaMdha-rasa-sparzanuM, viparIta paNuM karavuM. 10) jAti-kuLa-zIlamAM, dUSaNa lagADavuM 11) visaMvAdamAM, prIti rAkhavI. 12) paranA uttama guNane, chUpAvavo. 13) potAmAM na hoya tevA guNo, kahevA. 14) nIla-kApota vezyArUpa, pariNAma karavA.
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15) ArtadhyAnamAM, maraNa karavuM. A vagere lakSaNavALA pariNAmo tiryaMcAyunA AsavanAM kAraNo che. tiyagati je jIvo krodha, mAna, lobhamAM thoDA joDAyA ane kapaTa vadhAre karyuM, te tiryaMca pazu thayA. tiryathonI AyuSya sthiti tiryaMconI AyuSyanI utkRSTa tathA jaghAnya sthiti manuSyanA jeTalI ja che. niyaMconA AyuSyanA peTA vibhAga nIce pramANe che. jIvanI jAta utkRSTa AyuSya (1) pRthvIkAya 22000 varSa (2) vanaspatikAya 10000 varSa (3) apUkAya 7000 varSa (4) vAyukAyA 3000 varSa (5) agnikAya 3 divasa (6) be insiya 12 varSa (7) traNensiya 49 divasa (8) caturensiya 6 mAsa 1. karmabhUminA pazu, asaMjJI paMcensiya, mAchalAM vagere 1 karoDa pUrva varSa 2. parisarpa jAtanAM sarpo 9 pUrvAga varSa 3. sarpo 42000 varSa 4. pakSIo 72000 varSa 5. bhogabhUminAM popagAM prANI 3595 bhogabhUmiyA sivAyanAM e sarvenuM jIdhanya AyuSya eka aMtarmuharta che. tiyathapaNuM mAyAnuM kaLa tiryacapaNuM che. tiryatha pUrve tIvra kapaTa, vakratA vagere karela, tenA phaLamAM tiryaMcane ADAM zarIra mAnyAM che, ADAM zarIravALAM, pazu pakSI. tiraskAra :upazama; anAdara. tirobhatuM AcchAdita, DhaMkAi javuM, AvaraNa AvI javuM (2) DhaMkAyelA 421 tirobhAva DhaMkAI javuM. (2) AcchAdana (3) DhaMkAI rahevuM. (4) DhaMkAvuM; nAza thavuM; nAza; vyaya. (5) gopana (6) AvaraNa AvI javuM (7) avasthAnuM apragaTa rahevuM, avasthAno vyaya thai javo. (8) DhaMkAi javuM tirohita :tirobhUta; AcchAdina; adazya; DhaMkAyelA. tilatuSa :photarAM mAtrarUpa tIraNa karata ke chINI paDe ane be kaTakA na thAya ema bane ja nahi tema jeNe rAganI ruci choDI ane svabhAvanI ruci karI tene svabhAva prApta na thAya ema bane ja nahi. jo prApti na thAya to eno artha eTalo ja che ke svabhAva taraphanA puruSArthanI khAmI che. hA, para vastu hoya tenI prApti na thAya. arthAt je svarUpamAM nathI tenI keme ya karIne prApti na thAya. game teTalo puruSArtha kare topaNa rAga potAno na thaI jAya. paraMtu je svasvarUpa che. tenuM valaNa karI tenA anubhavano abhyAsa kare to tenI prApti jarUra thAya. AtmAmAM vIrya nAmano guNa che. tenuM kArya svarUpanI racanA karavAnuM che. tethI aMtarmukha thaI AtmAmAM puruSArtha karatAM svarUpanI racanA nirmaLa thAya, thAya ane thAya ja. tINa buddhivALo: upayogane je tINo-sUkSma karI AtmAmAM mUke che-ekAgra kare che te tIkSNa buddhivALo che. tIkhuM AkaruM, pracaMDa, ugratA. (2) sUma, pANIvALuM, teja, ugra, parathI juduM, baLavAna tIkhuM zAna:atyaMta paMcaDa jJAna. tIkhI tamannA ekAgratA, svarUpa pAmavAnI ugra tAlAvelI, svarUpamAM ekAgratA pragaTa karavAnI ugra bhAvanA, tIvra caTapaTI lAge. tIkho upayoga :jANavA-dekhavAno sUkSma bhAva. tIcchA :pahoLAi tIrtha taravAno mArga. (2) mArga. (arthAt mokSamArga); upAya (arthAt mokSano upAya); upadeza; zAsana. (3) jenAthI tarAya te tIrtha che; evo vyavahAradharma che. (4) dharma, taravAnuM sthAna, zAsana, sAdhu, sAdhvI, zrAvaka,
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrAvikArUpa saMgha, samudAya, gaMgA jamunAdi laukika tIrtha che. (5) vyavahArarUpa dharmanuM sthAna - AtmAnA abheda paramArtha svarUpane, samajAvavA mATe prathama nimittarUpe, tIrthanI (vyavahAra dharmanI) pravRtti arthe, abhUtArtha (vyavahAra) nayathI, navatatvanA bheda pADavAmAM Ave che, ke A jANe che, te AtmA che, je na jANe te acetana-ajIva che, karmanA nimittAdhIna je zubhAzubha bhAva thAya che, te puNya pApanA vikArI bhAva che. tethI te Azrava che. ena temAM joDAvAthI baMdhana thAya che. svabhAvane oLakhIne karavAthI, saMvara nirjarArUpa avasthA thAya che. ane svabhAvamAM pUrNapaNe karavAthI, mokSarUpa pUrNa nirmaLa dazA pragaTa thAya che. (6) taravAno upAya batAve te tIrtha, mokSamArga (7) vyavahAramArga (8) cAra prakAranA tIrtha che. (9) nirgastha sAdhu (9) arzikA (9) zrAvaka (9) zrAvikA (9) sAdhu, ajiMkA, zrAvaka ne zrAvikA e tIrtha che. eTale ke tIrthanA rakSaNa karanArA che. (10) mokSano upAya samyagdarzana, jJAna, cAritrarUpa adhUrI paryAya, te tIrtha che. (11) vyavahAra dharma tIrtha ane tIrthakaLa jenAthI tarAya e tIrtha che. aMtaramAM mokSamArganI paryAya che te tIrtha che kema ke tenAthI karAya che. trikALI dhruva jJAyakabhAvanI dRSTi, jJAna ane ramaNatAsvarUpa je ratnatrayanI paryAya e tIrtha che. enAthI saMsAra tarAya che. ratnatrayarUpa mokSamArganI je nirmaLa paryAya te vyavahAra che. e paryAya che ne ? tethI tene vyavahAradharma kahyo che. zubharAga e vyavahAradharma e vAta ahIM nathI. trikALI dravya je niSkriya che te nizcaya. tenI apekSAe mokSamArganI nirmaLa paryAya te vyavahAra che. dravya te vyavahAra che. dravya te nizcayanayano viSaya ane paryAya te vyavahAranayano viSaya che. kahe che ke jo vyavahAranaya na hoya to tenA viSayabhUta tIrtha ane tIrthanuM phaLa kayAM gayuM ? paryAya kyAM gaI? tethI mokSano mArga te tIrtha che, pAra thavuM te tIrthanuM phaLa che. pUrNa kevaLajJAna pAmavuM e mokSamArganuM phaLa che. kevaLajJAna paNa paryAya che ne ? paryAyane na mAno to mokSamArga raheto nathI, ane mokSamArganuM phaLa je kevaLajJAna ane siddhapada te paNa rahetAM nathI, kemake e paryAya che. paryAya che te vyavahAra che. mATe tIrtha ane tIrthaphaLanI evI ja vyavasthiti che te yathArtha jANavI. 422 vyavahAradharma te taravAno upAya che tethI koI ahIM ema kahe ke puNayabhAva je zubharAga che te vaDe karAya che to tenI vAta judI che. zubharAga e to baMdhanuM kAraNa che, e to asabhUta vyavahAra che. ahIM to sabUta vyavahAranI vAta che. trikALI zAkabhAvano Azraya laIne je nirmaLa paryAya pragaTe te sadbhuta vyavahAra che, te mokSamArga che ane tenuM phaLa je kevaLajJAna te sabhUta pUrNadazA thaI te che. tIrthakara pote tare ane bIjAne tAre te zrI tIrthaMkarAdi. (2) dharmano upadezanAra, jenAM cAra dAnadhAtI karma nAza pAmyAM che tathA jene tIrthakara nAma karmanI prakRtino udaya varte che. tIrthane sthApanAra (3) tIrthakarane eka samaye darzana ane te ja samaye jJAna ema be upayoga digaMbaramata pramANe che, zvetAMbaramata pramANe nathI. bAramAM guNasthAnake jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya ane aMtarAya ema traNa prakRtino kSaya ekI sAthe thAya che; ane utpanna thatI labdhi paNa sAthe thAya che. jo eka samaye na thatuM hoya to eka bIjI prakRtie khamavuM joIe. zvetAMbara kahe che ke jJAna sattAmAM rahevuM joIe, kAraNa eka samaye be upayoga na hoya; paNa digaMbaranI tethI judI mAnyatA che. zrI tIrthakara agiyAramuM guNasthAnaka sparze nahIM, temaja paheluM, bIjuM tathA trIjuM paNa na sparze. tIrthakara gotra kone baMdhAya? rAgano eka aMza paNa AdaraNIya nathI, ema mAnyatA thayA pachI, jJAnI haju vItarAga thavo, tethI teno prazastarAga AvI jAya che. adhUrAzane kAraNe, UI jAtano prazasta rAga AvI jatAM, tIrthaMkara gotrano baMdha thAya che. AvA jJAnIne tIrthakara gotra baMdhAya che. jeno UMco prazasta bhAva paNa jaDa che. tIrthakara nAma karma ahaMtapadanA kAraNabhUta karmane, tIrtha karanAma karma kahe che. tIrthakara bhagavAna tIrthakara bhagavAnane janmathI ja maLa-mUtra hotAM nathI, ane tamAma kevaLI bhagavAnone, kevaLa jJAna thayA pachI AhAra-nihAra hotA nathI.
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ tIrthakaranuM zarIra jinendranuM rUpa utkRSTapaNe jayavaMta varte che. devone indronA zarIra karatAM paNa tIrthaMkaradevanA zarIramAM rUpa ane kAMti utkRSTa suMdara kAyama hoya che. bIjA mANasane juvAna avasthAmAM amuka rUpa hoya, te pachI vRddhAvasthAmAM badalAi jAya, paNa jinendra devanA zarIranI suMdaratA chevaTa sudhI evI ne evI jayavaMta rahe che. jinendranaoN sarva avayavo haMmezAM avikAra eTale, sadAne mATe nirvikAra hoya che. bhagavAnanA sarva aMgo-avayavo susthita hoya che. aMgomAM kayAMya dUSaNa na hoya, ne je ThekANe jema joie tema suMdara aMgo goThavAyelA hoya. bhagavAnane janmathI ja apUrva lAvaNyatA hoya che ke je lAvaNyatA joine indro paNa vismaya pAme che. apUrNa lAvatA svAbhAvika hoya che, kRtrima na hoya, bhagavAnanI lAvaNyatA caturAi ne evI apUrva hoya che ke je dekhIne indro paNa thaMbhI jAya che. jinendradeva bALaka hoya, tyArathI temanI bolaNI evI mIThI ne madhurI hoya che ke badhAne priya thai paDe che. jIrthaMkaradevanuM zarIra vagara dAgIne suzobhita rahe che. zarIrane rUpavAna dekhADavA mATe kAMi paTApaTI ke kRtrimatA karavI paDatI nathI. trilokanAtha tIrthaMkaradevanuM zarIra nAnI vayamAMthI ja samudranI jema sahaja gaMbhIra hoya, tIrthaMkaradevanuM zarIra samudranI jema akSobha hoya che, kaMi navIna jANavAnuM Ave to kutUhalatA, vismayatA, hAsya, AzracaryatA iznare temanA zarIramAM dekhAya nahiM. trilokanAtha tIrthaMkaradevanuM zarIra nAnuM chatAM ati gaMbhIra hoya che, jANe ke badho anubhava karI, kRhatya kema thai gayA hoya ! jema dariyo mAjhA na mUke tema bhagavAnanuM zarIra bALaka dazAmAM paNa gaMbhIra hoya che- akSobha hoya che. IrIramAM koi jAtanI vismayatA nahi, kutUhala nahi, Azcarya nahi, caMcaLatA nahi, kRtrimatA nahi, tevuM gaMbhIra hoya che. bIjAne to kAMika navIna jANavAnuM ke jovAnuM hoya tyAM to kutUhalatA thai jAya ne koino tAra ke kAgaLa Ave tyAM to kSobha pAmI jAya, AkuLavyAkuLa thai jAya, paNa bhagavAnanuM zarIra to TheTha sudhI, tevuM ne tevuM akSobha rahe. 423 A badhA zarIranA puNyanA varNanathI ema samajavAnuM nathI, ke te puNya AdaraNIya che paNa utkRSTa zubhabhAvathI tevuM puNya baMdhAya che, tema ahIM kahevuM che. A zarIranuM rUpa te AtmAnuM rUpa nathI paNa te pudgalanI avasthA che. trilokanAtha tIrthaMkaradeva pUrva bhavamAM jyAre pavitra dazAmAM AgaLa vadhatA hoya, tyAre alaucahaka zubhabhAva ovatAM, AvAM alaucahaka puNya baMdhAya che tIrthako :A bharatakSetramAM vartamAna dharmatIrthanA 24 tIrthakara nAyaka thayA. (1) zrI vRSabha, (2) ajita, (3) saMbhava, (4) abhinaMdana, (5) sumati, (6) padmaprabha, (7) supArzva, (8) caMdraprabha, (9) puSpadaMta, (10) zItala, (11) zreyAMsa, (12) vAsupUjya, (13) vimala, (14) anaMta, (15) dharma, (16) zAMti, (17) kuMthu, (18) ara, (19) malli, (20) munisuvrata, (21) nami, (22) nemi, (23) pArzva ane (24) vardhamAna. e nAmanA dhAraka covIsa tIrthakara bharatakSetramAM vartamAna dharmatIrthanA nAyaka thayA. garbha-janma-tapa-jJAna ane nirvANa kalyANako vize IndrAdika devo dvArA vizeSa pUjya thaI hAla siddha laya virAjamAna che. vaLI (1) zrI sImaMdhara, (2) yugamaMdhara, (3) bAha, (4) subAhu, (5) saMjAtaka, (6) svayaMprabha, (7) vRSabhAnana, (8) anaMtavIrya, (9) sUraprabha, (10) vizAlakIrti, (11) vajadhara, (12) caMdrAnana, (13) caMdrabAhu, (14) bhujaMgama, (15) Izvara, (16) nemaprabha, (17) vIrasena, (18) mahAbhadra, (19) devayaza ane (20) ajitavIrya e nAmanA dhAraka pAMca merUsaMbaMdhI videhakSetramAM vIsa tIrthaMkara hAla kevaLajJAna sahita virAjamAna che. tIrthapravartanA tIrtha mArga (arthAta moNa mAgI, pravartanA upAya (arthAt mokSano upAya) upadeza; zAsana. tIrthakaLa potAnA svarUpane pAmavuM te tIrthakaLa che; pAra thavuM te vyavahAradharmanuM phaLa che. AcArya kahe che ke he bhavya jIvo! jo tame jinamatane pravartAvavA cAhatA ho to vyavahAra ane nizcaya-e banne nayone na choDo; kAraNake vyavahAranaya vinA to tIrtha-vyavahAramArgano nAza thaI jaze ane nizcaya vinA tattva
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ (vastu) no nAza thaI jaze. (2) ane pUrNa nirmaLa avasthAnI prApti, te | tIrthaphaLa che. tIramArga :kAMThAno mArga, bhava aMtano upAya, mokSamArga tIvra kaSAya (1) potAnI prazaMsA karavI, (2) pUjya purUSomAM doSa jovAno svabhAva, (3) lAMbA samaya sudhI vera bAMdhI rAkhavuM A sarve tIvra kahyonA cinho che. tIvra zAna dazA je dazAmAM jJAna atizaya AtmaniSThA hoya tIvra achatA :tIvra mumukSatA e che ke ananya prema, mokSanA mArgamAM kSaNe kSaNe pravartavuM. (2) kSaNekSaNe saMsArathI chUTavAnI bhAvanA tIjJAna dazA sarvavibhAvathI udAsIna ane atyaMta zuddha nijaparyAyane sahajapaNe AtmA bhaje, tene zrI jine tIvrajJAna dazA kahI che. je dazA AvyA vinA koIpaNa jIva baMdhanamukta thAya nahIM, evo siddhAMta zrI jine pratipAdana karyo che, je akhaMDa satya che. kevaLa nija svabhAvanuM akhaMDa varte jJAna, kahIye kevaLa jJAna te, deha chatAM nirvANa. Atmasiddhi gAthA 113 tIvrabhAvuM atyaMta vadhelA krodhAdhi dvArA je tIvrarUpa bhAva thAya che, te tIvrabhAva che. tera prakAranuM cAritra:pAMca mahAvrata, pAMca samiti, ane traNa gumi. teramAM guNasthAna teramAM guNa sthAne jIva sayogI kevaLI, jina, vItarAga. sarvajJa bhagavAna thAya che. tyAM anaMta catuSTaya pUrNapaNe pragaTa thAya che. temAM guNasthAne, AtmAnI pUrNa, zuddha, pavitra, kevaLajJAna dazA pragaTa thAya che. bhavanA bIjano nAza thAya che. cAra dhAtakarma (jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa mohanIya ane aMtarAya)no kSaya thAya che. anaMta catuSTaya (anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMtasukha ane anaMta vIrya)nI hInatAmAM, cAra dhAtakarma nimitta che. pote uMdho pariName to te nimitta kahevAya che. je karmo dhanadhAtI che ane AtmA jJAnadhana che. tyAM adhAtI cAra karma (vedanIya, Ayu, nAma ane gotra), baLelI doraDI jevAM bAkI rahyAM che, paNa te svarUpane vinarUpa nathI. 424 A teramI bhUmikAmAM AtmAnI pUrNa zAMti samAdhi (behada sukhadazA), paramAvagADha samyakatva ane yathAkhyAta cAritra pragaTe che. jene guNasthAne sAkSAt sarvajJa prabhu pUrNa vitarAga hovA chatAM yoganuM kaMpana hovAthI, eka samaya mAtrano karmano Asava thAya che, ane te ja samaye kharI jAya che. jemAM bhUmikA prApta thatAM, A jaDa dehanA rajakaNo ati ujjavala sphaTika jevA svaccha thai jAya che, ane jamInathI pAMca hajAra dhanuSa uce sahajapaNe (icchA vagara) dehanuM vicaravuM thAya che. tIrthakara nAma karmanI utkRSTa puNyakRtino yoga hoya, to indro vaDe samayasaraNa (dharmasabhA)nI alaukika, AzracaryakAraka racanA thAya che. tyAM gaMdhakuTI, ratnajaDita siMhAsana, azokavRkSa, mAnastaMbha Adi ghaNA prakAranI ati suMdara racanA thAya che. indro bhagavAnanI bhakita kare che. lAyaka jIvone ati upakArI nimitte evo divyavANIno dhvani (oNkAra) chUTe che. AvA sAkSAt prabhu vartamAnamAM paMcamahAvideha kSetramAM birAje che. teramuM vrata-sAullekhanA maraNa samaye AtmasamAdhi ane zAMtabhAva sahita prANa chUTe evI bhAvanA karavI te sallekhanA ke samAdhimaraNavrata che. jJAnI zrAvaka potAnA dharmAtmA mitronuM vacana laI le che ke paraspara samAdhi maraNa karAvavuM. A tera vratone doSarahita pALavA mATe tenA pAMca pAMca aticAra prasiddha che. tene dUra karavA e zrAvakanuM kartavya che. temAM ja eka parAyaNapaNe namaskAra karavA yogya padArthamAM; bhAvamAM; bhAvyamAM (mAtra bhAvyamAM ja parAyaNa-ekAgra-lIna thavuM te bhAva namaskAranuM lakSaNa che.) toSa :khuzI (2) saMtoSa (3) saMtoSa, rAga karavo. (4) khuza thavuM, khuzI thavuM tola :nizcaya-mApa. taMtahAraka :bhava paraMparAno aMta karanAra traNa Idriya jIva sparza-rasa-gaMdha jene hoya, te jIva-kIDI vagere
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ traNa gupti :zarIrane sArI rIte zAstroka vidhithI vaza karavuM, tathA vacananuM sArI rIte avarodhana karavuM ane manano samyakSaNe nirodha karavo- A rIte traNa guptione jANavI joie. gupti nAma gopavAnuM athavA chupAvavAnuM che,jema ke mananI kriyA rokavI eTale ke mananI caMcaLatA rokI, ekAgratA karI levI, te managupti che tathA vacanane na bolavAM, vacanane vazamAM rAkhavAM te vacanagupti che ane zarIranI kriyA rokavI arthAt sthira thai javuM, te kAyagupti che. A traNa guptiomAMthI manoguptinuM pAlana ja ghaNuM kaThina che. je munine managupti hoya che, temane avadhijJAna avazya niyamathI hoya che. jyAre traNe gupti thai jAya che tyAre AtmadhyAna hoya che. traNa guNavrata je pAMca aNuvratonuM mUlya guNana kare, vadhAre tene guNavrata kahe che. jema 4 ne 4 guNA karavAthI 16 thAya ane 16 ne 16 guNavAthI 256 thAya che. (1) digvirati=janmaparyaMta sudhI je laukika prayojana mATe dadizAomAM javAno ke vyApArAdi karavAno niyama karavo ane tethI adhikamAM javAnI ane vepAra karavAnI lAlasAno tyAga karavo digvirati che. ethI phaLa e thAya che ke zrAvaka niyama karelA kSetranI aMdara ja AraMbha karI zake tenI bahAra AraMbhI hiMsA paNa na kare. (2) dezavirati=janmaparyaMta mATe je pramANa karyuM hoya tethI thoDI hadamAM ghaTADIne eka divasa, be divasa ke eka aThavADiyA mATe javAno vyavahAra karavAno niyama karavo te dezavirita che. tethI eTalo adhika lAbha thAya che ke niyamita kALa sudhI niyamita kSetramAM ja te AraMbha karI zake che, tethI bahAra AraMbhI hiMsAthI bace che. (3) anartha daMDa viramaNa-niyamita kSetramAM paNa prayojanabhUta kArya sivAya vyartha AraMbha karavAno tyAga te anartha daMDa virati che. tenA pAMca bheda che :- (1) pApoyadeza - bIjAne pApa karavAno upadeza Apavo,(2) hiMsAdAna - hiMsAkArI vastuo bIjA mAge tene ApavI, (3) pramAdacaryA - pramAda ke 45 ALasathI nakAmo vastuono nAza karavo, jemake nakAmAM jhADanAM pAMdaDAM toDavAM, (4) duHzruti - rAgadveSa vadhAranArI viSaya bhogomAM phasAvanArI khoTI kathAo vAMcavI ke sAMbhaLavI. (5) apadhyAna - bIjAnuM ahita karavAnA vicAra karIne hiMsaka pariNAma rAkhavAM, nirarthaka pAponA tyAgathI ane sArthaka kAma karavAthI aNuvratonuM mUlya vizeSa vadhI jAya che. traNa cokaDI :pAMca viSaya, pAMca pramAda ane cAra kaSAya (krodha,mAna, mAyA ane lobha) ema maLIne, traNa cokaDI kahevAya che. traNa tattva :sadeva, saddharma ane sat guru traNa prakAranA viSama pravAho : (1) zuSkakriyA padhAnapaNuM (2) bAhya kriyA ane zuddha vyavahArakriyAne utthApavI. (3) svamati kalpanAe aghyAtma graMtho vAMcI, kathana mAtra, adhyAtma pAmI mokSamArga kalpyo che. traNe prakAranA samayane dravya-guNa-paryAyamaya nija AtmAne. traNa bhuvana :adholoka, maghyaloka, ane Urdhvaloka, naraloka, manuSyaloka ane devaloka A traNa bhuvana che. traNa mUDhatA kugurU-sevA, kudeva-sevA ane kudharma-sevA, e traNa samyaktvanA mUDhatA nAmanA doSa che. traNa manoratha :(1) AraMbha parigrahane tyAgavA, (2) paMca mahAvratane dhAraNa karavAM, (3) maraNakALe AlocanA karI samAdhimaraNanI prApti traNa ratna Hsamyagdarzana, samyajJAna ane samyakcAritra traNa loka :Urdhva-adho-madhya traNa lokanA utpAda-vyaya-dhrauvyavALA bhAvo-ke jeo traNa lokanA vizeSa svarUpa che teo-bhavatA thakA (pariNamatA thakA) temanAM mULa padArthonuM guNaparyAyayukta astitva siddha kare che. (traNa lokanA bhAvo sadAya kacit sadaza rahe che ane kacit palaTAyA kare che te ema siddha kare che ke traNa lokanA mULa padArtho kacit sadaza rahe che ane kathacat palaTAyA kare che arthAt te mULa padArthone utpAda-vyaya-dhrauvyavALuM athavA
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ tenI rakSA karavI. (2) be indriyathI mAMDIne saMjJI paMcendriyAdirUpa zarIrane dhAraNa karanAra trasajIva kahevAya che. (3) be indriya AdithI paMcenjiya sudhInA jIvane trasa kahevAya che. trasa jIvanA bheda be indriyathI zarU karIne arthAt be indriya, traNa indriya, cAra indriya ane pAMca indriya jIvo, trasa kahevAya che. (1) ekendriya jIva sthAvara che ane tene eka sparzana-indriya ja hoya che. tene sparzana-indriya, kAyabaLa, Ayu ane zvAsocchavAsa, e cAra prANI hoya guNaparyAyavALuM astitva che.) (2) Urdhva, madhya, adholIka. (3) Urdhva, | madhya ane pAtALa e traNa loka. traNa zalya :mAyA, niyANuM ane mithyAtva. traNa samakita (1) upazama samakita, (2) kSAyopathamika samakita ane (3). zvAmika samakita, athavA (1) AmapurUSanA vacanathI pratItirUpa, AjJAnI apUrva rucirUpa, svachaMdanirodhapaNe Ama purUSanI bhakitarUpa, e prathama samakita kahyuM che. (2) paramArthanI spaSTa anubhavAze pratIti, te samakitano bIjo prakAra kahyo che. (3) nirvikalpa paramArtha anubhava, te samakitano trIjo prakAra kahyo che. traNabhuvana :urdhva, madhya ane adholoka trasa :be indriya, te indriya, cau indriya tathA paMcendriya jIvone trasa kahe che. 2) pote bhaptadinuM kAraNa dekhI nAsI jatAM, hAlatAM-cAlatAM e Adi zakitavALAM, be indriyavALAM prANIthI mAMDIne, pAMca indriyavALAM prANI sudhInA trasa kahevAya. pAMca uparAMta koipaNa prANIne indriya hotI nathI. (3) dvindriya, trIndriya, caturindriya ane paMcendriya jIvo. trasa jIva je be indriyAdi jIva che tene trasa kahe che. tenA cAra bheda che. sparzanA ane rasanA indriya sahita iyaLa, koDI, zaMkha, gIMgoDA vagere dvIndriya jIva che, sparza, jIbha ane nAsikA saMyukata kIDI, makoDA, kAna khajUrA vagere trIndriya jIva che. sparza, jIbha, nAka ane AMkha sahita bhamarA, pataMgiyA vagere caturindriya che. sparza, jIbha, nAka, AMkha ane kAna sahitanA jIva paMcendriya jIva che. tenA be bheda che. jene mana hoya te saMjJI, jene mana na hoya te asaMgI. temAM saMjJI paMcendriya sivAya badhA tiyaMgya gatinA bheda che. saMjJA paMcendiyanA cAra prakAra che. deva, manuSya, nArakI ane tiryaMca. emAM deva bhavanavAsI, vyaMtara, jyotiSI ane kalpavAsInA bhedathI cAra prakAre che. manuSya Arya ane svecchanA bhedathI be prakAre che. nArakInA jIva sAta bhUminI apekSAe sAta prakAranA che. tiryacomAM macchAdika jalacara, vRSabhAdika, sthaLacara ane haMsAdika nabhacara,- e traNa prakAra che. A bheda trasanA jANI | (2) be indriya jIvane sparzana ane rasanA e be indriyo ja hoya che, teno rasanA ane vacanabaLa e be prANo vadhatAM, kula cha prANo hoya che. (3) traNa insiyo jIvane sparzana, rasanA ane dhANa (nAka), e traNa insiyo ja hoya che. jene dhANa-insiya vadhatAM, kula sAta prANo hoya che. (4) cAra insiya jIvane sparzana, rasanA, dhANa ane cakSa, e cAra insiyo hoya che. jene cahyu insiya vadhatAM, kula ATha prANo hoya che. (5) paMcensiya jIvane sparzana, rasanA, dhANa, cakSu ane zrotra (kAna), e pAMca insiyo hoya che, tene karNa insiya vadhatAM, kula nava prANo asaMjJIne hoya che. A pAMca insiyomAM upara je krame kahyo, tenAthI ADI avaLI insiyo koI jIvane hotI nathI, jema ke sparzana ane cakSu e be insiyo, koi jIvane hoi zake nahi, paNa jo be hoya, to te sparza ane rasanA ja hoya. saMjJI jIvane manabaLa hoya che, tethI tene kula dasa prANo hoya che. trasa jIvo be IndriyathI ayogI kevaLI guNa sthAna sudhInA jIvo trasa jIvo che. mukta (siddha) jIvo trasa ke sthAvara nathI. kemake trasa ane sthAvara e bhedo saMsArI jIvonA che. (2) be indriyathI ayoga kevaLI guNasthAna sudhInA jIvo, trasa che mukata (siddha) jIvo, trasa ke sthAvara nathI. kema ke trasa ane sthAvara, e bhedo saMsArI jIvonA che. be indriyathI zarU karIne, arthAt be indriya, traNa indriya, cAra indriya ane pAMca indriya jIvo trasa kahevAya che.
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ traNa nAma karma je karmanA udayathI jIva dvIndriya, trInziya, caturinsiya, pancenjiyomAM janma-upaje, tene trasa nAma karma kahe che. (2) je karmanA udayathI, dvIndriyAdi jIvomAM, janma hoya. sakAyajIva :be IndriyathI mAMDIne paMcendriya sudhInA jIvo. trasa avasthAnI utkRSTa sthiti be hajAra sAgarathI kAMIka adhika che. A IyaLa, kIDI, bhamaro, pazu, nArakI, manuSya, deva vageremAM rahevAnI utkRSTa sthiti be hajAra sAgara jeTalI che. e sthiti pUrI thaye niyamathI mithyAdaSTijIva nigodamAM-ekendriyamAM jAya che. kadAcita paMcendriyamAM rahe to eka hajAra sAgara rahe ane samagrapaNe trasamAM rahevAno vadhumAM vadhu be hajAra sAgara jeTalo kALa che. A kALamAM jo samyagdarzana Adi pragaTa kare to anaMta sukhamaya siddhapada pAme ane jo na kare to mahAdu:khamaya nigoda avasthAne prApta thAya. tyAM anaMtakALa duHkha bhogave. traNanADI :lokAkAzanI madhyamAM cauda rAju lAMbI, ane eka rAju pahoLI je saLaMga jagyA che, tene trasanADI kahevAya che. jema anya mithyAdaSTi, nirdhAra vinA (nirNaya vagara) paryAya buddhithI (dahe dRSTithI) jANa paNAmAM, tathA varNAdimAM ahaMbuddhi dhAre che, tema je jIva AtmAzrita, jJAnAdimAM tathA zarIrAzrita thatI upadeza, upavAsAdi kriyAmAM potApaNuM mAne che, tene jIvaajIva tattvanI yathArtha zraddhA nathI. evo jIva koi vakhata zAstrAnusAra sAcI vAta paNa bole, paraMtu tyAM tene aMtaraMga nirdhArarUpa zraddhA nathI, tethI jema kephI manuSya mAtAne mAtA kahe, to paNa te zANo nathI tema, A jIva paNa samyagdaSTi nathI. (-) vaLI te jIva, koi bIjAnI ja vAta karato hoya, tema AtmAnuM kathana kare che, paraMtu e AtmA huM ja chuM, evo bhAva tene bhAsato nathI. vaLI jema koi bIjAne bIjAthI bhinna batAvato hoya, tema A AtmA ane zarIranI bhinnatA prarUpe che. paruMta huM e zarIrAdithI bhinna chuM, evo bhAva tene bhAsato nathI, tethI tene jIva-ajIvanI yathArtha zraddhA nathI. (*) paryAyamAM (vartamAna dazAmAM) jIva-pudgalanA paraspara nimittathI, aneka kriyA thAya che, te sarvane be dravyonAM meLApathI banelI mAne che. paNa A 427 jIvanI kriyA che, ane A pudgalanI kriyA che. ema bhinna bhinna bhAva, tene bhAsato nathI. Avo bhinna bhAva bhAsyA vinA, tene jIva-ajIvano sAco zraddhAnI kahI zakAya nahi. kAraNake jIva-ajIvane jANavAnuM prayojana, to e ja hatuM te Ane thayuM nahi. (*) jyAM sudhI AvI yathArtha zraddhA na thAya tyAM sudhI, jIva samyagdaSTi thato nathI ema mokSazAstranA pahelA aghyAyanA batrIsamA sUtramAM kahyuM che. temAM sata zabdathI jIva pote trikALI zuddha caitanyasvarUpa zuM che, te samajavA kahayuM che ane asat zabdathI e batAvyuM che ke, jIvamAM thato vikAra jIvamAMthI TALI zakAya che, mATe te para che. para vastuo ane AtmA bhinna hovAthI koi paranuM kAMi karI zake nahi, AtmAnI apekSAe paravastuo asat che nAstipaNe che. Ama yathArtha samaje tyAre ja sat-asat nA vizeSanuM yathArthajJAna jIvane thAya che. jyAM sudhI evuM jJAna na thAya tyAM sudhI jIvane, Asava TaLe nahi, jayAM sudhI jIva potAno ane Asavano bheda jANe nahi, tyAM sudhI tene vikAra TaLe nahi. tethI e bheda samajAvavA AsavanuM svarUpa, mokSazAstranA chaThThA ane sAtamA aprayAyomAM kahyuM che. traNaparyAya :jIva vadhumAM vadhu mAtra be hajAra sAgaropama kALa ja trasaparyAyamAM rahI zake che; pachI cokakasa ekendriya ane nigodamAM anaMtakALa rahevuM paDe che. trayAtmaka traNa svarUpa; traNanA samUha svarUpa. (dravyano svabhAva dravya, guNane paryAya evA traNa bhedovALo tathA dhrauvya, utpAda ane vyaya evA traNa bhedovALo che.) (2) samyagdarzanajJAna cAritrAtmaka mArga trANa :rakSaNa trAtA rakSaka trika :traNano samudAya. (utpAda, vyaya ane dhrauvya e traNano samudAya kharekhara dravya ja che.) trikAlAbASita traNe kALa abAdhita, bhUta, vartamAna ane bhaviSya, ema traNe kALa TakavAvALuM. trikALa paripATI traNe kALanI paddhati; traNe kALano krama-zreNI.
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ 428 trikALaavasthAyI :traNe kALe TakanArA. trikALika:trikALika AtmA trikALI dhruvakSa:sakaLa nirAvaraNa trikALInuM zAna samyak ekAMta trikoTi sattA traNa prakAranI sattA; trikALika hayAtI; traNe kALe hayAta evo jIva. (2) traNa prakAranI sattA, trikALika hayAtI. TavuM :vyuM zabdano artha, be bhAga thavA ema keTalAka kare che, paNa tema nathI. jevI rIte devuM guTayuM zabdano devAno nikAla thayo, devuM daI dIdhuM nA arthamAM vaparAya che, tevI rIte AyuSya truTayuM zabdano Azaya jANavo. tresaTha zalAkA purUSa :24 tIrthaka 12 cakravartI, 9 vAsudeva, 9 prativAsudeva, 9 balabhadra ema 63 uttama purUSo che. vaikalika traNe kALanA (2) traNe kALa, bhUta-vartamAna,bhaviSya vaikAlika tribhavastha :traNe kALanA ane traNe lokano trAlika tribhuvanastha padArtho A vizvamAM eka AkAzadravya che, eka dharmadravya che, eka adharmadravya che, asaMkhya kALadravyo che, anaMta jIvadravyo che ane tenAthI paNa anaMtagaNA pudgaladravyo che; vaLI temane ja pratyekane atIta, anAgata ane vartamAna evA traNa bhedothI bheTavALA niravadhi vRttipravAhanI aMdara paDatA (-samAI jatA) anaMta paryAyo che. tridaMDa:manadaMDa, vacanadaMDa, kAyadaMDa tridhA traNa prakAre. (2) trikALasparzI tripadu :utpAda, vyaya ane dhrauvya athavA jJAna darzana, cAritra tripadI :heya, zreya ane upAdeya : tyAga karavA yogya, jANavA yogya ane grahaNa karavA yogya ema traNa bheda (2) utpAda, vyaya, dhruva, e tripadI padArthanuM svarUpa samajavA mATe che. tribhuvana :traNe loka tribhuvanastha:traNe lokanA (2) traNe loka, adho-madhya-ucca. triyoga mana, vacana ane kAyAne, triyoga kahe che. (2) mana-vacana ane kAya yoga. trizazi :mukata jIva, trasa tathA sthAvara jIva, jIva, ajIva, tathA benA saMyogarUpa avasthA triANa :utpAda, vyaya ane dhrauvya e traNa lakSaNavALuM, trisvarUpa; trayAtmaka. (2) samyagdarzana-jJAna-cAritrAtmaka. vilaNaNapaNe 5ryAyapradhAna vyavahAranayathI darzana-jJAna-cAritrarUpa trika mokSamArganuM lakSaNa che. triliMga traNa liMga, strIliMga, pulliMga-purUSaliMga, ane napusaka liMga. trilokanA eka ananya; sarvotkRSTa trilokanA eka guru ananya sarvotkRSTa arihaMta deva. rivarga dharma, artha, kAma e trivarga che. dharma eTale puNya, artha eTale lakSmI ane kAma eTale viSayavAsanA-A trivarga che. mokSagati A vargamAM nathI. mokSane apavarga kahevAya che. triveNI ghUMTI AsapAsa ADI jaNAtI traNa lITI; krodhane kAraNe kapALamAM dekhAtI traNa lITI. trividha kALakoTi traNe kALa-bhUta vartamAna ane bhaviSyane sparzanuM trikALa sparzI. trividha tApa :Adhi, vyAdhi, upAdhi, mAnasika saMtApa, zArIrika roga ane sAMsArika jaMjALa (2) janma-maraNa, janmavuM, moTA thavuM, e marI javuM (3) Adhi, vyAdhi ane upAdhirUpa zilAtanaya :trizalA mAtAnA putra mahAvIra prabhu. trisamaya avasthAyI :traNe kALa rahenAruM. trisvabhAva sparzI traNe svabhAvane sparzanAruM (dravya utpAdU-vyaya ane dhrauvya e traNe svabhAvane dhAre che.). trIjo phakaze :moha-rAga-dveSano vyaya thatA nAza karavAthI aMdara parama pavitra nitya prakAzamAna jhaLahaLatI jJAnajayoti birAje che te pragaTa thAya che. arthAt paryAyamAM prApta thAya che. arthAt AtmAnI parama pavitra pUrNadazAnI utpati
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAya che. moha-rAga-dveSano vyaya thatAM aMdara pUrNa jJAnanI-kevaLa jJAnanI dazA prApta thAya che. aMdara dhava-dhuva-dhruva jJAnajayoti svarUpa pote che tenA AzramamAM rahetAM moha-rAga-dveSano nAza thai A jJAna pragaTa thAya che. ema A vAta che. trIdhA traNa prakAre trIndriyajIvo:jU, kuMbhI, mAkaDa, kIDI ane vIMchI vagere jaMtuo rasa, sparza ane gaMdhane jANe che; te trIndriya jIvo che. sparzanendriya, rasaneMdriya ane dhrANendriyanA AvaraNanA kSayopazamane lIdhe tathA bAkInI IndriyonA AvaraNano udaya temaja mananA AvaraNano udaya hovAthI sparza, rasa ane gaMdhane jANanArA A (jI vagere) jIvo manarahita trIndriya jIvo che. (2) sparzaneMdriya, rasaneMdriya ane dhrANedriyanA AvaraNanA zrayopazamane lIdhe tathA bAkInI IndriyonA AvaraNano udaya temaja mananA AvaraNano udaya hovAthI sparza, rasa ane gaMdhane jANanArA jU, kuMbhI, mAkaDa, kIDI, vIMchI Adi aneka prakAranA bIjA paNa kIDAo manarahita trIdriya jIvo che. nailokyaprakAzaka: sarva AvaraNa dUra thayAM hovAthI, bhagavAnane traNe lokanuM ane traNe kALanuM jJAna che. tethI kailokayaprakAzaka che. trevaDa zakita (2) guMjAza, zakita, pahoMca, karakasara, taja vIja, goThavaNa, vyavasthA trevaDI :traNa aMzavALI. thaThA hovAthI thaMbhAva:thobhavuM; aTakI paDavuM; rokAI javuM; AdhArane lIdhe TakI rahevuM. thayo thako rahI rahyo tharatharATa dhrUjArI thala:bhUmi thavuM:upajavuM thApaNa aSA vizvAsathI rAkhavA ApelA dravyAdi padArtha te pAchA mAgatAM, te saMbaMdhI inkAra javuM te. 429 thoDI thoDI riddhi :jevI rIte dhobI pASANazilA, pANI e sAbu vaDe malina vastranI zuddhi karato jAya che tevI rIte prAspadavIsthiti jJAnI jIva bhedaratnatraya vaDe potAnA AtmAmAM saMskAra AropI tenI thoDI thoDI zuddhi karato jAya che. ema vyavahAranaye kahevAmAM Ave che. paramArtha ema che ke bhedaratnatrayavALA jJAnI jIvane zuddha bhAvonI sAthe je zuddhAtma svarUpanuM AMzika AlaMbana vartatu hoya che te ja ugra thatuM thatuM vizeSa zuddhi karatuM jAya che. mATe kharekhara to, zuddhAtmasvarUpanuM AlaMbana karavuM te ja zuddhi pragaTAvavAnuM sAdhana che ane te AlaMbananI ugratA karavI te ja zuddhinI vRddhi karavAnuM sAdhana che. sAthe rahelA zubhabhAvone zuddhinI vRddhinuM sAdhana kahevuM che to mAtra upacArakathana che. zuddhinI vRddhinA upacarita sAdhanapaNAno Aropa paNa te ja jIvanA zubhabhAvomAM AvI zake che ke je jIvane zuddhinI vRddhinuM kharuM sAdhana (zuddhAtmasvarUpanuM payocita AlaMbana) pragaTa karyuM hoya. thothuM nakAmuM lAgatuM moTuM pustaka; buThuM bANa, saDelI vastu. thothethothAM nakAmuM. thothAM nakAmAM lAgatAM pustako. thoya stuti dadhu baLI; halakI; zApita. (dagdha e tiraskAravAcaka zabda che.) (2) saLagI gayeluM; mAnasika saMtApa pAmeluM. (3) baLI rahelAM (4) baLI, halakI, zApita indriyonA viSayomAM-padArthomAM, A sArA ne A narasA evuM dvata nathI, chatAM tyAM paNa mohAcchAdita jIva sArA-narasArUpa dvata, UbhuM kare che. dhana :dIdheluM levuM te. (2) dAna, bakSisa dapa :baLavA yogya padArtha. dubhAya :duHkhI thAya dama :indriyone dabAvavI te damana indriyone viSayomAM jatI rokavI. samyadarzana vinA damana thAya, paNa jItAya nahIM. daravuM :trAsa Apavo, duHkhI karavuM, duHkha ApavuM.
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ darakAra dhagaza, paravA, kALajI, tama. (2) kALajI, lAgaNI agatya, paravA, garaja, tamA, khapa, upayogitA. daza apavAda :A dazA apavAdone Azcarya paNa kahevAmAM Ave che. (1) tIrthakara para upasarga (2) tIrthakaranuM garbhaharaNa (3) strI tIrthakara (4) abhAvita pariSada (5) kRSNanuM aparakaMkA nagarImAM javuM, (6) caMdra tathA sUryanuM vimAna sahita bhagavAna mahAvIranI pariSadamAM AvavuM, (7) harivarSanA manuSyathI harivaMzanI utpatti (8) camarotpAta, (9) 1 samayamAM 108 siddha (10) asaMyati pUjA Adaza apavAda che. (ThANAMga) dazadharmo kSamA, mAdeva, Arjava(saraLapaNuM), zauca, satya, akiMcana, bahmacarya, tyAga, tapa ane saMyama e rIte daza prakArano dharma sevana karavA yogya che. (1) kSamA = krodhano tyAga karI kSamA dhAraNa karavI, te uttama kSamA pahelo dharma che. (2) mArdava = mAna kaSAyano tyAga karIne komaLatA dhAraNa karavI, te uttama mArdava nAmano bIjo dharma che. (3) Arjava = saraLapaNuM : mAyAcAra (kapaTa)no tyAga karIne saraLatA dhAraNa karavI, te Arjava nAmano trIjo dharma che. (4) zauca = lobhano tyAga karI, saMtoSa dhAraNa karavo, te zauca nAmano cotho dharma che. zauca nAma zuddhinuM che. A zuddhi be prakAranI che. (1) bAhya zuddhi (2) aMtara zuddhi, snAna vagerethI zarIrane pavitra rAkhavuM, e bAhya zuddhi che ane lobhakayAyano tyAga karavo ene aMtara zuddhi che. A banne prakAranI zuddhi karavI, ene ja zaucadharma kahe che. ahIM A eka vAta vicAravA jevI che, ke A banne prakAranI zuddhi gRhasthazrAvakanI apekSAe ja che. muninI apekSAe nathI, kAraNa ke muni mahArAjane to aMtaraMga zuddhinI mukhyatA che. (5). satya = bIjAne duHkha utpanna karanAra, nindanIya kapaTI vacano na bolavAM, tene satya kahe che. ane e ja pAMcamo uttama satyadharma che. 430 (6) saMyama = pAMca indriyonA viSayone tathA mananA viSayane rokavA ane che kAyanA jIvonI hiMsA na karavI, ene ja saMyama kahe che. vratonuM dhyAna karavAthI, samitionuM pAlana karavAthI, kaSAyono nigraha karavAthI ane mana-vacana, kAyAne vaza rAkhavAthI, A saMyamanuM pAlana thAya che. e ja chaThTho saMyama dharma che. (7) tapa = jevI rIte sonAno mela dUra karavA mATe agnino tApa devAmAM Ave che, tevI ja rIte AtmA sAthe lAgelAM karmo dUra karavAne mATe (saMyama-vItarAga kathita) tapa karavAmAM Ave che. A tapa bAra prakAranA che. e sAtamo tapadharma che. (8) tyAga = lokamAM AhAra, auSadha, abhaya ane jJAnadAna ApavuM, tene tyAgadharma kahe che, paraMtu e tyAga paNa sAco tyAga nathI. krodhAdi kaSAyono tyAga karavo, teja sAco tyAga che. mATe pratyakSapaNe muni mahArAja kAMi dAna karatA nathI, to paNa vAstavamAM kaSAyono tyAga karanAra teo ja sAcA dAnI che ane je vakhate je jIvane lobhakaSAyano tyAga thai gayo, tene bAhya padArthono tyAga thai ja gayo, kema ke lobha kaSAya choDayA vinA, bAhya vastuno tyAga thato nathI. tethI ema siddha thayuM ke (tattvajJAnanA baLa vaDe) lobhAdi kaSAyono tyAga karavo, e ja sAco tyAga che, te ja dAna che. (9) AkiMcana = mamatvabuddhino tyAga karavo AkiMcanya dharma che. cAMda prakAranA aMtaraMga parigraha ane dasa prakAranA bAhaya parigraha, e banne prakAranA parigrahano tyAga karI devo, te ja uttama AkiMcanya dharma che. (10) brahmacarya = saMsAranA sarva padArtho pratyethI mananI vRtti khaseDIne, kevaLa eka AtmAmAM ja ramaNa karI zake, te brahmacarya che. e dazA te vakhate thai zake che, ke jyAre AtmA pAMca indriyonA viSayone rokavA mATe samartha hoya, tathA khAsa karIne sparzenidrayanA viSaya, arthAt kAmavAsanAne jItavA mATe samartha thai jAya, ane te kAyavAsanAno tyAga tyAre ja thAya che, ke jyAre strImAtrano tyAgI
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAya arthAt saMsAranI strI mAtrane mana-vacana-kAyAthI tyAge. paNa evo tyAga to kevaLa eka muni mahArAja ja karI zake che. zrAvaka to eka deza tyAga karI zake che, arthAt potAnI strImAM saMtoSa rAkhIne, potAnI strI sivAya bAkInI saMsAranI samasta strIone mAtA, bahena ke putrI samAna ja jANe che - e ja ekadeza brahmacaryanuM pAlana che. A rIte A daza dharmonuM varNana karyuM. te dharmonuM pAlana karavuM te pratyeka prANInuM, mukhya kartavya che, kAraNa ke A ja dazA, dharma mokSa mArganuM sAdhana karavA mATe mukhya kAraNa che. dazabola viccheda :zrI jambusvAmInA nirvANa pachI, nIce pramANe dasa vastuo viccheda thai (1) mana:paryavajJAna, (2) paramAvadhijJAna, (3) pulAkalabdhi, (4) AhAraka zarIra, (5) kSapaka zreNI, (6) upahama zreNI, (7) jinakalpa, (8) traNasaMyama-parihAravizuddha saMyama, sUkSma sAMparAya, yathAkhyAta cAritra, (9) kevalajJAna, (10) mokSagamana (pravacana sAro dvArA) dazamadvAra :brahmaraMdhra; tALavuM. dazANadharma uttama kSamA-mArdava-Arjava-zauca-satya-saMyama-tapa-tyAgaAkiMcanya ane brahmacarya e daza dharmo che. (1) kSamA=niMdA, gALa,hAsya,anAdara, mAra, zarIrano ghAta vagere thatAM athavA to te prasaMga najIka AvatAM dekhIne bhAvomAM malinatA na thavI te kSamA che. (2) mArdava=uttama jAti, uttama kuLa, uttama rUpa, uttama jJAna, utkRSTa aizvarya, utkRSTa zakti, uttama tapa ane uttama lAbha vagere ATha prakAranA madanA AvezathI thatA abhimAnano abhAva te mArdava che, athavA paradravyanuM huM karI zakuM evI mAnyatArUpa ahaMkArabhAvane jaDamULathI ukheDI nAkhavo te mArdava che. (3) Arjava= mAyA-kapaTathI rahitapaNuM, saraLatA, sIdhApaNuM te Arjava che. (4) zauca=lobhathI utkRSTapaNe uparAma pAmavuM-nivRtta thavuM te zauca arthAt pavitratA che. (5) satya=sat jIvomAM-prazaMsanIya jIvomAM sAdhuvacana (saraLa vacana) bolavAno bhAva te satya che. 431 (6) saMyama=samitimAM pravartanArA munine prANIone pIDA karavAno tyAga che te saMyama che. (7) tapa=bhAvakarmanA nAza mATe potAnI zuddhatAnuM pratapana te tapa che. (8) tyAga=saMyamI jIvone yogya jJAnAdika devAM te tyAga che. (9) Arkicanya=vidyamAna zarIramAM paNa saMskAranA tyAga mATe A mAruM che evA anurAganI nivRtti te Arkicanya che. AtmasvarUpathI bhinna evA zarIrAdikamAM ke rAgAdikamAM mamatvarUpa pariNAmono abhAva te AkiMcanya che. (10) brahmacarya=strI mAtrano tyAga karI potAnA AtmasvarUpamAM lIna rahevuM te brahmacarya che, pUrve bhogavelA strIonA bhoganuM smaraNa tathA tenI kathA sAMbhaLavAnA tyAgathI tathA strIo pAse besavAnuM choDavAthI ane svacchaMda pravartana rokavA mATe gurukuLamAM rahevAthI brahmacarya paripUrNa paLAya che. A daze bolavAmAM uttama zabda lagADatAM uttama kSamA vagere daza dharma thAya che. uttama kahetAM samyagdarzana sahita ema samajavuM. samyagdarzana vagara uttamakSamA vagere dharmo hotAM nathI. eTale uttama kSamAdi A daza dharmo zubharAgarUpa na samajavA paNa kapAyarahita zuddha bhAvarUpa samajavA. dazA :sthiti, hAlata, avasthA, svarUpa, svabhAva (2) paryAya, hAlata, avasthA te sarvanA eka ja artha che. dazA karyA vinA :vibhAva thayA vinA. dazi :darzana. (2) darzanakriyA; sAmAnya avalokana. (3) darzana; dekhavAnI kriyA; darzaka :dekhanAro, zraddhanAro. (2) AtmA darzanazakitathI paripUrNa bharelo padArtha che. darzana :mAnyatA. (2) AtmAnI yathAtathya pratIti te darzana. (3) jagatanA koIpaNa padArthanuM bhedarUpa rasagaMdharahita nirAkAra pratibiMbita thayuM, tenuM astitva jaNAvuM; nirvikalpapaNe kAMI che ema ArasInA jhabakArAnI peThe sAmA padArthano bhAsa thavo e darzana. vikalpa thAya tyAM jJAna thAya. darzanAvaraNIya karmanA AvaraNane laIne darzana avagADhapaNe avarAyuM hovAthI, cetanamAM mUDhatA thaI gaI, ane tyAMthI zUnyavAda zarU thayo. darzana rokAya tyAM jJAna paNa rokAya.
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ darzana ane jJAnanI vaheMcaNI karavAmAM AvI che. jJAna darzananA kAMI kaTakA thaI judA paDI zake ema nathI. e AtmAnA guNo che. rUpiyAnA be ardhA te ja rIte ATha AnA darzana ane ATha AnA jJAna che. tIrthakarane eka samaye darzana ane te ja samaye jJAna ema be upayoga digaMbaramata pramANe che. zvetAmbaramata pramANe nathI. bAramAM guNasthAnake jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya ane aMtarAya ema traNa prakRtino kSaya eka sAthe thAya che, ane utpanna thatI labdhi paNa sAthe thAya che. jo eka samaye na thatuM hoya to ekabIjI prakRtie khamavuM joIe. zvetAMbara kahe che ke jJAna sattAmAM rahevuM joIe, kAraNa eka samaye be upayoga na hoya; paNa digaMbaranI tethI judI mAnyatA che. (4) jagatanA koIpaNa padArthanuM bhedarUpa rasagaMdharahita nirAkAra pratibiMbita thavuM, tenuM astitva jaNAvuM, nirvikalpapaNe kAMI che ema ArasInA jhabakArAnI peThe sAmA padArthano bhAsa thavo. e darzana vikalpa thAya tyAM jJAna thAya. darzanAvaraNIya karmanA AvaraNane laIne darzana avagADhapaNe avaharAyuM hovAthI, cetanamAM mUDhatA thaI gaI, ane tyAMthI zUnyavAda zarU thayo. darzana rokAya tyAM jJAna paNa rokAya. (5) AtmAnI yathAtathya pratIti te. (6) trikALI zuddha svabhAvanuM avalokana; emAM zraddhA ane dekhavuM banne bhAva AvyA. (7) sAmAnyapaNe arthagrAhaka zaktinuM nAma dazastra che. pratIti-svabhAva te darzana (2) zraddhA; Asa ja che-anyathA nathI evo pratIti bhAva. (9) zraddhAna. (10) darzana zabdanA aneka artha thAya che -(9) samyagdarzana zabdamAM darzanano artha zraddhA che. (9) upayoganA varNanamAM darzana zabdano arthavastunuM sAmAnya grahaNa mAtra che. ane (9) IndriyanA varNanamAM darzana zabdano artha netra vaDe dekhavA mAtra che. (11) zuddha AtmAnuM avalokana, zuddha svabhAvanuM pratyakSa jANavuM, zraddhA ane dekhavuM, e banne bhAva AvyA. (12) bhAvonuM sAmAnya svarUpa je upayoga grahaNa karI zake, te darzana ema AgamamAM kahayuM che. darzana zabda zraddhAnA arthamAM paNa vaparAya che. prArthane prathama darzana ane pachI jJAna thAya che. kevaLIbhagavAnane, banne sAthe thAya che. (13)cakSudarzana, acakSudarzana, 432 avadhidarzana ane kevaladarzana, ema darzana upayoganA cAra bheda che. AMkhothI jovuM-dekhavuM, te cakSu darzana che ane manathI dekhavuM, te acakSu darzana che. A cAre darzanomAMthI mAnasa, acakSudarzana AtmagrAhaka che. ane te Atma darzana, mithyAtva Adi sAtaprakRtiono kSaya, kSayopazama ke upazama thavAthI thAya che. A samyagdaSTinuM darzana, tattvArtha zraddhAna pUrvaka hovAthI mokSanuM kAraNa che. mithyAdaSTione Atmadarzana thatuM nathI. temane mohanIya karmane lIdhe, AtmazraddhA thatI nathI. teo indriyo vaDe skUla padArthone jANe-dekhe, che te samyagdarzana nathI. tethI bAhya darzana, mokSanuM kAraNa nathI. (14) darzananA cAra prakAra che. cAra darzanomAM kevala darzana, zuddha saMpUrNa tathA akhaMDa che ane cakSu Adi traNa darzana asapUrNa tathA azuddha che. (15) darzananuM kArya sAmAnya pratibhAsa che. (16) zAstramAM eka ja zabdano koi ThekANe to koi artha thAya che, tathA koi ThekANe koi artha thAya che, (17) zuddha svabhAvanuM avalokana (18) bhagavAna paramAtmAnA sukhanA abhilASI jIvane, zuddha aMtaHtattvanA vilAsanuM janmabhUmi sthAna, je nija zuddha jIvAstikAya tenAthI UpajatuM je parama zraddhAna, te ja darzana che. (19) dekhavuM, sAmAnyapaNe avalokavuM, sAmAnya pratibhAsa thavo. (20) daSTi, (darzana athavA daSTinA be artha che.) (*) sAmAnya pratibhAsa (9) zraddhA. jyAM je artha dhaTato hoya tyAM te artha samajavo. inne artha garbhita hoya tyAM, banne samajavA. (21) koipaNa padArtha jANavA pahelAM, sAmAnya valaNarUpa nirvikalya aMtara vyApAra, te darzana (draSTAguNa) che. je pachI vizeSa jANavAnuM kArya, te jJAna- vyApAra che. (22) zuddha svabhAvanuM avalokana (23) AtmA nI yathAtathya pratIti te. (24) darzana cha prakAranAM che. () bauddha (9) naiyAyika, (9) sAMkhya, (9) jaina, (9) mimAMsA ane (*) cArvAka. temAM pahelAM pAMca Astikadarzano che, eTale ke te baMdha-mokSAdi bhAvane svIkAranArAM darzano che. sAMkhya jevo ja yogano abhiprAya che, saheja bheda che. mimAMsA darzananA be bheda che. pUrva mimAMsA ane uttara mimAMsA. pUrva mimAMsAnuM 'jeminI" ena uttara mimAMsAnuM 'vedAMta', ema nAma paNa
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ prasiddha che. bauddha ane jaina sivAyanAM traNa darzanI vedane mukhya rAkhI pravarte che, mATe vedAzrita darzana che. bauddha ane jaina vedAzrita nathI, svataMtra darzana che. AtmAdi padArthane nahIM svakAravAnuM, evuM cArvAka nAme chaThuM darzana che. jainadarzanamAM sahaja prakAraHtarathI be bheda cheH digaMbara ane zvetAbaMra. A che darzanonI vicArareNImAM mukhya bheda zuM che ? = bauddha, sAMkhya, jaina ane pUrva mimAMsAne abhiprAya, sRSTikartA evo koi izvara nathI. naiyAyikone abhiprAya, taTasthapaNe izvara kartA che. vedAMtane abhiprAya, Atmane viSe jagata vivartarUpa eTale, kalpita paNe bhAse che. ane te rIte izvara kalpitapaNe, svIkAryo che. yogane abhiprAye niryatApaNe izvara puruSa vizeSa che. vedAMtavALA brahmamAM samAi javArUpa, mukita mAne che, tethI tyAM potAne potAno anubhava raheto nathI. pUrva mimAMsaka, devaloka mAne che, pharI janma, avatAra thAya, evo mokSa mAne che. bauddhane abhiprAye sarva vyApaka, evA asaMkhyA jIva che. izvara paNa sarva vyApaka che, AtmAdine, mananA sAMnidhyathI jJAna Upaje che. sAMkhyane abhiprAya, sarvavyApaka evA asaMkhya AtmA che, te nitya, apariNAmI ane citmAtra svarUpa che. jainane abhiprAya, anaMta dravyaAtmA che, pratyeka judA che, jJAnadarzanAdi cetanA svarUpa, nitya ane pariNAmI, pratyeka AtmA asaMkhyAta pradezI, svazarIravagAhartA mAnyo che. pUrva mimAMsAne abhiprAya, jIva asaMkhyA che, cetana che. uttara mimAMsAne abhiprAya, eka ja AtmA sarvavyApaka ane saccidAnaMdamaya, trikALAbAdhya che. sAMkhya, pataMjali, vedAMta kahe che ke, buddhi jaDa che. jina kahe che ke, buddhi cetana che. bauddha kSaNikavAdI, paryAyarUpe "sat' che. vedAMta sanAtana dravyarUpe "satu' che. cArvAka nirazvaravAdI, jyAM sudhI AtmAnI pratItI thai nathI tyAM sudhI, tene oLakhavA rUpe "sa" che. sarva darzananI zikSA karatAM, jinanI kahelI baMdha-mokSa svarUpanI zikSA jeTalI avikaLa pratibhAse che, teTalI bIjAM darzananI pratibhAsatI nathI. ane je avikaLa zikSA, te ja pramANasiddha che. (29) (*) mokSamArga saMbaMdhI kathana karatAM samyagdarzana zabda kahyo che. tyAM darzana zabdano artha zraddhA che. (9) 433 upayoganA varNanamAM darzanA zabdano artha, vastunuM sAmAnya grahaNa mAtra che. ane (9) indriyanA varNanamAM darzana zabdano artha netra vaDe dekhavAno thAya che. (25) AtmAnA upayoganuM padArtha tarapha jhUkavuM te darzana. (26) nirAkAranirvikalpa che. (27) koipaNa padArtha jANavA pahelAM, sAmAnya valaNarUpa nirvikalpa aMtaravyApAra, te darzana (daSTIguNa) che. (28) nija zuddhAtma svarUpa, e ja upAdeya che. evI je ruci, te samyaka darzana che, te paNa AtmA che. (29) sAmAnyapaNe vastune jANe, te darzana (30) huM paripUrNa chuM, evI zraddhA (31) zraddhA, devaguru dharmanI zraddhA-guru para zraddhA hovAthI, temanI AjJA mAnya thAya. AtmAnI zraddhA dRDha karI levI. cha pada vicArI dRDha zraddhA karavI. navatattva samajavAM. jeTalA pramANamAM zraddhA daDha teTalA pramANamAM vIrya sphare che. ruci anuyAyI vIrya caraNa dhArA sadha". ruci hoya teTaluM phure ane teTalA pramANamAM cAritra athavA AtmAmAM sthiratA karI zake. (32) sagdarzana, jIvAjIvAdi padArthonuM svarUpa jema bhagavAne kahyuM che, tema zraddhA ane AtmasvarUpano sAkSAtkAra kare, tethI karma AvatAM rokAya. darzana darzana kayAre utpana thAya che ? :chadmastha jIvone jJAna pahelAM, ane kevaLajJAnIone jJAnanI sAthe sAthe ja, darzana (upayogI thAya che. darzana ane zAna :jJAna-darzananA kAMI kaTakA thaI judA paDI zake ema nathI. e AtmAnA guNo che. darzana upayoga darzanopayoganA bhedonAM nAma ane svarUpanuM kathana:(1) cakSudarzana, (2) acakSadarzana, (3) avadhidarzana ane (4) kevaLadarzana-e pramANe darzanopayoganA bhedonAM nAmanuM kathana che. have temanA svarUpanuM kathana karavAmAM Ave che:- AtmA kharekhara anaMta, sarva AtmapradezomAM vyApaka, vizuddha darzana sAmAnya svarUpa che. te (AtmA) kharekhara anAdi darzanAvaraNakarmathI AcchAdita pradezovALo vartato thako,
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) cakSudarzana - te prakAranA (arthAt cakSudarzananA) AvaraNanA kSayopazamathI ane cakRIndriyanA avalaMbanathI mUrti dravyane vikaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che te cakSudarzana che. sAmAnyataH avabodhavuM dekhavuM. (sAmAnya avabodha arthAt sAmAnya pratibhAsa te darzana che.) acazradarzana - te prakAranA AvaraNanA kSayopazamathI ane cakSu sivAya bAkInI cAra Indriyo tathA mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane vikaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che te acakSudarzana che. (3) avadhidarzana - te prakAranA AvaraNanA kSayopazamathI ja mUrta dravyane vikaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che te avadhidarzana che. (4) kevaLadarzana - samasta AvaraNanA atyaMta kSaya, kevaLa ja (AtmA ekalo ja) mUrta-amUrta dravyane sakaLapaNe sAmAnyataH avabodhe che te svAbhAvika kevaLadarzana che. A pramANe darzana upayoganA bhedonA svarUpanuM kathana che. sakaLapaNe=saMpUrNapaNe. darzanacetanA jemAM padArthonA bhedarahita sAmAnya pratibhAsa (avalokana) hoya tene darzanacetanA kahe che, jemake jJAnano upayoga ghaDA tarapha hato tyAMthI chUTI bIjA padArtho saMbaMdhI jJAnopayoga zarU thAya te pahelAM je caitanyano sAmAnya pratibhAsarUpa vyApAra thAya te darzanopayoga che. darzana prohanIya 5ramArthane vize aparamArtha buddhi ane aparamAthane viSe paramArtha buddhi rU5. darzanamohanIya che. teno pratipakSa satyAtmabodha che. darzanAthAra :aho niHzaktitva, niHkAMkSitatva, nirvicikitsatva, nirmUDha daSTitva, upavRMhaNa, sthitikaraNa, vAtsalya ane prabhAvanA-svarUpa darzanAcAra ! zuddha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jyAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmA upalabdha karuM. darzana upayoga koIpaNa padArthane jANavAnI yogyatA (labdhi) thatAM te padArtha tarapha sanmukhatA, pravRtti athavA bIjA padArtho taraphathI haTIne vivakSita padArtha tarapha 434 utsukatA pragaTa thAya che te darzana che. te utsukatA cetanAmAM ja thAya che. vivakSita padArthane thoDo paNa jANavAmAM Avato nathI tyAM sudhInA cetanAnA vyApArane darzana upayoga kahevAmAM Ave che. daSTAMtaH- eka mANasano upayoga bhojana karavAmAM lAgI rahyo che ane tene ekadama IcachA thaI ke bahAra mane koI bolAvatuM to nathI ne ? huM te jANI lauM; athavA koIno avAja kAnamAM paDavAthI teno upayoga bhojana taraphathI haThIne zabda tarapha lAgI jAya che. AmAM cetanAnA upayoganuM bhojanathI khasavuM ane zabda taraphanuM lAgavuM thayuM paNa jyAM sudhI zabda taraphanuM kAMI paNa jJAna na thAya tyAM sudhIno vyApAra te darzana upayoga che. pUrvanA viSayathI haThavuM ane pachInA viSaya tarapha utsuka thavuM te jJAnano paryAya nathI tethI te cetanAparyAyane darzana upayoga kahevAmAM Ave che. AtmAnA upayoganuM padArtha tarapha jhUkavuM te darzana che. (2) darzana upayoganA cAra bhedo che : cakSu darzana, acakSu darzana, avadhidarzana ane kevaLadarzana netra indriyadvArA, vastunA sAmAnya avalokanane cakSudarzana anya indriyo dvArA tathA manadvArA vastunA sAmAnya avalokanane acazradarzana, avadhijJAnanI pahelAM thanAra sAmAnya avalokanane, avadhidarzana ane kevaLajJAnanI sAthe thanAra sAmAnya avalokanane, kevaLadarzana kahe che. darzananuM lakSaNa, vastu sAmAnyavedana ApyuM che, jene AkArAdi-viSayaka koi vizeSa, pRthaka ane bhedakalpanA vinA, vastunA sAmAnya rUpano grAhaka samajavo joie. tethI ja darzanane, nirAkAra ane jJAnane, sAkAra batAvela che. (3) darzana upayoganA be bheda che, svabhAva darzanopayoga ane vibhAva darzanopayoga. svabhAvadarzanopayoga paNa be prakArano che. kAraNa svabhAvadarzanopayoga ane kAryasvabhAvadarzanopayoga. (4) darzana upayoganA cAra bheda che. cakSu darzana, acakSu darzana, avadhi darzana ane kevaLa darzana (5) darzana upayoga sAmAnya che ane jJAna upayoga vizeSa che. sAmAnya eTale, bheda pADyA vagara jJAna thayA pahelAM, para viSayathI khAlI, ekalo Atma vyApAra, te darzana upayoga ane dareka vastune bhinna bhinna paNe rAganA vikalpa vagara jANavuM, te jJAna
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ upayoga che. (6) zAstramo eka ja zabdano koi ThekANe to koi artha thAya che, tathA koi ThekANe koi artha thAya che, darzana zabdanA paNa eka artha thAya che. (9) mokSazAstra adhyAya sUtra 1-2mAM mokSa mArga saMbaMdhI kathana karatAM, samyagdarzana zabda kahyo che tyAM darzana zabdano artha zraddhA che. (9) upayoganA varNanamAM darzana zabdano artha, vastunuM sAmAnya grahaNa mAtra che. ane (9) indriyanA varNanamAM darzana zabdano artha, netra vaDe dekhavA mAtra che. A traNa arthomAMthI ahIM cAlatA upayoga sUtramAM, bIjo artha lAgu paDe che. darzana upayoga-koi paNa padArthane jANavAnI yogyatA (labdhi) thatAM, te padArtha tarapha sanmukhatA, pravRtti athavA bIjA padArtho taraphathI haTIne, vivakSita padArtha tarapha utsukatA pragaTa thAya che te darzana che. te utsukatA cetanAmAM ja thAya che. vivakSita padArthane thoDo paNa jANavAmAM Avato nathI, tyAM sudhInA cetanAnA vyApArane darzana upayoga kahevAmAM Ave che. dravyasaMgrahanI 43mI gAthAmAM, sAmAnya zabda vAparyo che, teno artha "AtmA' thAya che. ane sAmAnya grahaNa eTale 'AtmagrahaNa', AtmagrahaNa, te darzana che. darzana upayoga ane zAna upayoga jIvone je jJAna thAya che, te niyamathI darzana pachI thAya che, arthAt darzana upayogapUrvaka thAya che, ane te jJAna, vastuonI vizeSatAne jANe che. he jIva! te jJAnane tuM saMzaya, vimoha ane vibhramarahita jANa. padArthane je sAmAnyapaNe grahaNa kare paNa vizeSarUpe grahaNa na kare, te darzana upayoga che. tathA je vastune bheda, AkAra, nAmAdi rUpe jANe, te jJAnopayoga che. A pramANe darzana jJAnanuM svarUpa che. zuddhAtma bhAvanAnA vyAkhyAnanA avasare, vyavahAra samyajJAnanI vAta atre aprastuta che. topaNa prathava avasthAmAM prasaMzanIya che, ema bhagavAne kahyuM che. cakSu, acakSu, avadhi tathA kevalanA bhedathI, darzana upayoga cAra prakAre che. bhavyajIvane mAnasa nirvikata acakSudarzana darzanamohanIya karmano kSaya, kSayopazama tathA upazama thavAthI, zuddhAtmAnuM rucirUpa vItarAga samyakatva thAya 435 che- tyAre hoya che. arthAt svAnubhUti samaye, jema samyagdaSTi jIvone mAnasa acakSudarzana hoya che, tema zuddhAtmAnubhUtimAM, sthiratArUpa vItarAga cAritra thAya che, te samaye pUvekita sattA avalokana rUpa manasaMbaMdhI nirvikalpa darzane nizcaya pAritranA baLathI, nirvikalpa nija zuddhAtmAnubhUtinA dhyAnathI, sahakArI kAraNa thAya che. mATe vyavahAra samyagdarzana ane vyavahAra samyajJAna, bhavyAtmAone hoya che paNa abhavya jIvone nahi, kAraNake teo mukitanA apAtra che, je mokSanA pAtra che, tene ja vyavahAra ratnatrayanI prApti thAya che. vyavahAra ratnatraya paraMparAe mukitanuM kAraNa che ane nizcaya ratnatraya sAkSAt mukitanuM kAraNa che. (2) darzana upayoga sAmAnya che ane jJAna upayoga vizeSa che. sAmAnya eTale bheda pADyA vagara jJAna thayA pahelAM, para viSayathI khAlI, ekalo AtmavyApAra, te darzanaupayoga ane dareka vastune bhinna bhinna paNe, rAganA vikalpa vagara jANavuM, te jJAna upayoga. darzana ane dhana vacce bheda :aMtarmukha cittaprakAzane, jJAna kahevAmAM Ave che. sAmAnya- vizeSAtmaka bAhaya padArthane grahaNa karavAnuM, darzana che. darzana kyAre Utpanna thAya che? :chadamastha jIvone, jJAna pahelA ane kevaLa jJAnIone, jJAnanI sAthesAthe ja darzana (upayogI thAya che. darzana cetanA je padArtho ne nirAkAra rUpe sAmAnya paNe dekhe, tene darzana cetanA kahIe. (2) jemAM padArthono bheda rahita sAmAnaya pratibhAsa (avalokana)thAya, tene darzana cetanA kahe che. Tarzana cetanAnA cAra bheda cheH cakSu darzana, akSi darzana, avadhidarzana ane kevaLadarzana. (3) je padArtho ne nirAkAra rUpe, sAmAnya paNe dekhe, tene darzana cetanA kahI e. darzana zAna sAmAnya svarUpa darzana jJAna sAmAnya arthAt cetanA jenuM svarUpa che evo. darzana zAna sAmAnya svarUpa :cetAnA jevuM svarUpa che, evo. darzana pariSaha paramArtha prApta thavA viSe, koipaNa prakAranuM AkuLavyAkuLapaNuM rAkhavuM-thavuM,-tene darzana pariSaha kahyo che. e pariSaha utpanna thAya te to sukhakAraka che, paNa jo dhIrajathI te vedAya, to temAMthI darzananI utpatti
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ thavAno saMbhava thAya che. (2) paramArtha prApta thavA viSe koipaNa prakAranuM AkuLa vyAkuLapaNuM rAkhavuM -thavuM,- tene darzana pariSaha kahyo che. je pariSaha utpanna thAya teto sukhakAraka che, paNa jo dhIrajathI te vedAya, to temAMthI darzananI utpatti thavAno saMbhava thAya che. darzana moha :dehAdi paramAM potApaNAnI mAnyatArUpa viparIta zraddhA. (2) puNyapApa rAgAdi zubhAzubha pariNAma vRttine, potAnI mAnavI, tene AdaraNIya mAnavI, tenuM nAma darzana moha che. AtmAnA abhiprAyamAM bhAnti, parabhAvamAM ekatvabuddhi thavI, tenuM nAma darzanamoha che. eka Atmatattvane bIjA tattvanA bheLavALo, upAdhivALoH, baMdhavALo, mAnavo, te darzanamoha che. mohakarmanI eka jaDa prakRtinuM nAma, darzana moha che. (3) AtmAnA svarUpanI viparIta zraddhA (4) svarUpanI bhramaNA. (5) AtmAnA A darzanane AvaraNa karanAra karma, te darzanamoha nIya che. tenI traNa prakRti che. mithyAtva mohanIya, mizramohanIya ane samyakatva mohanIya . navatatvaHjIva, abhya, puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSanI jinezvara bhagavAne, je pramANe prarUpaNA karI che, te samya, darzana. AtmasvarUpane AvaraNa kare te darzana moha ane cAritrane Avare, te cAritramoha. AtmAsvarUpane AvaraNa karanAra darzana mohano nAza thAya, tyAre svasvarUpa pragaTa thAya. darzana mohano nAza thavAthI anubhava bodha Upaje che. (6) mithyAtva, mithyAtvaprakRti, samyaktvaprakRti ane samyakRmithyAtvaprakRti. (7) darzana mohanIya karmanA udayathI, tene dRSTi vikArathI tattvo ane padArthonuM azraddhAnarUpa samajavuM. vastunA yathArtharUpamAM potAnI azraddhAnA kAraNe, jJAnane mithyAjJAnarUpa kare che. te mithyAtvanA traNa bheda- gRhIta, agRhIta ane sAMziyaka A bhedo utpanna thAya che. (1) tene paropadezika athavA gRhIta mithyAtva kahe che. (2) je paropadeza vinA, mithyAtvakarmanA udayavaza tattvonA azraddhAnarUpa thAya che, tene naisargika-agRhIta mithyAtva kahe che. 436 (3) vastutattvanA yathArtha zraddhAnamAM, virUddha aneka koTinA sparzanAra ane koino paNa nizcaya na karanArA zraddhAnane, saMzaya mithyAtva kahe che. jema ke mokSamArga darzanajJAna cAritrarUpa che ke nahi, A prakAre koi eka pakSano svIkAra na karavAno saMdeha cAlu rAkhavo te. sarvArthasiddha Adi bIjA graMthomAM mithyAtvanA pAMca bhedono paNa ullekha che. jemanAM nAma che- ekAMta mithyAdarzana, viparita mithyAdarzana, venayika mithyAdarzana, ajJAnika mithyAdarzana ane saMzaya mithyAdarzana, jemAMthI prathama cArane, ahIM gRhIta mithyAtvanI aMtargata samajavA joie. darzana mohanA AsavanuM kAraNa kevaLa, zruta, saMgha, dharma ane devano avarNavAda karavo, te darzana mohanIya karmasravanAM kAraNo che. darzanamohanIya paramArthane viSe aparamArthabuddhi ane aparamArthane viSe paramArthabuddhi. darzanamohane Atmabodha nAza kare che. kema ke mithyAbodha te darzanamohanIya che; teno pratipakSa satyAtmabodha che. (2) mithyAtva, rAgamAM ekAgratA, te dIrdha saMsAranuM mULa che. (3) paramArthane viSe aparamArtha buddhi ane aparamArthane viSe paramArtha buddhirUpa. mithyAbodha, te darzanamohanIya che, teno pratipakSa satyAtma bodha che. darzana mohanIya karmamAM keTalA bheda che ? :traNa cheH mithyAtva, samyakamithyAtva ane sabhyaprakRti darzana mohanIya karmotsavanA kAraNo :kevaLI, zveta, saMdha dharma ane devano avarNavAda karavo, te darzana mohanIya karmosavanAM kAraNo che, ane darzanamoha, te anaMta saMsAranuM kAraNa che. darzana mohanIyatA bheda :samyaktva madohanIya, mithyAtva mohanIya ane sabhyagmithyAtva mohanIya, A traNa bheda darzana mohanIyatA che. darzana zakita :bhedane viSaya nahi karatI hovAthI, darzanazakita anAkAra upayogamayI che. ane bheda-abheda sarvane jANI letuM hovAthI, jJAna sAkAra che. aho ! jJAnanI koi aciMtya adbhUta lIlA che.
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ darzana cetanA jemAM mahAsattAno (sAmAnyano) pratibhAsa (nirAkAra jhalaka) hoya, tene darzanacetanA kahe che. (2) darzanacetanAnA cAra bheda cheH cakSudarzana, acakSudarzana, avadhidarzana ane kevaLa darzana darzanacetanAnA bheda darzanacetanAnA cAra bheda che : cakSudarzana, acazradarzana, avadhidarzana ane kevaladarzana . teo darzana guNane anusarI vartanArA caitanya pariNAma che. darzanazAna sAmAnya svarUpe darzana jJAna sAmAnya arthAt cetanA jenuM svarUpa che evo. darzana-pAna-cAritra darzana-jJAna-cAritramAM darzanane paheluM kahevAmAM, kAraNa e che ke darzana eTale zraddhAnI pUrNatA pahelAM che, pachI jJAnanI pUrNatA, teramA guNasthAnanA pahelA samaye thAya che ane cAritranI pUrNatA teramAM guNasthAnanA chellA, samaye thAya che. jethI pahelAM darzana pachI jJAna, ane pachI cAritra, ema Ave che. (2) darzana arthAta, zuddha AtmAnuM abheda paNe avalokana, athavA tenI nirvikalpa zraddhA, jJAna arthAta pUrNa jJAnAnaMda svabhAvane parathI judo jANavo te ane cAritra arthAtu, zuddha svabhAvamAM sthiratA-tenAthI ja zaddha sAdhyanI siddhi thAya che. A ja mokSamArga che, te sivAya bIjA koi mokSa mArga nathI. (3) zraddhA kare, te AtmA, sva-parane jANe, te AtmA, aMtarasthiratA rUpa cAritraguNa, te AtmA - e traNa guNa dareka samaye AtmAmAM eka sAthe che. - abheda che. jema parano vizvAsa kare che, tema puNya-pApa vikAra rahita potAno vizvAsa kare, tevo guNa AtmAno che, sva-parane jANanAra potAnuM jJAna che. puNaya-pApa tathA paranA Azraya rahita AtmArUpa ekAgratA te cAritra che. paNa tethI traNa guNo judA thai jatA nathI. nizcayathI juo to badhA guNono eka sAthe piMDa je jJAyaka, che tene abhedapaNe juo to darzana nathI, jJAna nathI, cAritra nathI, eTale ke te guNo judA judA paNe vidyamAna nathI, paNa anaMtaguNo bhegA che. IMdapADIne lakSa, karatAM mananA saMbaMdha vikArarUpa bheda paDe che. te vikalpanA lakSa 437 vaDe, aMdaramAM sthira thavAnuM nathI, eTale ke, abheda sthira svarUpa AtmAno anubhava thato nathI. jo eka sAthe badhA guNanA abheda piMDa, akhaMDa nirmaLa dRSTithI dekho to darzana, jJAna, cAritranA bheda vikalpa uThatA nathI. eka samayamAM, dhruva svabhAvI anaMtaguNa svarUpa akhaMDa piMDa AtmA che, ema nizcaya svarUpa ahIM jaNAve che. AtmA akhaMDa jJAyaka svarUpa hovAthI, temAM guNano bhedano nakAra A sAtamI gAthAmAM karyo che. darzana-zAnathAritra zrAdhyasiddhi darzana-zuddha svarUpanuM avalokana, jJAna- zuddha svarUpanuM pratyakSa jANapaNuM, cAritra - zuddha svarUpanuM AcaraNa. AvAM kAraNo karavAthI sAdhya-saphaLakarmakSayalakSaNa, mokSanI siddhi-prApti thAya che. darzananA bhedo netra indriya dvArA vastunA sAmAnya avalokanane, cakSudarzana, anya indriyo tathA mana dvArA vastunA sAmAnya avalokanane, acakSudarzana. avadhi jJAnanI pahelAM thanAra sAmAnya avalokanane avadhidarzana ane kevaLajJAnanI sAthe thanAra sAmAnya avalokanane kevala darzana kahe che. darzanamUha:samyagdarzana jenuM mUla che te dharma che. darzanamoha mithyAtva (2) svacchaMda; UMdhI mAnyatA; mithyAtva moha; vibhAva; zubha-azubha vikalpa Adi parabhAvane potAnA mAnavA; jJAna sivAya kaMI paNa potAnuM mAnavuM te darzanamoha mithyAtva che. (3) cetananI vikArI mAnyatA te potAnI bhrAnti che, tenuM nAma darzanamoha che. (4) je rU5 pote nathI athavA je potAnA nathI tevAM, deha, ghara Adi rUpa potAne, ke potAnAM mAnavAM eTale viparIta mAnyatA, te darzana mAha. (5) dehAdi para vastumAM je AnmabhrAMti rUpa moha, te darzanamoha (6) darzana mohanIya karmano udaya thatAM, utpanna thayela te mithyAtva- gRhIta, agRhIta ane sAMzayika, ema traNa prakAra nuM kahyuM che. (7) aparimita moha che, samaryAdita che. (8) darzanamohanIya karmano udaya thatAM utpanna thayela te mithyAtva gRhIta, saMgRhIta ane sAMsayika ema traNa prakAranuM che,
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ mithyAtvanA saMskAravALo athavA mithyAtvanI bhAvanAthI prabhAvita jIva atattvane tatvarUpa mAne che. jema dhaturo khAIne bhramita thayelo jIva je kharekhara suvarNarUpa nathI te badhA padArthone suvarNarUpa dekhe che. darzanamoha ghaTADavAno upAya :mahatparuSano niraMtara athavA vizeSa samAgama, vItarAgadhruta ciMtavanA ane guNajijJAsA darzanamohano anubhAga ghaTavAnA mukhya hetu che. darzana mohanIya darzanamohanIyanA traNa bheda che :- (1) mithyAtva prakRti, (2) samyakatvamohanIya prakRti, (3) samyatva mithyAtva mohanIya prakRti. A traNamAMthI baMdha eka mithyAtva prakRtino ja thAya che. jIvano evo koI bhAva nathI ke jenuM nimitta pAmIne samyakatvamohanIya prakRti ke samyamithyAtva mohanIya prakRti baMdhAya. (2) darzanamohanIyanA traNa bheda che - mithyAtvaprakRti, samyakRtvaprakRti ane sabhyamithyAtvaprakRti. A traNamAMthI baMdha eka mithyAtvaprakRtino ja thAya che. jIvano evo koI bhAva nathI ke jenuM nimitta pAmIne, samyatvamohanIyaprakRti ke samyatvamithyAtva mohanIya prakRti baMdhAya, jIvane prathama samyagdarzana pragaTa thavAnA kALamAM (upazamakALamAM), mithyAtva prakRtinA traNa TukaDA thai jAya che. temAMthI eka mithyAtvarUpe rahe che. eka samatvaprakRtirUpe thAya che ane eka samyamithyAtvaprakRti rUpe thAya che. (3) jenA udayathI jIvane svasvarUpanuM bhAna na thAya, tattvanI ruci na thAya. darzanamohanIya karma kone kahe che. AtmAnA sakhyatvaguNane je ghAte, tene darzana mohanIya karma kahe che. darzana vizuddhi bhAvanA A jIve anAdi kALathI darzanamoha karmane vaza thai, potAnA svarUpanI ane paranI oLakhANa ja karI nathI. dehane ja potAnuM svarUpa mAnI, potAnuM satya svarUpa zuddha buddha caitanyaghana, svayaM jayoti sukhadhAma, evuM siddha sadaza sahajAnmasvarUpa tene oLakhya nahi, tethI cAre gatimAM bhramaNa karyuM. have sadguru AdinA yoge samyagdarzana pragaTAvI, svaparanA bhedajJAnane pAmI, mokSalakSamIne pAmavAno avasara Avyo che, mATe mokSarUpa 438 avinAzI AtmasukhanI icchAvALA he bhavyo! anya sarva paradravyanI abhilASA choDI, eka samyagdarzananI ja ujjavaLatA karo. darzana vizuddhi eTale samyagdarzananI nirmaLatA. darzana vizuddhi mokSasukhanuM kAraNa che, durgatine dUra karanArI che, vinaya saMpannatA Adi, bIjI paMdara bhAvanAo hotI nathI. tethI te saMsAranAM duHkharUpa aMdhakArano nAza karavA mATe sUrya samAna che. Ivya jIvone parama zaraNarUpa che. samyagdarzanane malina karanArA zaMkA kakSAAdi (doSo, kudeva, kuguru, kuzAstra ane tenA mAnanArA, e cha anAyatana, lokamUDhatA, devamUDhatA, gurumUDhatA e traNa mUDhatA, tathA kuLa, jAti, rUpa, baLa, vidyA, aizvarya, tapa ane zAstra Adi ATha mada, e sarva maLI pacIsI doSone tyAgI, samyagdarzanane vizuddha rAkhavAnI bhAvanA, ciMtatavAno puruSArtha niraMtara kartavya che. jethI samyagdarzana ujjavaLa thAya che. darzanAthAra :aho niHzaMkitattva, niHkAMkSitatta, nirvicakitsatva, nirmUDhadaSThitva, upavRMhaNa, sthitikaraNa, vAtsalya ane prabhAvanAsvarUpa darzanAcAra ! zuddha AtmAno tuM nathI, ema nizcayathI huM jANuM chuM. to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM, ke jyAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. (2) zuddha Atmatattva ja, sarva prakAre grahaNa karavA yogya che, ane te sivAya sakala padArtho haya, tajavA yogya che. evI calaasthira, malina ane avagADha Adi doSothI rahita, daDha pratIti thavI-zraddhA thavI, te samyakatva kahevAya che. tenuM je AcaraNa arthAt te samyagdarzanarUpe pariNamana, te darzanAcAra che. (3) darzana saMbaMdhamAM AvelA pradoSa, nihanava, mAtsarya, aMtarAya, AsAdana, ane upAghAta te darzanAvaraNa karmAsavanAM kAraNo che. darzanAvaraNa :adarzana darzanAvaraNIya AtmAnI je anaMta darzana zakita che, tene AcchAdana kare te. darzanAvaraNIya karma kema chatAya ? kevaLa darzanAvaraNIya karmano udaya AvatAM, tene anusare to, jarI darzananI hINatArUpa bhAvya thAya che. jJAnI ane munine paNa, paryAyamAM darzananI hINIdazArUpa bhAvya thavAnI lAyakAta hoya che, tethI
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvya thAya che, karmanA kAraNe nahi. jo te (udaya) taraphanuM lakSa choDI svabhAvamAM Ave (saMpUrNa Azraya pAme), to kevaLa darzanAvaraNIya, karma jItAya che. tevI ja rIte cakSu, acazna ane avadhi darzanAvaraNIya, karmane jItavA saMbaMdhamAM paNa samajavuM. darzano dharmamato. darzanopayoga :darzanopayoga chavstha jIvone jJAnopayoga pahelAM aname kevalajJAnIone jJAnopayoga sAthe ja thAya che. darzana upayoga ane zAna upayoga darzana upayoga sAmAnya che, ane jJAna upayoga vizeSa che. sAmAnya eTale bheda pADayA vagara jJAna thayA pahelAM, para viSayathI khAlI, ekalo AtmavyApAra, te darzana upayoga ane dareka vastune bhinna bhinnapaNe, rAganA vikalpa vagara jANavuM, te jJAna upayoga. dahana ani; padArthane AkAre agni thAya che ane dahana kare che. (2) bALavuM te; agni; dahavuM. (3) bALavuM te; agni; dahavuM te. (4) bALavuM te, agni, agni bALavAnI kriyA karato hovAthI, agnine uSNatA arthAt garamI kahevAmAM Ave che. iLavuM, dahavuM (5) bALavuM te, agni dahanayiA agni bALavAnI kriyA karato hovAthI agnine uSNatA arthAt garamI kahevAmAM Ave che. daLa :catura; hoMziyAra; kuzaLa; nipuNa; kAbela; pravINa. (2) vivekamAM nipuNa pakSa dayA : jemAM koI prANInuM duHkha, ahita ke asaMtoSa rahyAM che tyAM dayA nathI; ane dayA nathI tyAM dharma nathI. (2) AtmAnA bhAnapUrvaka arAgapariNAma thavA te nizcaya-dayA che. ne zubhabhAva te vyavahAra-dayA che. (3) rAganI utpattino abhAva tenuM nAma dayA che, tenuM nAma ahiMsA che. AtmA zuddha caitanyadhana vastu che tenA Azraye, temAM sthira tathAM vItarAgI paryAyanI utpatti thavI tene dayAdharma kahe che. (4) paranuM lakSa choDI, vartamAna paryAya trikALI bhUtArthasat nija zAyakanA Azraye je vItarAga dazA pragaTa kare, tene bhagavAna ahiMsA kahe che. te sAcI dayA che. (5) dayA be prakAranI che (9) rAgAdino 439 abhAva te svadayA ane (9) pramAda rahita vivekarUpa karuNAbhAva te paradayA che. A svadayA tathA paradayA dharmanuM mULa kAraNa che. pApI prANIonA pariNAmomAM pavitratA hotI nathI. para prANIno ghAta thavo, te tenA AyuSyane anusAra che. paNa AtmA koine mArI nAkhavAno jyAM vicAra kare che, tyAM ja te vicAra vikRtine lIdhe, tatkAla AtmaghAtI thAya che. (6) viSaya ane kaSAyAdi doSa gayA vinA, sAmAnya AzayavALAM dayA vagere Ave nahi, to pachI UMDA AzayavALAM dayA vagere kyAMthI Ave ? dayAdharma sarva jIvone abhayadAna. dayAnA ATha bhedo che.? (1) dravya dayA- dharanAM ke bIjAM kAma karatAM jema bane tema, bIjA jIvone duHkha na thAya, hiMsA na thAya tema yatnAthI vartavuM. daza prANa dravyarUpa che, te na haNAya te dravyadayA. (2) bhAvadayA - bIjA jIvonA bhAva sudhare, durgatimAM na jAya ane mokSanuM kAraNa thAya tema karavuM, te bhAvadayA. (3) svadayA - potanA AtmAnI dayA. A AtmA mithyAtvamAM kheMcAyelo, tattva pAmato nathI ane jijJAsA pALI zakato nathI, mATe te tattva samajI jinAjJAmAM praveza karavo, te sva dayA. (4) paradayA- pRthvIkAya, apakAya, tejakAya, kavAyukAya, vanaspatikAya ane trasakAya, e che kAya jIvane jANIne sarva jIvanI rakSA karavI, te paradayA. (5) svarUpa dayA - potAnuM kharuM svarUpa zuM che ? teno vicAra sagurunA bodhathI karavo. dehathI huM bhinna chuM, mArA guNo jJAna darzana che, mArA bhAva nirmaLa kema thAya ? ema dravya-guNa-paryAya sUkSma vivekathI vicAre, te svarUpadayA. (6) anubaMdhadayA-ziva guno karyo hoya teno doSa kaDhAvavA, guru dhamakAvIne kahe, paraMtu aMtaramAM dayA che ane jANe che ke ethI AnuM hita thaze, te anubaMdhadayA anubaMdha=pariNAma, phaLa
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ (7) vyavahAradayA-upayogapUrvaka-lakSapUrvaka vidhipUrvaka yogya rIte jema bhagavAne kahI hoya, te vidhithI dayA pALe, munine kahyuM hoya tema muni varte, jema ke pANI gALavAnI vidhi vagere, jema kahyuM hoya tema kare, te vyavahAradayA. (8) nizcayadayA-sadgurue je svarUpa kahyuM che ane pragaTa karyuM che, te zuddha svarUpa ja sAdhavA yogya che ane e ja mAruM svarUpa che, arthAt sadagurunA svarUpamAM ane mArA svaapamAM kaMi bheda nathI, ema vicAravuM te ekatAbhAva, ane samyagdarzana-jJAna-cAritramaya AtmAmAM lInatA karavI, te abheda upayoga, te nizcaya dayA. dayAnuM dhyAna dharavuM, ekAgracita banavuM, dhyAnayogathI upAsanA karavI. darI guphA dAna :daHkhita, bhUkhyA vagere jIvonA upakAra arthe dhana, auSadhi, AhArAdika devAM tathA vatI samyagdaSTi supAtra jIvone bhaktipUrvaka dAna ApavuM te dAna che. (2) dAna ApavAnA bhAva to zubha che, puyabaMdhanuM kAraNa che. rAga maMda karIne Ape to puNya che ane jo vAha-vAha karAvavAnA mAnArthe Ape to pApa che. enAthI dharma thAya e vAta to traNa kALamAM nathI. dAna ApatAM rAga maMda kare to paNa huM rAga karuM chuM ema kartApaNuM mAne to te mithyAtva che ane huM paisA ApuM chuM ema mAne to te jaDano svAmI thAya che. (3) potAnA trikALI zuddha eka glAyaka bhagavAnanI dRSTi karavAthI je nirmaLa paryAya pragaTa thAya te paryAyanuM potAne dAna devuM te vAstavika dhana che ane te dharma che ane teno pote ja kartA che. (4) dAna ApavA yogya vastuo kevI hovI joie, to batAve che :- je vastu rAga, dveSa, asaMyama, mada, duHkha ane bhaya utpattinuM kAraNa nathI. ane je vastu tapa ane zAstranA svAdhyAyane vadhAranAra che tenuM ja dAna karavuM joie. bhAvArtha :- je dravyanuM dAna ApavAthI, potAnA karmonI nirjarA thAya ane pAtra jIvano tapa, svAdhyAya vagerenI vRddhi thAya tevAM dravyonuM ja dAna zrAvake ApavuM joie. jenAthI ALasa vagerenI vRddhi thAya evAM gariSTa bhojana vagerenuM dAna ApavuM nahi. AvuM utkRSTa dAna cAra prakAranuM che. (1) 440 AhAradAna-zarIranI sthiratA mATe AhAra Apavo te paheluM dAna che. (2) auSadhadAna - rogAdinI pIDA dUra karavA mATe auSadha ApavuM te bIjuM dAna che. (3) jJAna dAna - ajJAnano nAza ane jJAnano vikAsa karavA mATe zAstra vagere ApavAM, te trIjuM dAna che. (4) abhayadAna - jaMgalamAM jhUMpaDI, vasatikA, dharmazALA vagere baMdhAvI ApavI. aMdhArAvALA rastAmAM prakAza Adi thAya tevI vyavasthA karAvI ApavI, te cothuM abhayadAna che. A rIte AtmakalyANanA nimitte dAna ApavuM te ja kharuM dAna che. paNa je vastuonuM dAna ApavAthatI saMsAranA viSaya Adi ane rAgadveSanI vRddhi thAya, evuM dAna na ApavuM joie. jema ke -pRthvInuM dAna, hAthI, dhoDA, sonuM cAMdI strI vagerenuM dAna karavuM te jenAthI rAgadveSanI vRddhi thAya, tene ja kudAna kahe che. AvuM dAna karavAthI halakI gatinA baMdha sivAya, bIjuM kAMI thatuM nathI, mATe evuM kudAna na karavuM joie. duHkhita, bhUkhyA vagere jIvonA upakAra arthe dhana, auSadhi, AhArAdika devAM tathA vatI samyagdaSTi supAtra jIvone bhakitapUrvaka dAna ApavuM, te dAna tRSNA dhaTADe, tene dAna kahevAya. tyAgabhAvanA, te dAna. kharekhara jyAre ApaNo aMtaraMga kaSAya je lobha che, teno tyAga thAya che tyAre ja ApaNA pariNAma bAhya vastumAM vitaraNa karavAnA thAya che, tethI lobha kaSAyano tyAga ja kharuM dAna che. ane lobha kaSAya bhAvahiMsAno eka bheda che, tethI je satpurUSa dAna kare che, teo ja kharI rIte ahiMsAvrata pALe che. potAnA paisAmAMthI dasamo bhAga dAnamAM kADhe, te UMco dAnI che. ane potAnAmAMthI dasamo bhAga dAnamAM kADhe, te nAnAmAM nAno dAnI che. padmanaMdI AcArya.
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ 441 dAna yogya vastu je vastu rAga, dveSa, asaMyama, mada, duHkha ane bhaya utpattinuM | dAnavI bhAvanA :anaMtAnubaMdhI kaSAya ane kalahamAM AsaktithI athavA zarIrAdi kAraNa nathI ane je vastu tapa ane zAstranA svAdhyAyane vadhAranAra che, tenuM parigrahamAM AsakitathI, tevAM nimittane meLavato karuNA rahita, pazcAtApa ja dAna karavuM joie. rahita, pUrvanuM vera rAkhanAra muni, dAnavI athavA AsurI bhAvanAne dhAre che. je dravyanuM dAna ApavAthI potAnA karmonI nirjarA thAya, ane pAtra jIvone dAnAMtarAyakarma je karma dAnAdikamAM vidana-aMtarAya kare che, te dAnAMtarAya karma che. tapa, svAdhyAya, vagerenI vRddhi thAya, tevAM dravyonuM ja dAna zrAvake ApavuM dAma dhana ApavArUpa dAma. joie. jenAthI ALasa vagerenI vRddhi thAya, evAM garika bhojana vagerenuM dAruNa :bhayaMkara. (2) asahya, tIvra dAna ApavuM nahi. AvuM utkRSTha dAna cAra prakAranuM che. (1) AhAra dAna - dAta :siddhAMta zarIranI sthiratA mATe AhAra Apavo, te paheluM dAna che. (2) auSadha dAna dArA strI. - rogAdinI pIDA dUra karavA mATe auSadha ApavuM te bIjuM dAna che. (3) jJAna dALadara :ajJAna, daridratA dAna - ajJAnano nAza ane jJAnano vikAsa karavA mATe zAstra vagere ApavAM, dAva :baLa te trIjuM jJAna dAna che. (4) abhaya dAna - jaMgalamAM jhUMpaDI, vasatikA, dAvAnaLa :dAvAgni, dava, vanamAM enI meLe saLagato agni. (2) atyaMta dharmazALA vagere baMdhAvI ApavI. aMdhArAvALA rastAmAM prakAza Adi thAya prajvalita tIkSNa agninuM nAma, dAvAnaLa che, je vanamAM vana bhasma karI tevI vyavasthA karAvI ApavI, te cothuM abhayadAna che. nAkhe che. sUkAMnI jema koi lIluM chama vRkSa paNa vanamAM tenA jhapaTamAM AvIne A rIte Atma kalyANanA nimitte dAna ApavuM te ja kharuM dAna che. paNa je bhasma thavAthI bacatuM nathI. (3) atyaMta prajavalita, tINa agninuM vastuonuM dAna ApavAthI, saMsAranA viSaya Adi ane rAga dveSanI vRddhi dAvAnaLa che. thAya, evuM dAna na ApavuM joie. dAsatva :sevakapaNuM jema ke - pRthvInuM dAna, hAthI, ghoDA, sonuM, cAMdI, strI vagerenuM dAna karavuM. te dAha :duHkha jenAthI rAgadveSanI vRddhi thAya, tene ja kudAna kahe che. AvuM dAna karavAthI dAha :tRSNA halakI gatinA baMdha sivAya bIjuM kAMI thatuM nathI, mATe evuM kudAna na karavuM dIrNajavara :zarIramAM garamInI baLatarAnuM duHkha joie. dAhya :baLavA yogya padArtha; chANAM, lAkaDAM vagere dAhya che. (2) bALavA yogya dAna, lAbha, bhoga, upabhoga ne vIryanuM svarUpa potAnA svabhAvanuM potAne dAna devuM, te dAna, potAnA svabhAvano pote lAbha levo, te lAbha, potAnI dAyitA :sabhyatA. svAbhAvika vItarAgI paryAyano ekavAra bhogavaTo, te bhoga, tathA potanI daLiyAM paDa vItarAgI paryAyano vAraMvAra bhogavaTo eTale ke vAraMvAra vItarAgI svabhAvano daLa :senA (2) kada, AkAra anubhava, te upabhoga. ane vIrya eTale baLa, vItarAgI nirmaLa paryAya pragaTa dAtA ratna kAMDa zrAvakAcAramAM dAtAnA sAta guNa kahyA che. (1) bhakita-dharmamAM karavAnuM baLa te vIrya. tatpara rahI, pAtronA guNonA sevanamAM lIna thai, pAtrane aMgIkAra kare, dAnanA prAra AhAradAna, auSadhadAna, abhayadAna ane zAstra(jJAna) dAna. pramAda rahita, jJAna sahita, zAnta pariNAmI thayo pAtranI bhakitamAM pravarte padArtha.
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) tRSTi-devAmAM ati Asakata pAtra, lAbhane parama nidhAnano lAbha mAne. (3) zraddhA (4) vijJAna, (5) alolupa (6) sAtvika ane (7) kSamAvAna hoya. * dAtAnA sAta guNa che. (1) aihika phala -dAna ApIne A loka saMbaMdhI sArA bhogovabhoganI sAmagrInI icchA na karavI. (2) zAnti - kSamA ane sahanazIlatA, dAna ApatI vakhate kSamAbhAva dhAraNa karavo. (3) niSkapaTatA - kapaTa na karavuM te. bahAramAM bhakita kare ane aMtaramAM pariNAma kharAba rAge, tema na karavuM joie. (4) anasUyatva- irSA rahitapaNuM, bIjA dAtA pratye durbhAva na rAkhavo, arthAt potAne ghera muni mahArAjano AhAra na thavAthI ane bIjAne ghera AhAra thavAthI bIjA pratye buro bhAva na rAkhavo. (5) aviSAdapaNuM-akhinna bhAva, viSAda na karavo te. amAre tyAM sArI vastu hatI, te ame ApI zakayA nahi vagare prakAre khinnatA karavI nahi. (6) mudita paNuM - harSa bhAva, dAna ApIne khUba harSabhAva na kare. (7) nirahaMkArI paNuM - nirabhimAnapaNuM, abhimAna na karavuM. A sAta guNa dAtAnA che. pratyeka dAtAmAM avazya hovA joie. A rIte nava prakAranI bhakita pUrvaka tathA sAta guNa sahita je dAtA dAna Ape che, te dAna ghaNuM phaLa ApanAra thAya che ane je e sivAya dAna Ape che te ghaNuM phaLa ApavA thatuM nathI. zrI ratnakareMDa zrAvakAcAra gA. 133mAM dAtAnA sAta guNa A prakAre kahyA che. (1) bhakita-dharmamAM tatpara rahI, pAtronA guNonA sevanamAM lIna thai, pAtrane aMgIkAra kare, pramAda rahita, jJAna sahita zAnta pariNAmI thayo pAtranI bhakitamAM pravarte (2) tuSTi-devAmAM ati Asatata, pAtra lAbhane parama nidhAnano lAbha mAne. (3) zraddhA (4) vijJAna, (5) alolupa (6) sAttvika (7) kSamA. dAtAnA sAtaguNa zraddhA, tuSTi, bhakita, vijJAna, akSubdhatA, kSamA ane zakita, e sAta guNo dAtAnA kahyA che, anya sAta prakAra paNa A pramANe kahyA cheH 442 A lokanA phaLanI vAMchA na kare, kSamAvAna ho, kapaTa rahita ho, abya dAtAnI irSA na kare, karelA dAna mATe viSAda na kare, laine harSa kare, garva na kare. A pramANe paNa sAta prakAra dAtAnA kazyA che. dAMta Hdamana karanA, indriyone viSayamAM na javA de, te. dAMta AvalI :dAMtanI paMkita digaMbara jaina dharma :jinezvaradevano mArga che. digaMbara darzana jaina darzana; digaMbara koI pakSa ke vADo nathI. vastunuM svarUpa te digaMbara dharma che. digaMbara saMto :kevaLInA keDAyato; bhagavAna kevaLIe je divyadhvanimAM kahyuM che te vAta teo jagata samakSa jAhera kare che. digmUDha :dizA bhUleluM. digambara jaina dharma sAco jaina dharma, vizva dharma, AtmAno dharma, sanAtana jaina dharma divratanA pAMca atizAra :1. maryAdA karelI uparanI dizAonuM ulladhaMna karavuM 2 maryAdA karelI nIcenI dizAonuM ulladhaMna karavuM. 3. maryAdA karelI tirthaMka dizAonuM ullaMdhana karavuM, 4. maryAdA karelA kSetrane vadhAravuM, 5. pariNAma karelI maryAdAne bhUlI jaine, hada vadhArI devI -e pAMca avicAra divratanAM che. dina(i)kara sUraja digdha daivI, adbhUta, camatkArika divya AtmA divya cakSu :divya cakSu che AtmadarzananI jhaMkhanA, izvarI temanI laganI, svatvanI pratIti ane anubhUti, hArdika vyAkuLatA. divya dRSTi :draya daSTi, divya cakSu-dravya cakSu, aMtaranA svabhAvacakSu divya dhvani :satya dharmano upadeza (2) pAMtrIsa guNothI yukata medhadhArA jevI vANI. jenA vaDe zuddha bodhabIja, eTale zuddha samakita prApta thAya. (3) sarvajJanI vANI, tIrthakaranI vANI. divyatA :parAkASThA; adbhUta; camatkArika; prakAzamAna.
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ divyadhvani tIrthaMkara bhagavAnanI OM eTale Atmane oLakhAvanArI vANI, saheje chUTe che. icchA vinA bhASA sahaja chUTe che. te vANI, bhagavAna AtmAno arUpI jJAna ghanasvabhAva che tene, tathA cha dravyomAM je anaMta dharmo che tene, anekAnta nyAyathI samajAve che. (2) A dhvani je UDe che e to jaDanI (paudgalika) paryAya che, AtmAthI te dhvani UThatI nathI. bhagavAnanI divya dhvani ema vyavahArathI kahevAya che, kharekhara bhagavAnano AtmA drivyadhvanino karanAro (kartA) nathI. divya dhvani che te tenA kAraNe bhASAvargaNAmAM bhASArUpa (zabdarUpa) paryAya thavAnI janmakSaNa che tene laIne thAya che. divyadhvani-vANI :jagatane sat-AtmA-tenuM svarUpa samajavAmAM sarvajJa vItarAganI divyadhvani-vANI nimitta che. muktinI prAptino upAya samyajJAna che. samyajJAna suzAstrathI thAya che ane suzAstranI utpatti bhagavAnanI divya dhvanithI thAya che. ahIM kevaLajJAna je mokSa, zrutajJAna- je mokSano upAya ane suzAstra- je upAya batAve che e traNeyane vaMdanIya ane paropakAra mAnavA lAyaka kahyA che. dizA :pUrva, pazcima, uttara, dakSiNa, vAyavya, naiRRtya agnikoNa,urdhva ane adho e daza dizA che. dizAzUTa mArgathI ajJAta. (2) ajANa, dizA bhUlelo. dIna :anAtha; raMka. (2) rAMka dInatA : nirabhimAnapaNuM, sArA adhyAtma arthamAM dInatA, eTale potAne satpuruSano dAsa mAne ane azvayaMta vinaya dhAraNa kare. bIjo artha dInatA eTale garIbAi ema laukika artha che. dInanAtha :anAthanA nAtha; dInanA baMdhu; azaraNanA zaraNarUpa. dInAnAtha dayALa dIna ane anAtha jIvo para dayA varSAvatAvALA, he samartha dIrdhazaMkA :zaucAdikriyA dIrghakALa :asaMkhyAta varSo, eka sAgaropamathI mAMDI, netrIza sAgaropama paryaMta. 443 duHkha sukhathI viparIta lakSaNavALA vedana. (2) paritApa. (3) pIDArUpa pariNAmavizeSane duHkha kahe che. (4) vikAra (5) viSayo taraphanuH valaNa te to AkuLatA che, te duHkha che, pApanA raNamAM to AkuLatA che, te puNya taraphanA valaNamAM paNa AkuLatA ja che, eTale duHkha ja che, temAM sukha nathI. (6) pIDArUpa pariNAma vizeSane, duHkha kahe che. (7) AtmAnI aMdara je AnaMdasvabhAva bharyo che, tenI vikRti te duHkha che. AnaMdasvabhAvanA anubhava vaDe, vikRta dazA TaLIne AnaMdadazA pragaTe che. (8) potAnA sukha guNanI UMdhI avasthArUpa vikAra. (9) potAnA sukha guNanI UMdhI avasthArUpa vikAra (10) karmano vipAka thatAM je puNya-pApanA bhAvo thAya che, ke karmanA phaLapaNe anubhavAya che, ane te duHkha che. duHkha ane azAna duHkhanI avasthA vakhate paNa AtmamAM pUrNa jJAna, anaMda svabhAva, bharyo che. je svabhAvamAM ajJAna ane duHkhano nAza karavAnI tAkAta dareka kSaNe che. je nirapekSa akhaMDa nirmaLa svabhAvamAM, abheda dRSTinuM jora karatAM vikArI avasthAno nAza ane anupama AnaMdathI utpatti thai zake che. vartamAna avasthA vakhate paNa trikALI pUrNazakita dhruvapaNe bharI che. jemAM du:kha ke bhUla nathI. bhUla ane vikAra rUpa avasthA, to vartamAna ekeka samaya pUratI (pravAha rUpe anAdithI) che. nitya akhaMDa zuddha svabhAvanA lo te bhUla ane vikArano nAza thai zake che. duHkha odyArthI :duHkhathI mukata thavAnI icchAvALA. (2) duHkhathI mukata thavAnA arthI duHzma rUpa AtmAnA svabhAvathI viruddha jeTalA bhAva che, te duHkharUpa che. ne bhaviSyanA duHkhanA kAraNarUpa che. sarvaze kahelA tattvArtha zraddhA sivAya, anyanA kalpita tattvonI mAnyatA Adi karavA, te duHkharUpa che, ne duHkhanuM kAraNa che. tene duHkharUpa jANIne heya mAnavAM, tattvathI virUddha mAnyatAvALA, vyavahArathI dharma mAnavAvALA, badhAne duHkhanA kAraNarUpa jANavA. mithyAzraddhA, jJAna, cAritra choDavA jevA che, ema mAnI teno tyAga karavo.
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathama mokSamArgathI viruddha vAta batAvI. have mokSamArga batAve che. nizcayane nizcaya samajAvo, rAgane rAga samajavo AtmAnA svabhAvane zuddha samajovo. Ama yarthAtha upadeza samajAvo. duHkha rUpa AkuLatAmaya, azAMtimaya, asukhamaya (2) puNya-pApanA bhAvomAM kyAMya sukha maLatuM nathI, kyAMya zAMti maLatI nathI, paNa mAtra AkuLatA ja vedAya che. vaLI puNya-pApanA bhAvonuM bhaviSye ja phaLa Ave che, te paNa duHkharUpa ja che. duHkha saMtApa :duHkha dAha, duHkhanI baLatarA-pIDA duHkhathI saMtama thayA thakI :duHkha dAhane nahi sahI zakatA thakI. duHkhadhA baLatarA. duHkhanuM kAraNa AtmajJAnano abhAva ke AtmA viSenuM ajJAna, teja du:khanuM mukhya kAraNa che. (2) mithyAdarzana, mithyAjJAna ane mithyAcAritra, teno nAza to jinavANI karAve che. (3) moha, rAga, dveSa duHkhanuM kAraNa che. duHkhanA nAzano upAya HduHkhano nAza karavo hoya, to ATha karmono nAza karavo paDaze. ATha karmono nAza karavA mATe zuddha caitanya svabhAvanI pratIti, zraddhA karavI paDaze. duHkhanA prakAra :janmanuM duHkha, jarAnuM duHkha, maraNanuM duHkha, roganuM duHkha, zokanuM duHkha, iSTa viyoganuM duHkha, aniSTa saMyoganuM duHkha Ama, A sAta prakAramAM jagatanA tamAma duHkhano samAveza thAya che. duHkhakULa rUpa :Asavo AgAmI kALamAM AkuLatAne utpanna karanArA evA pudgala pariNAmanA hetu hovAthI duHkhaphaLa rUpa che (arthAt duHkha jemanuM phaLa che evA che). duHkhama kALa :paMcamakALa, kaLiyuga aniSTakALa, duHkhe karIne prApta. duHkhaTanikopAdhikaraNa HyatnAcArarahita thaIne vastu mUkavI te. duHkhoArthI :duHkhathI mukta thavAnA arthI. duHpa :Asavo sadAya AkuLa svabhAvavALA hovAthI duHkharUpa che. duHkhasaMtA :duHkha saMtApa, duHkha dAha, duHkhanI baLatarA-pIDA 444 duHkhasaMtApa :duHkhadAha; duHkhanI baLatarA-pIDA. duHprayukta zAna :duSTapaNe azubha kAryamAM joDAyeluM jJAna. (2) dubhAvavALI dharmakriyAmAM moha; duSTapaNe azubha kAryamAM joDAyeluM jJAna; vagara prayojane (nakAmuM) zubhakarmathI anyatra (azubha kAryamAM) duSTapaNe joDAyeluM jJAna. (3) duSTapaNe azubha kAryamAM joDAyeluM jJAna. duHkhama kALa :paMcama kALa, kaLiyuga, duHkhadakALa, paramArthanI prAptinA kAravyo maLavAnI bahudurlabha na hoya evo kALa, mokSamArganI prApti ati durlabha hoya, evo kALa. kaLikALa, avasarpiNI kALano pAMcamo Aro. (2) je kALamAM manuSyo mahAduHkha vaDe AyuSya pUrNa karatAM hoya, tema ja dharmArAdhanA rUpa padArtho pAsa karavAmAM duHSamatA, eTale mahAvighno AvatAM hoya, tene duHSamakALa kahevAmAM Ave che. duHha :asahya, atyaMta duHkhadAyaka, sahI na zakAya tevuM. duHsthita :kharAba sthitivALuM; barabAda; khuvAra; pAyamAla. (2) azAMta sthiti (arthAt taLe upara thavuM te, khadakhada thavuM te); asthiratA; kharAba-kaphoDI sthiti. (agnitama jaLa khadakhada thAya che, taLe-upara thayA kare che, tema duHkha AkuLatAmaya che.) (3) kharAba sthitivALuM; barabAda; khuvAra; pAyamAla. (4) azAMta sthiti (arthAt taLe-upara thavuM te, khadabada thavuM te); che, upara-taLe thayA kare che, tema duHkha AkuLatAmaya che.) duHsamatA :dharmarAdhanArUpa padArtho prApta karavAmAM mahA vighno AvatAM hoya, tene kahevAmAM Ave che. duHsvara nAma karma :je karmanA udayathI, madhura svara na hoya, jema kAgaDA, kUtarA, gadheDA vagerene hoya che, tevo karkaza hoya, tene duHsvara nAma karma kahe che. (2) je karmanA udayathI, mITho svara na hoya, tene duHsvara (dhodharo) nAma karma kahe che. dula :bArIka rezamI vasra durgaMchA :niMdA, cItarI, sakhata aNagamo, jugupsA. (2) durgaMdha dUra karIne choDIne, dUra karavuM = choDavuM dubhiniveza :mithyA mAnyatA, durabhiniveza
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ durgati nigodagati durgati kharAba gati; kharAba dazA; naThArI paristhiti; avagati; asadgati; narakavAsanI paristhiti; adhogati; vipatti; paDatI. (2) jenAthI gati kahetAM bhavabhramaNa thAya, te durgati che. durgama : jyAM duHkhethI mahAmuzkelIthI jaI zakAya tevu; na samajhAya tevuM; agocara. (2) muzkelIthI samajAya tevuM. (3) muzkelIthI samajAya tevo, kaThina, samajavo kaThina paDe, tevo. (4) muzkela (5) mahA muzkelIe samajAya tevA. duITa duHsaMbhava; muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM; muzkelIthI ghaDAya tevuM. (2) muzkelIthI ghaDAya tevuM; duHsaMbhava; muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM. (3) muzkelIthI ghaDAya tevuM; muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM; duHsaMbhava. (4) muzkelIthI ghaDAya tevuM; muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM; duHsaMbhava. (5) vikTa, durgama (6) muzkelIthI pAra paDe-bane evuM, azakaya, muzkela (7) muzkelIthI ghaDAya tevu, muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM, duHsaMbhava durghaTatA duHsaMbhava; muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM; muzkelIthI ghaDAya tevuM. duddhi:vikAra grasita buddha kukata doSa (2) azubha (3) azubha bhAva, hiMsA, jUTha, corI, kuzIla, kAma bhoganI vAsanA, krodha, mAna, mAyA ne lobha iyiAdi, pApabhAva te duSkata che. (4) azubhabhAva, hiMsA, jUTha, corI, kuzIla, kAma-bhoganI vAsanA, krodha, mAna, mAyA, ne lobha ityiAdi pApabhAva, te dukRta duHkhanA bhAva che. te saMsAranuM mULa che. duSkara :agharuMkaThaNa; muzkelIthI karI zakAya tevuM; kaThina. (2) muzkelIthI karI zakAya tevuM, kaThaNa, ajJaruM. (3) mahA muzkelIe prApti thAya evo, muzkala. kaThina, muzkela. dukAra :agharuM , kaThaNa, muzkelIthI karI zakAya, tevuM. hRSTa aniSTa; ghAtaka; niSiddha. dekhe che : aMtaramAM anubhave che. dekhatabhUlI darzana moha, dehAdhyAsa 445 dekhato mAnato, dekhavuM =mAnavuM dekhanAra :mAnanAra. dekhavuM :zraddhavuM, anubhavavuM. (2) anubhavavuM. (3) zraddhavuM (4) mAnavuM, samajavuM (5) mAnavuM, samajavuM, jovuM, anubhavavuM, sAmAnyapaNe avalokavuM (6) samajavuM, anubhavavuM (7) sAmAnyapaNe avalokavuM, sAmAnya pratibhAsa thavo. (8) mAnavuM, samajavuM dedIpyamAna :spaSTa (2) prakAzamAna, jhagajhagATa, jhaLahaLatuM, tejasvI. dedIpyamAna che jANavAmAM Ave che. durAgrahaHkhoTI haThano Agraha, mamata bharelI tANa, karavAmAM AvatI jidha. devo: devo avadhicazna che. (2) devagatinAmakarma ane devAyukarmanA udayathI nimittI devo hoya che. teo bhavanavAsI, vyaMtara, jyotika ane vaimAnika evA nikAya(samUha) bhedone lIdhe cAra prakAranA che. (1) bhavanavAsI devo daza prakAranA che; asurakumAra, nAgakumAra, suvarNakumAra, vidyutakumAra, agnikumAra, vahIpakumAra, udadhikumAra, disikumAra, vAyukumAra, ane svanita kumAra. teo kumAranI mAphaka dekhAvamAM manohara, sukumAra thAta mRdu-madhura gativALA ane kriDAzIla hoya che tethI kumAra kahevAya che. teo moTe bhAge AvAsomAM ane kyAreka bhavanomAM rahe che. AvAsa maMDapa jevA hoya che ane bhavana nagara jevA hoya che tethI bhavanavAsI kahevAya che. (2) vyaMtara - ATha prakAranA che. 1. pizAca, 2. bhUta, 3. yakSa, 4, rAkSasa, 5. kinnara, 6. jiMpuruSa, 7. mahoraga ane 8 gAMdharva. teo paNa bhavano ane AvAsomAM rahe che. teo potAnI IcchAthI tathA bIjAnI preraNAthI bhinna bhinna jagyAe jAya che, emAMthI keTalAka manuSyanI sevA kare che. (3) jayotiSa - jayotiSi devatAo pAMca prakAranA che. 1. caMdra, 2. sUrya, 3. nakSatra, 4. graha ane 5. tArAo. badhA AmAMnA jIva je
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ manuSyakSetramAM che te bA gati karanArA ane manuSyakSetranI bahAra rahenArA sthira hoya che. (4) vaimAnika devo - be prakAranA kahyA che - 1. kalpavAsI ane 2. akalpavAsI (kalpAtIta). (1) kalpavAsI devonA bAra prakAra che - 1. saudharma, 2. IzAna, 3. sanatakumAra, 4, mahendra 5. brahmaloka, 6. lAMtaka, 7. mahAzuka, 8. sahastrAra, 9. Anata, 10. prANa, 11. AraNa ane 12. amRta. kalpAtIta devo be prakAranA kahyA che (1) raiveyaka ane (2) anuttara. naiveyakanI traNa triko che- heDenI, madhyama ane uparanI. ane te darekanI pAchI nIcenI, madhyama ane uparanI ema traNa triko maLIne kula nava prakAranA raiveyaka kahyA che. anuttara vimAnamAM rahenArA vaimAnika devonA prakAra pAMca che - 1. vijaya 2. vaijayaMta 3. jayaMta 4. aparAjita ane 5. sarvArtha siddha. kalpavAsI devomAM svAmI-sevaka bhAva che, paNa kalpAtItamAM nathI. manuSyalokamAM paNa koI nimittathI javAnuM thAya, to kalpavAsI ja jAya che. kalpAtIta deva sthAna choDI kayAMya jatA nathI. jIvone devatvAdinI prAptimAM paulika karma nimittabhUta che. tethI devatvAdi jIvano svabhAva nathI. vaLI, deva maTIne deva ja thayA kare ane manuSya maTIne manuSya ja thayA kare - e mAnyatAno paNa ahIM niSedha thayo. jIvone potAnI levAne yogya ja gatinabhakarma ane AyuSakarma baMdhAya che ane tethI tene yogya ja anya gati - AyuSa prApta thAya che. deza :ghaNA aMzono samUha, te deza (2) akhaMDa dravya, guNonA samUhathI deza kahevAya che. (3) kSetra. AtmA tAro deza ahIM zarIramAM aMdaramAM che. asaMkhya pradezI anaMta guNono Akho eka samAja tAro deza che. anaMta guNonuM vAstu evo tAro deza che. lokamAM jeTalA pradezo che, evaDo asaMkhyapradezI bhagavAna! jAro deza che. ane temAM anaMta guNono samAja vase che. AvaDo moTo deza, ane 446. temAM adhadhadha AvaDI moTI saMkhyA vase! ghAna, darzana, cAritra, AnaMda, vIrya, akartutva abhokatRtva karaNa, saMpradAna, jIva-Adi anaMta, anaMta zakitarUpI samAjano jemAM ekamekapaNe vAsa che. evo mahAna deza prabhu! je AtmA cho. je dravyArthika tapa viSaya che. A jJAnanuM paramazeya ane dhyAnanuM ekamAtra dhyeya che. AvuM tAruM tattva bahu jhINuM sUkSma che, prabhu! dezakAla deza-kALane jANanAra, dezakALano jANa (deza kAlajJa) dezakAlag :deza-kALane jANanAra; dezakALano jANa. dezathAritra nizcaya samyagdarzana sahita, cAritraguNanI AMzika zuddhi thavAthI, (anaMtAnubaMdhI-apratyAkhyAna kaSAyonA abhAvapUrvaka) utpanna AtmAnI zuddhi vizeSane, dezacAritra kahe che. (A zrAyakadazAmAM, vRtAdirUpa zubhabhAva hoya che.) (zaddha dezacAritrathI dharma thAya che ane vyavahAra vratathI baMdha thAya che. nizcaya cAritra vinA, sAcuM vyavahAra cAritra hoi zake nahi.) dezanA upadeza (2) upadeza, bodha. (3) sabodha sarasvatI, divyavANIrUpI sarasvatI. dezanA labi :ekavAra svarUpa guru pAsethI, potAnI rucinA jora yarthAtha satya sAMbhaLe che, tene dezanAlabdhi kAraNa kahevAya che. (2) AtmA Akho kevo che te sAMbhaLyuM te dezanA labdhi che. (3) yathArtha Upadeza (4) je jIvane samyagdarzana pragaTe che, te jIva te vakhate athavA pUrva bhave samyakajJAnI AtmA pAsethI upadeza sAMbhaLe hoya che, tene dezanAlabdhi kahevAmAM Ave che. (5) guno upadeza; sadaguruno upadeza. (6) cha dravyo ane nava padArthono upadeza karavAvALA AcArya vagerethI upadezano lAbha maLavo tene dezanAlabdhi kahe che. (7) anAdino niyama che ke, ekavAra yarthAtha satsamAgama pratyakSa jJAnInI vANI kAne paDavI joie. A zravaNane, zAstra bhASAmAM dezanA labdhi kahe che. pachI te bhave ke bIjA bhave potAnI meLe tattvamananathI jAge, paNa prathama gurugama vinA ekalo zAstra vAce, koinI mAraphata vAto sAMbhaLe, kalpanA kareto, tattva samajAya tevuM nathI. (8) je jIvane samyagdarzana pragaTe che, te
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIve te vakhate athavA pUrvabhave samyajJAnI AtmA pAsethI, upadeza sAMbhaLela hoya che, tene dezanAlabdhi kahevAmAM Ave che. dezavatanA pAMca aticAra :1. maryAdA bahAra nokara cAkarane mokalavA. 23 maryAdA bahArathI koi vastu maMgAvavI, 33 maryAdA bahAra zabda kahIne, bolIne potAnuM kAma karavuM, 43 maryAdAnI bahAra potAnuM rUpa dekhADIne svArtha sAdhavo, 5. maryAdA bahAra koi cIja vagere pheMkIne paNa, potAnuM kArya karI levuM - e pAMca dezavratanA aticAra che. dezavratI :zrAvakanA vratIne dhAraNa karanAra, samyagdaSTi pAMcamA guNasthAne vartatA jIva. dezavirati dharma jeNe potAnI upajIvikA jeTalAM sAdhana mAtra alpa AraMbhathI rAkhyAM che, zuddha eka patnIvrata, saMtoSa, parAtmAnI rakSA, yama, niyama, paropakAra, alpa rAga, alpa dravyamAyA ane satya temaja zAstrAdhyayana rAkhyuM che. je satpuruSone seve che, jeNe nigraMthatAno manoratha rAkhyo che, bahu prakAre karIne saMsArathI je tyAgI jevo che, jenA vairAgya ane viveka utkRSTache te pavitratAmAM sukhapUrvaka kALa nirgamana kare che, te deza virati dharma che. dezAMza :pradeza, aMzano nAnAmAM nAno bhAga, te pradeza. (2) AkAra (dravyanA dezAMza = dravyanA pradezanA AkAra) (3) cheda- dezanA cheda (4) AkAra dezi :darzanakriyA; sAmAnya avalokana. deva :sarva doSa rahita paramAtmA te deva. (2) deva gatine prApta jIvone, deva kahevAya che. teo aNimAM, mahimA, ladhimA, garimA, prApti, prAkAmya, izatva ane vazitva, e ATha siddhi (aizvarya) vALA hoya che. jemane manuSyanA jevA AkAravALuM sAta kudhAtu rahita suMdara zarIra hoya che (3) zrI arhata ane siddha bhagavAna, te deva che. (4) sarva doSa rahita paramAtmA te deva. (5) bhavanavAsI, vyantara, jyotiSI ane vaijJAnika, deva gara nuM svarUpa zrI arhata ane siddha parameSThIdeva che. ane bhAvalIMgI digaMbara muni - AcArya, upAdhyAya ane sAdhu, te guru che. 447 bhagavAna zrI kundakuntAcArye niyamasAramAM, deva-guru nuM svarUpa nIce pramANe ApyuM che. (1) zrI arhatanuM svarUpa dhanadhAti karma rahita kevaLa jJAnAdi parama guNa sahita ane covIsa atizaya saMyukata, evA arhata hoya che. (gAthA 71) (bAhya- atyaMtara sarva maLIne 46 guNa zrI arihaMta deva ne hoya che. zrI arihaMta ane siddha bhagavAnane darzana upayoga ane jJAna upayoga ekasAthe varte che, kramathI nahI.) (2) zrI siddhanuM svarUpa ATha karmanA baMdhano jemaNe nAza karyo che, ATha mahA guNo sahita, parama lokanA agrabhAvamAM sthita ane nitya evA siddha hoya che. (gAthA 72) (siddha bhagavAnamAM vyavahArathI ATha guNa ane nizrayathI anaMtA guNa che.) (3) AcAryanuM svarUpa paMcAcArothI paripUrNa, paMcendriya rUpI hAthInA madanuM dalana karanAra, dhIra ane guNagaMbhIra, evA AcArya hoyache. 73. AcAryanA 36 guNa hoya che. (4) upAghyAyanuM svarUpa ratna saMyukata jinakathita padArthonA zUravIra upadezaka ane niHkAMkSabhAva sahita evA upAbhyAya hoya che. 74. (upAdhyAyanA 25 guNa hoya che. te muniomAM zikSaka aghyApaka che.) (5) zrI sAdhu nuM svarUpa samasta vyapArathI vimukata, cAra prakAranI ArAdhanAmAM sadA lavalIna, nigraMtha ane nirmoha evA sarva sAdhu hoya che. 75. (sAdhunA 26 mULaguNa hoya che) deva dvaMdabhi devalokanuM vAjIMtra nagAruM, bherI. deva bhUtA :bhaya, AzA, sneha, lobhavaza, rAgI-dveSI devonI sevA karavI te, vaMdana-namaskAra karavA te. devaSaNuM HzubhabhAvanuM phaLa, devapaNuM
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ 448 devagati devagatimAM utkRSTa AyuSyasthiti 33 sAgaropama ane jaghanya dasa hajAra | devAna deva sudhInA samasta saMsArIo varSanI che. (2) je zubha bhAvamAM vadhyA, te deva thayA (3) devagati nAma devAbhAso deva hovAno dekhAva karanArA, deva nathI paNa devanA AbhAsa mAtra che. karmanA udayathI, cAra prakAranA devomAMthI koi ekamAM janma levo. ame izvara chIe, ne jagatanA kartA-hartA chIe ema kahenArA badhA devagatinuM kAraNa je jIvamAM maraNa samaye Arta eTale duHkharUpa pariNAma na hoya devabhAso che. devanA abhimAnIo. ane zAMtimAna arthAt rAgadveSa rahita samabhAvarUpa zAMta citta hoya te jIva deha devAlayamAM AtmA rahe che deha mUrtika che ane AtmA arUpI che, dehamAM AtmA tiryaMca ke narakagatimAM deha dhAraNa na ja kare. paraMtu jo jIva dharmadhyAna pUrvaka rahevA chatAM, AtmA dehane sparzato paNa nathI. anazanavrata sahita maraNa kare to svargalokamAM Indra ke mahaki deva thAya. paNa deha sAdi sata che :zIda Adi ane aMta sahita che. kaniSTha paryAya dhAraNa na kare evo niyama che. deha-avagAhanA deha je kSetrane ghere te. devAyunA AsavanuM kAraNa sarAga saMyama, saMyamAM saMyama, akAmanirjarA ane dehageha :zarIra temaja dvAra. bALatapa, te devAyunA AsavanAM kAraNo che. dehanA neharUpa dehanA rAgarUpa, dehanI mamatArUpa samyagdarzana paNa devAyunA AsavanuM kAraNa che. arthAt samyagdarzana sAthe dehapramANu mukta AtmAnI avagAhanA carama zarIrapramANa hoya che tethI te chellA rahelo rAga, te paNa devAyunA AsavanuM kAraNa che. dehanI apekSA laIne temane dehapramANapaNuM kahI zakAya che. devAlaya :derAsara, devamaMdira, devonI sthApanA karI hoya te maMdira-jagyA dehAtIta dehathI spaSTa juduM; dehAdinI kalpanA rahitaca AtmAmaya jenI dazA varte che. devanuM svarUpa zrI ahaMta ane parameSThI deva che te. (2) dehathI atIta, videhI dazA. (1) zrI ahaMtanuM svarUpa : ghanaghAti karma rahita, kevaLajJAnAdi paramaguNa sahita dehAtIta dazA :videhI dazA, zarIra rahitapaNuM, azarIrIbhAva. ane cotrIsa atizaya saMyukata, evA ahaMta hoya che. dehAdhyAsa dehamAM Atmabuddhi tathA AtmAmAM dehabuddhi che te dehAdhyAsa. (2) (bAhya-atyaMtara sarva maLIne 46 guNa, zrI arihaMta devane hoya che. zrI dehAtmabuddhi. (3) deha ja AtmA che evI daSTi. (dahAdhyAsa) anAdikALathI arihaMta ane siddha bhagavAnane darzana upayoga ane jJAnopayoga, eka sAthe ajJAnane lIdhe dehano paricaya che, tethI AtmA deha jevo arthAt tane deha varte che, kramathI nahi.) bhAsyo che; paNa AtmA ane deha banne judAM che. (4) dehamAM Atmabuddhi (2) zrI siddhanuM svarUpa : ATha karmonAM baMdhano, jemaNe nAza karyo che, ATha ane AtmAmAM dehabuddhi, dehane AtmA mAnavI ane AtmAne deha mAnavo mahAguNo sahita, parama, lokanA agrabhAgamAM sthita ane nitya, evA te. (5) deha ja AtmA che evo khyAla, dehAtma dRSTi. (6) dehabhAva, huM deha siddha hoya che. chuM ema thavuM, te dehAdhyAsa, dehano paricaya. (7) jJAna svarUpamAM deha, mana, (siddha bhagavAnamAM vyavahArathI ATha guNa ane nizcayathI anaMta guNa che.) . vANI karma ane nokarmano ekarUpe bhAsa thavo te dehAdhyAsa che. mananI aMdara devanA avarNavAdanuM svarUpa svarganA devanA avarNavAda no eka prakAra, saMghanA joDANa karavAthI zubha-azubha pariNAma je thAya, te paNa eka nyAye deha che. avarNavAdanA svarUpamAM jaNAvyo che. te uparAMta te devamAMsa bhakSaNa kare, puya-pApa, harSa-zoka thAya, tenuM kAraNa kArmaNa zarIra che. temAM dehAdhyAsa madhapAna kare, bhojanAdika kare, manuSyaNI sAthe kAma sevana kare. ityAdi kAryano Aropa karIne kahyuM che ke, dehAdhyAsa chUTe to tuM parano-karmano kartAmAnyatA, te devano avarNavAda che. bhokatA nathI. maLanI zubhAzubha vRtti UThe, te paNa deha che. huM dehAtIta
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ atIndriya arAgI tattva chuM, huM kevaLa jJAna svarUpa chuM. mArA nitya svabhAvamAM doSa nathI, ema nidorSa anubhava karatAM dehAdhyAsa chUTe che. (8) dehamAM Atmabuddhi, deha teja AtmA che, evI buddhi (9) dehamAM Atma buddhi tathA AtmAmAM dehabuddhi, dehamAM AtmAtA manAi che, ane tene lIdhe, strIputrAdi sarvamAM ahaMmamatvapaNuM varte che. devArtha :deha mATe dehAMtara eka gatimAMthI bIjI gatimAM javuM. dehAMtara rUpa :bhavAMtara rUpa daityatA :vinaya. devata :devatva; divya teja; zarIranI tAkAta; zakti; baLa; satta. (2) teja daMDa zakita pramANe, tene zikSA karavArUpa daMDa daMtavAkya :dAMtamAMthI je vAkaya nIkaLe te, pAchuM na kare. daMtI Indriyone nigraha karavAvALuM. (2) indriyanigraha (3) indriya nigraha karavo daMbhI mAyAcArI daMbhothI vaja, (vaja) daDha bhAna :ekAgra upayoga. bhAna lakSa; vicAra. hatara :bahu daDha dahatA :sasvarUpanI niHzaMka pakaDa. daDhapaNe ekaniSTapaNe. dahIta daDha nahotuM tevuM daDha kareluM; majabUta kareluM. daDha gADha (2) baLavAna (3) baLavAna, sthira, aTala, nizcita (4) majabUta, azithila, gADha, baLavAna, zakitavALuM, TakAu, sthira, aTala daradhaM :daDhadharma nizrAthI. prathama dehadraSTi hatI, tethI bhAsyo deha, draSTi thai, AtmA mAM, gayo, dehathI neha, prathama dehanI dazAmAM phezaphAra thaye eTale ke roga thaye, pote dehanA bhAva paNe kartA- bhokatA thato hato, te azuddha cetanAnuM ekAgrapaNU chUTayuM, tyAM zubha-azubha rAzArirUpa azuddha pariNAma thI chUTIne zuddha cetanAno kartA- bhokatA thayo, A samyagdarzananuM lakSaNa che. samakita- | 448 nuM svarUpa che, AmAM bIjuM kAMi karavAnuM na AvyuM, temAM A kAMi UMcAmAM UMcI vAta nathI, paNa jaina darzana- mokSamArgano ekaDAmAM ekaDo che. A sivAya bIjuM mAnavuM, te mithyA mAnavuM che. dUraMta :jeno aMta dUra che evA. (2) maTavuM bahu kaThaNa. (3) jeno aMta dUra che, evA (4) pAra UtarI zakAya nahI tevuM, mahA muzkelIthI pAra pamAya tevuM, kharAba pariNAma vALuM. (5) apAra, anaMtakALa (6) anaMta, apAra, aMte kharAba pariNamatuM, durjaya, akaLa, agamya (7) anaMta, apAra, durjaya, akaLa, agamya. (8) jeno pAra pAmavo kaThina che, tathA jenuM pariNAma kharAba che. uttara :anuttara = javAbane TALI zakAto nathI. (2) TALI na zakAya tevuM. darattara che: koipaNa rIte TALI zakAto nathI. dutara muzkelIthI tarI ke vaTAvI javAya tevuM. Tarzana rokAye jJAna rokAya. dUratara vizeSa dUra. dUrI bhUta atyaMta dUra, ghaNo ja dUra, ekendriyathI paMcendriya sudhInA samasta paryAyothI durlara duHsAdhya durdhaTa :muzkelIthI ghaDAya tevuM, muzkelIthI bane ke banAvAya tevuM, duHsaMbhava dUdhara pakaDI rAkhavuM muzkela; muzkelIthI dhAraNa karI zakAya tevuM. (2) muzkelIthI dhAraNa karI zakAya tevuM. (3) muzkelIthI dhAraNa karI zakAya tevuM; pakaDI rAkhavuM muzkela. (4) ugra, pracaMDa (5) AkaruM, kaThinatAthI dhAraNa karI zakAya, evuM. (6) muzkelIthI dhAraNa karI zakAya tevuM, pakaDI rAkhavuM muzkela. durnivAra nivAravo muzkela; rAkhavo muzkela. (2) TALavuM mahAkaThaNa. (3) nivAravo muzkela; TALavo muzkela. (4) nivArI zakAya nahi tevuM, TALI na zakAya tevuM, aTakAvI na zakAya tevuM. (5) apAra ajJAna, mahA muzakelIthI chUTe tevuM. (6) avazya, aTakAvI na zakAya tevuM durbaoi mithyA dRSTio durbaLa :sUkSma, pAtaLo.
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ 450 durbhaga :durbhAgI; bhAgyahIna, abhAgI. arthamAM yojAya che, paraMtu ahIM to, te karmamAtra athavA ATha prakAranI durlaga nAma karma je karmanA udayathI bIjA jIvo potAthI aprIti kare, tene durbhaga karyapaddhationA arthamAM yojAyo che. karma vizeSa je pApa tenA AzayamAM nAma karma kahe che. (2) je karmanA udayathI, bIjA jIvo potAnA upara nathI. enA paryAya nAmo che adha, kalila, rajasu, enasu, Aga, rekalsa apratIti kare, dveSa kare, evuM zarIra hoya, tene durbhaganAma karma kahe che. (3) aMhasu ane pAtaka, je badhAno prayoga paNa graMthamAM duritanA ukata je karmanA udayathI bIjA jIvo, potAnA upara aprIti kare, dveSa kare evuM AzayavALo che, kevaLa pApanA Azaya mATe nathI. zarIra hoya, tene durbhaganAma karma kahe che. durita Ajhava zubhAzubha karmonuM Agamana, karmAsava, karmASakanA AgamananA darabhavya :abhavya; nikaTa (samIpa)mAM jeno mokSa nathI thavAno evA. arthamAM, A duritazabdano prayoga thAya che. badhA ja karma pApa rUpa che. je durbhAgya :janma, jarA, maraNane chedavAvALA mokSamArgane pAmavA yogya evuM jenuM AtmAne baMdhanamAM bAMdhIne parAdhIna banAvIne, tene saMsAramAM bhramaNa karAve bhAgya nathI te; kamanasIba; abhAgiyuM. che. tethI ja zrI kuMdakuMdAcArye samaya sAramAM, puNaya karmane paNa suzIla mAnyuM darabhiniveza :durAgraha, mithyA mAnyatA. (2) haThAgraha, mithyAgraha, mithyA mAnyatA nathI, ke je AtmAne saMsAramAM ja praveza (bhava grahaNanA rUpamAM bhamaNa) dariyA :khoTI icchA karAvyA kare che. (2) duritonA zubhAzubha karmonA AsavonuM AtmAmAM Agamana. (3) zubhAzubha karmono Asava, jJAnAvaraNAdi AThe karmAsava durasta :kharuM; vAjabI; ThIka-ThAka; samArakAma karyuM che tevuM. duritanA bIjA artho , artha, kalila, rajasu, enasu, Agasu rephasa, aMham duraha :muzkelIthI kalpanAmAM bese tevuM; muzkelIthI samajhAya tevuM; kalpanAmAM na bese ane pAtaka tevuM. durNodha :ochI buddhivALA; maMdabuddhi; ThoTha. durAgraha :khoTo Agraha, khoTI mamata. (2) khoTo Agraha, khoTI pakaDa, mamata, durvAsanA:kunayanI vAsanA uja. duvidhA zuM karavuM, zuM na karavuM evI vimAsaNaH dugdhA, Apatti, muzkelI, mUMjhavaNa, durAcAra :pApa baMdhAya evA, kharAba AcAra. je jANa durAtvata :AtmAno ghAta karanAra (2) AtmAno dhAta karanAra, AtmAnA ahiMsaka | | durthaMbha :duHkha karIne prApta thAya. (2) maLavuM muzkela. (3) duHkha karI te prApta thAya, svabhAva ne nahi jANakAra evo durlabha zabdano artha che, duSkara. (4) mahA moMdhI, mukelI veDIne ya prApta durita :aniSTa na thAya, tevI (5) duHkhe karIne prApta thAya (6) duHkhe karIne prApta thAya evo dariA :kharAba IcchA; khoTI IcchA; kharAba abhilASA; khoTI vAsanA. (2) durlabha zabdano artha che. (6) A jagatamAM sauthI vadhu durlabha nIcenI cAra duSTa bhAvanA; duSTa vAsanA; duSTa IcchA; kharAba AkAMkSA. (3) khoTI icchA vastuo che - ducita duHkho, pApo (2) durita zabda sAmAnya rIte pApa ke pApakarmanA arthamAM (1) zuddha AtmAmAM prIti-ruci kare tevA jIvo tathA karAve tevAM nimitto yojAya che, paraMtu ahIM te karmamAtra, ATha prakAranI karma prakRtionA arthamAM maLavAM durlabha che; yojAyo che. enA paryAya nAmo cheH adha, kalila, raja, enas, Aga, (2) zuddha AtmasvarUpa ane tenI prAptinA upAyonuM varNana karanAra reTsa, aMhas ane pAtaka. (3) durita zabda sAmAnya rIte, pApa ke pApakarmanA adhyAtmazAstranI prApti;
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) zuddha AtmAnA anubhavI tathA AtmatattvanA upadezaka sAkSAt AtmajJAnI sadgurunI prApti; (4) potAnA zuddha AtmAnI sAkSAt oLakhANa, Atma anubhava, ciMtAmaNirUpa bhedajJAnanI prApti te to traNe kALa ane traNe lokamAM durlabhamAM paNa durlabha che. durlabhabodhi :samyagdarzana AdinI prAptinI durlabhatA duSkRtya pAMca indriyonA viSayo. ene ja duSama :duHkhe karIne prApta thavA yogya, evo. (2) kaThina (3) muzkelaH ajJaruM, duSkara, (4) duHkha karIne prApta thavA yogya (5) duHkha karIne prApta thavA yogya duHkha (kaliyuga) :paMcamakAla, A Aro paMcamakAla che. anya darzanakAro kaliyuga kahe che. jinAgamamAM A kALane duSama evI saMjJA kahI che. duSTa kALa zAstrone viSe A kALa ne anukrame, kSINapaNA yogya kahayA che, ane te prakAre anukrame thayA kare che. e kSINapaNuM mukhya karIne paramArtha saMbaMdhInuM kahayuM che. je kALamAM atyaMta durlabha paNe, paramArthanI prApti thAya te kALa duSama kahevA yogya che. jo ke sarva kALane viSe paramArtha prApti jenAthI thAya che, evA puruSono joga durlabha ja che, tathApi AvA kALane viSe to atyaMta durlabha hoya che. jIvonI paramArtha vRtti kSINa pariNAme, pAmatI jatI hovAthI, te pratye jJAnI puruSonA upadezanuM baLa ochuM thAya che, ane tethI paraMparAe te upadeza paNa kSINapaNAne pAme che, eTale paramArtha mArga, anukrame vyavaccheda thavA joga kALa Ave che. zrImada rAjacaMdra (vacanAmRta AMka- 398) dudhama kALanA pAMca kAraNo :(1) pUrvanA ArAdhaka jIvo A kALamAM janmatA nathI, te paheluM kAraNa che. (2) pUrve jemaNe mokSamArganuM ArAdhana karyu nathI, tevA ja moTA bhAganA jIvo A kALamAM, manuSyapaNuM pAmyA che. je bIjuM kAraNa che. (3) AvA janmelA manuSyone mokSamArga ArAdhavAnuM sUjhatuM nahI hovAthI, satsaMganI ati durlabhatA thai paDI che te trIjuM kAraNa che. (4) AvA jIva ne jo koi saMjogomAM satpuruSano yoga thAya, to tene oLakhI zakatA nathI ane potAnA matAgrahamAM ja taNAi jAya che, te cothuM kAraNa che.(5)ane 451 kAcita jo satsamAgamano yoga bane, jJAnInI oLakha thAya topaNa prabaLa puruSArtha UpADI zake, teTaluM vIrya ke zakita A kALamAM nathI te A kALane duSama kahevAnuM pAMcamuM kAraNa che. dumakALa :paMcama kALa, duHkhothI bharelo kALa. dUSita doSarUpa; niMdita. dustara HduraMta (2) ati muzkelIthI pAra karI zakAya tevuM, tarIne pAra na javAya, tevuM (3) muzkelIthI tarAya- oLaMgAya evuM. (4) muzkelIthI tarAya, muzkelIthI oLaMgAya evuM. (5) sahelAithI jeno pAra pamAto nathI evI. 6-zruti anartha daMDa tyAga vrata :mithyAtva sahita rAga dveSa, verabhAva, moha, madAdi vadhAranAra kukathAonuM zravaNa tathA navI kathAo banAvavI, vAMcavI vagere kai paNa na karavuM. ene ja duHzruti anartha daMDa tyAga vrata kahe che. je kathAo sAMbhaLavAthI, vAMcavAthI ane zikhavavAthI viSayAdinI vRddhi thAya, moha vadhe ane potAnA tathA paranA pariNAmathI cittane saMkaleza thAya, evI rAjathA, cora kathA, bhojana kathA, ityiAdi kathAo kahevI nahi. dokaDA TakA doguMdadeva HghaNI krIDA karanAra, devatAnI jAta doDatA :vahetA; pravAharUpa. doNa :nirdhanatA. doSadaLavo :sarva doSano kSaya karavo. doraMgI samaye samaye judo judo dhAraNa karatuM; manasvI. (2) be raMgavALuM, caMcaLa dolAyamAna DAmADoLa. dolAyamAna DAmADoLa dovuM :dohavuM, DhoranA AMcaLamAMthI dUdha kADhavuM, sAra kheMcavo, kasa kADhI levo. doSa :aDhAra prakAranA doSa kevaLI tIrthaMkarane hotA nathI. tenA nAma A prakAre che. (1) kSudhA, (2) tRSA, (3) bhaya, (4) roSa, (5) rAga, (6) moha (7) ciMtA, (8) jarA, (9) roga, (10) mRtyu, (11) saveda, (parasevo) (12)
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ 452 daTAMta siddhAMta (2) udAharaNa, dAkhalo (3) daSTAMta vaDe samajAvavAnI hoya te vAta,upameya.(ahIM paramANu te varNAdika daSTAMtarUpa padArtho che tathA jIva ne jJAnAdika dASTAMtarUpa padArtho che.) (2) daSTAMta vaDe samajAvavAnI hoya te vAta; upameya; siddhAMta. kheda, (13) mada, (14) rati, (15) vismaya, (16) nidrA, (17) janma | ane (18) udvega. A aDhAra doSa che. vartamAna avasthAmAM, parAzrita daSTi rAkhe tyAM sudhI, vyavahAre ekeka samayanI avasthA pUrato rAga-deSa, moharUpI vikAra, navo thAya che. zvabhAvamAM vikAra nathI. cAra prakAranA cheH- (1) ahaMkAra, (2) avinaya, (3) ardhadagdhapaNuM, potAne jJAna nahIM chatAM potAne jJAnI mAnI besavApaNuM ane (4) rasalubdhapaNuM. e cAramAMthI ekapaNa doSa hoya, to jIvane samakita na thAya. Ama zrIThANAMga sUtramAM kahayuM che. bhUla, cUka, khoDakhAMpaNa, khAmI, doSane daLavA :doSano kSaya karavo. doSita :duSTa doSo jagatanAM chae dravyo atyaMta nikaTa. (2) sarva vikAro doSone kaLavA doSono nAza karavo. doSone daLavA doSono nAza karavo. dohada garbhiNI strIne thato abhilASa, tIvra icchA dazya dekhAvA yogya (2) dekhavAyogya padArtha dazyane adazya karI, adazyane dazya ka :deha tarapha daSTi na detAM, aMdara rahelA caitanyane jouM, aMtara dRSTithI sarvatra AtmA, AtmA, tuMhi, tuMhi, eka e ja paramAtmatattvane jouM, sarva AtmAonuM ane mAruM mULa zuddha caitanya AnaMdaghana paramAtma svarUpane ciMtavuM, bhAvuM, dhyAvuM, anubhavuM to, kevuM apUrva Atmazreya sadhAya? dazi :darzana darzitA dekhADeluM, batAvavAmAM AveluM. duthaphata :doSa da8:pratyakSa daSTi :buddhi (2) zraddhA (3) lakSa, jJAna, samajha, sUjha, dhyAna, lakSma, abhigama, valaNa, najara (4) darzana, samyagdarzana, samyagadaSTi, samyakatva (5) buddhi (6) najara, daSTi zakti jovAnI zakita daSTigocara jonArane pratyakSa thAya, indriyothI anubhavI zakavAnI sthiti. (2) AMkhane pratyakSa dAiM jora kayAM devAthI samarthana pragaTa thAya ? :jJAyaka nikriyataLa upara tuM daSTi thAya ne ? paryAya upara zuM kAma jora de cho ? A mArI kSayAparAmanI paryAya vadhI, A mArI paryAya thai ema paryAya upara jora zuM kAma do cho ? paryAyanA palaTatAM aMzamAM trikALI vastu thoDI AvI jAya che ? trikALI dhruvadaLa je nityAnaMda prabhu che, tenA upara jora che ne ? ghAnAnaMda sAgaranA taraMgo uchaLe che tenA upara jora na de. jaraMgo na jotAM AnaMda sAgaranA daLa upara jora de ne! anAdithI kSaNika paryAya upara jora cho te choDI dene trikALI dhRva nitya jJAyakadaLa upara jora de ane daSTine thAya to samyagdarzana-jJAna-cAritranI nirmaLa paryAya pragaTaze. daSTinI netra dakino AdhAra viSaya daSTipradhAna :satyazodhaka najara, bhedane pArakhanAra daSTiAma:jovAmAM thayelI, bhrAnti ke bhUla daziga dhamano dhyeya bhUlI vyIkatagata rAga karavo te. daSTivaMta :jJAnI AtmA (2) AcArya Adi purUSo daTivikAra mithyA darzana, bhavabIja
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ dRSya :jovA yogya padArtha dazi zakti :anAkAra upayogathI zizakita. jemAM zeyarUpa AkAra arthAt vizeSa nathI, evA darzanopayogamayI sattAmAtra padArthamAM upayukata thavAmayI dazizakita, athavA darzanakriyArUpa zakita. AtmAmAM anAkAra upayogathI eka dazakita che. tenuM kArya zuM ? to kahe che - A AtmA, A jJAna, A darzana, A paryAya, A halaya ne A upAdeya,- ema koi bheda pADayA vinA, je sAmAnya pratibhAsa thAya che, te dazazakitanuM kArya che. bheda jeno viSaya nathI, evI anAkAra upayogamayI, dazakita che. anAkAra eTale vizeSa vinA sAmAnyapaNe dekhavuM. jemAM zeyarUpa AkAra nathI.vizeSa nathI. jemAM sattAmAtra padArthano pratibhAsa thAya che, evI sAmAnya avalokana mAtra dazakita che. A dazakita sUkSma che. bheda pADIne vizeSapaNe jANavuM e to jJAnanuM kArya che. A AtmA che ema nirNaya thayo, e to jJAna che. jJAnanA thavA pahelAM (chaThThAsthane) dazazakitamAM sAmAnya pratibhAsarUpa upayoga varte che. (kevaLIne jJAnane darzana banne, upayoga sAthe varte che.) dakSi-lapti-vRttirUpa Hdarzana-jJAna-cAritrarUpa. dazikSakita :anAkAra upayogamayI zakita che. jemAM zeyarUpa AkAra nathI. vizeSatA nathI, badhuM sAmAnya sattAmAtra dekhavAmAM Ave che, evA upayogamaya darzanazakita che. AtmA sahita sarva padArthonI sattAne dekhe, te ja enuM vAstavika kArya che. draDhabhAna :ekAgra upayoga drave che :pAme che; vyApe che. dravya = dravavuM; pAmavuM. dvavatva :pravAhIpaNuM. dravyu : trikALI zaktiono piMDa (2) guNonA samudAyane dravya kahe che. (3) guNonA samUhane dravya kahe che. (4) dravya eTale guNono samudAya. guNo jo samudAyathI anya hoya to samudAya kevo ? (arthAt jo guNone samudAyathI bhinna mAnavAmAM Ave to samudAya kyAMthI ghaTe ? eTale ke dravya ja kayAMthI 453 ghaTe? ) e pramANe, jo dravya guNonuM dravyathI bhinna paNuM hoya to dravyano abhAva thAya. dravya ane guNone avibhakta pradezAtvasvarUpa ananyapaNuM svIkAravAmAM Ave che; paraMtu vibhaktapradezatvasvarUpa anyapaNuM tathA (vibhakata pradezatva svarUpa) ananyapaNuM svIkAravAmAM AvatuM nathI. te spaSTa, samajAvavAmAM Ave che - jema eka paramANuMnI eka svapradeza sAthe avibhaktapaNuM hovAthI ananyapaNuM che. tema eka paramANune ane temA rahelA sparza-rasa-gaMdha-varNa vagere guNo ne avibhakta pradezo hovAthI (avibhakta pradezatvasvarUpa) ananyapaNuM che; paraMtu jema atyaMta krUra evA sahyAdri ane viMdyAcala nAmanA parvatone bhinna pradezatva svarUpa anyapaNuM che tA atyaMta najIka rahelAM evAM mizrita dUdha-jaLane bhinna pradezatva svarUpa ananyapaNu che.tema dravya ane guNone vibhakta pradezo nahi hovAthI (vibhakta pradezatva svarUpa) anyapaNuM tathA (vibhakata pradezatva svarUpa) ananyapaNuM nathI, paraMtu abhinna pradezatvasvarUpa ananyapaNuM che. (5) anaMta guNano piMDa te dravya. (6) vastu; Adi-aMta vinAnI trikALI dhruva avinAzI cIja Atmavastu ene dravya kahe che. (7) utpAda-vyaya-dhrauvya dravyathI judA padArtho nathI. bIja, aMkura ane vRkSatva e vRkSanA aMzo che. bIjano nAza, aMkurano utpAda ane vRkSatvanuM dhrauvya (dhruvapaNuM) traNe ekIsAthe che. A rIte nAza bIjane Azrita che, utpAda aMkurane Azrita che ane dhrauvya vRkSatvane Azrita che; nAza-utpAda-dhrauvya bIja-aMkuravRkSatvathI bhinna padArtharUpa nathI. vaLI bIja-aMkura-vRkSatva paNa vRkSathI bhinna padArtharUpa nathI. mATe A badhAMya, eka vRkSa ja che. e ja naSTa thato bhAva, Upajato bhAva ane Takato bhAva e dravyanA aMzo che. naSTa thatA bhAvano nAza, UpajatA bhAvano utpAda ane Takato bhAva e dravyanA aMzo che. naSTa thatA bhAvano nAza, UpajatA bhAvano utpAda ane TakatA bhAvanuM dhrauvya ekI sAthe che. A rIte nAza naSTa thatA bhAvane Azrita che, utpAda UpajatA bhAvane Azrita che; nAza-utpAda-dhrauvya te bhAvothI bhinna padArtharUpa nathI. vaLI te bhAvo paNa dravyathI bhinna padArtharUpa nathI. mATe A badhAMya, eka dravya
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ 454 ja che. (8) kharekhara dravya lokapaNe ane alokapaNe vizeSavALuM (bhedavALuM) che. kAraNa ke nija nija (bhinna) lakSaNono sadbhAva che. (9) bhAva bhede bhinna ghAtikarmo = dravya na bhAva-evA be bhedavALAM ghAtika, dravya ghAtimakarmone bhAva ghAtikarmo. (10) dravyanuM lakSaNa astitva che ane astitva utpAda-vyaya-dhrauvyarU5 che. mATe koI paryAyathI utpAda, koI paryAyathI vinAza ane koI paryAyathI dhruvapaNuM dareka padArthane hoya che. (11) dravya zabda mukhyapaNe be arthamAM vaparAya che : (1) eka to sAmAnya vizeSatA piMDane arthAt vastune dravya kahevAmAM Ave che; jemake - dravya utpAda vyayadhrauvya svarUpa che. (9) bIjuM, vastunA sAmAnya aMzane paNa dravya kahevAmAM Ave che; jema ke - dravyArthika naya arthAta sAmAnya aMzagrAhI naya. jyAM je artha ghaTato hoya tyAM te artha samajavo. (12) vastu; tattva; padArtha. (13) dravya zabda mukhyapaNe be arthamAM vaparAya che : (1) eka to sAmAnyavizeSanA piMDane arthAt vastune dravya kahevAmAM Ave che; jema ke-dravya utpAda-vyayadhrauvya svarUpa che. (2) bIjuM. vastunA sAmAnya aMzane paNa dravya kahevAmAM Ave che; jemake-dravyArthika naya arthAt sAmAnya aMzagrAhI naya. jyAM je artha ghaTato hoya tyAM te artha samajavo. (14) utpAda-vyaya-dhruva Adi anaMta dharmonI ekatAthI thayeluM ekadharmapaNuM te dravya che. (15) (*) dravya dravyapaNe zAzvata che, (9) nityadravyamAM paryAyono pratyeka samaye nAza thAya che, (9) dravya sarvadA abhUta paryAyorUpe bhAvya (thavA yogya, pariNamavA yogya) che, (9) dravya sarvadAbhUta paryAyarUpe abhAvya (nahi thavA yogya) che, (9) dravya anya dravyothI sadA zUnya che, (9) dravya sadravyathI sadA azUnya che, (9) koIka jIvadravyamAM anaMta jJAna ane koIkamAM sAMta jJAna che, (9) koIka jIvadravyamAM anaMta ajJAna ane koIkamAM sAta ajJAna che. A badhuM anyathA nahi ghaTatuM thayuM, mokSamAM jIvanA sadbhAvane jAhera kare che. (1) je samyakatvathI cuta thavAno na hoya evA samyatvI jIvane anaMta jJAna che ane je vyuta thavAno hoya evA samyatvI jIvane sAMta jJAna hoya che. (2) abhavya jIvane anaMta ajJAna che ane jene koI kALe paNa jJAna thavAnuM che evA ajJAnI bhavya jIvane sAta ajJAna che. (3) anyathA=anya prakAre; bIjI rIte (mokSamAM jIvanI hayAtI ja na rahetI hoya to ukta ATha bhAvo ghaTe ja nahi-jo mokSamAM jIvano abhAva ja na thaI jato hoya to, (1) dareka dravya dravyapaNe zAzvata che- e vAta kema ghaTe ? (2) dareka dravya nitya rahIne temAM paryAyono nAza thayA kare che-e vAta kema ghaTe ? (3-6) dareka dravya sarvadA anAgata paryAye bhAvya, sarvadA atIta paryAye abhAvya, sarvadA parathI zunya ane sarvadA svathI azUnya che-e vAto kema ghaTe ? (7) koI jIvadravyamAM anaMta jJAna che-e vAta kema ghaTe ? ane (8) koIka jIvadravyamAM sAta ajJAna che (arthAt jIvadravya nitya rahIne temAM ajJAnapariNAmano aMta Ave che)-evAta kema ghaTe ? mATe ATha bhAvo dvArA mokSamAM jIvanI hayAtI siddha thAya che.) loka dravyono sUma che. ane te dravya cha mukhya jAtiyomAM vibhAjita che. gaNatarImAM teo anaMtAanaMta che. pariNamana karatA rahevuM, temano svabhAva che. kema ke pariNamana vinA ArthIka-yA ane artha kriyAnI vagara dravyanA lopa (nAza)no prasaMga Ave che. jo ke dravyamAM eka samaya eka ja paryAya rahe che, paraMtu jJAnamAM jovAthI anaMtAguNo ane temanI trikALI paryAyonAM piMDa jaNAi Ave che. dravya guNa ane paryAyamAM jo ke kathana apekSAthI bheda pratIta thAya che, paNa vAstavamAM temanuM svarUpa eka rasAtmaka che. dravyanI A upara jaNAvelI vyavasthA svataH siddha che. koie karelI (phaktaka) nathI. dravyamAM pradezabheda na hovA chatAM nAmabheda, lakSaNa bheda, saMkhyA bhedathI guNaguNI vacce bheda che. guNIne guNI (dravya) kahevo. guNane guNa kahevo, e nAma bheda che. dravyanuM lakSaNa- ke guNane dhArI rAkhe, te dravya. ema dravyalakSaNa dravyanA Azraye ane guNanuM lakSaNa guNanA Azraye, ema lakSaNabheda che. tathA guNI eka ane guNo aneka ema saMkhyAbheda che. ema
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ hovA chatAM paNa pradezathI abheda che. ema na mAnanAra, sarvathA bheda mAnanArano mata jUTho che. dravya ane paryAya bane bhegu thaine dravya kahevAya che. je nahI, arthAt guNaparyAya no piMDa te dravya, e apekSA ahIM nathI. paNa ahIM to vartamAna aMzane goNa karIne, trikALa zakita te divya che. je sAmAnya svabhAva che, ane vartamAna aMza te vizeSa che. -paryAya che. e be thaine AkhuM dravya jemAM guNa ane paryAya prApta hoya, te dravya che. arthAt guNa paryAya jemAM prApta hoya, te dravya che. A vAkayano spaSTa artha e che ke guNa ane paryAyono samudAya ja, dravya che. traNe kALamAM je vastu jAtyaMta thAya nahIH tene zrIjina dravya kahe che. koi paNa dravya para pariNAme pariNAme nahIM. svapaNAno tyAga karI zake nahIM. pratyeka dravya dravya- zretra- kALa bhAvathI) svapariNAmI che. inayata anAdi mArcadApaNe varte che. je cetana che. je koi divasa acetana thAya nahI. je acetana che. je koI divasa cetana thAya nahI. anaMta guNa paryAyarUpa vastu jeo guNo ne paryAyo ne pAme- prApta kare- pahoMce che. athavA jeo guNo ane paryAyo vaDe pamAya- prApta karAya-pahoMcAya che. evA artho, te dravyo 455 jeo sAmAnya - vizeSAtmaka hovAthI, be prakAranA che. jemAM astitva, nAstitva, ekatva, anyatva, dravyatva, paryAyatva, sarvagatatva, asarvagatatva, sapradezatva, apradezatva, mUrtatva , amUrtatva, sakriyatva, akriyatva, cetanatva, acetanatva, kartRtva, akartutva, bhotva, abhAva, azruru ladhutva izvayAdi, sAmAnya guNo che. avagAhahetutva, gatinimittatA , sthiti kAraNatva, vartanAyatanata, rUpAdimatva, cetanatva izvayAdika, vizeSa guNo che. (6) paryAyo te Ayata vizeSo che. jeo cAra prakAranA che. dravya paryAya vividha che: (1) samAna jAtIya ane (2) asAmAna jAtIya. jevIja rIte guNaparyAya paNa vividha che. (1) svabhAva paryAya ane (2) vibhAva paryAya. (1)samAna jAtIyaH jemake viaNuka, triaNuka vagere skaMdha. (2) asamAna jAtIyaH jema ke jIvapudagalAtmaka deva, manuSya vagere (3) svabhAva paryAyaH jema ke siddha nA guNa paryAyo. (4) vibhAva paryAyaH jema ke sva5ra hetuka matijJAna paryAya. jIva, ajIva, dharma, adharma, AkAza ane kALa, A cha dravyo che. A cha dravyonI saMkhyAmAM kadI vadhadhaTa thatI nathI. temaja A dravyo, eka sat lakSaNavALAM, bIjuM utpAda-vyaya-dhauthI yukta ane trIjuM guNa paryAyonA AdhArabhUta, ema traNa prakAranAM lakSaNovALAM che. dravya cha lakSaNavALAM hoya che. (1) dravya sattAmaya che. (2) guNamaya che. (3) paryAyamaya che. (4) utpAdu (5) vyaya ane (6) dhauvyamaya che. A che lakSaNo dareka dravyamAM hoya che. sattAnuM lakSaNa ApyuM che, tene utpAda-vyaya-dhauvyAtmaka batAvyuM che. tathA sarva padArthomAM vyApta kahyuM che. koipaNa padArtha cAhe te utpAdarUpa, vyayarUpa ke dhauvyarUpa hoya, paNa te sattAthI khAlI nathI. ane te sattAnI ekathI mAMDIne, anaMta paryAyo che. sattArUpa dravyanI paryAyono kadI kayAMya aMta Avato nathI. jo aMta AvI jAya to dravya ja samApta thai jAya, ane dravya saturUpa hovAthI ane sat dhauvyarUpa hovAthI, teno kadI nAza thato nathI. anaMta guNa paryAya rU5 vastu, guNa ane paryAyono samudAya ja dravya che. A vizvamAM je svabhAva bheda karyA vinA utpAda-vyaya-dhrauvyatraya thI ane guNa-5ryAya dvayathI lakSita thAya che, te dravya che. jemAM -svabhAva, utpAda, vyaya, dhrauvya, guNa e che zabdo kahyA :- (1) dravyano svabhAva te astitva, sAmAnyarUpa anvaya che, che, che, evo ekarUpa bhAva dravyano svabhAva che. (anvaya= ekarUpatA, saMdezabhAva) astittva be prakaranuM kaheze : (1) virUpaastitva ane (2) sadazya astitva (2) utpAda te prAdurbhAva- arthAt pragaTa thavuM, utpanna thavuM. (3) vyaya te prazruti - arthAt bhraSTa thavuM, naSTa thavuM. (4) dhrauvya te avasthiti- arthAta TakavuM. (5) guNo te vistAra vizeSo.
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ * * * * * * * * utpAda-vyaya dravyanI paryAyomAM thayA kare che, dyamAM athavA dhauvyarUpa guNomAM nahi. sattAne pratipakSa sAthe virodha na rAkhanAra batAvI che. sattAno pratipakSa asattA che. sattA utpAda-vyayanI dRSTie, banne rUpa che. tethI asattAnI sAthe teno virodha banato nathI. A sarve padArtha sthita ane savizvarUpa sattAne, paMcAsti kAyamAM eka batAvI che, ane tethI te mahAsattA che. padArthonA bhedanI dRSTie mahAsattAnI avAntara-sattAo, te ja rIte anekAneka tathA anaMta thAya che, jevI rIte akhaMDa eka AkAza dravyamAM, aMza kalpanA dvArA tenI anaMta avAntara sattAo thAya che. sattAno pratipakSa jema asattA che, tema ekarUpatAno pratipakSa nAnA rUpatA, eka padArtha sthitino pratipakSa nAnA padArtha sthiti, dhauvyotpatti vinAza trilakSaNA sattAno pratipakSa, trilakSaNAbhAva. ekano pratipakSa aneka, ane anaMta paryAyano pratipakSa eka paryAya che. guNonA samUhane dravya kahe che trikALI vastu, anaMta guNa svabhAvano piMDa guNa tathA paryAyano samUha dravyanuM lakSaNa sat (astitva) che. sat = je utpAda-vyaya-dhrotha sahita hoya te. guNonA samUhane, dravya kahe che. pUrNa AnaMda ne pUrNa jJAnasvarUpa, dhruva vastu AtmA. mUrta ke amUrta koipaNa padArtha jIva,pudgala dharma, adharma, AkAza ane kALa. trikALI vastu, anaMta guNa svabhAvano piMDa vastusvabhAva guNonA samUhane dravya kahe che. dravyanA cha bheda che H jIva, pudgala, dharma, adharma, AkAza ane kALa. * * 456 jIvadravyamAM caitanya (darzana-jJAna), samyaktva, cAritra, sukha, kriyAvatI zakita, vagere vizeSa guNo che. pudgala dravyamAM sparza, rasa, gaMdha, varNa, kriyAvatI zakita vagere, vizeSa guNo che. dharmadravyamAM gatihetutva vagere, vizeSa guNo che. adharmadravyamAM sthiti hetutva vagere, vizeSa guNo che. AkAzadravyamAM avagAhanahetutva vagere, vizeSa guNa che. kALa dravyamAM pariNamana hetutva vagere vizeSa guNa che. jIva dravya anaMtAnaMta che ane samasta lokAkAzamAM bharelAM che. jIvadravyathI anaMtaguNA adhika pudgaladravya che, ane te saMpUrNa lokamAM vyApta che. AkAzadravya eka che ane loka tathA alokamAM vyApta che. kALadravya asaMkhyAMta che ane samasta lokAkAzamAM vyApta che. anaMtaguNonA Azraya eka dravya che. svabhAvane choDayA vinA je utpAda-vyaya-dhauvya saMyukata che tathA guNavALuM ne paryAya sahita che, tene dravya kahe che. (svabhAva, utpAda, vyaya, dhauvya, guNane paryAya, e cha zabdo kahyAM temAM) dravyano svabhAva te astitva, sAmAnyarUpa anvaya. astitva be prakAranuM kaheze. (1) svarUpa-astitva ane (2) sAdRzya astitva. utpAda te prAdurbhAva (arthAt bhraSTa thavuM, utpanna thavuM), vyaya te pracyuti (arthAt bhraSTa thavuM, naSTa thavuM) dhauvya te avasthiti (arthAt TakavuM.) guNo te vistAra vizeSo. teo sAmAnya-vizeSAtmaka hovAthI, be prakAranAM che. temAM astitva, nAstitva, ekatva, anyatva, dravyatva, paryAyatva, sarvagatatva, arvagatatva, sapradezatva, apradezatva, mUrtatva, amUrtatva, sakriyatva, akriyatna, caitanatva, acenatva, kartRtva, akartRtva, bhokatRtva, abhokatRtva, agarUladhutva ityiAdi, sAmAnya guNo che. avagAha hetutva, gatinimittatA, sthitikAraNatva, vartanAyatatva, rUpAdimatva, cetanatva ityiAdi vizeSa guNo che.
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ paryAyo te AyatavizeSo. teo cAra prakAranA che. dravya paryAya be prakAranAM cheH-samAna jAtIya ane asamAna jAtIya guNaparyAyo be prakAranAM che - svabhAva paryAya ane vibhAva paryAya guNa-paryAyavALuM, dravya kahevAya che. anaMta guNono Azraya, eka dravya che. guNonA samUha potAnA anaMta guNa - paryAyano akhaMDa piMDa. Adi aMta vinAnI trikALa dhava, avinAzI cIja Atmavastu ene dravya vastu, AtmA-vartamAna paryAyamAM dravya AvatuM nathI paNa dravyanuM jJAna, paryAyamAM Ave che. jema dravya svabhAvathI ja siddha che, tema te sat che, evuM paNa tenA svabhAvathI ja siddha che, ema nirNaya ho, kAraNake sattAtmaka evA potAnA svabhAvathI niSpanna thayelA mAnava che. dravyano sat che. evo bhAva dravyanA sattAsvarUpa svabhAvano ja banelo-racAyelo che. dravyamAM traNe kALanI badhI paryAya vartamAna paNe che, temAM koi paryAya bhUta ke bhAvimAM gaI nathI, chatAM vastumAM dareka guNanI eka samaye, eka paryAya pragaTa hoya ane te ekeka avasthA vakhate, zakitapaNe anaMta guNo dhRvarUpa rahyA che. tethI anaMta tAkAtapaNe, vastu vartamAnamAM pUrNa che. AtmAno svabhAva vartamAna ekeka samayamAM, trikALI zakitathI pUrNa che. vikArI dazA thAya no dravyamAM praveza nathI. svabhAva vikArano nAzaka che. jethI navatattvanA vikalpa abhUtArtha che. 'dravya' zabda mukhyapaNe be arthamAM vaparAya che. (1) eka to, sAmAnya vizeSanA piMDane arthAt vastune dravya kahevAmAM Ave che, jema ke dravya-utpAda vyaya dhrauvya svarUpa che.' (2) bIjuM, vastunA sAmAnya aMzane paNa dravya 457 kahevAmAM Ave che, jema ke- 'dravyArthikanaya' arthAt sAmAnya aMzagrAhI naya, jyAM je artha ghaTato hoya tyAM te artha samajavo. trikALa potAnA guNa paryAyane drave-prApta thAya che, tene dravya kahevAmAM Ave che. potAnA guNaparyAyane dravya prApta thAya che, eTale ke paranA guNaparyAyane koi prApta na thAya, ema (asti-nAstirU5) anekAnta daSTie artha thAya che. pudgala potAnA paryAyarUpa zarIrane prApta thAya, paNa jIva ke bIjuM koi dravya zarIrane prApta na thAya. jo jIva zarIrane prApta thAya to, zarIra jIvano paryAya thai jAya, tethI e siddha thayuM ke, jIva ane zarIra azvayaMta bhinna padArtha che. ane tethI jIva zarIrane prApta thato nahi, hovAthI zarIranuM kAMipaNa traNe kALamAM karI zake nahi. bhAvabhede bhinna dhAti karmo = dravya ne bhAva - evA be bhedavALA dhAtikarmo, dravya dhAtikarmo ane bhAva dhAtikarmo dravya ane guNa dravya-guNa dhruva che, kUTastha che, akriya che. emAM koI kriyA pariNamana, badalavuM nathI. kriyAno pariNati-5ryAyamAM che tethI je paryAya aMdara dravya svabhAva tarapha vaLe che te paryAya ema nakkI kare che ke upayoga guNa vaDe AtmA sarva para dravyothI bhinna che, adhika che. dravya ane paryAya :bhAi! anAdi-anaMta sadA ekarUpa parama svabhAva bhAva svarUpa, nijaparamAtma dravya to dhruva trikALa che. te mokSamArga te parama svabhAvabhAvane Azraye pragaTelI, vartamAna paryAya che. eka trikALabhAva, te eka vartamAna paryAyabhAva. AvA dravya-paryAyarUpa banne svabhAvo vastumAM eka sAthe che. vastu kadI paryAya vagaranI hoya nahi. dareka samaye te navI navI paryAye pariNamyA kare che. te paryAya jo aMtarmukha svabhAva bhAvamAM DhaLelI hoya, to te mokSanuM kAraNa che, ne bahirmukha parabhAvamAM DhaLelI hoya to te baMdhanuM kAraNa che. Ama baMdha-mokSanI ramatu tArI paryAyamAM ja samAya che, bIjuM koi tArA baMdha-mokSanuM kAraNa nathI. potAnA parama svabhAvamAM ekAgra thaine, AnaMdane anubhavanArI dhruvamAM DhaLelI ne dhruvamAM bhaLelI ja dazA thAya, te mokSamArga che ane te dharma che.
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhruvasAmAnyane dhyeyamAM laine je dazA pragaTI, te navI che. dhruva navuM nathI pragaTayuM paNa nirmaLa avasthA navI pragaTI che, ne te vakhate mithyAtvAdi jUnI avasthAno nAza thayo che. nAza thavuM ne upajavuM, te paryAyadharma che, ne TakI rahevuM te dravya svarUpa che. AvI vastu dravya paryAya svarUpa che. aho! dravya ane paryAyanuM AvuM alaukika satyasvarUpa sarvajJa bhagavAne sAkSAt joine upadezya che. ahA ! Ane samajatAM to tuM nyAla thai jAya ane tenA phaLamAM kevaLajJAna phaLe, evI A alaukika vAta che. (2) te banne eka nathI. dravyanI apekSAe, vastu nitya che. ane paryAyanI apekSAe, vastu anitya che. (3) bhagavAna Atma trikALI ekarUpa dravya che. temAM eka samayanI paryAya che, te upara upara che. asaMkhya pradezamAM dareka pradezanI upara upara paryAya che. upara upara eTale zuM? ke te paryAya dravyamAM pravezatI nathI (arthAt trikALI dravyarUpa thai jatI nathI.). ena-sAMkaLI hoya temAM hajAra kaDI aMkoDA hoya che. tema AtmAmAM asaMkhya pradezo che. temAM aMdaranuM je daLa (dravyamAna) che, te dhruva che. ane jyAM dhruva che tyAM upara upara paryAya thAya che. zuddhanayano viSaya dhruva dravya jyAM che tyAM upara upara paryAya che. ane jyAM paryAya upara che tyAM dhruva samIpa che. ema paryAyanuM kSetra kharekhara to bhinna che, paryAyanuM kSetra bhinna ane aMdara dhruvanuM kSetra bhinna che. eka kSetranA be aMza che. asaMkhya pradezanA kSetramAM paryAya upara upara bhinna che, te paryAyane aMtaramAM vALavAnI che. badhA kSetre paryAyane aMtaramAM vALavAnI che. pramANano viSaya dravya-paryAya banne che. zuddhanayano viSaya ekaluM trikALI dhruva dravya che. dhruva upara je vartamAna paryAya che, te aMdara pravezatI nathI, upara upara rahe che, jema pANInA daLamAM telanuM TIpuM pravezatuM nathI. tema bhagavAna AtmA asaMkhya pradezI dhruva daLa che. temAM badalavuM ke palaTavuM nathI. evA dhRvanI upara upara palaTatI avasthA rahe che, te dhRvadhAmamAM pravezatI nathI. AvuM vItarAganuM tattva khUba jhINuM che. vartamAna paryAyane dhruva tarapha vALI teno anubhava karavo, enuM nAma samavadarzana che, ane enuM nAma dharma ane mokSamArga che. 458 zuddha nayano viSaya anaMta zakitavALo, caitanyacamatkAramAtra, nitya, abheda, eka che. temAM paryAya gauNa che. paNa paryAyathI jotAM paryAyamAM rAgAdi che, te potAnA ja aparAdhathI che, ema kahe che. dhruva to zadra- che, paNa potAnA ja aparAdhathI te rAgadveSa pariNamAve che. bhAi! tArA UMdhA purUSArthathI ja, tane rAgAdi vikAra thAya che. karmanA mAthe doSa na nAkha. mane karma vikAre karAve che. ema para dravyano vAMka na kADha. paradravya para kopa na kare. vikAra thavAmAM jeo para dravyano-karmano ja vAMka kADhe che, teo ajJAnIo che. ne teo mohanadIne pAra karI-utarI zakatA nathI. teo mohanI senAne jItI zakatA nathI, pote hArI jAya che, temane rAgadveSa maTatA nathI. kema maTatA nathI? kAraNake te rAgadveSa karavAmAM jo potAno puruSArtha hoya, to ja temane maTADavAmAM paNa hoya. paraMtu jo paranA karAvyA ja rAgadveSa thatA hoya, to para to rAgadveSa karAvyA kare, tyAM AtmA temane kyAMthI maTADI zake ? mATe rAgadveSa potAnA karyA thAya che ane potAnA maTADyA mare che. - ema kathaMcit mAnavuM te samyajJAna che. paya-pApa Adi vikArI bhAva karavAmAM jo potAno pa3SArtha hoya, to ja pote tene samyak puruSArtha vaDe TALI zake, paNa jo karmane laine vikArI bhAva thatA hoya, to tene kevI rIte TALI zake ? paranA-karmanA karAvyA thatA hoya, to para to rAgadveSa karAvyA ja kare. jemAM AtmAnA hAthanI vAta to kAMi rahI nahIM. paNa ema che nahi. mATe rAgadveSa potAnA karyA thAya che ane potAnA maTADayA maTe che. ema kathaMcit mAnavuM te samyajJAna che. dhamIne paNa rAgadveSa potAnI asthiratAnA aparAdhathI thAya che. karmathI nahi-ema yarthAtha mAnavuM. sarvathA karma ja rAgadveSa karAve che, ema na mAnavuM. A rAgadveSa thAya che te mAro ja aparAdha che, karmato temAM bAhya nimitta mAtra (upasthiti mAtra) che, ema mAnavuM te samyajJAna che. rAgano karanAro huM ane maTADanAro paNa huM chuM. je joDe te toDe. zuM kIdhuM ? karmanA nimittathI saMbaMdha pote ja joDe che ane pote ja tene toDe che, ema kathaMcit mAnavuM te samyajJAna che. (4) dravyamAM traNe kALanI, badhI paryAya vartamAnapaNe che. temAM koi paryAya bhUta ke bhAvimAM gai
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathI. chatAM vastumAM dareka guNanI eka samaye, eka paryAya pragaTa hoya ane te | ekeka avasthA vakhate, zakita paNe anaMtaguNa dhavarU5 rahyA che tethI anaMta tAkAtapaNe vastu vartamAnamAM pUrNa che. AtmAno svabhAva vartamAna ekeka samayamAM trikALI zakitathI pUrNa che. vikArI dazA thAya tenI dravyamAM praveza nathI. svabhAva vikArano nAzaka che. jethI navatatvanA vikalpa abhUtArtha che. dravya ane paryAyanuM svarUpa AtmAnA potAnA aMdaranA bhAvonI A vAta che. temAM zuddha pArimANika bhAva che, te trikALa paramabhAva che. temAM utpAda vyaya nahi ne teno kadIya abhAva nahi, evo zAzvata dhruva ekarUpa bhAva che. paryAyarUpa je cAra bhAvo che, te utpAda-vyayarUpa che. azuddhatAno vyaya thaine aMze zuddhatArUpa mokSamArga pragaTe, ne mokSamArgano vyaya thaine, pUraNa mokSadazA pragaTe, paNa je parama bhAvarUpa dravya che, teno vyaya paNa na thAya ane te navo pragaTe paNa nahi. A rIte palaTatI paryAya ne trikALa TakatuM dravya- AvuM vastusvarUpa che. dravya apekSAe vastu apariNAmI sakriya ane paryAya apekSAe pariNamanazIla sakriya che. zna sarghazadeve AvuM dravya-paryAyarUpa vastunuM svarUpa upadezya che. jemAM kahe che - dravya-paryAya sarvathA abhinna nahi. AvuM vastunuM svarUpa che. UMrvathA bhinna nahi, sarvathA abhinna nahi, kathaMcita bhinna che. ahA sarvathA bhinna hoya to vastu avasthA vagaranI thai jatAM, vastu ja na rahe, tathA sarvathA abhinna hoya, to paryAyano nAza thatAM, dravyano ja nAza thai jAya. arthAt vastu ja na rahe. mATe dravya-paryAya kathaMcita bhinna che e yathArtha che. dravya ane sattAmAM pradeza che ? dravya ane sattAmAM pradeza bheda nathI; kAraNa ke pradezabheda hoya to putasiddhapaNuM Ave - je prathama ja rada karI batAvyuM che. dravya apekSAe bhUtArtha svabhAve, trikALI jJAyaka svarUpe. dravya Asava ane temAM karmanuM je nimita che te dravya-Asrava e dravya Asavane ahIM karanAra kahyo che. navAM karma Ave te dravya Asava e vAta ahIM nathI. A to pUrvanA jUnAM karma je nimitta thAya tene dravya Asava kahyo che. e banne Asrava che eka bhAva Asrava ane bIjo dravya Asava 459 dravya utpAdavyaya dhavyAtmaka che :dareka dravya sadAya svabhAvamAM rahe che tethI sat che. te svabhAva utpAda-vyaya-dhrauvyasvarUpa che. jema dravyanA vistArano nAnAmAM nAno aMza te pradeza che. tema dravyanA pravAhano nAnAmAM nAno aMza te pariNAma che. dareka pariNAma svakALamAM potAnA rUpe Upaje che, pUrva rUpathI nAza pAme che ane sarva pariNAmomAM ekapravAhapaNuM hovAthI dareka pariNAma utpAda-vinAza vinAno ekarUpa-dhruva rahe che, vaLI utpAda-vyaya-dhrauvyamAM samayabheda nathI. traNeya eka ja samaye che. AvA utpAda-vyaya-dhrauvyAtmaka pariNAmonI paraMparAmAM dravyasvabhAvathI ja sadAya rahetuM hovAthI dravya pote paNa, motInA hAranI mAphaka utpAda-vyaya-dhrauvyAtmaka che. dravya karma jJAnavaraNAdi AThakarma (2) jaDakarmano vikAra (3) puya-pApakarma te dravya karma (4) rAgadveSa moha vagerenA vicArothI baMdhAtuM, te te karma (5) pudgala piMDarUpa jJAnAvaraNAdi ATha karma, dravya karma kahevAya che. (ATha karma = jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, aMtarAya, mohanIya e cAra dhAtikarma che. ane AyuSya, nAma, gotra ane vedanIya e cAra karma, adhAtikarma che. e banne maLIne ATha dravyakarma thAya che.) (6) ATha prakAranA che. 1. jJAnAvaraNa, 2. darzanAvaraNa, 3. mohanIya, 4, aMtarAya, 5. AyuSya, 6. nAma karma, 3. gotrakarma, ane 8. vedanIya karma Cou karma maLa ane bhAva rksa maLa :jJAnAvaraNAdi dravyakarma rUpe pariNamIne AtmAnI sAthe saMbaMdha pAmela je pudgala paramANu che, temane dravya karma maLa kahe che. ane dravya karma maLanA udayanuM nimitta pAmIne je rAga-dveSamohAdirUpa vikAra bhAva utpanna thAya che, tathA navIna karma baMdhanuM kAraNa bane che, tene bhAva karma maLa samajavuM joie. dravya karma maLa-bhAva rma maLa : je karma maLanA nimittathI, AtmAne potAnI vaibhAvika zakitane kAraNe vibhAva pariNamana thAya che, te mukhyapaNe dravya ane bhAva maLanA bhedathI be prakArano che. jJAnA varaNAdi dravyakarma rUpe pariNamIne, AtmAnI sAthe saMbaMdha pAmela je pudagala meparamANu che, temene dravya karma maLa kahe che. ane dravya karma maLanA udayanuM nimitta pAmIne, je rAga -dveSa
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ mohAdirUpa vikArabhAva utpanna thAya che, tathA navIna karma baMdhanuM kAraNa bane che, tene bhAva karma maLa samajavuM joie. dravya kSiA bAhya kriyA, zarIranI kriyA, dravyakriyAmAM ja aTakI na rahetAM, temAM avagAhana karavuM joie. je kriyAmAM UMDA UtaravuM joie ane adhyAtmamAM praveza karavo joie. jo ja teno iTa uddeza jaLavAya. dravya kriyA zarIra, vANI, mana AdithI thatI jaDa kriyA -vrata, tapa, pUjA, bhakita Adi jaDa zubhakriyA che. AtmajJAna rahita kriyA dravya chatra kALa bhAva :dravya potAnA anaMta guNa paryAyano akhaMDa piMDa. dravya guNa paryAyaH he ziSya ! tuM AtmAne dravya jANa, ane jJAna-darzanane, tenA guNa jANa. cAra gatinA bhAva ane zarIrane, karma janita vibhAva paryAya jANa. zuddha nizcayanayathI zuddha buddha eka svabhAvavALo AtmA, dravya che, je guNa ane paryAya sahita che. tene tuM dravya jANa. je sadAya dravyanI sAthe rahe che, te guNa che. ane dravyamAM krame krame thanArI avasthAo paryAya che, ema kahyuM che. dravya guNa paryAyavALuM che. guNa paryAya vinAnuM, dravya na hoya. vyanI pratyeka avasthAmAM, tenI sAthe rahenAra guNa kahevAya che. tathA dravyamAM krame krame thanArI avasthAo, paryAya che. A eka sAmAnya lakSaNa che. guNa dravyanA sahabhAvI che, eTale nitya che, ane paryAya samaye samaye palaTAya che. je pariNati-paryAya prathama samayamAM hoya che, te bIjA samayamAM hotI nathI, mATe paryAya kramavartI kahevAya che. jIvamAM jJAna-darzanAdi tathA pudgalamAM rUpa, rasa, gaMdha ane sparza, Adi guNa che. je svabhAva tathA vibhAvanA bhedathI be prakAre che. jIvanA siddhatvAdi svabhAva, paryAya che ane kevaLajJAnAdi svabhAva, guNa paryAya che, A paryAya jIvanA asAdhAraNa che. astitva, vastutva, dravyatva, pradezatva, prameyatva ane akSarUladhutvAdi svabhAvaguNa sarva dravyomAM hoya che. azrupha ladhuguNanuM pariNamana, SaDaguNI hAni-vRddhirUpa che. A svabhAva paryAya, badhA dravyomAM saMsArI jIvone matijJAnAdi, vibhAvaguNa ane nara nArakAdi vibhAva, paryAya hoya che. paramANu pudgala dravya che. je paramANunuM paramANurUpe rahevuM tathA varNathI vaNAMtara thavArUpa svabhAva paryAya che te paramANumAM varNAdi, svabhAvaguNa che. eka paramANumAM jyAre, be traNa bIjA paramANuo maLe che tyAre, te skaMdharUpe pariName che. je samaye tene vibhAva dravyavyaMjana, paryAya kahevAmAM Ave che. je eka pula paramANumAM, varNa ityiAdi svabhAva, guNa paryAya che ane skaMdhomAM je varNa ityiAdi che, te vibhAva guNa paryAya che. dharma, adharma, AkAza tathA kAlamAM, svabhAva guNa paryAya che, kAraNa ke A dravyo vibhAvarUpe pariNamatA nathI. AkAzane je dhaTAkAza, mahAkAza kahevAmAM Ave che, te upacAra mAtra che. aMge to zuddha guNa paryAya sahita, zuddha jIva ja upAdeya che. jIvanA vizeSapaNe guNa paryAya kahe che ke :he ziSya ! tuM AtmAne dravya jANa, ane jJAna-darzanane, tenA guNa jANa. cAra gatinA bhAva tathA zarIrane karmajanita vibhAva, paryAya jANa. zuddha nizcayayanathI zuddha buddha eka svabhAvavALo AtmA dravya che. savikalpa jJAna ane nirvikalpa darzana, AtmAnA guNa che. vizeSapaNe jANavuM te jJAnasavikalpa che. ane sAmAnya paNe jANavuM te darzana-nirvikalpa kahevAya che. te jJAna ATha prakAre che. temAM kevaLajJAna saMpUrNa akhaMDa tathA zuddha che, bAkInAM sAta jJAna (mati, zruta, avadhi, mana:paryaya, kumati, kuzruta ane kuavadhi) khaMDita tathA kSayopazamanI apekSAe azuddha paNa che. sAta jJAnamAMthI mati, zruta, avadhi ane mana:paryaya e cAra sabhyajJAna che. tathA mithyAtvane lIdhe kumati, kuzruta ane kuavadhi, e traNa jJAna mithyAjJAna kahevAya che. cAra darzanomAM kevaladarzana zuddha, saMpUrNa tathA akhaMDa che. cakSu, acakSu, ane kuavadhi, darzana e traNa darzana asapUrNa tathA azuddha che. guNa traNa prakAranA hoya che. - sAdhAraNa, asAdhAraNa tathA sAdhAraNaasAdhAraNa. astitva, vastutva, prameyatva, pradeza0, agurU ladhutvAdi guNa sAdhAraNa kahevAya che. kAraNake, A guNo pratyeka dravyomAM hoya che. jJAna,
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ 461 sukha ityAdi svajAtimAM sAdhAraNa-eTale jIva dravyanI apekSAe sAdhAraNa, paNa jIva sivAya anya dravyamAM na hovAthI, asAdhAraNa che. jJAna, sukha Adi guNo jIvanAM mukhya lakSaNa che. amUrtatva-arUpIpaNuM pudgaladravyamAM na hovAthI, asAdhAraNa che ane AkAzAdinI apekSAe sAdhAraNa che. pradeza kALadravya tathA pudgala paramANu pratye, asAdhAraNa che ane bIjA pratye sAdhAraNa che. dravya guNa paryAya :mALAnI upamA ApIne samajAve che :dravya = AtmA vastu che, te dravya che. (caitanya ciMtAmaNI mALA) guNa = tenA caitanya svabhAvamaya guNo che, te dorA samAna kAyama nitya che. paryAya = te guNonA dharanAra guNI evA AtmAno, badhA vikalpone maTADI dai, aMtarmukha thai anubhava karavo, te paryAya che, te nirmaLa paryAyane, mokSano mArga kahIe chIe. dravya daSTi nizcaya daSTi, (2) vastuno svabhAva jinavANImAM dravyaparyAya svarUpa kahyo che. mATe syAdvAdathI evo anekAnta siddha thAya che ke paryAya apekSAe to vastu kSaNika che, ane vya apekSAe nitya che. jIva paNa vastu hovAthI, dravya paryAya svarUpa che. tethI paryAya dRSTie jovAmAM Ave, to kAryane kare che eka paryAya, ane bhogave che anya paryAya. jema ke, manuSya paryAye zubhAzubha karma karyA ane tenuM phaLa devAdi paryAye bhogavyuM. dravyadRSTie jovAmAM Ave, to je kare che te ja bhogave che. jema ke, manuSya paryAyamAM je jIva dravya, zubhAzubha karma karyA te jIva dravya, devAdi paryAyamAM, pote karelA karmanuM phaLa bhogavyuM. devAdhideva jinendradevanI vANImAM, vastuno svabhAva dravyaparyAya svabhAva nirUpyo che. tyAM dravya te trikALa nitya che ane je paryAya che te kSaNika che. paryAya che te kSaNekSaNe badalatI hovAthI kSaNika che. ane dravya to utpAdavyayarahita trikALa zAzvata nitya che. AvuM vastunuM anekAnta svarUpa che je syAdavAdathI siddha thAya che te A rIte ke paryAya apekSAe vastu kSaNika che ane dravya apekSAe te nitya che. TakIte palaTavuM te palaTIne TakI rahevuM e dravya nAma vastuno svabhAva che. (2) zuddha che, abheda che, nizcaya che, bhUtArtha che, satyArtha che, paramArtha che. dravya namaskAra :zubhabhAvarUpa stuti, te dravya namaskAra che. (2) zabdarUpa-vacana, dravya namaskAra che. dravya namaskAra vyavahAranaya apekSAe, sAdhaka dazAmAM hoya che. bhAva tathA dravya namaskAra, vyavahAranayanI apekSAe, sAdhaka dazAmAM hoya che. zuddha nizcayanayathI vaMghavaMdaka bhAva nathI. (3) zubhabhAnarUpa stuti, te dravya, namaskAra che. dravya nikopa :bhUta, bhaviSya paryAyanI mukhyatA lai, tene vartamAnamAM kahevI jANavI, te dravyanikSepa che. jema zreNIka rAjA bhaviSyamAM tIrthakara thavAnA che, tene vartamAnamAM tIrthakara kahevA-jANavA, ane mahAvIra bhagavAnAdi bhUtakALamAM thayela tIrthakarone vartamAna tIrthakaro gaNI stuti karavI, te dravyanikSepa che. nirjarA nirjarA karanAra (dravya-karmanuM kharI javuM) e nimitta che. e dravyanirjarA che. e banne nirjarA che. (2) azuddhatA mAM je nimitta karma hatuM, te karmamAM TaLavAnI yogyatA tene kAraNe thai, nirjaravAyogya rajakaNonI avasthA badalI, te dravya nirjarA che. dravya pujyapApa zubhAzubha pariNAma dravya puNayapApanuM nimittakAraNa hovAne lIdhe mUrta evAM te pudgala pariNAma rUpa (zAtA-azAtAdanIyAdi) dravyapuyapApa vyavahArathI jIvanuM kArya kahevAya che. (arthAt jIvanA puNyapApa bhAvanA nimitte zAtA-azAtA vedanIyAdi pulamAtra pariNAma vyavahArathI jIvanuM karma kahevAya che. pudgala kartAnA nizcaya karmabhUta viziSTa prakRtirUpa pariNAma (zAtA vedanIyAdi khAsa prakRtirUpa pariNAma) - ke jemAM jIvanA zubhapariNAma nimitta che te -dravyapuya che. pudgalarUpa kartAnA nizcayakarmabhUta viziSTa prakRtirUpa pariNAma (azAtA vedanIyAdi khAsa prakRtirUpa pariNAma) ke jemAM jIvanA azubha pariNAma nimitta che te dravyapApa che. (pudgala kartA che ene
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ viziSTa prakRtirUpa pariNAma tenuM nizcaya karma che. (arthAt nizcayathI yudgala kartA che ane zAtA vedanIyAdi khAsa prakRtirUpa pariNAma tenuM karma che.). dravya pratibaMdha vANa :koi paNa vastu vinA na cAle, temAM aTakavuM paDe tema hoya nahi, samyagdarzana-jJAna-cAritra sivAya, jJAnIne kAMi jotuM nathI. dravya paramANu dravya-guNa paryAyanA svarUpanI sUkSmatAne, dravya paramANu kahyuM che, te bhAva paramANu dravya paryAya pratyeka aMI ne dravyaparyAya kahe che. (2) vyaMjana paryAya dravya paryAya ane guNa paryAya :pradezatva guNanA nimitte, je dravyanA badhA pradezomAM AkArAntara thayA kare che, tene dravya paryAya athavA vyaMjana paryAya kahe che. ane bAkInA guNomAM je taratamarUpe pariNamana thAya che, tene guNaparyAya athavA arthaparyAya kahe che. zva paryAyanuM nAmAntara pradezatva guNanuM pariNamana, saMpUrNa dravyamAM thAya che, tethI te guNanA pariNamanane, dravya paryAya athavA vyaMjana paryAya kahe che. dravya paryAyAtmaka dravya eTale vastu, paryAya eTale avasthA ne Atmaka eTale svarUpa; vastunI avasthAnuM svarUpa. dravya prANanA bheda dravyaprANanA daza bheda che - pAMca indriya, traNa baLa (mana, vacana, kAya), zvAsocchavAsa ane Ayu. (A badhI pudgaladravyonI paryAyo che. jIvone A dravyaprANonA saMyogathI jIvana ane viyogathI maraNarUpa avasthA vyavahArathI kahevAya che.) (2) daza che. mana, vacana, kAya, sparzendriya, rasanendriya, ghrANendriya, cakSurindriya,kSotrindriya, zvAsocchavAsa ane Ayu. dravya parAvartana : A jagatamAM je anaMta anaMta pula paramANuo che teno saMbaMdha A jIvane anaMtavAra thaI cUkyo che. A zarIramAM rajakaNo, mATI (pudgala) che, e A paisA, dhana, bhavana ityAdi (karma-nokarma) paNa dhULa (pula)nAM rajakaNo che, kahe che ke A badhA pudgalo anaMtavAra saMbaMdhamAM AvI gayA che. A dhanasaMpatti, rUpALuM zarIra, bhavana ItyAdino saMbaMdha e kAMI navuM nathI, apUrva nathI; ekamAtra zuddha AtmAnI anubhUti e ja apUrva che. e vAya anaMta pudgalo che je jIvanA saMbaMdhamAM AvyA nathI, chatAM tenuM lakSa rAga upara che tethI anaMta parAvartanamAM badhAya pUlathI saMbaMdhanI lAyakAtavALo jIva che ema kahyuM che. dravya parivartana ahIM dravyano artha pula dravyo che. jIvane vikArI avasthAmAM pagalo sAthe je saMbaMdha thAya che, tene dravya parivartana kahe che, tenA be peTA bheda che. 1 nokarma dravyaparivartana ane 2. karma dravya parivartana. (1) nokarma parivartananuM svarUpa - audArika, vaikriyika ane AhAraka, e traNa zarIra ane cha paryAtine lAyaka je pudagalaskaMdho eka samyamAM eka jIve grahaNa karyA te jIva pharI, te ja prakAranA snigdha-rUkSa, sparza, varNa ,rasa, gaMdha AdithI tathA tIvra, maMda ke madhyama bhAvavALA skaMdho grahaNa kare, tyAre eka norma dravya parivartana thAya.(vacamAM bIjA je nokarmanuM grahaNa karavAmAM Ave te hisAbamAM gaNavA nahI.) temAM pudgalonI saMkhyA ane jAta barAbara te ja prakAranA nokarmanI hovI joie. karmadravya parivartananuM svarUpaH- eka jIve eka samayamAM ATha prakAranA karma svabhAvavALAM je pulo grahaNa karyA tevAM ja karma svabhAvavALAM pudgalo pharI grahaNa kare, tyAre eka karma dravyaparivartana thAya.( vacamAM te bhAvomAM jarA paNa pheravALA bIjA je je rajakaNo grahaNa karavAmAM Ave, te hisAbamAH gaNavA nahIM.) te ATha prakAranAM karma pulonI saMkhyA ane jAta barAbara te ja prakAranAM karma- pulonI hovI joie. khulAsoH- Aje eka samaye zarIra dhAraNa karatAM, nokarma ane dravyakarmanA pudagalono saMbaMdha, eka ajJAnI jIvane thayo, tyAra pachI nokarma ane dravya karmono saMbaMdha, te jIvane badalAyA kare che, e pramANe pheraphAra thatAM, jayAre te jIva pharIne tevuM ja zarIra dhAraNa karI, tevA ja nokarma ane dravyakarmone prApta kare, tyAre eka dravya parivartana pUruM karyuM kahevAya che. (nokarma dravya parivartana ane karma dravya parivartana no kALa samAna ja hoya che.) dravya baMdha A AtmA lokAkAzatulya asaMkhya pradezavALo hovAthI pradeza che; tenA e pradezomAM kAyavargaNA, vacanavargaNA ane manovargaNAnA AlaMbanavALo parispada (kaM5) je prakAre thAya che, te prakAre karmapulanA
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ 463 banatI nathI. nimitta-naimittika saMbaMdhanI apekSA vinA ekane navabhedo (nava to) svAkhita thatA nathI. ekane paryAyamAM bIjAnuM nimitta che enAthI A nava bhedo UbhA thAya che. te bannemAM eka jIva ane bIjuM ajIva samUho svayameva parispaMdavALA vartatA thakA praveze paNa che, rahe paNa che ane jAya paNa che; ane jo jIvane moha-rAga-dveSarU5 bhAva hoya to baMdhAya paNa che. mATe nakakI thAya che ke dravyabaMdhano hetu bhAvabaMdha che. (2) karmapradeza, paramANuo ane jIvano anyonya praveza rUpe saMbaMdha thavo, te dravyabaMdha. dravya baMdhano hetu bhAvabaMdha che. A AtmA lokAkAzatulya asaMkhya pradezavALo hovAthI sapradeza che. tenA e pradezomAM kAyavargaNA, vacanavargaNA ane manovargaNAnA AlaMbanavALo, parispada (kaMpa) je prakAre thAya che, te prakAre karma pudgalanA samUho svayameva, parispaMdavALA vartatA thakA praveze paNa che, rahe paNa che ane jAya paNa che, ane jo jIvane moha-rAga-dveSarUpa bhAva hoya, to baMdhAya paNa che. mATe nakakI thAya che ke, dravyabaMdhano hetu bhAvabaMdha che. dravya bhAva :dhAraNA jJAnathI AgaLa vadhAtuM nathI, paraMtu dravyanA baLe, AgaLa vadhAya che. jJAyaka bhAva, caitanyabhAva, dravyabhAva enA tarapha pahelAM jora javuM joie, to ja AgaLa vadhAya che. dravya chAtInI madhyabhAgamAM, ATha pAMkhaDInA khIlelA kamaLanA AkAre rajakaNonuM banuluM che, te dravyamana. dravya munipaNuM je jIva dravyamunipaNuM pALato hovA chatAM, svaparanA bheda sahita padArthone zraddhato nathI, te jIva nizcaya samyakatvapUrvaka, parama sAmAyika saMyamarUpa munipaNAnA abhAvane lIdhe, muni nathI. tethI jene dhULa ane suvarNanA kaNano viveka nathI, evA dhULa dhoyAne game teTalI mahenata karavA chatAM, suvarNanI prApti thatI nathI. tema jene sva ane parano viveka nathI, evA te dravyamunine, game teTaluM dravyamunitvanI kriyAonuM STa uThAvavA chatAM, dharmanI prApti thatI nathI. dravya maLa :jJAnAvaraNAdi dravya potha ane sarva karmanA abhAvarUpa nimitta te mokSa karanAra dravya mokSa che. Ama e banne mokSa che. have kahe che ke ekane ja potAnI meLe eTale ke potAnI ekapaNAnI apekSAe puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSanI utpatti have bAhya (sthUla) draSTithI joie to jIva-pudagalanA anAdi baMdhAryAyanI samIpa joine eTale ke paryAyadraSTi karIne A yogyatA ane A nimitta e bene ekapaNe anubhava karatAM A nava tatvo sAcAM che. paryAyabuddhithI jotAM bhUtArtha che. vyavahAranave navatatvo che; paNa e samyagdarzanano viSaya nathI. vedAMta kahe che. paryAya nathI, to ema nathI. nava bhedanI paryAya che. vyavahAranaye, paryAyabudhdhi karIne enI sanmukha joi ekapaNe anubhava karatAM navatattvo bhUtArtha che, rAganI paryAya ane nimittanI paryAya bannene ekapaNe anubhavatAM nava tattvono bhedo satyArtha che. ane eka jIvadravayanA svabhAvanI samIpa jaine eTale ke eka jJAyaka mAtra dravya svabhAvano Azraya laine athaoNta te ekane ekapaNe anubhava karatAM te nava tattvo abhUtArtha che, jIvanA ekAkAra svarUpamAM e navatatvo nathI. ekarUpa abheda jJAyakabhAva, ekAkAra saccidAnaMda svabhAvamAM aneka prakAranA bhedo nathI. aho! A to zabda zabda maMtra che. A dharma kema thAya enI vAta cAle che. A vyavahAranave nava (tatvo) che enuM tAtparya zuM? ke e navanuM lakSa choDIne eka svabhAvanuM lakSa karavuM e tAtparya che. e navanA lakSe dharma na thAya, paNa rAga ane adharma thAya. ane akhaMDa eka trikALI zAyakanA Azraye arthAta te ekane ekapaNe anubhavatAM samyagdarzana thAya. dharma thAya. evI rIte aMtadaSTithI joie toH zAkabhAva jIva che ane jIvanA vikArano heta ajIva che. vikAra eTale vizeSa kArya-jIvanI paryAya. ahIM vikAra eTale doSa ema artha nathI, paNa vizeSa kArya ema samajavuM. vaLI, puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSa e vikAra hetuo kevaLa ajIva che. AvA A nava tattvo eTale jIvanA vikAro jenA ajIva-hetuo che e nava tatvo jIva dravyanA svabhAvane choDIne, pote ane para jemanAM kAraNa che-pote
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ karma-nokarmarUpa pudgalo sAthe bhegA thayelA jIvo, vAdana bhinna paDatA hovAthI, te apekSAe teo Upaje che, Take che ane naSTa thAya che. dravya zrata sarvajJa bhagavAnanAM vacanarUpa, Agamano abhyAsa karavo. dravya saMtati :dravya paraMparA; dravya samUha. dravya ati zubhavalaNavALo bhakitabhAva, te dravyastuti che. te dravyastutimAM alpa rAgano bhAga che kharo, paNa te gauNa che. (2) zubha valaNavALo bhakitabhAva te dravyastuti che. (3) zubha bhAva rUpa stuti, te dravya namaskAra che. zubha valaNa- vALo bhakitabhAva, te dravya-stuti che. te dravya -stutimAM alparAgano bhAga che kharo, paNa te gauNa che. dravya tithI namaskAra dravyathI eTale vikalpathI stuti karavI; siddha bhagavAna AvyA che evo (temanA svarUpano vicAra) vikalpa UThavo e dravya namaskAra upAdAna kAraNa ane 5ra nimitta kAraNa che-evA eka dravyanA paryAyapaNe anubhava karavAmAM AvatAM bhUtArtha che, paryAyo paryAya apekSAe che. vyahAranaya che. vyavahAranayano viSaya paryAyo che e jANavAlAyaka che. paNa Azraya karavA yogya nathI. (2) karmavargaNAthI AtmadravyanuM juduM thai javuM, te dravyamokSa. dravya yoga :karma-nokarmane grahaNa karavAnI AtmAnI zakita vizeSa, te bhAvayoga che, ane te zakitanA kAraNe, AtmapradezonuM parispadaMna (aMcaLa thavuM, te dravyayoga che. (ahIM dravyano artha, AtmadravyanA pradezo thAya che.) dravya vacana vikalpathI paribhASaNa. (2) zubhabhAva athavA zubha vikalpa. (3) vikalathI paribhASaNa (4) zubhabhAva athavA zubhavikalpa (5) zubha bhAva athavA zubha vikalpa (6) vikalpathI paribhASaNa dravya vidhAyaka dravyano racanAro. dravya vinA :dravyathI juduM. dravya viveka zarIra, AhAra ane saMyamanA sAdhano vagerethI AtmAne judo bhAvavo te dravyaviveka che. dravya vizeSo dravyomAM bhAvanuM lakSaNa, pariNAma mAtra che. kriyAnuM lakSaNa, parispada (kaMpanI che. tyAM saghaLAMya dravyo, bhAvavALAM che, kAraNa ke pariNAma svabhAvavALAM hovAne lIdhe, pariNAma vaDe anvaye (TakavApaNuM) ane vyatireko (UpajavA paNuM tathA naSTa thavApaNuM) ne pAmatAM thatAM, teo Upaje che, Take che ne naSTa thAya che. pudgalo to (bhAvavALAM hovA uparAMta) kriyAvALA paNa hoya che. kAraNa ke, parispada svabhAvavALAM hovAne lIdhe parispada vaDe chuTAM pagalo bhegAM maLatAM hovAthI ane bhegAM maLelAM pagalo pAchAM chUTAM paDatAM hovAthI te apekSAe teo upaje che, Take che ne naSTa thAya che. tathA jIvo paNa bhAvavALA hovA uparAMta) kriyAvALA paNa hoya che, kAraNa ke parispada svabhAvavALA hovAne lIdhe, parispada vaDe navAM karmanokarmarUpa pulothI bhinna jIvo, temanI sAthe bhegA thatA hovAthI, ane dravya samaya :kALa dravya,- kALa dravya anutpanna ane avinaSTa che ane samaya paryAya (paryAya samaya) utpatti ane vinAzavALo che. A samaya niraMza che. dravya saMya zubhabhAva; bAhya saMyama. (2) zarIra, vANI, mana AdithI thato jaDa saMyama : Atma jJAna rahita jaDa pugala Adino saMyama dravya svabhAva :5dArtha svabhAva; tattva svabhAva; vastu svabhAva; caitanyabhAva. dravya saMvara pudagala paramANuonuM navAM karma paNe thatAM aTakavuM, te dravya saMvare, e yogyatA jaDanI che. pApano bhAva kareto udaya rUpa karmane pApa bhAvamAM nimita kahevAya. ane svabhAvano Azraya kareto, te ja karmano saMvArakane (12 karanAra nimita rUpe) Aropa Ave. A rIte potAnA bhAva anusAra nimittamAM Aropa karavAno vyavahAra che. banne mAM paraspara nimittAdhIna apekSAthI, ane svataMtra upAdAnanI yogyatAthI saMvArya (saMvararUpa thavA yovya) ane savAreka (saMvara karanAra), evA be bheda paDe che (2) kaSAyono nirodha (bhAva saMvara) thatAM, je jJAnAvaraNAdi paudagalika karmono AtmAmAM praveza thato aTake che, tene dravya saMvara che.
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravya sAmAnya jyAre anAdi siddha paulika karmanA baMdhanarUpa upAdhinI nikatAthI, utpanna thayelA uparAga vaDe, jenI svapariNati raMjita hatI, evo huM- jAsudapuSpanI nikaTatAthI utpanna thayelA, uparAga (bAlAza) vaDe, jenI svapariNati raMjita (raMgAyelI) hoya, evA sphaTikamaNinI mAphaka, para vaDe AropAyelA vikAravALo hovAthI, saMsArI hato. tyAre paNa (ajJAna dazAmAM paNa) kharekhara mAruM koi paNa (saMbaMdhI) nahotuM. tyAre paNa huM ekalo ja kartA hato, kAraNa ke, huM ekalo ja uparakata caitanyarUpa svabhAva vaDe svataMtra hato (arthAt svAdhInapaNe karato hato. huM ekalo ja karaNa hato, kAraNake huM ekalo ja uparakata caitanya rUpa svabhAva vaDe sAdhakatama (utkRSTa sAdhana) hato. huM ekalo ja karma hato, kAraNa ke huM ekale ja uparakata caitanyarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe, AtmArtha prApya (prApta thavA yogya) hato, ane huM ekalo ja sukhathI viparI lakSaNavALuM, duHkha nAmanuM karmaphaLa hato- ke je (phaLa) uparakata caitanyarUpe pariNamavAnA svabhAva vaDe, nipajAvavAmAM AvatuM hatuM. have vaLI anAdisiddha paulika karmanA baMdhanarUpa nikaTatAnA nAzathI, jene suvizuddha sahaja (svAbhAvika) svapariNati pragaTa thai che, evo huM - jAsudapuSpanI nikaTatAnA nAzathI, jene suvizuddha sahaja svapariNati pragaTa thai hoya, evA sphaTikamaNinI mAphaka-para vaDe, AropAyelo vikAra jene aTakI gayo che, evo hovAthI ekAMte mumukSu chuM, hamaNAM paNa (mumukSudazAmAM arthAt jJAna dazAmAM paNa) kharekhara mAruM koi paNa nathI. hamaNAM paNa huM ekalo ja kartA che kAraNa ke, huM ekalo ja suvizuddha caitanyarUpa svabhAva vaDe svataMtra chuM (arthAt svAdhInapaNe karuM chu), huM ekalo ja karaNa chuM, kAraNa ke, huM ekalo ja suvizuddha caitanyarUpa svabhAva vaDe sAdhakatama chuM, huM ekalo ja karma chuM, kAraNa ke, huM ekalo ja suvizuddha caitanyarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe, AtmAthI prApya chuM, ane huM ekalo ja anAkuLatA lakSaNavALuM, sukha nAmanuM karmaphaLa chuM - ke je (phaLa) suvizuddha caitanyarUpe, pariNamavAnA svabhAva vaDe, nipajAvavAmAM Ave che. A rIte baMdhamArgamAM tema ja mokSamArgamAM AtmA ekalo ja che. ema bhAvanAra A purUSa, paramANunI mAphaka ekatva bhAvanAmAM ubhukha hovAthI (arthAt ekatvane bhAvavAmAM tatpara-lAgelo-hovAthI), tene paradravyarUpa pariNati bilakula thatI nathI, ane paramANunI mAphaka (arthAt jema ekatvabhAve pariNamanAra paramANu, para sAthe saMga pAmato nathI tema) ekatvane bhAvanAra purUSa, para sAthe saMyukta thato nathI, tethI paradravya sAthe, asaMyukatapaNAne lIdhe, te suvizuddha hoya che. vaLI, kartA, karaNa, karma ane karmaphaLane AtmApaNe bhAvato thako te purUSa, paryAyothI saMkaNa (khaMDita) thato nathI, ane tethI paryAyo vaDe saMkIrNa nahi thavAne lIdhe, suvizuddha hoya che. A rIte dravyasAmAnyanA varNanano upasaMhAra kare che. dravya vizeSa (1) eka ja kALe sarva dravyone, sAdhAraNa avagAhanuM saMpAdana (avagAha hetutvarUpa liMga), AkAzane jaNAve che. kAraNake, bAkInA dravyo savaMgata (sarvavyApaka) nahi hovAthI, temane te saMbhavatuM nathI. (2) evI ja rIte, eka ja kALe gati pariNata (gatirUpe pariNamelAM) samasta jIva-pugalone, loka sudhI gamananuM hetupaNuM, dharmadravyane jaNAve che. kAraNa ke, kALane pudgala apradezI hovAthI, temane te saMbhavatuM nathI. loka ne alokanI sImA acalita hovAthI, AkAzane te saMbhavatuM nathI ane virUddha kAryano hetu hovAthI, adharmadravyane te saMbhavatuM nathI. (kALa ne pula eka pradezI hovAthI, teo loka sudhI gamanamAM nimitta thai zake nahi, jIva samudradhAta sivAyanA kALe, lokanA asaMkhyAtamAM bhAgamAM ja raheto hovAthI, te paNa loka sudhI gamanamAM nimitta thai zake nahi. AkAza gatimAM nimitta hoya, to jIva-pugalonI gati alokamAM paNa hoya ane tethI, loka-avalokanI maryAdanA rahe nahi, mATe gati hetutva AkAzano guNa paNa nathI, adharmadravya to gatithI virUddha kArya je sthiti temAM nimittabhUta che, mATe te paNa gatimAM nimitta thai zake nahi. A rIte gati hetutva guNa dharma nAmanA dravyanuM, astitva jaNAve che. (3) evI ja rIte eka ja kALe sthiti, pariNata samasta jIva-pudgalone, loka sudhI sthitinuM, hetupaNuM adharmadravyane jaNAve che. kAraNake kALane pudgala
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ apradezI hovAthI, temane te saMbhavatuM nathI. jIva samuddhAta sivAya, anyatra lokanA asaMkhyAtamA bhAgamAtra hovAthI, tene te saMbhavatuM nathI, loka ne alokanI sImA alita hovAthI, AkAzane te saMbhavatuM nathI ane virUddha kAryano hetu hovAthI, dharmadravyane te saMbhavatuM nathI. (4) evI ja rIte (kALI sivAya) bAkInAM, samasta dravyone dareka paryAye, samaya vRttinuM hetupaNuM kALane jaNAve che, kAraNa ke, temane samaya viziSTa vRtti kAraNotarathI sadhAtI hovAne lIdhe (arthAt temane samayathI viziSTa evI pariNati aLya kAraNathI thatI hovAne lIdhe), svataH temane te samaya vRtti hetutva) saMbhavatuM nathI. (5) evI ja rIte caitanya pariNAma jIvane jaNAve che, kAraNa ke cetana hovAthI, zeSa dravyone te saMbhavato nathI. A pramANe guNa vizeSathI, dravya vizeSa jANavo. dravya sAmAnya ane vizeSAtmaka darake dravya sAmAnya-vizeSAtmaka che. tethI dareka dravya, tenuM te ja paNa rahe che ane badalAya paNa che. dravyanuM svarUpa ja AvuM kAmayAtmaka hovAthI, dravyanA ananyapaNAmAM ane anyapaNAmAM virodha nathI. dravyArthikanayarUpI eka cakSathI jotAM, dravya sAmAnya ja jaNAya che. tethI ananya arthAt tenuM te ja bhAse che. ane paryAyArthikana rUpI bIjA eka cakSuthI jotAM, dravyanA paryAyo vizeSa jaNAya che. tethI te dravya anya bhAse che. banne nayorUpI banne cakSuothI jotAM, dravya sAmAnya tathA, dravyanA vizeSa baMne jaNAya che tethI dravya ananya tema ja... abdha banne bhAse che. dravya hiMsA :trasa ane sthAvara prANIono dhAta karavo dravya, votra, kALa, bhAva: (1) dravya- huM eka chuM, asaMga chuM, sarva parabhAvathI mukata chuM. (2) kSetra- asaMkhyAta nijaavagAhanA, pramANa chuM. (3) kALa- ajara, amara, zAzvata chuM. zvaparyAya pariNAmI samayAtmaka chuM. (4) bhAva- zuddha caiitanyamAtra nirvikalpa draSTA chuM. (1) dravya- cetana ke jaDa padArthomAM rAgadveSathI, baMdhana na kare. (2) kSetra- amuka kSetra sAruM, khoTuM ema na kare. (3) kALa- unALo, ziyALo, comAsuM, sAruM kharAba, juvAnI sArI vaddhAvasthA kharAba, ema kALamAM pratibaMdha na kare. (4) bhAva- mokSa sivAyanA Adarzo- bhAvo sevyA hoya, teno vicAra AvatAM temAM iSTapaNuM mAnI, baMdhAi na jAya. IthinI ke bhUtakALanI kAMi icchA na kare. mAtra vartamAnamAM, je udaya hoya tene samatAthI vede. IviSya mATe Ama thA o ke Ama, ema kaMi paNa lobhavRtti na hoya, chatAM mokSa mATe puruSArtha to hoya ja. je puruSArtha te saMvara ne nirA. jene samatAbhAvathI ArAdhe. dravya, kSetra, kALa bhAva sApekSa che., eTale tyAgavA yogya paNa che. ane ArAdhavA yogya paNa che. dravya, guNa, paryAyanA AkAra dravyano AkAra te ja guNa ane paryAyano AkAra che, kAraNake traNenuM kSetra eka che; mATe traNeno AkAra sarakho ane eka che. dravyakarma enuM bIjuM nAma prakRti che. prakRti Adi jaDa che. (2) pulapariNAmasaMtati; pulonA pariNAmonI paraMparA. (3) dravyakarmanA saMyogamAM ja azuddha pariNAma hoya che. dravya-karma vinA kadI hoto nathI; tethI dravyakarma azuddha pariNAmanuM kAraNa che. (4) AtmAnI vikArI avasthArUpa bhUlanuM nimitta pAmIne karmaja coMTe te dravyakarma che. e rIte dravyakarmanuM nimitta jIvanA rAgadveSa che. (5) jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya, aMtarAya, AyuSya, nAma, gotra ane vedanIya Adine yogya paramANu te dravyakarma kahevAya che. (6) karma che te paramANurUpa anaMta pula dravyo vaDe nipajAveluM kArya che, tethI tenuM nAma dravyakarma che. have dravyakarmanA nimittathI bhAvakarma tathA bhAvakarmanA nimittathI dravyakarmono baMdha thAya che. pharI pAcho dravyakarmathI bhAvakarma ane bhAvakarmathI dravyakarma e ja pramANe paraspara kAraNa-kArya bhAva vaDe saMsAracakramAM paribhramaNa thAya che. (7) dravyakarmanA saMyogamAM ja, azuddha pariNAma hoya che. dravya, karma vinA kadI hoto nathI. tethI dravyakarma, azuddha pariNAmanuM kAraNa che. (8) pudgalasaMbaMdha dravyakarma che. karma pradeza, paramANuo ane jIvano anyonya pravezarUpe saMbaMdha thavo, te dravyabaMdha (9) moha-rAga-dveSabhAvonuM nimitta pAmIne,
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArmANavargaNA (karmaraja) karmarUpe pariNamIne, AtmA sAthe joDAi jAya che, tene dravyakarma kahe che. (10) jJAnAvaraNAdikarUpa karma paramANuone, dravyakarma kahe che, te mukhyapaNe ATha che. (11) rajakaNa- jhINI dhULa, jJAnA varaNAdi ATha karma te. jaDarUpI karma prakRti ne che. (12) jJAnAvaraNa Adi ATha karma, tenA peTA bheda 148 prakRti che. te jaDarUpI karma prakRti che. dravyakarma ane bhAvakaryuM paramANurUpa anaMta dravyothI nipajAveluM kArya che tenuM nAma dravya karma che. tathA mohanA nimittathI mithyAtva-krodhAdirUpa jIvanA pariNAma che te azuddha bhAvathI nipajAveluM kArya che, tethI tenuM nAma bhAva karma che. dravyakarmanA nimittathI bhAvakarma thAya che, tathA bhAvakarmanA nimittathI dravyakarmano baMdha thAya che. dravyakarma mokSa dravyakarmanuM sarvathA chUTI devuM te; dravyamokSa. kharekhara bhagavAna kevaLIne, bhAvamokSa hotAM. parama saMvara siddha thavAne lIdhe uttara karma saMtati nirodha pAmI thakI ane parama nirjarAnA kAraNabhUta dhyAna siddha thavAne lIdhe pUrva karma saMtati- ke jenI sthiti kadAcit svabhAvathI ja Ayukarma jeTalI hoya che ane kacit samudhdhata vidhAnathI Ayu, karmanA jeTalI thAya che te - AyukarmanA anustare ja nirjaratI thakI apunarvayane mATe te bhava chUTavAnA samaye thato je vedanIya-Ayu-nAma-gotrarUpa karma pudgalono jIvanI sAthe atyaMta vizleSa (viyoga) te dravyamokSa che. dravyakarma, bhAvakarma, norma vyakarma eTale ADa karmanA jaDa rajakaNo, bhAvakarma eTale bAhya nimito. dravyakarmathI saMyukata dravyakarmanA saMyogamAM ja azuddha pariNAma hoya che, dravyakarma vinA kadI hoto nathI, tethI dravyakarma, azudraka pariNAmanuM kAraNa che. dravyakarmanA nirodha thI saMsArano nirodha thAya che. :abheda, zuddha citmAtra, pUrNAnaMda prabhu AtmanAM jyAM dRSTi, jJAnane ramaNatA lInatA thayAM, to zuddha pariNati pragaTa thai, have tene bhAvakarma kema utpanna thayAM? utpanna na thAya. savabhAvanI ekAgratAmAM zuddha dazA jyAM pragaTa thai, tyAM azaddha pariNAma utpanna thatA nathI, paNa rokAi jAya che, ane azuddhatAno nirodha thatAM, navuM karma tene 467 AvatuM nathI, ane tethI saMsArano nirodha thAya che, saMsArano vyaya thai jAya che. pUrNa svabhAvanI pariNati pragaTa thatAM bhAvakarma utpanna thatuM nathI. ane tethI navuM dravyakarma AvatuM nathI. ane te svabhAvanI pariNati pUrNa thatAM saMsArano vyaya thai jAya che. arthAt dravyakarmanA aTakavAthI, dravyakarmane rokavAthI ruMdhavAthI saMsArano je udayabhAva che, teno-abhAva thai jAya che-saMsAra eTale udayabhAva, ane teno abhAva thai jatAM ekalo jJAyika bhAva pragaTa thAya che. Ama te pUrNa dazA-mokSadazAne prApta thAya che. dravyakarmamokSa dravyakarmanuM sarvathA chUTI javuM te; dravyamokSa (ahIM bhAvamokSanuM svarUpa dravyamokSanA nimittabhUta parama-saMvararUpe darzAvyuM che.) dravyakarmarUpa saMtati Hpudgala pariNAmarUpa saMtati. dravyakarmo te pudgala skaMdho che. dravyakiyA zarIranI kriyA; dehanI kriyA; bAhya kriyAkAMDa dravya-kSetra-kALa ane bhAva dravya eTale trikALI vastu, anaMta guNa svabhAvano piMDa. kSetra eTale ene pradeza -pahoLAi. kALa eTale vartamAna avasthA. bhAva eTale trikALI zakita. dravya-kSetra-kALa-bhAva dravya = potAnA anaMta guNaparyAyono akhaMDa piMDa kSetra = potAnI pahoLAi rUpa AkAra. (asaMkhya pradezI) kALa = potAnI vartamAna vartatI pragaTa avasthA bhAva = potAnA anaMta guNa athavA trikALI zakita. dravya-guNa-paryAya :dravyanAma, trikALI zakitaono piMDa guNa nAma, trikALI zakita ane paryAya, eTale vartamAna kSaNika avasthA. dravyaguNa-paryAya koipaNa para dravyano, koipaNa guNa ke paryAya, potAnA AtmA mATe vAstavamAM iSTa ke aniSTa thato nathI. nakAmI kalpanA dvArA, tene iSTa ke aniSTa mAnI levAmAM Ave che. ane enA kAraNe A jIva kaSTa uThAve che. tethI para padArthamAM iSTa-aniSTanI kalpanA choDavA yogya che. (2) vastu to dravya-guNa-paryAyamaya che. tyAM vaikAlika urdhva pravAha sAmAnya, te dravya che.
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravyadaSTi ane paryAyaTi:vartamAna paryAyane jonArI daSTi, te paryAya daSTi che. ane trikALI svabhAva ne jonArI daSTi, te divyadRSTi che. (AtmasvabhAva atyaMta dUra Uthe rahenArA bhedo, te guNo che ane krame krame thatA bhedo, te paryAyo che. AvAM dravya-guNane paryAyanI ekatA vinAnI, koi vastu hotI nathI-bIjI rIte kahIe to vastu utpAda-vyaya-dhauvyamaya che, arthAt te Upaje che, viNase che ane Take che. Ama te dravya-guNa-paryAyamaya ane utpAda-vyayadhauvyamaya hovathI, temAM kriyA (pariNamana) thayA ja kare che. mATe pariNAma vastuno svabhAva ja che. (3) anAdi anaMta trikALa Take, te dravyavastu che. bhUta-bhaviSyanI avasthArUpa thavAnI zakita, te guNa che. ane vartamAna pragaTa avasthA, te paryAya che. dravyatva :pravAhIpaNuM. (2) astitva dravyatva guNa dareka dravya niraMtara pravAhame pravartatI potAnI navI navI avasthAone sadAya pote ja badale che, mATe koInA kAraNe paryAya pravarte ke rokAya evuM parAdhIna koI dravya nathI-ema dravyatvaguNa batAve che. (2) je zakitanA kAraNathI dravya sadA eka sarakhAM na rahe. ane janI paryAya (hAlanI-avasthA) haMmezA badalatI rahe. tene dravyatvaguNa, kahe che. (3) je zaktinA kAraNathI dravyanI avasthAo niraMtara badalyA kare che tene dravyatvaguNa kahe che. dareka dravya niraMtara pravAhame pravartatI potAnI navI navI avasthAone sadAya pote ja badale che - ema dravyatvaguNa batAve che. dravyathI :vikalpathI dravyadaSTi anaMta guNaparyAyathI paripUrNa tattva che, tene adhUrA vikArI je pUrA paryAyanI apekSA vagara lakSamAM levuM, te dravyadRSTi che. te ja padArtha daSTi che. (2) svabhAvadaSTi, samyakdaSTi (3) dravya eTale trikALI dhruva ane daSTi te paryAya che - dravya te viSaya che, ane daSTi - paryAya viSaya karanAra che. samyagdarzanano viSaya trikALI dhruva dravya che. paryAya pote viSaya nathI. dravyadRSTi karavI te ja eka karavAnuM kArya che. trikALI dhruva dravyanI daSTi vinAnuM, jANapaNuM ke kriyA AdinI kaMi kiMmata nathI. e to badho saMsAra che. (4) svabhAva daSTi, svabhAva apekSAe. (5) dhruva svabhAva tarapha najara-lakSa dhruvadravya (6) vastu svabhAva. dravyanuM ane gaNaparyAya eka ja astitva jema ke suvarNanuM astitva niSpanna thavAmAM - siddha thavAmAM - nIpajavAmAM mULa sAdhana pILAzAdi guNo ane kuMDaLAdiparyAyo ja che. dravyanuM astitva:astitvane ane dravyane pradezeda nathI; vaLI te te astitva anAdi anaMta che tathA ahetuka ekarUpa pariNatie sadAya pariNamatuM hovAne lIdhe vibhAvadharmathI paNa bhinna prakAranuM che; Ama hovAthI astitva dravyano svabhAva ja che. guNa-paryAyonuM ane dravyanuM astitva bhinna nathI, eka ja che; kAraNake guNa-paryAyo dravyathI ja niSpanna thAya che, ane dravya guNa-paryAyothI ja niSpanna thAya che. vaLI evI ja rIte utpAda-vyaya-dhrauvyonuM ane dravyanuM astitva paNa eka ja che; kAraNake utpAda-vyaya-dhrauvyo dravyathI ja nIpaje che ane dravya utpAda-vyaya-dhrauvyothI ja nIpaje che. dravyAnuM yoga :dravyAnu yoga, parama gaMbhIra ane sUkSma che, nigraMtha pravacananuM rahasya che, zukaladhyAnanuM ananya kAraNa che. zukaladhyAnathI, kevaLajJAna samutpanna thAya che. mahAbhAgya vaDe te dravyAnuM yoganI prApti thAya che. darzanamohano anubhava ghaTavAthI athavA nAza pAmavAthI, viSaya pratye udAsInatAthI ane mahatparuSanA caraNakamaLanI upAsanA baLathI, dravyAnuyoga pariName che. jema jema saMyama vardhamAna thAya che, tema tema dravyAnuM yoga yarthAtha pariName che. saMyamanI vRddhinuM kAraNa samyak darzana nuM nirmalatva che, tenuM kAraNa paNa dravyAnuM yoga thAya che. sAmAnyapaNe dravyAnI yAgemI yogyatA pAmavI durlabha che. AtamAM rAmapariNAmI, parama vItaraNa daptivaMta , parama asaMga evA mahAtmA puruSo, tenAM mukhya pAtra che.
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ he Arya ! dravyAnuM yoganuM phaLa sarva bhAvathI virAma pAmavArUpa saMyama che. je A puruSano vacana tArA aMtaHka mAM tuM koi divasa zithila karIza nahI. vadhAre zuM? samAdhinuM rahasya e ja che. sarvadaHkhathI mukata thavAno ananya upAya e ja che. dravyanuM chANa guNane dhArI rAkhe te dravya. (2) ahIM A vizvamAM je svabhAvane choDayA vinA, utpAda -vyaya-dhrauvya trayathI guNa-paryAyathI lakSita thAya che, te ya che. temAM svabhAva, utpAda, vyaya,dhrauvya, guNa ne paryAya, cha zabdo kahyA. temAM dravyano svabhAva, te astitva. sAmAnyarUpa anvaya astitva be prakAranuM kaheze (*) svarUpa-astitva ane (*) sAdazya astitva. utpAda te prAdurbhAva (arthAt pragaTa thavuM, utpanna thavuM), vyaya te pracyuti (arthAt bhraSTa thavuM, naSTa thavuM), dhrauvya te avasthigati (arthAt TakavuM), guNo te vistAra vizeSo, teo sAmAnya - vizeSAtmaka hovAthI, be prakAranAM che. temAM astitva, nAstitva, ekatva, anyatva, dravyatva, paryAyatva, sarvagatatva, asavargatatva, svapradezatva, apradezatva, mUrtatva, amUrtatva, sakriyatva, akriyatna, cetanatva, acenatva, kartRtva, akartRtva, bhokatva, abhokatva, agurulaghutva ityiAdi sAmAnya guNo che, avagAhahetutva, gatinimittatA, sthitikAraNatva, vartanAyanatva, rUpAdimatva, cetanatva ityiAdi, vizeSa guNo che. paryAyo te Ayata vizeSo, teo cAra prakAranA che (1) dravya paryAya ane guNaparyAya. temAM dravya paryAyo be prakAranA che. (*) samAna jAtIya - jema ke dvi aNuka, triaNuka vagere kaMdho, (*) asamAna jAtIya : jema ke manuSya, deva vagere. guNa payAryo paNa be prakAranA che H (*) svabhAva paryAya : jema ke siddhanA guNapayAryo, (*) vibhAva paryAya : jema ke svapara hetuka mati jJAna paryAya. dravyanuM vAstu dravyano sva-vistAra; dravyanuM svakSetra; sva-kada; dravyanuM sva-daLa (vAstu=ghara; raheThANa; nivAsasthAna; Azraya; bhUmi.) (2) dravyano svavistAra, dravyanuM svakSetra, dravyanuM svakada, dravyanuM svadaLa. dravyantara :anya dravya 469 dravyendriyo zarIra pariNAmane prApta jaDa Indrayo parazeya hovA chatAM te mArI che evI ekatvabuddhi te mithyAtvabhAva, saMkara-khIcaDo che. jenI AvI mAnyatA che teNe jaDanI paryAya ane caitanyanI paryAyane eka karI che. zarIra pariNAmane prApta jaDa IndriyothI bhinna bhagavAna AtmA nirmaLa bheda abhyAsanI pravINatAthI prApta thAya che. bIjI koI rIte prApta thato nathI. jJAnanI paryAyane jJAyakamAM vALatAM nirmaLa bheda-abhyAsanI pravINatAthI aMtaraMgamAM pragaTa ati sUkSma caitanya svabhAvanA avalaMbananA baLa vaDe jaDa Indriyone potAthI sarvathA judI karAya che, jItAya che. dravyendriyone judI pADavAnI rIta HzarIra e jaDa paramANuono skaMdha che ane pAMca Indriyo. sparza, jIbha, nAka, AMkha ane kAna te jaDa zarIranA pariNAma che. zarIranA pariNAmane prApta jaDa Indriyone dravyendriyo kahe che. te dravyendriyo AtmAnA pariNAma (paryAyo) nathI. jaDa dravyendriyone jItavI eTale tenAthI bhinna, adhika-judo paripUrNa eka jJAyakane anubhavavo. karmanA baMdhane maryAdA nathI, te anAdi AnaMda svarUpa AtmAnA saMbaMdhamAM nimittarUpe jaDa karmanI baMdha avasthA anAdinI che. ajJAnI baMdha paryAyane kAraNe nahi paNa baMdha paryAyane vaza thaIne parane potAnAM mAne che. bhagavAna AtmA ciddhana jJAyaka svarUpa che. paraMtu ajJAnI jaDa karmane vaza thaIne adharmane seve che. paryAyamAM parane vaza thavAno dharma (yogyatA) che. tethI te parane vaza thaIne rAgAdi kare che. karmano udaya vikAra karAve che ema nathI. ajJAnI karmanA udayane vaza thaI jaDa Indriyo potAnI mAne che tethI ajJAnIne vikAra thAya che. baMdha paryAyathI vikAra thato nathI paNa baMdha paryAyane vaza thatAM ajJAnI vikArarUpe pariName che. zarIranI avasthAne prApta je jaDa dravyendriyo che tene potAthI ekapaNe mAnavI te ajJAna, mithyAtva, adharma che. te dravyendriyone potAnI judAI kema karavI tenI have vAta kare che. dharmI nirmaLa bheda-abhyAsanI pravINatAthI dravyendriyone judI kare che. huM to jJAyaka chuM, zarIranI avasthA te huM nahi -
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ 470 atisUkSma caitanyasvabhAva aMdaramAM vastu tarIke pragaTa che. vastu tarIke to te pragaTa, sata, mojUda, astipaNe vidyamAna che. AvA aMtaraMgamAM vidyamAna atisanma caitanya svabhAvanA avalaMbana-Azraya vaDe dravyendriyone potAthI sarvathA judI karavI tene dravyendriyonuM jItavuM kahevAya che. dravyanaya ane dravyArthikanayanA viSayamAM zuM phera che ? je dravyanaya kahyo teno viSaya to eka ja dharma che. dravyanaya to vastumAM bheda pADIne tenA eka dharmane lakSa le che. dravyanaya to anaMta dharmomAMthI eka dharmano bheda pADIne viSaya kare che. dravyArthikanaya che, teno viSaya to abheda che. dravyArthika naya to bheda pADyA vagara vartamAna paryAyane gauNa karIne, abheda dravyane lakSamAM le che. zuddha nizcayanayano je viSaya che te A dravyanayano viSaya nathI, te nizcayanayano je viSaya che te vartamAna azaMne ane bhedane, gauNa karIne Akho anaMtaguNone piMDa che. AvuM (svasaMvedana) jJAna te nirmaLa bheda jJAna che. Indriyo para ane huM sva ema ekaluM vikalpa dvArA dhArI rAkhavuM te kAMI nirmaLa bheda jJAna nathI. jo ke vAta me samajAve che paNa aMdaramAM kama nathI. samajAvavAmAM kuma paDe che, paNa jyAre bhinna paDe che tyAre ekI sAthe bhinna thAya che. nirmaLa bhedaabhyAsa eTale parathI bheda pADavAno abhyAsa. te nirmaLa bheda-abhyAsanI pravINatAthI eTale jJAnanI paryAyane jJAyaka tarapha DhALavAthI aMdaramAM pragaTa je atisUkSma caitanya svabhAva te prApta thAya che. ane tenA avalaMbananA baLathI dravyandriyone sarvathA potAthI judI karAya che. kathaMcit judI karAya che. ema nahi, sarvathA judI karAya che. zarIra pariNAmane prApta dravyandriyo ati sthaLa ane jaDa che. ane nirmaLabheda-avasthAnI pravINatAthI prApta aMtaraMgamAM pragaTa je dravyasvabhAva te ati sUkSma ane caitanyasvarUpa che. AvA aMtaraMgamAM pragaTa ati sUkSma caitanya svabhAvanA avalaMbananA baLa vaDe dravyandriyone judI pADavAmAM Ave che. A samyagdarzana pAmavAnI kaLA che. anAdithI ajJAnI jaDa zarIrane ane AtmAne ekapaNe mAne che. tene zrIguru kahe che ke - prabhu ! tuM (AtmA) tenAthI (IndriyothI) bhinna che. tyAM zrIgurunI vAta dhAraNAmAM laI te aMtaramAM ekAgra thavAno prayoga kare che. atisUkSma caitanya svabhAva aMdaramAM vastu tarIke je pragaTa che tene nirmaLa bheda-abhyAsathI prApta karI temAM ekAgra thatAM teno Azraya karatAM dravyendriyo sarvathA judI paDe che. A samyagdarzana eTale dharmanuM paheluM pagathiyuM prApta karavAnI rIta che. juo keTalI vAta karI che ? eka to karmanA udayane vaza thavAthI vikAramithyAbhAva thAya che. te vaDe jIva potAne ane dravyandriyone ekapaNe mAne che paNa judAI mAnato nathI. bIjuM zarIra pariNAmane prApta jaDa Indrayone potAnI judI pADavAno abhyAsa te nirmaLa bhedajJAna che. AvA nirmaLa bhedajJAna vaDe prApta aMtaraMgamAM pragaTa ati sUkSma caitanya svabhAvamAM ekAgra thatAM dravyendriyo judI paDI jAya che. dravyanA AdhAre paryAya koI paryAya pote potAmAMthI utpanna thI zake nahi paNa te dravyanA AdhAre- dravyamAMthI-utpanna thAya; kAraNa ke jo ema na hoya to to dravyarU5 AdhAra vinA paryAyo utpanna thAya, jaLa vinA taraMgo thAya, e to pratyakSa viruddha che.) tethI paryAyane utpanna thavA mATe dravyarUpa AdhAra joIe. A rIte jJAnaparyAya paNa pote potAnAmAMthI utpanna thAya - e vAta to barAbara che. paraMtu jJAnaparyAya pote potAthI jaNAI zake nahi e vAta yathArtha nathI. AtmadravyamAMthI utpanna thato jJAnaparyAya pote potAnI ja jaNAya che. jema dIvArUpa AdhAramAMthI utpanna ane prakAza paryAya svarane prakAze che tema AtmArUpa AdhAramAMthI utpanna thato jJAna paryAya svaparane jANe che. vaLI, jJAna pote potAne jANe che e anubhavasiddha paNa che. dravyanA guNa :je zakitanA kAraNathI, dravyanI avasthAo nirantara badalyA kare che. tene dravyatva guNa kahe che. dravavuM te. pariNamana. dravyanA guNo astitva, vastutva, dravyatva, prameyatva, agurulaghutva ane pradezatva A che guNo tamAma dravyane hoya che.
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravyanA paryAyavAcaka zabda sattA, sattva, sat, sAmAnya, dravya, abvaya, vastu, artha, vidhi, A badhA zabdo sAmAnya rIte eka dravya rUpa arthanA vAcaka che. dravyanA bheda dravyanA cha bheda che. (1) jIva (2) pudgala, (3) dharma, (4) adharma, (5) AkAza ane (6) kALa. dravyanA vizeSo :koI dravyo bhAva temaja kriyAvALAM hovAthI ane koI dravyo kevaLa bhAvavALAM hovAthI te apekSAe dravyano vizeSa (arthAt bheda) che. tyAM, pudgala tathA jIva (1) bhAvavALAM temaja (2) kriyAvALAM che, kAraNake (1) pariNAma dvArA temaja (2) saMghAtane bheda dvArA teo Upaje che, Take che ane naSTa thAya che. bAkInAM dravyo to bhAvavALAM ja che, kAraNake pariNAma dvArA ja teo Upaje che, Take che ane naSTa thAya che. Ama nizcaya (arthAt nakakI) che. temAM bhAvanuM lakSaNa pariNAma mAtra che; kriyAnuM lakSaNa parispaMda (kaMpana) che. tyAM saghaLAMya dravyo bhAvavALAM che kAraNake pariNAma svabhAvavALAM hovAne lIdhe pariNAma vaDe anvaya ane vyatirekone pAmatAM thakAM teo Upaje che, Take che ne naSTa thAya che. pudgalo to (bhAvavALAM hovA uparAMta ) kriyAvALA paNa hoya che, kAraNake pariskaMda svabhAvavALAM hovAne lIdhe parispaMda vaDe chUTAM pudgalo bhegAM maLatAM hovAthI ane bhegAM maLelAM pudgalo pAchAM chUTAM paDatAM hovAthI (te apekSAe) teo Upaje che, Take che ne naSTa thAya che. tathA jIvo paNa (bhAvavALAM hovA uparAMta) kriyAvALA paNa hoya che, kAraNake pariSaMdasvabhAvavALA hovAne lIdhe pariskaMda vaDe navAM karma-nokarmarU pudgalothI bhinna jIvo temanI sAthe bhegA thatA hovAthI ane karma-nokarmarUpa pudgalo sAthe bhegA thayelA jIvo pAchA bhinna paDatA hovAthI (te apekSAe) teo Upaje che, Take che ne naSTa thAya che. dravyanA svabhAvabhUta ja pariNAma utpAda, vyaya, dhauvyAtmaka pariNAma. dravyanikoSa bhUta, bhaviSya paryAyanI mukhyatA laIne tene vartamAnamAM kahevI jANavI te dravyanikSepa che. jema zreNIka mahArAjA bhaviSyamAM tIrthaMkara thavAnA che tene vartamAnanAM tIrthaMkara kahevA-jANavA, ane mahAvIra bhagavAnAdi bhUtakALamAM thayelA tIrthaMkarone vartamAna tIrthaMkaro gaNI stuti karavI te dravyanikSepa che. (2) 471 vastumAM je avasthA vartamAna pragaTa nathI, paNa temAH yovyatA joine bhUtakALamA thaela athavA bhAvikALe thanAra avasthAthI vastu ne vartamAnamAM kahevI, te dravyanikSepa che. (3) bhUta, bhaviSya paryAyanI mukhyatA lai, tene vartamAnamAM kahevI jAvI, te dravyanikSepa che. dravyaniepe an sanmukha thaI dravthanirjarA te pudgala paramANuMonuM AtmApradezathI kharI paDavuM, te dravya nirjarA. dravyapuNya :emAM karma nimitta che te vikAra karanAra ajIva te dravya puNya che. dravyapuNyAva zAtAvedanIyAdi pudgalapariNAmarUpa dravyapuNyAsavano je prasaMga bane che temAM jIvanA prazastarAgAdi zubhabhAvo nimittakAraNa che mATe dravyapuNyAsava prasaMganI pAchaLa pAchaLa tenA nimittabhUta zubhabhAvone paNa bhAvapuNyAsava evuM nAma che. dravyapadArtha jaDa padArtha dravyaparyAya :dravyaparyAya dvividha che H (1) samAna jAtIya ane (2) asamAna jAtIya. tyAM (1) samAna jAtIya te jevA ke aneka pudgalAtmaka dvi-aNuka, triaNuka vagere; (2) asamAna jAtIya te-jevA ke jIvapudgalAtmaka deva, manuSya vagere. dravya-paryAya abhedarUpa ja che eTale ke tene paravastu sAthe kAMI saMbaMdha nathI. potAnuM dravya ane potAnI paryAya parathI bhinna che ane pote abhedarUpa che. parathI bhinna che e apekSAe dravya-paryAya abhinna che ema kahyuM che. tyAM dravya ane paryAya eka thayAM che ema nathI. dravya-paryAya abhedarUpa che eTale paranI sAthe che rAganI sAthe kAMI saMbaMdha nathI. nirmaLa paryAya ane dravya abheda che eTale ke nirmaLa paryAya che te vyApaka evA dravyanuM vyApya che. e paryAyano kartA dravya che ema abhedano artha are bhAI ! anaMtakALanI potAnI cIja che, tenI dRSTi karavI te kAMI sAdhAraNa vAta nathI. je paryAyabuddhi ane rAgabuddhi anAdithI che temAM palaTo mArIne dravyabuddhi karavI e sAdhAraNa (purUSArthanI) vAta nathI. bhagavAna AtmA pUrNAnaMdano nAtha prabhu trikALI dhruva dravya che. te che ema
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ jyAM paryAya dravya sanmukha DhaLIne teno svIkAra kare che tyAre dravya-paryAya | abhedarUpa ja che. je paryAya dravyanI sanmukha thaI te dravyano svIkAra kare che. ane tyAM tene zAntino anubhava thAya che. pote AtmA vyApaka ane potAnI nirmaLa paryAya te vyApya ema abhedarUpa pariNamana che tyAM zAMti che. paNa pote AtmA vyApaka ane puNya-pApanA bhAva te mAruM vyApya ema je mAne tene azAMti che,AvuM ja vastunuM svarUpa che. je dravyano AtmA, svarUpa athavA sattva te ja paryAyano AtmA, svarUpa athavA sattva. Ama hoIne dravya paryAyamAM vyApe che ane paryAya dravya vaDe vyapAI jAya che. AvuM, vyApya-vyApakapaNe tasvarUpamAM ja hoya; atasvarUpamAM na ja hoya. juo ! zuM kahe che ? je dravyanuM svarUpa che e ja paryAyanuM svarUpa che. paryAya enI jAtanI che ne ! paryAya ane dravya banne eka thayA che ema nathI. paryAya paryAyamAM rahIne dravyane jANe che. dravyamAM bhaLIne jANatI nathI, paraMtu parathI bhinnapaNuM che e apekSAe dravya ane paryAya abhinna che ema kahyuM che. apekSA barAbara samajavI joIe. A pramANe dravyanuM svarUpa vA sattva te ja paryAyanuM svarUpa vA satya che.Ama hoIne eTale ke dravya-paryAyanI abhinnatA hoIne dravya paryAyamAM vyApe che ane paryAya dravya vaDe vyapAI jAya che. dravyaprANa : jIvane cAra dravyaprANa che; IndriyaprANa, baLaprANa, AyuprANa tathA zvAsocchavAsa prANa. A cAra jIvonA dravya prANa che. (1) IndriyaprANa = sparzana, rasanA, prANa, cazna ane zrotra, e pAMca IndriyaprANa dravyaprANanA bheda :dravyaprANanA daza bheda che. pAMca Indriya, traNa yoga (mana, vacana, kAya) bala, zvAsozvAsa ane Ayu.(e sarva dUgala paryAyo che. A dravyaprANonA saMyoga-viyogathI jIvonI jIvana-maraNarUpa avasthA vyavahArathI kahevAya che.) drazya-parivartana jyAre koi jIvada anaMtAnaMta pudgalone, anaMtavAra grahaNa karI choDI de che, tyAre tenuM eka pula-parivartana thAya, A jIve evAM aneka, dravya-parivartana karyA che. pugala-parivartanarUpa saMsAramAM kharekhara jIva, ekaja sarvaya pugala vargaNAo, vAraMvAra anaMtavAra bhogave che. ane choDe che. dvavyApApa karmanuM nimitta je vikArano karanAra ajIvano paryAya te dravya pApa che. vastu svabhAva pote puNya-pApane karanAra nathI. zubhabhAva thavA lAyaka jIva(paryAya) ane eno karanAra karmano udaya te ajIva che tene dravya puNaya kahIe. evI rIte hiMsA, jUTha corI Adi bhAvapApa thavA lAyaka to jIva che, paryAyamAM evI lAyakAta che ane karmanuM je nimitta che tene dravyapApa kahIe. TUthabaMdha zubhAzubha pariNAmanA nimittI zubhAzubha karmapaNe pariNata pudgalonuM jIvanI sAthe anyonya avagAhana (viziSTa zakti sahita eka kSetrAyagAha saMbaMdha) te dravya baMdha che. (2) sAme pUrvakarmanuM nimitta che e baMdhana karanAra che. navo baMdha thAya enI vAta ahIM nathI. A to pUrva karma je nimitta thAya che. ane ahIM dravyabaMdha kahyo che. bhagavAna AtmA to abadhdha-spaSTa che, paNa enI paryAyamAM baMdha yogya lAyakAta che te (jIva) bhAvabaMdha che. ane baMdhana karanAra karma-nimitta che te dravyabaMdha che, Ama banne baMdha che. (3) A dravyabaMdhanuM nimitta bhAvabaMdha che. (4) jaDa prakRti baMdhAya te dravyabaMdha. temAM jIvanA vikArI pariNAma nimitta. (5) dravya rUpa, Atma dravyanuM zuddha svarUpa che, tevuM pote pragaTAvyuM che, te dravyarUpa thayA che. dravyabhAva bhede bhinna ghAti ka dravyane bhAva. evA be bhedavALA ghAtikarmo, dravya ghAtikarmo ne bhAva ghAti karmo. davyabhAva paramANa :AtmabhAvanI sUkSmatA. (2) baLaprANa = kAya, vacana ane mana, e traNa baLaprANa che. (3) AyaprANa =bhavadhAraNanuM nimitta (arthAt manuSyAdi paryAyanI sthitinuM nimitta) te AyuprANa che. (4) zvAsocchavAsa prANa = nIce tathA UMce javuM te jenuM svarUpa che evo vAyu (zvAsa) te, zvAsozvAsa prANa che. A cAra pula janita che.
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravya-bhAvabhede bhinna thAtikarmo dravyane bhAva evA be bhedavALA ghAtikarmo; dravya ghAtikarmo ane bhAvaghAtikarmo. (2) dravya ane bhAva evA be bhedavALAM dhAtikarmo, dravya dhAtikarmone bhAva dhAti dharmo-jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, aMtarAya ane mohanIyarUpa dhAti karmo dravyumana jJAnAvaraNa ane vIryAntarAya karmanA kSayopazama tathA aMgopAMganAmakarmanA udayathI je pudgala manarUpa thaIne guNadoSanA vicAra tathA smaraNa Adi vyApAra tarapha abhimukha thaIne AtmAne upakAra kare che tene dravyamana kahe che. AthI dravyamana paudgalika che. (2) chAtInA maghyamAM ATha pAMkhaDInA khIlelA kamaLanA AkAre rajakaNonuM baneluM che, te dravyamana. dravyamaya dravyasvarUpa. dravyamaraNa deha chUTe te dravyamaraNa. dravyamoTA kharekhara bhagavAna kevaLIne, bhAvamokSa hotAM, parama saMvara siddha thavAne lIdhe uttarakarmasaMtati nirodha pAmI thakI ane parama nirjarAnA kAraNabhUta dhyAna thavAne lIdhe pUrva karma saMtati-ke jenI sthiti kadAcit svabhAvathI ja AyukarmanA jeTalI hoya che ane kadAcit samudghAtavidhAnathI AyukarmanA jeTalI thAya che te-AyukarmanA anusAre je nivartatI thakI apunarbhavane mATe te bhava chUTavAnA samaye thato je vedanIya-Ayu-nAma-gotrarUpa karmapudgalono jIvanI sAthe atyaMta vizleSa (viyoga) te dravyamokSa che. A dravyamokSanA svarUpanuM kathana che. (2) ATha karmathI sarvathA chUTI javuM dravyayAyAva AkhazAtAvedanIyAdi pudgala pariNAmarUpa dravyayAyAsavano prasaMga bane che temAM jIvanA azubha bhAvo nimittakAraNa che mATe dravyapApAsavanI pAchaLa pAchaLa tenA nimittabhUta azubha bhAvone paNa bhAvapApAsava evuM nAma che. dravyayoga :karma-nokarmane grahaNa karavAnI AtmAnI zakitanA kAraNe AtmapradezonuM parispaMdana (caMcaLa thavuM) te dravyayoga che. ahIM dravyano artha 'AtmadravyanA pradezo'' thAya che. 473 dravyaliMga zAstrajJAna te dravyaliMga che, navatattva bhedavALI zraddhA te dravyaliMga che. ane cha jIvanakAryanuM cAritra, te paNa dravyaliMga che. IMrIranuM namrapaNuM te paNa dravyaliMga che. zAstranA vikalpo, paMcamahAvrata na rokANA ane bhAvaliMgarUpa darzana-jJAna-cAritranuM sevana karatAM, yakSa mokSamArga ane mokSane pAmyA. jo dravya liMga mokSanuM kAraNa hoya to, tene choDIne aMdara AtmAnA Azraye kema jAta ? je zraddhA-jJAnane caitanya prabhuno Azraya nathI, e zraddhA-jJAna dravyaliMga che. zarIra-Azrita che, paradravya che, svadravya nathI. (2) zarIrAdi (3) Adi vyavahAramAM mugdha thai rahyA che, = zarIrAdinI kriyAmAM mamatva karyA kare che. (4) samyagdarzana vinAno, bAhya sAdhuve dravyavidhAyaka dravyane racanAro. dravyavinA dravyathI juduM. dravyavizeSo dravyanA bhedo. (2) dravyanA bhedo. koi dravyo bhAva tema ja kriyA vALAM hovAthI, ane koi dravyo kevaLa bhAva vALAM hovAthI, te apekSAe dravyano vizeSa (arthAt bheda) che. tyAM pudgala tathA jIva (*) bhAvavALAM temaja (*) kriyAvALAM che, kAraNa ke (*) pariNAma dvArA temaja (*) saMdhAta ne bheda dvArA teo Upaje che, Take che ane naSTa thAya che. bAkInAM dravyo to bhAvavALAM ja che, kAraNa ke pariNAma dvArA ja teo Upaje che, Take che ane naSTa thAya che. Ama nizcaya (arthAt nakakI) che. (3) dravyanA bhedo, dravyanA jIva ane zakaya evA be bhedo. dravyanyatA satno uccheda. drazruta vItarAganI vANI; vItarAga sarvajJa paramAtmAnI OM dhvani anusAra racAyelAM paramAgama te dravyazruta che. (2) jinavANI. (3) paudgalika vacano dvArA nirdiSTa hovAthI dravyazruta che -svataH jJAnarUpa na hotAM, pudgalanA rUpamAM che. tenI je jJApti jANakArI, te bhAva zruta jJAna che. bhAva zrutajJAnanI utpattimAM kAraNa thavAthI, te dravya zrutane paNa upacArathI, vyavahAranayathI zrutajJAna kahevAmAM Ave che. sUtra to upAdhirUpa hovAthI chUTI jAya che. jJAti ja bAkI rahI jAya che. te jJAti kevaLa jJAnIne ane zrutajJAnInI AtmAnA
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ samyak anubhavamAM, samAna ja hoya che. iMAstavamAM jJAnano zruta upAdhirUpa bheda nathI. (4) jinendra bhagavAnanA zrutano sUtrarUpa Agamano ahIM nirdeza karyo che, te paudagalika vacano dvArA nirdiSTa hovAthI, dravyazruta che. svataH jJAnarUpa na hotAM, pudgalanA rUpamAM che. (5) zAstranA zabdo, divya dhvani, vANI to jaDa che. paNa vANInA sAMbhaLanArAo vANI sAMbhaLIne, aMtarmukha thaine bhAvadyutapaNe pariName che. tethI bhagavAnanI vANImAM bhAvadyutathI upadeza che ema kahyuM che. vANI koi bhAvadyuta nathI, vANImAM kevaLajJAneya nathI. vANI to dravyazruta acetana ja che. dravyazruta vItarAga, sarvajJa paramAtmAnI OM dhvani anusAra racAyelAM paramAgama ne dravya zruta che. vItarAganI vANI-dravyazruta (2) zAstranA zabdo, Agama (3) bhAvadyuta, jJAnasvarUpa zuddha AtmAnuM jJAna (4) AgamavANI, zabdabrahma (5) vItarAga sarvajJa paramAtmAnI OM dhvani anusAra racAyelAM paramAgama, te dravyazruta che. (6) zabdarUpa Agama zAstra. (7) jinendra bhagavAnanA je zrutano-sUtrarUpa Agamano ahIM nirdeza karyo che te paudgalika vacano dvArA nirdiSTa hovAthI dravyazruta che. svataH jJAnarUpa na hotAM pudgalanAM rUpamAM che. (8) jinavANI; paramAgama. dravyamrutAna AgamanA zabdonA arthanuM jJAna. dravyazruta vAcaka che, aMdara bhAvazrutajJAna, tenuM vAcya che, dravyazruta abaddhapRSTha AtmAnA svarUpane nirUpe che, bhAvadyuta abaddhasRSTa AtmAno anubhava kare che. dravyastutithI namaskAra dravyathI eTale vikalpathI stuti kare che. siddha bhagavAna AvA che evo (temanA svarUpano vicAra) vikalpa uThayo, e dravya namaskAra che. dravyasthAnIya dravya samAna; dravyanA dRSTAMtarUpa. dravya kuMvara saMvara karanAra saMvAraka e nimitta che. saMvaranI sAme jeTalo karmano udaya nathI (abhAvarUpa che) ane dravya-saMvara kahe che. e banne saMvara che. eka bhAvasaMvara ane bIjo dravya saMvara 474 dravyasAmAnya dravyapaNArUpa sAmAnyanI apekSAe, dravyomAM ekapaNuM che. tyAM jIvano Atmadravya ja, eka bheda che. cetanAnA pariNAma svarUpa upayoga, jIvadravyanI pariNati che. dravyapaNArUpa sAmAnyanI apekSAe, dravyomAM ekapaNuM che to paNa, vizeSa lakSaNonI apekSAe temanA jIva ane ajIva evA be bheda che. je (dravya) bhagavatI cetanA vaDe ane cetanAnA pariNAma svarUpa upayoga vaDe racAyelA che, te jIva che. ane je (dravya) cetanA rahita hovAthI acetana che, te ajIva che. jIvano eka ja bheda che. ajIvanA pAMca bheda che. (1) pudgala (2) dharmAstikAya (3) adharmAstikAya, (4) AkAza ane (5) kALa. A pAMce dravyo abhya che. dravyA sthAnIya dravya samAna, dravyanA dRSTAMta rUpa. dravyAMtara anya dravya; judu dravya. (2) bIjAM dravyo; dravyathI judAM. (3) bhinna dravya, bhinna bhinna dravyo dravyAMtararUpe anya dravyarUpe, eka dravyanuM bIjA dravyarUpe thavuM dravyAdika viSe je aDhabhAva Hdravya-guNa-paryAya viSe je mUDhatArUpa pariNAma te moha che. dravyAna yoga :mUrta ke amUrta koipaNa padArthanuM vivaraNa, AtmavidhAnuM zAstra. dravyAnuyoga cha dravyo ane sAta (athavA nava) tattvonuM nirUpaNa je zAstramAM karavAmAM AvyuM hoya tene dravyAnuyoga kahe che. (2) dravyanuM vivaraNa; dravyanI TIkA; dravyanI vyAkhyAnI cokakasa prakAranI rIta; dravyanI pAchaLa eka pAchaLa Avato bIjo prasaMga. (3) ekalA dravyAnuyogano abhyAsa karavAthI nizcayAbhAsI thai jAya ? nA, dravyAnuyoganA abhyAsathI nizcayAbhAsI na thAya. paNa vyavahAra che ja nahi tema niSedha kare, to nizcayAbhAsI thai jAya. ethI kahyuM che ke, jene nizcayano atireka hoya, teNe vyavahAra grahaNa karavo. ane jene vyavahArano atireka hoya, teNe nizcayane grahaNa karavo. (4) dravyAnuyoga parama gaMbhIra ane sUkSma che, nigraMthapravacananuM rahasya che, zukala ghyAnanuM ananya kAraNa che. zukala dhyAnathI kevaLajJAna samutpanna thAya che.
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAbhAgya vaDe, te dravyAnuyoganI prApti thAya che. Tarzanamohano anubhAga ghaTavAthI athavA nAza pAmavAthI, viSaya pratye udAsInatAthI ane mahatpuruSanA caraNakamaLanI upAsanAnA baLathI, dravyAnuyoga pariName che.jema jema saMyama vardhamAna thAya che, tema tema dravyAnuyoga yathArtha pariName che. saMyamanI vRddhinuM kAraNa samyagdarzananuM nirmalatva che, tenuM kAraNa paNa dravyAnuyoga thAya che. sAmAnyapaNe dravyAnuyoganI yogyatA pAmavI durlabha che. AtmArAmapariNAmI, paramvItarAgadiSTavaMta, paramaasaMga evA mahAtmApuruSo tenAM mukhya pAtra che. koi mahat purUSanA mananane arthe paMcAstikAyanuM saMkSipta svarUpa lakhyuM hatuM, te manana arthe, A sAthe mokalyuM che. ke Arya! dravyAnuyoganuM phaLa sarva bhAvathI virAma pAmavArUpa saMyama che. te A purUSanAM vacana tArA aMtaHkaraNamAM tuM koi divasa zithila karIza nahIM vadhAre zuM? samAdhinuM rahasya e ja che. sarva duHkhathI mukata thavAno ananya upAya, e ja che.zrImada rAjacaMdra vacanAmRta-866 (5) je zAstramAM mukhyarUpe, jIvAdi cha dravya, sAta tattvonuM kathana hoya te. (6) dravyAnuyoga= dravyAnuyoga parama gaMbhIra ane sUkSma che, nirgathapravacananuM rahasya che, zukaladhyAnanuM ananya kAraNa che. zukala ghyAnathI kevalajJAna samRtpanna thAya che. mahAbhAgya vaDe te dravyAnuyoganI prApti thAya che. darzanamohano anubhAga dhaTavAthI athavA nAza pAmavAthI, viSaya pratye udAsInatAthI ane mahatpurUSanA caraNakamaLanI upAsanAnA baLathI dravyAnuyoga pariName che. jema jema saMyama vardhamAna thAya che. tema tema dravyAnuMyoga yathArtha pariName che. saMyamanI vRddhinuM kAraNa samyagdarzananuM nirmalatva che, tenuM kAraNa paNa dravyAnuyoga thAya che. sAmAnyapaNe dravyAnuyoganI yogyatA pAmavI durlabha che. AtmArAmapariNAmI, paramavItarAga-daSTivaMta, parama asaMga evA mahAtmA purUSo tenAM mukhya pAtra che. he Arya! dravyAnuyoganuM phaLa sarva bhAvathI virAma pAmavArUpa saMyama che. te A purUSanAM vacana tArA aMtaHkaraNamAM tuM koi divasa zithila karIza nahIM. vizeSa huM ? samAdhinuM rahasya e ja che. sarva duHkhathI 475 mukata thavAno ananya upAya e ja che. zrIrAmarAjacaMdra, vacanAmRta 866 (7) je zAstramAM mukhyapaNe, jIvAdi cha dravya, sAta tattvonuM kathana hoya te. dravyAnuyoganuM mULa :he Arya! dravyAnuyoganuM phaLa sarva bhAvathI virAma pAmavArUpa saMyama che. te A puruSanAM vacana tArA aMtaHkaraNamAM tuM koI divasa zithila karIza nahIM. vadhAre zuM ? samAdhinuM rahasya e ja che. sarva duHkhathI mukta thavAno ananya upAya e ja che. dravyAnusAri caraNa ane caraNAnusAri dravya kAyAnI visArI mAyA svarUpe samApyA evA, nigraMthano paMtha bhavaaMtano upAya che. dravyArthika naya dravya+artha+nAya = dravya jenuM prayojana che, mULa vastu jenuM prayojana che, te nayane-tevA jJAnane dravyArthika naya kahe che. jenuM prayojana akhaMDa abheda ekarUpa nayano viSaya che. (2) trikALI ekarUpa abheda vastune viSaya karanArajANanAra-jJAnanA aMzane, dravyArthika naya kahe che, dravya ja jeno artha eTale ke prayojana che dravyArthika che. vastu trikALI dhruva dravya jenuM prayojana che, tene dravyArthikanaya kahe che. (3) AtmA nI traukALika zuddha avasthA batAvanAruM jJAnanuM paDakhuM. vizvamAM cha svataMtra dravyo che. tene oLakhAvanAra dravya daSTi che. dravyArthika naya ane paryAyArthika naya dravyArthikanayano viSaya trikALI dravya che ane paryAyArthikanayano viSaya kSaNika paryAya che. dravyArthika nayanA viSayamAM judo guNa nathI, kema ke guNane judo pADI lakSamAM letAM vikalpa UThe che. ane vikalpa te paryAyArthika nayano viSaya che. dravyArthikanayane nizcaya, zuddha, satyArtha, paramArtha, bhUtArtha, svAvalaMbI, svAzrita, svataMtra, svAbhAvika, trikALI, dhruva, abhed ane svalakSI naya kahevAmAM Ave che. paryAyArthika nayane - vyavahAra azuddha, asatyArtha, aparamArtha, abhUtArtha, parAvalaMbI, parAzrita, parataMtra, nimitAdhIna, kSaNika, utpannavaMsI bheda ane paralakSI naya kahevAmAM Ave che. dravyArthinaya je vacana, vastunI mULasthitine kahe, zuddha svarUpane kahenAra, dravya jenuM prayojana che, te dravyArthika naya. (2) nizcayanaya (3) je dravyaparyAya
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ svarUpa vastumAM, dravyano mukhyapaNe anubhava karAve, te dravyArthikenaya che. dravyArthikanayano viSaya baMdha-mokSanI apekSA rahita, trikALI guNa ane trikALI niArapekSa paryAya sahita, trikALI jIvadravya sAmAnya, te dravyArthikanayano viSaya che. A arthamAM zAstromAM dravyArthika ane paryAyArthika naya vAparavAmAM AvyA che, eTale guNArthikanayanI jarUra rahetI nathI. jIva sivAyanA, pAMca dravyonA trikALI dhruva svarUpamAM tenA guNa samAi jAya che mATe judA guNArthikanayanI jarUra nathI. dravyArthikanayano viSaya trikALI dravya che ane paryAyArthika nayano viSaya kSaNika che. dravyArthikanayanA viSayamAM judo guNa nathI, kemake guNane judo pADI lakSamAM letAM vikalpa UThe che ane vikalpa te paryAyArthikanayano viSaya che. (4) trikALI zuddha paramAtma dravyanuM lakSa karIne, je pragaTa trikALI zuddha paramAtma dravya pragaTa thayuM, te zuddha nizcayanayano dravyArthika nayane viSaya che. (5) dravya = vastu, artha = prayojana, dravya jenuM prayojana che arthAt jenuM prayojana akhaMDa, abheda, ekarUpa trikALI vastu che, te dravyArthikanaya che, ane A pAriNAmika bhAva che, te A rIte dravyAthikanayano viSaya che. paryAyArthikanaya vartamAna utpAdavyayarUpa badalatI avasthA-paryAyane batAve che, jyAre dravyArthika naya trikALI ekarUpa dravyane batAve che. dravyArjiMgI muni :agiyAra aMgIdhArI dravyaliMgI muni, sva sanmukha daSTi karato nathI. atIndriya AtmAnI sanmukha daSTi karato nathI. tene dhAraNAmAM badhI vAto Ave che paNa aMtara mukhano prayatna ja karato nathI. dravyaliMgInI bhUmikA karatAM, samyak sanmukhanI bhUmikA ThIka che. dravyaliMgI to saMtoSAi gayo che. ane samayak sanmukhavALo to prayatna kare che. dravyaliMgI muni zuddhAtmAnuM ciMtavana kato kare, paNa Atmamaya thaine karato nathI.dravyAliMgI e kSayokapazamanI dhAraNAthI, ne bAhya tyAgathI badhuM karyuM che. ema to ene bAhyathI vairAgya, ghaNo dekhAya. hajAro rANI, rAjapATa choDayAM hoya che, paNa e eno vairAgya sAco nathI. puNya-pApanA pariNAmathI aMdara virakita thayo nathI. svabhAva mahAprabhu che, anaMtAnaMta guNono dariyo AnaMdathI bharyo 476 che. eno aMdarathI mahimA Avyo nathI. dravyaliMgIne zubhamAM rUci che. kAyA ane kaSAyamAM ekatva che. teno tene khyAla Avato nathI. tattvanA jANapaNAnuM dhAraNAjJAna, to barAbara che paNa pote kyAM aTake che, te pakaDAtuM nathI. kaSAyanI ghaNI maMdatA che temAM svAnubhava mAne che. dravyAsava jJAnavaraNIyAdi karmane yogya je pudagala grahaNa thAya che, te dravyAsava jANavo. jinabhagavAne te aneka bhedathI, kahayo che. ke dravyo :keTalAMka dravyo bhAva e kriyAvALA ane koI dravyo kevaLa bhAvavALAM che. tyAM pudgala ane jIva (*) bhAvAvALAM temaja (*) kriyAvALAM che. kAraNake pariNAma dvArA tema saMghAta ne bheda dvArA teo Upaje che, Take che ane naSTa thAya che. bAkInAM dravyo to bhAvavALAM ja che, kAraNa ke pariNAma dvArA ja Upaje che, Teke che ane naSTa thAya che. temAM bhAvanuM lakSaNa pariNAma mAtra che. kriyAnuM lakSaNa pariskaMda (kaMpana) che. tyAM saghaLAMya dravyo bhAvavALAM che, kAraNa pariNAma svabhAvavALAM hovAne lIdhe pariNAma vaDe analma ane vyatirekone pAmatAM thakAM teo upaje che, Take che ane naSTa thAya che. (anvaya TakavApaNuM darzAve che ane vyatireko UpajavApaNuM tathA naSTa thavApaNuM darzAve che.) pudgalo to (bhAvavALA hovA uparAMta kriyAvALI paNa hoya che. kAraNa ke parispaMda svabhAvavALAM hovAne lIdhe paraspiMda vaDe pudgalA bhegAM maLatAM hovAthI ene bhegAM maLelAM pudgalo pAchA chUTA paTaDatAM hovAthI (te apekSAe) teo upaje che, Take che ne naSTa thAya che. (dAM pudgalo kaMpana vaDe bhegAM maLe che tyAM chUTApaNe teo naSTa thayAM, pudgalapaho TakyAM ne bhegA paNe UpajyAM.) tathA jIvo paNa (bhAvavALA hovA uparAMta) kriyAvAA paNa hoya che kAraNake parispaMda svabhAvavALA hovAne lIdhe pariskaMda vaDe navAM karmanokarmarUpa pudgalo bhinna jIvo temanI sAthe bhegA thatA hovAthI ane karmanokarmarUpa pudgalo sAthe bhegA thayelA jIvo pAchA bhinna paDatA hovAthI (te apekSAe) teo upaje che, Take ane naSTa thAya che. * jJAnAvaraNAdi karmarUpa ane zarIrAdi nokarmarUpa pudgalo sAthe bhego thayelo jIva kaMpana vaDe pAcho chUTo paDe che. tyAM, (te pudgalo sAthe) bhegA paNe te naSTa thayo, jIvapaNe te
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ Takyo ne (temanAthI) chUTApaNe te Upajyo. (2) dravyo kharekhara sahabhAvI guNone tathA kramabhAvI paryAyone ananyapaNe AdhArabhUta che. tethI vartI cUkelA, vartatA ane bhaviSyamAM vartanArA bhAvonA paryAyonA svarUpe pariNamatA hovAne lIdhe (pAMca) astikAyo ane parivartana liMga kALa (te chaye) dravyo che. bhUta vartamAna ane bhAvI bhAvo svarUpe pariNamatAM hovAthI teo kaMI anitya nathI, kAraNake bhUta, vartamAna ane bhAvI bhAvarUpa avasthAomAM paNa pratiniyata (potapotAnA nizcata) svarUpane nahi choDatAM hovAthI teo nitya ja che. (3) AkAza avasthita (nizcaLa, sthira) anaMta pradezovALuM hovAthI, dharma tathA adharmadravya avasthita, asaMkhya pradezovALuM hovAthI, jIva anavasthita (asthira) asaMkhya pradezovALo hovAthI, ane pudgala dravya aneka pradezIpaNAnI zakita sahita eka pradezavALuM tathA paryAye be athavA ghaNA (asaMkhyAta, saMkhyAta ne anaMta) pradezovAnuM hovAthI, temane nirdhaka pracaya che. paraMtu kALane tiryakapracaya nathI. kAraNake, te zakitae temaja vyakita e, eka pradezavALo che. Urdhva pracaya, to sarva dravyone anivArya ja che. kAraNa ke dravyanI vRtti traNa koTinI (bhUta, vartamAna ane bhaviSya evA traNa kALane) sparzatI hovAthI, aMzo sahita che. paraMtu ATalo phera che ke, samayaviziSTa vRttiono pracaya te (kALa sivAya), bAkInAM dravyone Urdhva pracaya che ane samayono pracaya te ja, kALadravyane Urdhvapracaya che, kAraNa ke, bAkInAM dravyonI vRtti samayathI arthAntarabhUta (anya) hovAthI, te vRtti samayaviziSTa che. (samaya nimittabhUta hovAthI vyavahAre jemAM samayanI apekSA Ave che, evI che) ane kALadravyanI vRtti to svataH samayarUpa hovAthI, te vRtti samayaviziSTa nathI. kALa padArthano Urdhva pracaya niranvaya hovAthI, vAtanuM khaMDana kare che. dravyonA cha sAmAnya guNa :sarva cha dravyomAM cha guNa sAmAnya che, sarvamAM hoya che. (1) astitva guNa je zaktinA nimittathI dravyano kadI nAza na thAya tene astitvaguNa kahe che. (2) vastutvaguNa =je zakitanA nimittathI vastu kAMI kArya kare, vyartha na hoya tene vastutvaguNa kahe che, jema pudgalamAM zarIrAdika banAvavAnI arthakriyA (prayojanabhUtakriyA) che. (3) dravyatvaguNa= je zaktinA nimittathI dravya dhruva rahevA chatAM paNa palaTAtuM rahe, temAM paryAyo thatA rahe, tene dravyatva guNa kahe che, jema yugala mATIthI ghaDo banavo. (4) prameyatva guNa =je zaktinA nimittathI dravya koInA jJAnano viSaya thAya tene prameyatvaguNa kahe che. (5) agurulaghutvaguNa=je zaktinA nimittathI eka dravya bIjA dravyarUpa na thaI jAya, eka guNa bIjA guNarUpa na thaI jAya, athavA eka dravyamAM jeTalA guNa hoya teTalA ja rahe, na koI ghaTe ke na koI vadhe tene agurulaghutvaguNa kahe che. (6) pradezatvaguNa=je zakitanA nimittathI dravyano koIne koI AkAra avazya hoya tene pradezatvaguNa kahe che. AkAra vinA koI vastu hoI zakatI nathI. AkAzamAM je vastu rahe che te jeTalA kSetrane roke te teno AkAra che. e dravyomAM potapotAno AkAra che. pula mUrtika che, teno AkAra paNa mUrtika che. sparza, rasa, gaMdha, rvamaya che. zeSa pAMca dravya amUrtika che, teno AkAra paNa amUrtika che. dravyomAM vizeSa guNo jIva dravyomAM cetanA, samyakatva, cAritra, kriyAvatI zakita ityAdi, pudgala dravyamAM sparza, rasa, gaMdha, varNa kriyAvatI zakita, dharmadravyamAM gati hetutva vagere, adharma, dravyamAM sthiti hetutva vagere, AkAza dravyamAM avagAhana hetutva ane kALa dravyamAM pariNamana hetutva vagere. (jIva ane pudagalamAM potapotAnI kriyAvatI nAmanI khAsa eka zakita che, ke jenA kAraNe te potapotAnI lAyakAta anusAra gamana ke sthira thAya che. koi dravya (jIva ke pudgala) eka bIjAne gamana ke sthira karAvatuM nathI. te banne dravyo potAnI kriyAvatI zakitanI te samayanI paryAyanI lAyakAta anusAra gamana kare che, ane sthira thAya che.)
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ drakAMtAbhAsa : jUThA daSTAMta ne daSTAMtAbhAsa kahe che. (2) sAdhyanI siddhi karAvanArane daSTAMta kahe che, paraMtu je sAdhyanI siddhi to na karAve, paraMtu daSTAMta jevA dekhAtA hoya, tene daSTAMtA bhAsa kahe che. dava6 :pAmavuM; vyApavuM. doha:bevaphAI; vizvAsaghAta. dravika karavuM :prApta thavuM dravita kare che :prApta thAya che. kaha sarovara yuti divyatA; bhavyatA; mahimA. (gaNadharadevAdi budha puruSonA manamAM zuddha AtmasvarUpanI divyatAnAM stutigAma kotarAI gayAM che.) yuti :prakAza; teja; kAMti; prabhA; dIpti; lAvaNya, sauMdarya. iti divyatA; bhavyatA; mahimA. (gaNadharadevAdi budha puruSonA manamAM zuddhAtma svarUpanI divyatAnAM stutigAna kotarAI gayAM che.) itimAna :tejasvI; kAMtimAna. hota :prakAza; teja; jhaLahaLATa, jhagamagATa. (2) prakAzaka dyotaka prakAza pADanAra; darzAvanAra; batAvanAra. dvayabhAva daitabhAva. (jaDa traNe kALa jaDabhAve ane cetana cetanabhAve rahe evo beyano judo judo dvaitabhAva prasiddha ja anubhavAya che.) tela : je aprItirUpa dveSa che te badhoya jIvane nathI. asaMkhya prakAranA je aNagamAM rUpa dveSanA bhAva che te badhAya jIvane nathI kAraNa ke jyAre anubhUti thAya che tyAre te dveSabhASA bhinna rahI jAya che. dveSabhAvamAM caitanyano jJAnano aMza nathI. tethI te jIvathI anya ajIva pudgala-pariNAmamaya che. jIva to caitanyamaya cisvarUpa che. tenI caitanyazaktino aMza dveSamAM nathI. mATe dveSa saghaLoya acetana ajIva che. kemake anubhUtithI te bhinna che. (2) arocaka bhAva; svabhAvanI aruci-aNagaNo; te anaMtAnubaMdha krodha che. puNyapApanA bhAvo ane deva-zAstra-guru ItyAdi para padArthonI ruci ane svasvarUpanI aruci. te AtmA pratyeno dveSa che, ane te anaMtAnubaMdhI krodha che. tevI rIte puNya-pApa Adi para padArthomAM ahabuddhi thavI e anaMtAnubaMdhI mAna che. puNya-pApa Adi para padArthonA premanI ADamAM caitanya svabhAvamaya nija AtmAno InkAra karavo te anaMtAnubaMdhI mAyA che tathA svabhAvane bhUlIne puNaya-pApa Adi para padArthonI abhilASA vAMchA karavIte anaMtAnubaMdhIlobha che. (3) anaMtAnubaMdhI krodha, apratyAkhyAnI krodha, pratyAkhyAnI krodha, svajvalana krodha, cAra prakAranI mAyA, arati, zoka, bhaya ane jugupsA A bAra kaSAya dveSa che. (4) krodha-mAna e be kaSAya ane arati, zoka , bhaya, jugupsA e badhAnuM nAma dveSa che, kAraNake enA udayathI aniTa buddhi thaI dveSa varte che. (5) krodha ane mAna. (6) aNagamo, aruci (7) aruci, dhAryuM na thAya tyAM moTuM karI jAya. (8) zarIramAM roga Ave, vIMchI karaDe, zvAsa sarakho na cAle ne mUMjhavaNa thAya, koi apazabda kahe ne apamAna kare, ityiAdi prasaMgamAM manamAM je aNagamo lAge che, te dveSa che. (9) potAne kAMika aniTa jANI, aprItirUpa pariNAma thAya, tene dveSa kahe che (10) krodha ane mAna (11) krodha ane mAna, aNagamo dvata:be-paNuM. (2) be-paNuM. (vyavahAranaye AtmAnA baMdhane viSe karma sAthenA saMyogathI apekSA AvatI hovAthI Ata che ane AtmAnA mokSane viSe karmanA viyoganI apekSA AvatI hovAthI tyAM paNa Ata che. (3) vastupaNe eka hovA chatAM, guNa paryAyathI aneka che. (4) bepaNuM, (vyavahAranaye AtmAnA baMdhane viSe, karma sAthenA saMyoganI apekSA AvatI hovAthI, dvata che ane AtmAnA mokSane viSe, karmanA viyoganI apekSA AvatI hovAthI, tyAM paNa Ata che. tela rUpa krodha, mAna, arati, zoka, bhaya, jugupsA (glAni), A che dveSarUpa che. mithyAdarzana sahitano rAga ja, moha kahevAya che. (2) vairabhAva dvAdaza tapu bahAranAM bAhya ta5 (1) anazana, (2) uNodarI, (3) vRtti saMkSepa, (4) rasa parityAga, (5) kAya kaleza, (6) saMlInatA.
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ atyaMtara tapa : (1) prAyazcitta, (2) vinaya, (3) vaiyApaca. (4) zAstra paThana, (5) dhyAna ane (6) kAyotsarga. dvAdazatrata ahiMsA, satya, arya, brahmacarya, parigraha-parimANa e pAMca azvata, digavrata, bhogapabhogapariNAma, anarthadaMDa-virati, e traNa guNavrata ane sAmAyika dezAvakAzika, proSadhopavAsa, atithi saMvibhAga e cAra zikSAvrata aiNaka :be aNuno banelo skaMdha. kiaNaka kAryanI niSpAdaka:be aNunA banelA skaMdharUpa kAryanI nipajAvanArI. dviAdiHbe athavA vadhAre; bethI mAMDIne anaMta paryata. dvi-Adi pradezo :be athavA vadhAre pradezo; bethI mAMDIne anaMta paryata pradezo. dvitIya :bIju (baMdha to be vacce hoya, ekalo AtmA baMdha svarUpa kema hoi zake ? | evA praznano uttara e che ke, eka to AtmA ane bIjo moha, rAgadveSAdibhAva-ema hovAthI, moharAgadveSAdi bhAva vaDe malina svabhAvavALo AtmA, pote ja bhAvabaMdha che.) dvidhA vidyArita :be bhAgamAM khaMDita. hinayAzita :be nayono Azraya karanArI. dvipaTika be tAkA sAMdhIne banAveluM eka vastra. (banne tAkA eka ja jAtanA hoya, to samAna jAtIya dravyaparyAya kahevAya. ane jo be tAkA bhinna jAtinA, jema ke eka rezamI ne bIjo sutarAu) hoya, to asamAna jAtIya dravyaparyAya kahevAya) (2) be tAkA sAMdhIne banAveluM eka vastra. (banne tAkA eka ja jAtanA hoya to samAna jAtIya dravyaparyAya kahevAya ane jo be tAkA bhinna jAtinA (jema ke eka rezamI ane bIjo sutarAu) hoya to asamAna jAtIya dravyaparyAya kahevAya.). bidezI (be pradezo) vagere, skaMdhonI utpattinA kAraNabhUta je snigdha-rUkSa guNo, te rUpe pariNamavAnI zakita, pudgalano svabhAva che. dvadriya jIvo sparzaneMdriya ane rasanendriyanA (e be bhA-driyonA) AvaraNanA kSaya upazamane lIdhe tathA bAkInI IndriyonA (traNa bhAvendriyonA). AvaraNano udaya temaja mananA bhAvamananA) AvaraNano udaya hovAthI sparza ane rasane jANanArA A zaMbUka, mAtRvAha, zaMkha, chIpa ane paga vagaranA kRmi vagere jIvo mana rahita dvIMdriya jIvo che. (2) zaMbUka, mAtRvAha, zaMkha, chIpa ane paga vagaranA kRmi-ke jeo rasa ane sparzane jANe che teo dvIndriya jIvo che. sparzanendriya ane rasanendriyanA (-e be bhAvendriyonA) AvaraNanA kSayopazamane lIdhe tathA bAkInI IndriyonA (-traNa bhAvendriyonA) AvaraNano udaya temaja mananA (-bhAvamananA) AvaraNano udaya hovAthI sparza ane rasane jANanArA A (zaMbUka vagere) jIvo manarahita dvIndriya jIvo che. dazya dekhavA yogya; darzanano viSaya. daNa dekhanAra daSTAMta dAkhalo; ahIM e khyAlamAM rAkhavuM ke daSTAMta e dASTAMta amuka aMzomAM ja ekabIjA sAthe maLatAM (samAnatAvALA) hoya che, sarva aMzomAM nahi. daSTi abhiprAya (2) najara darihAma :jovAmAM thayelI bhrAnti ke bhUla. daSTivAda :jemAM pratyakSa pramANa ja niyAmaka che tevo mata -siddhAMta; najare dekhAya te ane teTaluM ja sAcuM e prakArano siddhAMta. daTivimukha dhyAna cUkI javuM; dhyAna bahAra nIkaLI javuM; dhyAna na ApavuM; moM pheravI levuM. dhajAnI pUMchaDI :badhI vAtanI hA hA bhaNe, ekeye vAtano potAnA jJAnamAM nirNaya karI nahi, evA dhajAnI pUMchaDI jevA. dhaNIpaNuM kartApaNuM dhana :nibiDa; kaThaNa (2) paiso; dolata, nANAM; saMpatti, samRdhdhi (3) sampatti, samRddhi, dolata, paisA, nANAM (4) gAya, bheMsa, hAthI, ghoDA, UMTa vagerene, dhana kahe che. dhanya prazaMsanIya, kalyANamaya (2) kRtArtha, kRtakRtya, bhAgyazALI, nasIbadAra, vakhANavA yogya
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanyarUpa dRtArtharUpa, kRtakRtyarUpa, bhAgyazALI, nazIbadAra. dhanuSya 4 hAthano eka dhanuSya thAya che. sImaMdhara bhagavAnane pAMcaso dhanuSyano UMco, deha che, koDa pUrvanuM temanuM AyuSya che. dhanuSyanuM mApa:ja hAthanuM dhanuSya. aDhAra iMcano hAtha. 72 iMca eTale be vAra lAMbudhanuSya hoya che. simaMdhara bhagavAnanI kAyA, cAMcaso dhanuSya UMcI che. be hajAra hAtha UMcAinI, sImaMdhara bhagavAnanI kAyA che. dhamAdhama :duHkhI thavAnA vikalpo, ne saMkalpo. dhartA dhAraNa karavuM dharmanI mA jinendradevanI vANI jhIlIne je dharma ke cAritra pragaTayuM che tenAthI niraMtara jharato-AsvAdamAM Avato evo suMdara je pracura atIndriya AnaMda te dharmanI mudrA che. dharma AtmAmAM nirvikalpa anubhavanI dazA thavI; AtmAmAM atIndriya AnaMdanI dazA thavI tenuM nAma dharma che. (2) AtmasvarUpane oLakhavuM, AtmAmAM sthira thavuM te dharma. (3) AtmapariNAmanI sahaja svarUpe pariNati thavI tene zrI tIrthakara dharma kahe che. (4) zuddha upayogamAM joDAyelo AtmA, dharma svarUpa pariNAma vALo che. dharma pariNamelA svarUpavALo AtmA, jo zuddha upayogamAM joDAyelo hoya, to mokSanA sukhane pAme che. ane jo zabhaupayogavALo hoya to svarganA sukhane (baMdhane pAme che. (5) dharma eTale paranimitta rahita, AtmAno pUrNa svAdhIna svabhAva che. AvuM jANapaNuM, AtmAe anaMta kALamAM karyuM nathI, karyuM hoya, to pUrNa pavitra svabhAvanI prApti thayA vagara rahe nahIM. akhaMDa pUrNa svabhAvanuM yathArtha lakSa karavAthI, samyagdarzana pragaTe che. (6) dharma eTale jJAnAnaMda rUpa AtmAnI cIja. potIko svabhAva, svataMtra bhAva. te sadAya potAmAM che. potAnA AdhAre ja UdhaDe che. zarIrAdi koi saMyoga mArA nathI, koi sAthe mAre saMbaMdha nathI, ema svabhAva samIpa jai, aMtaradRSTithI jotAM, kSaNika baMdhana saMyogarUpa avasthA abhUtArtha che, nAza pAmavA yogya che. prabhu! tuM pUrNa cho, mukata cho. aMdara najara kare. (7) dharma eTale paranimitta rahita, AtmAno pUrNa svAdhIna svabhAva che. AvuM jANapaNuM AtmA e, anaMta kALamAM karyuM nathI, karyuM hoyato, pUrNa pavitra svabhAvanI prApti thayA vagara rahe nahI. akhaMDa pUrNa svabhAvanuM yarthAtha lakSa karavAthI, samyagdazana pragaTe che. (8) AtmAno avikArI svabhAva te dharma che. te svabhAvane gurugamathI jANI, sAco samajaNano abhyAsa karI, khoTI mAnyatA choDI, vikAra kartA AtmA nathI, puNyanA zubha vikalpa mArA svabhAvamAM nathI. tema ja te mAruM kartavya paNa nathI, tema mAnI ne tathA nirmaLa paryAya nA bhedanuM lakSa gauNa karI, akhaMDa jJAyaka dhruva svabhAvane zraddhAnA lakSamAM levo te zuddha nayano viSaya che ane tenuM phaLa, mokSa che. zuddhanayano Azraya karavAthI, samyagdarzana thAya che. A vAta zrAvaka ane muni thayA pahelAMnI che. (9) nija AtmAnI ahiMsAne, dharma kahe che. (10) vastuno svabhAva, te ja dharma che. AtmAno svabhAva, svabhAvamAM kAMi bIjI lapa na thavA devI ane svabhAvarUpe rahevuM, tenuM nAma dharma. (11) duHkhathI mukita apAvanAra, nizcaya ratnatraNa svarUpa mokSamArga, jenAthI AtmA mokSa pAme che. (ratnatraya eTale samyagdarzana-jJAna-cAritra). (12) dharma to bhagavAna AtmA, AnaMdasvarUpa che. enA atIndriya AnaMdanA vedanamAM rahevuM, te che. (13) Atma svarUpane oLakhavuM, AtmAmAM sthira thavuM, te dharma. (14) uttama kSamA, mAdava, Arjava, satya, zauca, saMyama, tapa, tyAga, AkiMcanya ane brahmacarya e dasa prakAranA dharma che. (daze dharmane uttama saMjJA che. tethI nizcaya samyagdarzanapUrvaka vItarAga bhAvanA ja, e daza prakAra che.) (15) AtmAno nirmaLa svabhAva-AtmAmAM ja, svAdhInapaNe che. te bahArathI ke koi bahAranI madadathI, Avato nathI, koipaNa parathI, zubha vikalpa madadathI AtmAno avikArI dharma, pragaTe tevo nathI, ajJAnI para saMyogAdhIna vikArI avasthAno kartA thai, potAne bhUlIne, dehAdi tathA rAgAdipaNe, paranI kriyA karanArapaNe, potAne mAne che. paNa paramArthe AtmA, te sarvathI judo che. dareka samaye, anAdi anaMta pUrNa che. zvataMtra che. (16) dharma eTale anaMta sukhasvarUpa AtmAno nitya svabhAva, te anaMta
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ sukha svarUpe pragaTa thavAnA kAraNamAM, kaSTa che. ema mAne, te sAco dharma samajayo nathI. dharmano AtmAno svabhAva che, tethI kaSTapada nathI. loko bahArathI mApa kADhe che ke cha mahinA AhAra choDyo. dharmamAM AkarA pariSaha sahana karavA paDe che. ema je dharmamAM duHkha mAne che, teNe dharmane kaleSa rUpa mAnyo che, paNa dharma kaleSarUpa nathI. AtmA nA AhArI jJAnasvabhAvanA AnaMdamAM lIna thavAM, jJAnIne cha mahinA AhAra saheje chUTI jAya ane deha sUkAya, te upara dRSTi paNa na jAya. akhaMDa svarUpanI zAMtimAM saheje icchA rokAi jAya, tenuM nAma tapa. jemAM kaTa nathI, paNa avikArI AnaMda che. (17) rAgAdi rahita, AtmAno potAno zuddha bhAva ja, dharma che, ema mAnIne tene grahaNa karo. je Atmadharma, cAragatinAM duHkhamAM paDatA A jIvane uddharIne mokSarUpa AnaMdadhAmamAM dhari, rAkhe, virAjamAna kare che. dharma ja, jIvane duHkhathI bacAvI, uttama sukhamAM lai jAya che. jIvane saMsAranA anaMta ane apAra duHkhamAMthI ugArI, je sukharUpa mokSapadamAM dhAre, virAjamAna kare, te dharma che, te mokSapada devendra, nAgendra ityAdi, sarvane pUjya che. ahIM dharma zabdathI, jIvanA zuddhabhAvanuM grahaNa che. zuddhabhAva ja dharmarUpa che. emAM ja dharma zabdanI sarva vyAkhyAono samAveza thAya che. ahiMsA lakSaNavALo dharma che, te dharma jIvanA zuddhasvabhAva vinA, saMbhavato nathI. sAgAra-anAgAra dharma, temaja uttamakSamAdi daza prakArano dharma che, te paNa zuddhabhAvanI apekSA rAkhe che. samyagdarzana, samyajJAna tathA sabhyazcAritrane dharmezvara evA tIrthaMkarAdi mahApakSo dharma kahe che. A lakSaNamAM paNa AtmAnI zuddhinI pradhAnatA che. rAga-dveSa rahita Atma pariNAma, te dharma che, emAM paNa AtmazuddhinI mukhyatA che. (18) AtmAnI AtmarUpa dazA che, te dharma che. (19) huM zAzvata jJAnane AnaMdasvarUpa caitanya dravya chuM. ema nija svarUpa sanmukha thaine, temAM ekAgra thavuM, tenI dhyAnamAM bhAvanA karavI, vartamAna jJAnanI dazAnuM dhyeya-viSaya dhruva, AtmAne banAvavo, ene bhAvanA kahevAmAM Ave che, ane enuM nAma, dharma che. (20) bhagavAna AtmA aMdara pUraNa jJAna, ane AnaMdanA svabhAvathI bhareluM sattva che, te svabhAvanI 481 sanmukha thaine pariNamatAM, zakitanI nirmaLa vyakita (pragaTatA) thAya che. aMdara zakita to vidyamAna che ja, te zakitanI sanmukha thai, teno svIkAra, satkAra ane Adara jyAM karyo ke, tatkAla te paryAyamAM vyakatarUpe pragaTa thAya che. AnuM nAma, dharma ne mokSamArga che. (21) trikALa AnaMdasvarUpa pote, paramAtmadravya che, tenA zraddhAna-jJAna-AcaraNarUpa paryAye jIva pariName, te bhavyatva zakitanI arthAt mokSamArganI yogyatArUpa zakitanI, vyakita che ane te dharma che. are! pote Avo aMdara bhagavAna svarUpa che, enA gANAMya kadI eNe sAMbhaLyA nathI, paNa bhAi! jo aMdara zakitae bhagavAna svarUpa na hoya, to paryAyamAM Avaze kyAMthI? bahAramAM to kAMi che nahi. bahAramAM tuM bhagavAnanI (atAdinI) bhakita kare, pUjA kare ke sanmedazikharanI jAtrA kare, paNa enAthI dharma thAya, evuM dharmanuM svarUpa nathI, kema ke, e to mAtra zubharAga che. ahIM zubha choDIne azubha karo, e vAta nathI. dharmane vizeSa zubha bhAva Ave che, paNa te dharmavA dharmanuM kAraNa nathI. dharmanuM kAraNa to je svadravyanA-nijaparamAtmadravyanA Azraye pariNamavuM che, te che. are bhAi! tuM ekavAra svadravyane jovAnI bhAvanA to kara! (22) dhArI rAkhelo bhAva, vastuno svabhAva, vartamAna avasthA, vartamAna paryAya, dravya guNa trikALa che. ane tenI vartamAna avasthA te paryAya che, te dharma che. (23) AtmasvarUpane oLakhavuM, AtmAmAM sthira thavuM, te dharma. (24) Atmadravya, sahaja eka zuddha paramapariNAmikabhAva lakSaNa, sadA paramAtmasvarUpa citmAtra vastu che. AvA nija paramAtmadravyanAM, sabhyazraddhAna-jJAna-anucaraNarUpa paryAye jIva pariName, enuM nAma dharma ane enuM nAma mokSano mArga che. deva-guru-zAstranuM bhedarUpa zraddhAna, e kAMi vAstavika zraddhAna-samakita nathI, ane zAstranuM jJAna te kAMi vAstavika samyajJAna nathI, paNa pote sadAya, aMdara zuddha caitanyamUrti prabhu kAraNa paramAtmA virAjI rahyo che, tenA samyaka zraddhAnajJAna-anucaraNarUpa paryAye pariNamavuM tenuM nAma samyagdarzana-jJAna-cAritra che ane te satyArtha mokSamArga che. (25) sau koi, A jagatamAM dharma dharma evo zabda kahe che, paraMtu dharma zabdano marma to, koI viralA ja jANe che.
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ teno zabdArtha evo che, ke je naraka, tiryaMca, manuSya ane deva Adi, gatimAM bhamavArUpa duHkhathI AtmAne bacAve, udgArI uttama Atmika, avinAzI, atIndriya mokSasukhamAM sthApe, te dharma che. Avo uttama dharma kaMi bajAramAM vecAto maLato nathI ke, dhana kharcIne ke dAna-sanmAna vaDe vecAto lai zakAya, te koino Apyo paNa apAto nathI, ke sevA upAsanAthI rAjI karIne lai zakAya, maMdira, parvata, jaLa, agni, devamUrti ke tIrtha Adi sthaLomAM te dharma rAkhI mUkayo nathI, ke tyAM jaine lai avAya, upavAsa, vrata, kAyakaleza Adi, tapathI zarIra sUkavI nAkhavAthI paNa te maLe ema nathI. devAdhidevanA maMdiramAM chatra AdipUjAnI sAmagrInA dAna vaDe, pUjana Adi vaDe tathA ghara choDI, vanamAM ke smazAnamAM rahevAthI, ke paramezvaranA nAmanA jApa karavAthI, tevo dharma pAmI zakAto nathI. dharma to AtmAno svabhAva che, para padArthamAM Atmabuddhi- thai rahI che, te choDI, potAnA jJAtA, dRSTirUpa svabhAvanI zraddhA, anubhava tathA jJAyaka svabhAvamAM ja vartavArUpa, AcaraNa, te dharma che. (26) AtmasvarUpane okhaLavuM, AtmAmAM sthira thavuM, te dharma. AtmAno svabhAva, te dharma. (27) je naraka, niryaca Adi gatimAM bhamavArUpa duHkhathI AtmAne bacAvI-uddhArI uttama Atmika, avinAzI, atIndriya mokSasukhamAM dhAraNa kare, te dharma che. para padArthamAM Ajbuddhi thai rahI che, te choDI potAnA jJAtA, chArUpa svabhAvanI zraddhA, anubhava tathA zAyaka savabhAvamAM ja vartavArUpa AcaraNa, te dharma che. uttama kSamA, mArdava, Arjava, satya, zauca, saMyama, tapa, tyAga, ArkicaLya, ane brahmacarya rUpa, potAnA AtmAnAM pariNAma, te dharma che. samyakdarzana, samyajJAna ane samyakcAritramaya ratnatrayarUpa dharma che, ahiMsArUpa AtmAnAM pariNAma thAya, tyAre AtmA, pote ja dharmarUpa thAya che. (28) AtmapariNAmanI sahaja svarUpe pariNati thavI, tene zrI tIrthaMkara, dharma kahe che. (29) dharma, artha, kAma ane mokSa e cAra puruSArthamAM dharmano artha, AtmAno svabhAva nathI. paNa puNyanA, arthamAM che. dayA, dAna, vrata Adi, puNyano bhAva che. (30) je prANIone saMsAranA duHkhothI choDAvIne, uttama-Atmasukha Ape. (31) 482 saMsAranA cAragatinAM bhayaMkara paribhramaNarUpa anaMta duHkhanA apAra samudramAM paDatA jIvone dharI rAkhe, udhdhAra karI, saMsAramAM sarvottama indra, narendra, cakravartI AdinAM sukhanI prApti karAvI prAnta anaMta Atmika sukhamaya zAzvata mokSapadamAM sthApe, dhAre te dharma. e dharma cAra prakAre kahyo cheH(1) vastuno svabhAva te dharma, (2) samyagdarzana jJAna cAritrarUpa ratnatrayAtmaka dharma, (3) uttama kSamA, mArdava, Arjava Adi daza lakSaNarUpa dharma ane (4) ahiMsAlakSaNa dharma, prakArAntare dAna, zIla, tapa, ane bhAva e cAra prakAre paNa dharma kahyo che. (32) cAra prakAranA dharma kahyA che-dAna, zIla, tapa ane brahmacarya. te A pramANe che. (1) potAnA trikALI zuddha eka jJAyaka bhagavAnanI diSTa karavAthI je nirmaLa paryAya pragaTa thAya, te paryAyanuM potAne dAna, tevuM te vAstavikadAna che ane te dharma che ane teno pote ja kartA che. (2) potAno zIla nAma svabhAva, je eka jJAyakabhAva temAM ja aMtara ramaNatAM karatAM, je nirmaLa ratnatraya pragaTa thAya, te zIla nAma cAritra che, ane te ja dharma che. (3) pote brahmasvarUpa bhagavAna AtmA che, temAM ekAgra thai caravuM-ramavuM, te brahmacarya che. ane te yathArthamAM dharma che. (4) saccidAnaMdamaya AtmA pote-temAM lIna thai, pratApavaMta rahevuM, tenuM nAma icchAnA abhAvarUpa tapa che. ane te dharma che. AvuM dharmanuM svarUpa che. dharmI puruSane bahAramAM sAthe sAthe dAna, zIla, tapa, brahmacaryano rAga, thato hoya che. tene sahakArI jANI upacArathI tene dharma kahIe chIe, paraMtu teo rAga nizcayathI dharma che, vA te karatAM karatAM dharma thAya che, evuM dharmanuM satyArtha svarUpa nathI.
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ 483 ahIM kahe che-vastu pote ja potAnA pariNAmarUpa karmanI kartA che, e | dharma dravya je svayaM gamana karatA jIva ane pudgalane gamana karavAmAM nimitta hoya, nizcaya che. paradravyanuM kartA paradravya traNakALamAM nathI. paradravyano kartA tene dharma dravya kahe che. te eka che. (2) je svayaM gati karatAM, jIva ane AtmA, traNa kALamAM nathI. A mULa vAta che. pudgalane gati karavAmAM nimitta hoya, tene dharma dravya kahe che. jema gati karatI (33) dharma eTale zakita-svabhAva. dharmI eka zAzvata, Atmadravya che, ane mAchalIne gati karavAmAM, pANI. tenA citizi, jJAna, sukha, vIrya, Adi dhamo trikALa zAzvata che, tenI dharma dhuraMdhara dharmamAM agresara, dharmanI javAbadArI upADanAra, dharmanA sthaMbha. paryAya pragaTe che, te eka samayanI che, paryAya zAzvata nathI, kSaNika che, paNa dharma prayatana :AtmAnA hitamAM lAgI javuM te zAzvata dhruvanA Azraye pragaTa thAya che. (34) paDatI vRttine svabhAvamAM dharma sanyAsa :krodha, mAna, mAyA, lobha Adi doSo cheda te. TakAvI rAkhe, te dharma che. adhogatimAM eTale parabhAvamAM (vibhAvamAM, dharma, artha, kAma ane moNa :dharma eTale puNya, artha eTale lakSmI, ane zrema eTale pramAdamAM) javA na de ane svabhAvamAM sthira rAkhe, te dharma. (35) viSayanI vAsanA-A tri varga che. mokSagati e apavargamAM che. sidhdha gatinuM AtmasvarUpane oLakhavuM, AtmAmAM sthira thavu, te dharma che. (36) naraka, nAma apavarga che. tirmaya Adi gatimAM bhamavArUpa duHkhathI, AtmAne bacAva-uddhArI, uttama dharma kathAnayoga : je zAstromAM tIrthakara Adi puruSonAM jIvanacaritra hoya Atmika avinAzI, atIndriya mokSasuSTamAM dhAraNa kare, te dharma che. (37). dharyakartavya bhakita karatAM je AtmahitanA vicAra Ave, kaSAyanI maMdatA thAya, dharma, te AtmAno svabhAva che. para5dArthamAM Atma buddhi thai rahI che, te AtmAnA pariNAma sthira thAya, te dharmakartavya che. choDI, potAnA jJAtA, dRSTArUpa svabhAvanI zraddhA, anubhava tathA jJAyaka dharmatatva:dharmanuM svarUpa svabhAvamAM ja vartavArUpa AcaraNa, te dharma che. uttama thayA, mArdava, Arjava, dharmada :dharma ApanAra satya, zauca, saMyama, tapa, tyAga, AkiMcana ane brahmacaryarUpa, potAnA dharmadravya je svayaM gamana karatAM jIva ane pudagalone gamana karavAmAM nimitta hoya AtmAnAM pariNAma, te dharma che. dharma, artha, kAmane mokSa-e cAre puruSa tene dharmadravya kahe che; jema svayaM gamana karatI mAchalIne gamana karavAmAM arthomAM (puruSa prayojanamAM) mokSa ja sArabhUta (zreSTha, tAtvika) puruSArtho. pANI. (38) haMmezA rahenAro guNa, svabhAva, guNa dharmadravya ane adharmadravya dharmadravya ane adharmadravya banne, eka eka akhaMDadravya che. dharma eTale zuM?: ane te banneya, samasta lokAkAzamAM vyApta che. (1) karmanA nimittAdhIna thavAthI (rAgadveSamAM joDAvAthI, baMdhanabhAvanI je vRtti dharmadravyano vizeSa guNa dharma dravyamAM gati hetutva vagere, teno vizeSa guNa che. thAya, te mAruM svarUpa nahi, ema svabhAvanA jora vaDe, je parAzrayamAM paDatAM dharmadhanabhoga :vItarAga dharmarUpI dhanano, bhogavaTo. dhArI rAkhe aTakAva), te dharma. dharmadhyAna dharmamAM cittanI lInatA. te dhyAna cAra prakAre che :- ANAvicaya, (2) huM parAtrita nathI. nirAvalaMbI, avikArI, asaMga, jJAnAnaMdathI pUrNa chuM, apAyaricaya, vipAkavicaya, saMsthAna vicaya. (2) dharma dhyAnamAM cAra lakSaNa evA nitya svabhAvanA jore potAnA jJAna, zraddhAna ane cAritrarUpa nirmaLa kahuM chuM :- (9) AjJAruci-eTale, bhagavAnanI AjJA aMgIkAra karavAnI ruci bhAvanA dhArI rAkhavA, te dharma che. (dhArI rAkhavA eTale TakAvI rAkhavA.) upaje, te. (9) nisargaci - AtmA svAbhAvikapaNe jAtismaraNAdiza dharma kone kahe che ? :nija AtmAnI ahiMsAne, dharma kahe che. jJAne karI, zrutasahita cAritradharma dharavAnI ruci pAse, tene nisargaruci kahe
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ 484 chI. (9) sUtraruci - zrutajJAna ane anaMta tattvanA bhedane mATe bhAkhelAM, bhagavAnanAM pavitra vacanonuM jemAM guMthana thayuM che. te sUtra zravaNa karavA, manana karavA ane bhAvathI paThana karavAnI rUci upaje, te sUtraci. (9) upadezaruci - ajJAne karIne upArjayA karma zAne karIne, khapAvIe, tameja jJAna vaDe karIne navAM karma na bAMdhIe, mithyAtve karIne upajaryA karmane samyabhAvathI khapAvIe, samyakabhAvathI navAM karma na bAMdhIe, avairAgye karIne, upAjaryA karma, te vairAgye karIne khapAvIe, ane vairAgya vaDe karIne pAchAM navAM karma na bAMdhIe, kaSAya. karI, upAjaryA karma te kaSAya TALIne khapAvIe, kSamAdithI navAM karma na bAMdhI, azubha yoga. karI upAjaryAM karma te zubhayoge karI khapAvIe, zubhayoge karI navAM karma na bAMdhIe, pAMca indriyonA svAdarUpa Asavane karI, upAjaryA karma te saMvare karI khapAvIe, parUpa saMvare karI navAM karma na bAMdhIe, te mATe ajJAnAdika AsavamArga choDIne, jJAnAdika saMvara mArga grahaNa karavA mATe, tIrthakara bhagavaMtono upadeza sAMbhaLavAnI ruci Upaje, tene upadazeruci kahIe. e dharma dhyAnanAM cAra lakSaNa kahevAyAM. dharmadhyAnanAM cAra AlaMbana kahuM chuM. (9) vAMcanA, (9) pRcchanA, (9) parAvartanA, (9) dharmakathA. (9) vAMcanA- eTale vinaya rahita nirjarA tathA jJAna pAmavAne mATe, sUtra siddhAMtanA marmanA jANanAra guru ke puruSa samIpe sUtra tattvanuM vAMcana laie, tenuM nAma vAMcanAlaMbana. (9) pRcchanA- apUrva jJAna pAmavA mATe, jinezvara bhagavaMtano mArga dIpAvavAne, tathA zaMkAzasya nivAraNane mATe, tema ja ankanA tattvanI madhyastha parIkSAne mATe, yathAyogya vinaya sahita, gurnAdikane prazna pUchIe, tene pRcchanA kahIe. (9) parAvartanA-pUrve jinabhASita sUtrArtha je bhaNyA hoie, te smaraNamAM rahevA mATe, nirjarAne arthe zuddha upayoga sahita, zuddha sUtrArthanI sajajhAya karIe, tenuM nAma parAvartanAlaMbana. (9) dharmakathA-vItarAga bhagavAne je bhAva jevA praNIta karyA che, te bhAva tevA laine. grahIne vizeSa karIne nizcaya karIne, zaMkA, kaMkhA ane vitigichArahitapaNe, potAnI nirjarAne arthe sabhAmadhe, te bhAva tenA praNIta karIe, tene dharmakathAlaMbana kahIe. jethI sAMbhaLanAra, saddhanAra (zraddhanAra) banne bhagavaMtanI AjJAnA ArAdhaka thAya. e dharmadhyAnanA, cAra AlaMbana kahevAyAM. dharmadhyAnanI cAra anuprekSA kahuM chuM. () ekatAnuprekSA (*). anityAnuprekSA (9) azaraNAnuprekSA (9) saMsArAnuprekSA. (3) cothe guNasthAnake Avelo puruSa pAtratA pAmyo gaNI zakAya, paNa tyAM dharmadhyAnanI gauNatA che. pAMcame madhyama gaNatA che. chaTTe mukhyatA paNa madhyama che. utame mukhyatA che. (4) dharmadhyAnanA bIjA paNa cAra bheda che. (9) padastha, (9) piMDastha, (9) rUpastha ane (9) rUpAtIta. (9) padastha dhyAna=pavitra navakAramaMtra (pado)nuM AlaMbana laIne je dhyAna karavAmAM Ave che tene padastha dhyAna kahe che. (9) piMDastha dhyAna=piMDaWdhyAnamAM pAMca dhAraNAo hoya che. pArthivI, AgneyI, vANI ane tAtvikI. A prakAre pAMca rUpomAMthI koI eka rU5nuM ciMtavana kare tene piMDastha dhyAna kahe che. (9) rUpastha dhyAna = dhyAnI puruSe samavasaraNamAM sthita jinendra bhagavAnanuM ciMtana karavuM tene rUpastha dhyAna kahe che. (9) rUpAtIta dhyAna rUpastha dhyAnamAM jenuM citta sthira thai gayuM che ane jeno vibhrama naSTa thai gayo che evA dhyAnI puruSa cidAnaMdamaya, zudhdha, amUrta,paramAkSararUpa AtmAnuM AtmA dvArA dhyAna kare tene rUpAtIta dhyAna kahe che. A cAre prakAranA dhyAnanuM vistRta varNana svAmI kArtikeya nuprekSAnA 12mA dharmAnuprekSA vibhAgamAM gAthA naM.482nuM vAMcana pRSTha saMkhyA 366 thI 379 sudhImAM Apela che. tenuM manana karavuM
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ 485 dharmadhyAnanA cAra prakAra : darzana apekSAe AtmAnI ahiMsA che. ane krame krame samyakyAritra vadhatAM (1) vItarAga AjJAvicAra = sAdhaka dazAno vicAra. huM vartamAna keTalI bhUmikAmAM rAga dveSa sarvathA TaLI jAya che te AtmAnI saMpUrNa, ahiMsA che. AvI ahiMsA te jIvano dharma che, ema anaMta jJAnIoe kahyuM che, tenAthI viruddha (2) bAdhakatAno vicAra=vidana keTaluM bAkI che te ane duHkhanA kAraNono vicAra mAnyatA te dharmano avarNavAda che. (3) vipAka vicArakakarma udaya janya kaSAyabhAva asthiratA TALavAno vicAra. dharmanA kartA zuddha svarUpa pariNatinA karanAra saMsthAnA vicAraHkarmAdayanI sattAno kayAre nAza thaze ane mArA zudhdha dharmanA judAM judAM zANo: AtmadravyanuM pragaTa nirAvaraNa saMsthAna kevA puruSArthathI pragaTa thaze. zudhdha (1) vastuno svabhAva, te dharma, (2) ahiMsA, (3) uttama kSamAdi dasa upayoganI AkRtti sahita agurulaghuguNanI svabhAva arthaparyAya ane lakSaNa, (4) nizcaya ratnatraya-samyagdarzana-jJAna-cAritra. svabhAva vyaMjanaparyAyano svayaM sthira zudhdha AkAra kayAre pragaTaze teno vicAra dharmanA vyavahArika zAtAo zAstranA abhyAsIo te nityatAno vicAra che. A paramArtha dharmadhyAnano vicAra che. dharmanI anAdaratA dharmanuM abahumAnapaNuM, dharma sAro che e bhAvanahIM, te dharmadhyAnanI cAra bhAvanAo cothe guNasathAnake Avelo puruSa pAtratA pAmyo anAdarapaNuM gaNI zakAya, tyAM dharmadhyAnanI gauNatA che. pAMcame madhyama gauNatA che. chadde dharmanI zarUAta kema thAya ? kaSAyonI lAgaNI te eka samaya pUratI pragaTa che, ane mukhyatA paNa madhyama che, sAtame mukhyatA che. AtmA samaya pUrato nathI paNa trikALa che, mATe te samaya pUratI paryAyathI (1) maitrI = sarva jagatanA jIva bhaNI, nirverabuddhi AtmA anya hovAthI, te avyakata che. Akho AtmA dhruva trikALI (2) pramoda = aMzamAtra paNa koino guNa nIrakhIne, romAMcita ullAsavAM. svabhAvavAna, avinAzI che. ane krodha, mAna, mAyA, lobhanI paryAya, te (3) karuNA = jagatajIvanAM duHkha dekhIne, anukaMpita thavuM. vikArI kSaNika ane nAzavAna hovAthI, AtmA tenAthI anya che, judo che, (4) mAdhyastha ke upekSA = zuddha samadRSTinA baLavIryane, yogya thavuM. mATe paNa avyakata che. cAra tenA avalaMbana che, cAra tenI ruci che, cAra tenA pAyA che, ema aneka bhede koi kaheze ke AmAM dharma zuM Avyo ? AmAM dharma e Avyo che, te krodha mAna vaheMcAyeluM, dharmadhyAna che. Adi je zubhAzubha bhAvo thAya che, te zeya che ane huM AtmA teno dharmanA avarNavAdanuM svarUpa AtmAno svabhAva te dharma che, samyagdarzana pragaTatAM, te jANanAro jJAyaka che. tema jANavuM, tenI pratIta karavI. ane te jJAyaka dharma zarU thAya che. zarIranI kriyAthI dharma thAya nahi, puNya vikAra hovAthI, svabhAvamAM karavuM te ja kharo dharma che. jene AtmAno dharma karavo hoya, tene A tenAthI dharma thato nathI temaja te dharmamAM, sahAyaka thatuM nathI. AvuM dharmanuM kaSAyonA samUhathI jIvane judo jANavo paDaze, zubhAzubhavikArI avasthAthI, svarUpa che. tenAthI viparIta mAnavuM, te dharmano avarNavAda che. jinenda judo jANavo ja paDaze. ane te rIte judo jAye ja, dharmanI zarUAta thAya bhagavAne kahelA dharmamAM kAMi paNa guNa nathI, tene sevavAvALA asura thaze, che. bAkI bIjA lAkha ke kroDa upAya paNa, dharmanI zarUAta thAya tema nathI. tIrthakara bhagavAne je dharma kahyo che, te ja pramANe jagatanA aLyamatonA dharmanIti dharmano AcAra pravartako paNa kahe che. ema mAnavuM, te dharmano avarNavAda che. AtmAnA sAcA dharmano dhAgo dharmano chAMTo, dharmano saheja aMza. svarUpane samajavuM ane sAcI mAnyatA karavI, tathA khoTI mAnyatA choDavI te | dharmaputra:yuddhiSThira
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ hovAthI vizALa che; nizcayanaye ekapradezI hovA chatAM vyavahAranaye asaMkhyAtapradezI che. dharmAstikAya anaMta evA je agurulaghu (guNo, aMzo) te rUpe sadA pariName che, nitya che. gatikriyAyuktane kAraNabhUta (nimittarU5) che ane pote akArya dharmapremI jIvo duHkhane TALavAnA sAcA umedavAro. dharmabhAvanA dharmabhAvanAmAM to, vAraMvAra vicAranI mukhyatA che ane dharmamAM nijaguNomAM sthira thavAnI, pradhAnatA che. dharmamaMthana kALa :tattvamaMthanakALa dharmalAbha zuddhAtma-anubhavarUpa dharmaprApti. dharmalAbha thato nathI zuddhAtma- anubhavarUpa dharmaprApti thatI nathI. dharmAcArya :AcaryAno munio sAthe dhArmika saMbaMdha ja hoya che. paraMtu gRhasthAcAryano gRhasthonI sAthe, dhArmika ane sAmAjika banne prakArano saMbaMdha rahe che. tethI AcAryane dharmanuM vizeSaNa ApyuM che. dharmAtmA dharmI jIva dharmAnurAga deva-guru- patinI ke temanI pratimAnI pUjAmAM AhArAdi caturvidha dAnAmAM, AcArAMgAdi zAstromAM kahelAM, zIlavratomAM tathA upavAsAdika tapamAM prItI, te dharmAnu rAga che. je AtmA dveSarUpa ane viSayAnurAgarUpa, azubha yoga ne oLaMgI jaine, dharmAnurAgane aMgIkAra kare che, te zubhopayohi che. dharmAstikAya :A svAbhAvika tema ja vaibhAvika gatikriyAmAM, dharmadravya nimitta mAtra che. A dharmAstikAyane siddha kare che. kahe che - eka dharmAstikAya nAmanuM, cauda rAju pramANa (lokapramANa) dravya che, ane te jIva svAbhAvika gati kriyA kare, temAM nimitta che, tevI ja rIte (chUTo) paramANu, svAbhAvika gatikriyA kare ke pudgala skaMdha vaibhAvika gatikriyA kare, temAM dharmAstikAya dravya nimitta che. (2) asparza,arasa, agaMdha, avarNa ane azabda che; lokavyApaka che; akhaMDa; vizALa ane asaMkhyAtapradezI che. sparza, rasa, gaMdha ane varNano atyaMta abhAva hovAthI dharma (dharmAstikAya) kharekhara amUrta svabhAvavALo che; ane tethI ja azabda che; samasta lokAkAzamAM vyApIne rahelo hovAthI lokavyApaka che; ayutasiddha (nahi joDAyelo) pradezavALo hovAthI akhaMDa che. svabhAvathI ja sarvataH vistRta dharma ane adharma vidyamAna che. kAraNake loka ane alokano vibhAga anyathA banI zake nahi. jIvAdi sarva padArthonA ekatra astitvarUpa loka che; zuddha eka AkAzanA astitvarUpa aloka che. tyAM jIva ane pudgala svarasathI ja (svabhAvathI ja) gatipariNAmane tathA gatipUrvaka sthiti pariNAmane prApta hoya che. jo gatipariNAma athavA gatipUrvaka sthiti pariNAmane svayaM anubhavatAM evAM te jIva-pudgalane bahiraMga hetuo dharma ane adharma na hoya, to jIva-pugalane nirargaLa gatipariNAma ane sthiti pariNAma thavAthI alokamAM paNa temanuM jIva-pudgalanuM) hovuM konAthI vArI zakAya ? (koIthI na ja vArI zakAya.) tethI loka ane alokano vibhAga siddha na thAya. paraMtu jo jIva-pulanI gatinA ane gatipUrvaka sthitinA bahiraMga hetuo tarIke dharma ane adharmano sadbhAva svIkAravAmAM Ave to loka ane alokano vibhAga (siddha) thAya che. mATe dharma ane adharma vidyamAna che.) vaLI (temanA vize vizeSa hakIkata e che ke), dharma ane adharma banne paraspara pRthabhUta astitvathI niSpanna hovAthI vibhakta (bhinna) che; ekakSetrAvagAhI hovAthI avibhakta (abhinna) che; samasta lokamAM vartanArAM jIva-pudgalane gati-sthitimAM niSkriyapaNe anugraha karatA hovAthI (nimittarUpa thatA hovAthI) lokapramANa che. dharmAstikAya gamana karato nathI ane anya dravyane gamana karAvato nathI; te jIvo tathA pulone (gatipariNAmamAM AzrayamAtrarUpa hovAthI) gatino udAsIna prasAranAra (arthAt gatiprasAramAM udAsIna (nimittabhUta) che.) (2) te anAdi anaMta padArtha che. arUpI che, lokAkAza pramANa, te eka akhaMDa dravya che. te dravya pote gati karatuM nathI. paNa jIva pudgalane gati
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ karavAmAM, sahakArI nimitta che. jema mAchalAne gamana karavAmAM jaLa nimitta che, tema. (3) svayaM gatirU5 pariNata jIva ane pudagalone gamana karatI vakhate, je nimitta (udAsInapaNe hAjara) hoya, tene dharmAstikAya ke dharmadravya kahe che. jema ke mAchalIne mATe pANI. (4) te anAdi anaMta padArtha che. arUpI che. lokAkAza pramANa, te eka akhaMDa dravya che. te dravya pote, gati karatuM nathI. paNa jIva-pudgalane gati karavAmAM sahakArI nimitta che, jema mAchalAne gamana karavAmAM jaLa nimitta che, tema. (5) sakaLalokavyApI, asaMkhya pradezonA prastAra (kulAva-vistAra) rUpa hovAthI, dharmAstikAya pradezavAna che. (6) arasa, avarNa, agaMdha, azabda ane asparza che. sakaLalokapramANa che, akhaMDita vistIrNa ane asaMkhyAtapradezAtmaka dravya che. anaMta aguruladhupaNe te niraMtara pariNamita che. gatikriyAyukata jIvAdine kAraNabhUta che, pote akArya che, arthAta koithI utpanna thayeluM, te dravya nathI. jema malyanI gatine, jaLa upakAra kare che, tema jIva ane pudgala dravyanI gatine, upakAra kare che. je dharmAstikAya jANavo. (7) je gatipariNata jIva tathA pugalone, cAlavAmAM sahAya kare, jema pANI, mAchalAMne cAlavAmAM madadarUpa che. dharmonikAyanuM svarUpa sparza, rasa, gaMdha ane varNano atyaMta abhAva hovAthI dharmAstikAya kharekhara amUrta svabhAvavALo che; ane tethI ja azabda che; samasta lokAkAzamAM vayApIne rahelo hovAthI lokavyApaka che; ayutasidhdha pradezavALo hovAthI akhaMDa che; svabhAvathI ja sarvataH vistRta hovAthI vizALa che; nizcayanaye eka pradezI hovA chatAM vyavahAranaye asaMkhyAta pradezI 487 anyatra lokanA asaMkhyamA bhAga-mAtra hovAthI tene te saMbhavatuM nathI, loka ne alokanI sImA acalita hovAthI AkAzane te saMbhavatuM nathI ane viruddha kAryano hetu hovAthI adharmane te saMbhavatuM nathI. (kALa ne pula ekapradezI hovAthI teo loka sudhI gamanamAM nimitta thaI zake nahi; jIva samughAta sivAyanA kALe lokanA asaMkhyAtamAM bhAgamAM ja raheto hovAthI te paNa loka sudhI gamanamAM nimitta thaI zake nahi; AkAza gatimAM nimitta hoya to jIva-pulonI gati alokamAM paNa hoya ane tethI loka-alokanI maryAdA rahe nahi, mATe gatitatva AkAzano guNa paNa nathI; adharma dravya to gatithI viruddha kArya je sthita temAM nimittabhUta che, mATe te paNa gatimAM nimitta thaI zake nahi. A rIte gatietutvaguNa dharma nAmanA dravyanuM astitva jaNAve che.) jIva-pulo gati karatA jaNAya che. tethI jema mAchalAMne gatimAM nimittabhUta jaLa che tema jIva-5galone gatimAM nimittabhUta koI dravya hovuM joIe; te dravya lokavyApI dharmadravya che. dharmI aneka dharmonA samUhanuM nAma ja, dharmI che. dharma ane guNa, e banneya ekArtha che. jyAre koi khAsa guNanuM vivecana karavAmAM Ave che tyAre te vivecanIya guNa to dharma kahevAya, ane bAkInA anaMta guNono samudAya, te dharma (piMDa dravya) kahevAya che. dhaNa jIvu dharma jIva eTale, cothA guNasthAnavALo jIva, dharmI jIva eTale, pUrNa dazAne pragaTa karanAro jIva. dharmI jIvanI bhAvanA zuddha nizcaya nayanI zuM eka kevala traNa lokamAM traNakAlamAM mana-vacana-kAyAthI ane kRta-kArita-anumodanAthI udAsIna che. nija niraMjana zuddha AtmAnAM sabhyazraddhAna, samyajJAna ane samyaanukAnarUpa, nizcayaratnatrayAtmaka nirvikalpa samAdhithI utpanna, vItarAga sahajAnaHda sukhAnubhUtimAtra lakSaNavALA svasaMvedanajJAnathI, svasaMvaidya-gamya-prApya evo paripUrNa huM chuM, rAga dveSa,moha, krodha, mAna, mAyA, lobha, pAMca insiyono viSaya vyApAra, mana-vacana-kAyAnA vyApAra, bhAvakarma, dravyakarma, dharmAstikAyano vizeSa guNa :ekI sAthe sarvagamanapariNAmI (gatirUpe pariNamelAM) jIva-pudgalone gamananuM hetupaNuM dharmano vizeSa guNa che. evI ja rIte eka ja kALe gatipariNata (gatirUpe pariNamelAM) samasta jIva-pudgalone loka sudhI gamananuM hetupaNuM dharmane jaNAve che, kAraNake kALa ne pugala apradezI hovAthI temane te saMbhavatuM nathI, jIva samudyAta sivAya
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ nokarmaH khyAti, pUjA, lAbha, dekhelA, sAMbhaLelA ane anubhavelA bhogonI AkAMkSArUpa nidAna, mAyA, mithyAtva, e baNa zalpa Adi sarva vibhAvapariNAmothI rahita, zUnya huM chuM. Urva jIvo paNa AvA ja che. evI niraMtara bhAvanA karavI. juo A dharmInI bhAvanA-ekarasa-samarasabhAvanA. dharmano dharma : jo tAre hita karavuM hoya, dharma karavo hoya ane bhavano aMta lAvavo hoya, to sahaja jJAnane AnaMda svarUpa, pUrNa prabhutvamaya, sahaja parama aizvaryasvarUpa trikALI dhruva, nija jJAyakatattvane anusarIne pariNamana karavuM, e ja tAruM kArya che. puya-pAparUpa vikArI bhAvo, anAdikALathI karato Avyo che, paNa te saMsAra che, duHkhamaya che ane paribhramaNanuM kAraNa che. have jo tAre dharmakArya karavuM hoya, to zAkabhAva koNa che. ane A puNyapApamaya vikArI pariNamana zuM, che enuM bhedajJAna karI, trikALI zuddha jJAyakatattva anusAra nirmaLa dazA pragaTa karavI, e ja tAruM kartavya che. samyagdarzana samyajJAnane samyakramaNatAe, tattvanA anusAre thatI, sAdhaka dazA che. dharmIno dharma che. dhyAtA : dhyAna karanAra dhyAna dhyeyamAM vizeSa ekAgratA, dhyeyamAM ekAgratA amuka kALa cAlu rahe te dhyAna. dhyAna cAra prakAranAM che. prathama be Arya ane caMdra dhyAna tajavA yogya che. ane dharma ane zukala dhyAna upAdeya che. (2) (1) padastha dhyAna=pavitra maMtrAkSarAdi padonuM avalaMbana lai je dhyAnamAM ekAgratA karavI te padastha dhyAna che. (2) piMDaWdhyAna=pArthivI, AgneyI,mArutI, vANI ane tatvabhUta A pAMca dhAraNAo vaDe cittane ekAgra karI devendronA prabhAvathI paNa jeno adhika prabhAva che evA sarvajJa paramAtmA samAna potAna AtmAne ciMtatavo te piMDaWdayAna che. rUpastha dhyAna= sarva atizayothI paripUrNa, kevaLa jJAnathI zobhatA samavasaraNa (divyasabhA)mAM virAjelAM sarvajJa bhagavAnanArUpanuM AlaMbana lai je AtmadayAnamAM ekAgratA karavI te rUpastha dhyAna che. 488 (4) rUpAtIta dhyAna=AkRti rahita jJAnAnaMda svarUpa niraMjana (karmarahita) sidhdha paramAtmAnuM dhyAna te rUpAtIta dhyAna che. ciMtana, iMdriyonI badhI vRttionI ekAgratA munine ja zudhdhAtma svarUpanuM nizcaLa ugra AlaMbana varte tene ahIM mukhyapaNe dhyAna kahyuM che. (zudhdhAtmA laMbananI ugratAne mukhya na karIe to, avirata sakhyadra iTane paNa jaghanya dhyAna kahevAmAM virodha nathI, kAraNa ke tene paNa zudhdhAtma svarUpanuM jaghanya AlaMbana to hoya che. guNI ane guNamAM vastu apekSAe abheda che tethI AtmA kaho ke jJAna kaho-banne eka ja che. te jJAnamAM-nijAtmAmAM-nijAtmA vaDe nizcaya pariNati karIne tenuM saMcetana-saMvedana-anubhavana karavuM te dhyAna che. bhagavAne cAra prakAranAM dhyAna kahyA che, (1) ArtadhyAna, (2) raudradhyAna, (3) dharmadhyAna ane (4) zukaladhyAna. dharmadhyAnanA mukhya soLa bheda cheH-(1) AjJAvicaya, (2) sapAyaricaya, (3) vipAkavicaya, (4) saMsthAnavicaya. A cAra bheda che. dharmadhyAnanA cAra lakSaNa kahe cheH-(1) AjJAruci, (2) nirAgairuci, (3) sUtraruci, ane (4) upadezaruci. dharmadhyAnanA cAra avalaMbana cheH-(1) vAMcanA, (2) pRcchanA, (3) parAvartana ane (4) dharmakathA. dharmadhyAnanI cAra anuprekSA cheH-(1) ekatvAnuprekSA, (2) anityAnuprekSA, (3) azaraNAnuprekSA ane (4) saMsArAnuprekSA. siddha bhagavAnanuM dhyAna karatAM huM pote svarUpathI siddha chuM ema svarUpanI aMtaSTi thAya tyAre AtmadhyAna thAya che. jene moha ane rAgadveSa nathI tathA yogonuM sevana nathI. (arthAta manavacana-kAyA pratye upekSA che) tene zubhAzubhane bALanAro dhyAnamaya agni pragaTe che. zudhdha svarUpamAM avicalita caitanya pariNati te kharekhara dhyAna che. te dhyAna pragaTavAnI vidhi have kahevAmAM Ave che -jayAre kharekhara yogI, darzana
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ mohanIya ane cAritra mohanIyano vipAka pudagalakarma hovAthI te vipAkane (potAthI bhinna evAM acetana) kamomAM sameTI dalane, tadanusAra pariNatithI upayogane vyAvRtta karIne (te vipAkane anurUpa pariNamavAmAMthI upayogane nivartAvIne); mohI, rAgI ane dveSI nahi thatA evA te upayogane atyaMta zuddha AtmAmAM ja niSThApaNe lIna kare che tyAre te yogIne ke je potAnA niSkriya caitanyarUpa svarUpamAM vizrAMta che. mana-vacana-kAyane bhAvato nathI. ane svakarmomAM vyApAra karato nathI. tene sakaLa zubhAzubha karmarUpa iMdhanane bALavAmAM samartha hovAthI agni samAna evuM, parama puruSArtha sidhdhinA upAyabhUta dhyAna pragaTe hamaNAM paNa triratnazudhdha jIvo (A kALe paNa samyagdarzana jJAna-cAritrarUpa traNa ratnothI zudhdha evA munio) AtmAnuM dhyAna karIne iMdrapaNuM tathA laukAMtika-devapaNuM pAme che ane tyAMthI vIne (manuSyabhava pAmI) nirvANane prApta kare che. zrutiono aMta nathI. (-zAstrono pAra nathI), kALa thoDo che, ane ApaNe dumerdha chIe; mATe te ja kevaLa zakhavA yogya che ke je jarA-maraNano kSaya kare. bhAvArtha-nirvikAra niSkriya caitanya camatkAramAM nizcala pariNati te dhyAna che. A plAna mokSanA upAyarUpa che. jema thoDo paNa agni puSkaLa ghAsa ane kASThanA rAzine alpa kALamAM bALI nAkhe che, tema mithyAtva-kapAyAdi vibhAvanA parityAga svarUpa mahA pavanathI prajavalita thayelo ane apUrva sadabhUta-parama-AlhAdakAtmaka sukhasvarUpa ghIthI sIMcAyelo nizcaya-Atma saMvedanarUpa dhyAnAgni mUlottara pravRtti bhedavALA karmarUpI iMdhananA rAzine kSaNamAtramAM bALI nAkhe che. A paMcamakALamAM paNa yathAzakti dhyAna thai zake che. A kALe je viccheda che te zukala dhyAnano ke, dharma dhyAnano nahi. Aje paNa ahIMthI jIvo dharma dhyAna karIne devano bhava ane pachI manuSyano bhava-pAmI mokSane prApta kare che. 489 vaLI bahuzrutadharo ja dhyAna karI zake ema paNa nathI; sArabhUta alpazrutathI paNa dhyAna thai zake che. mATe mokSArthIoe zudhdhAtmAno pratipAdaka, saMvara nirjarAno karanAro ane jarAmaraNano haranAro sArabhUta upadeza grahIne dhyAna karavA yogya che. (ahIM e lakSamAM rAkhavA yogya che ke uparokata dhyAnanuM mULa samyagdarzana che. samyagdarzana vinA dhyAna hotuM nathI; kAraNa ke nirvikAra niSkriya caitanya camatkAranI (zudhdhAtmAnI) samyaka pratIti vinA temAM nizcaLa pariNati kayAMthI thai zake ? mATe mokSanA upAyabhUta dhyAna karavA icchanAre jIve prathama to jInokta dravyaguNa paryAyarUpa vastu svarUpanI yarthAtha samajaNapUrvaka nirvikAra niSkriya caitanya camatkAranI samyaka pratItino sarva prakAre udyama karavA yogya che; tyAra pachI ja te caitanya camatkAramAM vizeSa lInatAno yarthAtha udyama thai zake che.). aMtaTi sahita te dhyAna, atIndriya AnaHdarUpa, aMtadaSTi rAganuM ane paranuM lakSa choDI, dhuva svabhAvamAM lakSa karavuM, zuddhAtmAmAM ekapaNA rUpa pariNamana karavuM. daSTino viSaya to eka trikALa dhruva dravya che. AvA eka dhruva svabhAvane, dRSTino viSaya na mAnatAM dravya-paryAya bene daSTino viSaya mAne che, te bhUla che. aMtaHtattva svarUpa bhagavAna AtmA ane bahirtatva, evI nirmaLa paryAya e benI mAnyatA (zraddhAna) e vyavahAra samakita che. bene viSaya kare, e rAga che. tethI jIvane rAga ja utpanna thAya. vyavahAra samakita, e rAgarUpa pariNAma che. bepaNuM jeno viSaya che, te rAga che ane ekapaNuM (nija dhRvasvabhAva), te samyagdarzanano viSaya che. utkRSTa vrata, utkRSTamAM utkRSTa tapa, utkRSTamAM utkRSTa niyama, utkRSTamAM utkRSTa labdhi, utkRSTamAM utkRSTa aizvarya, e jemAM saheje samAya che, evA nirapekSa aviSama upayogane namaskAra, e ja dhyAna. cittanI jo sthiratA thai hoya, to tevA samaya paratve puruSonA guNonuM ciMtana, temanAM vacanonuM manana, temanA cAritranuM kathana, kIrtana, ane
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ * * pratyeka ceTAMnA pharI pharI nididhyAsana, ema thai zakatuM hoya to manano nigraha thai zake kharo, ane mana jItavAnI kharekharI kasoTI e che. ema thavAthI ghyAna zuM che, e samajAze. paNa udAsInabhAve cittasthiratA samaya paratve tenI khUlI mAlUma paDe. pariNAmanI sthiratA guNa sthAnamAM, apratyAkhyAna varaNa ane pratyAkhyAnAvaraNa kaSAya- no, to udaya ja nathI hoto, ane saMjavalana kaSAyano paNa maMda udaya hoya che. tathA zukaladhyAna tenAthI paNa, maMda kaSAya no udaya hovAthI, utpanna thAya che, arthAt jayAre dharmadhyAna, traNa zubha lezyAomAMthI koieka zubha lezyAnA, sadbhAvamAM thAya che, tyAre zukaladhyAna kevaLa eka zukalavALAne ja, thAya che. AthI zukaladhyAna AThamAM, apUrvakaraNa Adi guNasthAnomAM hoya che, kema ke AThamAM navamAM, ane dasamAM guNasthAnamAM, saMjavalana kaSAyano uttarottara maMda udaya rahe che. tathA sAtamAH guNasthAnanI apekSAe maMdatara, udaya rahe che. paraMtu zukaladhyAna kaSAyanA kevaLa maMdatama udayamAM paNa nathI hoto, paraMtu kaSAyanA udayathI rahita, upazAMta kaSAya nAmanA agiyAramA guNasthAna mAM ane kSINa kaSAya nAmanA bAramA guNasthAnamAM, paNa utpanna thAya che. tathA teramA ane caudamA guNasthAna vartI kevaLI bhagavAnane paNa hoya che. Azaya A che ke zukaladhyAnanA cAra bheda che -pRthakatvavitarkavIcAra, ekatva vitarka avIcAra,sUkSmakriyA prati pAti ane vyuyaveta kriyAnivRti. A cAremAMthI zarUnA be, zukaladhyAna bAramaMga ane cauda pUrvavALA saphaLa zrutanA jJAtA zruta ke vaLI munine hoya che. A munione, dharmadhyAna paNa hoya che. paraMtu eka sAthe eka vyakitane, be dhyAna nathI hoi zakatAM. AthI zreNi mAMDatA, pahelAM dharmadhyAna hoya che ane uparAga athavA kSepaka zreNimAM, be zukala ghyAna hoya che.AthI sakaLa zrutadhArIne, apUrvakaraNa nAmanA, AThamA guNasthAnathI pahelA dharmadhyAna hoya che. ane AThamA apUrvakaraNa guNasthAnamAM, navamA anivRttikaraNa guNasthAnamAM, dasamA sUkSma sAmyarAya guNasthAnamAM, agiyAramA uparAMta * * 450 kaSAya guNasthAnamAM pRthakatva vitarkavIcAra nAmanuM, paheluM zukaladhyAna hoya che.kSINa kaSAya nAmanA bAramA guNasthAnamAM ekatva vitarka avIcAra nAmanuM, bIjuM zukaladhyAna hoya che ane ayoga kevaLIne vyuparata kriyA nivRti nAmanuM, cothuM zukaladhyAna hoya che. zukaladhyAna mokSanuM sAkSAta kAraNa che. paraMtu uparAMta zreNi apekSAe trIjA bhave mokSa thAya che. kema ke upazama zreNimAM je jIvanuM mRtyuM thai jAya che, te jIva devagati prApta karIne ane pharI manuSya janma dhAraNa karI, zukala ghyAnanA baLathI mokSa prApta kare che. ''ekAgraciMtAnirodho dhyAna'' AtmAmAM ekAgratA pUrvaka ciMtAnuM ruMdhana te dhyAna che. A vAkaya asti taraphanuM che. astinA jore, nAsti thAya che. je mohamaLano kSaya karI, viSayathI virakata thai, manano virodha karI, svabhAvamAM samavasthita che, te AtmAne ghyAnAra che. mohamaLano jeNe kSaya karyo che, evA AtmAne, mohamaLa jenuM mULache, evI paradravyamAM pravartavAno AbhAva thavAthI, viSayavirakatatA thAya che, tethI (arthAt viSaya virakatatA thavAthI), samudranA madhyamAM rahelA hema vahANanA paMkhInI mAphaka, adhikaraNabhUta dravyAMtarono abhAva thavAne lIdhe, jene anya koi zaraNa rahayuM nathI, evA manano nirodha thAya che. (arthAt jema samudranA madhyamAM rahelAM koi ekAkI vahANanA upara beThelAM paMkhIne te vahANa sivAya abya koi vahANono, vRkSono ke bhUmi vagereno AdhAra nahi. jJAnanuM koi eka dravyamAM athavA paryAyamAM sthira thai javuM, tene ja ghyAne kahe che. jJAnano upayoga eka vastumAM antarmuharta sudhI ja ekAgra rahe che, AthI dhyAnano utkRSTa samaya 48 miniTa no ja hoya che. ghyAna sAruM paNa, hoya che ane kharAba paNa hoya che. je ghyAnathI pApakarmano Asrava thAya che, te azubha dhyAna che. ane je dhyAnathI karmonI nirjarA thAya che, te zubha dhyAna che.
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ ArtadhyAna ane raudradhyAna e be, to azubha dhyAna che ane dharmadhyAna tathA zukala dhyAna e banne, zubha ane zubhattara che. zarUnuM ArtadhyAna tIvra kaSAyathI thAya che, ane raudradhyAna ati tIvra kaSAyathI thAya che. pIDA ane duHkhane Arta kahe che. du:khathI thavA vALA dhyAna ne ArtadhyAna kahe che. A ArtadhyAna, tIvra kaSAyathI utpanna thAya che. kRSNalezyAvALA dUra prANIne, ddha kahe che. ane dranA karmane athavA rudramAM thavAvALA dhyAnane, raudra kahe che. A raudraprayAna ArtadhyAnathI paNa kharAba che, kema ke A azvayaMta tIvra kaSAyathI utpanna thAya che. AthI te banne, azubha dhyAna che. dharma sahita dhyAnane, dharmadhyAna kahe che. je dharmadhyAna zubha che. kema ke, AthI puNyakarmono baMdha thAya che, AthI te svarga vagere sukhone ApavAvALA che, tathA paraMparAthI, mokSanuM paNa kAraNa che. jIvane nirmaLa pariNAmothI, zukalezyAthI ja thavAvALA dhyAnane, zukala dhyAna, A dhyAna sapheda raMganI jema, svaccha hoya che. e rUci guNa sahita hovAthI kAraNe ene zukala dhyAna kahe che. A dhyAna dharmadhyAnathI paNa zreSTha che, kema ke mokSanI prApti, A ja dhyAnathI thAya che. dharma dhyAna maMda kaSAyathI thAya che, ane zukala dhyAna azvayaMta maMda kayASathI thAya che. tathA A dhyAna kaSAya rahita, zruta jJAnIne ane kevaLajJAnIne paNa hoya che. bhAvArtha :- dharmadhyAna apratyAkhyAnAvaraNa, pratyAkhyAnAvaraNa ane saMjavalana kaSAyanA udayamAM, hoya che. AthI avirata samyagu daSTithI laine, apramattasaMyata guNasthAna sudhI hoya che. kema ke, A guNa sthAnomAM kaSAyanI maMdatA rahe che. paraMtu mukhyapaNe dharmadhyAna, sAtamA apramatta saMvata guNasthAnamAM ja hoya che. kema ke sAtamA ekAgraciMtana, zuddha AtmAnA svarUpanuM ciMtana dhyAnanA cAra prakAra che: (1) padastha (2) piMDastha, (3) rUpastha ane (4) rUpAtIta (1) padastha dhyAna = namaskAra (mokAra) Adi maMtranuM je dhyAna che, te padastha dhyAna kahevAya che. 491 (2) piMDastha dhyAna = zarIramAM rahelA potAnA AtmAnA ciMtavanane, piMDastha dhyAna kahe che. (3) rUpastha dhyAna = satazarIrI paramAtmA arihaMta devanuM dhyAna, te rUpastha dhyAna che. (4) rUpAtIta dhyAna = niraMjana (siddha bhagavAna)nuM dhyAna, te rUpAtIta dhyAna che. te dhyAnanA prabhAvathI AtmA, karma-malinatA dUra karI, siddha paramAtmA thAya che. karma-kalaMka (karmamalinatA) dravyakarmane bhAvakarma che pulapiMDarUpa jJAnAvaraNAdi ATha karma, dravyakarma kahevAya che, ane rAgAdi saMkalpa vikalparUpa pariNAma, bhAvakarma che. piMDastha, padastha, rUpastha ne rUpAtIta, ema dharma dhyAnanA cAra prakAra che. paramArthe to, cAra prakAranAM dharmadhyAna nirvikalpa che. kema ke jyAre vikalpa chUTIne upayoga svamAM thaMbhe, tyAre ja kharuM dharmadhyAna kahevAya. pahelAM, piMDastha eTale dehamAM rahelo zuddha AtmA, padastha eTale zabdanA vATyarUpa zuddha AtmA, rUpastha eTale arihaMta sarvajJadeva tathA rUpAtIta eTale dehAtIta siddha paramAtmA, e cAra prakAranA svarUpanuM aneka prakAre ciMtana bIjA vikalpamAMthI chUTIne, manane ekAgra karavA TANe Ave. tene vyavahAra dharmadhyAna kahevAya. paNa pachI tenA vikalpo chUTIne, nija svarUpamAM upayoga jAme tyAre kharuM dharmadhyAna kahevAya. A rIte cAra prakAranA savikalpa ciMtanane vyavahAre dharmadhyAna kahyuM, paramArtha dharmadhyAna nirvikalpa che. paramArtha dharmadhyAna vItarAga che, ne teja mokSanuM sAdhaka che. bhagavAne cAra prakAranAM dhyAna kahyAM che, Arna, raudra, dharma ane zukala. pahelAM be dhyAna tyAgavA yogya che. pAchaLanAM be dhyAna AtmasArthakarUpa che. zrutajJAnanA bheda jANavA mATe, zAstrAvicAramAM kuzaLa thavA mATe, ane grahaNa karavA yogya dharmadhyAnanA, mukhya soLa bheda che. pahelAM cAra bheda (1). AjJAtivicAya (2) apAyavicAya (3) vipAkavicAya ane (4) saMsthAnavicaya. dharma dhyAnanA cAra lakSaNa che. (1) AjJAruci (2)
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ * nisargaruci (3) sUtraruci ane (4) upadezaruci. dharmadhyAnanA cAra AlabaMbana che. (1) vAMcanA, (2) pRcchanA, (3) parAvarttanA ane (4) dharmakathA. dharmadhyAnanI cAra anuprekSA che. (1) ekatvAnuprekSA (2) anityAnuprekSA (3) azaraNAnuprekSA ane (4) saMsArAnuprekSA. A prakAre dharmadhyAnanA mukhya soLa bheda che. je jJAna caLAcaLatA rahita acaLa prakAzavALuM, athavA dedipyamAna thAya che, te ghyAna che. bIjA vicArothI nivRttinI apekSAe abhAva che, paraMtu ghyAna asatarUpa nathI. paraMtu svaviSayanA AkAranI apekSAe, sadbhAva che, eTale ke temAM svarUpanI pravRttino sadbhAva che, ema ekAgra zabdathI nakakI karI zakAya che. svarUpanI apekSAe, dhyAna vidyamAna-satpa che. ghyAnanA cAra prakAro che. ArnaghyAna = duHkha-pIDA, viSe ciMtavana raudradhyAna = nirdaya-krUra AzayanuM, ciMtavana dharmaghyAna = dharmasahita, citaMvana zukala dhyAna = zuddha pavitra ujjavaLa pariNAmavALuM, ciMtavana. A cAra ghyAnomAM pahelAM be azubha che, ane bIjAM be dharmarUpa che. sarva vikalpo choDIne, potAna jJAnane lakSyamAM sthira karavuM. ghyAnanA cAra prakAra cheH padasthaghyAna = namasmara (NamokAra) Adi maMtranuM je dhyAna che, te padastha ghyAna kahevAya che. piMDastha ghyAna = zarIramAM rahelA, potAnA AtmAnA ciMtavanane, piMDastha ghyAna kahe che. rUpastha ghyAna = sazarIrI paramAtmA arihaMtadevanuM ghyAna, te rUpastha ghyAna kahevAya che. rUpAtIta dhyAna = niraMjana siddha bhagavAnanuM dhyAna te rUpAtIta dhyAna che. 42 te ghyAnanA prabhAvathI AtmA karma-malinatA dUra karI, siddha paramAtmA thAya cheH dhyAna ane dhyeya :anaMta... anaMta.... anaMta guNanuM ekarUpa daLa, prabhu AtmA che. te kahe che, dhyeyarUpa che, dhyAnarUpa nathI. samyagdarzananI paryAya dhyAnarUpa che, ane trikALI dhruva dravya enuM dhyeya che. AtmAnuM svasaMvedanazAna, te dhyAnarUpa che ane trikALI dhruva dravya, enuM dhyeya. AtmaramaNatA dhyAnarUpa che ane trikALI dhruvadravya, tenuM dhyeya che. dhyAna to, dhyeyamAM ekAgra thayelI paryAya che, ne dhyeya, trikALa dhruva svabhAva che. dhyAnanI paryAya dhyeyane dhyAve che, to paNa dhyeya che te dhyAnarUpa nathI. dayA, dAna, vrata, tapanA pariNAma, te baMdhanA kAraNarUpa kriyA che, te AtmadravyamAM nathI, ane zuddhabhAvanI pariNati, je nirmaLa samyagdarzana jJAna cAribarUpa che, te mokSanA kAraNarUpa kriyA che, te paNa AtmadravyamAM nathI. mATe kahe che, ema jANavAmAM Ave che ke, zuddha pAriNAmika bhAva dhyeyarUpa che, dhyAnarUpa nathI. zuddhapAriNAmika bhAvarUpa, trikALI zuddha dravya nityAnaMda-cidAnaMda prabhu, te ghyAnanuM dhyeya che, ghyAna nathI. ahAhA...! jemAM nirAkuLa AnaMdano svAda Ave, evAM nirmaLa samyagdarzana-jJAna-cAritra pragaTa thavAmAM trikALI zuddha citmAtra vastu enA dhyeya zuM ane dhyAna zuM ? enI khabareya na maLe ne maMDI paDe dhyAna dharavA Asana lagAvIne, dhULamAMya dhyAna nathI sAMbhaLa e to badhI mithyA rAganI kriyA che. ahIM kahe che-zuddha pAriNAmikabhAvarUpa, cibhUrti prabhu AtmA ghyAnanuM dhyeya che, te ghyAnarUpa nathI. paryAyane kathaMcit dravyathI bhinna kahela che ne ? te vAta, ahIM siddha karI che. bhagavAna! nija dhyeyane bhUlIne potAnI najarane teM rAgamAM rokI rAkhI che, tethI dhyeyarUpa nija jJAnAnaMdano dariyo tane dekhAto nathI. are! najarane vartamAna paryAyanI rUcimAM rokI dIdhI che, tethI anaMtaguNa nidhi zuddhacetana siMdhu, evo bhagavAna AtmA tane bhAsato nathI. are bhAi ! dhyAnarUpa
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ paryAya rAga vagaranA nirmaLabhAvarUpa che, ane enuM dhyeya, parama svabhAva bhAvarUpa trikALI zuddha Atmadravya che. mATe rUci palaTI nAkhane dhruva svabhAvAmAM upayogane sthira karIne, tene dhyAya ahA! upayogane dhyeyamAM ekAgra karIne dhyAvatAM je dhyAna pragaTa thaze, temAM atinsiya AnaMdathI dhArA ulasaze. para tarapha vaLelI jJAnanI paryAyamAM paNa kharekhara to, jJAyaka ja jaNAi rahyo che. A vAta AcAryadeve samayasara gAthA 17-18mAM karI che. jJAnanI paryAyano, svapara prakAzakapaNAno svabhAva che. jethI vartamAna jJAna-paryAyamAM, je A vastu trikALa parama pariNAmikabhAve sthita che, te jANavAmAM Ave che. ajJAnIne paNa trikALI dravya jJAnamAM jaNAya che, paNa enI najara, enA upara nathI. dRSTino phera che bApA! dhruvanI diSTa karavAne badale, te potAnI najara paryAya upara rAga upara, nimitta upara ne bahAranA padArtha upara rAkhe che. ane tethI aMdaranuM caitanya, nidhAna, jovA maLatuM nathI. dhyAna prAptinA hetuo:ciMtAno abhAva; ekAMta sthAnamAM nivAsa, AsannabhavyapaNuM (samIpa muktigAmIpaNAnI yogyatA), bhedavijJAna ane parapadArthomAM e zudhdha cidrupanA dhyAnanAM samuccaya kAraNo che. dhyAnatapa :svamAM ekAgra thavuM te dhyAnatapa che. dhyAnatapa to samasta para ane viSaya vikArothI cittane haThAvIne eka AtmAmAM ja sthira karavuM te dayAnatapa che. jo ke zudhdhopayogarUpa dhyAnanI dazA eka aMtarmuharta paNa rahI jAya toya kevaLajJAnanI prApti thai jAya che. samasta tapono sAra dhyAnatapa che. enI prApti-sidhdhine mATe ja badhA tapa che. dhyAnanuM aMtima phaLa zAzvata jyoti svarUpa anupama paramAtmapadanI prApti, e dhyAnanuM aMtima phaLa che. dhyAnanuM svarUpa zuddha svarUpamAM avicalita caitanyapariNati te kharekhara dhyAna che. te dhyAna pragaTavAnI vidhi have kahevAmAM Ave cheH- jyAre kharekhara yogI, darzanamohanIya ane cAritramohanIyano vipAka pudgalakarma hovAthI te 493 vipAkane (potAthI bhinna evAM acetana) karmomAM sameTI daIne, tadanusAra pariNatithI upayogane vyAvRtta karIne (-te vipAkane anurUpa pariNamavAmAMthI upayogane atyaMta zuddha AtmAmAM ja nikaMpapaNe lIna kare che, tyAre te yogIne-ke je potAnA niSkriya caitanyarUpa svarUpamAM vizrAMta che, vacana-mana-kAyane ciMtavato nathI ane svakarmomAM pravRtti karato nathI tenesakaLa zubhAzubha karmarUpa IMdhanane bALavAmAM samartha hovAthI agnisamAna evuM, parama puruSArthasiddhinA upAyabhUta dhyAna pragaTe che. jene moha ane rAgadveSa nathI tathA yogonuM sevana nathI arthAt mana, vacana, kAyA pratye upekSA kare che tene zubhAzubhane bALanAro dhyAnamaya agni pragaTe che. A paMcamakALamAM paNa yathAzakti dhyAna thaI zake che. A kALe je viccheda che te zukladhyAnano che, dharmadhyAnano nahi. Aje paNa ahIMthI jIvo dharmadhyAna karIne devano bhava ane pachI manuSyano bhava pAmIne mokSane prApta kare che. vaLI bahuzrutadharo ja dhyAna karI zake ema paNa nathI; sArabhUta alpa zrutathI paNa dhyAna thaI zake che. mATe mokSArthIoe zuddhAtmAno pratipAdaka, saMvaranirjarAno karanAro ane jarAmaraNano haranAro sArabhUta upadeza grahIne dhyAna karavA yogya che. dhyAnanA mukhya pAMca kAraNo che vairAgya, tattvavijJAna, nirgathatA (parigraha rahitapaNuM) manojaya ane AvelA upasarga ane parISahono jaya A pAMca ghyAnanAM kAraNo che. (1) vairAgya = viSaya-kaSAyanI nivRttirUpa, ane zuddhAtmAnubhUti svabhAvavALo vairAgya che. (2) tattva vijJAna = zuddhAtmAnI upalabdhirUpa, tattvavijJAna che. (3) nirpranthatA = dasa prakAranA bAhya ane cauda prakAranA atyaMtara, parigrahanA tyAgayukata nirpranthatA che. (4) manojaya = nizcitapaNe AtmAnubhUtirUpa, manojaya che.
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) upasarga ane pariSahajaya = vItarAga nirvikalpa samAdhimAM, bAhya sahAyaka AvelA upasargone jItIne, AtmAmAM sthira rahevArUpa, parISahajaya che. A kAraNonI prAptithI, dhyAna saMpUrNapaNe thAya che. ane tethI paramAnaMda rUpa, paramAtmAno anabhava thAya che. dharma vADIe na nIpaje, dharma hATe na vecAya, dharma viveke nIpaje, jo karIe, to thAya. loko A pada bolyA kare che. temAM paNa ema AvyuM ke, dharma viveke nIpaje, dharma bahAranI kriyAthI thato nathI paNa, dharma vivekathI thAya che. viveka eTale parathI judApaNAnuM sAcuM jJAna, viveka eTale, karmathI, manathI, vANIthI, zarIrathI ane zubhAzubha pariNAmathI, AtmAnuM juduM bhAna. viveka eTale, para padArtha ane mAro AtmA traNe kALa judA che, mAre ane para padArthane, traNa kALamAM meLa nathI. dhyAnanI prAzi :Agama dvArA anumAna dvArA ane dhyAnanA abhyAsa rUpa rasa dvArA, traNa prakAre buddhine vizuddha karato thako dhyAtA + pavitra dhyAnane prApti thAya che. dhyAnanI bAhya sAmagrIno ullekha karIne, ahIM aMtaraMga samAgrIrUpe buddhinI zuddhine, pAvana dhyAnanuM kAraNa batAvyuM che. ane te buddhinI zuddhi mATe, traNa upAyono nirdeza karyo che, ke je Agama, anumAna tathA dhyAnabhyAsanA rasarUpe che. Agamajanya zrutajJAna dvArA, jIvAdi tattvonuM svarUpa jANavuM te, AgamopAya' che. AgamothI jANelA jIvAdinA svarUpamAM anumAna pramANathI daDhatA lAvavI, te "anumAnopAya che. ane dhyAnane abhyAsa karatAM temAM je eka prakAranI rucinI vRddhirUpe rasa-AnaMda utpanna thAya che. tene dhyAnAbhyAsa rasa kahe che. A traNe upAyo dvArA buddhinuM je saMzodhana thAya che, tenAthI te zuddha AtmadhyAna bane che. jemAM vivikata AtmAnuM sAkSAta darzana hoya che. 494 dhyAnanI bAhaya sAmagrI paNa kevI rIte thai zake? na thaI zake. tethI tatvadarzananuM hovuM paramAvazyaka che, tethI ja, A yogasAra graMthamAM tatvonuM Avazyaka nirupaNa karavAmAM AvyuM che. ane chellI chaDI sAmagrI che. janapadatyAga, jayAM sudhI janapada ane janasaMparkano tyAga karavAmAM Avato nathI tyAM sudhI, sAdhanAnI pUrNatA thatI nathI. jana saMparkathI vANInI pravRtti, vANInI pravRttithI mananI caMcaLatA ane mananI caMcaLatAthI, cittamAM aneka prakAranA vikalpa tathA kSobha thAya che. je badhA dhyAnamAM bAdhaka che. zrI kundakuMdAcArye to pravacanasAramAM tyAM sudhI lakhyuM che ke, je laukika janono saMsarga choDato nathI te nizcita sUtrArtha pada (Agamano jJAtA) zamita kapAyA ane tapamAM khUba vadhela hovA chatAM paNa, saMyatamuni raheto nathI. ( pravacanasAra gAthA 268, pRSTha 480) trIjI AvRtti. saMsarganA doSathI, agninA saMsargane prApta thavAthI, je jaLanI jema avazyameva vikAra (garama jaLa thai jAya che)ne prApta thai jAya che.tethI dhyAna siddhi mATe nagarono nivAsa choDIne, ghaNuM karIne, parvatAdi nirjana sthAnomAM rahevAnI AvazyakatA che. dhyAnano viSaya samyagdarzana, samyajJAna ane samyakracAritra svabhAvavALo, zuddha AtmA, e dhyAnano viSaya che. dhyAve che:bhAve che, dhyAvatAM vicAratAM dhyAva6 :ciMtavavuM; ciMtana-manana karavuM; ciMtana karavuM; aMtara ekAgratA karavI. (2) dhyAna karavuM, potAnI zakitamAMthI cUsIne, aMtara ekAgratA vaDe potAnI pUrNa pavitra dazA, pragaTa karavI. dhyAvIne zakitamAMthI cUsIne aMtara ekAgratA vaDe, potAnI pUrNa pavitra dazA pragaTa dhyeya dhyAna karavA yogya; pakaDavA lAyaka; Azraya karavA lAyaka; anukaraNa karavA lAyaka; anusaraNa karavA lAyaka-je dhruva che te. (2) lakSya karavAno viSaya ke padArtha (3) pakaDavA lAyaka, Azraya karavA lAyaka, anukaraNa karavA lAyaka,
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ anusaraNa karavA lAyaka je dhruva AtmA che, te. zuddha AtmAnuM svarUpa che, te yeya che. (4) dhyAna karavA yogya dravya-AtmA-dhRva, AtmA ja dhyeya che. (5) dhyAna karavA yogya dravya-Atma-zuddha AtmA. dhyeya eTale, pakaDavA lAyaka, Azraya karavA lAyaka, anukaranna karavA lAyaka, anusaraNa karavA lAyaka- je dhruva che, te. zuddha AtmAnuM svarUpa, te dhyeya che.-abhidheya che. daSTimAM levA yogya zuddha AtmA, dhruva che. te samyagdarzanano viSaya che. (6) dhyAna karavA yogya. dravya, zuddha AtmA, 5kaDavA lAyaka, Azraya karavA lAyaka, anukaraNa karavA lAyaka, anusaraNa karavA lAyaka, je dhUva che, te zuddha AtmA. (7) trikALI ekarUpa jJAyakabhAva, AtmAnI upalabdhi. (8) nizAna, sAdhya lakSa. dhyeya ane dhyAnanuM svarUpa zuddha-upAdAnabhUta zuddhadravyArthika naye, jIva kartutva bhokatRtvathI tathA baMdha-mokSanA kAraNa ne pariNAmathI zUnya che. baMdha ane baMdhanuM kAraNa, mokSa ane mokSanuM kAraNa - e cAreya cIja, trikALI zuddha dravyamAM nathI. dayA, dAna, vrata, tapanA pariNAma, te baMdhanA kAraNarUpa kriyA che, te AtmadravyamAM nathI, ane zuddhabhAvanA pariNati je nirmaLa, samyagdarzanajJAna-cAritrarU5 che, te mokSanA kAraNarUpa kriyA che. te paNa AdravyamAM nathI. mATe kahe che-ema jANavAmAM Ave che ke, zuddha pAriNAmika bhAva dhyeyarUpa che. dhyAnarUpa nathI. A zuM kIdhuM ? ke, zuddha pArimANikabhAvarUpa trikALI zuddha dravya, nityAnaMdacidAnaMda prabhu, te dhyAnanuM dhyeya che, dhyAna nathI. ahAhA...! jemAM nirAkaLa AnaMdano svAda Ave, evAM nirmaLa samyagdarzana-jJAna-cAritra pragaTa thavAmAM trikALI zuddha citmAtra vastu, enA dhyeyarUpa che, dhyAnarUpa nathI, kema ke trikALI vastu che, te akriya che. have dhyeya zuM ne dhyAna zuM ? enI khabareya na maLe, te maMDI paDe dhyAna dharavA Asana lagAvIne, dhULamAMya dhyAna nathI sAMbhaLane, e to badhI, mithyA rAganI kriyA che. 495 ahIM kahe che -zuddha pAriNAmikabhAvarUpa cimUrti prabhu AtmA, dhyAnanuM dhyeya che, te dhyAnarUpa nathI, paryAyane kavaMcit dravyathI bhinna kahela ne ? te vAta ahIM, siddha karI che. ahAhA...! vastu trikALI che, te zuddhacaitanyano mahA dariyo che. zuddha cetanA siMdhu hamAro rUpa hai,-ema Ave che, ne ? ahAhA.....! anaMta anaMta guNanuM ekarUpa daLa prabhu AtmA che. te kahe che, dhyeyarUpa che, dhyAnarUpa nathI. samyagdarzananI paryAya dhyAnarUpa che, ane trikALI dhruva dravya, enuM dhyeya che. AtmAnuM svasaMvedanannAna, te dhyAnarUpa che, ane trikALI dhruva dravya, enuM dhyeya che. AtmaramaNata dhyAnarUpa che, ane trikALI dhruva dravya, tenuM dhyeya che. dhyAna to dhyeyamAM ekAgra thayelI, paryAya che, te dhyeya trikALa dhRvasvabhAva che. dhyAnanI paryAya, dhyeyane dhyAve che to paNa, dhyeya che te dhyAnarUpa nathI. aho! A alaukika vAta che. bhagavAna ! nija dhyeyane, potAnI najarane te rAgamAM rokI rAkhI che, tethI dhyeyarUpa nija jJAnAnaMdano dariyo, tane dekhAto nathI. are! najarane, vartamAna paryAyanI rucimAM, rokI dIdhI che. tethI anaMtaguNanidhi zuddha cetanAsiMdhu, evo bhagavAna AtmA, tane bhAsato nathI. are bhAi! dhyAnarUpa paryAya, rAga vagaranA nirmaLa bhAvarUpa che. ane enuM dhyeya parama svabhAvabhAvarUpa, trikALa zuddha Atmadravya che. mATe ruci palaTI nAkhane, dhuvasvabhAvamAM upayogane sthira karIne tene dhyAva. ahA! upayogane dhyeyamAM ekAgra karIne dhyAvatAM, je dhyAna pragaTa thaze, temAM atInsiya AnaMdathI dhArA ulasaze. para tarapha vaLelI jJAnanI paryAyamAM paNa kharekhara jJAyaka ja jaNAi rahyo che. ghAnanI paryAyano, svaparaprakAzakapaNAno svabhAva che. sthI vartamAna jJAnaparyAyamAM je A vastu trikALa paramapariNAmikabhAve sithata che te jANavAmAM Ave che. ajJAnIne paNa te trikALI dravya, jJAnamAM jaNAya che, paNa enI najara enA upara nathI. daSTino phera che. dhruvanI daSTi karavAne badale, te potAnI najara paryAya upara, rAga upara, nimitta upara ne bahAranA padArtha, upara rAkhe che, ane tethI tene aMdaranuM caitanyanidhAna jovA maLatuM nathI.
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhuraMdhara :bojo vahenAra nuM raTaNa, laganI dhanI dhvani dhatti :dhIraja; khAmozI; mananI daDha sthiti; sthiratA; zAMti dhati jayoti. (2) divyatA, bhavyatA, mahimA (gaNadharadevAdi budha purUSonA manamAM, zuddhAtma svarUpanI divyatAnAM stutigAna kotarAi gayAM che. (3) dhAraNa karavuM e; dhIraja; dharya; khAmozI; mananI draDha vicati; sthiratA dhaMdha:tophAna dhaMdhAdhApA:vyApAra, rojagAra, vyavasAya varya:sahanazIlatA; makkamatA; pharmasa dharyo raheze :aTakI jaze, paDyo raheze. dhruva :kAyamapaNe rahevuM. (2) sthira; acaLa; nizcaLa; nizcita; nakakI (3) trikALa kAyama TakanAra. (4) dhruva AtmA AMdhaLo nathI, paNa mahAprabhu che. dhruva jANavAnI avyakata zakitaono piMDa che. paryAya vyakata che. pragaTa che, te dhruvane jANe che. (5) cokakasa che, nizcala che, calAyamAna nathI, cAre gati para nimittathI, eTale puNya, pApa, vikAranA kAraNe saMyogathI, utpanna thAya che. tethI deva, indra Adi pada maLe to paNa, te dhruva nathI, mATe cAra gati vinAzika che. tethI A paMcama gatimAM, e vinAzikatAno abhAva thayo. (6) cokakasa (7) ghaNA kALa sudhI, jJAna evuM ne evuM rahevuM, daDhatAvALuM jJAna dhavapaNe nizcitapaNe; niyamathI; atyaMta cokakasa; niyatapaNe ghANasthati suMghavAnI zakti dhrAsako :phALa. dharI rAkhavuM :aTakAvavuM auvya :avasthiti; TakavuM. (2) te avasthiti (arthAt TakavuM) (3) pratyabhijJAnanA kAraNabhUta, dravyanI koipaNa avasthAnI nityatAne, dhauvya kahe che. (4) vastumAM koirIte pariNamana hovA chatAM, vastunuM je vastupaNuM kAyama rahe che, te. (5) pratyabhijJAnanA kAraNabhUta dravyanI koi avasthAnI nityatAne, dhrauvya kahe che. dhrauvya nuM svarUpa dhrauvya paNa kathaMcita paryAyArthika nayanI apekSAe, padArthane hoya che. paryAyadraSTi sivAya, kevaLa padArthane dhrauvya nathI hotuM, paraMtu utpAda ane vyayanI jema, te paNa eka aMza svarUpa che, savaI rUpa nathI. dhauvya kone kahe che ? :pratyabhijJAnanA kAraNabhUta dravyanI, koi paNa avasthAnI nityatAne, dhauvya kahe che. dhULa kahyuM :badhuM vyartha dhuLakTa dhULa UDavAne kAraNe AkAzamAM dhULa patharAi javI ke killA jevuM thai javuM e; vaMToLa dhULadhamAho mAlavagaranI vAta, ThekANA vagaranuM kAma dhULadhoyA dhULa ane suvarNakaNikAno viveka karanAra. dhULeya kAMI ivani :garjanA dhavaLa "pa khaMDa Agama" jenAM darzana karavA hajAro loko jatA hatA, te hajAro varSathI jUno UMcAmAM UMco graMthAdhirAja che, jemAM sanAtana jainadharmanuM rahasya che te zAstranA Aje tAH 26/11/1939nA roja AnaMdaniketanarAjakoTamAM darzana thayA. 5.5.zrI kAnajI svAmI zrI Atma siddhi pravacana-gAthA 129 dhuvA :dhruva, acaLatA, dhruvatA vaMsa :nAza (2) vinAza dhaNA :tiraskAra utA : hiMmata, bezaramI, uddhatAi dhAtikarma jJAnAvaraNAdi bhedo vaDe ATha prakAranAM karma che. tyAM cAra ghAtikarmonA nimittathI to jIvanA svabhAvano dhAna thAya che. jemAM jJAnAvaraNadarzanAvaraNa vaDe jIvanA jJAna-darzana svabhAvanI vyakatatI thatI nathI, paNa karmonA kSapopazama anusAra kiMcita jJAnadarzananI vyakatatArahe che. mohanIya
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ 497 vaDe jIvanA svabhAva nahi evA mithyA zraddhAna vA krodha, mAna, mAyA ane | dhAra thaze :sAdhana banaze. (2) saMsAra samudrano kinAro, lAvI saMsAra samudrano pAra lobhAdika kaSAyonI vyakatatA thAya che. tathA aMtarAya vaDe jIvano svabhAva dIkSA pAmavA, uttama sAdhanAnuM sarvottama sAdhana banaze. (3) sAdhana banaze; levAnA sAmarthya rUpa je vIrya tenI vyakatatA thatI nathI, paNa tenA kSayopazama AdhAra banaze. anusAra kiMcita zakita rahe che. e pramANe ghArti karmonA nimittathI jIvanA dhAraNa karavuM dhArI rAkhavuM; eka kAnathI sAMbhaLI bIjA kAne kADhI nAkhavuM ema svabhAvano anAdithI ja ghAta thayo che. paNa ema na samajavuM ke pahelAM to nahIM. svabhAvarUpa zuddha AtmA hato, paraMtu pAchaLathI karma nimittathI svabhAva dhAraNA zudhdhacipa nija nimaeNLa Atma svarUpane dhyeya temAM cittanuM ekadeze ghAtavaDe azuddha thayo. (2) mahA mohanA utpAdaka sthAno (3) * baMdhAvuM; sthira thai javuM te dhAraNA. tattvasvarUpa dhyeyane manamAM dhAraNa karavuM jJAnAvaraNIya, * darzanAvaraNIya, * aMtarAya ane * mohanIya A cAra (2) avAyathI nirNaya karelA padArthane kALAMtare na bhUlavo te dhAraNA che. (3) ghAtika che. ghArtikarma eTale jenAthI AtmAnA guNonuM AvaraNa thAya e manasUbo; dhAravuM e; saMbhAvanA; khyAla; lakSyano nizcaya. (4) nirNaya prakaTapaNuM rahe zuddhopayoganA sAmarthyathI jenAM ghAtikarmo kSaya pAmyA che ane thayA pachI ene dhArI rAkhanAruM jJAna thAya che te dhAraNA che. te dhAraNAmAMthI zrAyopathamika jJAna darzana sAthe asaMyukta (saMparka vinAno) hovAthI je ja smRti Ave che ne ? je pUrvabhavanuM jAtismaraNa thayA che te, pUrva dhAraNA atIndri thayo che tenA samasta jJAnAvaraNano pralaya thavAthI kevaLajJAna pragaTa karI hoya temAMthI Ave che. to, pUrve je dhAraNA karI hoya te matijJAnano eka thAya che, samasta darzanAvaraNano nAza thavAthI kevaLa darzana pragaTa thAya bheda che. te dhAraNA paNa potAnA trikALI jJAnane anusarIne thatI hoya che, che,samasta aMtarAyano kSaya thavAthI anaMtajenuM uttama vIrya abhAvane lIdhe para cIjana anusarIne nahi. ahA ! je svabhAva che tenI zuM vAta karavI ? atyaMta nirvikAra zuddha caitanya jeno svabhAva che evA AtmAne anubhavato (5) avAcathI nirNaya karelA padArthane, kALAMtare na bhUlavo, te dhAraNA che. thako svayameva (pote ja) sva5ra prakAzakatA lakSaNa jJAna ane anAkULatA (6) dhAraNA e avAca pachI thAya che. paraMtu temAM kAMika adhika daDhatA utpanna lakSaNa sukha thaine pariName che. thayA sivAya, bIjI vizeSatA nathI. dhAraNAnI sudaDhatAne kAraNe, eka evo dhAnya anAja, dhAnya aDhAra prakAranAM hoya che.-dhauM, dhAna, java, savasava, saMskAra utpanna thAya che ke, je thai javAthI pUrvanA anubhavanuM, smaraNa thai aDada,maga, cokhA, phAMga, tala, kauMdo, masUra ,caNA, kaLathI, atasI, arahara, zake. (7) je jJAnathI jANelA padArthamAM, kALAntaramAM saMzaya tathA vismaraNa samAi, rAjamASa ane nAla. na thAya, tene dhAraNA kahe che. dhA nAkhavI madada mATe pokAra karavo, rakSaNa mATe prabaLa mAMga. dhAryA nathI upayogapUrvaka, artha zIkhyA nathI. dhANika kathAvArtA chadmastha munine dhArmika kathAvArtA karatAM paNa nirmaLa caitanya dhAravuM yAda rAkhavuM | vikalpayukata thavAthI aMze malina thavAya che-thAya che, tethI te dhArmika kathAne dhArAvAhI :ekatAra, akhaMDita paNa vikathA eTale ke zudhdhAtmadravyathI virudhdha kathA kahI che. ghAlamela :garabaDa-sarabaDa, paMcAta, prapaMca, khaTapaTa, seLabheLa, AghuMpAchuM karavuM dhAra :saMsAra samudrano kinAro; saMsAra samudrano pAra pAmavo. viphAI dhRSTatA; naphTAi; himaMtavAna dhAre :sthApe dhITha (dhiSTha-6) dhUjha; naphaTa (2) dhiTTa=vRTa: naphaphaTa; duSTa citta dhImaMta :buddhimAno
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhImAna :buddhimAna puruSa. dhIra koI prakAre AkuLatArUpa nathI. (2) nizcala; acaMcaLa. (3) nizcala, acaMcala (4) anAkuLa (5) moTA vistAravALuM, dRDhicatta. (6) (moTA vistAravALuM) sthiravRttinuM, Tharela, khAmozIvALuM, dhIrajavALuM (7) anAkuLa, koi prakAre AkuLatArUpa nathI. dhIruM HzAzvata ane zAMta, AtmAno svabhAva vartamAna paryAyamAM dhIruM-zAMta karIne, sUkSmatAthI aMdara jo, to tane AtmA pakaDAze. anubhavamAM Avaze. dhoka :puSkaLa; ghaNo; (dhokha) dhokaDuM rU nI moTI gAMsaDI. dhokamArga :dhokhamArga= (Dhagalo, thoka, puSkaLa, ghaNuM), saraLa mArga, sIdho mArga, samRddhithI bharelo mArga. pUrNa sAmagrIthI bharelo mArga. (2) pUrNa samRddhino mArga. (3) mULamArga, prathama avikArI AtmAne oLakhavo, Atma samRddhino mArga, Atmavaibhavano mArga, pUrNa Atma samRddhino mArga. dhoko :dhokA, haTha, jida, mamata, Agraha, aMdhera, avyavasthA, dago. dhota prakAza dhotya :prakAzya vastu, prakAzika padArtha Dhotaka prakAzavuM, dekhavuM (2) batAvanAra (3) prakAzaka ghora :asahya; kamATI upajAve tevuM; kUra; ghAtakI; bhayaMkara; bhayAnaka bihAmaNuM gADha gaMbhIra dhItana prakAzana, jJApana, zeya dhautya :prakAzanIya vastu (2) dhIvyu :pratyabhijJAnanA kAraNabhUta dravyanI, koi avasthAnI nityatAne, dhauvya kahe che. nakora Hnakakara, sAvakoruM, tana, polANa rahita. nA Atmamagra najara najara, dhyAna. 498 najara Thare rAjI thAya, AnaMda pAme. najIkano pratibaMdha :Agama viruddha AhAra vihArAdi to munie choDyA hovAthI, temAM pratibaMdha thavo, te to munine dUra che, paraMtu Agamathita AhAra vihArAdimAM muni pravarte che, tethI temAM pratibaMdha thai javo saMbhavita hovAthI, te pratibaMdha najIkano che. najIkano sapaparadravya pratibaMdha : Agama virudhdha AhAra vihArAdi to munie choDayA hovAthI temAM pratibaMdha thavo te to munine dUra che; paraMtu Agamakathita AhAravihArAdimAM muni pravarte che tethI temAM pratibaMdha thai javo saMbhavita hovAthI te pratibaMdha-paradravyamAM sUkSma pratibaMdha najIkano che. nadAvA :koi ja vAtano hakka ke dAvo na rahe, e rIte. napuMsaka :dayA dAna vrata tapa bhakti ityAdi zubharAga je puNyabhAva che enAthI dharma thAya, enAthI AtmalAbha thAya ema mAnanArAone ahIM napuMsaka kahyA che. jema napuMsakane prajA na hoya tema zubhabhAvathI dharma mAnanArane dharmanI (ratnatrayarUpa dharmanI) prajA na hoya. zubhabhAvathI dharma thavAnuM mAnanArane, bhagavAna AtmA enAthI bhinna che evuM bhAna nathI. tethI zubhabhAvamAMthI khasIne zudhdhamAM Avato nathI. A kAraNe te nAmarda, napusaMka, puruSArthahIna jIva che. zubhAzubha bhAvothI bhinna paDI potAnA jJAnasvabhAvathI je potAne jANe, anubhave ane marda ane puruSa kahyo che. pachI bhale e strIno AtmA to zubhAzubhabhAvono uccheda anaMtavIryano svAmI che. napuMsakaveda :je kaSAyanA udayathI zrI tathA puruSa bannenI icchA kare. namaskRti-namaHkRti :caitanyathI viparIta vikAra ane saMyogano Adara na karatAM sat cidAnaMda, AnaMda kaMda, dhruva svabhAvanuM dhyAna karavuM-temAM lInatA karavI-Adara karavo teneM nAma namaskRti; bAkI mAtra zarIranA namavAthI kAMi puNya paNa na thAya te dharma paNa na thAya. namaskAra HpraNamana ane vaMdana (dehathI namavuM ane vacanathI stuti karavI.) (2) dehathI namavuM ane vacanathI stuti karavI ema praNamana ane vaMdana banne artha
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ 499 navakAramaMtra jainono atyaMta mAnyamaMtra-namo arihaMtANuM, namo siddhANaM namo AyariyANuM, namo uvajajhAyANaM navo loe savvasAhUNaM, A navakAramaMtra samAya che. (3) namaskAramAM praNamana ane vaMdana, banne samAya che. (4) | namavuM, DhaLavuM, svabhAvamAM pariNamavuM. namaskAramaMtra navakAramaMtra namasAlA napuMsaka jevA namuM dharmadhana bhoga mArI dharmarUpI lakSmInA bhogane bhogavato, huM rahuM chuM. AnaMdarUpI lakSmI, te kherakhara AtmAnuM dhana che. AnaMdanonAtha prabhu AtmA, tenI daSTi karatAM paryAyamAM, je AnaMdano lAbha thAya, teno bhoga-anubhava namIbhUta :bahavinaya, bhakitapUrvaka nata :praNAma; namaskAra (2) vaMdanIya narbha :AkAza. nabhacara pakSIo nabhavuM TakavuM nava no kaSAya :alpa kaSAyane no kaSAya kahe che. te nokaSAyo nava prakAranA che: | hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, puruSaveda ane napuMsakaveda. nava padArtho jIva, ajIva, puNaya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA baMdha ane mokSa. nava prakAre kRta, kArita, anumodana, sahita mana, vacana, kAyAnA bhedathI nava prakAre che. nava bhedanuM svarUpa, A pramANe cheH manathI pote karavAnuM ciMtave nahi, bIjA pAse karAvavAnuM ciMtave nahi, ane koie karyuM hoya, tene bhaluM jANe nahi. vacanathI pote karavAnuM kahe nahi, bIjAne karAvavA mATe, upadeza Ape nahi, koie karyuM hoya tene bhaluM kahe nahi kAyAthI pote kare nahi, bIjAne hAtha vagere dvArA preraNA ApI, karAve nahi ane koie karyuM hoya, tene hastAdi vaDe prazaMse nahi-A nava bheda kahyA. nava 2aa zRMgAra, hAsya, zoka, karuNa, vIra, bhayAnaka, bIbhatsa, adruta ane zAMca rasa, Ama sAhitya, nRtya, nATakamAM nava rasanuM Alekhana hoya che. navagreveyika svargonI upara, nava greveyikonI racanA che. tyAM badhA ahamindro hoya. te vimAnonAM nAma A pramANe cheH sudarzana, amodha, suprabuddha, yazodhara, subhadra, suvizAla, saumanasa, prItikara. navatattvanA rasAnubhavIo navatattvanA anubhava karanAra. mRtathI tattvane jANe tethI dharmadhyAna thAya. zrutanI lInatAne zrutasamAdhi kahevAya. samyagdarzanathI nirNaya thatAM sahajasamAdhi thAya. samyajJAnathI vizeSa kare. samyakracAritrathI kaSAya ghaTe, tethI te rasane anubhave tevo thAya, tethI zAMti thAya. navatattva : navatattvane barAbara samajavAmAM ja potAnI buddhi vAparato nathI, te parathI judA bhagavAna cidAnaMda AtmAno niHsaMdeha nirNaya karavAnI tAkAta kayAMthI lAvaze? sAcA navatatvanA AMgaNe AvyA vinA paripUN svabhAvano yathArtha svIkAra thaze nahi. mananI zuddhirUpa navatattva jANyA pachI, te navanA vikalpanA vyavahArano bhUko uDADI, nimitta ane vikalpano abhAva kare, tyAre bhedanuM lakSa bhUlIne, ekarUpa svabhAvamAM AvI zakAya che. nimitta ane avasthA jema che, tema mAtra jANavA yogya che. paNa teno Adara na joie, te upara vajana na joie. navatatvanA zAnathI zo lAbha thAya che? :uttara : sarva prakAranI siddhi, pavitratA, mahAzIla, nirmaLa UMDA ane gaMbhIra vicAra, svaccha vairAgyanI bheTa, e badhuM tattvajJAnathI maLe che. navato : jIva :- jIva eTale AtmA, te sadAya jANanAro, parathI judo ne trikALa TakanAro che. jyAre te parinimittanA zubha avalaMbanamAM joDAya che, tyAre tene zubhabhAva (puNya) thAya che. azubha avalaMbanamAM joDAya che, tyAre azubha bhAva (pApa) thAya che, ane jyAre svAlaMbI thAya, tyAre zuddhabhAva (dharma) thAya che.
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajIva - jemAM cetanA-jANapaNuM nathI, tevAM pAMca dravyo che. temAM dharma, adharma, AkAza ane kALa, te cAra arUpI che, ane pudgala rUpI-sparza, rasa, gaMdha varNa sahita che. ajIva vastuo AtmAthI judI che, temaja anaMta AtmAo paNa, eka bIjAthI svataMtra, judA che. para lakSa vagara jIvamAM vikAra thAya nahi, para tarapha valaNa karatAM, jIvane puNya-pApanI zubhAzubha vikArI, lAgaNI thAya puNaya = dayA, dAna, bhakita, pUjA, vrata vagerenA zubhabhAva, jIvanI paryAyamAM thAya che, te arUpI vikArI bhAva che,-te bhAva puNaya che, ane te samaye karma yogya, jaDa paramANuono jaththo svayaM (potAnA kAraNe, potAthI) ekakSetrAvagAha saMbaMdhe, jIvanI sAthe baMdhAya che te dravya puya che. pApa = hiMsA, asatya, corI, avrata, parigraha vagerenA, azubhabhAva te bhAvapApa che. ane te samaye karma yogya, jaDanI zakitathI paramANuono jaththo, svayaM baMdhAya, te dravya pApa che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) paramAthe-kharekhara A puNya-pApa (zubhAzubha bhAva) AtmAne ahitakara che. AtmAnI kSaNika azuddha dazA che, AtmAnuM asalI svarUpa nathI. dravya puNya-pApa pudgala dravyanI azuddha avasthA che te AtmAne hita-amita karI zake nahi. Asrava :- vikArI zubhAzubha bhAva5Ne arUpI avasthA jIvamAM thAya te bhAva asava che ane te samaye navAM karmayogya rajakaNonuM AvavuM (AtmA sAthe ekakSetre rahevuM) te duvya Asrava che. saMvara = puNya-pApanA vikArI bhAvarta (Asava) ne AtmAnA zuddhabhAva dvArA rokavA, te bhAvasaMvara che. ane te anusAra navAM karma baMdhAtAM aTake, te dravya saMvara che. nirjarA = akhaMDAnaMda zuddha AtmasvabhAvanA avalaMbananA baLathI svarUpa sitharatAnI vRddhi vaDe azuddha (zubhAzubha) avasthAno aMze nAza karavo te 500 bhAva nirjarA ane te samaye kharavA yogya jaDa karmonuM aMze kharI javuM te dravya nirjarA che. baMdha :- AtmAnuM ajJAna, rAga-dveSa, puNya-pApanA bhAvamAM aTakI javuM te bhAvabaMdha che ane te samaye karma yogya pagalanuM svayaM karmarUpa baMdhAvuM te dravyabaMdha che. temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) mokSa = samasta karmonA kSayanA kAraNabhUta tathA nizcaya ratnatraya svarUpa parama vizuddha pariNAmo te bhAva mokSa che ane potAnI yogyatAthI svayaM svataH dravyakarmono AtmapradezothI atyaMta abhAva thavo te dravyamokSa che. jIva azvayaMta zuddha thai jAya te dazAne mokSa tatva kahe che. A pramANe jevuM navatattvanuM svarUpa che tevuM zubhabhAvathI vicare che, te zuddhanuM lakSa hoya, to vyavahAra samakita che. vratAdinA zubhabhAne saMvara nirjarAmAM gaNe to AsravatattvanI zraddhAmAM bhUla Ave. vyavahAra dhAmAM koi paDakhe bhUla na Ave, ema navabhedamAMthI zuddhanaya vaDe ekarUpa akhaMDa jJAyaka svabhAvI AtmAne tAravI levo te paramArtha-zraddhA-samyagdarzana che. navaddhAra be kAna, be AMkha, be nasakorAM, eka moTuM, mUtradvAra ane maLadvAra (gudA) ema, nava dvAramAMthI niraMtara durgadha, maLa jhare che. (2) be karNa chidra, be AMkha, benAkanAM chidra, be kamaranAM (liMga ane gudA) ane eka mukha. A nava moTAM dvAra che. bAkI nAnA karoDo roma-chidro che temAMthI rAtadivasa parasevArUpI mela ja nIkaLe che. navalA nava prakAre navadhA bhakti zravaNa, kIratana, ciMtavana, vaMdana, sevana, dhyAna, laghutA, samatA, ekatA, navadhAbhakita pramAna. zrI banArasIdAra zravaNabhakita = gurudeva bhagavaMtanI kathA sAMbhaLavI, te zravaNabhakita che; temanA guNo sAMbhaLI, temanuM mAhAbhya hadayamAM vasavAthI, ApaNI vRti tevA banavA preratI jAya che.
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ (8) 501 (2) kIrtana= deva- gurunA guNagrAna karatAM, temanA svarUpamAM mana joDAya che, | (1) saMgraha-eTale paDagAhana karavuM, munirAjane khUba AdarapUrvaka bhojana mATe ane uttama bhAvanA poSAya che. zravaNa kIrtanano krama ghaNA ArAdhe che, nimaMtraNa ApIne dharamAM praveI karAvavo. paNa AgaLano krama ArAdhanAra, bahu virala jIvo hoya che. ucca sthAna-eTale dharamAM lai jaine temane UMcA Asana para besADavAM. ciMtavana eTale manana karavuM, kathAdi sAMbhaLIne, stavana karIne, te uparathI pAdodaka arthAt temanA paga nirdoSa jaLathI dhovA. ApaNA AtmAvikAsano mArga, vicAravo jarUrano che. arcana- arthAt ATha dravyathI temanI pUjA karavI athavA phakata ardha viMdana eTale namaskAra Adi, vinayabhakita karavI. caDAvavo. sevana eTale guru Adi, pUjya janonI sevAcAkarI, temanA vacanAmRtonuM, praNAma arthAta pUjana pachI praNAma karIne traNa pradakSiNA karavI. AjJAnuM, auSadhanI samAna sevana, karavuM ane AtmabrAnti rUpa roga dUra vAzuddhi arthAt vinayapUrvaka vacana bolavA evI vacanazuddhi. karavo. kAyazuddhi arthAt hAtha ane potAnuM zarIra zuddha rAkhavuM. (6) dhyAna eTale manovRtti jJAnI puruSanI AjJAmAM ekAgra karavI athavA manazuddhi arthAt mana zuddha karavuM jema ke dAna devAmAM pariNAma sevA tathA AtmAnA guNonuM dhyAna karI, AtmAjJAnI banavuM. bhakitarUpa rAkhavA, khoTA pariNAma na karavA. laghutAH- potAnAmAM guNonI vRddhi thayAM chatAM, chalakAi na javuM; bAhya eSaNAzuddhi arthAt AhAranI zuddhi rAkhavI. AhAranI badhI vastuo padArthonuM, zAstrajJAna AdinuM, mAhAbhya lakSamAM na rAkhatAM, phaLa besatAM nirdoSa rAkhavI. vRkSanI DALa name, tevA namrabhAve vartavuM te. A rIte nava prakAranI bhakitapUrvaka ja AhAradAna ApavuM joie. A samatAH- "sarvAtmamAM samadaSTi gho" A vacanane hadaye lakho. sarva jIvane navadhAbhakita, muni mahArAjane mATe ja che. anyane mATe yogyatA pramANe potAnA samAna mAnI, rAga deSa na thavA devA, te paramAtmadazA pAmavAno ochI vastI che. mArga che. navadhA bhakitanAM nAma : ekatA - ekatva bhAvanA, asaMga dazA, iSTa devamAM tallIna thaI javuM te. zrI saMgraha eTale paDagAhana karavuM, munirAjane khUba AdarapUrvaka bhojana mATe suMdaradAsanuM premalakSaNA bhakita viSe nIcenuM kAvya vicAravA yogya che. - nimaMtraNa ApIne gharamAM praveza karavAvo. indrava chaMda uccasthAna arthAta, gharamAM lai jaine temane, UMcA Asana para besADavAM. prema lagyo paramezvara soM taba, bhUliyo sigaro gharu bArA, pAdodaka arthAt, temanA paga nirdoSa jaLathI dhovA. jaya unamatta kire jitahIM tita, neka raho nA zarIra saMbhAra, arcana arthAtu, ATha dravyathI temanI pUjA karavI, athavA phakata artha zvAsa usAsa UThe saba roma, calaidara nIra akhaMDita dhArA, caDAvavo. suMdara kauna kare navadhA vidhi, chAki paryo rasa pI matavArA. praNAma arthAt pUjana pachI praNAma karIne, traNa pradakSiNA karavI. navadhA bhakitanAM nAtha :pratigrahaNa, UMcuM Asana ApavuM, paga dhovAM, pUjA karavI, vA zudidha arthAt vinaya pUrvaka vacana bolavAM, evI vacana zuddhi. namaskAra karavA, mana zuddhi, vacanazuddhi ane kAyazuddhi rAkhavI ane bhojana kAyazuddhi arthAta hAtha ane potAnuM zarIra zuddha rAkhavuM, zuddhi. A rIte AcAryo, navadhAbhakita rUpa vidhi kahe che.
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ 8. mana zuddhi arthAt mana zuddha karavuM. jema ke, dAna devAmAM pariNAma sevA tathA bhakita rU5 rAkhavA, khoTA pariNAma na karavA. 9. eSaNA zuddhi arthAt AhAranI zuddhi rAkhavI, AhAranI badhI vastuo nirdoSa rAkhavI. A rIte nava prakAranI vyakita pUrvaka ja AhAra dAna ApavuM joie. A navadhAbhakita muni mahArAjane mATe ja che, anyane mATe yogyatA pramANe ochI vastI che, navadhAbhakti :pratigraha, uccasthAna, pAda prakSAlana, pUjA karavI, pramANa karavuM, mananI zuddhatA, vacananI zuddhatA, kAyAnI zuddhatA AhAranI zuddhatA, e navadhAbhakita che. (2) (*) pratigraha,(*) uccasthAna, (9) pAdaprakSAlana, (9) pUjana, (9) praNAma, (9) manazuddhi, (9) vacana zuddhi, (9) kAyazuddhi tathA (9) AhAra zuddhi A pramANe navadhAbhakita che. (3) nava prakAranI bhakita : (zravaNa, kIrtana, smaraNa, pAdasevana, arcana, vaMdana, sakhya, dAsya ane Atmanivedana) (1) saMgraha eTale paDagAhana karavuM, munirAjane khUba AdarapUrvaka bhojana mATe nimaMtraNa ApIne, gharamAM praveza karAvavo. (2) ucca sthAna, arthAt gharamAM lai jaine, temane UMcA Asana para besADavAM. (3) pAdodaka, arthAt temanA paga nirdoSa jaLathI dhovA. (4) arcana, arthAt ATha dravyathI temanI pUjA karavI athavA phakata artha caDAvavo. (5) praNAma, arthAt pUjana pachI praNAma karIne traNa pradakSiNA karavI. (6) vAzuddhi, arthAt vinayapUrvaka vacana bolavA, evI vacanazuddhi. (7) kAyazuddhi, arthAt hAtha ane potAnuM zarIra zuddha rAkhavuM. (8) manazuddhi arthAt mana zuddha karavuM jema ke, dAna devAmAM pariNAma sevA tathA bhakitarUpa rAkhavA, khoTA pariNAma na karavA. (9) eSaNAzuddhi, arthAt AhAranI zuddhi rAkhavI. AhAranI badhI vastuo, nirdoSa rAkhavI. 502 A rIte nava prakAranI bhakitapUrvaka ja AhAradAna ApavuM joie. A navadhAbhakita, muni mahArAjane mATe ja che. anyane mATe yogyatA pramANe, ochI vastI che. navanidhi cakravartI navanidhinA svAmI hoya che. te navanidhi A pramANe cheH kAlanidhi, mahAkAlanidhi, pAMDunidhi, mANavakanidhi, zaMkhanidhi, naisarpanidhi, padmanidhi, piMgalanidhi ane ratnanidhi. navapada arihaMda, siddha, AcArya, upAdhyAya, sAdhu, samyagdarzana, samyajJAna, sammacAritra tathA tA. navayuM ane dasamuM guNasthAna AThamA guNasthAna pachI, krame krame navamuM ane dasamuM guNasthAna prApta thAya che. navA apUrva, pUrve kadI na thayuM hoya, tevuM navAI navuM, navIna. navIna karmabaMdha kema thAya che ? phaLa devAno svabhAva, jaDa karmamAM ane tene jANavAne svabhAva, jIvano che. jaDanuM phaLa bhogavavAno, jIvano svabhAva nathI, paNa je jIva, potAne bhrAMtirUpa mAnI rAga dveSavALo thAya che, te mAne che ke, huM sukhI-duHkhI chuM, huM puNyavaMta , huM pApI chuM, e pramANe, karma prakRtinA phaLamAM svAmitva sthApIne, temAM rati-arati kare che. puNaya phakata saMyoga Ape, te puNyanA saMyoga kahetA nathI ke, tuM amane bhogava, temAM jene puNayanAM phaLa mIThAM lAge, ane tene huM bhogavuM chuM, ema je mAne, te mahA ajJAnI che. te puNyanA saMyoga ema nathI kahetA ke, amArA nimitte tuM rAga kara, harSa kara, amAro svAmI thA, chatAM jIva temAM kartApaNAnI, mArApaNAnI, bhokatApaNAnI kalpanA kare che. ane e jJAnanI bhUla kare che. jema koine, pApa saMyoganI pratikULatA AvI eTale ke, zarIramAM kSayaroga thayo, juvAna dIkarI vidhavA thai, putra marI gayo, ghara saLagI gayuM te badhA saMyogo kahetA nathI ke, tuM dveSa duHkhanI kalpanA kara, mamatA kara. jaDa karma paNa nathI kahetuM ke, tuM bhula kara, paNa jIvane, para vastumAM mamatA che, rAga che, tethI te tene ThIka-akIka mAne che, svarUpamAM bhrAnti thavAthI jIve tema mAnyuM che.
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ koi ema kahe ke puNya bhogavyA vinA TaLe nahi. to te barAbara nathI. puNya to caitanyathI bhinna, vikArI vijAtIya vastu che, te para upAdhine bhogavavAno bhAva tuM kema rAkhe che? teno prema te to cetanano svayaM aparAdha che, puNyanuM kArya to saMyoga Ape che, paNa koine parANe rAga karAve, mamatA karAve, ema thatuM nathI, paNa jo temAM sukhabuddhi mohabhAve jIva kare, to navIna karmabaMdha thAya. evo pudgala ajIva dravyano, svataMtra svabhAva che, ane te tenI sthiti (kALa) pUrI thaye phaLa dekhADe che. namuM dharmadhanabhoga :mArI dharmarUpI lakSmInA bhogane bhogavato huM namuM chuM. AnaMdarUpI lakSmI te kharekhara (AtmAnuM) dhana che. AnaMdano nAtha prabhu AtmA tenI draSTi karatAM paryAyamAM je AnaMdano lAbha thAya teno bhoga-anubhava karuM chuM naya-samabhaMgI :je samabhaMgIthI kahevAmAM Avela, guNa athavA paryAya dvArA, te guNa ke paryAyanuM jJAna thAya, te naya-samabhaMgI che. nayanaya sAra navA navA nayono sAra. jJAnanA pavitra aMzo vaDe, svAdhyAya vadhatAM, svakALano akaSAya puruSArthano sAra vadhato jAya che. naya :be nayo che. be nayonA be viSayo paNa che ane zAstromAM kathana paNa be nayathI Ave che. paraMtu temAMthI eka naya (AteyanI apekSA) heya che ane eka naya ( AzrayanI apekSA) upAdeya che. banne naya paraspara svarudhdha che. dravyanayathI paryAyanaya ane paryAyanayathI dravyanaya virudhdha che. nizcayanayathI vyavahAranaya ane vyavahAranayathI nizcayanaya paraspara virudhdha che. bemAMthI nizcayanaya eka Azraya karavA yogya che. jayAre vyavahAranaya heyapaNe jANavAlAyaka che. A rIte be naya paraspara varudhdha che chatAM vyavahArathI nciya mAne to be naya kayAM mAnyA ? bhAi ! vAdivAdathI pAra Ave evuM nathI. vastusvarUpa ja AvuM che. (2) pramANa dvArA nakakI thayelI vastunA eka dezane je jJAna grahaNa kare tene naya kahe che. pramANa dvArA nakakI thayela anaMta dharmAtmaka vastunA eka eka aMganuM jJAna mukhyapaNe karAve te naya che. vastuomAM dharma anaMta che tethI tenA avayavo anaMta sudhI thai zake che. zrutapramANanA vikalpa bheda ke aMzane naya kahevAmAM Ave che. zrutajJAnamAM ja 503 nayarUpa aMza paDe che. je naya che te pramANa sApekSarUpa hoya che. (miti, avidha, ke mana:paryaya-jJAnamAM nayanA bheda paDatA nathI.) (3) vaktAno abhiprAya te naya. vastune sarvAMge grahaNa kare te jJAna pramANajJAna. pramANajJAnanA aMza te naya. vastunA eka aMzane kahenAra sApekSavacana te naya. (4) naya be prakAre cheH- dravyArthika ane paryAyarthika. tyAM dravya-paryAyasvarUpa vastumAM dravyano mukhyapaNe anubhava karAve te dravyArthika naya che ane paryAyano mukhyapaNe anubhava karAve te paryAyArthika naya che. te banne nayo dravya ane paryAyano paryAyathI (bhedathI, kramathI) anubhava karatAM to bhUtArtha che, satyArtha che, ane dravya tathA paryAya e bannethI nahIM AliMgana karAyelA evA zudhdhavastumAtra jIvanA (caitanyamAtra) svabhAvano anubhava karatAM teo abhUtArtha che, asatyArtha che. (5) jJeya padArtha akhaMDa che chatAM tene jANatAM zeya padArthanA je bheda (aMza, paDakhAM) karavAmAM Ave che tene nikSepa kahe che. te aMzane jANanAra jJAnane naya kahe che. nikSepa nayano viSaya che. naya nikSepano viSaya karanAra (viSayI) che. (6) zrutajJAnanuM paDakhuM (7) zrutajJAnanuM paDakhuM (8) yathArthapaNe jANelA padArthamAMthI, eka paDakhAne mukhya ane bIjA paDakhAne gauNa karIne, jANanAru jJAna. (9) pramANArA nakakI thayelI vastunA, eka dezane je jJAna grahaNa kare, tene naya kahe che. (10) te nikSepane (aMzane) jANanAra jJAnane, naya kahe che. nikSepa, nayano viSaya che, naya nikSepano viSaya karanAra (viSayI) che. (11) pramANadvArA nakakI thayelI vastunA, eka dezane je jJAna grahaNa kare, tene naya kahe che. pramANa dvArA nakakI thayela, anaMta dharmAtmaka vastunA, eka eka aMganuM jJAna mukhyapaNe karAve, te naya che. zrutapramANanA vikalpa, bheda ke aMzane, naya kahevAmAM Ave che. zrutajJAnamAM ja nayarUpa aMza paDe che. naya be prakAranA cheH dravyArthikanaya ane paryAyArthika naya. (12) zrutajJAnanuM paDakhuM (13) vastunA eka aMzane grahaNa karanAra jJAnane, naya kahe che. jainazAstromAM mukhyapaNe, be nayonuM varNana che. dravyArthika naya tathA paryAyArthika naya. A nayomAM ja badhA nayono, samAveIM thai jAya che. (14) padArthanA anaMta svarUpane, judI judI apekSAe kahe, te naya. nayanA mukhya sAta bheda che,
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ naigama, saMgraha, vyavahAra, RjusUtra, zabda, samabhirUDha ane evaMbhUta (15) zruta jJAna pramANano je aMza, tene naya kahIe. (16) nizcaya ane vyavahAra. (17) samyaka ekAntane, naya kahevAmAM Ave che. te sUkuM kathana che, kharI rIte samyak ekAntanuM jJAna, te naya che. (18) vastunA ekadeza (bhAga)ne jANavAvALA jJAnane, naya kahe che. (19) sAmAnya ane vizeSa aMzane sApekSapaNe batAve, tene naya kahe che. (20) vastunA eka aMzane mukhya karIne jANe, te naya che. ane te upayogayAtmaka che,-samyak zrutajJAna pramANano aMI, te naya che. (21) dravyanaya ane bhAvanayanA bhedathI, be prakAre naya che. paugalika zabda, dravyanaya kahevAya che, tathA jIvano cetanA guNa mbhAvanaya kahevAya che. padArthanA eka aMzanuM, pratipAdaka vAkaya, dravyana kahevAya che ane padArthanA eka aMzane, viSaya karanAra jJAna, bhAvanaya kahevAya che. (22) naya be hoya che : nizcaya ane vyavahAra, dravya ane paryAya. vANImAM kathana, benayo dvArA hoya che. kathanano nizcaya ane vyavahAranuM, dravya ane paryAyanuM, beyanuM hoyane ? (23) vastunA koi eka guNanuM, grAhaka jJAna. (24) yarthAtha paNe jANelA padArthamAMthI, eka paDakhAne mukhya ane bIjA paDakhAne gauNa karIne, jANanAruM jJAna. (25) eka vastune eka paDakhethI lakSamAM lai, bIjA paDakhAne gAMNa karavuM, te naya che. (26) nayanA be prakAra cheH dravyArthika ane paryAyArthika. tyAM dravya paryAyasvarUpa vastumAM, dravyano mukhyapaNe anubhava karAve, te dravyArthikanaya che, ane paryAyano mukhyapaNe anubhava karAve, te paryAyArthika naya che. (27) zrutajJAnanuM paDakhuM (28) vakatAno abhiprAya, te naya. vastune sarvAge grahaNa kare, te jJAna pramANajJAna. pramANajJAnanA aMza, te naya. vastunA eka aMzane kahenAra sApekSavacana, te naya. (29) abhiprAya (30) daSTi. (31) naya to jJAtA eTale ke jANanAra che, ane nikSepa zeya, arthAt jJAnamAM jANavA yogya che. (32) yathArthapaNe jANelA padArthamAMthI, eka paDakhAne mukhya ane bIjA paDakhAne gauNa karIne, jANanAruM jJAna, tene naya kahe che. (33) pUrA padArthanA jJAnapUrvaka temAM bhAga pADIne jANe tene naya kahevAya. 504 (9) jJAnamAM avadhi, mana:paryaya ane kevaLajJAna to, pratyakSa che. je mati tathA zrutajJAna parokSa che. have naya te parokSa jJAna che. pratyakSa jJAnano aMza to pratyakSa ja hoya eTale, temAM naya na hoya. kevaLajJAna pUrNa spaSTa pratyakSa che, tema ja avadhi ane manaH5ryayajJAna paNa potapotAnA viSayamAM pratyakSa che, tethI te pratyakSa jJAnomAM, parokSa naya hotA nathI. (*) mati jJAna jo ke kaparo che, paNa teno viSaya alpa che, te mAtra sAMpratika eTale, vartamAna padArthane ja viSaya kare che. sarvakSetra ane sarvakALavartI padArthone, te grahaNa karatuM nathI. tethI temAMya naya paDatA nathI kema ke, pUrA padArthanA jJAnapUrvaka temAM bhAga pADIne jANe, tene naya kahevAya. (9) zrutajJAna potAnA viSayabhUta samastakSetra-kALavartI padArthane, parokSapaNe grahaNa kare che, tethI temAM naya paDe che. zrutajJAnamAM paNa, jeTaluM svasaMvedana pratyakSa thai gayuM che. eTaluM to pramANa ja che. ne jeTaluM parokSapaNuM rahyuM che, temAM naya paDe che. zrutajJAna sarvathA parokSa ja nathI. svasaMvedamAM te aMze, pratyakSa che, evA svasaMvedana pUrvaka ja, sAco naya hoya che. zrutajJAna, kevaLajJAnanI jema sakala padArthone bhale na jANe, paNa potAnA viSayane, yogya padArthane sakaLa kALa kSetra sahita, pUro grahaNa kare che, je temAM ekadezarUpa naya hoya che. pazna : zrutajJAna trikALI padArthane parokSa jANe che, tethI temAM ja naya hoya che-Ama kahyuM che, temAM zuM koi rahasya che ? uttara : hA, rahasya che. jemAMthI evo nyAya nIkaLe che ke, dravyArthikanaya mukhya che, ne paryAyArthika naya gauNa che. trikALI padArthanuM jJAna hoyato ja, tenA aMzanA jJAnane paryAyArthikanaya kahevAyo, jyAre dravyArthikanayathI, trikALI dravyane jANyuM tyAre, tenA paryAyarUpa aMzane jANanAra jJAnane, paryAyArthika naya kahevAyo. trikALI dravyathI sanmukha thaine, tene jAyuM tyAre ja, tenA aMzanA jJAnane, vyavahAranaya kahevAyo. trikALInA jJAna vagara, aMzanA jJAnarUpa vyavahAranaya hoya nahi, eTale e vAta nakakI thai ke, nizcaya vinA vyavahAra nahi, dravyanA jJAna vinA, paryAyanuM
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAna nahi. vyavahAranaya to aMzane jANe che. aMza kono ? ke trikALI padArthano, to te trikALI padArthanA jJAna vinA, aMzanuM jJAna yathArtha thAya nahi, zrutajJAna paNa trikALI dravya svabhAva tarapha vaLe to ja, temAM naya hoya che. trikALInA jJAna vagara ekalI paryAyane ke bhedane jANavA jAya to, paryAyabuddhinuM ekAMta thai jAya che, mithyAtva thai jAya che, temAM naya hotA nathI. AtmA nitya che, zuddha che-evuM jANanAra nayo, trikALI padArthanA jJAna vinA hoya nahi, ane zuddhatA, nityatA vagerene jANyA vagara, ekalI azuddhatAne ke anityatAne jANavA jAya, te ekAMta mithyAtva thai jAya che, eTale tyAM, vyavahAranaya paNa hoto nathI. (34)vastunA aneka dharmomAMthI, koi ekanI mukhyatA karI, anya dharmono virodha karyA vagara, temane gauNa karI sAdhyane jANavo, te naya che. naigama, saMgraha, vyavahAra, RRjusUtra, zabda, samabhirUDha, evaMbhUta e sAta nayo che. dareka vastumAM aneka dharmo rahelA che, tethI te anekAntasvarUpa che. ('aMta' no artha, dharma thAya che.) anekAMtasvarUpa samajAvavAnI paddhatine, spAnhAda kahevAmAM Ave che. syAdvAda dyotaka che, anekAnta ghotaka che, syAdnI artha 'kathaMcita' thAya che, eTale ke koi yathArtha prakAranI vivakSAnuM kathana, te syAdvAda anekAMtano/pakAza karavA mATe, 'syAt' zabdano prayoga karavAmAM Ave che. hetu ane viSayanA sAmarthyanI apekSAe, pramANathI nirUpaNa karavamAM AvelA arthano ekadezane kahevo te naya che. jene 'samyak ekAnta' paNa kahevAmAM Ave che. zrutapramANa, svArtha ane parArtha be prakAre che, temAM parArtha zrutapramANano aMza, te naya che, zAstranA bhAvo samajavA mATe, nayonuM svarUpa samajavAnI jarUra che, sAta nayonuM svarUpa, nIce mujaba che. (*) naigamanaya = je bhUtakALanA paryAyamAM vartamAnavat saMkalpa kare, athavA bhaviSyanA paryAyamAM, vartamAnavat saMkalpa kare, tathA 505 vartamAna paryAyamAM, kaMika niSpanna (pragaTarUpa) che kaMika niSpanna nathI, teno niSpannarUpa saMkalpa kare, te jJAnane tathA vacanane naigamanaya kahe che. (*) saMgrahanaya = je samasta vastuone tathA samasta paryAyane, saMgraha rUpa karI jANe tathA kahe, te saMgrahanaya che. jema sat, dravya izvayAdi. (*) vyavahAranaya = aneka prakAranA bheda karI vyavahAra kare-bheda, te vyavahAranaya che. saMgrahanaya dvArA grahaNa karela padArthono vidhipUrvaka bheda kare, tene vyavahAra kahe che, jema sat be prakAre che -dravya ane guNa. dravyanA cha bheda che,- jIva, pudgala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa. guNanA be bheda che-sAmAnya ane vizeSa. A rIte, jyAM sudhI bheda thai zake che tyAM sudhI, A naya pravarte che. (*) RRjusUtra naya = (RRju eTale vartamAna, hAjara, saraLa), je jJAnano aMI vartamAna paryAya mAtrane grahaNa kare, te RjusUtranaya che. (*) zabdanaya = je naya liMga, saMkhyA, kAraka AdinA vyabhicArane dUra kare che, te zabdanaya che. A naya liMgAdikanA bhedathI padArthane bhedarUpa grahaNa kare che. jema dAra (pu.), bhAryA (sI.), kalatra (na.) e dAra bhAryA ane kalatra traNe zabdo bhinna liMgavALA hovAthI, joke eka ja padArthanA vAcaka che, to paNa A naya, strI padArthane liMganA bhedathI traNa bhedarUpa jANe che. (*) samibharUDha naya = (1) je judA judA arthone ullaMdhI, eka arthane rUDhithI grahaNa kare, te. jema ke, gAya. (2) paryAyanA bhedathI arthane bhedarUpa grahaNa kare, te. jema indra, puraMdara, zaka e traNe zabdo indranAM nAma che, paNa A naya, traNeno judo judo artha kare che.
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ 506 jJAna dvArA jANelA padArthanuM pratipAdana, zabdadvArA thAya che, tethI te zabdane, zabdanaya kahevAmAM Ave che. jJAnano viSaya padArtha che, tethI nayathI pratipAdana karavAmAM AvatA padArthane, paNa naya kahevAmAM Ave che, te arthanaya (9) evaMbhUtanaya = je zabdano, je kriyArUpa artha che, te kriyArUpa pariNamatA padArthane je naya grahaNa kare che, tene evaMbhUta naya kahe che. jema ke pUjArIne pUjA karatI vakhate ja, pUjArI kahevo. pahelA traNa bheda dravyArthikanayanA che, tene sAmAnya, utsarga athavA anuvRtti evA nAmathI, paNa kahevAmAM Ave che. pAchaLanA cAra bheda, paryAyArthikanayanA che. jene vizeSa, apavAda athavA vyAvRtti, evA nAmathI, paNa kahevAmAM Ave che. pahelA cAra naya arthanaya che, pachInA traNa zabdanAya che. paryAya be prakAranA che : (9) sahabhAvI - jene guNa kahevAmAM Ave che, (9) kramabhAvI - jene paryAya kahevAmAM Ave che, dravya e nAma, vastuonuM paNa che. ane vastuonA sAmAnya svabhAvamaya, eka svabhAvanuM paNa che. jyAre dravya pramANano viSaya hoya, tyAre teno artha vastu (dravya, guNa ane traNeyakALanA paryAyo sahita), evo karavo, nayonA prakaraNamAM jyAre dravyArthika vaparAya, tyAre "sAmAnya svabhAvamaya eka svabhAva', (sAmAnyatmaka dharma) evo teno artha karavo. vyarthikamAM nIce pramANe traNa bheda thAya che. sat ane asat paryAyanA svarUpamAM, prayojanavaza paraspara bheda na mAnI bannene vastunuM svarUpa mAnavuM, te naigamanAya che. * sanA aMtarbhedomAM bheda na gaNavo, te saMgrahAya che. * sabhA aMtabhedo mAnavA, te vyavahAranaya che. nayanA jJAnanaya, zabdanaya ane arthanaya, evA paNa traNa prakAra paDe che. vAstavika pramANajJAna che, ane ekadezagrAhI te hoya, tyAre tene naya kahe che. tathA jJAnanuM nAma naya che, ane tenA jJAnanaya kahevAmAM Ave che. AtmAnA saMbaMdhamAM A sAta no nIcenA cauda bolamAM zrImada rAjacaMdrajIe utArelA che, te sAdhakane upayogI hovAthI, ahIM artha sAthe ApavAmAM Ave che. evaMbhUta dRSTithI RjusUtrasthiti kara = pUrNatAne lakSe, zarUAta kara. RjusUtra daSTithI evaMbhUta sthiti kara. = sAdhakadaSTi dvArA sAdhyamAM sthiti kara. naigamadaSTithI evaMbhUta prApti kara = tuM pUrNa che evI saMkalpadaSTi vaDe, pUrNatAne prApta kara. evaMbhUta daSTithI naigama vizuddha kara = pUrNadaSTithI avyakata aMza, vizuddha kara. saMgrahadaSTithI evaMbhUta thA = trikALI sandaSTithI pUrNa zuddha paryAya pragaTarUpa kara. evaMbhUta daSTithI saMha vizuddha kara = nizcayadRSTithI sattAne vizuddhasa kare. vyavahAra draSTithI evaMbhUta pratyejA = bhedadaSTi choDIne, abheda pratye jA. evaMbhUta daSTithI vyavahAra nivRtta kara = abhedadaSTithI, bhedane nivRtta kare. zabdadaSTinI evaMbhUta pratyejA = zabdanA rahasyabhUta padArthanI daSTithI, pUrNatA pratye jA.
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ 507 evaMbhUtadaSTithI zabda nirvikalpa kara = nizcayadaSTithI, zabdanA rahasyabhUta padArthamAM, nirvikalpa thA. samabhirUDha daSTi thI evaMbhUta avaloka = sAdhaka avasthAnA, ArUDha bhAvathI, nizcayane jo. evaMbhUtadaSTithI samabhirUDha sthiti kara = nizcayadaSTithI samasvabhAva pratye, ArUDha sthiti kara. evaMbhUta sthitithI evaMbhUta thA = nizcaya daSTithI, nizcayarUpa thA. * evaMbhUta sthitithI evaMbhUta daSTi zamAva = nizcaya sthitithI, nizcayadaSTinA vikalpane, zamAvI de. (35) dareka AtmA tathA dareka vastumAM, sAmAnya-vizeSa, nitya-anitya, ema be paDakhAM che. jene jonAra daSTithI, te paDakhAnuM jJAna karI zakAya che. be paDakhAMmAMthI ekI sAthe AkhI vastu khyAlamAM levI, te jJAnapramANa che. AtmAmAM trikALa TakanAra, nirmaLa akhaMDa guNasvabhAva che. te rAga-dveSa ane bhUlano nAzaka che. te nitya svabhAvanA paDakhe jonAra jJAnano aMza , te dravyArthika naya che. guNathI virodha bhAva, te avaguNa che, te kSaNika avasthA pUrato, para taraphanA rAgarUpa valaNathI, navo thAya che. je AtmA sAthe nitya TakanAro nathI, tethI te arRtArtha che. avaguNa mATe joitA nathI, eTale ke mAre pavitra vItarAga bhAva rAkhavo che, te rAkhanAro trikALI TakanAra che, ema jANI avasthA badalI zake che, te bhedanuM lakSa karyuM, te vyavahAra naya athavA paryAyArthika naya che. naya che, te pramANa (zratajJAna) nA bheda che, nikSepa che, te zeyanA bheda che. ghAna anusAra nakakI thayela vastumAM, nAma, sthApanA, dravya ane bhAvapaNe bheda pADIne, jANavAno vyavahAra, tene nikSepa kahe che. nAma, sthApanA ane dravya, e traNa nikSepa to, dravyArthika nayano viSaya che, bhAvanikSepa, paryAyArthika nayano viSaya che. nAma ane sthApanA, e be nikSepa nimittane saMjJAthI tathA AkAranI sthApanAthI oLakhanA vyavahAra mATe prayojanavAna che. dravyanikSepa potAmAM dharAve to, te svarUpa sanmukhatApaNe hovAthI, vartamAna bhAva nikSepanuM upAdAna kAraNa che. IvanikSepa tenuM vartamAnapragaTarUpa che. (36)vakatAno abhiprAya te naya, vastune savage grahaNa kare, te jJAna pramANajJAna. aMza te naya, vastunA eka aMzane kahenAra sApekSavacana, te naya. nayanano durupayoga nayanathI paNa iTAnika bhAvanI vRdhdhi thai rAga-dveSa vadhyA ja kare che. nirarthaka jayAM tyAM jovAnI ja AturatA, abhyAsa ane jayAM tyAM jema tema bolyA ja karavAnI kuTevathI kevA kevA karmabaMdhana thai rahyAM che ane potAne kevI hAni thai rahI che teno vicAra sarakhoya Avato nathI ! e ja mohanuM prAbalya che. netrothI A asAra ane svapnavata jagatane jovAnuM baMdha karI, aMtaramAM divya vicAra ane jJAnacakSu kholI, anaMta aizvaryazALI sukhanidhAna, ajarAmara evA potAnA AtmadevanuM darzana karyuM che. drazyane adrazya karyuM ane adrazyane drazya karyuM evuM jJAnI puruSonuM AzcaryakAraka anaMta aizvaryavIrya vANIthI kahI zakAvuM yogya nathI. dhanya che te indriyo ane manano jaya karanAra parAkramazALI jJAnI puruSonA puruSArtha parAkramane ! nayanayasAra navA navA nyAyono sAra, jJAnanA pavitra aMzo vaDe svAdhyAya vadhatAM, svakALano, akayAya puruSArthano sAra vadhato jAya che. nayanA prakAro naya be prakAranA che.-dravyArthika ane paryAyArthikanaya. temAM je dravya paryAya svarUpa vastumAM dravyano mukhyapaNe anubhava karAve te dravyArthikAya che. ane je paryAyano mukhyapaNe anubhava karAve te paryAyArthika naya che. dravyArthika nayane zudhdha, nizcaya, satyArtha, paramArtha, bhUtArtha, svAvalaMbI, svAzrita, svataMtra, svAbhAvika, trikALI, dhruva, abheda ane svalakSInaya kahevAmAM Ave che.
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ paryAyArthika nayane vyavahAra, azudhdha, asatyArtha, aparamArtha, abhUtArtha, parAvalaMbI, parAzrita, parataMtra, nimitAdhIna,kSaNika, utpannadavaMsI, bheda ane paralakSI naya kahevAmAM Ave che. (2) nayanA be prakAro - naya rAgavALA tathA rAga vagaranA ema be prakAranA che. temAM Agamano prathama abhyAsa karatAM nayonuM je jJAna thAya te rAgasahita naya che; tyAM te rAga hovA chatAM rAgathI dharma nathI ema jIva mAne to te nayanuM jJAna sAcuM che, paNa e rAgathI dharma thAya ema mAne to te jJAna nayAbhAsa che. banne nayonuM sAcuM jJAna karyA pachI potAnA paryAya uparanuM lakSa choDI potanI trikALI zudhdha caitanya svabhAva tarapha jIva lazrA kare tyAre samyagdarzanAdi zudhdhabhAva pragaTe che. tethI te naya rAgarahita naya che; tene zudhdha nayano Azraya athavA zudhdhanayanuM avalaMbana paNa kahevAmAM Ave che; te dazAne nayAtikAnta paNa kahevAmAM Ave che; tene ja samyagdarzana ane samyajJAna kahevAmAM Ave che ane AtmAno anubhava paNa tene ja kahevAmAM Ave che. nayasa :vivekane bhalI rIte jANavAvALA puruSo nayAtikAnta nayanA be prakAroH naya rAgavALA tathA rAga vagaranA, ema be prakAranA che. temAM Agamano prathama abhyAsa karatAM, nayonuM je jJAna thAya, te rAgasahita naya che. tyAM te rAga hovA chatAM, rAgathI dharma nathI, ema jIva mAne, to te nayanuM jJAna sAcuM che. paNa jo rAgathI dharma thAya, ema mAne to te, jJAnanayAbhAsa che. banne nayonuM sAcuM jJAna karyA pachI, potAnA paryAya paranuM lakSa choDI, potAnA trikALI zuddha caitanya svabhAva tarapha jIva lagna kare, tyAre samyagdarzanAdi zuddhabhAva pragaTe che. tethI te naya, rAga rahita naya che. tene zuddhano Azraya athavA zuddha nayanuM avalaMbana, 5Na kahevAmAM Ave che. te dazAne nayAtikAnta paNa kahevAmAM Ave che. tene ja samyagdarzana ane samyajJAna kahevAmAM Ave che, ane AtmAno anubhava paNa, tene ja kahevAmAM Ave che. (2) zuddha nayano Azraya, zuddha nayanuM avalaMbana, rAgarahita naya. 508 nayo :A AtmA koNa che (kevo che) ane kai rIte prApta karAya che evo prazna karavAmAM Ave to teno uttara pUrve) kahevAi gayo che. ane (ahIM) karIne paNa kahevAmAM Ave cheHprathama to, AtmA kharekhara caitanya sAmAnya vaDe prApta anaMta dharmAnuM adhiSThAtA (svAmI) eka dravya che, kAraNa ke anaMta dharmAmAM vyApanArA je anaMta nayo temAM vyApanAruM je eka zrutajJAna svarUpa pramANa te pramANapUrvaka svAnubhava vaDe (te Atmadravya) prameya thAya che. (jaNAya che.) (1) te Atma dravya dravyana paramAtranI mAphaka citmAtra che. (arthAt AtmA dravyana (cinmAtrI caitanyamAtra che, jema vastra vizvamAtra che tema.) Atmadravya paryAyanave taMtumAtranI mAphaka, darzanajJAnAdimAtra che (arthAt AtmA paryAyanaye darzanajJAna cAritrAdi mAtra che, jema vastu taMtumAtra che tema.). (3) Atma dravya astitvanave svadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvavALuM che; lohamaya, dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyAnukha tIranI mAphaka. (jema koi tIra svadravyathI lohamaya che. svakSetrathI dorIne kAmaThAnA vacagALAmAM raheluM che. svakALathI saMdhAna dazAmAM che arthAta dhanuSya para caDAvIne khecAyelI sthitimAM che ane svabhAvathI lakyomukha che arthAt nizAnanI sanmukha che, tema AtmA astitvanaye svacatuSTayathI astitvavALo che.) Atma dravya nAstitvanaye paradravya-kSetra-kALa-bhAvathI nAstitvavALuM che; alahamaya, dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane alakyonukha evA pahelAMnI tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra anya tIranA dravyanI apekSAthI alohamaya che, anya tIranA kSetranI apekSAthI dorI ne kAmaThAnA vacagALAmAM nahi raheluM che, anya tIranA kALanI apekSAthI saMdhAyelI sthitimAM nahi raheluM che ane anya tIranA bhAvanI apekSAthI alakSyonukha che, tema AtmA nAstitva naye paracatuSTayathI nAstivALo che.)
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atmadravya astitva nAstitva naye kramazaH svapadravya kSetra-kALa-bhAvathI astitvanAstitvavALuM cheH-lohamaya temaja alohamaya, dorI ane kAThAnI aMtarALamAM rahelA tema ja dorane kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ene. lakyomukha temaja alakSyomukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra kramazaH svacatuSTayanI ane para catuSTayanI apekSAthI lohamayAdi ane alahamayAdi che, tema AtmA astitvanAstitva naye kramazaH svacatuTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI astitvavALo ane nAstitvavALo che). (6) Atma dravya avaktavyana yuga5dU svapadravyakSetra-kALa-bhAvathI avaktavya che; lohamaya ane alohamaya, dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA tema ja dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA temaja saMbhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane lakSyonukha temaja alakyonamukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka (jema pahelAMnuM tIra yuga5dU svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI yuga5dU lohamayAdi ane alahamayAdi hovAthI avaktavya che, tema AtmA avaktavyana yuga56 svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI avaktavya che.) (7) Atmadravya astitva-avaktavyanave svadravya-kSetra-kALa-bhAvathI tathA yuga56 svapadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvavALuM avaktavya che; (svacatuSTayathI) lohamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyonmukha evA tathA (yuga5dU svaparacatuSTayathI) lohamaya tema ja alahamaya dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA temaja dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA tema ja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane lakSyomukha temaja alakSyonukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka (jema pahelAMnuM tIra (1) svacatuSTayanI tathA (2) ekI sAthe svaparacatuSTayanI apekSAthI (1) lohayAdi tathA (2) na kahI zakAya evuM che, tema AtmA astitva avakatavyana (1) svacatuSTayanI tathA 509 (2) yuga5dU svapacatuSTayanI apekSAthI (1) astitvavALo tathA (2) avakatavya che.) nayo dvArA AtmadravyanuM kathana : (1) te Atmadravya dravyanaye paTamAtranI mAphaka, cinmAtra che (arthAt AtmA dravyana caitanyamAtra che, jema vastra vastra mAtra che tema.) Atmadravya paryAyanaye taMtu mAtranI mAphaka, darzana jJAnAdimAtra che (arthAt AtmA paryAyanaye darzanajJAnacAritrAdimAtra che, jema vastra taMtumAtra che tema.). Atma dravya astitvanave svadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvavALuM che; - lohamaya, dorane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyomukha tIranI mAphaka. (jema koi tIra svadravyathI lohamaya che, svakSetrathI dorI ane kAmaThAnA vacagALAmAM raheluM che, svakALathI saMsthAnadazAmAM che. arthAta dhanuSya para caDAvIne kheMcAyelI sthitimAM che ane svabhAvathI lajyomukha che arthAt nizAnanI sanmukha che, tema AtmA astitvanave svacatuSTayathI astitvavALo che.) Atmadravya nAstitvanave para dravya-bhekSa kALa-bhAvathI nAstitvavALuM che; alahamaya, dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane alakSyonukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra anya tIranA dravyanI apekSAthI alohamaya che, anya tIranA kSetranI apekSAthI dorI ne kAmaThAnA vacagALAmAM nahi raheluM che. anya tIranA kALanI apekSAthI saMdhAyelI sthitimAM nahi raheluM che ane anya tIranA bhAvanI apekSAthI alakSyomukha che. tema AtmA nAstitvanave paracatuSTayathI nAstitvavALo che.) Atma dravya astitvanAstitvanaye kramazaH svapadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvanAstitvavALuM che;-lohamaya temaja alohamaya dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA tema ja dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ rahelA ane lakSyonukha tema ja alakSyomukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra kramazaH svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI lohamayAdi ane alohamayAdi che, tema AtmA astitvanAstitvanaye kramazaH svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI astitvavALo ane nAstitvavALo che.) Atmadravya avakatavyana yuga5ra 5radravya-kSetra-kALa-bhAvathI avaktavya che; jema lAhaya temaja alohamaya, dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA temaja dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA tema ja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane lakSyonukha tema ja alakyomukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra yugapada svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI yugapada lohamayAdi ane alahamayAdi hovAthI avakatavya che, tema AtmA avakatavyana yugapada svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI avakatavya che.) Atma dravya astitva-avakatavyamaye svadravya-zekSa-kALa-bhAvathI tathA yugapada svapadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvavALuM avakatavya che; (svacatuSTayathI) lohamaya, dorane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyonukha evA tathA (yugapada svaparacatuSTayathI) lohamaya temaja alohamaya, dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA tema ja dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane lakSyomukha tema ja alakSyomukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra (9) svacatuSTayanI tathA (9) ekIsAthe svapara catuSTayanI apekSAthI (9) lohamayAdi tathA (9) na kahI zakAya evuM che, tema AtmA astitva avakatavyana) (9) catuSTayanI tathA (9) yugapada vaparacatuSTayanI apekSAthI (9) astitvavALo tathA (9) avakatavya che.) (8) Atmadravya nAstitva-avakatavyanave para dravya-kSetra-kALa-bhAvathI tathA yuga5da svapadravya-kSetra -kALa-bhAvathI nAstitvavALuM avakatavya che; 510 (paracatuSTayathI) alohamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane alakSyomukha evA tathA (yugapada svaparacatuSTayathI) lohamaya tema ja alohamaya, dorI ne kAmaThAnAM aMtarALamAM rahelAM tema ja dorI te kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA tema ja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane lonmukha tema ja alakSayonukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema prathamanuM tIra (9) alohamayAdi tathA (9) ekI sAthe svaparacatuSTayanI apekSAthI (9) alohamayAdi tathA (9) avakatavya che, tema AtmA nAstitva-avakatavyana) (*) paracatuSTayanI tathA (9) yugapada svaparacatuSTayanI apekSAthI (9) nAstitvavALo tathA (9) avakatavya che.) Atma dravya astitva-nAstitva-avakatavyanave svadravya-kSetra-kALabhAvathI, paradravya-kSetra-kALa- bhAvathI tathA yugapada sva5ra dravya-kSetrakALa-bhAvathI astitvavALuM-nAstitvavALuM-avakatavya che; (svacatuSTayathI) lohamaya, dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyonukha evA, (paracatuSTayathI) alohamaya, dorI, ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane alakSyonukha evA tathA (yugapada sva5ra catuSTayathI) lohamaya temaja alohamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA temaja dorI ane kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA ane lakSyonukha temaja alonmukha evA pahelAMnA tIranI mAphaka. (jema pahelAMnuM tIra (9) svacatuSTayanI (9) paracatuSTayanI tathA (9) yugapada paracatuSTayanI apekSAthI (*) lohamaya, (9) alohamaya tathA (9) avakatavya che, tema AtmA astitvanAstitva-avakatavyana) (9) catuSTayanI (9) pacatuSTayanI tathA (9) yuga5da svaparacatuSTayanI apekSAthI (9) astitvavALo, (9) nAstitvALo tathA (9) avakatavya che.).
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ . (20) A 511 (10) Atma dravya vikalpanaye, bALaka, kumAra ane vRdhdha evA eka puruSanI mAphaka, | (18) Atma dravya nityano, naTanI mAphaka, avasthAyI che (arthAta AtmA savikalpa che. (arthAta AtmA bhedanaye, bhedasahita che, jema eka puruSa nityanaye nitya-TakanAro che, jema rAma-rAvaNa aneka anitya svAMga bALaka, kumAra ane vRdhdha evA bhedavALo che tema.) dharato hovA chatAM paNa naTa teno te ja nitya che tema.). (11) Atma dravya avikalpanaye eka puruSa mAtranI mAphaka, avikalpa che. (arthAta (19) Atma dravya anityano, rAvaNanI mAphaka anavasthAyI che (arthAt AtmA abhedanaye AtmA abheda che, jema eka puruSa, bALaka, kumAra-vRdhdha evA anityanaye anitya che, jema naTe dhAraNa karelA rA-rAvaNa svarUpa svAMga bhedo vinAno eka puruSamAtra che tema.) anitya che tema.) (12) Atmadravya nAmanaye, nAmavALAnI mAphaka, zabdabrahmane sparzanAruM che. Atma dravya sarvagatanaye, khullI rAkhelI AMkhanI mAphaka, sarvavatI (badhAmAM (arthAt AtmA nAma naye zabdabrahmathI kahevAya che, jema nAmavALo padArtha vyApanAruM) che. tenA nAmarUpa zabdathI kahevAya che tema.). (21) Atma dravya asarvagatana, mIMcelI AMkhanI mAphaka AtmavatI(potAmAM (13) Atma dravya sthApanAnaye. mUrtipaNAnI mAphaka, sarva pudagalone avalaMbanA rahenAruM) che. (arthAt sthApanAnaye AtmadravyanI paudagalika sthApanA karI zakAya che. (22) Atma dravya zUnyana, zUnya (khAlI) gharanI mAphaka, ekaluM (amilita) mUrtinI mAphaka.). bhAse che. (14 Atma dravya dravyanaye, bALaka zeThanI mAphaka ane zramaNa rAjAnI mAphaka, (23) Atma dravya azUnya naye, lokothI bharelA vahANanI mAphaka, milita bhAse anAgata ane atIta paryAye pratibhAse che (arthAt AtmA dravyana bhAvI ane bhUta paryAyarUpe khyAlamAM Ave che, jema bALaka zeThapaNAsvarUpa bhAvI (24) Atma dravya jJAnazeya-advaitanaya (jJAna ane zeyanA advaitarU5naye) moTA paryAyarUpe khyAlamAM Ave che. ane munirAjA svarUpa bhUta paryAyarUpe iMdhana samUharUpe pariNata agninI mAphaka eka che. khyAlamAM Ave che tema.) (25) Atma dravya jJAnazeyaatanaye, paranAM pratibiMdhothI saMpUkata darpaNanI mAphaka, (15) Atmadravya bhAvanaye, puruSa samAna pravartatI strInI mAphaka, tatkALanA aneka che. (arthAta AtmA jJAna ane zeyanA dvatarUpa naye aneka che, jema (vartamAna) paryAyarUpe ullase-prakAza-pratibhAse che. (arthAta AtmA para-pratibiMbono aMgavALo arIso anekarUpa che tema.). bhAvanaye vartato paryAyarUpe prakAze che, jemAM puruSa samAna pravartatI strI Atma dravya niyatinaye niyata svabhAve bhAse che, jene uSNatA niyamita puruSatvarUpe paryAyarUpe pratibhAse che tema.) (niyata) hoya che evA agninI mAphaka (AtmA niyatinaye niyata (16) Atma dravya sAmAnya naye hAra-mALA-kaThInA dorAnI mAphaka, vyApaka che svabhAvavALo bhAse che, jema agnine uSNatAno niyama hovAthI agni (arthAta AtmA sAmAnya naye sarva paryAyomAM vyApe che, jema motInI niyata svabhAvavALo bhAse che tema.) mALAno doro sarva motImAM vyApe che tema.). (27). Atmadravya aniyatinaye aniyata svabhAve bhAse che, jene uSNatA (17) Atma dravya vizeSa naye, tenA eka motInI mAphaka avyApaka che (arthAta niyatithI (-niyama vaDe) niyamita nathI evA pANInI mAphaka. (AtmA AtmA vizeSanaye avyApaka che, jema pUrvokata mALAnuM eka motI AkhI aniyatinaye aniyata svabhAvavALo bhAse che, jema pANIne (agninA mALAmAM vyApaka che tema.) | (26).
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ (28 512 nimitte thatI) uSNatA aniyata hovAthI pANI aniyata svabhAvavALuM | (36) Atma dravya guNI naye guNagrAhI che, zikSaka vaDe jene keLavaNI ApavAmAM bhAse che tema.). Ave che evA kumAranI mAphaka. Atma dravya svabhAvana saMskArane nirarthaka karanAruM che. (arthAta AtmAne (37) Atma dravya aguNInaye kevaLa sAkSI ja che. (-guNagrAhI nathI) zikSaNa svabhAvana saMskAra nicurapayogI che. jene koithI aNI kADhavAmAM AvatI vaDe jene keLavaNI ApavAmAM Ave che evo je kumAra tene jonAra puruSanI nathI. (paNa je svabhAvathI ja aNIvALo hoya che.) evA tIkSNa kAMTAnI (-prekSakanI) mAphaka, mAphakI (38) Atma dravya kartana, raMgarajanI mAphaka, rAgAdipariNAmanuM karanAra che. (29) Atma dravya asvabhAvana saMskArane sArthaka karanAruM che. (arthata AtmAne (arthAta AtmA kartAnaye rAgAdi pariNAmono kartA che, jema raMgAro asvabhAvana saMskAra upayogI che.) jene (svabhAvathI aNI hotI nathI raMgakAmano karanAra che tema.). paNa saMskAra karIne) luhAra vaDe aNI kADhavAmAM AvI hoya che evA tINa (39) Atma dravya ekanaye kevaLa sAkSI ja che. (-kartA nathI), potAnA kAryamAM tIranI mAphaka. pravRtta raMgarejane jonAra puruSanI (-prekSakanI) mAphaka. (38) Atma dravya kALanaye jenI siddhi samaya para AdhAra rAkhe che evuM che, (40) Atma dravya bhoktanA sukhaduHkhAdinuM bhogavanAra che, hitakArIunALAnA divasa anusAra pAkatA AmraphaLanI mAphaka. (kALanave ahitakArI annane khAnAra rogInI mAphaka. (AtmA bhoktAnaye AtmadravyanI siddhi samaya para AdhAra rAkhe che. unALAnA divasa sukhaduHkhAdine bhogave che, jema hitakArI ke ahitakArI annane khAnAra anusAra pAkatI kerInI mAphaka) rogI sukha ke duHkhane bhogave che tema. (31) Atma dravya akALanaye jenI sidhdhi samaya para AdhAra rAkhatI nathI evuM (41 Atma dravya abhokatRno kevaLa sAkSI ja che, hitakArI-ahitakArI annane che, kRtrima garamIthI pakavavAmAM AvatA AmraphaLanI mAphaka. khAnAra rogIne jonAra vaidyanI mAphaka. (AtmA abhoktAna kevaLa sAkSI (32) Atma dravya puruSAkAranave jenI sidhdhi yatnasAdhya che evuM che, jene ja che-bhokatA nathI, jema sukhaduHkhane bhogavanAra rogIne jonAra je vaidya puruSAkArathI lIMbunuM jhADa prApta thAya che. (-Uge che.) evA te to kevaLa sAkSI ja che tema.) puruSAkAravAdInI mAphaka. (puruSArthanaye AtmAnI siddhi prayatnathI thAya che, Atma dravya kriyAnaye anuSThAnanI pradhAnatAthI siddhi sadhAya evuM che, jema koi puruSArthavAdI manuSyane puruSArthathI lIMbanuM jhADa prApta thAya che tema thAMbhalA vaDe mAthuM bhedAtAM draSTi utpanna thaine jene nidhAna maLe che evA (33) Atma dravya devanaye jenI siddhi ayatnasAdhya che. (yatna vinA thAya che). aMdhanI mAphaka. (kriyAnaye AtmA anuSThAnanI pradhAnatAthI sidhdhi thAya evuM che, puruSAkAravAdIe dIdhelA lIMbunA jhADanI aMdarathI jene (yatna evo che, jema koi aMdha puruSane pattharanA thAMbhalA sAthe mAthuM phoDavAthI vinA, devathI) mANeka prApta thAya che evA devavAdInI mAphaka. mAthAmAMnA lohIno vikAra dUra thavAne lIdhe AMkho khUlI jAya ane (34) Atma dravya izvaranave parataMtratA bhogavanAra che, dhAvanI dukAne dhavaDAvavAmAM nidhAna prApta thAya tema.) AvatA musApharanA bALakanI mAphaka. (43). Atma dravya jJAnanaye vivekanI pradhAnatAthI sidhdhi sadhAya evuM che;caNAnI (35) Atma dravya anIzvara naye svataMtratA bhogavanAra che, haraNane svacchede muThThI daine ciMtAmaNi kharIdanAra evo je gharanA khUNAmAM rahelo vepArI (svataMtrapaNe, potAnI marajI anusAra) phADI khAtA siMhanI mAphaka tenI mAphaka. (jJAnanaye AtmAne vivekanI pradhAnatAthI sidhdhi thAya che;
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ jema gharanA khUNAmAM beThelo vepArI caNAnI muThI daIne ciMtAmaNi kharIdI le tema.) Atma dravya vyavahAranave baMdha ane mokSane viSe dvatane anusaranAruM che, baMdhaka (baMdha karanAra) ane mocaka (mukta karanAra) evA anya paramANu sAthe saMyukata thatA ane tenAthI viyukata thatA evA paramANunI mAphaka. (vyavahAranaye AtmA baMdha ane mokSamAM (pula sAthe) dvatane pAme che, jema paramANunA baMdhane viSe te paramANunA mokSane viSe te paramANu anya paramANuthI chUTo thavA rUpa dvatane pAme che tema.). (45) Atma dravya nizcayanaye baMdha ane mokSane viSe advaitane anusaranAruM che, ekalo baMdhAto ane mukAto evo je baMdha mAkSocitta snigadhatva rUkSatvaguNe pariNata paramANu tenI mAphaka. (nizcayanaye AtmA ekalo ja badhdha ane mukta thAya che, jema baMdha ane mokSane ucita evA snigadhatvaguNe ke rUkSatvaguNe pariNamato paramANu ekalo ja badhdha ane mukata thAya che tema.) Atma dravya, azudhdhanaye, ghaTa ane rAgapAtrathI viziSTa mATI mAtranI mAphaka, sopAdhisvabhAvavALuM che. (47) Atma dravya, zudhdhana, kevaLa mATI mAtranI mAphaka, nirupAdhisvabhAvavALuM 513 ratnaprabhAbhUmija (ratnaprabhA nAmanI bhUmimAM (prathama narakamAM) utpanna thayela.). zarkarA prabhAbhUmija vAlukA prabhAbhUmija, paMkaprabhAbhUmi ja, dhUmaprabhAbhUmija, tama:prabhAbhUmija ane mahAtama:prabhA bhUmi ja. AvA bhedone lIdhe sAta prakAranA nArakI hoya che. narakanI bhUmine saMjIvanI kahevAmAM Ave che; kAraNa ke tyAM atyaMta duHkha pAmIne paNa (kapAtAM, chedatAM, khuMdAtA, bhedAtA, haNAtAM, bALatAM chatAM paNa) nAraka jIvo akALe maratAM nathI. temaja AyuSya ghaNuM lAMbuM hoya che. naraka ane tiryaMca e be gatinA nadavA thaI jAya che saccidAnaMda zAMtamUrti AtmAnuM mAna thatAM, anaMta saMsAra TaLI jAya che. ane vartamAna mAM 41 prakRtino navo baMdha, kSaNe kSaNe aTakI jAya che. ane bhaviSyamAM naraka-tiryaMca e be gatinA nadAvA thai jAya che. e be gatimAM jIva janma dhAraNa karato nathI, tene nadAvA kahe che. manuSya gati maLe, temAM paNa dazAMgI sukha maLe che. devamAM jAya to, tyAM paNa UMco deva thAya che. samyagdarzananI bhUmikAmAM puNya paNa, apUrva baMdhAya che. koI kaheze ke, teNe AvuM te zuM karyuM. are, teNe to anaMta kALamAM je na karyuM hatuM, tevuM apUrva karyuM. AtmA mAM apUrva bhAna pragaTayuM, tyAM anaMto saMsAra TaLI gayo. juo, samyagdarzananuM A phaLa che. naraka gatinAM duHkho : jyAre koi samaye khoTA pariNAmathI maraNa pAme che to, narakamAM jai paDe che, tyAMnI mATIno eka kaNa paNa ahIM AvI jAya to, ahIMnA aneka gAu sudhInA saMjJI paMcendriya jIvo paNa enI durgadhathI marI jAya che. tyAMnI jamInane aDavAthI ja asahya duHkha, thavA lAge che. tyAM vaitaraNI nadI, semarajhADa, zaradI, garamI, annapANInA abhAvathI svataH mahAna duHkha thAya che. jyAre bIlomAM UMdhe mAthe laTake che, tyAre ghora duHkhonA naraka : narakamAM AhArano eka kaNa ke pANInuM eka biMdu paNa maLatuM nathI. ane janma thatAM ja ene soLa roga hoya che. trIjA naraka sudhI pUrvanA verI paramAdhAmIo rUnI gAMsaDI vALe tema zarIrane bAMdhI uparathI dhagadhagatA loDhAnA saLiyAthI mAre che. (2) pApakarmanA udayamAM joDAvAthI, jemAM janmathI ja jIva asahya ane aparimiti, vedanA pAmavA lAge che, bIjA nArakIo mAraphata satAvuM vagerethI, duHkhano anubhava kare che. tathA jyAM dveSathI bhareluM jIvana vIte, che te sthAna. (3) narakagatinAma ane narakAyunA udayathI nArako hoya che. te sAta prakAranA che.
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ anubhava kare che. pachI bIjA nArakI jIva, tene dekhatAM ja kUtarAMnI mAphaka, mArapITa karavA lAgI jAya che. trIjI naraka sudhI amba ane ambarISa vagere, nAmanA saMkilaTa pariNAmI asurakumAra deva jaine, avadhijJAna dvArA pUrvanA virodhanuM smaraNa karAvI aMdaro aMdara laDAvI mAre che, tyAre nArakIo dvArA ghANImAM pIlAvuM, agnimAM baLavuM, karavatathI cIrAvuM naraka gatimAM javAnuM kAraNa je jIvonI hiMsA kare che, jUTha bole che, paradhana haraNa kare che, paranArIne vAMcche che, ghaNA AraMbha kare che, parigrahamAM Asakata che, ghaNo krodhI, tIvra mAnI, ati kapaTI, ati kaThorabhASI, pApI, cugalIkhora, atikRpaNa, deva-guru zAstraviMdaka, adhama,durbuddhi, kRtanI ane ghaNoja zoka-duHkha karavAnI ja jenIsa prakRti che, evo jIva marIne narakamAM jAya che, ane tyAM aneka prakAranAM duHkha bhogave che. narakagati mAMsa, dArU, vagerenA bhakSaNano bhAva, AkaruM, juThuM, corI, kuzIla tathA lobha vagerenA, tIvra azubhabhAvane kAraNe jIva narakagati pAme che. (2). narakagati nAmakarmanA udayathI narakamAM janma levo. (3) je paMcendriya vadha, zikAra, garbhapAta vagere, mahA AkarAM pApa kare, tenuM phaLa narakagati che. (4) jeNe tIvra krodha, mAna, mAyA, lobhamAM caitanya-vIryane, khUba joDayuM che, parane dabANa ane anIti, bhUMDA AcAra sevyA che, te bhayaMkara narakagatinA napuMsaka thayA, napuMsaka vedavALA jIvane strI-puruSa beunA kAma-bhoganI, anaMtI tIvra AkuLatA hoya che. (5) narakagatinI pRthivIonAM nAmaH ratnaprabhA, zarkaraprabhA, tAlukA prabhA, paMkaprabhA, dhUmaprabhA, tamaprabhA ane mahAtama prabhA che. tenA rUDhigata nAmaH (9) dhammA (9) vaMzA, (*) medhA, (9) aMjanA, (9) ariSThA, (9) madhavI ane (1) mAdhavI che. (6) je gatimAM jIvone atizaya trAsa che. tethI sAta naraka che. (9) ratnaprabhA (9) zarkaraprabhA (9) vAsukAprabhA (9) paMkaprabhA (9) dhUmaprabhA (9) tama prabhA tathA (9) mahAtama prabhA (tamatama prabhA). nagatinI paryAya naraka gatinA kALanI sthiti utkRSTa 33 sAgaropama ane ja ghanya daza hajAra varSanI che. 514 narakAyanA AsavanuM kAraNa bahu-ghaNo AraMbha-parigraha hovo, te nArakInA AyunA AsavanuM kAraNa che. (1) baha AraMbha-parigraha rAkhavAno je bhAva che, te narakAyunA Asavano hetu che, baha zabda, saMkhyAvAcaka che. temaja pariNAmavAcaka che. e banne artho, ahIM lAgu paDe che. adhika saMkhyAmAM AraMbha-parigraha rAkhavAthI, nArakAyuno Asrava thAya che. AraMbha-parigraha rAkhavAnA bahu pariNAmathI, nArakAyuno Asava thAya che, bahu AraMbha-parigrahano bhAva, te upAdAna kAraNa che. ane bAhya bahu AraMbha-parigraha, te nimitta kAraNa che. AraMbha = hiMsAdi pravRttinuM nAma, AraMbha che. jeTalo paNa AraMbha karavAmAM Ave, temAM sthAvarAdi jIvono niyamathI vadhu thAya che. AraMbhanI sAthe, bahu zabdano samAsa karIne ghaNo AraMbha, athavA bahu tIvra pariNAmathI je AraMbha karavAmAM Ave, te baha AraMbha, evo artha thAya che. parigraha = A vastu mArI che, huM teno svAmI chuM. evuM paramAM potApaNAnuM abhimAna, athavA para vastumAM A mArI che, evo je saMkalpa, te parigraha che. kevaLa bAhya dhana-dhAnyAdi padArthone ja, parigraha nAma lAgu paDe che, ema nathI. bAhyamAM kAMipaNa padArtha na hovA chatAM, jo bhAvamAM mamatva hoya, to tyAM paNa parigraha kahI zakAya che. sUtramAM nArakAyunA AsavanAM kAraNanuM, je varNana karyuM che, te saMkSepathI che. bhAvonuM vistArathI varNana nIce pramANe che : mithyAdarzana sahita, hInAcAramAM tatpara rahevuM, atyaMta mAna karavuM, zIlAbheda samAna, atyaMta tIvra krodha karavo, atyaMta tIvra lobhano, anurAga rahevo, dayArahita, pariNAmonuM hovuM, bIjAone duHkha devAnuM, citta rAkhavuM, jIvone mAravAno tathA bAMdhavAno, bhAva rAkhavo, jIvone niraMtara ghAta karavAnA, pariNAma rAkhavA, (8)
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ (10) (12) (14) jemAM bIjA prANIono vadha thAya, evAM jUThAM vacana bolavAno | svabhAva rAkhavo, bIjAonuM dhana haraNa karavAno, svabhAva rAkhavo, bIjAnI strIone AliMgana karavAno, svabhAva rAkhavo, maithunasevanathI, virakita na thavI, (13) atyaMta AraMbhamAM, indriyone lagAvI rAkhavI, kAmabhogonI abhilASAne, sadaiva vadhAryA karavI, (15) zIla-sadAcAra rahita, svabhAva rAkhavo, abhakSya bhakSaNane grahaNa karavAno ke, karAvavAno bhAva rAkhavo, (17) ghaNA kALa sudhI, vaira bAMdhI rAkhavuM, (18) mahAkrUra, svabhAva rAkhavo, (19) vicAryA vinA rovA-kUTavAno, svabhAva rAkhavo, (20) deva-guru-zAstromAM mithyA doSa lagADavA, (21) kRSNalezyAnA, pariNAma rAkhavA, (22) raudradhyAnamAM, maraNa karavuM. A vagere lakSaNavALA pariNAma, narakAyunuM kAraNa thAya che. narakoLa:naveDoLya, naveruM, gALI narata :anAsakta narAdhipati :rAjA. narendro (madhyalokavAsI) manuSyonA adhipatio; rAjAo. nava adikA digaMbara jaina zAstromAM, UrdhvalokamAM, navagreveyikanI upara nava vimAna, bIjAM mAnelAM che. temAM samyagdaSTi ja janma dhAraNa kare che. tathA tyAMthI AvIne jIva utkRSTa, be bhava dhAraNa karIne mokSe jAya che. nava kevalalabdhi :cAra dhanadhAtI karmanA kSaya thavAthI kevaLI bhagavAnane 9 vizeSa guNo pragaTe che, jema ke anaMtajJAna, anaMtadarzana, kSAyika, samyakatva, kSAyika cAritra, anaMta dAna, anaMta lAbha, anaMta bhoga, anaMta upabhoga, anaMta vIrya. 515 nava tattva : jIva; ajIva, puNya, pApa, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA tathA mokSa. A nava tattva che. (2) navatattvanA vicAra to pUrve anaMtavAra karyA che. to paNa lAbha na thayo. pUrve je navatatvanA vicAra karyo, tenA karatAM A kAMika judI rItanI vAta che. pUrve navatattvanA vicAra karyo, te abhedarUpanA lakSa vagara karyA che. ne ahIM to, abhedasvarUpanA lakSa sahitanI vAta che. pUrve ekalA mananA pUla viSayathI, navatattvanA vicAra rU5 AMgaNA sudhI to, AtmA anaMtavAra Avyo che. paNa tyAMthI AgaLa vikalpa toDI, dhruva caitanyatattvamAM ekapaNAnI zraddhA karavAnI apUrva samajaNa zuM che, te na samajyo tethI bhavabhramaNa UbhuM rahyuM. (3) sAcA nava tattvanI oLakhANamAM, deva, guru, zAstranI oLakhANa AvI jAya che. tenuM svarUpa TUMkamAM kahe che. (9) jIva tattva rAgadeSa, ajJAna rahita asaMyogI zuddha AtmAne mAnavo, te nizcaya zradhdhA. (2-3-4-5-6) ajIva, puNya, pApa, Asava, baMdha e pAMca tattvane AtmAnA svabhAvamAM nAstirUpa mAnavA te heyarUpa che, evI zradhdhA karavI. kudeva, kuguru, ane kuzAstra, te Asata ane baMdhanA kAraNabhUta hovAthI heyarUpa tattva che tenI paNa heyarUpa zraddhA A pAMca tatvomAM AvI jAya che. (7-8) saMvara, nirjarA te nirmaLa darzana, jJAna cAritrarUpa mokSamArga che, sAdhakabhAva che, AcArya, upAdhyAya, sAdhurUpe zrIguru che, tenuM svarUpa saMvara nirjarAmAM AvI jAya che. (9) mokSa = pUrNa nirmaLa avasthA, te mokSa che. ahaMta ane siddha paramAtmA, sarvajJa vItarAga deva che. jenuM svarUpa mokSamAM AvI jAya che. nava tatva:jIvAdi nava padArtho darzana che, kAraNa ke, te nava padArtho darzanano Azraya che-A pramANe vyavahAra che. jIvAdi nava padArtho che temAM eka Akho jIva che ne eka Akho ajIva che. je be tattvanA paraspara nimitte prazya-pApa vagere, nava tatva thAya che. e rIte nava tattva che. karmanA nimitte jIva pote, puruSArthanI maMdatAe vikArI bhAva kare che, tyAre thAya che. e rIte jIva ane ajIva bannenA nimittathI nava tattva che. zubhabhAvathI puNya baMdhAya che, ne azubhabhAvathI pApa baMdhAya che. zubhAzubha bhAvathI navA karmanuM AvavuM thAya, te Asava che. AtmAnA
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAnathI AsavonuM aTakI javuM, te saMvara che. saMvaramAM je zuddhanI vRddhi thAya ane tethI jUnA karmanuM kharI javuM, te nirjarA che, zubhAzubhabhAvathI baMdha thAya, te baMdha che ane saMpUrNa zuddha paryAya pragaTa thai baMdhanuM sarvathA chUTI javuM, tenuM nAma mukti che. A nava padArthonA nava bheda pADIne pratIta karavI, te vyavahAra che. je puNyabaMdhanuM kAraNa che. jIva che, ajIva che, puNaya che, pApa che, Asava che, saMvara che, nirjarA che, baMdha che ne mokSa che,-ema nava tattvanI zraddhA karavI, te vyavahAra zraddhA che kAraNa ke, te bheTavALA che, rAgavALA che. abheda zraddhAmAM, vikalpanA bheda paDatA nathI. huM akhaMDa AtmA , temAM vikArI paryAya mAro svabhAva nathI. saMvara, nirjarA vagere paryAya pUrato, huM nathI, huM akhaMDa jJAyaka mUrti chuM evI zraddhA, te abhedazraddhA che ne te mukitanI paryAya pragaTavAnuM kAraNa bane che. paryAyanA bheda jJAnamAM jaNAya kharA paNa daSTi abheda AtmA upara hoya, tethI te sAcI dRSTi che. nava tatva upasthita kema thayAM te kahe che: 'A jIvAdi nava tanyo bhatArthanayathI jAthe samyagdarzana ja che. (e niyama kahyo, kAraNa ke tIrthanI (vyavahAra dharmanI) pravRtti arthe abhUtArtha (vyavahAra) nayathI kahevAmAM Ave che. evAM A nava tattvo-jemanAM lakSaNa jIva, ajIva, puSya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSa che-temanAmAM ekapaNuM pragaTa karanAra bhUtAthaeNnayathI ekapaNuM prApta karI, zudhdhanayapaNe sthapAyelA AtmAnI anubhUti ke jenuM lakSaNa AtmakhyAti che. tenI prApti hoya che. (zudhdhanayathI nava tatvane jANavAthI AtmAnI anubhUti thAya che te hetuthI A niyama kahyo. tyAM vikArI thavA yogya ane vikAra karanAra e banne pUchyuM che, tema ja vikArI thavA yogya ane vikAra karanAra e banne puNya che, tema ja vikArI thavA yogya ane vikAra karanAra-e banne pApa che, Asrava thavA yogya ane Asrava karanAra-e banne Asrava che, saMvara thavA yogya (savArtha) ane saMvara karanAra - (saMvAraka)-e banne saMvara che, nirjaravA yogya ane nirjarA karanAra-e banne nirjarA che, baMdhAvA yogya ane baMdhana karanAra-e banne baMdha che ane mokSa 516 thavA yogya ane mokSa karanAra e banne mokSa che; kAraNa ke eka ne ja potAnI meLe puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha, mokSanI upapatti (sidhdhi) banatI nathI. te banne jIva ane ajIva che. (arthAt te bannemAM eka jIva che. ne bIjuM ajIva che.) bAhya (sthUla) draSTithI joie to jIva-pudgalanA anAdi baMdhaparyAyanI samIpa jaine ekapaNe anubhava karatAM A nava tatvo bhUtArtha che, satyArtha che, ane eka jIva dravyanA svabhAvanI samIpa jaine anubhava karatAM teo abhUtArtha che. asatyArtha che. (jIvanA ekAkAra svarUpamAM teo nathI, tethI A nava tatvomAM bhUtArthanayathI eka jIva ja prakAzamAna che. evI rIte aMtadraSTithI joie tA jJAyaka bhAva jIve che ane jIvanA vikArano hetu ajIva che; vaLI puNya, pApa,Asava, saMvara, nirjara, baMdha ane mokSa e jemanAM lakSaNa che evA to kevaLa jIvanA vikAro che ane puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSa-e vikAra hatuo kevaLa ajIva che. AvAM A nava tattvo jIva dravyanA svabhAvane choDIne, pote ane para jemanAM kAraNa che evA eka dravyanA paryAyapaNe anubhava karavAmAM AvatAM bhUtArtha che ane sarvakALe akhalita eka jIva dravyanA svabhAvanI samIpa jaine anubhava karavAmAM AvatAM teo abhUtArtha che, asatyArtha che. tethI A navA tatvomAM bhUtArthanayathI eka jIva ja prakAzamAna che. ema te ekapaNe prakAzato, zudhdhanayapaNe anubhavAya che ane je A anubhUti te AtmakhyAti (AtmAnI oLakhANa) ja che, ne AtmakhyAti te samyagdarzana ja che. nava tattvanuM yathArtha svarUpa jIvatava, rAgadveSa, ajJAna rahita, asaMyogI zuddha AtmAne mAnavo, te nizcaLa zraddhA. ajIva, puNaya, pApa, Asava, baMdha e pAMca tattvane, AtmAnA svabhAvamAM nAsitarUpa mAnavA, te heyarUpa che evI zraddhA karavI, kudeva, kuguru ane kuzAstra te Amrava, ane baMdhanA kAraNabhUta hovAthI heyarUpa tattva che. tenI paNa daheyarU5 zraddhA, A pAMca tattvomAM AvI jAya che.
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMvara, nirjara, te nirmaLa darzana, jJAna, cAritrarUpa mokSamArga che, sAdhakabhAva che, AcArya, upAdhyAya, sAdhurUpe zrIguru che, tenuM svarUpa saMvara, nirjarAmAM AvI jAya che. mokSa : pUrNa nirmaLa avasthA, te mokSa che. ahaMta ane siddha paramAtmA sarvajJa vItarAga deva che, tenuM svarUpa mokSamAM AvI jAya che. nava tattvanuM vyavahAra vaSa :A jANe che te AtmA che, je na jANe, te acetana ajIva che, karmanA nimittAdhIna je zubhAzubha bhAva thAya che, te puNayapApanA vikArI bhAva che. tethI te Asrava che ane temAM joDAvAthI baMdhana thAya che. svabhAvane oLakhIne karavAthI, saMvara-nirjarArUpa avasthA thAya che, ane svabhAvamAM pUrNapaNe karavAthI, mokSarUpa pUrNa nirmaLa dazA pragaTa thAya che. nava tattvanI vyAkhyA AtmAnA abheda paramArtha svarUpane samajAvavA mATe, prathama nimittarUpe tIrthanI (vyavahAra dharmanI pravRtti arthe, abhUtArtha (vyavahAra) nayathI, navatatvanA bheda pADavAmAM Ave che ke, A jANe che, te AtmA che, je na jANe te acetana-ajIva che, karmanA nimittAdhIna je zubhAzubha bhAva thAya che. je puNya-pApanA vikArI bhAva che, tethI te asava che ane temAM joDAvAthI baMdhana thAya che. svabhAvane oLakhIne karavAthI, mokSarUpa pUrNa nirmaLa dazA pragaTa thAya che. sAcAM nava tattvanI oLakhANamAM deva, guru, zAstranI oLakhANa AvI jAya che. jenuM svarUpa TUMkamAM kahe che : jIva tattva = rAga dveSa, ajJAna rahita asaMyogI, zuddha AtmAne mAnavo, te nizcaya zraddhA. abhya, puSya, pApa, Asrava, baMdha = e pAMca tattvane, AtmAnA svabhAvamAM nAstikarUpa mAnavA, te heyarUpa che, evI zraddhA karavI. kudeva, kuguru ane kuzAstra te Asrava ane baMdhanA kAraNabhUta hovAthI, heyarUpa tattva che. tenI paNa heyarUpa zraddhA, A pAMca tattvomAM AvI jAya che. saMvara, nirjarA = te nirmaLa darzana, jJAna, cAritrarUpa mokSamArga che, sAdhakabhAva che. AcArya, upAdhyAya, sAdhurUpe zrIguru che, tenuM svarUpa, saMvara nirjarAmAM AvI jAya che. 517 mokSa = pUrNa nirmaLa avasthA, te mokSa che, ahaMta ane siddha paramAtmA, sarvajJa vItarAga deva che. jenuM svarUpa mokSamAM AvI jAya che. nava tattvano vicAra :prathama navatatvano vicAra ane sAcA jJAna vinA, svabhAva pragaTe nahi ane navatatvanA vikalparUpa vicAra mAM rokAya, tote zubharAgathI paNa, AtmAno guNa pragaTe nahi. navatattvanA vicAra prathama Ave kharA. te vinA paramArthamAM sIdhA jai zakAya nahi. tenAthI paNa jai zake nahi. jema AMgaNAMmAM AvyA vinA gharamAM jai zakAya nahi, ane AMgaNuM sAthe laIne paNa gharamAH jai zakAya nahi, paNa AMgaNAMmAM AvyA pachI, teno Azraya choDI ekalo gharamAH jAya, to ja jai zake. tema sAcA nava tattva barAbara na jANe, ane mAne ke samajayA vinA upAdAnathI, AtmAno vikAsa thaze, to te bane nahi. upAdAnanuM jJAna vikalpa dvArA thAya, tene jema che, tema na jANe, to bhUla thAya. koi ekalo AtmA ja mAne ane AtmAmAM avasthA na mAne, vikalpa puNya-pApa na mAne , navatattvano vyavahAra paNa na mAne, to paramArthanI sAcI zraddhA traNa kALamAM thAya nahi. vaLI navatattvane sAcA to mAne, paNa tenA zubhabhAvathI guNa ghaDe ema mAne, to paNa khoTuM ja che. hu parapaNe nathI, kSaNika vikArapaNe nathI, paramane lAbha-nukazAna karanAra nathI, temaja huM parane kAMika karI zakato nathI. huM anaMta guNathI pUrNa jJAyaka svarUpe chuM ema yathArtha svabhAvane jANe, to badhAM samAdhAna thai jAya. svataMtrapaNe trikALa ekarUpa TakanAra AtamAM, anaMta che ane paramANuMo paNa anaMta che. avasthAmAM vikAra che. je kSaNika avasthA para, nimitta AdhIna jIvamAM thAya che, ane jIva, teno ajJAnabhAve kartA che. anaMta jIva svataMtrapaNe, ekeka pUrNa che. paramArthe dareka AtmAnI zakti pUrNa siddha paramAtmA samAna, dareka samaye che, evA potAnA svabhAvane bhUlIne, paralakSe vikArI bhAva vartamAna eka ja samayanI, avasthA pUratA che. paNa pravAharUpe anAdithI potAnI vartamAna bhUla, ane puruSArthanI nabaLAi vaDe thAya che, te
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ 518 hoya, temAM vikAra thAya nahi, para tarapha valaNa karatAM, jIvane puNaya-pApanI zubhAzubha vikArI lAgaNI, thAya che. jIva jyAre rAgAdi kare tyAre, jaDa karmanI jhINI dhULa je kSaNika saMyoga saMbaMdha che, te nimitta thAya che. puNaya = dayA, dAna, bhakita, pUjA, vrata vagerenA bhAva jIvane thAya, e arUpI vikArI bhAva che-te bhAva puNaya che, ane tenA nimitte, jaDa paramANuono jaththo svayaM (potAnA kAraNe, potAthI) ekakSetrAvagAha saMbaMdhe, jIvanI sAthe baMdhAya che, te dravyanA puNya (3) kSaNika vikArane TALanAra, avikArI nitya chuM, ema akhaMDa svabhAvanA jora vaDe, bhUla ane malina avasthAno nAza karIne, svAzrayanA jore, sthiratA vadhIne krame krame nirmaLatA thatAM, chevaTe pUrNa nirmaLa avasthA pragaTa thai zake che. AmAM ghaNAM nyAya AvI gayA, navatattvano sAra AvI gayo. nava tatvo jIva, ajIva, puNya, pApa, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e nava tattvo che. temAM jIva ane ajIva be padArtha che. jIva che, zarIra, kameM Adi ajIva che, karmanA nimittanA saMbaMdhamAM puNya-pApa ane Asava ane baMdha thAya che. tathA saMvara, nirjarA ane mokSa nimittanA (karmanA) abhAvamAM thAya che. paNa A nava tattvomAM nimittanI apekSA Ave che. te apekSA choDI daine ekalo jJAyaka, jJAyakabhAva je pUrNajJAnadhana che enI draSTi karavI, eno svIkAra karavo, satkAra karavo enuM nAma sa rNana che. A sivAya deva-guru-zAstrane mAnavA ke navatatvane bhedathI mAnavA te kaMi saggadarzana nathI. A samyak anekAnta che. (2) jIva, ajIva, puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA, baMdha ane mokSa (3) jIva, ajIva, puNya, pApa, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA, mokSa. jIvanuM ekarUpa yathArthapaNuM nakakI karavA mATe, bhedarUpa vyavahAranayanI mukhyatAmAM zubha vikalpothI nava tattvone jANavA, tene vyavahAra sakhyatve kahyuM che. te navatattvonuM svarUpa A pramANe che: jIva = AtmA, te sadAya jANanAro, parathI judone trikALa TakanAro che. jayAre paranimittanA zubha avalaMbanamAM joDAya che tyAre, zubhabhAva (puNya) thAya che. azubha avalaMbanamAM joDAya che tyAre, azubhabhAva pApa) thAya che, jyAre svAvalaMbI thAya che tyAre, zuddhabhAva thAya che. ajIva :- jemAM cetanA-jANapaNuM nathI, tevAM pAMca dravyo che. temAM dharma, adharma, AkAza ane kALa te cAra arUpI che, ane pudgala rUpI-sparza, rasa, gaMdha varNa sahita che. ajIva vastuo AtmAthI judA che, temaja anaMta AtmAo paNa eka bIjAthI svataMtra-judA che. para saMyoga rahita ekaluM tattva pApa = hiMsA, asatya, corI, avrata, parigraha vagerenA azubhabhAva, te bhAvapApa che ane tenA nimitte jaDanI zakitathI, paramANuono jaththo svayaM jIvadravya sAthe baMdhAya, te dravya pApa che. paramArthe puya-pApa mAruM svarUpa nathI. AtmAmAM kSaNika avasthAmAM para saMbaMdhe vikAra thAya che, te mArAM nathI. Asrava = vikArI zubhAzubhabhAvapaNe arUpI avasthA jIvamAM thAya, te bhAva Asava ane navAM karma rajakaNonuM AvavuM (AtmA sAthe eka kSetre rahevuM), te dravya Asava che. saMvara = puya-pApanA vikArI bhAva (Asava), te AtmAnA zuddhabhAva dvArA rokavA, te bhAvasaMvare che ane te anusAra navAM karma baMdhAtAM aTake, te dravya saMvara che. nirjarA = akhaMDAnaMda zuddha AtmasvabhAvanA avalaMbananA baLathI, svarUpa sthiratAnI vRddhi vaDe, azuddha (zubhAzubha) avasthAno aMze nAza karavo, te bhAva nirjarA ane te samaye kharavA yogya jaDa karmonuM aMze kharI javuM, te dravya nirjarA che. baMdha :- AtmAnuM ajJAna, rAga-dveSa, puNaya-pApanA bhAvamAM aTakI javuM, te bhAvabaMdha che ane te samaye karma yogya pugalanuM (8).
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ 519 anaMta guNo dhRvarUpa rahyA che, tethI anaMta tAkAtapaNe vastu vartamAnamAM pUrNa che. AtmAno svabhAva, vartamAna ekeka samayamAM trikALI zakitathI pUrNa che. vikArI dazA thAya, teno dravyamAM praveza nathI. svabhAva vikArano nAzaka che. tethI navatattvanA vikalpa abhUtArtha svayaM karmarUpa baMdhAvuM, te dravyabaMdha che. (temAM jIvanI azuddha paryAya, nimitta mAtra che.) mokSa = azuddha avasthAno sarvathA nAza thai, pUrNa nirmaLa pavitra dazAnuM pragaTa thavuM, te bhAva mokSa che. ane tenA nimittakAraNe dravyakarmono sarvathA nAza (abhAva) thavo, te dravyamokSa che. A pramANe jevuM nava tattvanuM svarUpa che, tevuM zubhabhAvathI vicare che, te zuddhanuM lakSa hoya to, vyavahAra samakita che. vratAdinA zubhabhAvane saMvara-nirjarAmAM gaNe, to AsravatattvanI zraddhAmAM bhUla Ave. vyavahAra zraddhAmAM koi paDakhe, bhUla na Ave. ema nava bhedamAMthI zuddhanaya vaDe, ekarUpa akhaMDa jJAyaka svabhAvI AtmAne tAravI levo, te paramArtha-zraddhA-samyagdarzana che. dharmane nAme lokomAM potAnuM mAneluM samakita, bIjAne kahe che-Ape che paNa tenuM samakita hoi zake nahi, kAraNake koino guNa tathA guNanI avasthA koi bIjAne, ApI zakAtI nathI. navatattvanA lakSe paramArtha zraddhA ke nirmaLa cAritra UghaDe nahi, kAraNa ke, bhedanA lakSe vikalpa upaje che. nizcaya zraddhAmAM nava tatvanA bheda nathI. mokSa ane mokSano mArga, e banne vyavahAra nayanA viSayamAM jAya che. saMsAra ane mokSa e banne paryAya che. saMsAra e karmanA sadabhAvanI apekSArUpa paryAya che, ane mokSa te karmanA abhAvanI apekSArUpa paryAya che. mokSaparyAya jeTalo AtmA nathI. mokSaparyAya to karmanA abhAvanuM phaLa che, tethI te vyavahAre sAdhya kahevAya, paNa nizcaye sAdhya to dhruva dravyasvabhAva che. paramArtha sAdhyarUpa akhaMDa, eka svabhAvanA jore mokSa paryAya saheje udhaDe che, ane kSaNika paryAya upara, jora karavAnuM nathI. jora vastumAM che. dravyamAM traNe kALanI badhI paryAya vartamAnapaNe che. temAM koi paryAya bhUta ke, bhAvimAM gai nathI. chatAM vastumAM dareka guNanI, eka samaye eka paryAya pragaTa hoya, ane te ekeka avasthA vakhate zakitapaNe nava deva zAstramAM nava deva pUjya kahyAM cheH paMca parameSThI , jina dharma, jinavANI, jina caityAlaya ane jinabiMba-e navadeva tarIke pUjya che. (2) arahaMta, siddha, AcArya, upAdhyAya, sarvasAdhu, jinadharma, jinavacana, jinapratimA, jinamaMdira ane e nava deva che. naheruM nAnI nahera. naTa :atIta, bhUtakALanuM, vilaya pAmeluM. caNodha parimaMDaLa saMsthAna :peTanI uparano bhAga lAMbo vaDa jevo, ane nIceno bhAga nAno hoya to te badho, zarIrano AkAra che. nyodhaparikhaMDaNa je karmanA udayathI, jasavanuM zarIra vaDanA vRkSanI mAphaka hoya, arthAt nAbhi (DuMTI) nI nIcenA aga, nAnA ane uparanA moTAM hoya . nyUna :o che, ochuM (2) ochI, utaratI (3) alpa, ocho. (4) ocho, ochuM UNuM. nyUnatA :UNa5; ochapa (2) kacAza, ochapa, kasara. (3) nabaLAi, doSa nyUnadazA :apUrNa dazA. jUnAdhika :ochuM adakuM; ochuM-vadhAre-adhika (2) ochuM-vatuM; vadha-ghaTu; ochuM adakuM; asamAna (3) ochuMvattuM, ochuM adakuM jUnArthikatA :nAnuM ke moTuM, ochuM ke vadhAre. nyAyanI lai javuM, dorI javuM jevo vAstavika svabhAva che, e tarapha jJAnane dorI (4) nyAya Azaya (2) lojIka, jevI cIja che tevI tene jANavA prati, jJAnane dorI javuM, enuM nAma nyAya che. (3) vastunA svarUpane jANavA prati nI naya jJAnane dorI javuM, tenuM nAma nyAya che. (4) vastunA svarUpane jANavA prati
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ (nI naya)(hindI me) ghAnane dorI javuM, tenuM nAma jAya che. (5) nyAya | zabdamAM 'nI' dhAtu che. nI lai javuM, dorI javuM, jevo vAstavika svabhAva che, te tarapha jJAnane dorI javuM. nyAya viruddha :geravAjabI nyAyapUrvaka je apekSAthI kaha chuM te, apekSAthI samajavuM. nyAyasaMgata :nyAyane baMdha besatI vAta. nyAyIzAna sAcuM jJAna. nyAruM juduM; nokhuM; nirALuM nyArA nirlepa (2) judo; nirALo; nokho; anero; vicitra nyAsa : jamAva; vargaNAnA samUharUpa (2) padArthanA bheda; nikSepa (3) padArthanA bhedane nyAsa athavA nikSepa kahe che. (4) padArthanA bhedane nyAsa athavA nikSepa kahevAmAM Ave che. (5) padArthanA bhedane, nyAsa athavA nikSepa kahevAmAM Ave che. (6) padArthanA bhedane, nyAsa athavA nikSepa kahevAmAM Ave che. (7) padArthano bheda, nikSepa, bheda, paDakhAM nyAsa apahAra koi mANasa kAMI vastu mUkI gayo ane te pAchI mAMgavI vakhate teNe ochI mAMgI tyAre e pramANe ochuM pAchuM kahIne tamAruM jeTaluM hoya teTaluM lai jAva e kahevuM tathA ApavuM te vAsa apahAra che. (2) potAnI pAse koi thApaNa mUkI gayuM hoya ane te bhUlI gayo, tathA ochI vastu mAgavA lAgyo tyAre, tene ema kahevuM ke jeTalI hoya teTalI lai jAva, ene vAsa apahAra kahe che. nyAsApahAra koi puruSe koinI pAse kaMika dravya jamAM karAvyuM. e dravya pAchuM letI vakhate, te mULa saMkhyA bhUlI gayo ane jeTaluM dravya mUkayuM hatuM, tenAthI ochuM teNe mAgyuM. to jenI pAse teNe jamA karAvyA hatA, teNe tene mAgyA teTaluM dravya ApI de che. jeTaluM dravya mUchyuM hatuM, te lenAra jANato hovA chatAM, tene te kaheto nathI ke, te mAre tyAM vadhu dravya mUkyuM hatuM tuM ochuM kema mAge che? A vAsApahAra nAmano aticAra che. 520 nyAsApahAra aticAra koi rUpiyA- mahora- ghareNAMdi, potAne soMpI gayo hoya ane pAchaLathI tenI gaNatarI bhUlI, alpa pramANamAM mAgavA lAgyo tene hA, ThIka che, tamAruM A che te lai jAo, ema kahevuM te nyAsApahAra aticAra che. nAke rUpa nihALatA e caraNano artha vItarAgamudrAsUcaka che. rUpAvalokana draSTithI sthiratA prApta thaye svarUpAvalokana draSTimAM paNa sugamatA prApta thAya che. darzanamohano anubhAga ghaTavAthI svarUpAvalokanadraSTi pariName che. nAco kulAo; pariNamo nAdhinaMdana :nAbhirAjAnA putra, RSabhanAtha. nANa :jJAna nAnAtva:aneka hovApaNuM, vividhatA, vaividhya, bhedabhAva, judAjudApaNuM, bhinnatA. nAtha :maLelAnI rakSA kare ane nahi maLelAne meLavI Ape, tene nAtha kahevAya che. pragaTa zAMti ane vItarAganI rakSA karatAM, kramazaH pUrNa vItarAgatA ane kevaLajJAna meLavI Ape, evo bhagavAna AtmA nAtha che. (2) saMsArI anAtha jIvonA nAtha. (3) badhA jIvonI rakSA kare, te nAtha (4) badhA jIvonI rakSA kare, tethI nAtha nAma :AkAza nAma rma nAma karmathI, amUrtarUpa divyazakita rokAi rahI che. (2) je jIvane gatiAdi judA judA rUpe pariNamAve athavA zarIrAdika banAve. nAma karma AtmAnA sUkSmatva guNano ghAta kare che. nAma karma trANuM (93) bheda che. cAra gati (naraka, tiryaMca, manuSya ane devagati) pAMca jAti (ekendriya, beinyi,trachandriya, caturindriya ane paMcendriya jAti) pAca zarIra audAki, vaikriyika AhAraka, taijasa ane kArmANa zarIra) traNa AMgopAMtra (odArika, vaikriyika ane AhAraka) eka nirmANa karma, pAMca baMdhana karma, (audArika baMdhana , vaikriyika baMdhana, AhAraka baMdhana , tejasa baMdhana, kArmANabaMdhana) pAMca saMdhAta (audArikaH vaikriyika, AhAraka, tejasa, kArmANa), cha saMsthAna, vAmana saMsthAna, haMDaka saMsthAna) cha saMhanana (nArAca saMhanana, ardhanArAca
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMhanana, kIlaka saMhanana, asaMprApta sRpATikA saMhanana, vajarSabhanArAca saMhanana, vaja nArAca saMhananI pAMca varNa karyu (kRSNa, vAdaLI, rAto, pILo ane sapheda) be gaMdha karma (sugaMdha durgadha) pAMca rasakayuM (khATo, mITho (gaLyo) kaDacho, kaDavo,ane tUro) ATha sparza (kaThora, komaLa, halako, bhAre (vajanadAra) ThaMDo garama, cIkaNo, lukho) cAra AnupUrtha (naraka, tiryaMca, manuSya, deva), eka adhuru lagukarma, eka upaghAta karma eka paghAtakarma, eka AtApakarma, ekaudghata karma, be vihAyo gati (eka manojJa, bIjI amanojJa), eka ucchavAsa, eka trasa, ekasthAvara, eka bAdara, eka sUkSma, eka paryAptakarma, eka aparyAyatakarma, eka pratyeka nAma karma, eka sAdhAraNa nAmakarma, eka sthiranAmakarma, eka asthira nAmakarma, eka zubhanAmakarma, eka azubha nAmakarma, eka subhaga nAmakarma, eka durbhaga nAmakarma, eka susvara nAmakarma, eka duHsvara nAmakarma, eka AdeyanAmakarma, eka anAdeya nAmakarma, eka yaza-kIrti nAmakarma, eka ayaza-kIrti nAmakarma ane eka tIrthakara nAmakarma. nAma karmanA betAlIsa bheda :gati, jAti, zarIra, aMgopAMga, nirmANa, baMdhana, saMdhAta, saMsthAna, saMhanana, sparza, rasa, gaMdha, varNa,AnupUrtha, aguruladhu, upaghAta, paraghAta, Atapa, udyota, ucchavAsa, ane vihArI gatie ekavIsa tathA pratyeka zarIra, trasa, subhaga, susvara, zubha, sUkama, paryAmi, sthira, Aje ya ane yaza kIrti e dasa temanA ulaTA dasa arthAt sAdhAraNa zarIra, sthAvara, durbhaga, dusvara, azubha, bAdara (sthaLa) aparyApta, asthira, anAdeya ane ayazakIrti-e dasa ane tIrthakaratva e rIte kala beMtAlIsa bheda nAma karmanA che. temaja upara jaNAvela bhedanA keTalAkanA peTA bheda che. jema ke gatinA cAra, jAtinA pAMca, zarIranA pAMca, aMgopAMganA traNa, nirmANanA be baMdhananA pAMca, saMghAtanA pAMca, saMsthAnanA, saMhanananA che, sparzanA ATha, rasanA pAMca, gaMdhanA be, varNanA pAMca, AnupUrthanA cAra ane vihAyogatinA be ema paMdaranA kula maLIne 68 nAmakarma thAya che. temAMthI paMdaranA aneka nAma 521 AvI jatAM te bAda karatAM bAkI 53 nAmakarmanA peTAbheda umeratAM nAmakarmanA bheda ane peTA bheda sahita gaNavAmAM Ave to kula 93 bheda thAya che. nAma naya nAmavALo padArtha nAma niko5 guNa, jAti ke kriyAnI apekSA rahita mAtra icchAnusAra koinuM nAma rAkhavuM te nAmanikSepa che. jema koinuM nAma jinadatta rAkhyuM, tyAM jo ke te jinadevano dIdhelo nathI to paNa lokavyavahAra (oLakhavA) mATe tenuM jinadattanAma rAkhavAmAM AvyuM che. eka vastunI oLakhANa thai jAya teTalA ja mATe je saMjJA ApavAmAM AvI hoya tene nAmanikSepa kahevAmAM Ave che. nAmuM mIDhavavuM hisAba-kitAba barAbara lakhIne meLa meLavavo.-purAMta barAbara maLI rahe. saravaiyuM barAbara kADhI zake, tenA nAmuM mIMDhavavuM kahe che. nAmakarma nAmakarmanA udayAdikane lIdhe manuSya, nAraka, tirthaya, deva Adi jIvana paryAyo che. (2) bAhya saMyoga maLavA, zarIrAdinI racanA maLavI, kaMTha sAro maLavo, zarIranA hADakAMnI majabUtAi maLavI, jasa thavo, apajaza thavo, zarIranA judA judA AkAra maLavA, te badhuM, nAmakarmanuM phaLa che, nAma karmanI 93 prakRti che. te badhA pulanA pariNAma che. AtmAnuM svarUpa tenAthI, jaduM che. nAmakarma kema chatAya ? tevI rIte nAmakarmano udaya to jaDamAM che, ane tenA nimitte jIvanI sUkSma arUpI-nirlepadazA, pragaTa hovI joIe te thatI nathI, te jIva potAnI yogyatAthI che, kema ke te kALe udayanuM anusaraNa hoya che. nAmakarmanI pravRttio nAraka, tirthI manuSya ane deva. nAmaniSa guNa, jAti ke kriyAnI apekSArahita, mAtra icachAnusAra koinuM nAma rAkhavuM, te nAmanikSepa che, eka vastunI oLakhANa thai jAya, teTalA ja mATe mAtra je saMjJA ApavAmAM AvI hoya, tene nAma nikSepa kahevAmAM Ave che. nAkhabheda (saMjJAbheda) AtmA jJAnapaNe che ema, vastu ane guNanA nAmabheda na pADe to, AtmA kai rIte jaNAve ? mATe akhaMDa svarUpa jaNAvavA, nAmabheda paDe che. nAmamAtrathI kathanamAtrathI
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ 522 nAmAkhya :nAma samAkhya = nAma saMjJAvALuM nAmAkhya karma nA saMjJAvALuM karma. (2) nAmarUpa saMjJAvALuM karma. nAmAMtaro :anyanAmo nAmAntara :bIjuM nAma, paryAya nAma nAmAMkti :prasiddha nAnA aneka (2) vividha; tareha tarehanuM (3) aneka, bhinna bhinna, judA judA nAnA prakAra aneka prakAra; vividha jAti nAnA rUpa anekarUpa. nAnAtva:judApaNuM nArakI jIvo zrI ke puruSa hotAM nathI, paraMtu napusako hoya che. teo vaikiyika zarIravALAM hoya che, jAtajAtanAM bihAmaNAM zarIra banAvI le che. jemanA zarIrane kApIne TukaDe TUkaDA karI nAkhe, topaNa te maratAM nathI, haraNIyA pArA jema, te pAchAM ekaThAM maLIne ekarUpa thai jAya che. jemanuM AyaNa khUba lAMbu dIrdhakALa Take, tevuM hoya che. AyuSya puruM bhogavyA vinA, te mutyu pAmatA nathI. nArakIpaNuM :azubhabhAvanuM phaLa, nArakIpaNuM chuM. nArAtha saMhanana je karmanA udayathI, beThaka ane mekha sahita hADa hoya. nArAyaNa:5ramAtmA, zrIkRSNa nAlI ghaDI; 24 miniTano samaya; trIsa ghaDIno eka divasa thAya che. nALiyeranI AtmAnI upamA jema nALiyeramAM uparanAM chAlAM temaja kAcalI che te nALiyera nathI. tathA te kAcalI taraphanI lAla chAla te paNa nALiyura nathI. aMdara je dhoLo ane mITho goLo che te nALiyera che. tema A zarIra che te uparanAM chAlAM che, aMdara je karma che te kAcalI che tathA je dayA, dAna, bhakita, kAma, krodha, Adi puNya-pApanA je bhAva che. te lAla chAla che. ane aMdara AnaMdano zudhdha goLo che e bhagavAna AtmA che. jema dhoLo ane mITho goLo te nALiyera che. ema jJAnAnaMda zudhdha goLo e AtmA che. Ama sarva bhinna bhinna che. nAsti :abhAva nAstika :AtmAdi padArthone, na mAnanAra. nAstika darzana :Atmane nahi mAnanArA, cArvAka darzana. nAtitva :asatpaNuM nikaTa :samIpa; be prakAre che. -kSetrathI ane bhAvathI. nikaTapaNuM ekakSetrAvagAha, eka kSetre sAthe rahelA. nikaTabhavI alpakALamAM bhavano aMta AvavAno che evAM. nikaTavartI satya samajavAno kAmI, pAtra che, samajavA mATe nikaTa Avelo che, jJAnI pAse AvIne Ubho che. nikaTa be prakAre che (9) kSetre nikaTa, (9) bhAve nikaTa. bAhyamAM sAkSAt jJAnI pAse Avyo che, tekSetra nikaTa, ane aMtarathI samajavAnI jenI taiyArI che, te bhAve nikaTa. (2) samajavA mATe nikaTa Avelo che, je samajavA mATe pAtra-lAyaka jIva che, satya samajavAno kAmI. nikaTavartIno artha "jJAnI pAse AvIne ubho che', evo thAya che. nikaTano artha be prakAre che (9) kotre nikaTa (9) bhAve nikaTa. bAhyamAM sAkSAt jJAnI pAse Avyo che, te kSetre nikaTa che. ane aMtarathI samajavAnI jenI taiyArI che, te bhAve nikaTa che. (3) samajavA mATe nikaTa Avelo che, mAtra jIva, anaMtakALamAM je svarUpa samajyo nathI, te AtmA kevo che, tene samajavAnI dhagazavALo che, te nikaTavartI che, satya samajavAno kAmI. (4) karmo dUra nathI, najIkamAM eka kSetrAvagAhe rahe che, tethI nikaTavartI kahayA che. nikaTavartao artha jJAnI pAse AvIne Ubho che. nikaTa be prakAre cheH (1) kSetre nikaTa. (2) bhAve nikaTa. bAhyamAM sAkSAt jJAnI pAse Avyo che, te kSetre nikaTa che. ane aMtarathI samajavAnI jene taiyArI che, te bhAve nikaTa che. nikala :zarIra rahita. niSu paramAtmAnuM chANa :audArika Adi zarIra rahita zuddha jJAnamaya dravya. bhAva nokarma rahita. nirdoSa ane pUjya siddha parameSThI nikala paramAtmA kahevAya che. te akSaya anaMtakALa sudhI anaMta sukhano anubhava karyA kare che.
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ A traNa bahirAtmApaNuM mithyAtva sahita hovAthI, heya (choDavA lAyaka) che. | tethI Atmahitecchae tene choDIne aMtarAtmA (samyagdaSTi) banIne, paramAtmApaNuM prApta karavuM joIe, kAraNa ke tethI haMmezA saMpUrNa ane anaMta AnaMda (mokSa) nI prApti thAya che. nikaTa sauthI kharAba, kharAbamAM kharAba, atyaMta hInadazA. nikAcita koipaNa prakAre, karI zakato nahi hovAthI, atyaMta daDhapaNAne kAraNe nikAcita che. nikAcita karma pUrva karma be prakAranAM che, athavA jIvathI je je karma karAya che te be prakArathI karAya che. eka prakAranAM karma evo che ke je prakAre kALAdi tenI sthiti che te ja prakAre bhogavI zakAya. bIjo prakAra evo che ke jJAnathI, vicArathI keTalAMya karma nivRtta thAya. jJAna karavA chatAM paNa je prakAranAM karma avazya bhogavavAM yogya che te prathama prakAranAM karma kahyAM che, ane je jJAnathI TaLI zake che te bIjA prakAranAM karma kahyAM che; nikAcita karmamAM sthitibaMdha hoya to barobara baMdha thAya che. sthitikALa na hoya to vicAre, pazcAtApa, jJAna vicAre nAza thAya. sthitikALa hoya to bhogavye ja chUTako. (2) je karmamAM saMkramaNa, udIraNA, utkarSaNa, apakarSaNa Adi vaDe pheraphAra na thAya, paNa samaya para ja udaya Ave. (3) atyaMta cIkaNAM karmo! bhogavye ja chUTA thAya, tevAM. (4) pUrvanA bAMdhelA AkarAM karma, je pUrA bhogavyA vinA chUTatAM nathI, tene nikAcita karma kahe che. bahu cIkaNAM karma, tethI saMsAranA bhoga chUTatA nathI. (5) je karmamAM saMkramaNa, udIraNA, utkarSaNa, apakarSaNa Adi vaDe, pheraphAra na thAya, paNa samaya para ja udaya Ave. nikAya samUha (2) pheMsalo, patAvaTa karavI, pUruM thavuM te, patavuM. nikAsita rma pUrve bAMdhelA karma bhogavye ja chUTako thAya te nikAsita karma che. 523 nigama Izvara ke mahApuruSanuM vacana; vedazAstra, tarkavepAra; vaNajAra; koi paNa viSayanuM taMtra-korporezana (2) vikalpa, temAM hoya te naigama. nirgatha sarva prakAranA AraMbha ane parigrahathI jeo rahita thayA che, dravyathI, kSetrathI, kALathI ane bhAvathI jeo apratibaMdha paNe vicare che, zatru, mitra pratye je samAna draSTivALA che ane zudhdha AtmadhyAnamAM jemano kALa nirgamana thAya che athavA svAdhyAye dhyAnamAM je lIna che, evA jitendrIya ane jitakaSAya te nirgatho parama sukhI che. (2) AtmavAda prApta; AtmavAda prAptano artha upayoga che lakSaNa jenuM, asaMkhya pradezI saMkoca vikAsanuM bhAjana, potAnA karelA karmonA bhoktA, vyavasthA karI dravya paryAyarUpa nityAnityAdi anaMta dharmAtmaka evA AtmAne jANanAra. nigrathatA :bAhya ane atyaMtara parigrahanA tyAga yukata, nigraMthatA che. nigraha :pakaDI levuM; pakaDI rAkhavuM e; inidrayono saMyama; avarodha; aTakAva (2) indriyono saMyama; avarodha-aTakAva; pakaDI levuM-pakaDI rAkhavuM e. (3) avarodha, aTakAva, damana, baMdhana, sajA (4) apakAra, tiraskAra, deSabhAva. (5) pakaDI levuM- pakaDI rAkhavuM, e idriyono saMyama, avarodha- aTakAva. (6) keda karavI, aTakAva, avarodha, (7) indriyono saMyama (8) indriyono saMyama nigraha ane anugraha apakAra ke upakAra, rAga ke dveSa. (2) apakAra ane upakAra (nigraha eTale apakAra ane anugraha eTale upakAra.) nigaNuM :guNa vinAnI (sattA nigurNa che, dravya guNavALuM che. jema kerI vaguNavALI, gaMdhaguNavALI, sparzaguNavALI vagere che, paraMtu varNaguNa kaMi gaMdhaguNavALo, sparzaguNavALo ke anya koi guNavALo nathI kAraNa ke varNa kAMi suMghAto ke sparzato nathI); vaLI jema AtmA jJAnaguNavALo, vIryaguNavALo nathI; tema dravya anaMta guNovALuM che paraMtu sattA guNavALI nathI. (ahIM jema daMDI daMDa vALo che tema dravyane guNavALuM na samajavuM; kAraNa ke daMDI ane daMDane pradezabheda che. dravya te guNa to abhinnaudezI che.) (2) guNa vinAnI (sattA nirguNa che, dravya guNavALuM che. jema karI varNaguNavALI, nibata :pesI gayuM; khodIne aMdara UMDuM UtarI gayeluM; aMdara pesI gayeluM (2) khodIne aMdara UMDuM UtarI gayeluM; aMdara pesI gayeluM nikhAlasa :sarala, sahaja, nirdoSapaNe.
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMdhaguNavALI, sparzaguNavALI vagere che, paraMtu varNaguNa kaMi gaMdha guNavALo, | sparzaguNavALo ke anya koi guNavALo nathI.(kAraNa ke varNa kaMi saMghAto ke spardhAto nathI.); vaLI jema AtmA jJAnaguNavALo, vIryaguNavALo vagere che, paraMtu jJAnaguNa kAMi vIryaguNavALo ke anya koi guNavALo nathI: tema dravya anaMta guNovALuM che, paraMtu sattA guNavALI nathI (ahIM jema daMDI daMDavALo che, tema dravyane guNavALuM na samajavuM; kAraNa ke daMDI ane daMDane to pradezabheda che, dravya ne guNa to abhinnapradeza che.) (3) AtmA nirguNa che, te kevI rIte ? rajoguNa, tamoguNa ane satvaguNa, e traNe prakRtinA che. te AtmAmAM nathI. te vikAra che. rAgabhAva che. te AtmAno svabhAva nathI. teno abhAva thaI zake che. (4) guNa vinAnI. (sattA nirguNa che. dravya guNavALuM che. jema kerI varNaguNavALI, gaMdhaguNavALI, sparzaguNavALI vagere che. paraMtu varNaguNa kAMi gaMdhaguNavALo, sparzaguNavALo ke anya koi guNavALo nathI, kAraNa ke varNa kaMi sUghAto ke sparzato nathI.) vaLI jema AtamAM jJAnaguNavALo vIryaguNavALo vagere che, paraMtu jJAnaguNa kaMi vIryaguNavALo ke aLya koiguNavALo nathI, tema dravya anaMta guNovALuM che. paraMtu sattA guNavALI nathI. (ahI jema daMDI daMDavALo che, tema dravyane guNavALuM na samajavuM kAraNa ke, daMDI ane daMDane pradezabheda che. dravya ne guNa to abhinna pradeza che.) (5) guNa vinAnI (sattA nirguNa che, dravya guNavALuM che. jema kerI varNa guNavALI, gaMdhaguNavALI, sparza guNa vALI vagere che, paraMtu varNaguNa kaMi, gaMdhaguNavALo ke sparzaguNavALo ke anya koi guNavALo nathI. (kAraNa ke varNa kaMi, suMdhAto ke sparzato nathI), vaLI jema AtmA jJAnaguNavALo, vIryaguNavALo vagere che. paraMtu jJAnaguNa kaMi vIryaguNavALo ke anya koi guNavALo nathI, tema dravya anaMta guNovALuM che, paraMtu sattA guNavALI nathI. (ahIM jema daMDI raMDavALo che, tema dravyane guNavALuM na samajavuM, kAraNa ke daMDI ane daMDane, to pradezabheda che. dravyane guNa to abhinna pradeza che.)) nirgaNatA :niHsAratA, asAratA. 524 niratha pravacana vItarAga darzana. nirgamana vItavuM e; vitAvavuM e; bahAra nIkaLI AvavuM e. (2) sthAnAMtara (3) gALavuM, gujAravuM nirgamanuM bahAra nIkaLI AvavuM; vItavuM e; sthAnAMtara karavuM; pasAra karavuM; gujAravuM; gALavuM nithi : jIvane saMsAramAM jakaDI rAkhatI rAgadveSanI gAMTha kapAi gai che, te nigraMtha, arthAt jenA rAga ane dveSanA bhAga chUTI gayA che, te. ahIM zrImade bAhyathI eTale bAhya vezathI, gRhasthapaNuM choDI, muniveza dhAraNa karavAno che. aMtarathI nigraMtha thavuM eTale, rAgadveSa rahita thavuM. game tevA saMjogo hoya, badhA mAna ApatA hoya, aneka jAtanI labdhio pragaTI hoya, chatAM te vize, jarApaNa mAnabhAva na ANyo, tema ja game teTalI azAtAno udaya hoya, game teTalA upasargo, ne paripaho sahana karavA paDatA hoya ke, niMdA-apamAna thatAM hoya chatAM, enuM nimitta bananAra pratye, leza paNa dveSabhAva na Ave, sArI ke duHkhakArI banne sthitimAM samabhAva rahe, te AMtarika nigraMthapaNuM. abha bAhya tema ja, aMtaravRttithI nigraMtha thavAnI bhAvanA, ahIM vyakata karAi che. (2) baMdhanamukata, aparigrahI, vairAgya pAmeluM, mAyika upAdhi vinAnuM (3) rAga, dveSa, ajJAnarUpa graMthi, jeNe chedI nAkhI che, te nigraMtha. (4) sAdhu, jenI mohanI gAMTha chUTI che. nithi guru jene aMtaramAM mithyAtvAdi rAganI gAMTha, chUTI gai che ane bAhyamAM vastrAdi chUTI gayAM che, evA nigraMtha mudrAdhArI bhAvaliMgI saMta, te nigraMtha guru nirgathatA AraMbha parigrahano tyAga, strI, putra, dhana, svajanAdi bAhya parigrahanA tyAgarUpa bAhyanigraMthatA ane mithyAtva, cAra kaSAya ane nava nokaSAyarUpa cauda prakAranA atyaMta parigrahanA tyAgarUpa aMtaraMga nigraMthatA nirathanAM lakSaNo badhA ja bhAvo pratye, udAsInatA pragaTI hoya, dehane paNa phakata, saMyamano heturUpe ja gayo hoya, te hetu sivAya, koi paNa vastune koipaNa
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAraNe icche nahi, te paNa eTale sudhI ke, deha viSe paNa saheje mamatvabhAva ke mUrchA na hoya,-tene nigraMtha dazA kahI che. nigraMtha munine sarvabhAva eTale ke moha, rAga, dveSa vagere, kaSAya bhAvaparabhAva pratye udAsInatA hoya che. saMsAravardhaka bhAvothI, te para rahevA icche che, tethI te pratye muni udAsInatA dhAraNa kare che. nigraMthazreNI :nirAga zreNI nigraMthinI sAdhvI nirgotra gotra, karma, rahitapaNuM nigoTa :sAdhAraNa vanaspati, eka insiya. nigoda :ni-niraMtara, go=bhUmi, eTale anaMta bhava, da=devAnuM je sthAna che te. (2) ekendriya ane nigodamAM anaMtakALa sudhI rahevuM paDe che. te kSaNika dehomAM rakhaDato rakhaDato evA sthAnamAM jai paDaze ke jene sUkSma nigodanA thALAM kahe che, temAM eka zvAsocchavAsamAM 18 bhava thAya che. ema anaMta kALa deha badalyAja kare. (3) ni=niraMtara, go=bhUmi eTale anaMta bhava, da=devAnuM jemAM sthAna che te; anaMta bhava devAnuM sthAna te nigoda (4) eka indriyadhArI, baTATA vagere kaMdamULamAM utpanna thanArA jIva che. rAinI kaTakI jeTalA bhAgamAM, asaMkhyAta zarIro hoya che. ane evA eka zarIramAM anaMta jIvo che. je tIvra mUDhatA AkULatA vaDe eka zvAsocchvAsamAM aDhAravAra janme mare che. jene nArakInA jIva karatAM paNa, anaMtagaNuM adhika duHkha che. pUrve tattvajJAnano virodha karelo, tethI jJAnanI anaMtI zakita ghaTADI, guNanI anaMta hINI dazAne pAmyA, temAM AkULatAnuM duHkha che. jJAyaka svarUpamAM sAvadhAnI, te sukha ane vikArI bhAvamAM sAvadhAnI, te du:kha che. (5) eka indriyadhArI baTATA vagere, kaMdamALamAM utpanna thanArA jIva che. rAinI kaTakI jeTalA bhAgamAM, asaMkhyAta zarIro hoya che. ane evA eka zarIramAM, anaMta jIvo che, te tIvra mUDhatA AkULatA vaDe, eka zvAsozvAsamAM aDhAravAra janme mare che. tene nArakInA jIva karatAM paNa, anaMtagaNuM adhika duHkha che. bAhyano saMyoga te duHkha nathI, paNa ajJAna ane AkULatA duHkha che. pUrve 55 tattvajJAnano virodha karelo, tethI jJAnanI anaMtI zakita ghaTADI, guNanI anaMtI hINI dazAne pAmyA, temAM AkULatAnuM duHkha che. jJAyakasvabhAvamAM sAvadhAnI, te sukha ane vikArI bhAvamAM sAvadhAnI, te duHkha che. (6) eka zarIramAM anaMtAjIva hoya, te anaMtakAya. (7) sAdhAraNa nAmakarmanA udayathI eka zarIranA Azraye anaMtA anaMta jIvo, samAnarUpe jemAM rahe che, mare che ane pedA thAya che, te avasthAvALA jIvone, nitya nigoda kahevAya che. (8) caitanya svabhAvanI, zakitanI atyaMta hAni, te nigoda che. saMsAramAH vadhAremAM vadhAre, ApadAnuM sthAna, nigoda che. aMtarazakitanI hINapane ajJAnI jIvo, jANI zakatA nathI, tethI loko mAne che ke, nigoda karatAM narakanuM duHkha vadhAre che, paraMtu kharekhara nigodanA jIvone, sarvathI vadhAre duHkha che. nigoda ane ekendriya :nigoda ane ekendriyanA pRthvI, pANI, agni, vAyu ane vanaspati, kAyanA-jIvanI kAyasthiti ja dhanya, aMtaramuhUrtanI ane utkRSTa badhAnI thaine, asaMkhya pudgala parAvartana kALanI che. eka pudgala parAvartananA anaMtamAM bhAge kALa jAya, temAM asaMkhyAta covIsano lAMbo kALa jAya che. jema doro parovAyelI soya nIce paDI jAya to, gotatAM hAtha Ave, tema jo ekavAra sabhyajJAna sahita, sAcI daSTi karI hoya, ne pachI bhUla thai jAya to, alpa kALamAM Atma svarUpanI prApti thai zake. paNa be insiyamAMthI mAMDa mAMDa manuSya thayo, tyAre paNa AtmAnuM, yathArtha bhAna na karyuM, dharmanA nAme kadAgrahamAM rokAyo, satyano anAdara karyo to, tenI trasanI sthiti pUrI thai, phaDAka ekensiyamAM javuM paDaze. puNyanI lAMbI sthiti haze, te paNa rAkhI zakaze nahi. kAraNake trasamAM rahevAnI alpa sthiti, te vyavahAra che ane nigodamAM ghaNI lAMbI sthiti hovAthI, azuddha nizcaya che. avirodhIpaNe tattvane jajIne satno Adara karyo to, satnI ArAdhanAnuM phaLa, mokSa ane satnI darakAra na karI to, virAdhanAnuM phaLa, nigoda che. vacce trasano alpakALa, vyavahAramAM jAya che. siddha bhagavAna, dareka samaye anaMta
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ du:kha che. 526 AnaMdano anubhava vede che. ane nigodamAM UMdho siddha bhagavAna, dareka samaye | nijapaNA potAnA pakSano pUrvAgraha, UMdhI mAnyatAo, potAnI daSTimAM je nirNaya anaMtI AkULatArUpa mUccha vede che. tyAM naraka karatAM paNa, anaMtagaNuM vadhu thayo, temAM sarvasva kalpIne, temAM potAnI mAnyatAne, svachaMdane poSaNa Ape, ane kahe ke, amane AtmAnuM tejabiMba dekhAya che, deva dekhAya che, nigodiyA jIvo je dviindriyAdi trasa jIvonA rasa-rakatAdi mizrita, athavA kahe ke, mane pUrva janmanA saMskAra che vagere, aneka kalpanA dvArA kalevaromAMthI utpanna thAya che, je eka zvAsamAM aDhAravAra janma-maraNa karyA potAnI dRSTie, UMdhI mAnyatA karI che te, potAno svachaMda, mAnyatA, kare che, te utpAda barAbara rahyA kare che. tethI je koipaNa mAMsane aDe che ke Agraha. khAya che, te ghaNA jIvonI hatyAno bhAgIdAra thAya che. nipada zudhdha Atma svarUpa; zudhdha AtmasvabhAva; Atmasanmukha (2) nija anubhUti potAnA AtmAnuM, svasaMvedana jJAna. AtmasvabhAva (3) AtmasvarUpa; Atma svabhAva (4) Atama svabhAva; nija artha nija artha, potAnuM svarUpa, Atma svarUpa. Atma sanmukha (5) AtmasvabhAva, AtmasanmukhatA (6) mokSapada, nija chaMda : potAnI marajI pramANe cAlavuM. nirvANapada (7) zuddha, AtmasvarUpa nija paramAtmA sakaLa nirAvaraNa akhaMDa eka pratyakSa pratibhAsamaya, avinazvara nijarasarUpe jJAna Adi, svabhAve. zuddha pAriNAmika paramabhAva lakSaNa nija paramAtmadravya, te ja huM chuM. nijarasa :jJAna rasa; jJAna cetanArUpI rasa; caitanya rasa. nija mahimA :Atma svarUpa nijavaibhava :(1) AgamanuM sevana (2) yuktinuM avalaMbana (3) parApara guruno nija rasa :svabhAva upadeza ane (4) svasaMvedana. e cAra prakAre utpanna thayela potAnA jJAnano nija vaibhava AtmA, potAnI anaMta zakita vaDe trikALa svataMtra che, AtmAnA vaibhava. tene AtmAno nija vaibhava kahe che, (5) zudhdha caitanyadhana AtmAne anaMtaguNa, te ja anaMtazakitarUpa nija vaibhava, te apragaTa hato, paNa draSTimAM lai tene dhyeya ane sAdhana banAvatAM amane zudhdhopayogarUpa dharma thayo vartamAna apUrva puruSArtha vaDe, vItarAganI vANIne vAraMvAra anusaravAthI, che. paryAyamAM nirAkuLa zAMti ane AnaMda je pragaTayAM che te amAro teno janma thayo che. nijavaibhava che. (6) trikALa dhruva jJAyakanA avalaMbane mArI nirmaLa paryAyamAM nija svabhAva :nijAnidhi. mane je vItarAgatA pragaTa thaI che te mAro nija vaibhava che. (7) AtmanA nija svarUpa AvabhAvyuM :AtmAnuM svarUpa, "ava-Atma svarUpanI maryAdA anaMtaguNa, te ja anaMtazakita rUpa nija vaibhava, te apragaTa hato paNa, pramANe, jema che tema bhAsyuM-jANya, pUrNa AtmajJAna prApta karyuM. vartamAna apUrva puruSArtha vaDe, vItarAganI vANIne vAraMvAra anusaravAthI, nijakalpa ekAkI vicaranArA sAdhuone mATe kalpelo arthAt bAMdhelo, mukarara teno janma thayo che. karelo jinamArga vA niyama. nijasarA :udayamAM AvatA pUrvakarmasno jAgRti pramANa aMze kSaya nijaNa :janmakSaNa nija-saukhyaniTa :nija sukhamAM lIna nijada :svachaMda nitya niraMtara. (2) kadI naSTa na thAya, te nitya. (3) dhruva, kAyama (4) kadI naTa nizAna : AtmajJAna na thAya te, nitya. (5) sadA, trikALa (6) avinazvara, avinAzI nitya AnaMdanA lAvathI sarasa zAzvata AnaMdanA phelAvathI rasayukta
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ 527 nitya udita sadA prakAzamAna. nitya udhotaSa:spaSTa prakAzamAna, jayotirU5. nitya upayakata :nitya jANavA dekhavAnA upayogavALo; nitya jJAnanA upayoganA vepAravALo. nitya upayoga svabhAva dravyanI anAdi anaMta nirapekSa kAraNa paryAya paNa zuddha che. dravyane guNa to trikALa zuddha che. paNa tenI nirapekSa paryAya paNa zuddha che. nityanitya svarUpa :dravya paryAya svarUpa. nitya vibhu sarvavyApaka nityaudhota nitya prakAza nityakartutva:sarva avasthAomAM, kartApaNuM rahevuM. nityapaNuM trikALahovApaNuM (2) AtmA cidAnaMda ekarUpa TakI rahe che, ema vastudaSTie nitya che. (3) AtmA cidAnaMda ekarUpa TakI rahe che, ema vastudRSTie nitya che. (4) vastumAM trikALI TakI rahevAnI apekSAe, nityapaNuM che. nityabodhaka (zAstra zabdo sadA bodhanAM nimittabhUta hovAthI nityabodhaka kahevAmAM AvyAM che.) anAdinidhana zudhdha Atmatattvane prakAzavAmAM samartha zrutajJAnanA sAdhanabhUta, zabdAtmaka sUtra pudagalo. nityakata :saMsAra, abhAvarUpa sadAya mukatapaNAne pAme. nityavRtti :nitya TakavApaNuM; nitya hayAtI; sadA vartavuM te. nitya-sthira :vRdhdhi-hAni vinAnAM; nizcala; utpAda-vyayarahita; dhruva nityA nitya svarUpa :dravya paryAya svarUpa. nityAnaMda ekasvarUpa, nitya AnaMda ja jenuM eka svarUpa che. nityAnitya svarUpa :dravya paryAya svarUpa nitAMta niraMtara nidanazalya : AgAmI viSaya-bhogonI vAMchA, te nidAna zalya che. nidrA darzanAvaraNIya karma, jenA udayathI gADha nidrA Ave. mahAprayatna jAge, nidrA nidrA vizeSa nidrA, gADhanidrA nidrAdhIna :uzamAM paDelo niddhAnikA vizeSa nidrA nidAna nakakI; khacIta; cokakasa; avazya; (2) mULakAraNa; kArya-kAraNano vicAra; (3) cikitsA. (4) mULa kAraNa; kArya-kAraNano vicAra; cikitsA; nakakI; cokakasa; khacIta; avazya; ochAmAM ochuM; aMte, pariNAme; chelle; Akhare. (5) iMdriya viSayonI icchA (6) Aloka ane paralokanA bhogonI, vAMcchA. (7) dAna, pUjA, japa, tapa Adi karIne, bhogonI icchA karavI, te nidAna zalya che. (8) lAbha, kevaLa, nakakI (bhogone AkAMkSArUpa nidAna-lAbha e baMdhasahita jJAna, tapa dAnAdi vaDe upArjana karAyela, karma tajavA yogya che.) kAraNake, nidAnavALA puNayathI bhavAMtaramAM rAjyAdi vibhUti pAmIne, ajJAnI jIva viSaya bhogone tajI zakato nathI. tethI te puNyAdinI samApti thayA pachI, jIva narakAdi gatinA duHkha pAme che. (9). dharma karIne AvatA bhava mATe, sukhanI abhilASA karavI, kAraNa. (10) bhogonI abhilASA (11) joyelo, sAMbhaLelA ane anabhavelA bhogonI abhilASA rUpa nidAna, baMdhAdhi vibhAvabhAvo. (12) AgamI kALamAM, sArA sArA bhogonI prAptinI icchA karavI. (13) AgAmI kALamAM sArA sArA bhogonI prAptinI icachA karavI. (14) kAraNa (15) pariNAma, aMta, ochAmAM ochuM, chevaTe, Akhare, avazya mULakAraNa, roganAM kAraNonI tapAsa, roga nakakI karavo te, roganI oLakha. (16) khANa, khajAno, bhaMDAra. (17) dAna,pUjA, japa, tapa Adi karIne, bhogonI icachA karavI, te nidAna zalya che. zalya eTale kAMTo. jema zarIramAM kAMgo-zULa kheMcyA kare, tema zalyane lIdhe AtmA aMtaraMgamAM kaleza anubhavyA kare che, paNa zalya rahita thavAthI, jJAnathI mokSa thAya che. (18) mULa kAraNa (19) bhaviSyamAM viSayo maLe evI icchA karavI; AgAmI viSaya-bhogonI vAMchA. nidAna buddhi loka-paraloka saMbaMdhI kAMipaNa kAmanArUpa nidAnabuddhi nidAnathalya :AgAmI viSaya-bhogonI vAMchA, te nidAna zalya che.
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ 528 nididhyAsana :akhaMDa ciMtavana, bhAvanA karavI (2) iSTadeva ke parama tattvanuM nitya | nibaMdhana :baMdhaNI; baMdhana (2) baMdhana;baMdhaNI; (3) baMdhana; baMdhaNI; bAMdhavAnuM ciMtana (3) akhaMDa ciMtavana (4) niraMtara ciMtavana sAdhana; racanA; kRti (4) baMdhana, baMdhaNI, bAMdhavAnuM sAdhana, racanA, kRti nidhatta :tiraskAra ne pAtra. (5) bAMdheluM (6) baMdhana, baMdhaNI nidhana dharma karIne, AvatA bhava mATe sukhanI abhilASA karavA, kAraNa. (2) nirbAdha :saphaLa avasAna, mRtyu, maraNa nibhata :nizcaLa, AtmalIna. nirdhatakazilAtmA nirdhata = sArI rIte halAveluM, khUba halabalAveluM, sApha kareluM, nibhUtothI :mauna anubhava karatA, puruSothI radabAtala kareluM, dUra kareluM, kalila thI DhaMkAyeluM, abhedya, gahana, avyavasthita, nizAnta :bhrAnti rahita, niHsaMdeha Dhagalo. nimakahalAla : jenuM luNa khAdhuM hoya tene vaphAdAra rahevuM nidhAna :pUMjI; bhaMDAra; nidhi; khANa (2) nidhi, khajAno, AdhAra. (3) nimagna tallIna (2) lIna (3) aMtabhUta, aMtarlIna (4) lIna, ekatAra (5) khajAno (4) khajAno, bhaMDAra, Azraya sthAna. (5) lakSmI, khajAno (6) aMtarmukha (6) garakAya, tadAkAra, lIna (7) mazagUla, lIna, ekatAra, dhananA bhaMDAro; dhana nidhi (7) khajAno garakAva, DUbI gayeluM, garaka nindA ane catutinAM vathano niMdA ane stutinAM, je koi vacana sAMbhaLavAmAM nimagna thavuM DUbI javuM (gauNa thavuM) nimagna Ave che te badhAM, vAstavamAM paudgalika tathA mUrtika hovAthI, potAnA nimagna :aMtarmagna; aMtamUrta; aMtalIna AtmA sAthe, temano vAstavamAM saMbaMdha thai zakato nathI. ane tethI teo nimajajana :nimagna thanAra. (2) buDAvavuM, DUbakI mAravI e. (3) aMtaramAM potAnA AtmAno upakAra ke apakAra karatAM nathI, tethI temane sAMbhaLIne ruTa TUbakI mAravI. thavuM ke saMtuSTa thavuM, e eka AtmasAdhanA karanAra yogIne mATe, vyartha che. nimeSa :khullI AMkhane mIMcAtA je vakhata lAge tene nimeSa kahevAmAM Ave che ane niSpatti nIpajavuM te; thavuM te, siddhi. te eka nimeSa asaMkhyAta samayano hoya che. (2) khullI AMkhane mIMcAtA je nipaTa tarka vakhata lAge tene nimeSa kahevAmAM Ave che. eka nimeSa asaMkhyAta samayono niSedhya :tyAya. hoya che. paMdara nimeSonI eka kAza trIza kASTAnI eka kaLA vIzathI kAMika nipuNa :niSNAta, kuzaLa, hoziyAra, kAbela, pravINa, dakSa. adhika kaLAnI eka ghaDI ane be ghaDInuM eka mUharta bane che. ahorAtra suryanA niSThApanA pUrNatA. gaganathI pragaTa thAya che. (te eka ahorAtra trIza muhartanuM hoya che. trIza niba :lImaDo ahorAtrano eka mAsa, be mAsanI eka Rtu, traNa RtunuM eka ayana ane nibaddha :baMdhAyelo (2) baMdhAyelA che. (3) baMdhAyelA, puNya-pApanA bhAva, te be ayananuM eka varSa bane che. A badho vyavahArakALa che. AtmAnI sAthe baMdhAyelA che, paNa te AtmAno, svabhAva nathI. (4) nimitta hAjararUpa anukULa para vastu (2) saMyogI kAraNa (3) saMyogarUpa kAraNa baMdhAyelo, baMdhana, baMdhAvuM. (5) baMdhAyelA, abaMdha (6) baMdhAyelAM. (4) je vikRta paryAya AtmAmAM thAya che te para nimittathI thAya che. nimittathI thAya che eTale ke thAya che to potAthI potAmAM, paNa nimittanA lakSe thAya che ema artha che. zubhAzubhabhAva-dayA, dAna, vrata, bhakti vagerenA
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhabhAva ane hiMsA, jUTha, corI, viSayavAsanA Adi azubhabhAva-te sarva paryAyamAM thatA caitanyanA svabhAva ke svabhAvanA pariNAma nathI. teo karmanA nimittathI utpanna thayelA che ane caitanya jevA dekhAya che. caitanyamaya to nathI, paNa jANe caitanya kema na hoya evA dekhAya che. to paNa te dvicavikAro caitanyanI sarva avasthAomAM vyApaka nahi hovAthI caitanyazanya che, jaDa che. (5) saMyogarUpa kAraNa. (6) upasthiti, hAjarI,astitva; sahacara (7) kAraNa; prayojana; hetu; sababa; bahAnuM (8) hAjararUpa anukuLa para vastu (9) para saMyoganI hAjarI (10) saMyoga rUpa kAraNa upAdAna= vastunI sahaja zakti (11) para saMyoganI hAjarI (12) nimitta zarUAtamAM hAjara hoya, ane pariNati vakhate, jeno abhAva thAya te. (12) para saMyoganI hAjarI. (13) saMyogarUpa kAraNa. (14) karma (15) para (16) paradravya (17) naimittika saMbaMdha kone kahe che ? = upAdAna svataH, kAryarUpe pariName che. vakhate bhAvarUpa ke abhAvarUpa, kayA ucita (yogya) nimitta kAraNono, tene sAtha-saMbaMdha che, e batAvavAne mATe te kAryane naimittika kahe che. A rIte bhinna padArthonA svataMtra saMbaMdhane, nimitta-naimittika saMbaMdha kahe che. (nimitta naimittika saMbaMdha, parataMtratAno sUcaka nathI. paraMtu naimittikanI sAthe kayo nimittarUpa padArtha che, tenuM jJAna karAve che. je kAryane naimittika kahyuM che, tene ja upAdAnanI apekSAe, upAdeya paNa kahe che.) (18) saMyogarUpa para vastu, upasthiti, upacAra kAraNa, ahetuvat (19) kAraNa, prayojana, hetu, bahAnuM (20) hAjararUpa anukULa paravastu. (21) saMyogarUpa kAraNa. (22) para saMyoganI hAjarI. (23) hAjararUpa anukULa paravastu (24) sAmI vastunI hAjarI (25) saMyogarUpa vastu. (26) hAjararUpa, anukULa paravastu, upasthita, vidyamAna (27) saMyogarUpa kAraNa. (28) sAnukuLa yoga. prazna : upadezamAtrathI lAbha na thAya ema Apa kaho cho ane hitano upadeza to Apa Apo cho ? 59 samAdhAna :-bhAi, vANInA kALe vANI nIkaLe che ane sAMbhaLanArane paNa tenI yogyatAnA kALe evuM nimitta hoya che. paNa sAMbhaLe che tethI tathA saMbhaLAvanAra nimitta che. tethI jJAna thAya che ema nathI. tyAM to jJAnanI paryAya utpanna thavAnI a janmakSaNa ja che. svasanmukha thaine nirmaLa paryAya thAya te kALe tevI nirmaLatA thavAno svakALa ja che. ane nimittAdi paNa ema ja che. chatAM rAga ke nimitta che mATe nirmaLatA thAya che ema nathI. nirmaLa paryAya thavAnI yogyatAnatA kALe yathArtha upadezanuM nimitta hoya ane upadeza sAMbhaLavAno vikalpa paNa hoya tethI e nimitta ke vikalpa jJAna karI de che ema nathI. nimittAdi, vastunI janmakSaNa nIpajAvanAra nathI. vastunI je janmakSaNa che te (janmathI vyApta che, utpAdathI vyApta che, vyaya vyayathI vyApta che ane dhruva dhruvathI vyApta che. pravacanasAramAM A vAta lIdhI che. A pravacana sAra to divya dhvanino sAra che. bhagavAna ema kahe che ke-tuM amArI divya dhvani sAMbhaLe che ethI tene jJAnanI paryAya utpanna thAya che ema nathI. paraMtu jJAnanI paryAyano janmakSaNa che tethI utpanna thAya che. nimitta kAraNa Hkoi paNa kArya rUpa pariNAma mATenuM alaga sAdhanarUpa kAraNa (2) saMyogarUpa vastu (3) je padArtha paramAM svayaM kAryarUpa na pariName, paraMtu upAdAna kAryanI utpattimAM, anukuLa hAjarIrUpa hoya, tene nimitta kAraNa kahe che. (4) je padArtha svayaM kAryarUpa na pariName paraMtu kAryanI utpattimAM anukuLa hovAno jenA upara Aropa AvI zake, te padArthane nimittakAraNa kahe che. jema ke, ghaDAnI utpattimAM kuMbhAra, daMDa, cakra, Adi ( nimitta sAcuM kAraNa nathI. ahetuvat (akAraNavata) che, kAraNa ke te upacAra mAtra athavA vyavahAra mAtra kAraNa che. (5) nimittadaSTi te saMsAra che. (6) paravastu-bIjI cIja, Aropita kAraNa. (7) je pote kAryarUpa na thAya paNa, kAryanI utpatti vakhate hAjararUpa, upasthita kAraNa. (8) je padArtha svayaM kAryarUpa na pariName, paraMtu kAryanI utpattimAM anukULa hovAno, jenA upara Aropa AvI zake, te padArthane nimitta kAraNa kahe che. jema ke ghaDAnI utpattimAM kuMbhAra, daMDa, cakra
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ Adi. (nimitte sAcuM kAraNa nathI.- ahetuvat (akAraNavat) che, kAraNa ke, | te upacAra mAtra athavA vyavahAra mAtra kAraNa che. nimitta = naimittika vastunI vikArI paryAya, te naimittika ane karma nimitta evo vyavahAra saMbaMdha, paryAyamAM che, karma, te nimitta ane rAgAdinuM thavuM, te naimittika, ema nimitta-naimittika bhAvanI daSTithI jovAmAM Ave, to te vyavahAra, kathaMcita satyArtha che. nimitta naimittika saMbaMdhanAM dAMta : (1) kevaLajJAna naimittika che, ane lokAlokarUpa sarva joyo, nimitta che. (pravacanasAra gAthA 26nI TIkA) (2) samyagdarzana naimittika che, ane samyajJAnInA upadezAdi, nimitta che. (AtmAnuzAsana gA. 10nI TIkA) (3) siddha dazA naimittika che, ane pudgala karmano abhAva, nimitta che. (samayasAra gA. 83nI TIkA.) (4) jevI rIte adhaHkarmathI utpanna, ane uddezathI utpanna thayela, nimittabhUta(AhArAdi. pudgala dravyono tyAga na karato, AtmA (muni) naimittikabhUta baMdha, sAdhakabhAvanuM pratyAkhyAna (tyAga) karato nathI, tevI ja rIte, samasta paravyanuM pratyAkhyAna na karato, AtmA tenA nimittathI thavAvALA bhAvane tyAgato nathI, AmAM jIvano baMdhasAdhaka bhAva naimittika che, ane te padravya nimitta che. (samayasAra gA. 286-87nI TIkA). nimitta paraka nimittane laine, nimittanA kAraNe, apekSAthI nimitta-naimittika saMbaMdha nimitta eTale para ane naimittika eTale upAdAna pote. nimitta-naimittika saMbaMdhanA kAraNe ja, saMsAra-mokSa banne UbhA che. nimita-naimittika saMbaMdha hovA chatAM paNa, kartAkarmapaNuM nathI. nimittanaimittika saMbaMdha hovA chatAM paNa, kartAkarmapaNuM nathI. nimitta naimittika paNuM che, ane kartAkarmapaNuM nathI evuM cAre paDakhAnuM badhuM svarUpa samajya ja, saMsAranA nAzano upAya hAthamAM Ave, ane te pramANe puruSArtha karavAthI tatkALa mokSa thAya. nimittapaNuM :kAraNapaNuM nimittamAtra upasthitimAtra 530 nimittarUpa hAjarI rUpa nimittA sAmagrI niyata :avasthita; sthita; sthira; dRDhapaNe raheluM, nizcaLapaNe rahelo; nizcita; ekarUpa amuka; eka ja prakAranA. (2) nizcita; ekarUpa; amuka eka ja prakAranA; nizcayacaLapaNe rahelo. (3) vyavasthita; nizcita; dRDhapaNe rahevuM. (4) svabhAvalInA pariNAmane niyata kahela che. (5) avasthita; sthita; sthira; dRDhapaNe raheluM (6) svabhAvalIna paraNAmane niyata kahela che. (7) nizcita rahelAM, vyavasthita; dRDhapaNe rahelAM (8) caLAcaLatA rahita; jJAna ane bIjA anaMta guNonI paryAyomAM hInAdhikapaNuM thAya che e aniyata che. enAthI rahita bhagavAna AtmA niyata che. (9) avasthita; sthita;sthira; daDhapaNe raheluM; nizcita; ekarUpa; amuka eka ja prakAranA. (10) nizcita rahelAM, vyavasthita, dRDhapaNe vahelAM (11) svakALathI abheda. vartamAna kSaNe kSaNe avasthA badalAya teTalo nathI, paNa trikALa TakanAra hovAthI trikALI zaktithI nitya, sthira, nizcala, ekarUpa jJAyaka bhAve che. avasthAbheda upara joyA kare to vikalpa tUTato nathI, paNa rAgano utpAda thAya che. temAM samudranuM daSTAMta che. (12) nizcita, nakakI kareluM ke kareluM (13) nizcita (14) nizcita, svabhAva ane svabhAvalIna, nirmaLa paryAya pragaTa thAya, tene niyata kahela che, pANIno zItala svabhAva che, te niyata che, svabhAvalIna zItaLadazA, te niyata che. niyata ane aniyata dharmo vastumAM eka sAthe che eTale zuM? :niyata ane tenI sAthe niyata sivAyanA bIjA aniyata (eTale ke, puruSArtha, kALa, svabhAva, jJAna, zraddhA,nimitta vagerene) paNa jJAnI svIkAre che, mATe tene niyata aniyatano meLa thayo. (ahIM aniyatano artha akramabaddha emane samajavo, paNa niyatanI sAthe rahelA, niyata sivAyanA puruSArtha vagere dharmone ahIM aniyata kahyA che, ema samajavuM). e rIte vastumAM niyata aniyata banne dharmo eka samaye eka sAthe che, eTale anekAnta svabhAva che. ne tenI zraddhAmAM anekAnta vAda che.
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyata ane aniyata paryAya zuddha payArya ane vikArI paryAya e banne, kramasara | pragaTa thAya che. niyata e zuddha ane aniyata e zubha-azubha, ane vikArI che. paraMtu baMne niyata ke aniyata paryAya, kramasara ja thAya che. svabhAva ane svabhAvalIna nirmaLa paryAya pragaTa thAya, tene niyata kahela che. ane vibhAva paryAya pragaTa thAya, tene aniyata kahela che. aniyata paryAya eTale, te AgaLa-pAchaLa ke ADI-avaLI thAya, evo tyAM artha nathI. aniyata eTale, svabhAvamAM anavasthita, anekarU5 vikArI, paryAya, te paNa je samaye pragaTa thAya, te niyata kramabaddha ja, pragaTa thAya che. paMcAstikAya gAthA 155 mAM ane TIkAmAM paNa, guNasvabhAva ane nirmaLa paryAyane, niyata kahela che ane vikArI vibhAva paryAyane, aniyata kahela che. ahIM aniyatano artha, paryAya AkaDI-avaLI thAya che, ema che nahi. pANIno zItala svabhAva, te niyata che. svabhAvalIna zItaladazAne niyata che, ane agninA nimitte tenI uSaNa dazA, te aniyata che. niyata pradeze :amuka maryAdA-bhAgamAM niyata vRttirUSa :nizcayaramaNatArUpa-TakavArUpa vartavuM; astitvarUpa niyatatvaSa nizcitapaNe jemanuM tema rahevArUpa niyatapaNe avazya niyatapradeza :amuka maryAdA bhAga niyatavRti rUpa nizcaya ramaNatArUpa; TakavArUpa vartavuM, trikALadhruvano Atmatatva, tenI sAthe ekatvagatapaNe varte che, nizcaya ratnatrayarUpa pariNatithI varte che. (2) astitva rUpa, nizcaya ramaNatA rUpa, darzana jJAna svabhAvamAM, TakAvArUpa. niyatavRti :trikALadhruva niyatavAda :niyativAda=badhuM ja kudaratanA krama pramANe thayA re che e pramANeno mata sidhdhAMta; deva-vAda; karma-vAda; prArabdha-vAda (2) nizcitapaNuM niyatasvarUpa:nizcitapaNe niyaMtA :niyamamAM rAkhanAra; kAbUmAM rAkhanAra; paramezvara; paramAtmA. 531 niyati niyama; izvarI kAyado;kudarata; prakRti; bhAgya; nasIba (2) niyama, bhAgya, nazIba, izvarI kAyado, kudaratI niyama, prakRti (3) bhAgya, niyama (4) bhAgya, je thavAnuM che te , niyama, izvarI kAyado, nasIba, kudarata, prakRtti. (5) nizcita krama (6) niyama, bhAgya, je thavAnuM che, te. niyativAda :badhuM ja kudaratanA krama pramANe thayA kare che, e pramANeno siddhAMta, devavAda, karmavAda, prArabdhavAda. niSedha nakAra; manAi niSapanna thavuM nIpajavuM; phaLarUpa thavuM; sidhdha thavuM. (zudhdhapayogathI niSpanna thayelA eTale zudhdhopayogarUpa kAraNathI kAryarUpa thayelA) niyama nizcaya (2) AtmAne vizeSarUpe vizudhdha ane niyamita karanAra pAMca niyama che. zauca, saMtoSa, tapa, svAdhyAya ane izvara praNidhAna- (dhyAna) athavA tyAga, mauna upavAsa vagere amuka thoDA vakhata mATe levAya te paNa niyama jaNAya che. (3) cokakasa (4) amuka vakhata mATe amuka, tyAga upavAsa mauna Adi karavAM, te niyama. (5) niyama koi kALe phare nahi, kare to, niyama kahevAya nahi. (6) A niyama, te kAraNa niyama che, kema ke, te samyajJAna- darzana cAritrarUpa kArya, niyamanuM kAraNa che.(kAraNaniyamanA Azraye kAryaniyama pragaTe che.) (7) niyamathI (nakakI) je karavA yogya hoya te. zuM karavA yogya che? paryAya, juo, paryAya nakakI- niyamathI karavA yogya che. kai paryAya? to kahe che. jJAnane AdimAM laine, jJAna- darzana cAritranI paryAya karavA yogya che. te nizcayathI, jJAna-darzana- cAritranI paryAya karavA yogya che. nizcayathI A ja karavA yogya che. paNa vyavahAra ratnatrayano paryAya, kartavya che, ema nathI. paramAM to AtmAne, kaMi kartavya che ja nahi, kema ke paranuM to AtmA, kaMikarI zakato ja nathI, e to phakata jUThuM mAne che, ke huM karuM chuM. (bAkI zuM kare? paramAM eno praveza ja nathI .) ane azubhabhAva, paNa karavA lAyaka nathI. are kharekhara to vyavahAra ratnatrayanA zubhabhAva paNa karavAlAyaka nathI, ema kahe che. A satya che. nizcayathI, basa jJAna-darzanacAritra karavA lAyaka che. te konA Azraye thAya che? te dravyanA Azraye thAya
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. nizcaya karavA yogya jJAna-darzana-cAritra, e trikALIdhuva eka jJAyaka svarUpa, AtmadravyanA Azraye thAya che. e kaMi paryAyanA Azraye thatA nathI; kema ke e (paryAya) to karavA yogya che. pUrNAnaMda no nAtha prabhu, aMdara pote AtmA che, tene Azraya laine niyamathI karavAyogya hoya to, basa samyagdarzana- jJAna- cAritra che. arthAt AtmAnuM jJAna, tenuM zraddhAna ane tenuM ja, AcaraNa karavA lAyaka che. have "sAra" zabda (pada) joDela che. tenuM prayojana batAve che. viparItanA parihAra arthe-jJAna- darzana- cAritrathI viruddha bhAvonA tyAga mATe kharekhara 'sAra evuM vacana kahyuM che. lyo, nizcaya ratnatrayathI viruddhabhAvonA tyAga mATe, "sAda" pada joDela che. (8) amuka vakhata mATe amuka tyAga, upavAsa, mauna Adi karavAM, te niyama (9) niyama koi kALe phare nahi, kare, to niyama kahevAya nahi. niyamathI :cokakasa niyamasAra e nAmano graMtha che. tenA racayitA zrI kuMdakuMdAcAryadeva che. niyamasAra :mokSamArga. (2) "niyama zabda' prathamato, samyagdarzana-jJAnacAritra mATe che. 'niyamasAra' (niyamano sAro ema kahetAM, zuddha ratnatrayanuM svarUpa kahyuM 532 nira atiyAcAra :doSa rahita nirakta nirvacana; vyutpatti; saMskRta vyutpatizAstra (yAskanI racanA) niti :vyutpatti; sArI rIte jANavuM e; samajhavA jeTaluM jJAna; zabdanA arthano bodha karanAra zakti; zabdono kramika vikAsa (2) vyutpatti, sArI rIte jAvyuM e, samajhavA jeTaluM jJAna. (3) kahevAya che. (4) vyutpatti (5) vyutpatti; zabdanA arthano bodha karanAra zakti; sArI rIte jANavuM e; samajavA jeTaluM jJAna. nizka :aMkuza vinAnI; virudhdha pakSa vinAnI; niHpratipakSa. (sAmAnya vizeSAtmaka satA upara varNavI tevI hovA chatAM sarvathA tevI nathI, kathaMcit (sAmAnya-apekSAe) tevI che, ane kathaMcit (vizeSa-apekSAe) virudhdha prakAranI che.) (2) aMkuza vinAnI; virudhdha pakSa vinAnI; ni:pratipakSa niraMga nIrAga, nirvikAra. nirgaLa akuMza vinAnI, behada. (jeo manuSyAdi paryAyamAM lIna che. temane behada ekAMtadaSTi UchaLe che. (2) niraMkuza; amaryAda niraMjana aMjana doSa malInatA rahita; karmamalarahita nirdoSa AtmA te niraMjana jaDanA guNothI rahita caitanya svarUpa che. (2) A zuddha caitanya bhagavAna, nitya niraMjana che. sarvajJa paramezvara paryAyamAM, niraMjana che. aMjana kahetAM mela jemAM nathI, te niraMjana kahevAya che. (3) doSa vinAnuM, malinatA rahita. (4) dravyArthikanayanI apekSAe je nitya avinazvara che, rAgAdi karmamaLarUpa aMjanathI rahita hovAne lIdhe, je niraMjana che, kevalajJAnathI pUrNa che, paramAnaMda svabhAvavALA che, evA je paramAtmA che, te zAMta ane zivasvarUpa che, te paramAtmAnA zuddha-buddha svabhAvane tuM jANa, tathA tenuM dhyAna kara. te paramAtmA vItarAga svabhAvane lIdhe, zAMta ane paramAnaMda sukha svabhAvane lIdhe niraMjana kahevAya che. je zuddha paramAtma svabhAvanI bhAvanA kara. (5) karmakAlimA, rahita. (6) nikalaMka (7) karmarUpa aMjana, meza, malinatA, azuddhirahita deva, svarUpAnaMdamAM ramaNa karatA, karmamukata, zuddha sahajAtmA (8) rAgAdi karma- malarUpa aMjanathI rahita hovAne lIdhe, je niraMjana che. (9) niyamo :cokakasa niyamita :nizcita niyaya :AdhAra niyANuM mane A tapazcaryAthI Rddhi maLe ke vaibhava maLe ke amuka icchita thAo evI icchAne niyANuM, nidAna doSa kahe che. (2) A loka paralokanI vAMchA (3) mane A tapazcaryAthI Rdhdhi maLo ke amuka icchita thAo evI icachAne niyANuM nidAna doSa kahe che. (4) sakAma dharmAcAraNa; uttama kArya karavAnI pAchaLa rahelI svArthabhAvanA; phaLa maLe e mATe karma karavAM e. (5) nidAna (6) mane A tapazcaryAthI Rddhi maLo ke vaibhava maLo, ke amuka icchita thAo, evI icchAne, niyANuM-nidAnadoSa kahe che. niyoga :saMbaMdha, meLa (2) niyukata kartavya.
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ bilakula mela vagaranI, karma aMjanathI rahita, karmakalaMkathI rahita, zuddha paramAtmA (10) rmamalarUpa aMjana rahita, malinatAthI rahita. (11) jene varNa, raMga nathI, gaMdha nathI, rasa nathI, zabda nathI, sparza nathI, janma nathI, tathA maraNa nathI, te paramAtmAnI niraMjana saMjJA che. jene krodha nathI, moha nathI, mada nathI, mAyA nathI, mAna nathI, jene karmajanya sthAna nathI tathA dhyAna nathI, tene he jIva tuM niraMjana jANa. jene puNyanathI, pApanathI, harSanathI, viSAda nathI, jene aDhAra doSomAMthI ekapaNa doSa nathI te niraMjana paramAtmAM che. (12) rAga, dveSa, rUpa, vagarano. (13) malinatA rahita, azarIrI. nirjharavuM :kharI javuM nirjharavA :kharIjavA. nirjarA HsaMvarapUrvaka azudhdhatAnuM kharavuM, karmanuM gaLavuM ane zudhdhatAnuM vadhavuM e traNeya nirjarA che. (2) karmanA vIryanuM (karmanI zaktinuM) zAtana karavAmAM samartha evo je bahiraMga ane aMtaraMga (bAra prakAranA) tapo vaDe vRdhdhi pAmelo jIvano zudhdhopayoga te nirjarA che, tema ja tenA prabhAvathI-vRdhdhi pAmelA zudhdhopayoganA nimittathI-nIrasa thayelAM evAM upArjita karma pudgalono eka deza saMkSaya te nirjarA che. (3) karmanA vIryanuM (-karmanI zaktinuM) zAtana karavAmAM (pAtaLuM karavuM-hIna karavuM-kSINa karavuM-naSTa karavuM) samartha evo je bahiraMga ane aMtaraMga (bAra prakAranA) tapo vaDe vRdhdhi pAmelo jIvano zudhdhopayoga (te nirjarA che.) tema ja tenA prabhAvathI (-vRdhdhi pAmelA zudhdhopayoganA nimittathI) nIrasa thayelAM evAM upArjita karma pudagono eka deza saMkSaya (samyaka prakAre kSaya) te nirjarA che. (4) udayamAM AvatA pUrvakarmano jAgRti pramANa aMze kSaya. Atma pradezamAMthI karmane chUTAM pADavA e. (5) ahaMkAra rahita; kadAgraha rahita; lokasaMjJA rahita AtmAmAM pravartavuM te nirjarA (6) jaDa karma sAthenA baMdhano aMze aMze abhAva (7) akhaMDAnaMda zudhdha Atma svabhAvanA avalaMbananA baLathI svarUpa sthiratAnI vRdhdhi vaDe azudhdha (zubhAzubha) avasthAno aMze nAza karavo te bhAva nirjarA che ane te 533 samaye kharavA yogya jaDa karmonuM aMze kharI javuM te dravya nirjarA che. (8) e rIte kharekhara A (pUrvokata) bhAvamukta (-bhAvamokSavALA) bhagavAna kevaLIne-ke jemane svarUpatRkSapaNAne lIdhe karmavipAkakRta sukhaduHkharUpa vikriyA aTakI gai che temane AvaraNanAM prakSINapaNAne lIdhe, anaMta jJAnadarzanathI saMpUrNa zudhdha jJAnacetanAmayapaNAne lIdhe tathA atIdriyapaNAne lIdhe je anya dravyanA saMyoga vinAnuM che ane zudhdha svarUpamAM avicalita caitanyavRttirUpa hovAne lIdhe je kacita dhyAna nAmane yogya che. evuM AtmAnuM svarUpa (AtmAnI nija dazA) pUrvasaMcita karmonI zaktinuM zAtana athavA temanuM patana avalokIne nirjarAnA hetu tarIke varNavavAmAM Ave che. bhAvArthaH kevaLI bhagavAnanA AtmAnI dazA jJAnadarzanAvaraNanA kSayavALI hovAne lIdhe zudhdhajJAna cetanAmaya hovAne lIdhe tathA indriyavyApArAdi barhidravyanA AlaMbana vinAnI hovAne lIdhe tathA anya dravyanA saMsarga rahita che ane zudhdha svarUpamAM nizcaLa caitanya pariNatirUpa hovAne lIdhe koi prakAre dhyAna nAmane yogya che. temanI AvI AtmadazA nirdezanA nimitta tarIke varNavavAmAM Ave che. kAraNa ke temane pUrvopArjita karmonI zakti hIna thatI jAya che tema ja te karmo kharatAM jAya che.A dravyakarma mokSanA hetubhuta evI parama nirjarAnA kAraNabhUta dhyAnanuM kathana che. (9) saMvara eTale zubhAzubha pariNAmano nirodha, ane yoga eTale zudhdhopayoga; temanAthI (-saMvara ane yogathI) yukata evo je (puruSa), anazana, avaudarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, vivikataaiyyAsana, ane kAyakalezAdi bhedovALAM bahiraMga tapo sahita tathA prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga ane dhyAna evA bhedovALAM aMtaraMga tapo sahita-ema bahuvidha tapo sahita pravarte che te (puruSa) kharekhara ghaNAM karmonI nirjarA kare che. karmanA vIryanuM (-karmanI zakitanuM) zAtana karavAmAM samartha evo je bahiraMga ane aMtaraMga tapo vaDe vRdhdhi pAmelo zudhdhopayoga te bhAvanirjarA che ane tenA prabhAvathI (-vRdhdhi pAmelA zudhdhopayoganA nimittathI) nIrasa thayelAM evAM upArjita karmapudagalono eka deza saMkSaya te dravya nirjarA che. (10) saMvara eTale
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubhAzubha pariNAmano nirodha, ane yoga eTale zudhdha upayoga; temanAthI (-saMvara ane yogathI) yukata evo je (puruSa), anazana, avamaudarya, vRtti parisaMkhyAna, rasaparityAga, vivikata zayyAsana ane kAyakalezAdi bhedovALAM bahiraMga tapo sahita tathA prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga, ane dhyAna evA bhedovALAM aMtaraMga tapo sahita ema bahuvidha tapo sahita pravarte che, te (puruSa) kharekhara ghaNAM karmonI nirjarA kare che. tethI karmanA vIryanuM (-karmanI zaktinuM) zAtana karavAmAM samartha evo je bahiraMga ane aMtaraMga tapo vaDe vRdhdhi pAmelo zudhdhopayoga te bhAvanirjarA che ane tenA prabhAvathI (-vRdhdhi pAmelA zudhdhopayoganA nimittathI) nIrasa thayelAM evAM upArjita karmapudgalono eka deza saMAya te dravya nirjarA che. (11) samyaktva pragaTe, to nirjarA thAya. samyagdarzana-jJAna-cAritra e badhAM, nirjarAnA kAraNa che. (12) AtmAnA bhAva anukrame zuddha thavA, te nirjarAtattva che. (13) akhaMDAnaMda nijazuddhAtmAnA, lakSyanA baLathI, aMze zuddhinI ane te samaye kharavA yogya karmonuM aMze chUTI javuM, te dravyanirjarA che. (14) jevI rIte vahANamAM AvelA pANImAMthI thoDuM (koi vAsaNamAM bharI) pheMkI devAmAM Ave che, tevI rIte nirjarA dvArA thoDAM karma, AtmAthI alaga kathai jAya, te nirjarA. (15) azuddhatAnuM gaLavuM, zuddhatAnuM vadhavuM ne karmanuM kharI javuM, ema nirjarA traNa prakAre che. emAM azuddhatAnuM gaLavuM, e vyavahAranayathI che, karmanuM TaLavuM, e asadbhUta vyavahAranayathI che. zuddhatAnuM vadhavuM, e vAstavika nirjarA che. eka samayamAM, e traNeya che. have e che ene karavuM zuM? ahAhA..... ! zuddhatAnuM vadhavuM, e eka samayanuM te-te samaye sat che, have e paryAya sat-vidyamAna che, tene karavI zuM ? ahAhA....! zuddhApayoganI sthiratA thatAM, tyAM zuddhatAnuM vadhavuM hoya che. have che, upaje che, ene karavuM zuM? jema mokSa upaje che tema nirjarA paNa upaje che. have hayAtI laine je upaje che, che ene karavuM che, e vAta kyAM che ? nathI. tethI nirjarAneya e karato nathI, kevaLa jANe ja che. 534 ahAhA....! paryAyanA kramabaddha pravAhamAM, enAkALe nirjarAya thAya che. tene karavI zuM ? have AvI vAta samajamAM bese nahi, eTale ene ThekANe koi loko kahe ke, parane sahAya karavI, garIbonAM AMsu lUMchavA, ekabIjAne madada karavI- anna, vastra, auSadhi ApavAM - ityAdi kare, te dharma, janasevA te prabhu sevA, lyo AvuM kahe. anaMtakALathI oziyALI daSTi kharI ne ! paNa bApu, e to viparIta dadiSTa che. bhAi! e vItarAgano mAraga nahi prabhu! (16) saMcita karmonuM kharIjavuM, chUTA paDI javuM. (17) nirjarAnA be prakAra cheH savipAka (pAkajA) nirjarA ane avipAka (apAkajA) nirjarA. pAkajA nirjarA te che jemAM, pAkelA phaLa devone taiyAra karmono ja vinAza thAya che. ane apAkajA nirjarA te kahevAya che ke jemAM pAkelA (kALaprApta) tathA nahi pAkelA (akALaprApta) banne prakAranAM karmono, vinAza thAya che. jevI rIte dAvAnaLa dvArA sUkAM ane lIlAM vRkSo baLI jAya che tevI ja, rIte ekAgra ciMtanarUpa ghyAnapaNa avI ja prabaLa agni che. jenI jhALamAM AveluM koipaNa karma, cAhe te udayane yogya hoya ke na hoya topaNa bALIne rAkha, athavA zakitakSINa thai jAya che. ahIM apAkajA nirjarAnI zakitane dAvAnaLanA udAharaNa dvArA spaSTa karavAmAM Avela che. (18) pUrvopArjita karmono ekadeza vinAza. pUrvopArjita karmomAM, pUrva janmamAM karelAM tathA AtmAnI sAthe baMdhAyelAM, karma ja nahi, paraMtu A janmamAM paNa vartamAna kALathI pUrve karelAM tathA baMdhAyelA, karma paNa sAmela che. ane eka deza saMkSayano artha che. AMzika vinAza, pUrNatA vinAza nahi. kAraNa ke karmonA pUrNapaNe vinAza thavAnuM nAma to che, mokSa-nirjarA nahi. jayAM sudhI navA karmono Asava rokAto nathI, ane baMdha-hetuono abhAva thato nathI, tyAM sudhI nirjarA thatI ja nathI. upara kahela nirjarAnA be bheda cheH eka pAkajA(savipAka) ane bIjo apAkajA (avipAka). ekAgra ciMtarUpa ghyAna paNa AvI ja, prabaLa agni che. jenI jhALamAM AveluM koi paNa karma, cAhe te udayane yogya hoya ke na hoya, baLIne rAkha athavA zakitakSINa thai jAya che. pAkajA nirjarAmAM pAkelAM karmono ja, vinAza thAya che. apAkajA
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ 535 nirjarAmAM pAkelAM-nahi pAkelAM, banne prakAranA karmono vinAza thAya che. (19) pUrvopArjita karmono ekadeza vinAza. jyAM sudhI navAM karmono Asava rokAto nathI, ane baMdha-hetuono abhAva thato nathI, tyAM sudhI nirjarA thatI ja nathI. (20) akhaMDAnaMda zuddha AtmasvabhAvanA avalaMbananA baLathI svarUpa sthiratAnI vRddhi vaDe, azuddha zubhAzubha) avasthAno aMze nAza karavo, te bhAva nirjarA che ane te samaye kharavA yogya jaDa karmonuM aMze kharI javuM, dravya nirjarA che. (21) jaDakarma sAthenA baMdhano, aMze aMze abhAva thAya che, tenuM nAma nirjarA che; krame krame zuddhi vadhatAM vikAra TaLe che, te nirjarA che. (22) aMze aMze karmonuM, AtmAthI chUTA paDavuM. (23) pote rAganA udayamAM na joDANo ane huM jJAna chuM, ema svalakSe sthira rahayo tyAM pUrva karmano udaya, svabhAvarUpa nirjarAmAM nimitta kahevAya che. vikArano abhAva karI, zuddhinI vRddhi karI, te bhAvanirjarA che. ane karmano aMze abhAva thayo, te dravyanirjarA che. aMdara karmamAM kevuM joDANa thAya che, te dekhAya nahi, paNa nimitta karmamAM jeTaluM joDANa hoya, teTalI rAgadeSanI AkuLatArUpa lAgaNIno anubhava thatAM, jJAnathI mAnI zakAya che.jema paramAM sukha mAnyuM che, ekalpanA arUpI che, te sukhaparamAM joine mAnyuM nathI, chatAM te temAM niHsaMdehatA mAnI beTho che. temAM sukha che te najare jouM, te ja mAnuM evo saMdeha te karato nathI. kapaTano AkuLatAno abhAva AMkhe na dekhAya, chatAM mAne che. je paramAM joyA vinA, niHsaMdeha paNe, mAne che. je mAnyatAno bhAva, potAno che, te mAnyatAne pheravI, svamAM joDe to AtmAmAM arUpI bhAvane mAnI zake ke, paralakSamAM vartamAna avasthAthI rokANo na hoMu, to rAganI utpatti na thAya. paramAM niHsaMdehapaNe sukha mAnyuM che, te mAnyatA palaTIne avirodhI svabhAvane mAne, to trikALa svAdhIna chuM, pUrNa chuM, ema jAte niHsaMdeha thai zake che. nirjarA pratyakSa joi, zakAya nahi paNa anubhavamAM nirAkuLa zAMtinI vRddhi thAya che, teTaluM to jAte nakakI thAya che, ane tethI tenA virodhI tattva nimitta kAraNano abhAva thayo che, ema anumAna thai zake che. pratyakSa to kevaLa jJAnamAM dekhAya che. aMdaramAM sUkSmakarma TaLyAM, te upara jovAnuM mAruM kAma nathI, paNa puruSArthathI mAro dhruva svabhAva kabUlIne, jeTaluM svabhAva tarapha ekAgratAnuM jora karuM, teTaluM vartamAnamAM phaLa Ave che. je niHsaMdehatA svabhAvanA AzrayathI Ave che. (24) baMdha pradezonuM galana, te nirjarA che- ema zrI jinoe kahyuM che. je vaDe saMvara thAya te vaDe nirjarA, paNa thAya che. vaLI te nirjarA be prakAranI jANavI. eka to svakALa pAkatAM, ane bIjI tapa vaDe karavAmAM AvatAM. temAM pahelI cAre gativALA jIvone, ane bIjI vatIone hoya che. (25) navakAramaMtra, anAnupUrvI, sAmAyika e badhAmAM, nirjarA thAya che. (26) nirjarAnA cAra bheda cheH ahAma, savipAka, kAma ane avipAka. (27) pote rAganA udayamAM na joDANo ane huM jJAna chuM, ema svalakSe sthira rahyo tyAM pUrva karmano udaya, abhAva rUpa nirjarAmAM nimitta kahevAya che. vikArano abhAva karI, zudhdhinI vRddhi karI te bhAva nirjarA che ane karmano aMze abhAva thayo, te dravya nirbhara che. (28) potapotAnI sthitipUrNa thatAM karmonuM kharI javuM te dareka samaye ajJAnIne paNa thAya che, te kAMI zuddhinuH kAraNa thatuM nathI, paraMtu samyagdarzana jJAna- cAritra ane AtmAnA zuddha pratapana vaDe je karmo kharI jAya che, te avipAka athavA sakAma nirjarA kahevAya che. (29) je samaye zuddhaparyAya (zuddhopayoga) pragaTe, te ja samaye navo azuddha paryAya (zubhAzubhapayoga) aTake, te saMvara che ane te ja samaye, jUnI azuddhi TaLe ane zuddhatA vadhe, te nirjarA che, zuddhinI vRddhi, te nirjarA. (30) cAra bheda cheH akAma, savipAka, sakAma, avipAka. (31) akhaMDAnaMda zuddha AtmasvabhAvanA avalaMbananA baLathI, svarUpasthiratAnI vRddhi vaDe azudhdha (zubhAzubha) avasthAno aMze karavo, te bhAva-nirjarA ane tenuM nimitta pAmIne, jaDa karmanuM aMze kharI javuM, te dravya-nirjarA che. (32) nirjarA cAra prakAranI che. (1) akAma nirjarA (2) sakAma nirjarA (3) savipAka nirjara ane (4) avipAka nirjarA (1) akAma nirjarA=bAhyathI pratikULa saMyoga hoya ne te vakhate kaSAya maMdatA kare to akAma nirjarA thAya che. garIba lokone anAja vagere
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ maLe nahi te vakhate kaSAyakaMdatA kare to puNya thAya. nAnI uMmaramAM koi bALa vidhavA thAya; tyAM kAyamaMdatA vaDe brahmacarya pALe te puNya che. tene akAma nirjarA thAya che. sakAma nirjarA=AtmA zudhdha cidAnaMda svarUpa che, tevA sakaSAya svabhAvanuM lakSa hoya; dehAdinI kriyA jaDathI thAya che, puNya pApanA bhAva banne baMdha che. baMdha rahita zudhdha svabhAvanuM bhAna hoya tene sakAmanirjarA thAya che.. savipAka nirjarA= vaLI lobha AdinA pariNAma samaye samaye kare che, tyAre je karmanA paramANu kharI jAya che tene savipAka nirjarA kahe che. ajJAnIne navA baMdha sahita A nirjarA thAya che. A savipAka nirjarA cAre gatinA jIvone thAya che. avipAkanirjarA=huM jJAtA chuM, dehathI kriyA mArI nathI, para vastuno tyAga karI zakato nathI, evI sAcI draSTi thayA pachI karma khare che te avipAka nirjarA che. AtmAnI bhAvanA sahita evo sakAma zabdano artha thAya che. huM jJAnAnaMda svarUpa chuM, rAga karavo ke dehanI kriyA karavI te mArA svabhAvamAM nathI; evA jJAnIne akAma, sakAma, savipAka ne avipAka-ema cAra prakAranI nirjarA hoya che. karma pAka vinA kharcA mATe avipAka kahela che. AtmAno puruSArtha batAvavA tene ja sakAma nirjarA kahe che. sakAma ane avipAka nirjarA jJAnIne ja hoya che. te uparAMta jJAnIne akAma ne savipAka nirjarA paNa hoya che. ajJAnIne akAma ne savipAka be ja prakAranI nirjarA hoya che. nirjarA tattvamAM bhala :AtmAmAM AMzika zuddhinI vRddhi ane azuddhinI hAni thavI, tene saMvarapUrvaka nirjarA kahevAmAM Ave che. te nizcaya, samyagdarzanapUrvaka ja hoi zake che. jJAnAnaMda svarUpamAM sthira thavAthI, zubha-azubha icchAno nirodha thAya, te tapa che. tapa be prakAranAM che (1) bALatapa, (2) samyaktapa. ajJAnadazAmAM je tapa karavAmAM Ave che, te bALatapa che, tenAthI kadI, sAcI nirjarA thatI nathI. paNa AtmasvarUpamAM samyaka prakAre sthiratA anusAra, 536 jeTalo zubha-azubha icchAno abhAva thAya che, te sAcI nirjarA che. samyakatA che. paNa mithyASTi jIva, ema mAnato nathI. potAnI anaMta jJAnAdi zakitane bhUle che, parAzrayamAM sukha mAne che, zubhAzubha icachA ane pAMca indriyonA viSayonI, cAhane rokato nathI. A nirjarAtattvanI viparIta zraddhA che. nirjarAtattva akhaMDAnaMda zudhdha Atma svabhAvanA baLe AMzika zudhdhinI vRddhi ane azudhdha (zubhAzubha icchArU5) avasthAnI AMzika hAni karavI te bhAvanirjarA che; ane tenuM nimitta pAmIne jaDa karmanuM aMze kharI javuM te dravya nirjarA che. nirjarAnuM kAraNa saMvarathI arthAta zubhAzubha pariNAmanA parama nirodhathI yukata evo je jIva, vastusvarUpane heya-upAdeya tattvane barAbara jANato thako para prayojanathI jenI budhdhi nivRtta thai che. ane kevaLa svaprayojana sAdhavAmAM jenI budhdhi tatpara thai che. evo vartato thako AtmAne potAne svAnubhava vaDe anubhavIne, guNa-guNIne vastupaNe abheda hovAthI te ja jJAnanesva-sva vaDe avicaLa pariNativALo thaine saMvede che, te jIva kharekhara atyaMta moharAgadveSa rahita vartato thako -jene cIkAzanA lepano saMga prakSINa thayo che evA zudhdha sphaTIkanA staMbhanI mAphaka-pUrvopArjita karmarajane kheravI nAkhe che. AthI ema darzAvyuM ke nirjarAno mukhya hetu dhyAna che. A dhyAna zudhdha bhAvarUpa che. nirjarAnuM mukhya kAraNa saMvarathI arthAta zubhAzubha pariNAmanA parama nirodhathI yukata evo je jIva, vastusvarUpane (heya-upAdeya tattvane) barAbara jANato thako para prayojanothI jenI buddhi vyAvRtta thai che ane kevaLa svaprayojana sAdhavAmAM jenuM mana udyata thayuM che. evo vartato thako, AtmAne svapalabdhithI upalabdha karIne. (-potAne svAnubhava vaDe anubhavIne), guNa-guNIno vastupaNe abheda hovAthI te ja jJahanane-svane sva vaDe avicaLa pariNativALo thaine saMcete che, te jIva kharekhara atyaMta niHsneha
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ vartato thako jene snehanA lepano saMga prakSINa thayo che evA zudhdha phaTikanA | staMbhanI mAphaka pUrvopArjita karmarajane kheravI nAkhe che. AthI ema darzAvyuM che ke nirjarAno mukhya hetu dhyAna che. nirjharavuM :TapakavuM nirata :magna;lIna; mazagUla; garakAva niraMtara :akhaMDapaNe (2) harapaLe (3) AMtarA rahita (4) akhkhalitapaNe, cAlu rahevuM niraMtara gamana :pariNamana niraMtaranI bhaviSyakALanI nirutsAha :bedarakArI niraticAra doSarahita, aticAra rahita niddhaddha :ajoDa,advitIya; rAga-dveSa; sukha-duHkha; zIta-uSNa; mAna-apamAna, labhA-alAbha vagare joDakAMne vaTAvI gayeluM; kaMdo parathI nirdaya rIte ugra rIte nirudAmI :ALasu, pramAdI nirTunda :rAga-dveSa, mAna-apamAna ityiAdi, DhaMDhothI para-rahita nirdeza :sUcana, kathana, varNana, vidhAna, bheda, paDakhAM, ullekha. (2) vastusvarUpanA kathanane, nirdeza kahe che. jIvAdi sAta tattvonI yathArtha, zraddhApUrvaka nija zuddhAtmAno pratibhAsa-vizvAsa-pratIti. (3) ullekha, jJAnano je vibhAga, bhASA dvArA darzAvavAmAM Ave che. (4) vastu svarUpa nA kathanane, nirdeza kahe 537 nirdhatakalilAtmA :ghAtI karma rmaLa dUra thayela zuddhAtmA. inarAvaraNa AtmA. (2) zuddha karela gahana AtmA. nima :dhumADA vagara niraMdhavuM :rokavuM, aTakAvavuM nirUMdhavuM cittavRttiono nigraha karavo; cittanI badhI pravRttio iSTadevamAM parovI devI. nirvasa TUra (2) vinAza nirNasa pariNAma Akroza pariNAmapUrvaka ghAtakIpaNuM karatAM bedarakArIpaNuM athavA bhayapaNuM nahI; bhavabhIruMpaNuM nahIM evA pariNAma. nirdhAra nirNaya (2) nizcaya; TharAva; mananI dRDhatA (3) nirNaya; nizcaya (4) vyartha (5) nirNaya, nizcaya, mananI daDhatA, TharAva. nirdhAravuM nizcaya karavo; nakakI karavuM; karAvavuM; mananI dRDhatA karavI. (2) nirNaya karI levo. niraMdhI cittavRttiono nigraha karI. mananA valaNa uparano kAbU karI; aTakAvI; avarodhI nirendro (madhya lokavAsI) manuSyonA adhipatio, rAjAo. niraya anvaya rahita, eka pravAhapaNe na hoya evo, khaMDita (2) anekarUpa, bhinnabhinna. (3) vaMza na rahyo hoya tevuM, nirvaza. (4) anvaye rahita, eka pravAha5Ne na hoya evo, khaMDita. (5) khaMDita, anvaya rahita, eka pravAha paNe na hoya evo, ekarUpatA - sadazatA rahita. ninama:nAma rahitapaNuM. nirUpaSma nikAcita, deva, nAraka, jugaliyAM, tresaTha zalAkA puruSa ne carama zarIrIne, te hoya che. (2) nikAcita karmamAM sthitibaMdha hoya to, barobara baMdha thAya che, sthitikALa na hoya to, te vicAre, pazcAtApe, jJAna vicAre nAza thAya. sthitikALa hoya to, bhogavya chUTako. nirUpaAE AyuSa je AyuSa tUTe nahIM evuM, nikAcita Ayu. nirdeza karavo jaNAvavuM, batAvavuM. niya :nirdayatA, hiMsAno bhAva. nirdhatakalilAtmA : jenA ghAtI karmamaLa rUpa, cAre karma dUra thayAM che. jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, aMtarAya ane mohanIyarUpa, cAre ghAtikarma nAza pAmyA che, te nirdhatakalilAtmA kahevAya che.
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirupama nikAcita deva, nAraka, jugaliyAM, gesaka zalAkApuruSa ne caramazarIrane te hoya che. (2) AraMbha na karyo hoya tevuM, akarmaya (3) nikAcita, deva, nAra, jugaliyAM, tresaTha zalAkAlapuraSa ne carama zarIrIne te hoya che. (4) nikAcita, deva, nAraka, jugaliyA, tresaTha zalAkA puruSane carama zarIrIne, te hoya che. (5) nikAcita, deva, nAraka, jugaliyAM, tresaTha puruSane carama zIrIrIne, te hoya che. nirUpakama Ayu je AyuSyanI pUrNatAmAM, bAhya saMyoga nimittarUpa na hoya, tene nirUpakrama Ayu kahevAya che. nirapeA :bIjAnI apekSA vinA. (2) nispRha (3) koipaNa vastunI apekSA vinA; nispRha; nizcaya (4) apekSA vinAnuM (5) svataMtra (6) apekSA vinAnuM, astitva anya sAdhananI apekSA vinAnuM svayaMsidhdha che tethI anAdi anaMta che. (7) svataMtra; apekSA rahita (8) koipaNa vastunI, apekSA vinAno. (9) apekSA vagaranuM, niHspRha, svataMtra (10) vApekSa, sApekSa, koinI apekSA vinA, koinI sahAya vinA, svataMtra, sahaja ja svataH (11) svataMtra. (12) paravastunI apekSA rahita, nimittanI apekSA rahita, bheda-vikalpathI rahita. (13) karma Adi koinI, apekSA rahita. (14) svataMtra, koinI apekSA vagara. (15) niHspRha, koipaNa vastunI, apekSA vinAno. (16) koipaNa vastunI apekA (icchA kAMkSA) vinAno. (17) parathI nirALo. (18) parathI nirALo, nispRha, jemAM koi jAtanI apekSA-icchA-kAmanA jarUra na hoya tevuM, taTastha, svataMtra. (19) paranI apekSA rahita. (20) parathI bhinna ne svathI eka abheda svarUpe nirapekSa nirAlaMbI.. (21) apekSA vagaranuM, nispRha, svataMtra, potAnI meLe nabhe, evuM. (22) svataMtra nirSaNa :niSpakSapAta nirapeA paryAya :dravyamAM nirapekSa paryAya, anAdi anaMta che. jo nirarpakSa paryAya na mAno to, vastu paripUrNa siddha thatI nathI. rAga, dveSAdi vikArI paryAya thAya che, te apekSita paryAya che. ane kevaLajJAna vagere nirmaLa paryAyano je, 538 utpAda thAya che, te paNa apekSita che. mATe dravyamAM nirapekSa paryAya, anAdi anaMta che. dravya, guNa ane kAraNa paryAya traNe, nirmaLapaNe anAdi anaMta ekarUpa che. ahIM daSTino viSaya che. daSTi e, AkhA nirapekSa dravyane lakSamAM le che. nirUpathAra vikalparahita, upacAra vinAnA, Aropa karyA vinAnA anAropita, vAstavika. nirUpaNa anubhava (2) samIkSA, vivecana, avalokana, kahI batAvavuM e, varNana karI batAvavuM e. (3) kathana. (4) kahI batAvavuM te, varNana karI batAvavuM, avalokana, samIkSA, vivecana (5) barobara varNavavuM rajU karavuM te, varNana, avalokana, vivaraNa. nirUpaNa svarUpe che. zudhdha ja nirUpe che. nirUpaNatAthI apekSAthI. nirUpaNI apekSA nirUparSi :parigraha rahita; jemAM kAMi para dravya saMbaMdhI grahaNa tyAga nathI evuM. (2) upAdhivinAnI, parigraha rahita, bAhya sAmagrI rahita, upAdhi rahita, chaLakapaTa rahita, saraLa. (3) parigraha rahita, jemAM kAMi paradravya saMbaMdhI grahaNa tyAga nathI, evuM. (4) parigraha rahita, jemAM kaMI paradravya saMbaMdhI grahaNa-tyAga nathI, evuM. nirUpaNa jene koI upamA ApI na zakAya, evAM (2) zuddhAtmAone, koi prakAranI upamA dhaTatI nathI. (3) zuddhAtmAone koi prakAranI upamA dhaTatI nathI. niraparAga uparAga vinAno, vikAra vagarano, nirmaLa, nirvikArI, zuddha (2) vizuddhimatva = uparAga (malinatA, vikAra) vinAnI vizuddhivALApaNuM (arUpIpaNuM ane nirvikAra-vizuddhivALApaNuM AtmAno svabhAva che.) (3) uparAga rahita, nirmaLa; avikArI; zudhdha; (niruparAga upayogavALo jIva samasta bAhya-atyaMtara saMgathI zUnya che to paNa niHsaMga paramAtmAnI bhAvanA dvArA utpanna suMdara rahasyaspaMdI paramAnaMdasvarUpa sukhasudhArasanA
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ 539 AsvAdathI pUrNa-kaLazanI mAphaka, sarva Atma pradeza bharelo hoya che.) (4) | nirUpAya lAcAra, upAya vagaranuM (2) koi upAya rahyo na hoya tevuM, ilAja uparAga (malinatA, vikAra) rahita (5) nirvikAra (6) uparAga vinAno; vinAnuM nirmaLa, nirvakArI; zudhdha (7) uparAga vinAno; nirmaLa; nirvikArI zudhdha nirUpAyatA upAya nathI, ciMtavana (8) uparAga rahita; nirmaLa; avikArI; zudhdha(niruparAga upayogavALo jIva nibAvalaMbI paranA AdhAra rahita, svAvalaMbI samasta bAhya-atyaMtara saMgathI zUnya che to paNa niHsaMga paramAtmAnI nirbaLatA :azakti bhAvanA dvArA utpanna suMdara AnaMdasvaMdI paramAnaMdasvarUpa sukhasudhArasanA nirbhAdhu akhaMDita; khaMDita thato nathI; bAdhA rahita. (2) virodhavALuM nathI; AsvAdathI, pUrNa-kaLazanI mAphaka, sarva Atma pradeza bharelo hoya che.) (9) virodharahita (3) saphaLa, samyaka, (4) upadrava rahita, aDacaNa vinAnuM, vikAra rahita malinatA rahita (10) nirvikAra; zuddha (11) bAdhArahita. uparAga(vikAra, malinatA) vagara, rahita (12) zudhdha svarUpa; uparAga rahita nirbhaya niHzaMka ane niHsaMdeha paNuM. (nirvikAra) zudhdha jenuM svarUpa che evuM evA AtmatattvathI viparIta mahodaya. nirbhayapaNe niHzaMkapaNe jenI utpattimAM nimittabhUta hoya che evA mamakAra-ahaMkArAdirUpa nirbhayapaNe ArUDha thavuM potAmAM niHzaMkapaNe-niHsaMdehapaNe, sthira thavuM, potAnI vikalpasamUhathI rahita nirmohapariNati te nirmamatA che. (12) uparAga sattAmAM rUDhapaNe, sthira thavuM. rahita, nirmaLa; avikArI; zudhdha (niruparAga upayogavALo jIva samasta nirbhara :bhareluM; bharapUra; AdhAra rAkhanAruM; AdhArita; avalaMbita; Azrita (2) bAhya-atyaMtara saMgathI zUnya che to paNa niHsaMga paramAtmAnI bhAvanA dvArA bharapUra bharelo utpanna suMdara-AnaMdacaMdI paramAnaMda svarUpa sukhasudhArasanA AsvAdathI, nirbharapaNe gADha paNe pUrNa-kaLazanI mAphaka sarva Atmapradeze bharelo hoya che.) niSNAMta saMdeha rahita (2) niHsaMdeha, zaMkArahita. (3) saMdeha rahita. (4) nirupAga-vizudhdhimatva :uparAga(-malinatA, vikAra) vinAnI vizudhdhivALApaNuM niHsaMdeha, bhrAnti vagaranuM, nirmoha, niHzaMka, saMdeha rahita. (arUpIpaNuM ane nirvikAra-vizudhdhivALApaNuM AtmAno svabhAva che.) nirbharatA :bojA rahita, bhArarahita. niruparAga-zubha svarUpa:uparAga rahita ( nirvikAra) zudhdha jenuM svarUpa che. evA. nirbharapaNe gADhapaNe nirapavAda :apavAda rahita; (pAMca astikAyone kAyapaNuM hovAmAM eka paNa nijhanapaNuM nirmohapaNuM, amohapaNuM, niHzaMkapaNuM, nirbhayapaNuM apavAda nathI kAraNa ke (upacArathI) paramANune paNa zakti apekSAe nirmama :mamatA rahita avayavo pradezo che.) nirmamatA :rAgAdi-upAdhi rahita caitanya prakAza jenuM lakSaNa che evA nirapAdhi nizcaya (2) upAdhi vinAno; aupAdhika na hoya evo. (jIvano AtmatatvathI virita mohodaya jenI utpattimAM nimittabhUta hoya che evA pAriNAmika bhAva sarva kamApAdhithI nirapekSa hovAne lIdhe nirupAdhi che.) mamakAra-ahaMkArAdirUpa vikalpasamUhathI rahita nirmoha pariNati te nirmamatA (3) upAdhi rahita; jemAM paranI apekSA AvatI na hoya evuM nirupAdhinI upAdhi AtmAnuM jJAna
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirmaLa :cokhkha, malinatA rahita. (2) svaccha (3) rAga-dveSanA mela vagarano. (4) svaccha. (5) cokakhI. (6) nirdoSa (7) rAga-dveSanA, mela vagarano. (8) aupathamika kSAyika samyakatva nirmaLa che. nirmaLa avasthA AtmA svabhAve nirmaLa che. paNa vartamAna avasthAmAM, sAkSAta nirmaLa nathI. jo avasthAe nirmaLa hoya, to puruSArtha karIne rAga TALavAnuM rahe nahi, ane nirmaLa avasthA pragaTa hoya, to pratyakSa AnaMda hoya, paNa pratyakSa AnaMda nathI, tethI avasthAmAM azuddhatA che, te TALavA mATe, puruSArtha karavo joie. nirmaLa avasthA kema pragaTe chezraddhAnA lakSe pUrNa dazA ughaDe nahi, kAraNake zraddhA, to AtmAnA guNanI paryAya che. te UNI avasthAnA jorathI, pUrNa nirmaLa mokSadazA ughaDe nahi, paNa sarva zakitanA pUrNa sAmarthyarUpa svavastu tarapha, joradAra ekAgratA karatAM prathama adhUrI nirmaLa avasthA, ane pachI pUrNa nirmaLa avasthA pragaTe che. ekarUpa svabhAva upara, yathArtha nizcayanI daSTinuM jora AvatAM, bhramaNA ane vikArI dazA-avasthAno nAza, nizaMka samyagdarzana ane aMze nirmaLatAnI utpatti thAya che. ane vastu ekarUpa dhruva rahe che. vartamAna avasthA je thAya, tene jonArI vyavahAradRSTi, gauNa karI nirmaLa, nirAvalaMbI, asaMga, ekarUpa sadaza svabhAvane, akhaMDapaNe lakSamAM bhedo, te samyagdarzana. e zraddhAno viSaya abheda che, paNa jevI avasthAo thAya, tema tene jJAnathI na jANe to jJAnamAM bhUla jovI te thAya, ane jJAnamAM bhUla thatAM, daSTimAM bhUla thAya, mATe AmAM nirapekSa svabhAvane jovo, te nizcaya ane avasthAne jovI, te vyavahAra. ema bannene eka vastumAM jANe, te jJAna pramANa che. vikAra upAdeya nathI, jANavA mAtra che. nirmaLa thAritra dazA nirmaLa ratnatraya cAritradazA, manuSyapaNAnA paryAyamAM pragaTa thAya che. naraka-deva-tiryaMcAdi, paryAyamAM nahi. nirmaLa paryAya kyAre ughaDe 1:uNI avasthA, vikArI avasthA, ane bahArano saMga te traNe rahita, AtmAnA svabhAvanI zraddhA kare, to nirmaLa paryAya ughaDe. 540 uNI avasthAmAM jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya ane aMtarAya karma e traNe nimittarUpe, AvI jAya che. vikArI avasthAmAM, mohanIya karma nimittarUpe AvI jAya che ane bahAranA saMgamAM cAra, aghAti karma AvI jAya che. uNI avasthA rahita pUro potAno svabhAva che, tenI zraddhA kare, vikAra rahita, avikArI svabhAvanI zraddhA kare ane saMgarahita, asaMgI padArthanI zraddhA kare, to dharma pragaTa thAya. nirmaLatA svarUpa sthiratA. (2) jJAcaka svabhAvanA avalaMbane pragaTatI nirmaLatA, zuddhabhAva te eka ja dhama che. (3) karmanirjarA nirmaLI jenAM bI meluM pANI svaccha karavAne vaparAya che. tevI eka vanaspati; phaTakaDI (2) kAkaphaLa nirmANa :racanA. nirmANa nAkha karma je karmanA udayathI, aMgopAMganI ThIka ThIka racanA thAya, tene nirmANanAma karma kahe che. (2) jenA udayathI, AMgopAMganI barAbara racanA bane. (3) je karmanA udayathI, aMgopAMganI ThIka ThIka racanA thAya, tene nirmANanAma karma kahe che. nimana :mAna-apamAna rahita nirmAtA :mRdutA, namratA nirmAnI :nirahaM, nirmamapaNuM nirmApita sthira, nizcaya nirmAlya :dama vagaranA, zUravIrapaNA vagaranA nirmoha:moha cAlyo gayo hoya tevuM, moha vinAnuM, Asakita ane mamatA vinAnuM nirmohI samyagdaSTi gRhastha (2) mamatA ane kAma krodhanA aMzo thAya, temAM joDAto nathI tene bhagavAna, nirmohI kahe che. nirmaLa :mULamAMthI ukhADI nAkhavuM. nirmaLa karavo:mULamAMthI nAza karavo, mULamAMthI ukhADI naSTa karavo. niyaMti niSNAte karela prAkRta TIkA. (2) vyutpati paraka lakSaNa. (3) zabdanI sAthe arthane joDanAra, TIkA
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ 541 nirlepa :alipta (2) malinatA vinAno, nirmaLa- rAga thI nirALo. (3) nirmaLu, alima lepa vagarano. (4) nahi lepAyeluM, nahi kharaDAyeluM, nirlipta nirvikalpa nirapekSa; jJAnA-joya vagerenA bheda vinAnuM, koipaNa jAtanA vikalpa vinAnuM, jemAM koipaNa prakArano apavAda ke bepaNuM na hoya tevuM nirvega :pAMca indriyonA, viSayanI virakita. niravA nirdoSa, nibaMdha; avirudhdha; virodhavALuM nahi. nirvatAvIne :TALIne. nirvata je sAMsArika badhI pravRttiothI chUTakAro pAmI cUkayA che tene nivRta kahe niryukti pazka sUtra graMthone laine, sUtragraMthone kAraNe, sUtragraMthonI apekSAthI (2) | dravya cha bhedarUpa che. (1) sattAmaya che (2-3-4) spiA -vyaya-dhrauvya yukata che, (5) avinazvara che. ane (6) guNa-paryAyo dvArA dravita thAya che. guNa paryAyone dravita kare che, te dravya che. niryApaka nirvAha karanAra; sahapradezathI draDha karanAra; zikSAguru; mRtaguru (2) dIkSA grahaNa karyA pachI koipaNa zramaNanA vrata-saMyamamAM, ekadeza ke sarvadeza chedabhaMga utpanna thatAM, tene saMvega-vairayajanaka paramAgamanA upadeza dArA pharIthI, te saMyamamAM sthApita kare che. AvA niryApaka guruone zikSAguru athavA zrutaguru kahe che. (3) zikSAguru, zrutaguru, je saMyamamAM doSa lagADatAM, zramaNane potAnA upadeza dvArA te cheda prApta munine, saMyamamAM sthApita kare che, te niryApaka kahevAya che. (4) nirvAha karanAra, sadupadezathI daDha karanAra, zikSAguru, zrutaguru. nirargala maryAdA rahita, svachaMdapaNuM (2) rukAvaTa vinAnuM, pratibaMdha vinAnuM; niraMkuza; anargaLa puSkaLa, apAra (3) maryAdArahita, svachaMdapaNe. (4) rukAvaTa vinAnuM, pratibaMdha vinAnuM, niraMkuza, anargala, puSkaLa, apAra. nirgaLa :aMkuza vinAnI; saMyama vinAnI; niraMkuza; svachaMdI (2) aMkuza vinAnI; behada. (jeo manuSyAdi paryAyamAM lIna che temane behada ekAMta draSTi uchaLe che. (3) aMkuza vinAnI; behada. (jeo manuSyAdi paryAyamAM lIna che. temane behada ekAMtaraSTi uchaLe che.) (4) aMkuza vinAnI; saMyama vinAnI; niraMkuza; svachaMdI (5) niraMkuza; amaryAda. (6) aMkuza vinAnI, behada (jeo manuSyAdi paryAyamAM lIna che, temane behada ekAMtadaSTi uchaLe che.) (7) anargaLa, apAra, puSkaLa, rukAvaTa-aMkuza vinAnuM (8) aMkuza vinAnI, saMyama vinAnI, niraMkuza, svacchaMdI. nirarthaka vyartha; nakAmuM; arthahIna; niprayojana; niSkAraNa; binajarUrI; niSphaLa (2) mithyA; khoTI nakAmI; niSphaLa (3) vRthA, nakAmo, kaMi kAmano nahi. (4) mithyA, nakAmI, vyartha, jUdI, niSphaLa. (5) mithyA, jUThI, nakAmI, vyartha. nirvataka :nirodhaka nivRtti mukita (2) pudagalavipAkI nAmakarmanA udayathI pratiniyata sthAnamAM thatI indriyarUpa pudagalanI racanA, vizeSane bAhyanivRtti kahe che; ane unmegha aMgulanA asaMkhyAtmA bhAga pramANe thatA, AtmAnA je vizaddha pradeza, tene AtyaMtara nivRtti kahe che; ema nivRttinA be bheda che. je Atmapradezo nemAdi indriyAkAre thAya che, te AtyaMtaranivRtti che, ane te ja Atmapradezo, nemAdi AkAre je pudagala samUha rahe che. te bAhyanivRtti che. karmendriyanA tathA netrendriyanA, Atmapradezo anukrame jaLanI naLI tathA masuranA AkAre hoya che ane pugadagala-indriyo paNa tene AkAra hoya che. upakaraNa-nivRttino upakAra karavAvALo pudagala samUha, te upakaraNa che. tenA bAhya ane AtyaMtara evA be bheda che. jema navamAM dhoLuM ane kALuM maMDaLa, te AtyaMtara upakaraNa che. ane pAMpaNa, DoLo vagere, bAhya upakaraNa che. tema upakArano artha nimitta mAtra samajavo, paNa te lAbha kare che, ema na samajavuM. A banne upakaraNo jaDa che. nirvatanA :racanA karavI; nIpajAvavuM nirvatyuM:nipajAvavuM. nirvatavuM chUTavuM nirvetaso khasI gayelo, chUTI gayelo, haThI gayelo
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirveda :jyArathI ema samajAyuM ke, bhrAMtimAM ja paribhramaNa karyuM, tyArathI have dhaNI thai, are jIva! have thobha, e nirveda (2) vairAgya; pazcAtApa; zAMtabhAva (3) jayArathI ema samajAyuM ke bhrAMtimAM ja paribhramaNa karyuM, tyArathI have ghaNI thai are jIva! have thobha, e nida; kheda; saMtApa; dilagIrI; aphaksosa; pazcAtApa; pastAvo; vairAgya (4) jayArathI ema samajAyuM ke bhrAMtimAM ja paribhramaNa karyuM tyArathI have ghaNI thai, ara jIva! have thobha are nirvede (5) kalezamaya saMsArathI virAma, pAmavAnA bhAva, te nirveda (6) saMsArathI thAkI javuM te, saMsArathI aTakI javuM te, kheda, saMtApa, dilagIrI, aphasosa, aNagamo, abhAvo, kaMTALo, pazcAtApa, pastAvo, vairAgya (7) saMsArathI vairAgya pAmavo. (8) jyArathI ema samajAyuM ke, bhrAntimAM ja paribhramaNa karyuM, tyArathI have dhaNI thai, are jIva, have thobha, e nirveda, kheda, saMtApa, dilagIrI, aphasosa, aNagamo, abhAvo, kaMTALo, pazcAttApa, pastAvo, vairAgya (9) saMsArathI vairAgya, te nirveda, parama vairAgya (10) vairAgya, pazcAttApa, pastAvo, kheda, saMtApa, dilagIrI, udAsInatA. (11) vairAgya (12) saMsArathI thAkI javuM te, saMsArathI aTakI javuM te. (13) saMsAra, zarIra ane bhogamAM samyaka prakAre udAsInapaNuM, arthAt vairAgya. (14) vairAgya. (15) parama vairAgya bhave, vairAgyarUpa nirveda bhAve, khedarUpa vairAgya (16) vairAgya nirveda ane saMvega :eka sikakAnA be pAsAM jevA Atma vairAgya rUpa nirveda, ane mokSa abhilASArU5, saMvega. (2) pharI pharI janmavuM ne karI pharI maravuM, evI anaMta paribhramaNarU5 bhavabhrAMtimAMthI chUTavuM, ane mokSarUpa AtmazAMti anubhavavI, jIvatAM chatAM mukta dazA,-jIvanamukata dazApaNuM anubhavavuM. nirveda prApta vairAgyane pAmelo. nirvedanI kathA je kathAmAM, vairAgya rasanI pradhAnatA hoya, tevI kathA. nirvedakhAsa vairAgyane pAmelo, jJAnI niravazva svAbhAvika, nirdoSa, aniMdrA, anavadya, niSpApa (2) nirdoSa; nibaMdha,kiMcita; virodhavALuM nathI; svAbhAvika; anavadya; aniMdya; 542 avirudhdha (3) nirdoSa, aniMdya, anavadya; svAbhAvika; niSpA5; nibaMdha. (4) niSpApa nirvaSya :vadha nahi karAyelI; ahiMsaka niravadhi :traNe kALe (2) anAdi (3) avadhi-hada-maryAdA-aMta vagaranuM (4) traNe kALe; jemAM avadhi na hoya tevuM; samaya maryAdA vinAnuM; niraMtara cAluM (5) anAdi (6) avadhi-hada-maryAdA-aMta vagaranuM (7) anAdi (8) avadhi aMdara UMDuM UtarI gayeluM, aMdara pesI gayeluM. niravayava :avayava vagarano; aMza vagarano; niraMza; ekathI vadhAre pradeza vinAno nirvartanA racanA karavI-nipajAvavuM, te nirvartanA che, tenA be prakAra cheH 1. zarIranI kuceSTA upajAvavI, te deha-du:prayukata nirvatainA che. ane zastra vagere hiMsAnA upakaraNanI racanA karavI, te upakaraNa nirvartanA che. athavA bIjA prakAre be bheda A pramANe paDe cheH 1. pAMca prakAranA zarIra, mana, vacana, zvAsocchavAsanuM nipajAvavuM, te mULaguNa nirvartanA che. 2 kATa, mATI vagerethI citra vagerenI racanA karavI, te uttaraguNa nirvartanA che. nivarya upajavuM; upajato; utpAda nirvatya :nipajAvavuM, je koi paryAya prathama na hoya, paNa navIna ja utpanna karavAmAM Ave, te kartAnuM nirva karma che, jema ke AtmAmAM samyagdarzananI paryAya, pragaTa nahotI te kartAe purumArtha, vaDe pragaTa karI, te AtmAnuM nirvatye karma nirvarya upajAvavuM, nipajAvavuM. (2) nIpajavuM, upajavuM, nipajAvavuM. nitya karma pudgala pote potAnA paryAyane nipajAve che, te tenuM nirvatya karma che. niravarSa:nirdoSa, svAbhAvika, aniMdha, anavadha. niravazeSa :jemAM kAMi bAkI rahayuM na hoya tevuM, samagra, pUrNa, sarva badhuM. niravazeSapaNe sarvathA; saMpUrNapaNe (2) kAMipaNa bAkI rAkhyA vinA. (3). saMpUrNapaNe, kaMipaNa, bAkI rAkhyA, vinA.
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ 543 niravazeSapaNe sarvane AkhA AtmAne; sarva zeyone nirvahaNa karavuM smaraNa karavuM, yAda karavuM. nirvANa jene sAta tattvomAM, mokSa nAmathI gaNavAmAM Avela che. ane jenuM lakSaNa saMsArapaNAno abhAva che. arthAt jemAM bhava-parivartana janma-maraNa nathI, zarIra nathI, indriyo nathI. indriyo dvArA, viSaya grahaNa nathI, rAgadveSa-moha nathI, krodha-mAna-mAyA-lobha nathI, hAsya-rati-arati zokabhaya-jugupsA nathI, kAma sevA nathI, koi prakAranI icchA nathI, tRSNA nathI, ahaMkAra-mamakAra nathI, saMyoga-viyoga nathI. iSTa viyoga, aniSTayoga janya, koi kaSTa nathI, roga nathI, jarA nathI, bALa-yuvAvRddhAvasthA nathI, bhUkha tarasa nathI, khAvuM, pIvuM, sUvuM-jAgavuM nathI, kayAMya javuM-AvavAnuM nathI, koinI sAthe kAMi vArtAlApa nathI, koi dhaMdho-vyApAra nathI, koi jAtanI sAdhanA -ArAdhanA nathI, mATI-iTa-paththara-cunA AdinAM, makAnomAM rahevAnuM nathI, saMsAranuM koi sukha-duHkha nathI, aniyatA-kSaNabhaMgura nathI, ane na koi prakAranuM koi vibhAva pariNamana che, te sva-svabhAva sthiti, nirvikAra zuddhazAzvata jJAnAnaMda svarUpane, saMsArAtIta lakSaNa kahe che. A lakSaNathI yukata nirvANa tattva vAstavamAM eka ja che. mokSa, mukita, nivRtti, siddhi Adi, zabdabheda athavA saMjJA (nAma) bhedane kAraNe bheda hovA chatAM, paNa arthano koi bheda nathI-badhA nAma tAttvika daSTie eka ja arthanA vAcaka che. nirvANa mokSa, mukita. (2) anaMta sukhasvarUpa mokSaH parama sukhasvarUpa, parama zAMti svarUpa, paramAnaMdamaya, evI je mukita te nirvANa che. (3) AtmAnI zuddha avasthA, mokSa (4) mokSa, mukita, nivRtti, svasvabhAvanI upalabdhi (5) TakAvI rAkhavuM; pAlana karavuM nirvAhavuM :cAluM rAkhavuM (2) (calAvI levuM, nibhAvI levuM) paripAlana karavuM, amala thavo, TakAvavuM. (3) TakAvavuM, paripAlana karAvavuM, amala thavo, te (4). TakAvI rAkhavuM (5) parivAhana karavuM, amala thavo, TakAvavuM (6) pAra utAravuM, sAMgopAMga, pAra pADavuM. nirvAhavAnI pAra utAravAnI, sAMgopAMga pAra pADavAnI. nirvAhavo :TakAvI rAkhavo. nirvAhI samya prakAre pUruM karI, (nirvAhI) nirvikacikitsA samyagadarzananuM trIjuM aMga che. rogI, vRdhdha Adi dharmamUrtirUpa sapuruSanI sevA kare paNa glAni, sUga, dugaMdha na ANe; nagnapaNuM; malinapaNuM Adi dharmAtmAnAM aMganA dharmasUcaka lakSaNone dUSaNarUpa na gaNavAM, paNa potAnA doSa pratye aNagamo rAkhI te doSo dUra kare te nirvicikitsA nAme trIjo guNa che. nirvikala AnaMda nitya satya A che. puruSArthane vikalpathI khaseDI aMtaramAM jatAM, AtmArthI jIvane badhA vikalpo chUTI jAya che. jenI daSTimAM, jenA prayojanamAM, bhagavAna AtmA ja che, evA AtmArthI jIvane vikalpo chaTatAM, aMdara je atInidraya AnaMdanuM vadana thAya che. enuM nAma, samyagdarzana, samyajJAna ane samyaka caritra kahevAmAM Ave che. jIvane badhA vikalpo chUTI jatAM, aMdara atInidraya AnaMdanuM vadana thAya, kema ke prabhu AtmA pote atIndriya AnaMdano kaMda che. jayAre AnaMda nidhAnano Adara karyo, svIkAra karyo, satkAra karyo, dhyAna-jJAnamAM upAdeyarUpa e Avyo, tyAre badhA vikalpo chUTIne paryAyamAM AnaMdanuM vedanA thAya che. enuM nAma samyagdarzana ane AtmAjJAna kahevAmAM Ave che. zubhAzubha vikalpo chUTI jaine, are abaddha ane jJAyakano paNa vikalpa chUTI jaine, jayAre apUrva puruSArthathI svarUpamAM jAya che. tyAre je atIndriya anaMdano anubhava thAya che, tenuM nAma dharma che. enuM nAma janma-maraNathI rahita thavAno paMtha che. nirvikalpa jJAtA-joya vagerenA bheda vinAnuM, nirapekSa; adveta prakAranI pAralaukika samajha; vikalpano abhAva; upayoganI sthiratA. (2) mana, indriyonA avalaMbana vinAnuM, kevaLa aMtarano anubhava. sthira upayoga, koipaNa jAtanA vikalpa vinAnuM, jJAta-joyavagarenA bheda vinAnuM, jemAM koi apavAda ke bepaNuM na hoya tevuM, nirapekSa. (3) sthira upayoga svarUpanI ekAgratA.
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4) caitanyano anubhava. (5) nirAkAra, darzanopayoga, upayoganI sthiratA, vikalpano abhAva. (6) koipaNa prakAranA rAga-dveSano abhAva, te nirvikalpa che. (7) vikalpa rahita, vItarAgI zAntinI dazA. ataMra ekAgratA karIne, sthiratA pAmavI. (8) saMdeha vinAnuM, jJAtA-zeya izvayAdi bheda vagaranuM, dhyAna-sthira, nizcita (9) vacanAtIta (10) vikalpa vagarano, rAga-dveSa vinAno, zubhAzubhabhAva rahita (11) sthira, manamAM jyAre rAgadveSAdinI-kAma-krodha-mAna-mAyA-lobha-moha-zoka-bhayAdinI lahero na uThe, tyAre ja mana nirvikalpa (sthira) thAya che. (12) vacanAtIta. (13) nirbheda (14) abheda (15) jemAM koi apavAda ke bepaNuM na hoya tevuM, koipaNa jAtanA vikalpa vinAnuM, jJAtA-zeya vagerenA bheda vinAnuM, nirapekSa, abheda. (16) jJAtA-joya ityiAdi, bheda vagaranuM (dhyAna) sthira, nizcita nirvikalpa anati nirvikalpa anubhUtimAM manano saMbaMdha chUTI gayo che, te vAta so e so TakA sAcI che. tyAM nirvikalparUpa je pariNamana che, temAM mananuM avalaMbana jarA paNa nathI. temAM to manano saMbaMdha tanna chUTI gayo che. paNa te vakhate, abuddhipUrvaka je rAga pariNamana bAkI che, temAM manano saMbaMdha che. nirvikalpa darzana : sAnyapaNe jANavuM, darzana-nirvikalpa kahevAya che. nirvikalpa nirNaya :nizcayarUpa jJAna nirvikalpadA:sthiratA, svarUpanI ekAgratA nirvikazyapaNe abhedapaNe nirvikalpasvarUpa :astitva nirviza :abAdhita nirvikoSa :vidana vinAnuM, vikSepa vagaranuM, avikSipta (2) vikSepa rahita, asthiratA rahita. nirvikAra rAgadveSathI thatA, sarva vikArathI rahita. (2) vikAra rahita, vItaraNa. (3) nirvikAra pariNAmone svarUpa sthiratA, nizcalatA, vItarAgatA, sAmyadharma ane cAritra kahe che. AtmAnA cAritraguNanI AvI zuddhaparyAya 544 utpanna thAya che, tyAre bAhya ane atyaMtara kriyAno yathAsaMbhava nirodha thai jAya che. nirvikAra niyaLa caitanya pariNatirUpa cAritrathI virUddha bhAva:asthiratA, kSobha. nirvikArapaNe pravRttirahitapaNe. nirvidhAta zuddha svabhAve sthita, baMdha kAraNothI rahita. nirvicitsiA nirjugupsA, glAni na karavI, aNagamo na lAvavo, udvegarUpa na thavuM. (2) glAni, aNagamo, kheda, zoka, jugupsA AdithI rahita, tenuM nAma vicikitsA rahita te nirvicikitsA. pApanA udayathI du:kha dAyaka bhAvano saMyoga thatAM udegarUpa na thavuM. kAraNa ke, udayAdhIna kArya potAne vaza nathI. e duHkhathI amUrtika AtmAno ghAta paNa nathI. vaLI viTAdi siMdha vastumAM glAnirUpa na thavuM kAraNa ke, vastuno evo ja svabhAva che. emAM AtamAM ne zuM? athavA je zarIramAM A AtmA vase che temAM to badhI ja vastu niMdha che. mATe kSudhA, tRSA, zIta, uSNa, vagere nAnA prakAranA duHkhadAyaka paryAyo ane apavitra viSTA Adi, padArthomAM glAni na karavI, te nirvicikitsA che. (3) samyagdarzananuM trIjuM aMga che, mahAtmAonA malina zarIra dekhIne, dugaMchA na karavI. (4) durgachA, dhRNA, azucI, glAni, malinatAthI rahita nirvicikitsA aMga : ratnatraya arthAt samyagdarzana-jJAna-cAritrathI pavitra, parantu svAbhAvika apavitra zarIramAM (muni-dharmAtmAnA malina zarIramAM), glAnisUtra na karavI, paNa temanA guNomAM prIti karavI, tene nirjugupsA aMga kahe che. (ratna, zrA.gA. 13) nirvitatha :sAcI.. nirvikana :abAdhita nirvighna vina vinAnuM; aDacaNa vinAnuM; hemakhema (2) harakata vagaranuM, saMkaTa vinAnuM, muzkelI vinAnuM, viplavagaranuM.
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirvidhAta akSaya; avinAza; abaMdha; nibaMdha (2) nAza vinA; kSaya vinA (3) nAzano abhAva, baMdhano abhAva, baMdha rahita, nityamukata, baMdhanAM kAraNo no abhAva, saMsArano abhAva. nirvibhAga :akhaMDa (2) nAnAmAM nAnA. jeno bIjo bhAga na thai zake tevuM nirvivAda :cokkasa; binatakarArI nirvizeSa pUrNa; samagra; niravazeSa; jemAM kAMi bAkI rhayuM na hoya tevuM (2) vizeSa vinAnuM (3) niravazeSa; nirapekSa; nirvikalpa nirvizeSapaNe taphAvata vinA. nirvisaMvAda avirodha; anukULatA; sumeLa; susaMgata niraMza :pharI jeno, khaMDa na thai zake te. (2) aMza rahita, deza, akhaMDa dezAtmaka, eka sat ja che. niza aMza :jemAM pachI, bIjo aMza na karI zakAya, tene ja nirdeza aMza kahe che. (jeno pharIthI aMza na thai zake, te niraMzaaMI kahevAya che.) nirasta nAza; naSTa (2) dUra karIne; naSTa karIne; khaMDita karIne; nirAkRta karIne (3) jeno khulAso karavAmAM Avyo hoya tevuM; nAza (4) nAza kareluM, nAza pAmeluM, dUra kareluM, kADhI mUkeluM. (5) naSTa karavuM, nAza karavo. (6) jeno khulAso karavAmAM Avyo hoya, tevuM (7) dUra kareluM, kADhI mUkavuM, nAza pAmeluM. (8) kSaya thavo, nAza pAmavuM, naSTa thavuM. nirasta karavuM :khaMDita karavuM ; radabAtala karavuM; niSiddha karavuM (2) dUra karIne; naSTa karIne; khaMDita karIne; nirAkRta karIne. nirastakarIne dUra karIne, naSTa karIne, khaMDita karIne, nirAkRta karIne. nisana :nirAkaraNa; khulAso; kSamAdhAna; nirAsa. (2) nirAkaraNa, spaSTatA, khulAso (3) nirAkaraNa, spaSTatA (4) khulAso, nirAkaraNa, samAdhAna, nirAsa. nirAkRta :badabAtala; bahiSkRta 545 nirAkaraNa niSedha; khaMDana (2) niveDo, chevaTa, nAkabUla, radabAtala karavuM te. (3) khulAso; samAdhAna; pheMsaloH cukAdo; pariNAma; aMta (4) niveDo, chevaTa (5) nAkabUla-radabAtala karavuM che. nirAkartA tyAga karanAra. nirAkuLa AkuLatA vinAnuM (2) sarva icchAothI rahita, anAkuLa. (3) AkuLatA rahita, anAkuLa nirAkuLa sukha jene hita karavuM hoya, teNe prathamamAM prathama zuM upAya karavo, te kahevAya che. nirAkuLa sukha AtmAMmAM che. zarIra AdinI sagavaDamAM (saMyogomAM), sukha nathI. chatAM ajJAnI jIva temAM sukha mAnI rahayo che. paNa paranA AzrayanI parAdhInatA, te sukha traNa kALamAM nathI. jeNe potAmAM sukha na bhALyuM tene, parasaMyoganI moTAi lAge che. parasaMyoganA Azraye sukha che. ema mAna nAra potAne namAlo, rAMko, oziyALo mAne che. e ajJAna bhAvanI mUDhatAthI, mAnelI kalpanA che. je parane hitarUpa mAne che, te parAzraya rahita avikArI AtmA, svabhAva ne hitarUpa mAnato nathI. para mArAM cha paramAM sukha che, paranuM kAMi karI zakuM, evI UMdhI kalpanA karanAruM potAnuM viparIta jJAna che. jaDa dehAdi, potAne bhUla karAvatA nathI. AtmA parathI judo nitya padArtha che. pote je svabhAve che, tenuM bhAna nathI. tethI paramAM kayAMka potAnA hovA paNAnI, potAnA sukhapaNAnI kalpanA karI che. te ajJAnathI, corAzI lAkhanA avatAra che, svataMtra svabhAvane yarthAthapaNe sata samAgame oLakhIne, te UMdhI mAnyatArUpa bhUla kADhI nAkhatAM, nitya svabhAva Azrita, nirmaLa AnaMdanI utpatti thAya che. vartamAna vikArI avasthA vakhate paNa bAhaya bhAvanI mAnyatA kADhI ne dekhe to, te eka avasthA sivAya, AkhA nirmaLa svabhAva trikALI zuddhapaNe, vartamAnamAM paNa jaNAya che. pAmaratA, azaraNapaNuM, avaguNapaNuM, pAmaratAnI bhUmikAmAM rahIne na TaLAya. pAmaratA vakhate ja, tucchatA rahita dhruvasvabhAva pUrNa mahimApaNe che.
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrNa nirmaLa paramAtmA dazA jeNe pragaTa karI, te sAkSAta bhagavAna che. huM paNa, zakitapaNe pUrNa bhagavAna chuM, ema satsamAgamathI oLakhI, pUrNa svAdhIna dhruva svabhAvanuM mahAtmya kare to potAmAM kalpelI hINapanuM dhaNIpaNuM dRSTimAMthI chUTI jAya che. pachI vartamAna puruSArthanI nabaLAithI, paramAM rokAya te rucibhAve, rokAto nathI. svabhAvanA jore, rAgadeSa toDavA mAge che, vikAranuM eTale rAganI vRttinuM, dhaNIpaNuM karato nathI. vikArano nAza karavA mAge, te vikAra svarUpa hoizake nahi. vikArano jANanAro, te kSaNika vikArapaNe nathI. jovikAra TALavAnI zakita AtamAM na hoya, to je na hoya te jagatamAM traNa mALamAM thai zake nahi, paNa anaMtAjJAnI pUrNa pavitra, utkRSTa paramAtma dazA pragaTa karI gayA che. chanatya svabhAvanA jore, amuka aMze rAga TALyo tevA rase karI rAga na thavA de, to pUrNa puruSArthathI aMzamAtra rAga-vikAra na thavA de, evI AtamAnI tAkAta dareka samaye, dareka AtmAmAM che. jo koi bIjA potAnA doSa kADhI, Ape to koi nakaramAM ane duHkhamAM paNa nAkhI de,paNa evuM parAdhInapaNuM jIvane nathI. doSa TALavAmAM pote ekalo che, to pote trikALI pUrNa ane svataMtra asaMyogIpaNe, vartamAnamAM pUro che. mAnyatAthI parano saMbaMdha mAnyo che, te nimitta AdhIna dRSTinI bhUla che, ane te ja saMsAra che. huM pUrNa prabhutA vALo chuM evA nitya svabhAvanA jore, pAmaratA TaLI, te ja samaye nirmaLapavitratA aMze pragaTe che. nirAkuLatA pAramArthika sukhanuM kAraNa svabhAvanI pratikULatAno abhAva che. pAramArthika sukhanuM lakSaNa athavA svarUpa anAkuLatA-nirAkuLatA che. (2) Adhi, vyAdhi ane upAdhi rahita, zAMti nirAkAMThA :niriccha, AkAMkSArahita, icchArahita nirAkAra :AkAro vinAnuM; bhedo vinAnuM; nirvikalpa; sAmAnya nirAkAra :jaDa pudgalanA AkAra vagarano evo, AtmA che. zarIranA badhA ghAgamAM AtmA che, te potAnA anaMta guNano piMDa, deha AkAre, dehathI judo che. 546 (2) darzana eka padArthathI, bIjAne judo pADatuM nathI, tethI tene nirAkAra kahevAya che. nirAgI :nirdoSa, niSpApa, rAgavinAnuM (2) pApa vinAnuM, niSpApa, nirAgasa nirAdhanA :avarodhavuM, aparAdha karavAnI kriyA, ADakhIlIrUpa banavuM. nirAbAdha sarvajJa paramAtmA bAdhArahita nirAbAdha che. sarvajJane bAdhA kevI ? bhagavAnano sarva upayoga- teno kadI nAza thato nathI. upayoganuM kadIya parathI haraNa thai zakatuM nathI. ema AtmA vastupaNe nirAbAdha che. (2) bAdhA rahita; kadI nAza na thAya tevuM; kadIya parathI harala na thai zake tevuM. (3) bAdhA vinAnuM; vighna rahita (4) bAdhA vinAnuM; vighna rahita; sahaja sukha ane jJAna vALo hovAthI sarva bAdhA rahita (sakala AtmAmAM sarva prakAranAM (pUrepUrA) sukha ane jJAnathI bharapUra hovAne lIdhe AkhA AtmAmAM samaMta (sarva prakAranAM paripUrNa) saukhya ane jJAnathI samRdhdha hoya che. (5) aDacaNa vinAnuM; bAdhA na rahI hoya tevuM; anUkULa (6) saMkalpa vikalpa rahita (7) sarvajJa paramAtmA bAdhA rahita, nirAbAdha che. sarvajJane bAdhA kevI ? bhagavAnano sarvajJa upayoga- teno kadI nAza thato nathI. aliMga-grahaNanA navamA bolamAM Ave che ke, upayoganuM kadIya parathI haraNa thai zakatuM nathI. ema AtmA vastupaNe, nirAbAdha che. (8) aMtarAya vinAnuM, aDacaNa vagaranuM (9) sarva prakAranI AkuLatA Adi, bAdhAo rahita. (10) bAMdhA vinAnuM, vighna rahita. (11) aDacaNa vinAnuM, pratibaMdha vinAnuM, virodha vagaranuM (12) nirbhaya nirAbAdhapaNuM :pUrvApAra, avirodhapaNuM nirAmaya :nirvikAra (2) rogAdi samasta kaleza, vinAnuM pada. nirAraMbhI AraMbha upAdhithI rahita evu nirAlaMbana :svAvalaMbI (2) AlaMbana vinAnuM, TekA vinAnuM, nirAdhAra, nirAzraya. nirALuM :alaga, juduM, tyAruM, ekatrasthiti na karanAruM.
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ 547 nirIkSaNa :jhINavaTathI dekhabhALa rAkhavI e, bArIka tapAsa nirIha :niSkAma, icchArahita. (2) icchA rahita. (3) nikAmI, icchA rahita (4) ceSTA vinAnuM, ceTAno abhAva, icchA na karanAruM, niricha, icchAAkAMkSAno abhAva (5) niSkAma (6) ceSTA vinAnuM, ceSTA na karanAruM, (2) icchA na karanAruM, niriccha. nirIhatA :saMtoSa (2) ceSTAvinAnuM, icchA na karanAra. nirodha nigraha (2) aTakAva; vilaya; nAza (3) avarodha; cittavRttiono nigraha; aTakAyata; mananA valaNa uparano kAbU; cittanI badhI pravRttio iSTadevamAM parovI devIe. saMyama; vilaya; abhAva (4) aTakI javuM, vilaya thavo. (5) rokAi javuM, nAza karavo. (6) aTakavuM, TaLavuM, dUrathavuM. (7) rokavuM, aTakAvavuM. nilaya dhAma, ghara. niveDo ukela, pheMsalo. (2) nikAla, nirAkaraNa, phesalo, cukAdo, pariNAma, aMta nirAvaraNazAna je jJAnamAM dehAdi adhyAsa maTayo che, ane anya padArthane viSe | ahaMtA mamatA vartatAM nathI, tathA upayoga svabhAvamAM pariName che. arthAta jJAna svarUpapaNuM bhaje che, te jJAnane nirAvaraNajJAna kahevA yogya che. nirAvaraNa :AvaraNa vinAnuM; ADaca ke aDacaNa vinAnuM; khulluM (2) AvaraNa rahita. AvaraNa to paryAyamAM hoya, paNa paryAya nirapekSa trikALI svabhAvane, AvaraNa zuM? trikALI svabhAvane AvaraNa hoya nahi. (3) AvaraNa vinAnuM, khulluM, ADaca ke aDacaNa, vinAnuM (4) aMtarAya vinAnuM, AvaraNa rahita, khulluM nirAvaraNa zAna je jJAnamAM dehAdi adhyAsa maTayo che. ane anya padArthane viSe, ahaMtA mamatA vartatAM nathI, tathA upayoga svabhAvamAM pariName che, arthAt jJAna svarUpapaNuM bhaje che, te jJAnane nirAvaraNa jJAna, kahevA yogya che. kevaLajJAna nirAvaraNa kahevAya che, te paripUrNa satya che. (2) je jJAnamAM dehAdi adhyAsa maTayo che, ane anya padArthane viSe ahaMtA mamatA vartatA nathI. tathA upayoga svabhAvamAM pariName che. arthAt jJAna svarUpapaNuM bhaje che, te jJAnane nirAvaraNa jJAna cacacakakahevA yogya che. nirAvalaMbana :AdhAra rahita (2) svAvalaMbI nirAzraya :Azraya vinAnuM (2) nirAdhAra; AdhAra rahita (3) jene Azaro na rahyo hoya tevuM, nirAdhAra nirAzita anAtha nirAsa :nirAkaraNa; khaMDana (2) nirAkaraNa; khulAso; samAdhAna nirAsa :nirasana, nirAkaraNa, khulAsA, samAdhAna. nirAva Asrava rahita. (2) saMkalpa-vikalpa rahita; Asrava rahita; zudhdhopayogI (3) Asrava rahita nirAhAra :AhAravinA niriyA :anicchA (2) icchArahita. (3) lAbhanI nirihi amana. (aMtaHkaraNa (mana)nuM vilInikaraNa, amana (nirihi) avinAzI-parama Atmatattva che. ukela. nivRtta :pAchuM kareluM; phAraka thayeluM; paravArIne beTheluM (2) dUra rahevu (3) pAchuM phareluM; phAreka thayeluM; paravArIne beTheluM nivRtti tyAga (2) puNaya-pApanA bhAvathI rahita thavuM, tenuM nAma nivRtti che. nivRtta thavuM pAchuM vALavuM nivRtta thavAne arthe pAcho vALavAne arthe nivRtti :kSaya (2) nirvANa, niHzreyasa, mokSa. (3) nirvANa, nivRtti-nizreyasu, mokSa. (4) yoga (5) puNya-pApanA bhAvathI rahita thavuM, tenuM nAma nivRtti che. (6) samApti, chUTavuM te, sarvathA mukita nivRtti thavI TaLI javI, baMdha TaLI javo, vikArI bhAva, maTI javo. nivartavuM tyAga karavo. nivatAvIne :TaLIne nivarse vairAgya pAme nivarce nivRtta thavuM; pAchA pharavuM
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ nivartavuM TALavuM; nivartAvanArI TALanArI (2) chUTavuM. pAchA pharavuM; khasavuM; rUcithI khasI javuM; haThavuM; rAga sAthenI ekatA tUTI javI. (3) chUTI javuM, khasI javuM (4) pAchuM pharavuM (5) judA paDavuM, chUTA paDavuM, bheda pADavo. (6) TALavuM. (7) pAchA pharavuM (8) pAchA pharavuM, maTavuM, TaLavuM, vairAgya pAmavo. nivartavuM chUTavuM (9) judA paDavuM, bheda pADavo. (10) chUTavuM. udAsa thayuM. (11) maTavuM, TaLavuM, pAchA pharavuM (12) bheda pADavo, judApaDavuM. nivartAvavuM TALavuM (2) pAchA vaLavuM; aTakAvavuM; dUra rAkhavuM nivartAvIne :TALIne. niveza :praveza; pravezadvAra; utAro; nivAsasthAna; ghara; makAna; chAvaNI; zibira; taMbU nivezasthAna :dAkhala thai rahevAnuM ThekANuM; ghara; makAna; nivAsa nivAraNa :upAya; ilAja; nirAkaraNa; pheMsalo; cukAdo; rokIne pAchuM vALanAra. (2) aTakAva; rokI na zakAya evuM (3) upAya, ilAja, nirAkaraNa, pheMsalo, cukAdo, nAbudI, vAravuM e, rokIne vAravuM e, aTakAyata. (4) upAya, ilAja, nirAkaraNa, pheMsalo, cukAdo, nAbudI, vAravuM te, rokIne vAravuM e, rokI na zakAya evuM, rokAya nahi evI zakitavALuM. nivAraNuM :nAza karavo nivakalpa upayo darzana nirvikana :abAdhita. nivi :sthira thavuM. nirathayaekAMta vaLI jeo kevaLa nizcayAlaMbI vartatA thakA rAgAdi vikalparahita parama samAdhirUpa zuddha AtmAne nahi upalabdha karatA hovA chatAM, munie (vyavahAre) AcaravA yogya SaDaAvazyAkAdirUpa anukAnane tathA zrAvake (vyavahAre) AcaravA yogya dAnapUjAdi 5 anukAnane dUSaNa de che, teo paNa ubhayabhraSTa vartatA thakI, nizcaya vyavahAra anuSThAna yogya avasthAMtarane nahi jANatA thakI pApane ja bAMdhe che. (arthAta kevaLa nizcaya-anuSThAnarUpa zudhdha avasthAthI judI evI je nizcaya-anuSThAna ane vyavahAra anuSThAnavALI 548 mizra avasthA tene nahi jANatA thakA pApane ja bAMdhe che.) paraMtu jo zudhdhAtmAnuSThAnarUpa mokSamArgane ane tenA sAdhakabhUta vyavahArasAdhanarUpa) vyavahAra, mokSamArgane mAne to bhale cAritramohanA udayane lIdhe zakitano abhAva hovAthI zubha anuSThAna rahita hoya tathApi-jo ke teo zudhdhAtmabhAvanA sApekSa zubha anukAnarata puruSo jevA nathI to paNa sarAga samyakatvAdi vaDe vyavahAra sabhyadraSTi che ane paraMparAe mokSane pAme che. Ama nizcaya ekAMtanI nirAkaraNanI mukhyatAthI be vAkaya kahevAmAM AvyA. (ahIM je jIvone vyavahAra sakhyadraSTi kahyA che teo upacArathI sammadraSTi che ema na samajavuM. paraMtu teo kharekhara samyadraSTi che ema samajavuM. tene cAritra apekSAe mukhyapaNe rAgAdi hayAta hovAthI sarAga samyatvavALA kahIne vyavahAra samyagadraSTi kahyA che. zrI jayasenAcAryadeve pote ja gAthA 150-151mI gAthAnI TIkAmAM kahyuM che ke-jayAre A jIva AgamabhASAe kALAdilabdhirUpa ane adhyAtmabhASAe zuddha AtmAbhimukha pariNAmarUpa svasaMvedanajJAnane prApta kare che tyAre prathama to mithyAtvAdi sAta prakRtionA upazama ane kSayopazama vaDe sarAga-sammadraSTi thAya che.) nizcaya kArakonuM darzata A pramANe che: mATI svataMtrapaNe ghaDArUpa kAryane pahoMce che - prApta kare che, tethI mATI kartA che. ane ghaDo karma che; athavA ghaDo mATI abhinna hovAthI, mATI pote ja karma (3) potAnA pariNamana svabhAvathI, mATIe ghaDyo ghaDo karyo, tethI mATI pote ja karaNa che; (4) mATI e ghaDArUpa karma, potAne ja ApyuM, tethI mATI pote ja saMpradAna che; mATIe potAnAmAMthI, piMDarUpa avasthA naSTa karIne, ghaDArUpa karma karyuM ane pote to dhruva rahI, tethI pote ja apAdAna che; mATIe potAnA ja AdhAre, ghaDo karyo tethI pote ja, adhikaraNa che. A rIte nizcayathI che ke kArako, eka ja dravyamAM che. paramArtha, eka dravya (5)
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ bIjAne sahAya nahi karI zakatuM hovAthI, ane dravya pote ja, potAne, potAnAthI, potAne mATe, potAnAmAMthI, potAnAmAM karatuM hovAthI, A nizcaya cha kArako ja, parama satya che. uparyukta rIte dravya pote ja pAtAnI, anaMta zaktirUpa saMpadAthI paripUrNa hovAthI, pote ja, cha kArakarUpa thaIne potAnuM kArya nipajAvAne samartha che; tene bAhya sAmagrI kAMI madada karI zakatI nathI. mATe kevaLa jJAna prApta karatA IcchanAra AtmAe, bAhya sAmagrIthI apekSA rAkhI, parataMtra thayuM nirarthaka che. (1) zuddha upayogamAM lIna AtmA, pote ja cha kAraka rUpa thaina....anaMta zaktivALA jJAnasvabhAva veDe svataMtra hovAthI pota ja kartA che. (2) pote, anaMta zaktivALA kevaLajJAnane prApta karato hovAthI, kevaLajJAna karma che, athavA kevaLajJAnathI pote abhinna hovAthI, pote ja karma che; (3) potAnA anaMta zaktivALA pariNamana svabhAvarUpa utkRSTa sAdhana vaDe, kevaLajJAna karato hovAthI, AtmA pote ja karaNa che; (4) potAne ja kevaLajJAna deto hovAthI, AtmA pote ja saMpradAna che; (5) potAnAmAMthI mati-zrutAdi apUrNa jJAna dUra karIne, kevaLajJAna karato hovAthI, ane pote sahaja jJAna svabhAva vaDe, dhruva raheto hovAthI, pote ja apAdAna che; (6) potAnAmAM ja arthAta potAnA hovAthI, pote ja adhikaraNa che. ja AdhAre,kevaLajJAna karato A rIte svayaM (pote ja) cha kArakarUpa thato hovAthI, te svayaMbhU kahevAya che. athavA, anAdi kALathI, atidaDha baMdhAyelA (jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAyarUpa), dravya tema ja bhAva ghAti karmone naSTa karIne, svayameva AvirbhUta tathA koInI sahAya vinA potAnI meLe ja, pote pragaTa thayo, tethI te svayaMbhU kahevAya che. 549 nizcaya samyaktva upazama samyaktva jIvano sva sanmukha puruSArtha pUrvakathI sAta prakRtiono svayaM upazama thAya che tyAre jIvano je bhAva thAya tene upazama samyaktva kahe che. darzana mohanIya (3) : mithyAtva, samyaktva mithyAtva ane samyak prakRti. cAritra mohanIya (4) : anaMtAnuMbaMdhI krodha, mAna, mAyA,lobha. prathamopazama samyaktva. - anAdi mimdaSTine, pAMca prakRtio (mithyAtva,krodha,mAna,mAyA, lobha) - sAdi mithyaSTine, sAta prakRtio upazamathI je utpathAya, tene prathama upazama samyaktva kahe che. dvitIyopazama samyaktva - sAtamA guNa sthAna ke, kSAyopathamika samyagdaSTi jIva, zreNI caDhavAnI sanmukha avasthAmAM krodha, mAna, mAyA. lobhanuM visarjana karIne, darzana mohanI traNa prakRtionA upazama kALe, jIva je samahtva prApta kare che, tene dvitIya upazama samyaktva kahe che. kSAyopazamika samyakta cha prakRtio (mithyAtva, samyaktva, krodha,mAna,mAyA, lobha) nA anudaya, ane samyak prakRtinA udayamAM joDAvAthI, je bhAva utpanna thAya tene kSAyopazamika samyaktva kahe che. kSAyika samyaktva jIvano svasanmukha puruSArthathI, sAte prakRtiono kSaya thAya che. tyAre jIvano je bhAva thAya che, tene kSAyika samyaktva kahe che. nizcetana aNasamajuM; jaDa jevA (2) jaDa, cetana rahita. nizcetanane jaDa jevAne, aNa samajune. nizcaya :huM pUrNa pavitra jJAyaka ja chuM; asaMga chuM, e nizcaya (2) zudhdha Atma svabhAva (3) kharekhara (4) zudhdha AtmasvabhAva (5) para nimittanI apekSA rahita, svaAzrita, te nizcaya. (6) kharekhara (7) je potAnA ja
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 Azraye hoya, tene nizcaya kahIe. (8) nimittane jANavuM te vyavahAra, ane guNanI zraddhAnA jore, guNathI guNa udhaDe che, Ama jANavuM, te samyajJAna te potAmAM nathI tema niSedha karavo, te nizcaya. AtmA pote anaMta guNono che, te ja anekAntadharma che. piMDa akhaMDa dravya che. tema pratIta karavI, ane parasvarUpe pote nathI tema niSedha nilaya ane vyavahAra paryAyanuM svarUpa samyagdaSTi jIvane nizcaya (zuddha) ane karavo, te nizcaya. (9) yathArtha. (10) je potAnuM eka zuddha caitanyatattva vyavahAra (zubha), evA cAritranA mizra paryAya nIcalI avasthAmAM, ekI cidAnaMdamaya vastu, eka upayogarUpa cimUrti, prabhu AtmA. (11) vakhate hoya che. koi vakhate nizcaya (zuddha bhAva), mukhyapaNe hoya che. koI AMgaNAmAM Avyo ane nirAvalaMbI sAmAnya ekarUpa, nirvikAra svabhAvanuM vakhate vyavahAra (zubhabhAva), mukhyapaNe hoya che. Ano artha evo che ke, ekAkAra lakSa kare, tyAre nizcayathI sarva jinazAsanane jAyuM. (12) svarUpa samyagdaSTi jIva, potAnA svarUpamAM sthira rahe, tenuM nAma nizcaya paryAya taraphanuM lakSa ane ruci laMbAvI guNamAM ekAgratA karI, vyavahAra ane bhedanuM (zuddhatA) che, ane temAM sthira rahI zake nahi, tyAre svalakSe azubhabhAva lakSa gauNa karI, akhaMDa svabhAvane jANavo, te nizcaya che. (13) para TALI, zubhamAM rahe ane te zubhane dharma mAne nahi, tene vyavahAra paryAya (zubha nimittanI apekSA vinA-rahita, svaAzrita, te nizcaya. (14) para paryAya) kahevAmAM Ave che, kema ke, te jIvane zubha paryAya thoDA vakhatamAM TaLI, nimittanI apekSA rahita, svaAzrita, te nizvaya. (15) ekalA zuddha zuddha paryAya pragaTe che, A apekSA lakSamAM rAkhI, vyavahAra sAdhaka ane nizcaya AtmAMmAM ruci-jJAna-ekAgratA, te yathArtha vAstavika zuddha upAdAnathI sAdhya, ema paryAyArthikana kahevAmAM Ave che. teno artha evo che ke, pragaTelo, satya mokSamArga che. te niyamathI mokSamArga che, tenA sevanathI mokSa samyagdaSTino zubha paryAya TaLI krame krame, zuddha paryAya thato jAya. A banne jarUra thAya ja, evo niyama che. (16) sAcI daSTi (17) zuddha AtmAnA paryAyo hovAthI, te paryAyArthikanayano viSaya che. A graMthamAM keTaleka ThekANe, Azraye pragaTa thatAM zuddhajJAna-darzana-cAritra. (18) yathArtha (19) trikALa, nizcaya ane vyavahAra evA zabdo vAparavAmAM AvyA che. tyAM teno A artha kAyama, avicaLa, kadI caLe nahi, tevo. (20) ekalA zuddha AtmAmAM ruci samajavo. vyavahAra (zubhabhAva)no vyaya, te sAdhaka ane nizcaya jJAna-ekAgratA te yathArtha vAstavika zuddha- upAdAnathI pragaTelo satya (zuddhabhAva)no utpAda, te sAdhya evo teno artha thAya che, tene TUMkamAM mokSamArga che, te niyamathI mokSamArga che. (21) para nimittanI apekSA vyavahAra sAdhaka, nizcaya sAdhya, ema paryAyArthikana kahevAmAM Ave che. rahita, svaAzrita, te nizcaya. nizcaya cAritra saMsAranA kAraNono nAza karavA mATe jJAnIne bahiraMga ane aMtaraMga nizcaya ane vyavahAra paramArtharUpa nizcaya vastumAM, mokSano mArga ane mokSa, ema kriyAone rokavAno nizcaya cAritra kahe che. (2) pratikramaNa svarUpa, be bhaMga paDyA te vyavahAra che. ane akhaMDa vastusvarUpa lakSamAM levuM. te nizcaya pratyAkhyAna svarUpa ane AlocanA svarUpa, AtmAnuM niraMtara anubhavana, te che. (2) anAdinI parAzrayanI zraddhAno,-puNya-pApano badho vyavahAra ja nizcaya cAritra che. je A nizcaya cAritra, te ja jJAnacetanA (arthAt ugamyo che. avasthAmAM baMdha che, te jANavuM, tenuM nAma vyavahAra ane pAMca jJAnanA anubhavanathI), sAkSAt jJAnacetanA svarUpa kevaLajJAnagama, AtmA bhAvothI ekarUpa (abaddhaskUTa, ananya, niyata, avizeSa ane asaMyukata), pragaTa thAya che. potAnuM nirmaLa svarUpa jANavuM, te nizcaya. svarUpanI zraddhA vaDe, aMze aMze nizcaya da2i:5ramArtha svabhAva. (2) yathArtha daSTi, nitya daSTi, sAcI daSTi, paramArtha sthiratA, vaDe rAga TALavo, te vyavahAra che. nitya svapaNe chuM, parapaNe naya, daSTi, svAbhAvika daSTi-svabhAvadaSTi. parano kartA nathI, bhAvaguNa parAzraye ke rAga vikalpa naya che, tema nathI. aMdara | nizcaya pratibaddha : nizcayanA jANanArA
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ nizcaya prayatnapuMrvaka munine (muni-ocita) zudhdhopayoga te aMtaraMga athavA nizcaya prayatna che ane te zudhdhopayogadazAmAM vartato je (haTha vagarano) dehaceSTAdika saMbaMdhI zubhopayoga te bahiraMgI athavA vyavahAra prayatna che; (zudhdhopayoga dazA na hoya tyAM zubhopayoga hada sahita hoya che; te zubhapayAga vyavahAra-prayatnapaNAne paNa pAmato nathI.) nizcaya mithyAtva:jeTalA zubhAzubha rAga che, te azuddhabhAva che. zubhAzubha bhAvane, potAnuM svarUpa mAnavuM, tene guNakara mAnavA, karavA jevA mAnatA, te nizcaya mithyAtva-agRhita mithyAtva che. nizcaya rAkhyatva :vyavahAra samyaktadvArA sAdhavA yogya vItarAga samyakatvane nizcaya satava kahe che. ane potAnA svarUpanA nirvikalparUpathI jANavAne arthAta nirvikalpa sva saMvedana jJAnane nizcayajJAna kahe che. nizcaya adhyakRtva :AtmA A che, evo nizcayabhAva, te nizcaya samyakatva. nizcaya samyagAna :AtmAnuM para dravyothI bhinnapaNAnuM yathArthajJAna, te nizcaya samyajJAna che. nizvaya samyagdarzana zraddhAguNanI je avasthA pragaTa thavAthI, potAnA zuddha AtmAno pratibhAsa thAya, te samyagdarzana che. sarvajJabhagavAnanI vANImAM, jevuM pUrNa AtmAnuM svarUpa kahyuM che, tevuM zraddhAna, te nizcayasamyagdarzana che. (nizcayasamyagdarzana nimittane, adhUrA ke vikArI paryAyane, bhaMga-bhedane guNabhedane, svIkAratuM nathI-lakSamAM letuM nathI) (2) AtmAnuM para dravyothI bhinnapaNAnuM yathArtha zraddhAna, te nizcaya samyagdarzana che. nizcaya samyagdarzana-zAnatharitranuM svarUpa 5ra padArthothI trikALa judA, evA nija AtmAno aTala vizvAsa karavo, te nizcaya samyagdarzana kahevAya che, AtmAne para vastuothI judo jANavo (jJAna karavuM), te nizcaya samyajJAna che. tathA para dravyonuM AlaMbana choDIne AtmasvarUpamAM ekAgratAthI magna thavuM, te nizcaya samyakracAritra (yathArtha AcaraNa) kahevAya che. nizcaya samyagdarzanano viSaya nimittAdhIna azaddhadaSTino pakSa choDIne, vikArI avasthA tathA nimittanA saMyogane, jema che tema jANanAra vyavahAra nayane, 551 gauNa karI eka asAdhAraNa jJAyakabhAva, caitanyatraya AtmAno abheda svabhAva grahaNa karIne, tene zuddhanayanI dRSTithI (1) sarva para dravyothI bhinna. (2) trikALI sarva paryAyomAM, potAnA arUpI asaMkhya pradezanA akhaMDa piMDapaNe ekAkAra. (3) vartamAna vartatI paryAyanA, hInAdhikapaNAnA bheda, rahita. (4) aneka guNanA judA judA bheda, rahita. (5) nimittamAM joDAvArUpa vikArI bhAvathI, rahita, eTale padravya, parakSetra, parakALa, parabhAva ane guNanA bheda rahita, nirvikalpa sAmAnya vastupaNe jotAM, sarva para dravyo ane parabhAvonA aneka bhedorUpa avasthAnI, svabhAvamAM nAsti che. A rIte, nizcaya samyagdarzanano niSaya kahyo. nizcaya kALa :kALa dravyane, nizcaya kALa kahe che. nizcayathAritra :52 dravyonuM AlaMbana choDIne, Atma svarUpamAM lIna thavuM, te nizcaya samyakracAritra che. nizcayadayA :samyagdarzananI prApti thiyadahi paramArtha svabhAva (2) nirAvalaMbI nitya svabhAvadaSTi, eTale bhUtArthadaSTi nizcayadaSTi che, tene Azrita samyagdaSTi che. nizvayadharma mithyAtva TALavuM ane AtmAne, AtmabhAve oLakhavo. A saMsAra te mAro nathI. huM ethI bhinna, parama asaMga, siddha sadaza zuddha AtmA chuM. mohanA vikalpathI, huM bhinna chuM. siddha sadaza eTale siddha bhagavAnanA jevo. jevA siddha bhagavAna che, tevo ja huM chuM. zuddha eTale vibhAva rahita chuM. evI AtmasvabhAva vartanA, eTale AtmAnA zuddha svabhAvamAM pariNamavuM, te nizcayadharma che. nizcayanaya "satyArtha ema ja che", ema jANavuM, te nizcayanaya che. (2) satyArtha ema ja che, ema jAvuM te. (3) zuddha vastune, pratipAdana karanAra (4) satyArtha ema ja che, ema jovuM te. (5) sAcI daSTi (6) svadravya-padravyane athavA tenA bhAvone athavA kAraNa-kAryAdine, yathAvata nirUpaNa kare che.
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ tathA koine koimAM meLavato nathI, tethI evAM ja zraddhAnathI, samyakta thAya che. mATe tenuM zraddhAna karavuM. (7) je vastune vastunI svaepaznAe jANe ane kathanA kare, te jJAnane nizcayanaya kahevAya che. jANe te jJAnanaya ane kathana kare, te zabdanAya che. svAzritane nizcayanayane parAzrita, te vyavahAra naya. (9) sAcI daSTi (10) svAzrita svabhAva, potAno mAnavo, te nizcaya naya. (11) "svAzrita te nizcaya', je potAnA ja Azraye hoya, tene nizcaya kahIe. je dravyanA astitvamAM je bhAva prApta hoya, te dravyamAM tenuM sthApana karavuM, paramANuMmAtra paNa anya kalpanA, na karavI tene svAzrita kahIe. tenuM je kathana tene mukhya kathana kahIe. ene jANavAthI anAdi zarIrAdi padravyamAM, ekatva zraddhAnarUpa ajJAnabhAvano abhAva thAya che. bhedavijJAnanI prApti thAya che. sarva para dravyathI bhinna potAnA zuddha caitanya svarUpano anubhava thAya che. tyAM paramAnaMda dazAmAM magna thai, kevaLa dazAne pAme che. je ajJAnI ane jANyA vinA dharmamAM lAge che, te zarIrAzrita kriyAkAMDane upAdeya jANI, saMsAranuM kAraNa je zubhopayoga, tene ja mukitanuM kAraNa mAnI, svarUpathI bhraSTa thayo thako saMsAramAM bhame che. tethI mukhya (nizcaya) kathananuM jANapaNuM, avazya joie. je nizcayanayane AdhIna che. (12) nirmaLa, akhaMDa, paramArtha AtmA che, te nizcayanayano viSaya che. samyagdarzanano viSaya, te nizcayanayano viSaya che. ane tene samyagdarzana, jJAna, cAritranA bheda pADIne lakSamAM levo, te vyavahAra che. guNa-guNInA bhedanuM lakSa choDI, abheda svarUpa khyAlamAM levuM, te ja paramArtha che. temAM abhedanI zraddhA, te paNa paramArtha nathI, kAraNa ke, te paNa guNanI eka avasthA che, tethI vyavahAra che. sAcA deva, guru, zAstra vagere paNa, paramArthano viSaya nathI. deva, guru zAstrano viSaya, nava tattvanA bhedavALI zraddhA karavI, te zubhAzubha bhAva che, tenA paramArthamAM pravaze nathI, kAraNa ke, te asadabhUta vyavahAra che. samyagdarzane, akhaMDa jJAyaka Akho AtmA lakSamAM lIdho, te paramArtha che, paNa lakSamAM lenAra samyagdarzana paramArtha nathI, paNa vyavahAra che.-5ryAya che, te nizcayathI abhUtArtha che kema ke, te trikALI nathI. trikALI 552 TakanAra, akhaMDa dhruva sAmAnya svabhAva, te paramArthane bheda daSTi gauNa karavA chatAM, abheda samajAvatAM vacce te vyavahAra Ave ja che, kema ke, ema bheda dvArA samajAvyA vinA, abheda samajAya nahi. bhedanA lazke, nirmaLatA ke samyagdarzana thatuM nathI. bhedanA lakSe (mokSamArganI paryAyanA lakSa), mokSamArga pragaTato nathI, ane mokSamArganA laze, mokSa pragaTato nathI. kAraNa ke te avasthA che, ane ghaNI avasthA vaDe, pUrNa avasthA mokSa pragaTe nahi, avasthA kSaNika hoya che, eka samaye eka avasthA, pragaTa hoya che, UNI hoya tyAre, pUrI avasthA na hoya. ghaNI paryAya kAraNa, ane pUrNa paryAya kArya, ane paramArthe thAya nahi. AtmA nirmaLa, akhaMDa paripUrNa che, te pUrNatAnA jore mokSa dazA pragaTe che. vartamAnamAM paNa dareka samayesa dravyamAM anaMta behada sAmarthya bharyuM che, trikALI jJAyaka monya anaMta guru korya ne prApta che. temAM " prApta kare " teno baMdha che. A jIve, anAdithI bheda upara lagna karyuM che. bhedadaSTi eTale, vyavahAranuM avalaMbana, te vaDe zubha vikalpa bhAva paNa, abheda nirmaLanuM lakSa na thAya. paramArtha svarUpane jANI, bhedane gauNa karI akhaMDa vastuno mahimA karavAthI, akhaMDa nirmaLanA lakSa, samyagdarzana pragaTe che. nizcayanaya ane vyavahAnaya nizcayanaya kevaLa svadravyanA pariNAmane darzAvato hovAthI, tene zuddhadravyanuM kathana karanAra kahyo che. ane vyavahAranaya padravyanA pariNAmane, AtmapariNAma darzAvato hovAthI, tene azuddha dravyanuM kathana karanAra kahyo che. ahIM zuddhadravyanuM kathana, eka dravyAzrita pariNAmanI, apekSAe jANavuM, ane azuddhavyanuM kathana eka dravyanA pariNAma, anya dravyamAM AropavAnI apekSAe, jANavuM, nizcayanaya upAdeya che ane vyavahAranaya heya che. nidhyayanayathI nirape, nizcayanaya pratye upekSA vALo, nizcayanaya pratye bedarakAra, nizcayanayane nahi gaNato. nizcayanI vAta satyArtha vAta. (2) satyavAta, traNakALa, traNa lokanA padArthonI, satyArtha sthitinI vAta.
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ nizcayapratibaddha :nizcayanA jANanArA nizcayabaMdhu rAgapariNata jIva ja, navA dravya karmathI baMdhAya che, vairAgyapariNata baMdhAto nathI, rAgapariNata jIva, navA dravyakarmathI mukAto nathI, vairAgyapariNata ja mukAya che, rAgapariNata jIva saMsparza karatA (saMbaMdhamAM AvatA), evA navA dravyakarmathI ane cirasaMcita (lAMbA kALathI saMcaya pAmelA) evA jUnA dravyamakarmathI, ane cirasaMcita evA jUnA dravyakarmathI mukAya ja che, baMdhAto nathI, mATe nakakI thAya che ke, dravyabaMdhano sAdhakatama (utkRSTahetu) hovAthI, rAgapariNAma ja, nizcayathI baMdha che. nilayabhakti :Atma ArAdhanA. (2) pote saccidAnaMda svarUpa, bhagavAna AtmA siddha svarUpa, paramAtmA che, tenI aMtarmukha ekatAthI prApta, zraddhAna te nizcaya bhakti, arthAt samakita che, ane tene nimittarUpe batAvanAra, AvA bhagavAnanI zraddhAno vikalpa, te vyavahara bhakita che. (3) paramArthe, potAno cidAnaMda svabhAvI bhagavAna, AtmA, tenI pratIta karIne temAM ekAgra thavuM, te nizcayabhakita che. nizcayavAdIo :satyArthavAdIo. nizcayastuti pahelA naMbaranI nizcayastutimAM, mohathI judo jANavo ne mAnavo tema kahyuM. bIjA naMbaramAM, mohamAM bhaLyo nahi paNa dUrathI pAcho vaLyo, eTale mohano tiraskAra karyo, e rIte mohano upazama karyo, tema kahyuM. trIjA naMbaramAM mohano kSaya karyo che. A pramANe jaghanya, madhyama ne utkRSTa stuti kahI. potAnA AtmAnI utkRSTa zuddha-nirmaLabhAvanI bhAvanA, eTale aMtara ekAgratA, nirvikalpa svabhAvamAM karyo. ekalA zuddha vItarAga svabhAvamAM ekAgratA karavA maMDyo, tenuM sArI rIte avalaMbana evuM karyuM ke, be dhaDImAM kevaLajJAna le tevI A utkaTa bhakita che. nizcayasAdhita :nizcaya vaDe, siddha thayelo. nithayAbhAsI je koi jIva nizcayanayanA abhiprAyane yarthAtha jANato nathI ane sadavyahAra kahetAM AtmavyavahArane lope che arthAta nizcaya ratnatraya pragaTa 553 karato nathI te sAdhana rahita thayo thako nizcayAbhAsI mithyAdraSTi che. zrImade kahelI paMktio A pramANe che - athavA nizcayanaya grahe mAtra zabadanI mAMya; loe savyavahArane sAdhana rahita thAya. (Atmasiddhi). sAdhana rahita thAya ema kahyuM tyAH kayuM sAdhana ? A zubhabhAva je ajIva bhAva che e sAdhana ? e to sAdhana che ja nahi. aMtaraMga sAdhana nija zudhdhAtmA che ane tenA lakSe pragaTa thatAM je nizcayaratnatraya te bAhyasAdhana che. A sivAya anya koi sAdhana nathI. (2) nizcayanuM jJAna karI le paNa anubhava kare nahi, ane potAne anubhavI mAnI le to, te nizcayabhAsI che. (3) je jIva, AtmAnA trikALI svarUpane svIkAre, paNa vartamAna paryAyamAM potAne vikAra che, te na svIkAre, - te nizcayAbhAsI che, tene zuSkajJAnI paNa kahevAmAM Ave che. (4) je jIva, AtmAnA trikALI svarUpane svIkAre, paNa vartamAna paryAyamAM potAne vikAra che, te na svIkAre,-te nizcayAbhAsI che, tene zuSkajJAnI paNa kahevAmAM Ave che. (5) je jIva AtmAnA, trikALI svarUpane svIkAre paNa vartamAna paryAyamAM potAne, vikAra che te na svIkAre, te nizcayAbhAsI che. tene zuSkajJAnI paNa kahevAmAM Ave che. nizcala :nitya, sthira. (2) aDola niyela- karapAtratva:vastrarahitapaNuM ane hAtha rUpI pAtramAM, bhojana karavApaNuM. nizaLatAkSa:niSkaparUpa nihAritra :cAritra rahita. nizcita rahelA (2) nakakI (3) nirNata, nakakI nizcitapaNuM :nirvikalpa paNuM nizcayastuti :utkRSTa Atma svabhAva pUrNa, vItarAga svabhAvamaya zuddha siddha dazA, jene pragaTa che tene oLakhIne, je namaskAra kare che te nizcaya stuti che. paramAtmAne namaskAra karanAra, potAnA bhAve, potAnA iSTa svabhAvane name che, temAM ja DhaLe che. nizcita niyata; acaLa.
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ nizcetanane aNasamajune; jaDa jevAne; nizcaya je draSTithI padArthano mULa zudhdha eka svabhAva jovAmAM Ave che, te draSTi, apekSA, naya (draSTibiMdI) ne nizcayanaya kahe che. nizcaya :upAdAna (2) kharekhara (3) nakakI nizcaya ane vyavahAra Hnizcaya ane vyavahAra e be nayane viSayanA bhedathI paraspara virodha che. nizcayanayano vizeSa abheda che, vyavahAranayano viSaya bheda che. be virudhdha thayA ne ? nizcayanaya pUrNAnaMdasvarUpa eka akhaMDa abheda AtmAne viSaya banAve che. ane vyavahAranaya, vartamAna paryAya, rAga Adi bhedane viSaya banAve che. Ama bannenA viSayamAM phera che. nizcayano viSaya dravya che, vyavahArano viSaya paryAya che. eTale be nayone paraspara virodha che, A nayonA virodhano nAza karanAra svAtapada thI cihnita jinavacana che. svAta eTale kathaMcitta arthAta koi eka apekSAe jinavacanAmAM prayojanavaza dravyArthikanayane mukhya karIne ene nizcaya kahe che ane paryAyArthika vA azudhdha dravyArthikanayane gauNa karIne vyavahAra kahe che. paryAyamAM je azudhdhatA che te dravyanI ja azudhdhatA che tethI paryAyArthikanayane azudhdha dravyArthika kahyo che. juo, trikALa dhruva akhaMDa eka zAyakabhAvane mukhya karI nizcaya kahIne satyArtha kahe che ane paryAyane gauNa karIne vyavahAra kahI asatyArtha kahe che. Ama jinavacana svAtapada vaDe banne nayonA virodha maTADe che. jinavANImAM divyadhanimAM trikALa zudhdha jIvavastu caitanyamUrti upAdeya kahI che. emAM svAtapada AvI jAya che. AvA syAtavAda mudrita jinavacanamAM je puruSo rame cheH ahIM jinavacanamAM ramavuM eno artha ema che ke jinavANImAM je zudhdha jIvavastu jJAyakabhAva upAdeya kahyo che temAM sAvadhAnapaNe ekAgra thavuM, te jJAyakabhAvanuM pratyakSa vedana karavuM, jIvane rAganuM ane vikAranuM vedana to anAdithI che ane te vaDe e duHkhI che. have e duHkhathI choDAvavA vikAranI rAganI rAganI paryAyane gauNa karI eTale enA parathI lakSa haThAvI lai bhagavAna AtmA saccidAnaMda, eka, akhaMDa je jJAyakabhAva temAM driSTa karI, teno pratyakSa anubhava karavo, temAM ekAgratA ane sthiratA karavI. A 554 ja sukhano mArga che. eTale je puruSo jinavacanamAM rame che arthAta zudhdha eka jJAyakabhAvane upAdeya karI pracura prIti sahita temAM ekAgratAno vAraMvAra abhyAsa kare che, te svayaM vAtamohAH ahAhA ! te puruSo potAnI meLe, anya kAraNa vinA mithyAtvakarmanuM vamana kare che. temane mithyAtvabhAva raheto nathI, UDI jAya che. nizcaya stuti HAtmA rAga ane parathI bhinna paDIne eka nija jJAyakabhAvamAM ekAgra thai tene anubhave te tIrthaMkara ane kevaLInI nizcaya stuti che. (2) zudhdha jJAna svarUpa pUrNa pavitra AnaMda dhAma bhagavAna AtmA che. tenI sanmukha thaine ane nimitta, rAga ane eka samayanI paryAyathI vimukha thaine aMdara ekAgra thatAM paryAyabudhdhi chUTavAthI kevaLInI pahelA prakAranI stuti thAya che. rAgathI bhinna caitanya svarUpa AtmAno anubhava thatAM samyagdarzana thAya che te pahelI stuti che. chatAM e samyadraSTine karmanA udaya taraphanA jhukAvathI potAmAM potAne kAraNe bhAvaka karmanA nimitto vikArI bhAvya thAya che. A bhAvya bhAvakasaMkaradoSa che. have karmanA udayanuM lakSa choDI vastu je akhaMDa eka caitanyadhana prabhu che tenI sanmukha thai temAM joDANa karatAM upazamabhAva dvArA jJAnI te mohane jIte che te bIjA prakAranI stuti che. prathama stutimAM samyagdarzana sahita AnaMdano anubhava che. bIjI stutimAM bhAvaka mohakarmanA udayanA nimitte je vikArI bhAvya thatuM hatuM te svabhAvanA Azraye dabAvI dai upazamabhAva pragaTa karyo. A prakAranI stutimAM svabhAva sanmukhatAno puruSArtha to che, paNa te maMda che. have trIjI stutimAM prabaLa puruSArthathI aMdara ekAgra thatAM rAgano nAza thAya che. bIjI stutimAM je upazamazreNI hatI tenAthI pAchA haThIne kSepakazreNImAM jatAM rAgAdino kSaya thAya che-upazama zreNImAM rAgAdino kSaya thato nathI. tethI pAchA haThIne 7mA guNasthAne AvIne pachI ugra puruSArtha vaDe kSapakazreNI mAMDatAM rAgAdino abhAva thAya che. ahAhA ! anAdithI potAnuM svarUpa akhaMDa AnaMdakaMda prabhu bhagavAnasvarUpa ja che. AtmA svayaM paramAtmasvarUpa, jina svarUpa, vItarAga svarUpa ja che. ane
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ je vikalpa UThe che e to anya svarUpa karma che. ekalo akaSAya svabhAvI AnaMdakaMda AtmA che. tenI draSTi karI anubhava karavo te prathama prakAranI AtmAnI stuti che. tyArapachI rAganA udayamAM potAnA puruSArthanI kamajorIthI joDANa thatuM hatuM te joDANa potAnA svarUpa taraphanA puruSArthathI na karatAM rAgane dALyo, rAgano upazama karyo. A upazama zreNI che. e bIjA prakAranI stuti che. A upazama zreNI 8mAM guNa sthAne zarU thAya che. pachI 11mAM guNasthAne upazamabhAva thAya che, paNa tyAM kSAvikabhAva thatA nathI. tethI tyAMthI pAchA haThIne sAtamA guNasthAne AvIne pharI puruSArthanI ati ugratAthI rAgano nAza karavAmAM Ave che te trIjI stuti che. rAga upazama pAme ke kSaya pAme kAma to puruSArthanuM ja che. A AtmA paramAtmA che. te eka samayanI paryAya vinAnI papuirNa vItarAga sarvajJasvabhAvI paramabhAvasvarUpa vastu che. temAM ugra apratihata puruSArtha dvArA sthira thai munirAja mohano atyaMta nAza kare che. ane tyAre jJAna svarUpa paramAtmAne prApta thAya che. (tene kSINamoha jina kahe che.) bAramA guNasthAnane prApta pUrNa vItarAga kSINamoha jina che. te trIjA prakAranI utkRSTa stuti che. A utkRSTa stutinuM phaLa 13muM guNasthAna kevaLajJAna che. Ama je kevaLajJAna svabhAvI potAno AtmA jJAtA-draSaTAsvarUpa che tenA taraphanA saMpUrNa sukAva ane satkArathI paryAyamAM rAgano ane tenA bhAvaka karmano sattAmAMthI nAza thAya che tene trIjA prakAranI kevaLInI utkRSTa stuti kahe che. potAnI saMpurNa sattAno je anAdara hato te choDIne teno svIkAra ane saMbhALa karavAthI rAganI ane karmanI sattAno nAza thAya che, ane tyAre te kSINa jina thAya che. niya samyagdarzana :sakhyadraSTine nIce mujabanI pratIti hoya che. (1) sAcA deva, guru ane dharmamAM draDha pratIti (2) jIvAdi sAta tattvonI sAcI pratIti (3) sva-paranuM zradhdhAna 555 uparokata lakSaNonA avinAbhAva sahita je zradhdhA thAya che te nizcaya samyagdarzana che. (A paryAyano dhAraka zradhdhA (samya) guNa cheH samyagdarzana ane mithyAdarzana tenA paryAyo che.) nizcayathI nakkI (2) kharekhara nizcayadAna AtmAmAM kartA, karma, kareNa, saMpradAna, apAdAna, adhikaraNa ema SaTakAraka guNa che. emAM saMpradAna nAmano guNa che, e saMpradAkanaguNanuM kArya zuM ? nirmaLa vItarAgI paryAya pote potAne ke ane pote ja le. Ane nizcayadAna kahevAmAM Ave che. pUrNAnaMdano nAtha je akhaMDa abheda eka AtmA tene svasaMvedanajJAna vaDe jANatAM ane temAM ekAgra thatAM je atIndriya AnaMda pragaTe te AnaMdanuM dAna denAra pote ane lenAra paNa pote tene nizcayadAna kahe che. nizcayanaya upAdeya che ane vyavahAranaya heya che. : praznaH dravya sAmAnyanuM AlaMbana ja upAya hovA chatAH ahIM rogapariNAmanA grahaNa-tyAgarUpa paryAyono svIkAra karanAra nizcayanayane upAdeya kema kahyo che uttara : rAga pariNAmano karanAra paNa AtmA ja che, ane vItarAga pariNAmano karanAra paNa AtmA ja che, ajJAnadazA paNa AtmA svataMtrapaNe kare che ane jJAnadazA paNa AtmA svataMtrapaNe kare cheH-AvA padArtha jJAnanI aMdara dravya sAmAnyanuM jJAna garbhitapaNe samAi ja jAya che. jo vizeSonuM barAbara yarthAtha jJAna hoya to e vizeSone karanAra sAmAnya jJAna hovuM ja joie. dravya sAmAnyanA jJAna vinA paryAyonuM yarthAtha jJAna hoi zake ja nahi. mATe uparokata nizcayanayamAM dravya sAmAnyanuM jJAna garbhitapaNe samAi ja jAya che. je jIva baMdhamArgarUpa paryAyamAM tema ja mokSamArgarUpa paryAyamAM AtmA ekalo ja che ema yathArthapaNe (dravya sAmAnyanI apekSA sahita) jANe che, te jIva para draya vaDe saMpUkta thato nathI ane dravya sAmAnyanI aMdara paryAyone DubADI daine suvizudhdha hoya che. A rIte paryAyonA yathArtha jJAnamAM dravya sAmAnyanuM jJAna apekSita hovAthI ane dravya paryAyonA yathArtha jJAnamAM dravya sAmAnyanA
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ AlaMbanarUpa abhiprAya apekSita hovAthI uparokata nizcayanayane upAdeya kahyo che.. nizcayanayathI nirape nizcayanaya pratye upekSAvALo; nizcayanaya pratye bedarakAra; nizcayanayane nahi gaNato. nizcayanaya :nayacakramAM Ave che ke pramANa pUjya nathI paNa nizcayanaya pUjya che. prazna :pramANa kema pUjya nathI ? uttara kAraNa ke emAM paryAyano vyavahArano) niSedha thato nathI. jayAre nizcayanayamAM paryAyano niSedha thAya che. prazna :nizcayanayamAM to eka dravya ja mAtra che, jayAre pramANajJAnamAM to dravya paryAya banneya Ave che. mATe te pramANajJAna pUjya kema nahi ? uttara :kAraNa ke nizcayanayamAM paryAyano niSedha che ane svano Azraya che. paryAyanA niSedhapUrvaka svano Azraya kare che tethI nizcayanaya pUjya che. AvI khullI cokhkhI vAta che. koi bIjA prakAre mAne to mAno, paNa tethI vastu svarUpa kAMi badalAi jatuM nathI. prazna : jo upAdAnathI ja (kArya thatuM hoya to Ape bolavAnI pravacana karavAnI) kaMi jarUra nathI. paNa Apa bolo to cho ? Apa nimittano Azraya jayAre lo cho tyAre to bIjAne samajAvI zako cho. mATe nimitta sidhdha thai gayuM uttara : bhagavAna! nimitta to che. (che ane koNa niSedha kare che) paNa nimitta kare zuM? bhAi ! zarIranA ekeeka rajakaNano to te kALe pariNamavAno svabhAva che tethI te potAnA kAraNe svakALe pariName che. temAM nimittano dAva ja kayAM che ? ramatamAM dAva Ave tyAre pAsA nAkhe che. paNa ahIM to nimittano dAva ja Avato nathI. kahyuM che ne keeka cakra sau ratha cale ravi ko cahe svabhAva. jema sUryano ratha eka paiDAthI cAle che tema dareka padArtha ekalA potAnA pariNamana svabhAvathI ja pariName che, temAM bIjAnI apekSA nathI. samyagdarzana jJAna cAritrarUpa zudhdharatnatrayanA pariNamanamAM paNa paranI apekSA nathI. zrI niyamasAranI bIjI gAthAnI TIkAmAM Ave che ke nija 556 paramAtmatatvanAM samyaka-zradhdhAna-jJAna-anuSThAnarUpa zudhdha ratnatrayAtmaka mArga parama nirapekSa hovAthI mokSano upAya che. Ama nizcaya mokSamArgane vyavahAranI ke nimittanI apekSA che ja nahi. A parama vItarAganA zAsananuM kathana che. prazna : to vyavahAranaya zI rIte prayojanavAna che ? uttara : tene jANavo te prayojanavAna che. samayasAranI bAramI gAthAnI TIkAmAM Ave che ke vyavahAra jANelo prayojanavAna che. te kai rIte ? ke nizcaya svabhAvano Azraya thatAM svAnubhuti pragaTa thAya che, samyagdarzana thAya che chatAM paryAyamAM apUrNatA tathA rAgano azudhdhatAno bhAga che te kALe hoya che. tene te te kALe jANavo-tadAnya prayojanavAna prayojAvAnI che. jayAM sudhI pUrNa zudhdhatA thAya nahIM tyAM sudhI paryAyamAM je azudhdhatAno bhAga che tene te samaye jANavo-ema vyavahAranaya jANelo prayojanavAna che. te vyavahAranaya che, vyavahAranayano viSaya paNa che; paraMtu vyavahAranaya jANelo prayojanavAna che, Adarelo nahi. trikALI zudhdha dravya che. te nizcayanayano viSaya che. jayAre paryAyamAM je sAdhakapaNuM che, apUrNatA che arthAta zudhdhatA tema ja azudhdhatAnA aMzo che e badho vyavahAranayano viSaya che. tene te kALe jANelo prayojanavAna che. vyavahAranaya Azraya karavA lAyaka nathI. mATe vyavahAranaya che ja nahi ema nathI. jo vyavahAranaya hoya ja nahi to cothuM, pAMcamuM, chaThuM, Adi guNasthAno banaze ja nahi. ane to pachI tIrthano ja nAza thaze, arthAta paryAyanA je bheda che te raheze ja nahi. mATe jema nizcayanayano viSaya che. tema vyavahAranayano paNa viSaya to che paNa te Azraya karavA lAyaka nathI ema yarthAtha samajavuM. nizcayapratibudda:nizcayanA jANanArA nizcayamArga :satya mArga nizcayavAdIo satyArthavAdIo
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ 557 nizcayAbhAsInuM svarUpa je jIva AtmAnA trikALI svarUpane svIkAre paNa vartamAna | nizrAMti :abhAva paryAyamAM potAne vikAra che te na svIkArete nizcayAbhAsI che, tene zuSkajJAnI nizeSa :azeSa, kAMipaNa bAkI na rahe evuM, tamAma, badhuM, pUrepUrI rIte, amaryAda paNa kahevAmAM Ave che. nizeSa vizeSa :asAdhAraNa, paripUrNa. nizcAritra cAritra rahita. vizeSAvaraNa :jJAnAvaraNa ane darzanAvaraNa nizcita niyamarUpa; niNita (2) nakkI nizAcara rAtre karanArA-ghuvaDa; sarpa bhUta vagere nizcayanaya :je nayamAM sAdhya ane sAdhana abhinna (arthAta eka prakAranA) hoya te niSThapa :sthira; akSubdha; anAkuLa (2) acaLa; nizcaLa (3) aDola; susthira; ahIM nizcayanaya che; jema ke nirvikalpadhyAnapariNata (zudhdhAtmazraddhAna jJAna nizcala; akaMpa (4) nizcaLa; sthira (5) sthira. (6) acAra, sthira, kaMpa cAritra pariNata) munine nizcayanayathI mokSamArga che kAraNa ke tyAM (mokSarU5) vagaranuM. (7) acaLa sAdhya ane (mokSamArgarU5) sAdhana eka prakAranAM arthAta zudhdhAtmarUpa(- niSkapaTa kapaTa vinAnuM; (kapaTa kUDa, chaLa; prapaMca; luccAi; dago ThagAi) zudhdhAtma paryAyarU5) che. niSpa :acala nibhAyabaMdhu rAgapariNata jIva ja navA dravyakarmathI baMdhAya che. vairAgya pariNata niSAyatA :vItarAgatA baMdhAto nathI; rAgapariNata jIva navA dravyakarmathI mukAto nathI; vairAgya nirma: sarva karmothI rahita. (2) sarva karmothI rahita, nirAga, nidorSa, nirmaLa (3) pariNata ja mukAya che; rAga pariNata jIva saMsparza karatA (-saMbaMdhamAM karma rahita, sarva karmothI rahita, sukhamaya dazA. (4) karma na karanAruM, ALasu, AvatA) evA navA dravyakarmathI ane cirasaMcita (lAMbA kALathI saMcaya nava, karmo vaDe lipta na thanAruM, anAsakata (5) sarva karmothI rahita. (6) pAmelA) evA jUnA dravyakarmathI baMdhAya ja che, mukAto nathI; vairAgyapariNata rAganA kArya vinAnuM sukha, sahaja svAbhAvika sukhano samUha jIva saMsparza karatAM (saMbaMdhamAM AvatA) evA navA dravyakarmathI ane nikarma sukha rAganA kArya vinAnuM sukha; sahaja svAbhAvika sukha. (2) rAgarahita cirasaMcita evA junA dravyakarmathI mukAya ja che, baMdhAto nathI; mATe nakakI vItUrAgI sukha. inaSkarma- vItarAgI sukhanA samUharU5, je amRta sarovara che. thAya che ke dravyabaMdhano sAdhakatama (utkaTa hetu) hovAthI rAgapariNAma ja jemAM magna thAya che. janakarma eTale rAga deSanA kArya vinAnuM sukha; sahaja nizcayathI baMdha che. svabhAvika sukha, mokSane lAyaka, evo jIva karmajanya sukhane pariharIne nizcayakhoDAbhArga nizcaya mokSamArga ane vyavahAramokSamArgane sAdhya-sAdhanapaNuM avazya niSkarma, vItarAgI sukhane pAme che. atyaMta ghaTe che ema je kahevAmAM AvyuM che te vyavahAranaya dvArA karavAmAM niSkarSa sAra; sAratattva nicADa; sArAMza; tAtparya (2) nIcoDarUpa. AveluM upacarita nirUpaNa che. temAMthI ema artha tAravavo joie ke chaThThA niSyi :akriya, kriyAvihIna (2) baMdhanA kAraNabhUta je kriyA eTale ke, rAgAdi guNasthAne vartatA zubha vikalpone nahi paNa chaThThA guNasthAne vartatA zudhdhinA malina bhAva, te rU5 zuddha pAriNAmika bhAva thato nathI, tethI tene niSkriya aMzane ane sAtamAM guNasthAna yogya nizcaya mokSamArgane kharekhara sAdhana kahe che. A puya-pApanA bhAva je thAya, te baMdhanA kAraNarUpa kriyA che. ane sAdhyapaNuM che; chaThThA guNasthAne vartato zudhdhino aMza vadhIne jayAre ane teno zuddha pAriNAmikamAM abhAva che, tethI tene niSkriya kahyo che. jeTalA kALa sudhI ugra zudhdhine lIdhe zubha vikalpono abhAva varte che tyAre te kriyA paryAyamAM to che, paNa zuddha dravyavastumAM nathI. mATe zuddha dravyavastu ane teTalA kALa sudhI sAtamA guNasthAna yogya nizcayamokSamArga hoya che. niSkriya che.
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ 558 niSkAmabuddhi :mAna, pUjA, satkAra, AhArAdinI apekSAvinA, kevaLa nikAmabuddhithI AtmArthe svAdhyAya karavo. niSkAraNa jenuM kAMi kAraNa nathI evuM; svayaM sidhdha; sahaja (2) niyojana; nihetuka; kAraNa vinA; amathuM amathuM; amastu (3) jenu koi kAraNa nathI evuM; svayaMsidhdha; sahaja (4) nihetuka; niprayojana; kAraNa vinA niSkAraNa niprayojana, nirdetuka, kAraNa vinA, amastu, amathuM amathuM (5) kAraNa vagaranuM, zuddha, nirdoSa (6) jenuM koi kAraNa nathI evuM, savayaMsiddha, sahaja. (7) kAraNa vinA, niprayojana, nirdetuka nirvicana yogI huM koino nathI ane tethI bIjo koipaNa bAhya padArtha mAro nathI, vAstavamAM akiMcana, niHsaMga athavA aparigrahI, yogInuM e ja rUpa jaDanI kriyAo bolavuM, cAlavuM, khAvuM, pIvuM, lakhavuM ityiAdi, to bhagavAna AtmAmAM che ja nahi. ahIMto kahe che ke enI paryAyamAM rAgAdi vikAranI je kriyA thAya che, te kriyArUpe zuddha dravya thatuM nathI, tathA enI paryAyamAM mokSanI sAdhaka, je jJAnabhAvarUpa kriyA thAya che, te kriyArUpe paNa zuddha dravya thatuM nathI. ahA! je eka glAyakabhAva che te to te ja che, te kadIya pramatta-apramattarUpa thayo nathI. mATe kahe, trikALI zuddha dravya akriya che. aho! koi alaukika zailIthI vItarAgI saMtoe, zuddha dravyasvabhAvanuM rahasya kholyuM che, bApu! Ato aMtaranAM nidhAna kholyAM che. (2) baMdhanA kAraNabhUta je kriyA eTale ke, rAgAdi malinabhAva te rUpa zuddha pAriNAmika bhAva nathI, tethI tene niSkriya kahe che, A puNya-pApanA bhAva je thAya, te baMdhanA kAraNarUpa kriyA che, tenI zuddha pAriNAmikamAM abhAva che. tethI tene niSkriya kahyo che. te kriyA paryAyamAM to che, paNa zuddha dravyavastumAM nathI. mATe zuddha dravyavastu niSkriya che. niSkala zarIra rahita, niSkriya (2) jene zarIra nathI evA nikala paramAtmA - nirAkAra svarUpa azarIrI siddha parameSThI. niSkalaMka sarvajJa vItarAga paryAyamAM niSakalaMka che. ema bhagavAna AtmA vastupaNe nikalaMka che. (2) je bhava dhAraNa na kare te. (3) kalaMka vagaranuM, niprayojana, vagara kAraNe. niSkAMtipaNuM samyagdarzananuM bIjuM aMga che. Aloka-paralokamAM indriyanAM sukharUpa phalanI icchA vinA dharmanuM ArAdhana karavuM; niyANuM, tRSNA, AzA vAsanA na rAkhavI te bIjuM niSkAMkSita aMga che. nispRhA, nirmohIpaNuM niSkAna :muni, sanyAsI, gRhasthapaNAthI, bahAra nIkaLI gayelA. niSkAma kAmanA vinAnuM, phaLanI icchA vinAnuM; anAsakata (2) kAmanA vinAnuM, phaLanI icchA vinAnuM, anAsakta; jenA phaLanI koi icchA nathI tevuM (3) kAmanA vinAnuM, phaLanI icchA vinAnuM, anAsakata, jenA phaLanI koi icchA nathI, tevuM (karma) (4) niHsvArtha, phaLanI icchA vinAnuM, kAmanA vinAnuM nizyi baMdhanA kAraNabhUta je kriyA eTale ke rAgAdi malinabhAva te-rUpa zudhdha pAriNAmikabhAva nathI tethI tene niSkriya kahe che. A puNya-pApanA bhAva je thAya te baMdhanA kAraNarUpa kriyA che ane teno zuddha pAriNAmikamAM abhAva che tethI tene niSkriya kahyo che. te kriyA paryAyamAM to che paNa zuddha dravya vastumAM nathI. mATe zudhdha dravyavahu niSkriya che. temaja mokSanA kAraNarUpa je kriyA-zudhdhabhAvanA pariNati te-rUpa paNa zudhdha pAriNAmikabhAva thato nathI. mokSanA kAraNarUpa kriyA che te nirmaLa narvikAra zudhdhabhAvanA pariNati che. te kriyApaNe trikALI zudhdha dravya thatuM nathI, mATe te niSkriya che. saggadarzanano viSaya je trikALI zudhdha dravya te samyagdarzananI kriyApaNe thatuM nathI. jaDanI kriyAo-bolavuM, cAlavuM, khAvuM, pIvuM, lakhavuM ityAdino je bhagavAna AtmAmAM che ja nahi. ahIM to kahe che. enI paryAyamAM rAgAdi vikAranI je kriyA thAya che te kriyArUpe zudhdha dravya thatuM nathI, tathA enI paryAyamAM mokSanI sAdhaka je jJAnabhAvarUpa kriyA thAya che te kriyArUpe paNa zudhdha dravya thatuM nathI. je eka glAyakabhAva che te to te ja che, te kadIya pramatta apramatta thayo nathI. mATe kahe che, trikALI zudhdha dravya akriya che.
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ 559 niSeko rajakaNo; (chAMTavuM e; reDavuM e; siMcana; vIrya siMcana) (2) AyuSyakarmanA | niSpatti nIpajavuM te; thavuM te; sidhdhi (suvarNanuM astitva niSpanna thavAmAM-sidhdha rajakaNo thavAmAM nIpajavAmAM mULa sAdhana pILAzAdi guNo ane kuMDaLAdi paryAyo ja niSaDyA dhyAnane mATe niyamita kALa sudhI AsanathI Tyuta na thavuM, te che. (2) nirmANa (3) nIpajavuM te, thavuM te, siddha. niSadyApariSada jaya che. niSpattimAtrarUpa: nija svarUpane racavArUpa niSphara :lAgaNIhIna niSpanna :sidhdharUpa (2) racAyelAM (3) nIpajelA; racAyelA (4) sidhdha thayeluM; niSThA zradhdhA, AsthA; vizvAsa; vaphAdArI; bhakti; mananI ekAMta sthiti (2) prApta thayeluM; nizcita thayeluM; pariNAma rUpa maLeluM; nIvaDeluM; UpajeluM; bAramA guNa sthAnakanA aMta sudhI sajIvana mUrtithI zravaNa thayela zikSA nIpajeluM. (5) sidhdharUpa (6) nIpajeluM; UpajeluM; sidhdha thayelu; prApta bodhano Azaya pariNAma pAmavo te. arthAta nikA eTale kevaLa thayeluM; nizcita thayeluM (7) siddharUpa (8) siddharUpa (9) racAvuM; racAyela arpaNabhAva. (3) zraddhA, AsthA, vizvAsa, (4) vaphAdArI, bhakita, (5) (2) potAthI sata mananI ekAMta sthiti. (6) kevaLa arpaNabhAva; bAramA guNasthAnakanA aMta niSpanna thavuM nIpajavuM; phaLarUpa thavuM; sidhdha thavuM; (zudhdhopayogathI niSpanna thayelA sudhI sajIvana mUrti (arihaMtadeva)thI zravaNa thayela zikSAbodhano Azaya eTale zudhdhopayogarU5 kAraNathI kAryarUpa thayelA.) pariNAma pAmavo te. niSajJa yogadA:siddhadazA niSThApaka :niSThApana; purNatA; samApti nipAtA:sidhdhapaNAne pAmelA. niSThiAtAtmA siddhAtmA niSpApaNuM racAyelApaNuM; banelApaNuM (2) racAvuM niSNAta :jJAna; anubhava; jANakAra niupaMtha :niSkapaTa; nikhAlasa; kAvAdAvA na karanAruM; prapaca vinAnuM nimnakapaNe kotarA vinA, spaSTapaNe niSpAdaka: nIpajAvanArI. niSedha tyAga (2) manAi; pratibaMdha karavo evA prakAranI rUkAvaTa; nakAra (3) niSpAva :AtmAnI abheda ciMtanArUpa, saMyama. khaMDana (4) nakAra; manAi; pratiSedha karavo; rUkAvaTa; nA kahevI; aTakAyata niSAda hAthI bole tevo svara (5) asvIkAra (6) nakAra (7) nakAraka niSiddha : jenI vAparavA-bhogavavA-khAvA karavAnI manAi karavAmAM AvI hoya niSedhato pariharato. tevuM; naThAruM; kharAba; duSita; agrAhya niSedhya choDavA yogya; tyAjya niHsaMdeha :niHsaMzaya, niHzaMka, zaMkA vinA, saMdeha vinA, zaMkAno abhAva. niSedhavuM jaDamULathI ukheDI nAkhavuM (2) niSedha karavo; manAi karavI; karavA vagere nimna photarAM vagaranA akhaMDa cAvala, jevo spaSTa vAya. (2) nirmaLa, rAgarahita, mATe aTakAvavuM (3) pariharavuM, choDavuM, tyAgavuM, tajavuM. zuddha. (3) nirmaLa, rAgarahita zuddha, vItarAgI anubhavanaya, niHsAra niSedhavA yogya tajavA yogya. nitaraMga :jemAM taraMgo vilaya pAmyA che evuM; taraMga vinAnuM, taraMga rahita; taraMgane niSadhA dhyAnane mATe niyamita kALa sudhI AsanathI smRta na thavuM te niSadyA samAvI devA; taraMganu zamI javuM (2) taraMga vinAnuM; caMcaLatA rahita; zAMta, pariSadajaya che. vikalpa vagaranuM (3) taraMga rahita; sthiratA racAtI jAya. (4) taraMga rahita niSpakSapAta :pakSapAtarahita, samadarzI
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ 560 (5) jemAM taraMgo vilaya pAmyA che te, eTale ke, dariyAmAM mojAM samAi jAya | niHzakti :nirbhayatA che te. niHzaMkti :zaMkA rahita, saMdeharahita, saMzaya rahita. nistAra chUTakAro (2) pAra utaravuM e; mukti; chUTakAro niHzaktipaNuM samyagdarzananuM paheluM aMga che. hiMsAmAM dharma kaheze ke ahiMsAmAM ? vistAraka :nistAra karanArA; tAranArA; pArautAranAra kSaNikavAda sAco haze ke nityavAda ? ityAdi zaMkAo tajI syAdavAd ane niSaha lAlasA vinAno. (2) niSkAma, sarvajJa vItarAga viSe nizaMkapaNuM te prathama aMga che. nispRhI nikAmanA niHoya parama kalyANa; mokSanI aMtima dazA; niHzreyasa nispRhatA :niSkAma, spRhA vagaranuM, icchA vagaranuM, tRSNA rahita (2) niSkAmatA, niHzreyasa :parama kalyANa; mokSanI aMtimadazA nirahatA, nirmamatA, nirmanatA, nisaMgatA niHzreyasa :mokSa (2) parama kalyANa, mokSanI aMtima dazA nirUhaluttivAna sarva prakAranI icachAthI, rahita thAya. niHzalpa :nirvina, aDacaNa vagara-aDacaNa rahita nisarga :pravartavuM te, (2) pravartavuM, te nisarga che, tenA traNa bheda cheH 1. manane niHzeSa :saMpUrNa; jarAya bAkI na rahe evo. (2) azeSa (3) jemAM kAMi bAkI pravartAvavuM, te mananisarga che, 2. vacanone prarvatAvavAM, te vacananisarga che. rahetuM na hoya tevuM, saMpUrNa rIte. (4) saMpUrNa rIte. (5) saMpUrNa. kaMi bAkI ane 3. kAyAne pravartAvavI, te kAya nisarga che. (3) svayameva rahe nahi, te. (6) saMpUrNa, kaMi bAkI vadhe nahi, tenuM sarva. nisargaja samyagdarzana je paranA upadeza vinA, ApoApa (pUrvanA saMskArathI) niHzeSadoSa rahita sarvadoSa rahita. utpanna thAya, tene nisargaja samyagdarzana kahe che. niHzeSapaNe kAMi jarAya bAkI na rahe e rIte. (2) kAMi jarAya bAkI na rahe e nikevala parathI kevala bhinna rIte; niravazeSapaNe; paripUrNa; AkhuM; akhaMDa (3) kAMi jarAya bAkI na rahe niHkAMti vAMcchA rahita e rIte, niravazeSapaNe, paripUrNa. niHkAMti aMga (viSayonI-viSayanA sAdhanonI abhilASA-AzAne, kAMkSA kahe niHsaMga :AtmatatvathI viparIta evo je bAhya-atyaMtara parigraha tenAthI rahita che) arthAt karmane vaza thaine, aMtavALA, udayamAM duHkhamizrita ane pApanA pariNati te niMsagatA che. bIjarUpa sukhamAM, anityatAnuM zraddhAna thavuM, te niHkAMkSita aMga che. (ratna, niHsaMgatA mahAtmAmAM jeno daDha nizcaya thAya che, tene mohAsakita maTI, padArthano zrA. gA. 12). nirNaya hoya che. tethI vyAkuLatA maTe che. tethI niHzaMkatA Ave che. jethI ni:pratiSa :pratipakSa rahita, virodha rahita, apratipakSa (amUrta atInsiya jJAna, jIva, sarva prakAranAM duHkhathI nirbhaya hoya che. ane tethI niHsaMgatA utpanna ajJAna rahita ja hoya che. ane amUrta atInsiya sukha, tenA pratipakSabhUta, hoya che, ane ema yogya che. (zrImad rAjacaMdra va. 254) duHkha rahita ja hoya che.) niHsRta :bahAra nIkaLeluM, nIkaLI AvavuM, pragaTa thavuM. (2) bahAra nIkaLelA, pragaTa niHprayAsa sahaja, prayatna vinA padArthonuM jJAna thavuM, pUrNa vyakata hoya, tevA padArthanuM jJAnagocara thavuM. niHzaMka:avicaLa zradhdhA (2) zaMkA rahita, aDola, niHzaMka (3) zaMkAvagaranuM, bhaya niHratuSa :nirmaLa, rAga rahita zuddha (vItarAgI anubhavana), kotarA samAna, vagaranuM niHsAra niHzaMktA nirbhayatA, nirmabhavyapaNuM, niHspRhatA, nirmohatA
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ 561 niHsaMdeha niHzaMka; zaMkA na rahI hoya tevuM; zaMkA vinA; belAzaka: saMdeha rahita; vastu svarUpanA jJAnAdinuM chUpAvavuM-jANato hovA chatAM huM nathI jANato niHsaMzaya (2) cokkasa; niHsaMzaya (3) nirbhaya (4) saMdeha rahita, ema kahevuM te niva che. (3) vastu svarUpanA jJAnAdinuM chUpAvavuM-jANato cokakasa, zaMkArahita (5) niHzaMka (6) niHzaMka hovA chatAM, huM nathI jANato ema kahevuM, te nivache. (4) cora; avinayI niHsaMthi :benuM eka thavuM; niHsaMdhi thayA nathI=be eka thayA nathI, taDa vinAnA; (5) vastusvarUpanA jJAnAdinuM chUpAvavuM-jANavo hovA chatAM huM nathI jANato saMdhi vinAnA; ekapaNuM (2) ekapaNuM. (3) ekarUpatA, ekatA. ema kahevuM te nidvava che. jinapraNIta zAstrothI viparIta prarUpaNA karanAra niHsaneha :sneha rahita; moha rAgadveSa rahita sAta nilavo prAcIna kALamAM thai gayAM che. niddhava be prakAranAM che. (9) niHsapana :pratipakSI karmo vinAno; rAhabaMbathI tathA vAdaLAM AdithI AcchAdita pravacana nidbhava ane (9) niMdaka nilava. zAstramAM pravacana nindavanA karatAM na thavAnuM jaNAve che. niMdaka nihnavane kharAba kahyAM che. pravacana nihnava mAtra pravacanathI utthApanA niHspRha :niSkAma, pRhAvagaranuM kare che paNa niMdaka nidbhava to pravacananI ane pravacananA prarUpaka kevaLa jJAnI, niHspRha vRttivAna sarva prakAranI icchAthI, rahita dharmAcArya, caturvidha saMgha e sarvanI mAthA kapaTa sahita niMdA kare che, ane kahe niHspRhI :spRhA vinAnuM, jhaMkhanA vagaranuM, icchA-AkAMkSA rahita che ke, huM je kahuM chuM te ja satya che, zAstra to thothAM che. zAstravacana mithyA che. niHsaMzaya niHzaMka, suvinizcaya, Atmavinizcaya. ame zodhaka buddhithI karelo nirNaya te ja sAco che, je pravacana nidbhava hoya niHsaMzayapaNe cokakasa che te to navagrevaka sudhI jAya che. paNa niMdaka nidbhava to kilpiSImAM utpanna niHsaMsAra saMsAra rahita, asaMsAra avasthA; sAdhakanI mokSamArganI dazA. (2) thAya che. (6) chupAvavuM, (vastusvarUpanA jJAnanuM chupAvavuM, jANato hovA AtmAnI avasthAmAM vikAra rahita sarvathA nirmaLapaNuM, tenuM nAma mokSa dazA chatAM, huM nathI jANato ema kahevuM, te nizrava che. che. mokSadazA, te ja niHsaMsAra che. (3) mokSa nihAra zauca, maLatyAga (2) zarIranA maLanI tyAgakriyA niHsaMsAra avasthA zudhdha caitanya svabhAvanA Azraye utpanna thatI jIvanI nihAla :badhI rIte saMtuSTa ane samRdhdha; sukhI; nyAla samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa mokSamArganI avasthA nikoSa :prakAra; bheda; vibhAga niHsAra asAra; tuccha; nAzavaMta (2) nirarthaka (3) asAra nitya kriyA vihIna. niHsArabhUta :asAratA; sAra vinAnuM, satva vinAnuM nikopa vastune mukavI te. (2) pramANa ane nayanA anusAre pracalita thayelA niHsIma :anaMta (2) sImA na rahI hoya tevu; behada; puSkaLa; ghaNuM ja; apAra; lokavyavahArane nikSepa kahe che. (3) prakAra; bheda; vibhAga; tyAga (4) anaMta; amApa (3) apAra prakAra; bheda; vibhAga (5) pramANa ane nayanA anusAre pracalita thayelA niHzaMkita aMga :tatva A ja che, AvuM ja che, anya nathI athavA bIjI rIte nathI, lokavyavahArane nikSepa kahe che. zeya padArtha akhaMDa che chatAM tene jANatAM evI nikamya palavAranI tINadhAra samAna, sanmArgamAM saMzaya rahita ruci zeyapadArthanA je bheda (aMza paDakhAM) karavAmAM Ave che tene nikSepa kahe che. te vizvAsane, niHzaMkita aMga kahe che. (rata zrA. gA. 11) aMzane jANanAra jJAnane naya kahe che. nikSepa nayano viSaya che. naya nikSepano niha1 :vastu svarUpanA, jJAnAdinuM chUpAvavuM jANato hovA chatAM, huM nathI jANato vicAra karanAra viSayI che. (6) prakAra, bheda, vibhAga (7) nikSepanA cAra bheda ema kahevuM te nihanava che. niyata, vRddhi hAnirUpa anasthAthI rAhita (2) | che:- nAma, sthApanA, dravya ane bhAva. A cAra nikSepa te zeyanA bheda che.
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ temAM sthApanA nikSepa, te vyavahAranayano viSaya che. tethI arihaMtanI sthApanArUpa pratimA, te dharma-samakitIne pUjanIka che, ane te yathArtha nimitta che. A pramANe samyagdarzana thayA pachI, bhagavAnanI bhakita, stuti ane pUjAnA bhAva jJAnIne, avazya thatA hoya che, ane tene vyavahAra, kahevAmAM Ave che. (8) prANa tathA nayajJAna anusAra jANela padArthane, nAmamAM, AkAramAM, yogyatAmAM ane koi bhAvarUpa avasthAmAM, bhedarUpe batAvavAno vyavahAra karavo, tene nikSepa kahe che. nikSepanA cAra bheda che : nAmanikSepa, sthApanA nikSepa, dravyanikSepa ane bhAvanikSepa. (1) nAmanikSepa = je padArthamAM je guNa nathI, tene te nAmathI kahevuM, tene nAma nikSepa kahe che. jema ke jIvAbhAi, temanAmAM jIvanA lakSaNa guNa vagere nathI, paNa nAma mAtra sthApanAnikSepa = A te ema anya vastumAM, anya vastunuM pratinidhitva sthApavuM, tene sthapAnA nikSepa kahe che. jema ke jIvAbhAinA koTAne jIvAbhAi kahevA. dravyanikSepa = vartamAnathI anya eTale ke, atIta athavA anAgata paryAyathI vastune vartamAnamAM kahevI, tene dravyanikSepa kahe che, jema ke AmAM mokSanI lAyakAta che, te yogyatA joine vartamAnamAM tene mokSa kahevo, te dravyanikSepa. bhAvanikSepa = vartamAna paryAya saMyukata vastune, bhAvanikSepa kahe che. jema ke sAkSAta kevaLajJAnI bhagavAnane, bhAvajIva kahevA. (9) ahIM jIva jJeya che, zeyano aMza, te nikSepa che. asti, nAsti vagere bhaMgo, te jIvanA aMzo che. jIva svalleya che. ane asti, nAsti vagere svayanA aMzarUpa, nikSepa che, A bhAvanikSepa che, tenuM yathArtha jJAna, te naya che. nikSepa, te viSaya che ane naya, te teno viSaya karanAra (viSathI) 562 che. (10) pramANa ane nayanA anusAre pracalita thayelA, loka vyavahArane nikSepa kahe che. (11) padArthanA bhedane, nyAsa athavA nikSepa kahe che, pramANa ane nayanA anusAre pracalita thayelA, lokavyavahArane nikSepa kahe che, zeya padArtha akhaMDa che, chatAM tene jANatAM zeyapadArthanA je bheda (aMza, paDakhAM) karavAmAM Ave che, tene nikSepa kahe che. naya nikSepano viSaya karanAra (viSaya) che. canakSepanA bhedonI vyAkhyA (12) zeya padArtha akhaMDa che chatAM, tene jANatAM hoya. padArthanA je bheda (aMza- paDakhAM) karavAmAM Ave che, tene nikSepa kahe che. (13) nayajJAna dvArA bAdhA rahitapaNe, prasaMgavazAt padArthamAM nAmAdinI sthApanA karavI, te nikSepa che. (14) vastune mUkavI, te nikSepa che. tenA cAra bheda che. : * joyA vinA vastu mUkavI, te apratyavekSita, nikSepAdhikaraNa che. * yatnAcArarahita thaine vastu mUkavI, te duHkhamRnikSepAdhikaraNa che. * bhayAdithI ke anya kArya karavAnI utAvaLamAM, pustaka, kamaMDaLa, zarIra ke zarIrAdinA meLane mUkavA, te sahasA nikSepAdhikaraNa e ane * jIva che ke nahi, te joyA vagara ke vicAra karyA vagara zIghratAthI pustaka, kamaMDaLa, zarIra ke zarIranA melane mUkavA(nAMkhavA) ane vastu jyAM rAkhavI joie tyAM na rAkhavI, te anAbhoganikSepAdhikaraNa che. (15) pramANa ane nayanA anusAra, pracalita thayelA lokavyavahArane, nikSepa kahe che. (16) prakAra, bheda, vibhAga (17) nAma, sthApanA, dravya ane bhAva e mukhya cAra, nikSepa vyavahAra calAvavA mATe jarUranA che. (18) padArthanA bhedane, nyAsa athavA nikSepa kahevAmAM Ave che. (pramANa ane nayanA anusAra, pracalita thayelA loka vyavahArane, nikSepa kahe che.) zeya padArtha akhaMDa che, chatAM tene jANatAM zeyapadArthanA je bheda, karavAmAM Ave che. jene nikSepa kahe che. (19) upacAra, ghaTanArUpa jJAna. (20) padArthomAM lokavyavahAra ne mATe karAyela saMketa, te nikSepa te cAra prakAre mukhyapaNe kahayA che.
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) nAma nikSepa- lokavyavahAra mATe atadguNa vastumAM, game te nAma rAkhavuM, te athavA je padArthamAM je guNa na hoya, tene te nAme kahevo, te nAma nikSepa. (2) dravya nikSepa- dravyanI pUrva athavA uttara avasthAne, vartamAnamAM kahevI, te dravyanikSepa. (3) sthApanA nikSepa- mULa vastune samajavA mATe koi paNa padArthamAM, te vastunI sthAyanA karavI, te sthApanA nikSepa. padArtha, te bhAva (4) bhAva nikSepa- vartamAna paryAyathI yukata nikSepa. (21) padArthomAM, lokavyavahArane mATe karAyela saMketa, te nikSepa. te cAra prakAre mukhyapaNe kahyA che. (1) nAma nikSepa = lokavyavahAra mATe atadguNa vastumAM game, te nAma rAkhavuM te, athavA je padArthamAM je guNa na hoya tene te nAme kahevo, te nAmanikSepa. (2) dravyanikSepa = dravyanI pUrva athavA uttara avasthAne, vartamAnamAM kahevI, te dravyanikSepa. (3) sthApanA nikSepa = mULa vastune samajavA mATe, koipaNa padArthamAM te vastunI sthApanA karavI, te sthApanA nikSepa. bhAva nikSepa = vartamAna paryAyathI yukata padArtha, te bhAvanikSepa. (4) (22) cAra prakAre che- (1) nAma (2) sthApanA (3) dravya ane (4) bhAva. (1) vastumAM je guNa na hoya te guNanA nAmathI (vyavahAra mATe) vastunI saMjJA karavI te nAma nikSepa che. (2) A te che ema anya vastumAM anya vastunuM pratinidhitva sthApavuM (-pratimArUpa sthApana karavuM) te sthApanA nikSepa che. 563 (3) vartamAnathI anya eTale ke atIta athavA anAgata paryAyathI vastune vatamAnamAM kahevI te dravya nikSepa che. (4) vartamAna paryAyathI vastune vartamAnamAM kahevI te bhAvanikSepa che. A cAre nikSepono potapotAnA lakSaNabhedathI (vilakSaNa rUpe-judA judArUpe) anubhava karavAmAM AvatAM teo bhUtArtha che, satyArtha che, ane bhinna lakSyathI rahita eka potAnA caitanya lakSaNarUpa jIva svabhAvano anubhava karatAM e cAreya abhUtArtha che, asatyArtha che. A rIte A pramANa-naya-nikSepomAM bhUtArthapaNe eka jIva ja prakAzamAna che. (23) padArthomAM, lokavyavahArane mATe karAyela saMketa te nikSepa. te cAra prakAre mukhyapaNe kahyAM che. (1) nAma=loka vyavahAra mATe atadaguNa vastumAM game te nAma rAkhavuM te athavA je padArthamAM je guNa na hoya tene te nAma kahevo te nAmanikSepa. (2) dravya-dravyanI pUrva athavA uttara avasthAnane vartamAnamAM kahevI te dravya nikSepa (3)sthApanA=mULa vastune samajavA mATe koi paNa padArthamAM te vastunI sthApanA karavI te sthApanA nikSepa (4) bhAva=vartamAna paryAyathI yukata padArtha te bhAvanikSepa. nikSepanA bhedo : (1) nAma nikSepa:- guNa, jAti ke kriyAnI apekSA rahita mAtra icchAnusAra koinuM nAma rAkhavuM te nAma nikSepa che. jema koinuM nAma jinadatta rAkhyuM, tyAM jo ke jinadevano dIdhelo nathI topaNa lokavyavahAra (oLakhavA) mATe tenuM jinadatta nAma rAkhavAmAM AvyuM che. eka vastunI oLakhANa thai jAya teTalA ja mATe je saMjJA ApavAmAM AvI hoya tene nAma nikSepa kahevAmAM Ave che.
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) sthApanAni kSepaH- anupasthita (hAjara na hoya evI) koi vastu no bIjI upasthita vastunAM saMbaMdha yA manobhAnavanA joDI ne Aropa karI devo ke A te ja che'. evI bhAvanA ne sthApanA kahevAmAM Ave che-A- Aropa jayAM thAya che--- "A teja che.' sthApanA be prakAranI thAya che. dAkAra ane atadAkAra. je padArthano jevo AkAra hoya tevo AkAra tenI sthApanAmAM nikSepanuM kAraNa samajavuM nahi, paNa kevaLa manobhAvanA ja tenuM kAraNa che. janasamudAyanI e mAnasika bhAvanA jayAM thAya che. tyAM sthApanAnikSepa mAnavo joie. vItaraNapratimAM jotAM dhaNA jIvone dhagavAna ane temanI vItaraNatAnI manobhAvanA thAya che, mATe te sthApanAnikSepa che. dravyanikSepa:- bhUta, bhaviSya paryAyanI mukhyatA lai tene vartamAnamAM kahevI.- jANavI te dravyanikSepa che. jema zreNIka rAjA bhaviSyamAM tIrthaMkara thavAnA che tene vartamAnamAM tIrthakara kahevA-jANavA, ane mahAvIra bhagavAnAdi bhUtakALamAM thayelA tIrthakarone vartamAna tIrthakaro gI stuti karavI te vyanikSepa che. bhAvanikSepaH- kevaLa vartamAna paryAyanI mukhyatAthI jo padArtha vartamAna je dazAmAM che te rUpa kahevo jANavo te bhAvanikSepa che. jema sImaMdhara bhagavAna vartamAna tIrthakara pade mahAvidehamAM birAje che. jemene tIrthakara kahevA jANavA ane mahAvIra bhagavAna hAla siddha che temane siddha kahevA-jANavA te bhAva nikSepa che. niropo bhagavAnanA nAma nikSepa ane sthApanAnikSepa, te zubhabhAvanAM nimitta che, tethI vyavahAra che, dravyanikSepa, te nizcayapUrvaka vyavahAra hovAthI, potAno zuddha paryAya thoDA vakhatamAM pragaTaze, ema sUcave che. bhAvanikSepa, te nizcaya pUrvaka potAno zuddha paryAya hovAthI, dharma che, ema samajAvuM. niropono siddhAMta :bhagavAnanA nAmanikSepa ane sthApanA nikSepa, te zubhabhAvanAM nimitta che, tethI vyavahAra che, dravyanikSepa, te nizcayapUrvaka 564 vyavahAra hovAthI, potAno zuddha paryAya thoDA vakhatamAM pragaTaze, ema sUcave che. bhAvanikSepa, te nizcayapUrvaka zuddha paryAya hovAthI, dharma che, ema samajavuM. nikoSa :prakAra, bheda, vibhAga nididhyAsana :ciMtana nihita nIce mUkeluM; rAkhI mUkeluM; sAcavI rAkheluM (2) nidhAnarUpe surakSita, sugupta mUkela che, nidhAnarUpa tatta. (3) mUkeluM, goThavAyeluM, samAyeluM, saMgharAyeluM, sAcavI rAkheluM niyita :abuddhipUrvaka niMdA apakarSaNa; apakIrti niMdita cAritramAM anurAga : je hiMsA, jUTha corI, maithuna ane para padArthomAM gADha mamatvarUpe jANavA-oLakhavAmAM Ave che. niMdAduTi:jJAnI puruSo niMde evI vartanA, vyasana nibiDa :ghADuM, bhAre muzkela nibiDa :gIca; dhADuM; daTu majabUta (2) ghATuM, daDha, majabUta, gIra, ghaTTa (3) ghaTTa, gADha (4) kaThaNa, ghaTTa, ghana, sakhata. (5) ghanapiMDa; nakora; aMdara kazuM pravezI zake nahi evuM; nirmAnadazA:madhyastha dazA; vItarAga dazA. niryukti pRthakakaraNa, sUtragraMtho, AkaragraMthomAM no yogya artha tAravI ApanAra, vivaraNa- prakAra. niravala :hiMsAthI, doSothI rahita, nirdoSa. nivartAvavuM pAchA vALavuM, aTakAvavuM, dUra rAkhavuM, haThAvavuM. nizcaya ane vyavahAra sarvajJa vItarAganI syAdvAdavANI, avirodhI svabhAva jaNAvanAra che. vastumAM be apekSA (nizcaya ane vyavahAra)ne jema che, tema na jANe, to eka vastumAM bheda-abhedapaNuM banne mAnavAmAM, virodha lAge che. paNa vItarAganI vANI kathaMcita vivakSAthI, vastusvarUpa kahIne virodha maTADI de che.
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ 565 nIcagotrakya : je karmanA udayathI, cAMDAla Adi nIca kuLamAM janma thAya, tene nIca | neTa:na+iTa= na iccheluM; niSiddha; hona koTinuM; aniTa; nakAruM (2) na iccheluM, gotrakarma kahe che. niSaddha, hIna koTinuM, naThAruM, aniTa. nIti dravyAdi utpanna karavA, AdimAM sAMgopAMga nyAya saMpanna rahevuM, tenuM nAma nIti che. e nIti cUkatAM, prANa jAya evI dazA AvyuM. tyAga, vairAgya neTika niSThAvALuM, zraddhAvALuM, gRhasthAzrama ja na mAMDI, samagra jIvana brahmacarya kharA svarUpamAM pragaTe che. (2) dravyAdi utpanna karavA AdimAM, sAMgopAMga - dazAmAM, gALanAra. nyAya saMpanna rahevuM, tenuM nAma nIti che. neTa satyAnAza, pAyamAlI. nIpajezu :racAyelA neha :prema nIraMga :nIrAga; nirvikAra (2) vikAra rahita. no AgamabhAva namaskAra aMgabAhya 14 prakIrNamAM, cha prakIrNaka kRtikarma che. nIravya avaya rahita, eka pravAhapaNe na hoya evo, khaMDita ekarUpatA, jemAM nitya naimittika kriyAnuM varNana che. teno AgamamAM, 'kRti karmazAstropa sadazyatA rahita. diSTa vaMdanocAra' (kRti karmazAstra upadezelAM stutivacana), te vaDe saMbhALuM chuM. nIrasApaNuM :viratapaNuM, rasarahitapaNuM (mokSa lakSmInA svayaMvara samAna, je parama nirgathatAnI dIkSAno utsava nIroga vapa :AnaMda svarUpa AtmA niroga svarUpa che. tenI zradhdhA, jJAna (AnaMdamaya prasaMga), tene ucita maMgaLAcaraNabhUta, je kRtikarma zAe cAritrarUpI nIrogatAno lAbha mane maLo. huM zaktie nIroga svarUpa chuM paNa upadezelAM stutivacana, tene bhAvanamaskAra karuM chuM.) paryAyamAM ApanA jevI nirogatA mane prApta thAo evI bhAvanA bhAve che. no rma :audArika, tejasa, vaiyika, AhAraka zarIrAdi tathA mana-vacana-kAyA, nIlayA dhana dhAnyAdimAM tIrva mUrchAvALo tathA saMsAramAM sukhanI tIrva dhana, dhAnya strIdhara Adi, tathA anya no karma rUpI parajJayo te nokarma che. icchAvALo, nIlezyAvALo jIva hoya che. zarIra indriya vagere sthULa pulapiMDa, nokarma che. (2) audArika vagere zarIra nIlama indranIla ratna, indranIlamaNi. tathA cha paryAyione yogya, pudgala paramANuo, nokarma kahevAya che. (3) nIlavarNa vAdaLI raMga; AsamAnI raMga AhAra; zarIra, indriya; zvAsocchavAsa, bhASA ane mane e cha paryAtine nIvuM :pAyo; mULa yogya karmanA paramANuM te nokarma che. (4) makAna, dAsa-dAsI, strI, nIvaDa:zAzvata, nakakara, TaMkotkIrNa nivaDa, sakhata dhana padArtha. kuTumba, zarIra, mana vANI, prakAza, dUdha, dahIM, dhI, badAma, pIstA vagere, nIhALavA TUMDhavA, avalokavA. bahAranI sAmagrI te badhAM nokarma che. tene AtmA sAthe ekatva baddhie nekI imAnadArI, bhalAi. mAnavA, ekatva buddhie jANavA, ane ekatva buddhie lIna thavuM, te nepathya nATakanA paDadAnI pAchaLa, aMtara ajJAna che. (5) zarIra, mana, vANI, makAna, dAsa, dAsI, strI, kuTuMba, nema :Azaya, hetu, kArya, lakSya (2) AkAMkSA, lakSma, nizAna, spRhA (3) prakAza, dUdha, dahIM, dhI, badAma, pIstAM, vagere bahAranI sAmagrI, te badhAM Azaya, hetu, kArya, lakSa (4) niyama (5) AkAMkSA, lakSma, nizAna. (6) nokarma che. tene AtmA sAthe ekatvabuddhie mAnavA, ekatvabuddhie jANavA AkAMkSA, lakSma, nizAna. (7) Azaya, hetu, kArya, lakSma. (8) lakSya, ane ekatvabuddhie lIna thavuM, te badhuM ajJAna che, ane te baMdhanuM kAraNa che. nizAna (6) zarIra dehAdi (7) jaDadravyano vikAra (8) bhAvakarma ane dravyakarmanA
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ phaLarUpa, anukULa-pratikULa sAmagrI maLe, te nokarma che. zubha-azubhabhAva | ane puNya-pApakarmanA phaLarUpa, anukULa-pratikULa sAmagrI maLe, ta nokarma che. (9) kArmaNa vargaNAne choDIne, bAkIno ogaNIsa prakAranI vargaNAo, nokarma vargaNAo che. arthAt kula 23 prakAranI vargaNAomAMthI, kArmANa, bhASA, mano ane tejasu, A cArane choDIne, zeSa 19 vargaNa nokarma vargaNAo che. audArika, vaikriyaka, AhAraka ane tejasa nAmakarmanA udayathI, cAra prakAranAM zarIra hoya che, te nokarma zarIra che. pAMcamuM je kArmANa zarIra, to karma rUpa ja che. audArika, vaikiyika, AhAraka, tejasa ane kArmANa zarIra te nokarma che. AhAravargaNA, bhASAvargaNA, tejasavargaNA ane manovargaNA, A cAra vargaNAo jyAre AtmA sAthe saMbaMdha kare che, tyAre, te nokarmanA nAmathI oLakhAya che. ane kArmANavargaNA, jyAre AtmAnI sAthe saMbaMdha rUpa thaine, karmarUpa-jJAnAvaraNAdirUpa, ATha karmarUpe pariName che, tyAre dravyakarmanA nAmathI, oLakhAya che. A karma ane nokarma pudagalonI paryAyo che, tethI te mUrti che. (10) audArika, vaikiyika, AhAraka, tejas ane kArmANAdika zarIra. (11) zarIra indriya vagere, dhULa pulapiMDa (12) zarIra. (13) audArika, tejasa, vaikriyaka, AhAraka zarIra Adi, tathA mana, vacana, kAyA, dhana-dhAnya, strI Adi, tathA anya nokarmarUpI parasevo, te nokarma che. no Idriya manojanitasaMkalpa vikalpanI jALane, noinsiya kahe che. (2) mana; je sUma pudagala skaMdha manovargaNA nAmathI, oLakhAya che, tenuM baneluM zarIranuM aMtaraMga aMga, te ATha pAMkhaDInAM kamaLanA AkAre, hadayasthAna pAme che. nokarma kema chatAya ? jevI rIte dravyakarma jItAya che, tema nokarmane anusarIne, je vikArI bhAva thAya che, tene choDI svabhAvane anusaratAM, nokarmanuM jItavuM thAya nokaSAya kiMcitakaSAya. (2) krodhAdi jevA e baLavAna nathI tethI ene iSata kaSAya arthAt nokaSAya kahevAmAM Ave che. ahIM no zabdano artha iSata kiMcit vAcaka jANavo. e no kaSAyano udaya krodhAdikanI sAthe yathAsaMbhava hoya che. (3) * hAsya, * ravi, * arati, * zoka, * bhaya, * jugupsA (glAni), * strIveda, * puruSaveda, * napuMsakaveda. noMdha :jJAna, samaja (2) vaimAnika devonAM svarga 16 che. paraMtu temAM indra 12 che. ahIM indronI apekSAe, 12 bheda kahyA che - pahelAM cAra tathA chellA cAra svargamAM, darekano eka indra che ane vacalAM ATha svargomAM, babbe svargano, eka indra che. pAMcamA svargamAM je lokAMtika devo rahe che, temanuM AyuSya 8 sAgaranuM hoya che. nautama navIna (navatama). nAkatA :duSTatA nati:stuti nu nRpati, manuSyanA pati, pALanAra rAjA. naimittikabhUta joyAkAro jJAnamAM thatA(jJAnanI avasthArUpa) zeyAkAro (A zeyAkArone jJAnAkAro paNa kahevAmAM Ave che, kAraNa ke jJAna) A zeyAkArarUpe pariName che. A zeyAkAro naimittika che. ane para padArthonAM dravya-guNa-paryAyo temanAM nimitta che. A sevAkArone AtmAmAM dekhIne samasta para padArtho AtmAmAM che. ema upacAra karavAmAM Ave che. naimittika upAdAna pote naimittika bhUta yAkAro jJAnamAM thatAM (jJAnanI avasthArUpa) zeyAkaro. (A joyAkAro ne jJAnAkAro paNa, kahevAmAM Ave che. kAraNa ke jJAna, A zeyAkArarUpe pariNAme che. A zeyAkAro naimittika che, ane para padArthonA dravya guNa- paryAyo, tenAM nimitta che. A sevAkArone AtmAmAM dekhIne, samasta para padArtho AtmAmAM che, ema upacAra karavAmo Ave che. A vAta nokarmanuM pariNAma sparza, rasa, gaMdha, vaNa, zabda, baMdha, saMsthAna, pUlatA, sUkSmatA AdirUpe, bahAra utpanna thatuM je zarIranuM pariNAma, te nokarmanuM pariNAma che. te badhuMya pudgala pariNAma che.
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ karamI gAthAmAM darpaNanA daSTAMtathI samajAvaze. (2) jJAtamAM thatAM (jJAnanI avasthA35) sevAkAro, (A zeyAkArone jJAnAkAro paNa kahevAmAM Ave che, kAraNa ke, jJAna A zeyAkALarUpe pariName che. A zeyAkAro naimittika che ane para padArthonAM dravya-guNa-paryAyo, temanAM nimitta che. A sevAkArone AtmAmAM dekhIne "samasta para padArtho AtmAmAM che". ema upacAra karavAmAM Ave che. (A vAta pra.sA.gAthA 31mAM darpaNanA daSTAMtathI samajAvAze.) nayananaya : (1) naigamanaya je bhUtakALanA paryAyamAM vartamAnavat saMkalpa kare, athavA bhaviSyanA paryAyamAM vartamAnavat saMkalpa kare, tathA vartamAna paryAyamAM kaMika niSpanna (pragaTarUpa) che ane kaMika niSpanna nathI, teno niSpanna rUpa saMkalpa kare, te jJAnane tathA vacanane naigamana kahe che. je naya aniSpanna arthanA saMkalpa mAtrane grahaNa kare, naigamanAya che, jema ke - lAkaDAM, pANI, Adi sAmagrI ekaThI karanAra puruSane koi pUche che ke, Apa zuM karI rahyA cho? tenA uttaramAM te kahe che ke, huM roTalI banAvI rahyo chuM, jema ke te samaye te roTalI banAvI rahyo na hato, tathApi naigamanaya tenA e uttarane, satyArtha mAne che. be padArthomAMthI ekane gauNa ane bIjAne pradhAna karI bheda athavA abhedane viSaya karavAvALuM (jANavAvALuM) jJAna, naigamanAya che. jema ke koi puruSa rasoimAM cokhA laine vINato hato. te vakhate koie tene pUchayuM ke, tame zuM karI rahyA cho? tyAre teNe kahyuM ke, huM bhAta banAvI rahyo chuM. ahIM cokhA ane bhAtamAM abheda-vivakSA che, athavA cokhAmAM bhAratano saMkalpa che. taiyAyika nyAya zAstrane lagatuM, nyAyazAstranuM jJAna dharAvanAra, tArkika, nyAyazAstrI narca :niSkarma avasthA, karmothI rahita avasthA, nirAga, nirdoSa tegabanaya : je bhUtakALanA paryAyamAM vartamAnavat saMkalpa kare athavA bhaviSyanA paryAyamAM vartamAnavat saMkalpa kare tathA vartamAna paryAyamAM kaMika niSpanna 567 (pragaTarU5) che ane kaMika niSpanna nathI teno niSpannarUpa saMkalpa kare te jJAnane tathA vacanane naigamanaya kahe che. naigama jemAM vikalpa hoya te. nagamanaya traNa prakArano cheH bhUta naigama, vartamAna naigama ane bhAvI naigama. ahIM bhUta naigama nayanI apekSAe, bhagavaMta sidhdhone paNa, vyaMjana paryAyavALA paNuM ane azuddhapaNuM saMbhave che. kema ke, pUrvakALe te bhagavaMto, saMsArIo hatA evo vyavahAra che. (2) je bhUtakALanA paryAyane, vartamAna vat saMkalpita kare (athavA kahe.) bhaviSyakALanA paryAyane, vartamAnavat saMkalpita kare (athavA kahe.), athavA kaMika niSpannatA yukata ane kaMika aniSpannatA yukata vartamAna paryAyane sarvapinnavata saMkalpita kare (athavA kahe.), te jJAnane (athavA vacanane) naigamana kahe che. (3) je bhUtakALanA paryAyane vartamAnavat saMkalpita kare (athavA kahe), bhaviSyakALanA paryAyane vartamAnavat saMkalpita kare (athavA kahe) athavA kaMika niSpannatAyukata ane kaMika aniSpannatA yukata vartamAna paryAyane sarva niSpannavat saMkalpita kare (athavA kahe), te jJAnane (athavA vacanane) naigamana kahe che. taSThika niSThAvALuM; zradradAvALu,gRhasthAzrama jana mAMDI samagra jIvana brahmacarya dazAmAM gALanAra naizvika zraddhAvAna naiSThika niSThAvALuM, niSThAvAna, zraddhAvAna, gRhasthAzrama ja na mAMDI, samagra jIvana brahamacarya dazAmAM gALanAra. naichika niSThAvALuM, zraddhAvALuM, (2) gRhasthAzrama ja na mAMDI, samagra jIvana brahmacarya dazAmAM gALanAra nara rUpa; svarUpa pakaDavuM:grahavuM pakaDI rakhAtA nathI. jhAlI zakAtAM nathI; rokI rAkhI, zakAtA nathI. pazakhIne tyAgIne pacIsa doSa samyakatvanA pacIsa doSo, A pramANe che : ATha prakAranA mada
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) kuLamada (2) jAti mada (3) rUpa mada (4) vidyA ke jJAna mada (5) dhana Rddhimada, (6) baLamada, (7) tapamada, (8) pUjA-pratibhAmada. traNa mUDhatAkudeva, kuguru ane kuzAstranI bhakti, prazaMsA te. ATha samyakatvanA doSa-zaMkA, kAMkSA, vicikatsA, mUDhadaSTi, anUpagUhana, asthitikaraNa, avAtsalya ane aprabhAvanA, A samyakatvanA ATha doSa che. ane cha anAyatana-kudeva, kuguru, kudharma, kudevasevaka, kugurusevaka A anAyatana che. Ama 8 mada, 3 mUDhatA 6 anAyatana (adharmasthAna) 8 zaMkAdidoSa, A pramANe samyakatvanA 25 doSa pacaMmukha :bahAranI bAju najara hoya tevuM; vimukha; bedarakAra; avaLacaMDu. pacakakhANa huM eka jJAtA draSTA svabhAvavALo che. je anya dravyanA nimittathI vibhAva pariNAmo thAya che te mArA svabhAva5Ne thavAne lAyaka nathI. Ama svabhAva ane rAgane bhinna jANavA te rAgano tyAga che. A rAga che te huM nahi. e bhinna rAgapaNe haM thavAne lAyaka nathI ane rAga mArA svabhAva5Ne thavAne lAyaka nathI. Ama je pahelAM jANe che te ja pachI tyAge che. je jJAnamAM jaNAyuM ke A rAga che te mArA svabhAva vaDe vyApta thato nathI ane mAro paNa svabhAva nathI ke huM rAgapaNe thAuM e jANapaNuM e paccakakhANa che, sAmAyika che, kema ke ema jANanAra rAgathI khasIne svarUpamAM kare che. (2) tyAga; vibhAva-vikArIbhAva AtmAnA svabhAva vaDe vyApta thavAne lAyaka nathI, tethI tene parapaNe jANavA e ja teno tyAga karyo ema kahevAya che. (3) tyAga; pratyAkhyAna; zuddhatA, zuddha upayogamAM ramaNatA. (4) caitanya tattvanuM yathArtha jJAna thaye, temAM aMze aMze thaMbhyo, te ja kharuM paccakhANa che. yathArtha AtmAnA jJAna vinA, paccakhANanuM svarUpa, ajJAnI nahi jANI zake, paraMtu zubha bhAvarUpa paccakhANa, baMdhanarUpa che ane svarUpanI sthiratAramaNatArUpa, paccakhANa ja, abaMdhanarUpa che. samyagdarzana ane samyajJAna thaye ja, anaMto baMdha aTakI jAya che. pachI alpa baMdha rahe che, ene gaNatarImAM gayo nathI. ane te alpa baMdha paNa, svarUpa sthiratA thaye, alpa kALamAM nAza thai ja javAno, mATe samyajJAna thaye ja, baMdhana aTakI 568 jAya che. saMsAranAzano upAya, caitanya svarUpa AtmAne oLakhavo, te ja che. bIjo koI upAya, che ja nahi.gu hasthAzramamAM rahyA thakI, AtmAnuM zraddhA ane jJAna thai zake che. AtmAnuM bhAna thatAM parapadArtha pratyeno anaMto rAgadveSa, TaLI jAya che, savadarzana pAmyA pachI, pAMcamI bhUmikA thatAM, aMze svarUpa sthiratA vadhatAM, aNuvratanAM zubha pariNAma Ave che. prathama sAcI samajaNa thAya, pachI sAcAM vrata thAya. sAcI samajaNa, sAcI ruci vagara thAya nahi, para padArthanI ruci, aMtarathI khasIne, AtmAnI rUci, aMtarathI jAge, tyAre A vAtanI aMtarathI ghaDa bese tema che. jene AtmAnI ruci aMtarathI jAge, te badhA nirdhana ke sadhana- A vAtane samajI zake tema che. sahadayanuM zravaNa karIne, je satya samajavAno prayAsa kare, tene sAcI samajaNa thAya, ane samyagdarzana thAya, ane pachI sAcAM vrata Ave, duniyA doraMgI che, jene jema ThIka paDe, tema bole, paraMtu satya te trikALa sat che. paccakhANa Atma svarUpamAM sthiratA; ramaNatA te paccakhANa che. (2) kazuMka tyAgavAnuM vrata-pratijJA, pacakhANa paththakhIne tyAgIne; choDIne. pazyamAna :pakAvavAmAM AvatA paTa :vastra paTakavu nAkhavuM; mAravuM paTaLa(paTala) :paDado; paDa; AcchAdana. paTAro :nidhi paThana karavuM vAMcI javuM paThana-pAThana 5Thana eTale vAMcavuM e; abhyAsanuM ke pAThanuM, moDhethI parizIlana karavuM e; mukha-pATha; abhyAsa karavo e; zikSA; tAlIma; bhaNatara; pAThana eTale vaMcAvavuM e, bhaNAvavuM e. paThana-pAThana eTale vAMcavuM ane vaMcAvavuM; bhaNavuM ane bhaNAvavuM e.
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDagAhana karavuM :rajoharaNathI, sUvA besavA tathA bichAnAne sApha karavuM, je vastu je sthAnamAM rAkhI hoya, tene uThAvavI, mUkavI e badhI vagara dekhe jANe yatnarahita rajoharaNathI sApha karIne, levA mUkavAnuM rAkhavuM, tene paDagAhana kahe che. paDagho avAja pAcho AvI, sAmo athaDAya te. paDachAM ghAsa; photarAM (2) koi paNa jAtanI nAnI moTI, vanaspatimAMthI nIkaLelo, aNIdAra soTo. photarAM. (3) ghAsa-pULAM; photarAM paDaLa :AMkhanA DoLAne chAvarI letuM AvaraNa; popacuM; AMkhe Avato chArIno roga. paDaMga napuMsaka patana :nAza; galana; kharI javuM te. patitatA dharmabhraSTatA; nIti-bhraSTatA; AcAra-bhraSTatA. pataMga:5taMgiyu. pada :zabda (2) sthAna, bhUmikA pada pada bAra, deha duHkha kara :5ryAye paryAye aMtara jJAnanA tarkanA baLa vaDe, pAparUpI duHkhakArI maraNa-bhAvamaraNano, nAza kare che. pade pade pagale pagale; paryAye paryA. (2) karmanA kSayopazamanA nimittathI thatA dareka paryAyamAM. padArthabheda nava padArtharUpa bheda. padArtha jIva nAmanI vastune padArtha kahela che. jIva evo akSarono samUha te pada che. ane te padathI je dravya paryAyarUpa anekAntasvarUpapaNuM nizcita karavAmAM Ave te padArtha che. (2) saMvara nirjarA Adi eka samayanA hovA chatAM te padArtha che. tenA vAcaka zabdo arthane batAve che mATe padArtha kahevAya che. koi jagyAe tattvArtha zraddhAnane samyagdarzana kahe che. ne koi jagyAe padArtha zraddhAnane samyagdarzana kahe che. e pramANe tattva ne artha e, be pada kahevAnuM prayojana che. (3) vastu (4) dravya-guNa-paryAyamAM rahelo ane utpAda-vyayadhrauvyamaya astitvathI banelo che. (5) vastu; dravya; dharmastikAya; 569 adharmAstikAya; AkAzAstikAya; kALa ane paramANu, jema khAsa vastu che. khAsa khAsa judA padArtha che., tema huM AtmA paNa, khAsa judo padArtha chuM. te badhAnA svabhAva karatAM, khAsa svabhAvamAM phera che. huM eka chuM, zuddha chuM, mamatArahita chuM ane jJAnadarzanathI pUrNa chuM ; AkAzAdi dravyo, to jaDa svabhAvI che, paNa huM to cetanasvabhAvI chuM. AkAzAdi jema khAsa padArtha che, tema huM paNa eka khAsa padArtha chuM. AkAzAdi dravyo malina thAya nahi, ane huM malina kema thAu? mATe nirapekSa dRSTithI jotAM, huM paryAyathI paNa malina thayo nathI. nirapekSa paryAyamAM malinatA nathI, paNa sApekSa paryAyamAM malinatA che. (6) je vastu hoya, te nitya svayaMsiddha hoya, koine AdhI na hoya. AtmA, pudgala vagere padArtho trikALa svayaMsiddha che. jema koi pANIne zItaLa na mAne to, tethI teno svabhAva phare nahi tema pudgala, cetana padArtha, trikALa judA che. konA kAryakAraNapaNe nathI. chatAM tema na mAne, to svabhAva kare nahi. potAnuM judApaNuM bhUlI, nimittAdhIna daSTithI jonAre, jene joyuM tene potAnuM mAnyuM. zarIra, indriyo te huM, huM kartA, huM rAgI, huM dveSI, huM paranuM karI zakuM, ema mAnyuM. paNa huM judo nitya jJAyaka chuM, ema anaMtakALamAM seMkaDamAtra paNa, mAnyuM nathI.nimittAdhIna daSTi choDI, svAdhIna svabhAvanI eka rUpa dRSTie jotAM, jJAyakabhAva jIva che, ekalo jANanAro nahi. paNa anaMta satvasvarUpa, bIjA anaMta guNothI pUrNa chuM. tene vartamAna avasthAmAM puya-pApanA vikAranuM nimitta kAraNa, ajIva che. (jIvane pudgala vikAra karAve, evo artha na levo.) potAne bhUlI, nimittane potAmAM guNa-doSadAtA mAnI, vikArI avasthA AtmA pote kare che, tyAre para cIjanI hAjarI, nimitta kahevAya che. tenA be paDakhAM che: (1) nava prakAranA vikalpapaNe, vikArI bhAva jemanAM lakSaNa che. te to jIvanI avasthA che. jo vikArI thavAnI lAyakAta, jIvamAM na hoya, to navI thAya nahi, paNa ekeka samayanI avasthA pUratI te hovAthI, nitya svabhAvanA lazke, kSaNamAM nirmaLapaNe palaTI zake che. (2) jIvanI vikArI avasthAnA, nava bhedamAM nimitta kAraNa, jaDa karma che.
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ trikALI svabhAvamAMthI vikAra Avato nathI. paNa nimitta AdhIna daSTithI, | navI thAya che. AtmA purNaya-pApanA rAgamAM aTakI jAya, to guNano vikAsa aTakI jAya che. te bhAva baMdhana che. niMdA, prazaMsA sAMbhaLavA jayAM aTakayo, tyAM bIjo khyAla karavAthI, AtmAnI zakti hINI thai jAya che. pAMca indriyonA viSayo tarapha, ThIka aThIkanuM valaNa karI rAgamAM je aTakavuM thAya che. te ja paramArthe bhAvabaMdhana che. (7) padArtha dravyasvarUpa che. dravya anaMta guNamaya che. dravyo ane guNothI paryAyo thAya che. paryAyo be prakAranA cheH (9) dravyaparyAya (9) guNa paryAya. temAM dravya paryAyo be prakAranA che. (9). samAna jAtIya, jema ke, ddhi.aNuka, tri-aNuka vagere aMdha; (9) asamAna jAtIya-jema ke, manuSya deva vagere. guNaparyAyo paNa be prakAranA cheH (1) svabhAva paryAya - jema ke, siddhanA guNaparyAyo; (2) vibhAva paryAya - jema ke, svaparahetuka matijJAna paryAya. AvuM jinendra bhagavAnanI vANIe darzAveluM sarva padArthonuM dravya-guNaparyAya svarUpa ja yarthAtha che, je jIvo dravya-guNane nahi jANatA thakI, kevaLa paryAyane ja avalaMbe che, teo nija svabhAvane nahi jANatA thakA para samaya che. (8) padArtha dravya svarUpa che. dravya anaMta guNamaya che. dravyo ane guNothI paryAyo thAya che. paryAyo be prakAranA che : (9) dravya paryAya (9) guNaparyAya. temAM dravya paryAyo be prakAranA che. (9) samAna jAtIya. jema ke, dviaNuka, triaNuka vagere aMdha; (9) asamAnajAtIya - jema ke, manuSya, deva vagere. (9) guNa paryAyo paNa be prakAranA cheH (9) svabhAva paryAya - jema ke, siddhanA guNa paryAyo ; (9) vibhAva paryAya - jema ke, svapara hetuka, matijJAna paryAya. AvuM jinendra bhagavAnanI vANIe, darzAveluM sarva padArthonuM dravya-guNaparyAya svarUpa ja, paryAya che. je jIvo dravya guNane nahi jANatA thakI, kevaLa paryAyane ja avalaMbe che, teo nija svabhAva ne nahi jANatA thakI, parasamaya-mithyAdaSTi che. 570 padArthagrahaNa :arthAt padArthano bodha ekI sAthe na thatAM avagraha, ihA, avAya ane dhAraNA vagere kramapUrvaka hovAthI kheda thAya che. (2) padArthano bodha ekI sAthe na thatAM avagraha, IhA, avAya ane dhAraNA vagere kramapUrvaka thato hovAthI kheda thAya che. (3) padArthano bodha ekI sAthe na thatAM upagraha, vagere kamapurvaka thato hovAthI bheda thAya che. padArthanA svarUpano nizcaya karanAra jIva kevo hoya che? te jIva potAnA AtmAne kRtanizcaya, niSkriya ane nirbhoga dekhe che. sva paranA saMbaMdhI, tene saMdeha TaLI gayo che, para dravyanI koi paNa kriyAne, te AtmAnI mAnatI nathI. tema ja potAnA AtmAne, para dravyamAM pravRttirUpa kriyAthI rahita-niSkriya dekhe che. ane paradravyanA bhogavaTA sahita nirbhoga dekhe che. AvA potAnA svarUpane dekhato thako te jIva, saMdeha ane vyagratAthI rahita thayo thako nijasvarUpamAM ekAgra thAya che. nija svarUpanI dhUnano dhUnI thaine, temAM te che. A rIte vastusvarUpano nizcaya karanArane ja cAritra hoya che. padArthaprabheda :kALasahita paMcAstikAyano navapadArtharUpa bheda. (2) pAMca astikAya ane cha dravya padArthanA peTAbheda-nava tatva. (3) nava padArtharUpa bheda; kALasahita paMcAstikAyano navapadArtharUpa bheda. padArtho padArtho sAkSAt svakSepAkAronAM kAraNa che (arthAt padArtho potapotAnAM dravya-guNa-paryAyonAM sAkSAt kAraNa che) ane paraMparAe jJAnanI avasthArUpa joyAkAronAM (jJAnAkAronAM) kAraNa che. padArtho zAnamAM varte che jJAna zabdathI anaMta guNa-paryAyonA piMDarUpa jJAtRdravya khyAlamAM levuM. padArthonI ayathAtathapaNe pratiSatti padArtho jevA nathI tevA temane samajavA arthAt anyathA svarUpe temane aMgIkAra karavA. padArthonI ayathAtathapaNe pratiprati :padArtho kyA nathI tevA temane samajavA arthAta anyathA svarUpe temane aMgIkAra karavA te. pado ane artho pardArtho
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ paddhatibaddhi paddhati eTale paraMparA yA rItarivAja. ene anusaravAne TevAyelI buddhi evo artha samajavo joIe. (2) paraMparA yA rItarivAjane anusaravAne TevAyelI buddhi. (3) paddhati eTale paraMparA thA rIta rivAja, tene anusaravAne TevAyelI vRddhi padya vaMdanIya pAkRti kAvya racanA pAnaMdinAtha : kuMdakuMdAcAryadeva payakhavuM :tyAgavuM payAzi :AhAra, zarIra, indriya, bhASA, mana ane zvAsocchavAsa, ema che paryAti yogya, pudagalaskaMdho che. para :uttama (2) vastra (3) AdheDa; dUra (4) vItarAga nirvikalpa samAdhinI bhAvanAnA virodhI, evA rAgAdi potAnAM pariNAma ja, nizcayathI para, kahevAya che ane vyavahArathI mithyAtva rAgAdi bhAvamAM, pariNamelA puruSo para, kahevAya che. (5) AtmAthI (jIvathI) judI vastuone, para kahevAya che. para pariNati vikArI bhAva para paritAparUpa bIjAne duHkha devA rUpa para padArtha pratyenI prIti Asakita para prANono vyaparopa :bIjAnA prANono viccheda. para pariNati vikArI bhAva para samaya jeo manuvAdi paryAyamAM lIna che, te ekAMta daSTivALA loko, manuSya vyavahArano Agraha karatA hovAthI, rAgI-dveSI thAya che. ane e rIte, padravyarUpa karma sAthe saMbaMdha karatA hovAthI, teo parasamaya che. para apethita da2i:paryAya daSTi; bheda daSTi para dhana :jaDa; parasamaya. para dravyu : je Atma padArthathI judA jaDa padArtha che, tene para dravya jANo. ane te pudgala, dharma,adharma, AkAza ane kAla Adi, acetana dravya che, e sarvene 571 padravya jANo. tathA jIva dravya paNa, paraspara judA judA che. ekameka nathI. anaMta catuSTaya svarUpavALA, potAnA AtmAne ja potAno samajo. AtmAnI sAthe anAdikAlathI rAgAdirUpa bhAvakarma, jJAnAvaraNAdi dravya karma tathA zarIrAdi no karmano saMbaMdha che. to paNa te badhA, A AtmAthI judA che, e pudgala Adi pAMca, dravya jaDa ane para hovAthI, heya che. eka zuddha sahajAtmA ja, upAdeya che. (2) savikalpa bheda-kalpanA. (3) puNyapApanA bhAva te bhAvakarma, mohanIyAdi ATha dravyakarma ane zarIra, mana, Indriya, vANI ItyAdi nokarma-e badhAMne paradravyo kahe che. (4) je AtmapadArthathI judA jaDa padArtha che, tene tame para dravya jANo ane te pagala,dharma, adharma, AkAza tathA pAMcamuM kAla dravya che. e sarvane paradravya jANo.dravya che che, temAM pAMca dravya, acetana ane eka, jIvadravya ja, cetana che. A badhAM dravyo, potAnA AtmAthI judAM che, ema jANo. tathA jIvadravya paNa, paraspara judAjudA che, ekameka nathI. atyaMta catuSTaya svarUpavALA, potAnA AtmAne ja, potAno samajo. AtmAnI sAthe, anAdikAlathI rAgAdirUpa bhAvakarma, jJAnAvaraNAdi dravyakarma, tathA zarIrAdi nokarmano saMbaMdha che, to paNa, te badhA A AtmAthI judA che, e pula Adi, pAMca dravya jaDa che ane para hovAthI heya che, eka zabda sahajAtmA ja upAdeya che. (5) aMtaraMgamAM rAgAdi vikAra, tathA bahAramAM zarIra Adi padArtho para dravya kahevAya che. (6) dravya che, temAM pAMca dravya acetana che. ane eka jIva dravya ja, cetana che. pudgala, dhamAsti; adharmAti, AkAza ane pAMcamuM kAla dravya che. e sarvene paradravya jANo.jIva dravya paNa paraspara judA judA che, eka meka nathI.anaMta catuSTaya svarUpavALA potAnA AtmAne ja, potAno samajo. AtmAnI sAthe anAdikAlathI rAgAdirUpa bhAvakarma, jJAnAvaraNAdi dravyakarma tathA zarIrAdino karmano saMbaMdha che. to paNa te badhA, A AtmAthI judA che. e pudgalAdi pAMca dravya, jaDa ane para hovAthI heya che. eka zuddha sahajAtmA ja, upAdeya che. (7) IMdriyAdi pararphayano saMparka indriyAdino saMbaMdha
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ paka HapekSAthI; kAraNane laine; nimittane laine (2)....ne laine... ne kAraNe; apekSAthI pakIya pArakuM. parakhe jANe ; jue parakhavuM khabara paDavI; parIkSA karavI; oLakhavuM (2) parIkSA karavI; kasoTI karavI; oLakhavuM; pichANavuM (3) jANavuM; jovuM; parakakhANa jJAna ane rAganuM bhedajJAna thatAM zuddha caitanyanA lo je svarUpanAM zraddhAna ane jJAna pragaTa thayAM ane je aMze svarUpamAM sthiratA thaI e ja vAstavika paracakakhANa che. samyaktva thatAM mithyAtva saMbaMdhIno ane anaMtAnubaMdhIno baMdha to ene thato ja nathI. ane je alpabaMdha thAya che te gauNa che. bhedajJAnanA baLe svarUpasthiratA vadhAratAM teno paNa alpa kALamAM nAza thaI jAya che. ajJAnI bAhya tyAgasaMbaMdhI zubhabhAvane paracakakhANa mAne che. paraMtu bhAI! zubhabhAva to caitanyathI anya svabhAvavALo che, acetana che, baMdharUpa che. enAthI baMdhana kema aTake ? (na aTake). mATe zuddha caitanyanA lakSe thatuM jJAnamAtra pariNamana e ja baMdhana aTakAvavAno-muktino upAya che. e ja sAcuM paracakakhANa che. (2) tyAga. paracaya Hparadravya-kSetra-kALa-bhAva. paracAritramAM pravRtti te baMdhamArga ja che HahIM kharekhara zubhoparakta bhAva (zubharUpa vikArI bhAva) te puNyAsava che ane azubhoparakta bhAva (azubharUpa vikArI bhAva) pApAsava che. tyAM, puNya athavA pApa je bhAvathI Asrave che, te bhAva jyAre je jIvane hoya tyAre te jIva te bhAva vaDe paracAritra che-ema (jinendro dvArA) prarUpavAmAM Ave che, tethI (ema nakkI thAya che ke) paracAritramAM pravRtti te baMdhamArga ja che, mokSamArga nathI. paracAritramAM pravartanAranuM svarUpa je (jIva) kharekhara mohanIyanA udayane anusaratI pariNativazAt (arthAt mohanIyanA udayane anusarIne pariNamavAne lIdhe) raMjita upayogavALo (uparakta upayogavALo) vartato thako . paradravyane viSe zubha ke azubha bhAvane dhAraNa kare che, te (jIva) svacAritrathI bhraSTa evo 52 paracAritrano AcaranAra kahevAmAM Ave che; kAraNake kharekhara svadravyane viSe zuddha-upayogarUpa pariNati te svacAritra che ane paradravyane viSe oparAgaupayogarUpa pariNati te paracAritra che. parathIja :saMyoga parakALa dravyanI mULanI nirvikalpa avasthA te ja avasthAntara bhedarUpa kalpanAthI parakAza kahevAya che paradravya ane parabhAva paradravya, te nimitta che ane AtmAnA rAgAdika bhAva, te naimitika che. naimitika eTale parane AdhIna thayelo, potAno bhAva; Ane nimittane, naimitika saMbaMdha kahevAya che. nimittanA kartApaNAnI dRSTi choDa ane AtmAnA akAraka svabhAvanI dRSTi kara, e vAta samajAvavA mATe, AcArya dave A vAta karI che. padravya pratibaMdha :para dravyomAM rAgAdipUrvaka saMbaMdhI karavo te; para dravyomAM baMdhAvuMrokAvuM-lIna thavuM te; para dravyomAM rukAvaTa paradravya pravRtti Hpara dravyamAM, pravartavuM, te paraddhA pariNAtmaka :paradravyanA pariNAma svarUpa paradrayanuM kartApaNuM HparadravyanA kartApaNAnAM abhimAna karyA hoya ne emAM jayAM dhAryuM na thAya tyAM evo kaSAya caDe ke maraNa kare pAMca lAkhanI mUDI kahevAtI hoya ne emAM jayAM khoTa jayAM tyAM to zarama zarama thai paDe ane vicAre ke AnA karatAM to marI jaie to nirAMta thAya. to zuM ! tyAM mAzIbA beThAM che ? ke Avo bhANeja ! tamArA mATe ahIM palaMga pAtharyA che. tema kahenAro koi parabhavamAM beThuM nathI. jevA pariNAma karyA haze tevI gatimAM cAlyo jaiza. kayAMya kAgaDe, kUtare, naraka, nigodamAM cAlyo jaiza. AbarU sarakhI rahevI ke na rahevI e pudgalanI kriyA che. temAM tArA AtmAnuM koi kArya nathI. ghaTa, paTa,karma, nokarma, AbarU, kIrti, lakSamI vagere paradravyano huM rakhopiyo chuM ane huM eno nAzaka chuM ema mAnavuM te vyavahArI lokonuM ajJAna che. paradravyanA saMparka vaDe IndriyAdi saMbaMdha vaDe.
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ paradravyanI paryAya :AtmAnI nirmaLa paryAya (samayasAra gAthA-75 mAM). paradravyano kartA yoga ane icchA, paravastunI avasthA thavAmAM nimitta che. dravyano vikArI upayoga, ane kaMpana te banne, vikArI paryAya para dravyanI avasthA thavAmAM, nimittapaNe kartA che. paNa te yoga-upayogano, ajJAnI kartA thAya che. jJAnI kartA thato nathI. padravyapratibaMdha :padravyomAM rAgAdipUrvaka saMbaMdha karavo te; paradravyomAM baMdhAvuM rokAvuM-lIna thavuM te; paradravyomAM rukAvaTa. paraduvyaparyAya rAga ane harSazokanI paryAya. pathyapravRtti :5ra dravyamAM pravartavuM te. paraghAta :bIjAthI thatI ijA; bIjAthI thato nAza. paradhAta nAmakarma je karmanA udayathI, bIjAno ghAta karavAvALAM, aMgopAMga hoya. (2) je karmanA udayathI bIjAno ghAta karavAvALo aMga upAMga hoya, tene paghAta nAmakarma kahe che. paraMparA rAgadveSa pariNAma ane karmabaMdha anAdikALathI ekabIjAne kAryakAraNarUpa che. (2) rUDhigata; rUDhine anusaranArA paraMparA kAraNa nimitta kAraNa (2) jene zuddhatAno anubhava pragaTa thayo che tene zubharAgamAM azubharAga TaLyo che. tenA zubharAgane vyavahArathI paraMparAkAraNa kahevAmAM AvyuM che. e to upacAra kathana che. paraMtu nizcaya vinA vyavahAra paraMparA mokSanuM kAraNa kevuM ? ema che ja nahi. anAdirUDha vyavahAramAM ajJAnI mUDha che. nizcaya vinA je vyavahAramAM lIna che e to vyavahAramUDha che. jANanAro aMdara jyAM jAgyo, nizcayamAM ArUDha thayo tyAre tene je rAganI maMdatA hoya tenA upara nizcayano Aropa ApavAmAM Ave che. paraMparAe vyavahAra paDANa vaparopa 5ra jIvonA prANono, ghAta karavo. (2) bIjAnA prANono viccheda parapariNati:5rane pariNAvavuM parapariNatinA uchedvArA:padravyarUpa pariNamAnanA, nAza dvArA 573 parapariNatino 5rane pariNAvavAno. parathI zarIra-vANI-mana, rAga, puNaya ne pApanA lakSavALo parabrahma zuddha paramAtmA (2) parama AnaMdano nAtha paryAyamAM pragaTayo tene para brahma kahevAya che. AtmA 'vastupaNe parabrahma' che. (3) pUrNAnaMda svarUpa bhagavAna parama brahma. (4) parama AnaMdano nAtha paryAyamAM pragaTyo, tene parabrahma kahevAya che. AtmA vastupaNe parabrahma che. (5) zuddha paramAtmA (6) parama AnaMdano nAtha paryAyamAM pragaTayo tene parabrahma kahevAya che. (7) pUrNAnaMdasvarUpa bhagavAna paramabrahma. paraMbA je badhA vibhAvono abhAva karI potAnA zuddha cidAnaMdamaya Atma svarUpamAM sthita thaI gayA che tene parabrahma kahe che. parabhAva :parabhAvanA traNa prakAra che-(1) karmano bhAva te parabhAva che. (2) rAgAdi je vikAra thAya te parabhAva che ane (3) je nirmaLa paryAya thAya te paNa svabhAvanI apekSAe parabhAva che. (2) vibhAva (3) dravyanI sahaja zaktinA paryAyarUpa aneka aMza dvArA bheda-kalpanA, tene parabhAva kahevAya che. (4) zarIra, karma vagere. (5) vikAra; te puruSArthanI viparItatA athavA nabaLAithI thAya che. (6) puNya-pApa tarapha lakSa (7) AtmAnI dizAmAM, puNya-pApanA vikalpo ane rAga-dveSa Adi, vibhAvabhAva thAya che, te parabhAva aMdara dravya-vastu, svabhAvamAM nathI. bahAra paryAyamAM, rAgAdi vibhAva bhAva ho, paNa teo AtmAnI aMdara nathI. AtmAnI aMdara to, sahaja jJAna-darzana-AnaMda-vIrya-Adi, anaMta guNarUpI maNiratnanI khANarUpa, bhagavAna AtmA che. A puNya pApanA vikalpo, A raLavAno kamAvAno bhAva, bhogano bhAva, krodha, mAna, mAyA, lobhanA bhAva,ne paisA sAcavavA ne vAparavAno bhAva, tathA dayA, dAna Adi vikalpa ityAdi, badho bhAva paNa vartamAna astirUpa che. paraMtu te che AkuLatA ne duHkhano bhAva, tathA te vibhAvo parabhAva che. to kahe che ke, te paryAyamAM bhale ho, chatAM aMdara vastu AtmA, to sahaja guNamaNinI khANa che. lyo, potAnuM trikALI zuddha mahA astitva, A che, ke je upAdeya che. Ama asti tarIke to, A be ya
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ siddha karyA ho. ema ke e banne parabhAva ne svabhAva che. (8) parabhAvanA traNa prakAra che. eka karmano bhAva, te parabhAva che. bIjo rAyAdi je vikAra thAya che, te parabhAva che ane trIjo je nirmaLa paryAya thAya, te paNa svabhAvanI apekSAe parabhAva che. (9) tArI dazAmAM pazya-pApanA vikalpo ane rAgadveSa Adi, vibhAvabhAva rahyA hovA chatAM,... ema ke, paryAyamAM puNaya-pApa Adi vibhAvabhAva che. paNa teo (parabhAva), aMdara vastu svabhAvamAM nathI. to aMdara zuM che? bhagavAna AtmA, aMdara to svAbhAvika guNamaNinI khANa che. vaLI te aMtaHtatva parama pavitra pUrNa, jJAnasvarUpa che. anaMta behada, jeno jJAnasvabhAva che, evo AtmA kahe che-pUrNa jJAna svarUpa zuddha che. parabhAvaramaNatA sva ane paranuM bhedavijJAna phare eTale cittakheda abhaya bane, parabhAva ramaNatA, bhaya, dveSa ane nabaLAinI dyotaka che. svabhAvaramaNatA abhaya, adveSa ane akhedanI dyotaka che. parabhAvo :traNa prakArathI che. (1) para dravya je zarIra, mana, vacana, karma Adi (2) padravyanA bhAva eTale karmanA udayAdi tathA (3) padravyanA nimittathI thatA potAnA vibhAvabhAvo je vikArAdi-te sarva parabhAvo che. parabhAvomAM vartamAna paryAya Ave ke nahi? :paryAya che to dravyathI bhinna, paNa e vAta ahIM nathI. trikALIno viSaya karanArI paryAya, karma, karmano bhAva ane vibhAvathI bhinna paDIne aMtaramAM dravya tarapha juke che-tyAre e paryAya AtmasvabhAvane parabhAvothI bhinna pragaTa kare che. parakha :utkRSTa (2) uttama parama avagAya samagadarzana :kevaLI bhagavAne je tattvazraddhAna che tene parama avagADha samyagdarzana kahevAmAM Ave che. parama audarika kevaLI paramAtmAnuM zarIra, evuM parama audArika thai gayuM hoya che ke, temanA zarIra para bIjA najara kare, to tene potAnA sAta bhava jaNAya, evA to zarIranA rajakaNo, nirmaLa svaccha thai jAya che. parama kRpALu deva parama kRpALu deva saMvata 1751 mAM IDara bhUmimAM vicaratA hatA. temanI sAthe be munio hatA. e traNeyane koI kAraNasara jhera ApavAmAM pa74 AvyuM hatuM. smazAnabhUmimAM traNeya munionI chatrI che. temAM ane digaMbaramaMdiramAM zilAlekha che. te ame siMdurathI svaccha karI uparanA banne sthaLoe zilAlekha vAMcela che. te vakhate paNa temanuM nAma zrI rAjacaMdra lakhela che. ane teo traNeya digaMbara munio hatA. kRpALudeve eka vakhata aMbAlAlabhAI vigere tripuTIne vaDhavANa kempamAM kahyuM ke vaDhavANa zaheranA zAstrabhaMDAramAM amuka nAmano graMtha che temAM amAre viSe amuka pAne amuka lITImAM lakheluM che.. tripuTIe kAryakaro pAse vinaMtI karIne zAstrabhaMDAra kholAvyo ane ghaNA varSa sudhI baMdha evA bhaMDAranI jUnI havA javA daI dhUpadIpa karI tADapatrIno te graMtha kADhayo. pAna kharI javA jevA hatA. eTale prabhue kahyuM te ja pAna kADhayuM. temAM paMcama kALamAM thanAra 2004 yugapradhAna puruSonI zubhanAmAvalI hatI. e ja paMktimAM jaNAvyuM hatuM ke vikrama saMvata 1924 nA (vIra saMvata yAda nathI.) kArtika pUrNimAe zrImad rAjacaMdra nAmanA yugapradhAna puruSano janma thaze. tripuTIne A vAMcIne khUba AnaMda thayo. pU. moTAbhAInA 23.3.88nA patramAMthI.) parama caitanya sAmAnya svapa :AtmAmAM sAmAnya... sAmAnya...sAmAnya..., evo sadAya ekarUpa je darzana, jJAnano upayogane, zradhdhAno bhAva che. te parama caitanyanuM, sAmAnya svarUpa che. matalaba ke vizeSa avasthA, e tenuM svarUpa nathI. sadA ekasadazya rahe, evuM enuM trikALa caitanya...caitanya...caitanya sAmAnya svarUpa che. parakha jayoti sarvajJa paramezvara pragaTa parama jayoti che, AtmA trikALa paramacaitanya jayoti che. (2) samaya sAra; caitanyanI parama jayoti: jJAnanI jhaLahaLa jayoti. parama tatva A je vivi-karmakalaMka rahita, nirbhaya ane nirAmaya (nirvikAra) aMtaraMga, adhyAtma jyoti che. te parama tattva che. tenAthI bhinna, bIjuM badhuM upadrava che. (2) AtmAnuM sAcuM svarUpa
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ parama dharma akaLa che to kriyA jarUra aphaLa nathI Heka vItarAga bhAva ja, manuSyAdi paryAyorUpa phaLa upajAvato nathI, paraMtu rAgadveSamaya kriyA, to avazya ke phaLa upajAve che. paramanogata :pArakAnA mana sAthe saMbaMdhavALA. paraspara AmnAya dhArmika paraMparA, saMpradAya; paraMparAthI maLela dhArmika graMtha. papuNya :sarvajJane parama-puruSa kahevAmAM Ave che. ema AtmA vastupaNe parama puruSa che. aMdara AnaMdano nAtha prabhu saccidAnaMda svarUpa e parama puruSa che. paramabhAvagrAhaka trikALI eka jJAyaka svabhAva, tene grahanAra arthAta, jANanAra; zuddha dravyArthika naya, atIndrIya AnaMdarUpajJAyaka, dhruva svabhAvarUpa. parama vaiSkaCrUpa parama niSkarmapaNArUpa. parama pragaTatuM AtmadRSTivaMta pa.pU. bhAIzrI; zukarAjadeva; pU. zrI popaTalAlabhAI. parama prabhAva HsarvotkRSTa zakti; sAmarthya. parama puruSa :sarvajJane paramapuruSa kahevAmAM Ave che, ema AtmA vastupaNe parama puruSa che. aMdara AnaMdano nAtha prabhu, saccidAnaMda-svarUpa, e parama puruSa che. (2) sarvajJane parama puruSa kahevAmAM Ave che.aMdara AnaMdano nAtha, prabhu saccidAnaMda svarUpa che. e parama puruSa che. parama pAriNAmika bhAva :pAriNAmika bhAva to, trikALa che. paNa aMtarmukha jJAnanA pariNamanamAM, teno pratibhAsa thAya tyAre, te che ema nizcaya thAya che. svasvarUpamAM aMtara ekAgra thai, tenI sattAno svIkAra kare, tyAre pAriNAmika bhAva trikALa che, ema jaNAya che. (2) trikALI, caitanya svabhAva (3) A parama pAriNAmika bhAvamAM, pAriNAmika zabda hovA chatAM, te utpAda vyayarUpa pariNAmane sUcavavA mATe nathI. ane paryAyArthika nayano viSaya nathI; A parama pAriNAmika bhAva, to utpAda thaya nirapekSa ekarUpa che. ane dravyArthika nayano viSaya che. (4) zuddha pAriNAmikabhAva dravyarUpa che te AtmAno ahetuka, akRtrima, sahaja svabhAva che. 55 cAra prakAranI paryAyanA AvaraNa rata, zuddha caitanyaghana pravAharUpa eka zuddha caitanyanA dhruvapravAharUpa, zuddha jIvatva che. te nirAvaraNa zuddha pAriNAmika bhAva (5) trikALI dhruva sahaja, eka parama pAriNAmika bhAva ja, sadA pavitra evo nija parama svabhAva che. ane bAkInA audayikAdi cAra bhAvo che. te to apekSita bhAvo che. ane tethI vibhAva svabhAva parabhAvo che, vaLI te paryAyabhAvo che, ne tethI te paryAya bhAvo no Azraya karavAthI, dhruva dravyano Azraya thato nathI. arthAt dhruva dravya svabhAva paryAyanA Azraye jaNAvA yogya nathI. agamya che. trikALI dhruva, AnaMdakaMdarUpa eka parama svabhAvarUpa AtmA che, teno ekano ja Azraya karavAthI. samyagdarzana, samyajJAna, samyakacAritra, kevaLa jJAna ane mokSa ityAdi, mokSa paryaMtanI nirmaLa avasthAo thAya che. paraMtu audayAdika vartamAna vartatI paryAyanA Azraye, kAMi nirmaLa paryAya thatI nathI. A jhINI vAta che. bhAre sUkSma (7) je darzanopayoga ane trikALI zraddhAno bhAva che, te audayikAdi vartamAna paryAyanA Azraye jaNAya evo nathI. (8) potAnA zuddhAtmAno trikALI jJAyaka bhAva. parama bhaTTAraka :parama puruSa. digaMbara AmnAyamAM parama puruSa mATe bhaTTArakanI padavI gaNAya che. (2) mahA devAdhideva; paramezvara; arihaMta; siddha; paramapUjya. parama bhaddAraka :mahAdhideva; parane pada; parama zUnya parama yoga, prApta HmahApAtra; siddhine prApta thAya che. parama vicANa :parama viveka; parama vinaya parama vividhatA samasta padArthasamUha ke je anaMta vividhatAmaya che. parama zIla AtmAmAM sthiratA karavArUpa AcaraNa. parama sukha :Atmasukha parama samarazIbhAva HpAramArthika sukharasAsvAda. parama samAdhi :aMtara AtmAnI daSTi karatAM paryAyamAM je zAMtino aMza pragaTa thAya che tenuM nAma parama samAdhi che.
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmA pUrNa-pUrNa-pUrNa samAdhi-vItarAgI zAMtasvabhAve paDyo che tenI pratIti, jJAna ane anubhava karatAM je zAMti pragaTa thAya che tene parama samAdhi kahI che. mAtra mithyAtva ane anaMtAnubaMdhIno kSaya thayo hoya chatAM parama samAdhisvarUpa AtmAnI dRSTi karavAthI zAMti pragaTa thaI che mATe tene paNa paramasamAdhi kahI che. AvI paramasamAdhimAM je sthita che tene aMtarAtmA kahevAya che. parama saMyama pradhAna utkRSTa saMyama jemAM mukhya hoya evuM. parama svabhAvabhAvarUpa HatIndriya AnaMdarUpa; jJAyaka rUpa; dhruva svabhAva bhAvarUpa; zuddha upAdAnabhUta; trikALI zuddha dravya parama svarUpa :arhata bhagavAnanuM zuddha svarUpa; je bhagavAna arihaMtanA svarUpane dravya, guNa ane paryAyathI jANe te potAnA AtmAnuM svarUpa jANe ane teno nizcaya karIne moha nAza pAme. (2) atyaMta bhagavAnanuM zuddha svarUpa arthAt je bhagavAna arihaMtanA svarUpane dravya, guNa ane paryAyathI jANe te potAnA AtmAnuM svarUpa jANe ane teno nizcaya karIne mohanAza pAme. 1.753,1.238 upara vivecana. parama sau utkRSTa mokSasukha; parama nirvANasukha. parama saumya pUrNa AnaMda paramaamRtarUpa vijJAnAna AtmA pote. paramakaLA parama sukha-rasamAM lIna, nirvikAra svasaMvedana rUpa paramakaLA padmaguru :advaitadeva (2) sarvajJadeva; tIrthaMkaraprabhu; trikALI dhruva, potAno Atma svabhAva. paramagurunA caraNa kamaLayugalanI sevA prabhu.! tAro bhagavAna AtmA caitanyamUrti prabhu aMdara nitya pUrNAnaMdasvarUpe birAje che. to tyAM draSTi kara, tenuM jJAna kara, ne temAM sthira thA, tane parama AnaMda thaze, Avo paramaguruno upadaze che. padmata jaina mata sivAyanA bIjA badhA, mithyAmata paramavinaya pRcchA :satya tattva jANavAnI, apUrva jijJAsA. 576 paramavizuddhi samasta rAgAdi vibhAvapariNati rahita utkRSTa nirmaLatA; parabhepada :paramezvaranA punita padAraviMda (caraNakamaLa). paramazruta HprayojanabhUta uttama zrutajJAna. (1) jIva, (2) ajIva, (3) puNya, (4) pApa, (5) Asava, (6) saMvara, (7) nirjarA, (8) baMdha, (9) mokSae navatattva; sAcA deva-guru-zAstra, heya-upAdeya, nimitta-naimittika beunI svataMtratA, nizcayavyavahAra, enuM jANavuM prayojanabhUta jJAna che. paramavruta SaDgarzana aviruddha dazAe jANanAra; zrutajJAnanuM vizeSapaNuM. (2) yagdarzananA yathAsthita jANanAra. (3) vANIdharme vartatuM zruta paNa teone viSe koI naya na dubhAya evuM sApekSapaNe varte che. te temano paramazruta guNa sUcavyo ane paramazruta jene viSe varte te pUjavA yogya hoI temano tethI pUjAtizaya sUcavyo. (4) yagdarzananA yathAsthita jANanAra. paramajIta prabhAvaka maMDaLa parama eTale, jenAthI para koi nathI, ne je bIjA badhAthI para che, evuM zruta-satazruta-satazAstra, teno je prabhAva vartAveprabhAvanA kare, te paramazruta prabhAvaka ane A paramazruta prabhAvanA parama puNya kAryamAM je joDAya, te maMDaLa. saMvata 1956nA bhAdaravA vadamAM vaDhavANa kemyakSetre zrImade sthApanA karI. paramazrI mokSarUpI, lakSmI paramazrIrUpI kAminI parama utkRSTa lakSmI; muktirUpI ramaNI, mokSarUpa pariNati; paramAnaMdanI prApti. paramazIla AtmAmAM sthiratA karavArUpa AcaraNa parameSTa sarvotkRSTa ISTa hoya tenuM nAma parameSTa che. paramAM rAgamAM, lakSmImAM, strIsaMgamAM paramAgama :utkRSTa jaina siddhAMta, tIrthaMkara prabhu,nI divyavANI (2) siddhAMtazAstra paramANa mApa paramANu :rUpI padArthano sUkSmamAM sUkSma vibhAga paramANu che. (2) pudgala skaMdharUpa paryAyono je aMtima bheda (nAnAmAM nAno bhAga) te paramANu che. ane te to, vibhAganA abhAvane lIdhe avibhAgI che; nirvibhAga-eka pradezavALo
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ hovAthI eka che; mUrtadravyapaNe sadAya avinAzI hovAthI nitya che; anAdi-anaMta rUpAdinA pariNAme Upajato hovAthI mUrtiprabhava che; ane rUpAdi pariNAme Upajato hovA chatAM paNa azabda che ema nizcita che, kAraNake zabda paramANuno guNa nathI. (3) eka paramANu eka pradezI chatAM cha dizAne sparze. cAra dizA tathA eka Urdhva ane bIjI adho e maLI cha dizA. (4) jeno bIjo koI bhAga thaI zake nahi evA sauthI nAnAmAM nAnA puddhane paramANu kahe che. je pUre-bhegA thAya ane chUTA paDe te pudgala. (5) paramANu pote badhI rIte nirmaLa che paraMtu paramANumAM be prakArano vibhAva paNa thAya che ane paramANu bhegA thaIne AtmAnI vibhAvaparyAyanuM nimitta pAmIne karmapaNe pariName che te bIjA prakArano vibhAva che. (6)pRthvI, jaLa, teja ane vAyu, e cAra paramANuonI dhAtuo che. (*) skaMdhanuM je kAraNa thAya, tene kAraNa paramANu kahyo. (*) skaMdhamAMthI chUTA paDatAM, je (aMtima) bhAga rahe, tene kArya paramANu (*) skaMdhamAM joDAvAnuM kAma kare, tene utkRSTa kahyo. (7) sarvathI nAnA pudgalane, paramANu kahe che. (8) paramANu pote badhI rIte, nirmaLa che. paraMtu paramANumAM, be prakAranA vibhAva paNa thAya che. paramANunI skaMdharUpe, avasthA thAya che. te eka prakArano vibhAva che. ane paramANu bhegA thaine, AtmAnI vibhAva paryAyanu nimitta pAmIne, karmapaNe pariName che, te bIjA prakArano vibhAva che. (9) rUpI padArthanI, sUkSmamAM sUkSma vibhAga, paramANu che. (10) parama+aNu; chellAmAM chello sUkSmasUkSma bhAga, te paramANu che. Avo eka chUTo paramANu gati kare, te pudgalanI svabhAvagati kriyA che. temAM vibhAva gatikriyA nathI; kema ke bIjA paramANuno, tyAre saMbaMdha nathI. tethI tene svabhAvagatikriyA kahe che, eTale ke chUTo rajakaNa-paramANu, eka kSatrathI bIjA kSetre tenI meLAe jAya, evo eno svabhAva che, arthAt svabhAvagatikriyA rUpe pariNamana, e eno (chUTA paramANuno) svabhAva che. TIkAmAM paNa kahyuM che ne ke, svabhAvagatikriyArUpe ane vibhAvagatikriyArUpe, pariNata jIva-pudgalone eTale ke jIvapudgalone, je svabhAvagatinuM ke vibhAvagatinuM pariNamana che, te potAnuM che. 577 ane temAM dharmadravya nimitta che. (11) paramANune cAra sparze, pAMca rasa, be gaMdha ane pAMca parNana sadbhAva che. (12) jeno bIjo bhAga thai zakato nathI, evA sauthI nAnA, pudgalane paramANu kahe che. (13) sarva saMdharUpa paryAyono je aMtima bheda (nAnAmAM nAno bhAga) te paramANu che. te vibhAganA abhAvane lIdhe avibhAgI che; nirvibhAga eka pradezavALo hovAthI eka che; mUrtadravyapaNe sadAya avinAzI hovAthI nitya che, anAdi-anaMta rUpAdinA pariNAme Upajato hovAthI mUrtiprabhava che; ane rUpAdinA pariNAme Upajato hovA chatAM paNa azabda che ema nizcita che, kAraNa ke zabda paramANuno guNa nathI. mAtra bhedakathana dvArA ja paramANuthI sparza, rasa, gaMdha, varNano bheda pADavAmAM Ave che. paramArthe to paramANuthI sparza-rasa-gaMdha-varNano abheda che. pRthvImAMH sparza, rasa, gaMdha ane varNa e cAre guNo vyakta (arthAta vyakatapaNe pariNata hoya che; pANImAM sparza, rasa ne varNa vyakata hoya che; ne gaMdha avyakata hoya che; agnimAM sparza ne varNa vyakata hoya che ane bAkInA be avyakata hoya che; vAyumAM sparza vyakata hoya che ane bAkInA traNa avyakata hoya che. (14) avibhAgI te paramANu che. (15) be prakAre che.-parokSa ane pratyakSa (16) sAcA jJAnane-nirdoSa jJAnane arthAt sabhyajJAnane pramANa kahe che. anaMtaguNa yA dharmanA samudAyarUpa potAnuM tathA paravastunuM svarUpa pramANa dvArA jANavAmAM Ave che. pramANa vastunA sarva dezane (badhAM paDakhAMne) grahaNa kare che-jANe che. paramANu bomba jo koi bhoLo jIva ema kahe ke, bombanA rUpe paramANu to mahAna vinAzaka kArya kare che. ghaNAne apakAra kare che, to tene upakAraapakAra rahita, kevI rIte kahevAya? teno uttara eTalo ja che, jene paramANu bomba kahevAmAM Ave che, te to nAmano paramANu che= koi apekSAe tene paramANu nAma ApavAmAM Ave che, to te visphoTaka padArtharUpe aneka dviaNuka Adi nAnA moTA skaMdho
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ sahita, eka moTo skaMdha hoya che; tene vAstavamAM, paramANu kahI zakAto nathI. paramANu to te che, jeno Adi-madhya-aMta hoto nathI. vibhAga thai zakato nathI. ane je indriyagocara hoto nathI. paramANuo aNamahAna che vyakti apekSAe teo ekapradezI che ane zakti apekSAe aneka pradezI paNa (upacArathI) che. e rIte paramANuo aNumahAna che. paraloka 5ra eTale, utakRSTa vItarAga cidAnaMda, zuddha svabhAvavALo AtmA. teno ja loka eTale, avalokana, nirvikalpa samAdhimAM anubhava karavo, te paraloka zabdano artha che. athavA jenA paramAtma svarUpamAM eTale, kevalajJAnamAM jIvAdi padArtho dekhAya che, mATe te paramAtmAnuM nAma paralokamAM che. vyavahAranayathI svarga mokSane paraloka kahe che. svaMga tathA mokSanuM kAraNa, bhagavAnano dharma che. mATe kevalI bhagavAnane paNa, paraloka kahevAmAM Ave che. paramAtmAnI samAna, je potAno AtmA che, te ja paraloka che, te ja upAdeya che. (2) zuddha sahaja, AtmasvarUparUpa mokSa (3) paramAtma tattva (4) mukatAtmAo lokanA agra bhAgamAM rahe che. te ja brahmaloka che, te ja viSNuloka che, ane te ja zivaloka che, te sivAya, anya koi zivaloka nathI. ema bhAvArtha che. atre paraloka zabdano artha paramAtya tattva che. (5) parama Atma tattva; paramAtya tattva paraloka zuddhathI paramAtmA kahe che zuddha nizcayanayathI kevalajJAna, kevaladarzana, svabhAvavALo paramAtmA, zaktirUpe sarva saMsArI jIvomAM rahelA che, arthAt sarvasaMsArI jIvomAM, paramAtmA thavAnI zakita che. karmabaddha AtmA saMsAra avasthAmAM, ekendriyAdi judI judI avasthAo dhAraNa kare che, paNa jayAre karmarahita thAya che, tyAre siddha bane che, karmayukata avasthAmAM jIva, zakitarUpe paramAtmA che. ane siddha avasthAmAM, vyakita (pragaTa) paNe paramAtmA che. zakitanI apekSAe, A AtmA paNa parama brahmA, parama viSNu, parama ziva Adi, nAmothI kahI zakAya che, paNa pragaTa paNe to, arihaMta tathA siddhane ja, paramAtmA zabdathI kahevA yogya che. arihaMta tathA siddha sivAya, koi 578 anya jagavyApI tathA eka parama brahmAdi, athavA ziva nathI. mukatAtmAo, lokanA agrabhAgamAM rahe che. te ja brahmaloka che. te ja viSNuloka che, ane te ja, zivaloka che. te sivAya anya koi zivaloka nathI. ema bhAvArtha che. atre paraloka zabdano artha paramAtma tattva che. paraspara ekabIjAmAM paraspara apravRtta :eka bIjAmAM nahi pravartatA, evA paryAyo. paraspara kAryakAraNabhata rAgadveSapariNAma ane karmabaMdha anAdi kALathI ekabIjAne kAryakAraNabhUta che. parasparagamana :ekabIjAmAM pravezavuM. parasparamAM ekameka prati :kATavuM parasamaya pravRtti parasamayapravRttiyukata darzana-jJAna-cAritramAM kathaMcita mokSarUpa kAryathI viruddha kAryanuM kAraNa paNuM (arthAta baMdharUpa kAryanuM kAraNa paNuM) vyApe che. (zAstromAM kayAreka darzana-jJAna-cAritrane paNa, jo teo parasamayapravRttiyukata hoya to kathaMcita baMdhanA kAraNa kahevAmAM Ave che; vaLI kayAreka jJAnIne vartatA zubhabhAvone paNa kathaMcita mokSanA paraMparahetu kahevAmAM Ave che. zAstromAM AvatAM AvA bhinna bhinna padhdhatinAM kathano ukelavAmAM e sArabhUta hakIkata khyAlamAM rAkhavI ke-jJAnIne jayAre zudhdhAzudhdharUpa mizraparyAya vartato hoya che tyAre te mizraparyAya ekAMte saMvara-nirjarAmokSanA kAraNabhUta hoto nathI ke ekAMte Asava-baMdhanA kAraNabhUta hoto nathI. paraMtu te mizraparyAyano zudhdha aMza saMvara-nirjarA-mokSanA kAraNabhUta hoya che. ane azuddha aMza AsavabaMdhanA kAraNabhUta hoya che.) parasamaya paradharmIo (2) mUDhadraSTi (3) mithyAdaSTi. (4) je jIva para sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka joDAya tene parasamaya kahevAmAM Ave che. (5) anAtmA (6) AtmAne anAdi avidyA kahetAM ajJAnathI moha puSTa che. mohakarma temAM nimitta che. mohakarma jenuM nimitta che evA mohanA udaya anusAra anAdithI pravRtti kare che-rAgadveSa, puNya-pApa,dayA, dAna Adi
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikArarUpa pariName che. A vikArI pariNamanane AdhIna thayelo te darzanajJAna svabhAvarUpa AtmatatvathI chUTI gayo che. svasamaya pariNamanamAM darzanajJAna svabhAvamAM nizcita pravRttirUpa je ekatA hoya che te ahIM vikArI pariNamanane AdhIna thayelo jIva darzana-zAna svabhAvathI-nija zudhdhAtmatatvathI chUTI jAya che ema kahyuM che. tethI paradravyanA nimittathI utpanna evA moha-rAga-dveSAdi bhAvo sAthe ekI sAthe ekapaNAne pAmato ane jANato te pudagalakarmanA pradezomAM sthita thavAthI parasamaya che ema jANavAmAM Ave che. puNya-pApanA vikArIbhAvo ekapaNuM mAnIne varte che te mithyAdraSTi para samaya che. (7) mithyA daSTi; paryAya mUDha. (8) anAdi, avidyArUpI je keLa tenA mUinI gAMTha jevo je (puTa thayelo moha, tenA udaya anusAra pravRttinA AdhInapaNAthI, darzana jJAna svabhAva, nizcita pravRttirUpa AtmatatvathI chuTI, 5ra dravyanA nimittathI utpanna moharAga dviSAdi bhAvomAM, ekatArUpe lIna thai jIva pravarte che, tyAre pagalakarmanA kArpaNa skaMdharUpa pradezomAM, sthita thavAthI para dravyane potAnI sAthe, eka paNe eka kALamAM jANato, ane rAgAdirUpa pariNamato evo te para samaya, ema pratItarUpa karavAmAM Ave che. puNyane dharma mAnavAno niSedha che, paNa pApathI bacavA puNya karavAno niSedha hoya nahi. puNayathI dhIme dhIme, AtmaguNa pragaTa thaze, evI anAdinI UMdhI mAnyatAno niSedha, mokSa mArgamAM che. rAganI pravRtine kartavya mAnyuM che, puNaya-pApanA bhAva mane madada karaze, paranuM huM karI zakuM chuM, para mAruM karI zake che, ema paramAM ekatvapaNAnI mAnyatAthI puSTa thayela moha rUpa, bhrAnti cAlI Ave che. tenI anukULatAmAM rAga, ane pratikULatAmAM dveSa karI, vikArabhAvamAM ekatapaNe lIna thai, jIva pravarte che. paramAM kartApaNarUpa parAdhInatA vaDe, nirmaLa darzana jJAna svabhAvathI chUTI, para vastune potApaNe mAnato, para dravyanA nimittathI utpanna thatA rAga, dveSa, mohamAM ekatArUpa lIna thai pariName che. evo, te para samaya che. te jIva adharmI che, anAtmA che, svanI hiMsA karanAro che. (9) rAganI pravRttine kartavya mAnya che, puNaya-pApanA bhAva mane madada karaze, zarIra, mana, vANI 579 mane madada karaze, paranuM huM karI zakuM chuM, para mAruM karI zake che, ema paramAM ekatvapaNanI mAnyatAthI puSTa thayela, moharUpabhrAnti cAlI Ave che tenI anukULatAmAM, rAga ane pratikULatAmAM dveSa karI, vikArabhAvamAM ekatapaNe lIna thai, jIva pravarte che. paramAM kartApaNArUpa parAdhInatA vaDe nirmaLa darzana jJAna svabhAvathI chUTI paravastune potApaNe mAnato, para dravyanA nimittathI utpanna thatA rAga, dveSa, mohamAM ekatvarUpa lIna thai pariName che. evo te parasamaya" che. te jIva adharmI che. ananya che, svanI hiMsA karanAro che. pazyane dharma mAnavAno niSedha che, paNa pApathI bacavA, puNya karavAno niSedha hoya nahi. (10) mithyA duTi; paryAyomAM lIna; je jIva para sAthe, eka paNAnI mAnyatApUrvaka joDAya, tene parasamaya kahevAmAM Ave che. (11) je jIva, para sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka joDAya, tene para samaya kahevAmAM Ave che. (12) je jIva para sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka joDAya, tene mithyASTi (parasamaya) kahevAmAM Ave che; mithyATi (13) para dravyano saMyoga; pudgala karmanA pradezo. (14) para svabhAvarUpa-moha rAgadveSa thaine rahe te parasamaya che. arthAt potAnA zuddha trikALI svarUpathI cuta thaine puNya-pApa vA rAga-dveSane ekapaNe eka kALe jANato ane pariNamato je AtmA te anAtmA, adharmI tathA parasamaya che ema jANavAmAM Ave che. ekapaNe svasvarUpe pariName te svasamaya ane anyapaNe-rAgAdipaNe pariName te parasamaya che. eka jIvane A pramANe dvividhapaNuM che, te azobhArUpa che. (15) je jIva pudagalakarmanA pradezamAM sthita thayela che tene parasamaya jANa. je jIva rAgamAM sthita che. e pudagalakarmanA pradezamAM sthita che. te bhagavAna AtmAnA zraddhA jJAnacAritramAM, sthita nathI. rAga-dveSa Adi vikAranA jeTalA aMzo che, e badhA pudagalakarmanA pradezo che. e AtmAno bhAva nathI, tethI ene parasamaya-anAtmA jANa. (16) para sanmukha; zAstranA zravaNathI khoTI kalpanA karI lIdhI ke, karma mane anAdinAM naDe che, rAga, dveSa, karma karAve che. deha, mana, vANInI pravRtti, mAra vaDe thAya che, e prakAre UMdhI mAnyatAthI
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ 580 paramAM Takayo, te para samaya che. ane je para, Azraya rahita, puNya pApa rahita, zuddha darzana, jJAna ane svarUpa sthiratApaNe AtmAmAM Takayo che, te sva-samaya che eTale sva-sanmukha che. para valaNa vaDe, para sAthe saMbaMdha mAnyo che, paramAM aTakayo che, te para sanmukha, eTale para samaya che. parasamaya thAya che je jIva para sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka joDAya tene parasamaya kahevAmAM Ave che. parasamayapaNuM eka samayamAM AtmAnuM pudgala karmanA pradezomAM sthita thavuM eTale ke vibhAva-rAgadveSa temAM sthita thavuM te parasamayapaNuM che. eTale ke eka samayamAM AtmAmAM vibhAvanuM utpanna thavuM te parasamayapaNuM che. parasamayarata :parasamayamAM rata; parasamayasthita; parasamaya pratye valaNavALo; parasamayamAM Asakta. koi puruSa nirvikAra zudhdhAtmabhAvanA svarUpa paramopekSA saMyamamAM sthita rahevA icche che, paraMtu temAM sthita rahevAne azakata vartato thako kAmakrodhAdi azubha pariNAmanA vaMcarnArthe athavA saMsArasthitinA chedanArtha jayAre paMca parameSThI pratyeka guNastavanAdI bhakti kare che, tyAre te sukSma parasamaya rUpe pariNata vartato thako sarAga sammadraSTi che; ane jo te puruSa zudhdhAtmabhAvanAmAM samartha hovA chatAM paNa tene (zudhdhAtmabhAvanAne) choDIne zubhopayogathI ja mokSa thAya che. ema ekAMte mAne, to te sthaLa parasamayarUpa pariNAma vaDe ajJAnI mithyA draSTi thAya che. (2) para samayamAM rata; parasamayasthita; para samaya pratye valaNavALo; para samayamAM Asakta. sUkSma parasamayanA svarUpanuM kathana= koI puraSa nirvikAra zuddhAtmabhAvanAsvarUpa paramopekSAsaMyamamAM sthita rahevA Icche che. paraMtu temAM sthita rahevAne sazakta vartato thako kAmakrodhAdi azubha pariNAmanA vaMcanArthe athavA saMsArasthitinA chedanArthe jyAre paMca parameSThI pratye guNastavanAdi bhakti kare che, tyAre te sUkSma parasamayarUpe pariNata vartato thako sarAga sammadaSTi che; ane jo te puruSa zuddhAtmabhAvanAmAM samartha hovA chatAM paNa, tene (zuddhAtmabhAvanAne choDIne zubhopayogathI ja mokSa thAya che ema ekAMte mAne, to te sthUla parasamayarUpa pariNAma vaDe ajJAnI mithyASTi thAya che. (3) parasamayamAM rata; parasamayasthita; parasamaye pratye valaNavALo; parasamayamAM Asakta. paMcAstikAya gAthA 165 nI zrI jayasenAcAryadakata TIkAmAM A pramANe vivaraNa che - koI puruSa nirvikAra-zuddhAtmabhAvanAsvarUpa paramopekSA saMyamamAM sthita rahevA Icche che. paraMtu temAM sthita rahevAne azakta vartato thako kAmakrodhAdi azubha pariNAmanA vaMcanArthe te sUkSma parasamayarUpe pariNata vartato thako sarAga samyagdaSTi che; ane jo te puruSa zuddhAtmabhAvanAmAM samartha hovA chatAM paNa, tene (zuddhAtmabhAvanAne) choDIne zubhapayogathI ja mokSa thAya che ema ekAMte mAne, to te sthUla parasamayarUpa pariNAma vaDe ajJAnI mithyASTi thAya che. parasamayo mithyAmatio parasamIpa joDANa : rAga dveSanA, vikalpano anubhava pramANalAna dravya-paryAyarUpa Akho padArtha te pramANano viSaya che. temAM parama pAriNAmika svabhAve je trikALI dhruva dravya che te nizcayano viSaya che, ane vartamAna vartatI paryAya te vyavahArano viSaya che, nizcaya che te trikALI dravyane svIkAre che ane vyavahAranaya vartamAna vartatI paryAyane svIkAre che. tyAM nizcayanuM je jJAna karyuM, tenI sAthe paryAyanuM jJAna meLave tene pramANajJAna kahevAmAM Ave che; paNa nizcayane uDADIne vyavahArane bheLave to pramANajJAna rahe ja nahi. (2) be kAraNathI kArya thAya che ema kahyuM hoya tyAM to nimittanuM jJAna karAvavAnuM prayojana che. nizcayathI to te te samayanuM kArya potAthI ja thayuM che. A nizcaya rAkhIne nimittanuM jJAna karAvavA vyavahArathI kahevAya che ke be kAraNathI kArya thayuM che, ane tyAre pramANajJAna thAya che. pramANajJAnamAM, kArya potAthI ja thAya che e nizcayanI vAta rAkhIne, nimittanuM jJAna karAvavA nimittathI thAya che ema kahyuM che. pramANajJAnamAM, nizcayano niSedha karIne nimittathI kArya thAya che ema kahyuM nathI. pramANajJAnamAM je pariNamana thAya che te nizcayathI sva-Azraye potAthI ja thAya che e vAta rAkhIne pramANanuM jJAna karAvavA nimittane bheLavyuM che. jo nizcayane choDI de to pramANajJAna ja sAcuM na thAya. nizcayanI vAtane jema che tema (yathArtha) rAkhIne pramANajJAna
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ 581 pAMca prakAre che; mati, zruti, avadhi, manaH paryaya ane kevaLajJAna. temAM mati ane zrutajJAna be parokSa che. avadhi ane mana:paryaya jJAna e be vikala. pratyakSa (aMze pratyakSa) che ane kevaLa jJAna sakala pratyakSa (saMpUrNa pratyakSa) che. paramANavyonAM svalANabhUta svarUpa-atitvo aneka hovA chatAM kathaMcita snigdhatva-rUkSatva baMdhapariNAmanI apekSAe ekapaNe avabhAse che. paramANukade be paramANuonuM joDakuM, be paramANuono banelo skaMdha; dvi-aNuka karAvyuM che. upAdAnanuM yathArtha jJAna karAvIne nimittanuM jJAna karAvyuM che. (3). trikALa jJAyakabhAva ekarUpa che te nizcaya tathA tenI sAthe paryAyanA bhedanuM lakSa karavuM te vyavahAra. e nizcaya sAthe vyavahAranuM jJAna thayuM (bheLavyuM, to pramANajJAna kahevAya. pramANajJAnamAM sAthe vyavahAra Avyo mATe nizcaya aMdara bhUlAi gayo ema nathI. nizcaya to ekarUpa che ja. nizcaya to pramANamAM pahelAM Avyo ja. (4) bhUtakALanI ane bhaviSyakALanI badhI paryAyo dravya sAmAnyamAM pAriNAmikabhAve che. vyakta jJAnanI paryAyamAM je avyakta sAmAnyanuM jJAna thayuM te nizcayanuM jJAna che. nizcayanA jJAna sAthe vartamAna paryAyanuM jJAna karavuM te pramANajJAna che. (nizcayanA jJAnapUrvaka) paryAya pote ekaluM paryAyanuM jJAna kare te vyavahAranuM jJAna che. pramANajJAna ane nayajJAna banne paryAya che. (5) guNa-paryAyo sahita AkhI vastune sidhdha kare te pramANajJAna che. (6) pramANajJAna pAMca prakAranuM che-matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryAya jJAna ane kevaLajJAna. temAM mati ne zrata e be jJAna parokSa che, avadhi ane mana:paryaya e be vikalpa pratyakSa che ane kevaLajJAna sakala-pratyakSa che. tethI e be prakAranAM pramANa che. te banne pramAtA, pramANa, prameyanA bhedane anubhavatAM to bhUtArtha che, satyArtha che, ane jemAM sarva bhedo gauNa thai gayA che evA eka jIvanA svabhAvano anubhava karatAM teo abhUtArtha che, asatyArtha che. (7) dravya-paryAyarUpa vastune samagrapaNe dekhanAruM, te pramANa jJAna. (8) sarvajJa vItarAganI vANImAM, kathaMcita vivakSAnA bhedathI eka eka vastumAM (eka apekSA mukhya karIne ane bIjI apekSA gauNa karIne) satapaNuM, ekapaNuM, nityapaNuM, abhedapaNuM, zuddhapaNuM ityAdi, nizcaya dajhAnI apekSAno viSaya, ane asatapaNuM, aneka paNuM, anityapaNuM, bhedapaNuM, azuddhapaNuM ityAdi vyavahAra daSTinI apekSAno viSaya Ave che. baMne maLIne, AkhI vastunuM jJAna kare to, pramANajJAna-sAcuM jJAna thAya che. sAcAmAMthI sAcuM Ave che. e rIte vItarAganI vANInA nyAyathI jANatAM, virodhI abhiprAya TaLI jAya che. vItarAganI vANImAM khoTAnI kalpanA paNa nathI. (9) pramANajJAna paramANanuM laNaNa je svayaM Adi, madhya ane aMtarUpa che. jenA Adi, madhya ane aMta, eka bIjAthI bhinna nathI. avibhAgIe-jenuM vibhAjana -khaMDa athavA aMza, vikalpa thaI zakato nathI.-atIndriya che. indriyo dvArA, grAhya nathI ane agni-zastrAdi dvArA, vinAza pAmI zakatuM nathI, evuM dravya, paramANuM kahevAya che. paramANunA anya vizeSaNo zrI kundakundrAcArya paMcAstikoSamAM A pramANe vyakata karyA che- sarva skandhAjaya, zAzvata, azabda, avibhAgI, eka maMrtibana, AdezamAtra, mUrti, dhAtu, Rtucakra- kAraNa, pariNAma-guNa, eka rasa-paNe-gaMdha-dvisparza, zabda-karaNa, skandhAtArita vagere. paramAtma: parama pavitra, zuddha Atmatva (paramAtma) paramAtma tattvanuM jJAna paramAtmAnuM jJAna; huM sakaLa lokAlokane jANanArA, jJAna darzana svabhAvavALo parama AtmA chuM, evuM jJAna. paramAtma nihAyaka :5ramAtmAno nizcaya karAvanAra (arthAt jJAnasvabhAvI paramAtmAno nirNaya karavAmAM nimittabhUta.) paramAtma prakAza jJAnAvaraNAdi ATha karma tathA kSudhAdi aDhAra doSothI rahita, je jinezvaradeva che, tene he yogI, tuM paramAtma prakAza niyamathI mAna, arthAt zuddhAtmAthI jina vItarAga ja paramAtma prakAza che. paramAtmazAna paramAtmAnuM jJAna; huM sakaLa lokAlokane jANanArA jJAnasvabhAvavALo parama AtmA chuM evuM jJAna. paramAtmadeva sarvajJa paramezvara.
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ paramAtmabhAvapUrNa pavitra svabhAva, dazA; mukatadazA. paramAtmA bhAvakarma, dravyakarma, nokarmathI rahita zuddha buddha jeno eka svabhAva che evo AtmA te paramAtmA che. jene paryAyamAM paNa rAga, zarIrAdi sAthe bilakula saMbaMdha rahyo nathI; zuddha, buddha eka svabhAve pariName che tene paramAtmA kahevAya che. (2) sarvajJa arihaMta e paryAyamAM "paramAtmA' che. AtmA paryAya vinAno ekalo "paramAtmA' svarUpa ja che. (3) paramAtmA be prakAre cheH - eka sakala paramAtmA ane bIjA nikala, paramAtmA. temAM je kala eTale zarIra sahita che, te sakala paramAtmA arihaMta bhagavAna che. ane jene zarIra nathI, evA nikala paramAtmA nirAkAra svarUpa, azarIrI siddha parameSThI che. teo sakala paramAtmA karatAM paNa, uttama che. te sahajAtmasvarUpa siddharUpa zuddhAtmA ja, dhyAna karavA yogya che. bAkI sarve heya che. (4) je cidAnaMda eka svabhAvavALA paramAtmA AhAra, bhaya, maithuna, parigraha Adi saMjJAo tathA sarva prakAranA vibhAvabhAvathI rahita che. vItarAga nivikalpa samAdhithI utpanna AtmasukhathI saMtuSTa Asannabhavya jIvonAM cAragatinA duHkhonAM je nAza karavAvALA che tathA je AtmasvarUpamAM sthita munione nivANapada ApavAvALA che, te paramAtmA ja sarva prakAre dhyAna karavA yogya 582 tene tuM nirmaLa hadayathI paramAtmA jANa.je deharAgAdi samasta para dravayono bhAga karI, tathA jJAnAvaraNAdi karmothI mukta thai, kevalajJAnAdimaya zuddha svarUpane pAmyA che, te AtmAne he prabhAkara bhaTTa, tuM mAyA mithyAtva nidAnarUpa traNe kAvyono, tathA samasta vibhAvabhAvano tyAga karI, zudhdha mana vaDe paramAtmA jANa. e paramAtmA ja upAdaya che. jJAnAvaraNAdi samasta vibhAgarUpa para dravya hoya che. (6) AtmAnI saMpurNa zuddha avasthA, te paramAtmA che. (7) aMtarAtmA, gRhastha avasthAno tyAga karIne, zuddhopayogarUpa muniavasthA, dhAraNa karIne, nija svabhAva sAdhana dvArA, paramAtmapada prApta kare che. arthAt, paramAtmA thai jAya che. emane anaMta darzana, anaMtajJAna, anaMtasukha ane anaMtavIrya prakaTa thai jAya che. tAtparya e che ke, e ja aMtarAtmA potAnA puruSArthathI AgaLa vadhIne, paramAtmA bane che. paramAtmA be prakAranA cheH (9) sakala paramAtmA ane (9) nikala paramAtmA (niSkala-zarIra rahita siddha paramAtmA), cAra ghAtakarmono nAza karanAra, zrI arihaMta bhagavAna zarIra sahita hovAthI, sakala paramAtmA kahevAya che. ane aghAtakarma rahita, sidhdha bhagavAna zarIra rahita hovAthI, nikala paramAtmA kahevAya che. (8) dravyakarma, bhAva karma tathA nokarmathI paNa rahita che. zuddha-buddha eka jJAyaka svabhAvavALo AtmA paramAtmA kahevAya che. zuddha eTale, rAgAdi rahita tathA buddha eTale, anaMta jJAnAdi catuSTaya sahita, paramAtmA dravyakarma, bhAva karma tathA nokarmathI paNa rahita che. zuddha sahajAtma svarUpa paramAtmA ja, eka ArAdhavA yogya, dhyAna karavA yogya, sarva prakAre upAdeya che. (9) parama tattva; lAyaka tattva; parama svarUpa (10) paramAtmA eTale dravyathI, jJAnAtmA eTale guNathI, pratyajayoti eTale patharajayota, evA anubhUtimAtra, samayasAra rUpane samyagdaSTi anubhave che, svasaMvedana kare che, rasAsvAda le che. (11) nitya, niraMjana ane jJAnasvarUpa vizeSaNavALA paramAtmA ja AdaravA yogya che. ArAdhavA yogya che, prApta karavA yogya che. arthAta potAnI sarvazakitae upAdeya grahaNa karavA yogya che. (12) dravyakarma, bhAvakarma tathA no karmathI paNa rahita che. mithyAtva rAgAdimAM pariNamelo jeNe samasta para padArthono tyAga karIne tathA jJAnAvaraNAdi dravyakarma ne bhAvakarmathI vimukata thaine kevaLajJAnasvarUpa zuddha sahajAtmA prApta karyo che tene tuM nirmaLa hadayathI paramAtmA jANa. je deharAgAdi samasta para dravyono tyAga karI tathA jJAnAvaraNAdi karmothI mukata thai kevalajJAnAdimaya zuddha svarUpane pAmyA che. te AtmAne he prabhAkara bhaTTa, tuM mAyA mithyAtva nidAnarUpa traNa zalyono tathA samasta vibhAvabhAvano tyAga karI zuddha mana vaDe paramAtmA jANa. e paramAtamAM ja upAdeya che. (5) jeNe samasta para padArthono tyAga karIne, tathA jJAnAvaraNAdi dravyakarma ne bhAvakarmathI vimukata thaine, kevaLajJAna svarUpa zuddha sahajAtmA prApta karyo che.
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmA, bahirAtmA che. vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAnamAM pariNamelo AtmA, aMtarAtmA che. tathA zuddha-buddha eka glAyaka svabhAvavALo AtmA, paramAtmA kahevAya che. zuddha eTale rAgAdirahita ane buddha eTale, anaMta jJAnAdi catuSTaya sahita, paramAtmA dravyakarma, bhAvakarma tathA nokarmathI paNa rahita che. A prakAre AtmA traNa bhedavALo che. paramAtmAone temAM ja eka parAyaNapaNe namaskAra karavA yogya, padArthane bhAvyamAM, mAtra bhAvyamAM ja parAyaNa-ekAgra-lIna thavuM, te bhAvanamaskAra lakSaNa che. paramAtmAnI vAsatavika pUjA AnaMda svarUpa AtmA sAthe, eka tAra thavuM, te ja paramAtmAnI vAstavika pUjA che. paramArtha saMbadhu :nizcaya saMbaMdha; tAttvika saMbaMdha paramArthasatya pAramArthika rIte sAcI. paznArtha AtmAmAM anaMta catuSTayarUpa zakti, aMdara sahaja paDI che, tene aMtara ekAgratA ane aMtara-ramaNatAnA abhyAsa vaDe ghUMTavAthI kevaLajJAna Adi, anaMta catuSTayarUpe pragaTa thAya che. A paramArtha che. paranI sevA karavI ne dayA karavI, te paramArtha nahi. aMdara paramArthabhUta nijasvarUpa che, tene aMtara avalaMbane pragaTa karavuM, tenuM nAma paramArtha che. paramAMthI nimittamAMthI paramAdara :5ramaprema; paramabhAva; parama bhakti; parama-uSTa. parakhAmIo :duSTa; halakaTa paramAdhAmI eka jAtano devo. (2) jama. paramApta parama Apta; parama vizvAsapAtra (tIrthakara bhagavaMto sarvajJa ane vItarAga hovAthI parama ApyuM che. yathArtha upadeTA che.) paramArtha abheda nizcaya AtmasvabhAva; zuddha AtmasvabhAva. (2) parA kahetAM uttama ane mA eTale lakSmI, artha eTale padArtha-uttama lakSmIvALo padArtha. caitanyanI uttama lakSmIvALo jIva padArtha che - e paramArtha che. (3) abheda nizcaya AtmasvabhAva. (4) parA kahetAM utkRSTa, mA eTale lakSmI, artha 583 eTale padArtha-uttama lakramIvALo padArtha. atIndriya AnaMda ane jJAnanI dazA je pragaTe te paramArtha che. loko parano kAMi upakAra kare tene paramArtha kahe che paNa e paramArtha nathI, parano upakAra karavAno je zubhabhAva che e to duHkharUpa bhAva che. e bhAvamAM to catanya che ja nahi. alamalamatijalpa ema kaLaza 244mAM Ave che ke A paramArthane ekane ja niraMtara anubhavo eTale utkRSTa jJAna ane AnaMda svarUpa vastu je AtmA che te ekane ja niraMtara anubhavo eka kahyuM che. zubharAgano je anubhava che te duHkharUpa che, te paramArtha nathI. (5) AtmAnubhUti. (6) svabhAva dRSTie jotAM (7) dhruva trikALI sat sAmAnyajJAyaka vastu te paramArtha che. AtmA anaMtajJAna, anaMta darzana, anaMta zAMti, anaMta prabhutA, anaMta svacchatA ema anaMta bhAva svarUpe anaMta zaktiothI saMpanna paramArtha vastu che. tenI sanmukha thai teno Azraya karatAM samyagdarzana pragaTa thAya che. (8) karmanA namitta AdhIna thatI, azuddhatA dravya dRSTimAM gauNa che, vyavahAra che, abhUtArtha che, asatyArtha che, upacAra che, dravyadRSTi zuddha che, abheda che, nizcaya che, bhUtArtha che, satyArtha che, paramArtha che, mATe AtmAjJAyaka ja che; temAM bheda nathI, tethI te pramattaapramatta nathI. (9) parama artha te paramArtha. AkhA vizvamAM, jo koi parama artha padArtha hoya, to te AtmA che. samayasAra che. samayasAra gAthA 151mAM, A paramArthanA ekA vAcaka zabdonI kalanA karI che. paramArtha te nizcaya karIne samaya, zuddha, kevalI, muni, jJAnI che. te svabhAvamAM sthita, munio nirvANane pAme che. arthAt paramArtha te ja AtmA che. te ja samaya che. te ja zuddha che, te ja kevaLI che, te ja muni che, te ja jJAnI che, te ja svanI, jJAnanI bhAvamAtratAthI svabhAva che, te ja svataH cittanI bhavanamAtratAthI sarbhAva che. e e AThe zabdono paramArtha, eka ja che. A paramArthajJAna e ja mokSahetu che. (10) nizcaya kathana (11) parama artha; padArtha; AtmA; samayasAra, samaya; zuddha, kevalI; muni; jJAnI; svabhAva; sadbhAva, A badhA kArthI che. (12) nizcaya; parama tattva; sarvottama bhAvArtha; mokSa; mukti (13) AtmAnA Azraye je vAta kahevAya, te vAta
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ 584 sAcI satya ane paramArtha che. (14) vastudaSTi; nizcaya kathana; dravya daSTi; | vAstavika rIte. (15) parama artha; uttama padArtha, AtmA. (16) zuddha dravyArthika; zuddha nizcayanayanI dRSTi (17) sAco. (18) pare, kahetAM utkRSTa, mA kahetA lakSmI, utkRSTa lakSmI eTale atIndriya AnaMda ane jJAnanI dazA, je pragaTe, te paramArtha che. loko parano kaMi upakAra kare, tene paramArtha kahe che paNa e paramArtha nathI. parano upakAra karavAno, je zubhabhAva che, e to duHkharUpa bhAva che, e bhAvamAM to, caitanya che ja nahi. (19) parama padArtha caitanya ciMtAmaNi prabhu, pote AtmA che. te paramArtha che. (20) parama artha, te zuddha AtmA - samayasara (21) parama padArtha, caitanya cintAmaNi prabhu, pote AtmA che, te paramArtha che. (22) parama artha; uttama padArtha; zuddha AtmA (23) paramAtmA (24) nizcayanayanI apekSAe (25) uttama padArtha; parama+artha. (26) zuddha AtmA (27) muktino mArga (28) nizcayanayathI; zuddha svarUpathI (29) vAstavika rIte (30) dravya daSTie; Atma daSTie. (31) Atma jAgRti paramArtha artha:nizcayaartha paramArtha asat :abhUtArtha paramArtha ITa :sAcI daSTi; nizcaya daSTi paramArtha Ti:dravya daSTi; samyagdaSTi (2) sAcI daSTi; nizcaya daSTi paramArtha buddhithI 5ramArtha mAnIne paramArtha zatakevaLI: "je nirmaLa jJAnarUpa bhAvabRtathI, kevaLa zuddha AtmAne jANe che, te paramArtha zrutakevaLI che" prathama karavA mATe aMdara svatarapha valaNano vikalpa to Ave ja, pachI jayAre abhedane svaviSaya karI aMdaramAM kare, tyAre sarvajJa bhagavAna tene nizcayathI zrutakevaLI kare che, te paramArtha che. paramArtha zraddhA vyavahAra zraddhAmAM, koi paDakhe bhUla na Ave, tema sAta tattvamAMthI zuddhanaya vaDe, eka akhaMDa jJAyaka svabhAvI AtmAne tAravI levo (tenuM lakSa karavuM), te paramArtha zraddhA eTale ke samyagdarzana che. (2) samyakadarzana paramArtha satya pAramArthika rIte sAcI paramArtha samRtva :AtmAnI oLakhANa thAya te paramArtha samyakatva. sAta prakRtino kSaya thAya tyAre samyatva pragaTa anaMtAnubaMdhI cAra kaSAya, mithyAtva mohanIya, mizra mohanIya, samakti mohanIya e sAva kSaya thAya tyAre samyakatva pragaTa. paramArtha svarUpa nizcaya svarUpa paramArthata:vAstavika rIte; zuddha nizcayanayanI dRSTithI; zuddha dravyArthika dRSTi paramArthathI kharekhara; vAstavamAM (2) zuddha dravyArthika athavA zuddha nizcayanayanI daSTinuM vAcaka che. (3) vAstavika rIte; zuddhadravyArthika athavA zuddha nizcayanayanI dRSTithI. (4) kharekhara; dravya dRSTithI. paramArthanaya :bhUtArtha, paramArtha, zuddhavyArthika naya ane abhedanaya ema cAra zabda lIdhA che. te badhAno eka ja artha che. (2) bhUtArtha nAma paramArthanA. paramArtha eTale parA kahetAM utkRSTa, mA eTale lakSmI evo je artha eTale padArtha. ahAhA! bhUtArtha eTale trikALI chato padArtha je bhagavAna AtmA tene ahIM utkRSTa lakSmIvaMta padArtha eTale paramArtha kahyo che. laukikamAM to paranuM kAMIka kare tene paramArtha kahe che, ahIM to paranuM kare ene to ajJAna kahyuM che. huM dAna ApuM , huM AhAra ApuM, huM kapaDAM ApuM, huM bIjAne sukhI karuM evo paranI kriyA karavAno bhAva che te ahaMkAra che ane mithyAtva che, paramArtha nathI. utkRSTa lakSmIvaMta jJAnAnaMdasvabhAvI bhagavAna AtmA paramArtha che, bhUtArtha che. ahIM bhUtArthaparigrahaNa-ema je kahyuM che enA mATe cAra zabda kahyA che. bhUtArtha eka, paramArthanaya, be, zuddha dravyanA anubhavanuM jemAM prayojana che te zuddha dravyArthikanAM traNa ane abhedanaya cAra-ahAhA! abheda ekarUpa trikALI nityAnaMda jJAnAnaMdasvarUpa prabhu sadazasvabhAva je pratyeka paryAyamAM anvayarUpa rahe te sadA ekarUpa cIjane ahIM abhedanaya kahela che. paryAyabuddhi choDIne trikALI chatA padArthano anubhava karavAnuM ahIM kahela che, kemake paramArtharUpa bhUtArthano anubhava karavAthI samyagdarzana thAya che, are bhAI! pAMca parAvartanarUpa saMsAramAM zubhAzubhabhAvarUpa parAvartana tuM anaMtavAra karI
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ 585 paramo pezA saMyama parama upekSA saMyama (utsarga, nizcayanaya, sarva parityAga, parama upekSA saMyama, vItaraNa cAritra ane zuddhopayoga-e badhAM ekArtha che.) paramoperAsaMyama :parama-upekSA saMyama. (utsarga, nizcayanaya, sarvaparityAga, paramopekSAsaMyama, vItarAgacAritra ane zuddhopayoga-e badhAM ekArtha che.) para-Ayatta parAyatta :parAtritapaNuM paraThavuM :sthApita karavuM; grahavuM; jhAlavuM; nakakI karavuM; TharAvavuM; karAra karavo; navuM ja - upayogamAM levuM. parataH siddhaHparathI siddha; para padArthathI siddha thAya, tevuM (2) parathI sidhdha parataMtratA:paravazatA paNo mahemAna; atithi. paratra je vastuno AdhArabhUta pradeza nirvikalpa vastumAtrarUpe kahyo hato te ja pradeza avikalpa bheda-kalpanAthI parapradeza buddhigocararUpe kahevAya che. paratva:judAI; bIjApaNuM; pArakApaNuM. (2) jene ghaNo kALa lAge tene paratva kahe cUkayo che. zubhAzubha to tuM anAdi saMsArathI karato Avyo chuM ane meM | zubhabhAva karyA evA ahaMkArarUpe ja tuM pariNamyo chuM. bhagavAna! aMdara paMcaparAvartananA bhAvathI bhinna tArI cIja zuddha jJAyakabhAve paDI che teno Azraya kara. kemake te vaDe samyagdarzana thAya che. paramArthano paMtha pUrNa, akhaMDa, svabhAvanuM je lakSa, te paramArtha che. puNya peTe pariNAma rahita, darzana, jJAna, cAritranuM sAdhakapaNuM, te paramArthane sAdhanAra vyavahAra, te paramArthano paMtha che. paramArthapaNe vAstavikapaNe paramArtha-paramArthasvarUpa e nikaTa mokSano upAya che. je jJAnI puruSe spaSTa evo AtmA koI apUrva lakSaNe, guNe ane vedanapaNe anubhavyo che, ane te ja pariNAma jenA AtmAnuM thayuM che, te jJAnI puruSe jo te sudhArasa saMbaMdhI jJAna ApyuM hoya to tenuM pariNAma paramArtha-paramArtha-svarUpa che. paznArtha-vyavahArasvarUpa e anaMtara paraMpara saMbaMdhe mokSano upAya che ane je puruSa te sudhArasane ja AtmA jANe che, tenAthI te jJAnanI prApti thaI hoya to te vyavahAra paramArtha svarUpa che. paramArthavAdI satyArtha kahenArA paramArthasatya :pAramArthika rIte sAcI. paramArtha saMyama svasvarUpane viSe sthiti. pAramArthika :sAcA; nizcaya. paramArthika caryA=nizcaya cAritra. (2) Atmatattva vidyA saMbaMdhI; adhyAtmazAstra saMbaMdhI paramArthika pratya : je koipaNanI sahAyatA vinA padArthane spaSTa jANe. tenA be bheda che. eka vikala paramArthika, ane bIjo sakala paramArthika. paramArthika vastu vizeSa :sarvathI bhinna vastu, paramArthasvarUpa AtmA. paraNAvagAha :utkRSTapaNe majabUta. (2) atyaMta nimagna; atyaMta sudaDha; atyaMta DUbI gayeluM. paznAvadhi : chellAmAM chellI maryAdA ke sImA; parAkASThA, pari-sImA, parama-kAkA. paramAzcarya parama vismaya; parama adabhutatA anubhavavI. parathI karmathI ane nimittathI paraduHkhabhaMjana :pArakAMonuM duHkha dUra karanAra. paradayA sAmA jIvano puNayano udaya hoya tathA tenuM AyuSya hoya to game te manuSyane temAM nimitta thavAno vikalpa Ave ja. koInA AyuSyane koI vadhArI-ghaTADI zake nahIM. lokavyavahAramAM paranuM kartApaNuM mAne bhale paNa che nahIM. parathanArthe jagamana raMjanArthe paraviSaya sparza, rasa,gaMdha,varNa ane zabdanA viSayamAM, rAga deSa aTakIne, ThIka akIkanI vRtti karavI, te paraviSaya che. paravaMzanArthe ThagAithI bacavA arthe; bhrAntithI bacavA mATe. parasaMga rAgI dveSI tathA mohI jIvono saMga, te parasaMga kahevAya che. paramAtma dhyAnanAM ghAtaka, je mithyAtyAdi azuddha pariNAma che, te tathA rAgadveSarUpe
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ 586 darajjAnAM zubha pariNAmothI, madhyama tathA jaghanya darajjAno puNyabaMdha thAya che. je puNyathI, ahaMtapada athavA traNa lokanuM adhipatipaNuM prApta thAya che. te sarvAtizAyi athavA sarvotkRSTa puNya kahevAya che. je puNayabaMdhakAraka, pavitra cAritrano ahIM ullekha che, te jene "cattAri maMgala' pAThamAM maMgala lokottama tathA zaraNabhUta batAvela che. tenuM lakSaNa che. azubhathI nivRtti, zubhamAM pravRtti ane te pAMca vrata, pAMca samiti tathA traNa guNirUpa tera prakAranuM che. A vyavahAranayanI daSTivALu sarAga cAritra che. nizcayanayanI daSTie je svarUpAcaraNarUpa, cAritra hoya che, te baMdhanuM kAraNa nathI. parAkA : chevaTanI hada -ASara parAgamukha :vimukha; bedarakAra; bahAranI bAju najara hoya tevuM. parAbakha :UlaTI dizA; UMdhI ravADIe caDI javuM; Atmasanmukha thavAne badale, tethI UMdhI dizAmAM javuM (2) paradravyothI sarvathA udAsIna rUpa; vimukha pariNamela je purUSo che, teno saMsarga avazya tajavo joie. kAraNa ke, parasaMgathI AtmAmAM vikAra pariNati UbhI thAya che, ane tethI AtmAne anaMtakALa sudhI saMsAramAM bhaTakavuM paDe che. parane rAgAdine parano doSa ke guNo harSa-viSAdanuM kAraNa nathI. 5ra dravyono guNa tathA doSa, potAnA AtmAmAM kadI saMkramaNa pAmatA nathI, tethI temanA dvArA, vAstavamAM AtmAnA AnaMda tathA viSAdanI, koi utpatti thatI nathI. tethI temanAthI AtmAnA AnaMda tathA viSAdanI utpati mAnavI, te vyartha che. eka mAtra mohanuM pariNAma che. para utkRSTa; samasta jJAnAvaraNAdi ATheya karmono kSaya thavAthI jIvane je prApti thAya che tene parA kahe che; athavA karmajanya audayika, phrAyopathamika ane pathamika je rAgadveSamoha Adi bhAva che, teno saMpUrNa rIte nAza thaI javAthI je prApti thAya che te paNa parA arthAt utkRSTa che. parA arthAt utkRSTa, mA arthAt bAhya ane atyaMtararUpa lakSmI jene hoya che te paramAtmA thAya che-kahe che. paza bhakti :utkaTa bhakita;tenAM traNa prakAra che- paheluM, ahaMtAdinI UMcI bhakita, bIjuM, sarva prANIo pratye dayAbhAva-karuNAbhAva (dayA pariNAma athavA hiMsAbhAvano abhAva) ane trIjuM, pavitra cAritramAM anurAga. ahaMtAdimAM pAchaLa vela, Adi zabda mukhyapaNe siddhono ane gAMNapaNe AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhu paramokSIono vAcaka che. je bhAva liMgI hoya-dravyaliMgI athavA bhavAbhinaMdI na hoya, ane potAnA sarva guNomAM yarthAthapaNe paripUrNa hoya. bhaktinuM 'parA' vizeSaNa UMcA athavA utkRSTa arthanuM vAcaka che ane e vAtanuM sUcaka che ke, ahIM UMcA darajjAnA puNyabaMdhanA kAraNono nirdeza che. ane tethI bIjA be kAraNone paNa, UMcA darajjAnA ja samajavAM joie. nahi to puNyabaMdha, to zubha pariNAmothI thAya che. bhale te UMcA darajjAnA hoya ke tenAthI ochA darajjAnA.UMcA darajjAnAM zubha pariNAmothI, ucA darajjAno ane madhyama tathA jadhanya rahenAra parAbhukhatA :vimukhatA; bedarakAra. parA mukha dariTa 5ra vastu tarapha dRSTi; para bhAva tarapha naja2; Atma svabhAvathI vimukha daSTi parAtma jJAna paranuM ane AtmAnuM jJAna; svaparanuM bhedajJAna. (2) paranuM ane AtmAnuM jJAna; paranuM ane potAnuM jJAna; sva-paranuM bhedajJAna. parAiTi:paramAvagADha samyatva saMbhave, jyAM kevaLajJAna hoya. parAdhInatA :kalaMka parAdhInatAnI zraddhA :AtmA anaMta jJAna, darzana, cAritra, vIrya, AnaMda vagere, anaMta guNo vagara na hoya. evo anaMta guNano zAzvata piMDa, AtmA sadAya potApaNe che, parapaNe kahI nathI, paranA kAraNe paNa nathI, paranA Azraya vaDe nathI, chatAM parathI guNa ughaDe ema mAnavuM te parAdhInatAnI zraddhA che. parApara : uttara ane pUrva (pachIno ane pahelAMno) (2) nAnA moTAno
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ parApara guru :para eTale parama guru sarvajJadeva ane aparaguru-gaNadharAdithI mAMDIne, amArA guru paryaMta (2) sarvajJadeva paramaguru che ane gaNadharAdika aparaguru che. parApekSA paranI apekSA vinAnuM. parAbhava kSaya (tRSNAno parAbhava=tRSNAno kSaya.) nAza. (2) kSINa; parAjaya (3) parAjaya; harAvavuM parAmarza sparza; khyAla; vicAra; lakSa; smaraNa. parAyaNa tatpara; tanmaya; ekAgra; sarvottama sthAna; parama AzrayasthAna. parAyatta HparAdhIna; parataMtra; paravaza; parAzrita; anyAvalaMbI parAvartana :jIva niraMtarapaNe vikAramAM sthita hovAthI tene niraMtarapaNe dravya, kSetra, kALa, bhava ane bhAvarUpa pAMca parAvartanarUpa bhramaNa anAdithI prApta thayuM che. (1) dravyaparAvartanaH-kahetAM A jagatamAM je anaMta anaMta pudgala paramANuo che teno saMbaMdha ene anaMtavAra thaI cUkyo che. A zarIranAM rajakaNo mATI (pudgala) che, ane A paisA, dhana, bhavana ItyAdi nokarma paNa dhULa (pudgala) nAM rajakaNo che, kahe che ke e badhA pudgalo anaMtavAra saMbaMdhamAM AvI gayA che. A dhanasaMpatti, rUpALuM zarIra, bhavana ItyAdino saMbaMdha e kAMI navuM nathI, apUrva nathI; ekamAtra zuddha AtmAnI anubhUti e ja apUrva che. evAya anaMta pudgalo che je jIvanA saMbaMdhamAM AvyA nathI, chatAM tenuM lakSa rAga upara che tethI anaMta parAvartanamAM badhAya pudgalathI saMbaMdhanI lAyakAtavALo jIva che ema kahyuM che. (2) kSetraparAvartanaH-vaLI jIva niraMtarapaNe anaMta kSetra parAvartana karI cUkyo che. cauda brahmAMDanuM kSetra che. temAM dareka pradezamAM anaMtavAra janmyo ane maryo che. anAdinI cIja che ne ? tethI dareka kSetre anaMtavAra paribhramaNa karI cUkyo che. bhAvapAhuDamAM Ave che ke hajAro rANIo choDI, nagna digaMbara munipaNuM dhAraNa karyuM, agiyAra aMga ane nava pUrva bhaNI gayo. paraMtu AnaMdano nAtha trikALI bhagavAna je tenI diSTa ane anubhava karavAM joIe te na karyAM. evAM dravyaliMga dhAraNa karI munipaNAM laIne paNa dareka pradeze anaMtavAra janmamaraNa 587 karI cUkyo che. jyAM siddha bhagavAna birAje che tyAM paNa anaMtavAra janmyo, maryo che; koI kSetra bAkI nathI. Ama jIve anaMta kSetraparAvartana karyAM che. (3) kALaparAvartanaH-vaLI jIve niraMtarapaNe anaMta kALaparivartana karyAM che. kALacakranA utsarpiNI ane avasarpiNI ema be bhAga che. te dareka daza koDAkoDI sAgaTopama che. eka sAgara asaMkhya abaja varSono thAya che. A utsarpiNI, avasarpiNIkALanA darekanA prathama samayathI mAMDI, kramazaH dareka samayamAM jIve janma, maraNa karyAM che. Ama eka eka samaye janmamaraNa karatAM anaMtavAra janmyo ane maryo che. ahA! paNa AtmajJAna ane Atmadarzana zuM che tenI vAta kadI sAMbhaLI nathI. paisA, saMpatti vagere anaMtavAra AvyA ane gayA. A moTA zarApha, vakIla ane DaoNkTaranA dhaMdhAnI vAta e to duHkhanI, pIDAnI kathA che. bhAI! teM tArI vAta sAMbhaLI nathI. sarvajJa paramezvara jene AtmA kahe che tenI vAta kadI sAMbhaLI nathI, e parama AnaMdano nAtha che; prabhu! atIndriya AnaMdano kaMda AtmA che, jema sakarakaMda che, enI lAla chAlanuM lakSa choDI do to e ekalI mIThAzano piMDa che. tema A bhagavAna AtmA che. puNya ane pApa e lAla chAla jevA che. e puNya-pApa vinAno AtmA atIndriya AnaMdano kaMda che. (4) bhavaparAvartanaH-vaLI jIva niraMtarapaNe bhavaparivartana karI cUkayo che. manuSya, vArakI, deva ane tiryaMcanA bhavo anaMtavAra thaI cUkyA che. rAjA, mahArAjA, zeTha ane karoDapatinA bhava anaMtavAra maLyA che, bhAI! paNa e badhA bhikhArAnI jema hamaNAM paNa duHkhI che, kemake emane AtmAnA AnaMda nI khabara nathI. bhagavAna sarvajJadeve anaMta anaMta AnaMda ane zAMtithI bharelo bhagavAna AtmA anaMta jJAnalakSmIno bhaMDAra kahyo che. paNa prabhu! tane tArI lakSmInI khabara nathI ane bahAra doDAdoDI karI duHkhI thaI rahyo che. ahA! duniyA mUrkha che, AtmAne samajyA vinA mUrkha che, rAga ane puNyanI kriyA mArI ema mAnanArA sau mUrkha che. are! anaMta anaMta anAkuLa AnaMdanI mUrti bhagavAna AtmA che enI khabara na maLe, ane A karo ne te karo, ema puNya-pApa karavAnI vAta anAdithI sAMbhaLI sAMbhaLI, anaMta bhavanAM kaSTa
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ 588 sahyAM che, bhAI! nigodanAM duHkhonI kathA to koNa kahI zake ? A rAgakathA, baMdhakathA AtmAnuM atyaMta bUruM karanArI che. (5) bhAvaparAvartanaH-vaLI jIvane anaMta bhAvaparAvartana thayAM che. zubha ane azubha bhAvarUpI bhAva5rAvartana anaMtavAra thaI gayAM che. dayA, dAna, vrata, tapa, pUjA, bhakti Adi zubhabhAva jIve anaMtavAra karyA che. ekendriyane paNa zubhabhAva hoya che. Ama dayA, ahiMsA AdinA zubhabhAva ane raLavuM, kamAvuM, parigraha rAkhavo , ane viSayavAsanA Adi pApabhAvonuM parAvartana jIve anaMta vAra karyuM che. AvA paMcaparAvartanarUpa anaMta parAvartAne lIdhe jIvane cAra gatimAM paribhramaNa thayuM che. tethI saMsAracakrAvAmAM pIsAI rahyo che, duHkhI thaI rahyo che. parAvartana :paribhramaNa; pariNamana. parAvalaMbana rAgAdi parAzraya:5rAdhIna; paranA saMbaMdhavALuM (2) vyavahAra parAzrayathI nirape sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabdanA, tathA saMkalpa-vikalpanA AzrayanI apekSA vinAnu; viSayAtIta. pazrito vyavahAra je para dravyane Azrita hoya, tene vyavahAra kahIe; kiMcita mAtra kAraNa, pApIne anya dravyano bhAva, anya dravyamAM sthApana kare, tene parAzrita kahe che. tenuM je kathana, tene upacAra kathana kahe che. paro akSathI para arthAt akSathI dUra hoya evuM; indriya-agocara (2) je IndriyothI sparzAI pravarte tathA je cahyuM ane manathI vagara sparve pravarte-e be paradvArothI pravarte te parokSa che. (3) nimittapaNAne pAmelAM. (arthAta nimittarUpa banelAM) evAM je paradravyabhUta aMtaHkaraNa (mana), Indriya, paropadeza, upalabdhi, saMskAra ke prakAzAdika, temanA dvArA thatuM je svaviSayabhUta padArthanuM jJAna te para dvArA prAdurbhAva pAmatuM hovAthI parokSa tarIke oLakhAya che. (4) indriya vagere paravastu, jemAM nimita mAtra che, evA jJAnane parokSa kahe che. (5) akSathI para; akSathI dUra hoya, evuM; indriya-agocara. (6) nimittarUpa banelAM, evAM je paradravyarUpa (AtmAthI bhinna) aMtaHkaraNa (mana), paropadeza (anyano upadeza), indriyo (pAMca inidrayo), upalabdhi (jJAnAvaraNIya karmanA kSayopazamanA nimitte UpajelI padArthone jANavAnI zakita(Alabdhazakita jayAre upayukata thAya, tyAre ja padArtha jaNAya) , saMskAra (pUrve jANelA padArthanI dhAraNA), prakAzAdika (cakSu indriya dvArA, rUpI padArthane jovAmAM prakAza paNa nimittarUpa thAya) temanA dvArA thatuM je svaviSayabhUta padArthanuM jJAna, te paradvArA pragaTa thatuM, utpanna thatuM hovAthI, parokSa tarIke oLakhAya che. paroza ane pratyaNa nimittapaNAne pAmelAM (arthAt nimittarUpa banelA), evAM je paradravya rUpa aMtaHkaraNa (mana), indriya (pAMca indriyo-sparza, rasa,gaMdha,varNa ane zabda), paropadeza (anyano upadeza), upalabdhi (jJAnAvaraNIya karmanA jJayopazamanA nimitte upajelI, padArthone jANavAnI zakita, A labdhazakita jayAre upayukta thAya, tyAre ja padArtha jaNAya), saMskAra (pUrve jANelA padArthanI dhAraNA) ke prakAzAdika (cakSu indriyadvArA, rUpI padArthane jovAmAM prakAza paNa nimittarUpa thAya), temanA dvArA thatuM je svaviSayabhUta padArthanuM jJAna te para dvArA pragaTa thatuM hovAthI parokSa tarIke oLakhAya che. ane aMtaHkaraNa, indriya, paropadeza, upalabdhi, saMskAra ke prazAdika-e badhAMya padravyanI apekSA rAkhyA vinA, eka Atma svabhAvane ja kAraNapaNe grahIne, sarva dravyaparyAyonA samUhamAM, ekI vakhate ja vyApIne pravartatuM jaTha jJAna. te kevaLa AtmA dvArA ja, utpanna thatuM hovAthI, pratyakSa tarIke oLakhAya che. ahIM A gAthAmAM sahaja sukhanA sAdhanabhUta, evuM A ja mahApratyakSa jJAna, icchavAmAM AvyuM che. upAdeya-grahaNa karavA yogya-mAnavAmAM AvyuM che. ema Azaya samajavo. paroza zAna ane pratyakSa zAna :pratyakSa jJAna (1) svayaM upajatuM hovAthI (2) aMta hovAthI (3) anaMta padArthomAM vistRta hovAthI (4) vimaLa hovAthI
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ 589 A pramANe (uparyukata pAMca kAraNe) pratyakSa jJAna anAkuLa che. tethI kharekhara pAramArthika sukha che. bhAvArtha-jJAyika jJAna-kevaLa jJAna ekAMta sukha svarUpa ane (5)avagrahAdi rahita hovAthI, pratyakSajJAna ekAMtika (paripurNa) sukha che,-ema nakakI thAya che. kAraNa ke sukhanuM anAkuLatA eka ja lakSaNa che. A vAta vistArathI samajAvavAmAM Ave cheH(1) para dvArA upajatuM thayuM, parAdhInatAne lIdhe, (2) asaMmata hovAthI, itara dvAronA AvaraNane lIdhe, (3) mAtra keTalAka padAthomAM pravartatuM thayuM, Itara padArthone jANavAnI icchAne lIdhe, (4) "samaLa' hovAthI, asamyak avabodhane lIdhe (karmamaLavAnuM hovAthI, saMzaya vimoha-vibhrama sahita, jANavAne lIdhe) ane (5) avagrahAdi sahita hovAthI, krame thatA padArthagrahaNanA khedane lIdhe (A kAraNone lIdhe), parokSajJAna atyaMta AkuLa che. tethI te paramArtha sukha nathI. have A pratyakSa jJAna to anAkuLa che. kAraNa ke :-(1) anAdi jJAna, sAmAnyarUpa svabhAva upara, mahAvikAsathI vyApIne svataH(potAthI) ja rahyuM hovAthI, svayaM upaje che. tethI AtmAdhIna che (ane AtmAdhIna hovAthI, AkuLatA thatI nathI. (2) samasta AtmapradezomAM, parama pratyakSa jJAnopayogarUpa thai vyApI raheluM hovAthI, samata che tethI azeSadvArA khullAM thayAM che. (ane e rIte koi dvAra baMdha nahi hovAthI, AkuLatA thatI nathI.) (3) samasta vastuonA zeyAkArone atyaMta pI gayuM hovAne lIdhe, parama vividhatAmAM vyApIne raheluM hovAthI, anaMta padArthomAM vistRta che. tethI sarva padArthone jANavAnI icachAno abhAva che. (ane e rIte, koi padArthane jANavAnI icchA nahi hovAthI, AkuLatA thatI nathI.) (4) (jJAnamAMthI) sakaLa zakitane rokanAruM karma sAmAnya nIkaLI gayuM hovAthI lIdhe, jJAna sarva prakAre spaSTa prakAza vaDe prakAzamAna (tejasvI) svabhAvamAM vyApIne rahyuM hovAthI, vimaLa che. tethI samyapaNe (barAbara) jANe che. (ane e rIte saMzayAdirahitapaNe jANavAne lIdhe, AkULatA thatI nathI.) tathA (5) jemaNe traNe kALanuM potAnuM svarUpa, yugapada samarpita karyuM che. (ekI samaye jaNAvyuM che) evA lokAlokamAM vyApIne, rahyuM hovAthI, avagrahAdi rahita che. tethI krame thatA, padArthagrahaNanA khedano abhAva che. parama pramANa upAtta meLavelA (iMdriya, mana vagere para padArtho) ane anupAna (aNameLavelA) (prakAza, upadeza vagere para padArtho) para padArtho dvArA pravarte te parokSa che. (2) zarUAtanA be arthAt matijJAna ane zrutajJAna parokSa pramANa che. (3) upAtta (indriya, mana, vagere upAtta para padArtho che.) anupAtta (prakAza, upadeza vagere anupAtta para padArtho che.) para padArtho dvArA pravarte te parokSa pramANa che. (4) je jJAna, potAnA viSayane spaSTana jANe, tene parokSa pramANa kahIe. tenA pAMca bheda che. 1.smRti, 2.pratyabhijJAna, 3. tarka, 4. anumAna, 5.Agama. A pAMca bheda jANavA. (1) smRti =pUrve je padArthane jANyo hato, tene yAda karIne, kALAMtaramAM je jANIe, tene smRti kahIe chIe. (2) pratyabhijJAna= jema pahelAM koI puruSane joyo hato, pachI tene yAda karI ke, A te ja puru che. jene me pahelAM joyo hato. je pahelAMnI vAta yAda karIne, pratyakSa padArthano nizcaya karavAmAM Ave, tene pratyabhijJAna kahIe chIe.jema pahelAM ema sAMbhaLyuM hatuM ke, rojha nAmanuM jAnavara (pazu) gAya jevuM hoya che. tyAM kadAca vanamAM rojhane joyuM, tyAre e vAta yAda karI ke, gAya jevuM rojha hoya che ema sAMbhaLyuM hatuM, te rojha jAnavara A ja che. (3) tarka-vyAptinA jJAnane tarka kahIe chIe. AnA vinA te nahi, ene vyAmi kahIe. jema agni vinA, dhUmADo na hoya, AtmA vinA, cetanA ne hoya. A vyAptinA jJAnane tarka kahIe. (4) anumAna lakSaNa vaDe padArthano nizcaya karIe, tene anumAna kahIe chIe. jema koi parvatamAMthI dhUmADo nIkaLato dekhI, nizcaya karavo ke ahIM agni che.
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) Agama= Ata puruSanA vacananA nimitte, padArthane jANavo, tene Agama kahIe chIe. jema zAstra vaDe, lokanuM svarUpa jANIe. A rIte pAMca bheda parokSa pramANanA che. paroNazAna :parokSajJAna khaMDita che arthAt amuka pradezo dvArA ja jANe che, jema ke varNa AMkha jeTalA pradezo dvArA ja (IndriyajJAnathI) jaNAya che; anya dvArA baMdha che. (2) para dravyabhUta mana, indriya, paropadeza, upalabdhi, saMskAra ke prakAzAdika, temanA dvArA thatuM je viSayabhUta padArthanuM jJAna, te para dvArA pragaTa thatuM hovAthI parokSajJAna tarIke oLakhAya che. (3) khaMDita che eMrthAta amuka pradezo dvArA ja jANe che, jema ke varNa AMkha jeTalA pradezo dvArA ja (indriyajJAnathI) jaNAya che; anya dvArA baMdha che. paroNAzAnamAM AkuLatA che: (1) "para dvArA UpajatuM' thayuM parAdhInatAne lIdhe, (2) asamaMta' hovAthI Itara dvAronA AvaraNane lIdhe, (3) (mAtra) keTalAka padArthomAM pravartatuM thayuM Itara padArthone jANavAnI IcchAne lIdhe, (4) samaLa hovAthI asamyaka avabodhane lIdhe (karmamaLavAnuM hovAthI saMzaya, vimoha, vibhrama sahita jANavAne lIdhe) ane (5) avagrahAdi sahita hovAthI krame thatA padArthagrahaNanA khedane lIdhe (A kAraNone lIdhe) parokSajJAna atyaMta AkuLa che; tethI te paramArthe sukha nathI. paroNA:mahemAna paropadeza :anyano upadeza. paroloka 5ramAtma tattva pari :anusaranAro samudAya;anucarasamUha. (samiti iMdriyarodha vagere guNo pAMca vratonI pAchaLa pAchaLa hoya ja che tethI samati vagere guNo pAMca vratono parikara arthAta anucarasamUha che. (2) samUha; sAmagrI (3) anusaranAro samudAya; anucarasamUha. (samiti, Indriyavirodha vagere guNo pAMca vratonI pAchaLa pAchaLa hoya ja che tethI samiti vagere guNo pAMca vratono parikara arthAt anucarasamUha che.) (4) anusaranAro samudAya; anucara samUha; (pAMca mahAvratonI pAchaLa tene anusaranArA pAMca prakAranI samiti, pAMca 590 prakAranI indriya rodha, loca, cha prakAranA Avazyaka acalakapaNuM, asnAna, kSitizayanuM adaMtadhAvana, UbhAM UbhAM bhojana, eka vakhata AhAra e pramANe aThThAvIsa nirvikalpa sAmayika saMyamanA bhedo tenA anucara samUho che. (5) parivAra rUpe. (6) parivAra parikara samuha :anusaranAro samudAya; anucara samUha; (samiti indriyarodha vagere, guNo pAMca vratonI pAchaLa hoya ja che. tethI samiti vagere, guNa pAMca vratono parikara arthAta anucara samUha che. pazkirma tapazcaraNAdi kriyA (2) zobhA; zaNagAra; saMskAranuM pratikarma parizaya sarvathA kSaya, sarva rIte nAza thavo. paridhAna :anubhava paripINa saMpUrNa rIte ghasAI gayeluM; vinAza pAmeluM. parizINatA :saMpUrNa ghasAro; saMpUrNa nAza. parigraha :svIkAra; aMgIkAra. (2) mamatva; mamatA; mArApaNAno bhAva; mithyA mAnyatA (3) mamatA; mithyA mAnyatA; paisA, makAna, suvarNa Adi, pratye mamatva. (4) rAgamAM potAnI hayAtI mAnavI, te parigraha che; potAnA jJAyakapaNAmAM nATakatAM paravastunA rAgamAM tanmaya thavuM, te parigraha che. (5) parigraha traNa prakAre che. sacitta eTale sajIvana vastuo, acitta eTale nirjIva vastuo-padArtho, ane mizra jIva-ajIva banne padArtho, gRhasthanI apekSAe sacitta parigraha. putra, kalatra(strI), mAtA, pitA ityAdi, acitta parigraha-kSetra, makAna, AbharaNa, dhana, dhAnyAdi tathA mizra-parigraha. AbharaNa sahita, strI putrAdi muninI apekSAe, sacitta parigraha ziSyAdi, acitta parigraha, pachI, kamaMDala, zAstra ityAdi, mizra parigraha, pIMchI, kamaMDala sahita ziSya vagere. athavA bIjI rIte paNa parigraha batAve che. icchA kare che, teo zuddhAtmAnI anubhUtithI rahita che, ajJAnI che, tathA vItarAga zAsanathI bAhya che. teo vadhelA AhArane grahaNa karanAranI samAna, niMdavA yogya thAya che. (6) paravastumAM mamatva; mamatva bhAva (7) mamatva; mUcchabhAva; mamatvapariNAma ja mUrchA che. A vastu mArI che - A
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ 591 jugupsA. tathA prakArano saMkalpa rAkhavo te parigraha che. parigraha be prakAranA che. atyaMtara | (1) kSetravAstu pramANAtikramA = kSetra ane rahevAnA sthAnanA parimANanuM ullaMghana ane bAhya. karavuM. (1) atyaMtara parigrahanA 14 prakAra che. (1) mithyAtva (2)krodha (3) mAna (2) hirasuvarNa pramANAtikramA =cAMdI ane sonAnA parimANanuM ullaMghana (4) mAyA (5) lobha (6) strIveda (7) puruSaveda (8) napuMsakaveda karavuM. (9) hAsya (10) rati (11) arati (12) zoka (13) bhaya (14) (3) dhanadhAnya pramANatikramAH=dhana (pazu vagere) ane dhAnyanA parimANanuM ullaMghana karavuM. (2) bAhya parigrahanA 10 bheda cheH (1) khetara (2) makAna (3) dhana-dhAnya (4) dAsadAsI pramANAtikramA =dAsa ane dAsInA parimANanuM ullaMghana karavuM. (4) vastra (5) bhAMDa (6) dAsa-dAsI (7) pazu (8) vAhana (9) zadhya (bIchAnuM) ane (10) Asana. athavA A prakAre dasa kahyA che. (1) (5) kukhya pramANAtikramA =vastra, vAsaNa vagerenA parimANanuM ullaMghana karavuM. e kSetra (2) vAstu (3) sonuM (4) cAMdI (5) dhana (6) dhAnya (7) dAsa pAMca aparigraha-aNuvratanA aticAro che. (8) dAsI (9) vastra (10) vAsaNa pariccheda :viparitAdi rUpe jANavuM thAya, te. (2) viparItAti rUpe jANavuM A prakAre parigrahanA kula 24 (covIsa) prakAra manAya che. paricchedya jANavA yogya. (2) zeya, jANavA yogya parigraha parimANa vratanA pAMca aticAra :1. ghara ane kSetranuM parimANa vadhArI devuM. pariciMtana :parizIlana 2.sonA-cAMdInuM parimANa vadhArI devuM. 3.gAya,bheMsa,ghoDA,ghaMu,caNA paricaya : svarUpa, evA AtmAno paricaya rAkhaje. jevo jene paricaya, evI ja vagerenuM parimANa vadhArI devuM. 4. dAsa-dAsInuM parimANa vadhArI devuM. 5. enI pariNati thaze. rAganA rasIlA jagatanA jIvono paricaya karIza, to kukhya eTale garama, ane sutarAu, e baMne prakAranA vastronuM parimANa vadhArI tArI pariNati paDI jaze. jene zarIra Adino prema che, jene puNyano prema che, devuM, e rIte pAMca parigahI parimANavratanA aticAra che. evA laukika janono paricaya karIza, to tArI pariNati paDI jaze. loko parigraha bhAva je AtmAo, nija zuddhAtmAnI bhAvanAthI utapanna thayela, mAna sanmAna Ape, enA paricayathI tuM marI ja jaiza, strI-putrAdi ke vItarAga parama AnaMda svarUpane aMgIkAra karIne, traNa kALa tathA traNa lokamAM vepAra ke AdinA paricayathI, tane nukazAna thaze. tuM AnaMdano nAtha prabhu cho! mana, vacana, kAya,kRta kArita, anumodanAthI joyelA, sAMbhaLelA tathA tArA nivAsamAM-tArA paricayamAM rahe, to tane AnaMdane sukha thaze. jema anubhavelA, padArthone tajI svapariNatimAM lIna thAya che. te parigraha bhAvane jaMgalamAM siMha nirbhaya thaine vicare che, tene haraNa Adino bhaya hoto nathI, taje che. A parigraha, zuddhAtmAnI anubhUtithI, viparIta che. tema tuM nirbhaya thaIne tArA svadezamAM vicara ! (2) anubhava parigAhatyAga ANatanA pAMca aticAra kSetravAstu, hiraNayasuvarNa, dAsIdAsa, paricaryana vAraMvAra ciMtavana. (2) anuprekSA sahita-eTale UMDA manana sahita dhanadhAnya ane kukhyabhAMDa, A vastuonA parimANanuM ullaMdhana karavuM, te pariNamana thavuM te. (3) anuprekSAsahita eTale UMDA manana sahita parigrahatyAga aNuvratanA, pAMca aticAra che. pariNamana thavuM te. parigraha parimANa-aNagratanAM pAMca aticAra : parizAna :pUruM jJAna; vistArapUrvaka jJAna. (2) samyajJAna; pUrNa jJAna; nizcayAtmaka jJAna. (3) vizeSa jJAna; spaSTa jJAna. (4) paripUrNa AtmAnuM
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAna; parijJAna e paryAya che. (5) pUruM jJAna jJAna (6) pUruM jJAna; jJAna; svadravya ane paradravyanuM bhinnapaNuM jANeluM jJAna. (7) samasta prakAre jJAna thavuM jevo AtmA pUrNa-paripUrNa che evuM jJAna thavuM enuM nAma samyajJAna 592 vinA pariNAma nathI, dravya guNa paryAyamAM rahelo padArtha utpAda-vyayadhrauvyamaya astitvathI banelo che. jo vastune pariNAma vinAnI mAnavA Ave, to gorasa vagere vastuonA dUdha, dahIM, ghI, chAza Adi, pariNAmo pratyakSa dekhAva che, tenI sAthe virodha Ave. pariNAnapUrvaka yathArtha jJAnapUrvaka. parijana :parivAra; kuTuMba parivAra pariNati paryAya (2) pariNAma pariNamana :pariNAma (2) aMtaravedana pariNaya :pariNamavA yogya. (dasa aMza snigdhatAvALo paramANu bAra aMza rUkSatAvALA paramANu sAthe baMdhAIne skaMdha banatAM, daza aMza snigdhatAvALo paramANu bAra aMza rUkSatA rUpe pariNamI jAya che; athavA daza aMza snigdhatAvALo paramANu bAra aMza snigdhatAvALA paramANu sAthe baMdhAIne aMdha banatAM, dasa aMza snigdhatAvALo paramANu bAra aMza snigdhatA rUpe pariNamI jAya che, mATe ochA aMzavALo paramANu pariNamya che ane be adhika aMzavALo paramANu pariNAmaka che. eka aMza snigdhatA ke rUkSatAvALo paramANu (sAmAnya niyata anusAra) pariNAmaka to nathI ja ane jaghanyabhAvamAM vartato hovAthI pariNamya paNa nathI. A rIte jaghanyabhAva baMdhanuM kAraNa nathI.) pariNamavuM pariNAmarUpe thavuM; kalita thavuM; nIpajavuM; Upajavu; badalavuM; rUpAMtara thavuM, utpatti, sthiti ane nAzarUpa satya, tema nitya pariNAma pAmavuM pariNAtmaka zarIra zarIra, aneka paramANu dravyono eka piMDa, paryAyarUpa pariNAma pariNAma :5ryAya (2) avasthA thAya te. (3) jema pariNAma vinA, vastu hayAtI dharatI nathI, tema vastu vinA, pariNAma paNa hayAtI dharatA nathI. jo vastune pariNAma vinAnI mAnavAmAM Ave, to gorasa vagere vastuonA dUdha, dahIM Adi, pariNAmo pratyakSa dekhAya che, tenI sAthe virodha Ave. (4) avasthA; paryAya; bhAva; kriyA. (5) pravRtti (6) vartamAna avasthA (7) cetananA pariNamana mAtrapaNAthI, pariNAma che. ekalA paramAM pariNamana thai gayuM tene ahIM pariNAma kahyAM che. zarIra, mana, vANI te badhAM mArA, te mane lAbha kare che, evA je pariNAma che, te vikArI pariNAma che. A rIte buddhi, vyavasAya, adhyavasAna, mati, vijJAna, citta, bhAva ane pariNAma, AThe zabdonA eka artha che. nAma judA che paNa artha eka che. (8) abhiprAya (9) pariNAma paryAyanuM nAma che. paryAya koi dravya athavA guNamAM ja thai zake che. je sat (bhAvAtmaka) ja nathI, temAM paryAyanuM hovuM, e ja rIte asaMbhava che. jema gadheDAne ziMgaDAnuM hovuM, asaMbhava che. tethI sat ane pariNAma banneno eka ja kALa che. (10) avasthA (11) abhiprAya (12) avasthA thAya te; avasthA (13) jayAM jayAM vastu jovAmAM Ave che, tyAM tyAM pariNAma jovAmAM Ave che. jema ke, -gorasa tenA dUdha, dahIM, ghI, chAza, vagere, pariNAma sahita ja jovAmAM Ave che. jayAM pariNAma nathI, tyAM vastu paNa nathI. jema ke-kALAza-suMvALapa vagere pariNAma nathI, to vastupaNa nathI. mATe siddha thayuM ke, vastu pariNAma vinA hotI nathI, tema, pariNAma paNa vastu vinA hotAM nathI; kAraNa ke vasturUpa Aya vinA, pariNAma konA AdhAre rahe? gorasarUpa Azraya vinA dUdha, dahIM vagere, pariNAma konA AdhAre thAya ? vaLI vastu to dravya-guNa-paryAyamaya che. pariNAma pariNAma traNa prakAranAM che : hAyamAna, vardhamAna ane samavasthita. prathamanAM be prasthAne hoya che, ane chelluM samavasthita (acala-akaMpazailezIkaraNa) kevaLajJAnIne hoya che. (2) koI paNa kArya ke pravRttinuM chelluM phaLa; natIjo; cheDo; aMta; asara. (3) pariNAma vinA padArtha nathI, padArtha
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ 593 tyAM vaikalipaka Urdhva pravAha sAmAnya, te dravya che, sAthe sAthe rahenArA bhedo, pariNamya paNa nathI. A rIte jaghanyabhAva baMdhanuM kAraNa nathI.) (2) te guNo che ane krame krame bhedo, te paryAyo che. AvAM dravya, guNane paryAyanA pariNamAvanAra; pariNamavAmAM nimittabhUta. ekatA vinAnI, koi vastu hotI nathI. bIjI rIte kahIe, to vastu pariNAmathI yukta pariNAmamaya; pariNAmAtmaka pariNAmasvarUpa. utpAda-vyaya-dhrauvya-maya che. arthAta te upaje che, viNase che ane Take che. pariNAmaniSpAdaka :pariNAmano nipajAvanAro; pariNAma nIpajAvavAmAM je Ama te dravya-guNa-paryAya ane utpAda-vyaya-dhrauvyamaya hovAthI, temAM kriyA nimittabhUta (bahiraMga sAdhanabhUta) che evo. (pariNamana) thayA ja kare che. mATe pariNAma, e vastuno svabhAva ja che. pariNAmavALAM pariNamanavALAM, pariNamatAM (14). pariNAmAtmaka pariNAma svarUpa (1) kherakhara pariNAma che, te ja nizcayathI karma che. pariNAmAtmaka zarIra zarIra aneka paramaoNNu dravyono eka piMDa, paryAyarUpa pariNAma (2) ane pariNAma, potAnA AzrayabhUta pariNAmI (vastu)nuM ja | hoya che, anyanuM nahi. pariNAmI pariNamanArA; pariNAmavALA; (paryAyArthika naye guNo pariNAmI che (3) vaLI karma kartA vinA hotuM nathI. arthAt pariName che.) (2) avasthAno karanAra (3) pariNAma(4) temaja vastunI, eka rUpe sthiti hotI nathI. pariNatidravya-guNa-paryAya (4) eka pariNAmathI, bIjA pariNAmarUpa (5) mATe vastu pote ja, potAnA pariNAmarUpa karmanI kartA che, e pariNamana karanAra (5) avasthAno karanAra; avasthAyI. (6) avasthAno nizcayarUpa siddhAMta che. karanAra; avasthAthI (7) dravya; vastu; diyAvAna; kartA pariNAma paddhati pariNAmonI paraMparA parita mukti; chUTakAro. (2) kSaya thavo; nAza pAmavo. (3) chUTakAro (4). pariNAma vinA vatu na hoya jo vastune pariNAma vinAnI mAnavAmAM Ave to maryAdita; TUMko gorasa vagere vastuonA dUdha, dahIM Adi pariNAmo pratyakSa dekhAya che tenI parikha :saMtoSa (2) paripUrNa sAthe virodha Ave. paritApa kaSTa; pIDA (2) du:kha. (paraMparitApakabIjAne duHkha devuM.)(3) atyaMta pariNAmaka pariNamavA yogya (dasa aMza snigadhatAvALo paramANubAra aMza tApa; kheda. (4) atyaMta kheda, virahAgninuM duHkha; atyaMta tApa. rUchAtAvALA paramANu sAthe baMdhAine skaMdha banatAM, dasa aMza snigadhatAvALo paritoSapaNuM muktapaNuM (2) pUrNa saMtoSa prApta thavo; pUrNa saMtoSI. paramANu bAra aMza rUkSatA rUpe pariNamI jAya che,athavA dasa aMza paridevanA saMkaleza pariNAmonA AlaMbane evuM rUdana karavuM ke jethI sAMbhaLanAranA snigadhatAvALA paramANu sAthe baMdhAine aMdha banatAM, dasa aMza hRdayamAM dayA utpanna thaI jAya te paridevanA che. ngidharitAvALo paramANu bAra aMza snigdhatArUpe pariNamI jAya che; mATe paranimite:5ra lakSe ochA aMzavALo paramANu pariNamya che, ane be adhika aMzavALo paramANu parinirvatti mokSa; paripUrNatA; chevaTanuM saMpUrNa sukha. (parinivRtti AtmatRptithI pariNAmaka che. eka aMza snigadhatA ke rUkSatAvALo paramANu (sAmAnya niyama thAya che arthAt AtmatRptinI parAkASThA te ja parinivRtti che.) anusAra) pariNAmaka to nathI ja. ane jaghanyabhAvamAM vartato hovAthI | paritikamaNa jaina dIkSA (2) dIkSA grahaNa
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariniSThata :pari-sarvathA, ni-nitAMtapaNe, AtyaMtikapaNe sthita. pariniSThita arthAt cautanyamaya kevala darzana-jJAna svabhAvamAM sarvathA susthita evuM, zuddha kevalajJAna paripaMthI zatru; vATapADu; luTAro. paripUrNa :jJAnathI pUrNa, darzanathI pUrNa,AnaMdathI pUrNa, zAMtithI pUrNa, svacchatAthI pUrNa, kartAthI pUrNa, karmathI pUrNa ityAdi samasta anaMta zaktiothI AtmasvabhAva paripUrNa che. traNa lokamAM (saMkhyAe) anaMta jIva che. enAthI anaMtagaNA paramANu che. enAthI anaMtaguNA traNa kALanA samaya che. enAthI anaMtaguNA AkAzanA pradezo che. enAthI anaMtaguNA eka jIvamAM guNo che. A badhA guNo pUrNa che. ane AvA anaMtaguNa-zaktiothI paripUrNa Atmadravya che. zudhdhanaya AvA pUrNa zaktiothI maMDita je samasta lokalokane jANavAmAM sAmarthyavALo AtmasvabhAva che tene pragaTa kare che. jJAnamAM je bheda paDe che e to karma saMyogathI che. zuM kahyuM ? A mati, zruta, avadhi, mana:paryAya, kevaLajJAna e je paryAyanA bhedo che e to karmanA nimittathI apekSAthI che. vastumAM (jJAnasvabhAvamAM) bheda nathI. zudhdhanayamAM karma ane karmanI apekSA gauNa che. zudhdhanaya to eka mAtra pUrNa svabhAvane pragaTa kare che. bhAi! A cIjane samajavI e koi alaukika puruSArtha che. paripArNa zAnacetanA ahIM paripUrNa jJAnacetanAnI vivakSA hovAthI, kevaLI bhagavaMtone ane sidhdha bhagavaMtone ja jJAnacetanA kahevAmAM AvI che. AMzika jJAnacetanAnI vivakSAthI to munio, zrAvako ane avirata samadraSTione paNa jJAnacetanA kahI zakAya che; teno ahIM niSedha na samajavo, mAtra vivekSAbheda che ema samajavuM paripUrNa zAnavaMta ahIM paripUrNa jJAnacetanAnI vivakSA hovAthI, kevaLI bhagavaMtone ane siddha bhagavaMtone ja jJAnacetanA kahevAmAM AvI che. AMzika jJAnacetanAnI vivekSAthI to munio, zrAvako ane avirata samyagdaSTione 594 paNa jJAnacetanA kahI zakAya che, teno ahIM niSedha na samajavo, mAtra vivakSAbheda che ema samajavuM. pariparNa nirvikAra, asaMyogI savabhAva :jIva, potAnA zuddha svabhAvane bhUlyo, temAM ja ATha prakAranA bhAva karma AvI jAya che. ane e bhAva karma ja, AtmAne duHkhanuM kAraNa che. jaDa karmo to nimitta che, potAnA svabhAvano mahimA bhUlIne, jaDakarmanA nimitte thatI apUrNa avasthA, vikAra ane para sAmagrI, tenI jJAnamAM kiMmata bhAsI te ja duHkha che. ane svayameva paripurNa, nirvikArI ane sAmagrInA saMga vinAno, evo Atma svabhAva che tenI jJAnamAM kiMmata thatAM, apUrNatA-vikAra ane sAmagrIno mahimA, TaLI gayo, te ja muktino upAya che. jJAnamAM potAnA svabhAvanI kiMmata AvyA vagara, game teTalA upAya kare, te badhAya khoTA ja che. AtmAno svabhAva caitanyamaya, aciMtyazakitarUpa ane potAnAthI ja kRtakRtya che. ene jANe to teno mahimA Ave. jeNe potAnA svabhAvane ja, paripUrNa kRtakRtya jANyo che, evA jJAnIne anya bhAvothI zuM prayojana che? jeNe potAnA svabhAvane ja, kRtakRtaya jAya che. tene kadI, koi anya bhAvono mahimA hoya ja nahi. paripurNanI pratIti te samyagdarzana paripUrNapaNuM AkhApaNuM. paripUrNapaNe atyaMta spaSTatAthI, saMpUrNa spaSTatA paripUrNamAM sthiratA te samyaccAritra paripAka:pariNAma; phaLa; paripakava thavuM e. pariNAmaNa eka sthAnethI bIjA sthAne karatA rahevuM, bhavabhramaNa (2) TahelavuM te; goLa gatimAM karavuM te; bhramaNa paribhAvana :ekAgrapaNArUpa, AtmadhyAna paribhASaNa vyAkhyA (2) paribhASA sUtra (3) vArtAlApa; saMbhASaNa; niMdA; phiTakAra (4) vyAkhyA (5) je yathAsthAnamAM, artha dvArA vastunuM svarUpa sUcave, tevI zAstraracanA
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ paribhASaNa karyuM che:vyAkhyA karuM chuM; paribhASaNa kyuM paribhASA sUtra bAMdhyuM; sUtranI daza jAtio kahevAmAM AvI che. temAM eka paribhASA jAti che; adhikArane je yathAsthAnamAM artha dvArA sUcave, te paribhASA kahevAya che. kuMdakuMdAcArya samayaprAbhUtanuM paribhASaNa kare che, eTale ke samaya prAbhUtanA arthane ja, yathA sthAnamAM jaNAvanAruM paribhASA sUtra race che. paribhASA adhikArane je yathAsthAnamAM artha dvArA sUcave te paribhASA (2) koi paNa zAstranI, sAMketika saMjJAo ke zabdo parimukta saMpUrNapaNe mukta. (2) sarva rIte mukata (3) saMpUrNa mukti. parimANa :mApa; mAtrAnuM pramANa; vajana. (2) kALanuM mApa (3) pramANa; mAtrA; mApa; vajana. (4) maryAdA pariNAmaniSpAdaka :paraspara kAyaeNkAraNabhUta evA anAdi rAgadveSa pariNAma ane karmabaMdhanI pariNAmaniSpAdaka :pariNAmane nipajAvanAro; pariNAma nIpajavAmAM je nimittabhUta (bahiraMga sAdhanabhUta) che evo. pariNita maryAdita; alpa; thoDuM. (2) alpa; mApasaranuM; thoDuM. (3) alpa; maryAdita; aMdAjasara; mApeluM parimita moha samyagdarzana thayA pachI apa asthiratA rahe che. cAritramoha rahe che te parimita moha che. vartamAna asthiratA pUrato maryAdAmAM joDAya che, mATe te parimita moha che. parivartana-palaTo grahaNa tyAgarUpa kriyA pariva chuM:parityAga karuM chuM. parivartana :pariNamana (2) saMsaraNa; parAvartana. (3) palaTo. (4) pariNamana (5) pheraphAra (6) dravya, kSetra, kALa, bhAva ane bhavarUpa saMsAkaracakramAM paribhramaNa (7) paribhramaNa; parAvartana parivartana hiMga :kALa; pagalAdinuM parivartana jenuM liMga che te, pulAdinA pariNAmana dvArA je jaNAya che te. (liMga=cihna; sUcaka; gamaka; gamya | 595 karAvanAra; jaNAvanAra; oLakhAvanAra) (*) jo pulAdinuM parivartana thAya che to tenuM koi nimitta hovuM joie-ema parivartanarUpI cihna dvArA kALanuM anumAna thAya che. (jema dhumADArUpI cihna dvArA agninuM anumAna thAya che. tema) tethI kALa parivartanaliMga che. (9) vaLI pulAdinA parivartana dvArA kALanA paryAyo (-thoDo vakhata; ghaNo vakhata evI kALanI avasthAo gamya thAya che tethI paNa kALa parivartana liMga che. (2) pulAdi parivartana jenuM liMga che te; pulAdinA pariNamana dvArA je jaNAya che te. (liMga cihna; sUcaka; gamaka; gamya karAvanAra; jaNAvanAra; oLakhAvanAra.) (3) (*) jo pudgalAdinuM parivartana thAya che to tenuM koI nimitta hovuM joIe-ema parivartanarUpI cihna dvArA kALanuM anumAna thAya che. (jema dhumADArUpI cihna dvArA agninuM anumAna thAya che tema.) tethI kALa parivartanaliMga che. (9) vaLI pulAdinA parivartana dvArA kALanA paryAyo (thoDo vakhata, ghaNo vakhata evI kALanI avasthAo) gamya thAya che tethI paNa kALa parivartanaliMga che. parivartita rUpAMtarita parivardhaka bhavabhramaNa; dIrdhasaMsArI. pariNAma :vartamAna avasthA parinivRtti :mokSa; paripUrNatA; chevaTanuM saMpUrNa sukha. (parinivRtti AtmatRmithI thAya che arthAt AtmatRtinI parAkASaThA te ja parinivRtti) paraviSaya :zabda, rasa, rUpa, gaMdha,niMdA, prazaMsA vagere, koi paNa para padArtha tarapha lakSa karI, temAM kIka akIkanI vRtti karavI, te para viSaya che. pariddhi saMpUrNa cokhkhAI; saMpUrNa rIte doSa kADhI nAkhavApaNuM; pavitra karavApaNuM. pariziSTa kaheluM kahevuM, nahi kaheluM paNa kahevuM ane thoDAmAM badhuM kahevuM enuM nAma pariziSTa. parizIlana zravaNa pachI manana thAya; paribhAvana thAya; pari = sarvathA, zIlana
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ svabhAvabhUtapaNuM; zrutabodhanuM sarvathA AtmasvabhAvabhUtapaNuM; aMtarAtma pariNAmIpaNuM; bhAvitAtmapaNuM thayuM, te parizIlana che. pariSkRta :saMzuddha; zAstrIya rIte guNa-doSonI vicAraNA karI vastunI svarUpazuddhi. pariSado kSudhA, pipAsA, zIta, uSNa, DAMsa, macchara, nagnatA, arati, strIcaryA, niSadyA, Akroza, vadha, yAcanA, alAbha, roga, tRNasparza, maLa, satkAra puraskAra, prajJA, ajJAna, adarzana, A pramANe 22 pariSaho che. A pariSaho je sahana nathI karato, tenuM svAtmajJAna naSTa thai jAya che. arthAt prathama to utpanna nathI thatuM ane, jo utpanna thAya paNa che, to sthira nathI rahetuM. pariha :bAvIsa prakAranA pariSaho munio sahana kare che tenAM nAma :- kSudhA, tarasa, zIta, uSNa, DAMsamasaka, caryA, zayyA, vadha, roga, tRNasparza, maLa, nagnatA, arati, strI, niSadyA, Akroza, yAcanA, satkArapuraskAra, alAbha, adarzana, prajJA ane ajJAna-e bAvIsa prakAranA pariSaha che. (2) TADha, taDako, bhUkha, tarasa vagere bAvIsa ApattiomAMnI pratyekane khamI khAvAnI kriyA. pariSaha kaSTa; duHkha; Apatti; pratikULatAnA saMyogo; (sApa karaDe, vIMchI DaMkhe, vAgha-siMha AvIne phADI khAya A badhA pratikULatAnA saMyogo che.) pariSaha anukULa ane pratikULa ema banne prakAre hoya che. rAmacaMdrajI mahApuruSa-puruSottama puruSa jayAre munidazAmAM hatA tyAre sItAjI deva-puruSa hatA. tyAMthI AvIne temaNe sItAjInuM rUpa dhAraNa karIne rAmacaMdrajIne bolAve che ke-are/ ApaNe judA paDI gayA! eka vAra tame svargamAM Avo ane ApaNe bhegA rahIe. Ama rAmacaMdrajIne dhyAnathI DagAvavA anukULa pariSaha Avyo. paNa rAma DagyA nahi ane aMdaramAM dhyAna nimagna rahyA tethI kevaLajJAna upajAvI, dehathI chUTIne mokSe padhAryA. sItAjI svargamAM deva hatA ane samakitI hatA. paraMtu asthiratAne lIdhe evo bhAva Avyo. (3) kSudhA, tRSA, zIta,uSNa, DAMsamasaka, carcA zayyA, vadha, roga tRNasparza, maLa, nagnatA, arati, strI, niSadyA, Akroza, yAcanA, satkAra, 596 puraskAra, alAbha, adarzana, prajJA ane ajJAna,-e bAvIsa prakAranA pariSaha che. (4) TADha, taDako, bhUkha, tarasa vagere, bAvIsa ApattiomAMnI pratyekane, khamI khAvAnI kriyA. pariSaha. (5) pratikULatAnA saMyogo, pariSada baMne prakAranA hoya che. anukULatA ane pratikULatAnA, e badhA saMyogo choDavAnA che. (6) karma khapAvavA tathA mArgathI cuta na thavA mATe, je kaMi sahana karavuM paDe, te pariSaha kahevAya che. emAMnA koi vizeSa pramANamAM hoya, to te prANaghAtaka paNa nIvaDe tevA pariSaha, ghora pariSaha kahevAya che. nigraMtha munine sahana karavA paDatA pariSaha, bAvIza prakAra kahyA che. te A pramANe : (*) kSudhA (*) tRSA (*) zIta (*) uSNa (*) dazamazaka (*) nagnatA (*) ararita (*) strI (*) carcA (*) niSadyA (*) zayyA (*) Akroza (*) vadha (*) yAcanA (*) alAbha (*) roga (*) tRNasparza (*) mela (*) satkAra (*) prajJA (*) ajJAna (*) darzana, te pratyekanI TUMkANamAM samajaNa nIce pramANe cheH(1) kSudhA pariSaha = koi paNa kAraNasara zuddha AhAra na maLatAM, kSudhA sahana karavI paDe, te kSudhA pariSaha, (2) tRSA pariSaha = zAstramAM jaNAveluM ukALeluM acita pANI na maLatAM, tRSA samabhAve sahevI, te tRSA pariSaha. (3) zIta pariSaha=ziyALAmAM sakhata ThaMDImAM paNa TADha uDADavA koi prayatna na karatAM, ThaMDI samabhAve sahevI, te zIta pariSaha. (4) uSNa pariSaha=grISmamAM e ja rIte sUryAdi tApa sahana karavA, te uSNa pariSaha. (5) daMzamazaka pariSaha = guphAmAM ke anya jagyAe macchara, DAMsa, mAMkaDa Adi, jaMtuonA DaMkha, pIDA kare tethI manane caMcala na banavA detAM, tene samabhAve sahevA, te daMzamazaka pariSaha (6) nagnatA pariSaha=sacelaka muninA vastra phATI jAya, to paNa koi pAse vastranI yAcanA na karatAM, samabhAve nagnatA vede, te nagnatA pariSaha
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ 597 (7) arati pariSaha=sacelaka mATe to nagnatA, e hameMzAno pariSaha rahe che. koi | (16) roga pariSada=zarIramAM game tevA roga utpanna thAya, chatAM te vize manamAM paNa vastu prApta na thAya, chatAM manamAM zoka thavA dIdhA vinA, saMyamamAM rahevuM, kaleza na ANe, munine labdhi pragaTI hoya, chatAM roga nivAraNa mATe teno te arati pariSada upayoga na kare, roga samabhAve vede, te roga pariSaha. (8) zrI pariSaha= munine strI vaza karavA prayatna kare te, vakhate calita na thatA (17) tRNa sparza pariSaha=zarIranI nabaLI paristhitimAM, ghAsanI pathArI khUMce to saMyamita rahevuM, te strI pariSaha paNa zAMtithI tene sahe, ane mRdu pathArIne iccha nahi, te tRNasparza (9) carcA pariSaha=munine eka sthaLe sthira na rahetA, cAre bAju karavuM joie ; pariSaha (1 eka sthaLe rahevAthI, te sthaLa vize Asakti thAya, mATe vihAranAM game teTalAM (18) mela pariSaha=agni, dhULa, parasevo, AdithI, melA thayelA zarIrane svaccha kaSTo sahana karavAM, te carcA pariSaha karavA icache nahi, ane pUrve karelI zarIranI svacchatA saMbhAre paNa nahi, te (10) niSadyA pariSaha= sArI narasI cIja mATe,rAga dveSa na karavo; thayo upasarga mela pariSaha. zAMtithI sahevA, te niSadyA pariSaha (19) satkAra pariSaha= koi satkAra kare ke na kare, baMnanemAMthI koI paNa (11) zadhyA pariSaha=munine potAnA nivAsa daramyAna, sUvAnI pathArI ke jagyA sthitimAM, gaurava ke kheda na karatAM samabhAva rAkhavo, te satkAra pariSaha sArI na maLe, ke tyAM vyaMtara Adino upasarga hoya, ke koi anya duHkha hoya (20) jJAna pariSaha = game teTaluM jJAna hovA chatAM, muni tenuM abhimAna na kare, te zAMtithI sahana karavuM, te zayyA pariSaha uparAMta jJAnadAna karatAM, kadI kaMTALe nahi, te jJAna pariSaha. (12) Akroza pariSaha=koi vairI, anya dharmI kuvacana kahe, niMdA kare, khoTAM ALa (21) ajJAna pariSaha mahenata karavA chatAM jJAna prApta na thAya, tyAre muni kheda ne caDAve vagere kare, chatAM te samabhAve sahevAM, sarvane karmano doSa mAnI, pAmatAM vadhu udyamI thAya, te ajJAna pariSaha anyano doSa na jovo, te Akroza pariSaha (22) darzana pariSaha= paramArtha prAptimAM vilaMba thatAM AkuLa vyAkuLa ranAve te (13) vadhu pariSaha = cora, badamAza, Adi, gussAmAM AvI munine mAre, krodha darzana pariSaha. kare ke vadha kare, chatAM tenA pratye dveSa na karatAM samabhAva rAkhe, ane potAne kudaratI rIte utpanna thatA, A 22 pariSaho game te paristhitimAM, avinAzI jANI, te sarvane zAMtithI vedana kare te vadhapariSaha. samabhAvathI sahe, te sAcA muni. bahu nukazAna na kare, te haLavA prakAranA (14) yAcanA pariSaha = gocarI mATe jatI vakhate, khorAka, auSadhAdinI yAcanA pariSaha che, ane prANaghAtaka nIvaDe, te dhorapariSaha che. te sarvamAM nigraMthanI karavI paDe che, te vakhate temAM lAni ke zarama na rAkhatAM, pUrvanI potAnI AtmasthiratA TakI na rahe, to tenuM patana thAya. AthI munie AvelA sthiti yAda karyA vinA, yAcavuM ane maLe, ke na maLe te samabhAve sahevuM, te pariSaho Atma jAgRti pUrvaka jItavA joie. AtmAnI vizuddhi, jema jema yAcanA pariSaha vadhatI jAya tema tema, pariSahanI saMkhyA ghaTatI jAya che. dazamAthI bAramAM (15) alAbha pariSaha = yAcanA karavA chatAM, icchita na maLe chatAM kheda na karavo, guNasthAne, 14 prakAranA pariSaha saMbhave che, ane 13mA tathA 14mA ane samabhAva rAkhavo, te alAbha pariSaha guNasthAne mAtra, 11 prakAranA pariSaha saMbhave che. jJAnAvaraNa aMtarAya, mohanIya ane vedanIya karmano udaya ja, A pariSahanA nimittarUpa hoya che.
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariSaha jaya HduHkhanAM kAraNo maLatAM duHkhI na thAya, tathA sukhanAM kAraNo maLatAM, sukhI na thAya paNa jJAtA tarIke zeyane jANavAvALo ja rahe, e ja sAco pariSaha jaya che. pariSaho potAnA AtmAne jANavAnA icchukoe, parISaho sahana karavA joie. AgamamAM bAvIsa parISaho batAvyA che. tenA nAma cheH- kSudhA, pipAsA, zIta,uSNu DAMsa, macchara, nagnatA, arati, strIcaryA,niSadhA, zayyA, Akroza,vadha, yAcanA, alAbha, roga, tRNasparza, maLa, satkAra-puraskAra, prajJA, ajJAna, adarzana. A pariSaho je sahana karato nathI, tenuM AtmajJAna naSTa thai jAya che. arthAta, prathama to utpanna nathI thatuM, ane jo utpanna thAya paNa che, to sthira nathI rahetuM. pariskaMda :kaMpana (2) hilacAla; dhrUjyA karavuM te; pharakyA karavuM e; kaMpana. parimaMda vaDe chUTAM pudgalo chUTAM pudgalo kaMpana vaDe bhegAM maLe che. tyAM chUTApaNe teo naSTa thayAM, pudgalapaNe TakayAM ne bhegApaNe upajyAM. (te apekSAe teo upaje che, Take che ne naSTa thAya che) pariSaMdana :caMcaLa thavuM. (2) kaMpana (3) halana calana (4) dhrujayA karavuM e, pharakayA karavuM e, hilacAla parimaMdarUpa paryAya te kriyA che. pariSTha sarva prakAre spaSTa; atyaMta spaSTa (2) sarva prakAre spaSTa. (3) sarva prakAre spaSTa; atyaMta spaSTa. parisamAptapaNuM HsaMpUrNa rIte pUrNa thayelapaNuM; jemAM kAMI ja have karavAnuM bAkI nathI tevuM. parisamApti :pratipAdana parikSaNa :cAre tarapha doDI javuM pariSThava karmane pAchA javuM. (2) nirjarA. parisevavuM HAcaravuM. parihare :choDe, tyajI de. pariharavuM HparaharavuM; tajI devuM; choDI devuM; tyAga karavo; jatuM karavuM. 598 parihAra tyAga; mukti; chUTakAro; nirAkaraNa; khulAso; navamAnuM eka prAyazcita tapa. (2) sarvathA bhinna karavuM; judu karavuM; dUra karavuM (3) parityAga; choDIne. (4) choDIne; parityAga. (5) choDIne; tyAga. parihArya=TALI zakAya evuM ke, TALavA jevuM. parihAra=parityAga (6) parityAga; choDIne; utsukatA ane Asakita maTI javI. (7) choDavuM; parityAga. (8) choDavuM; dUra karavuM; parityAga; utsukatA ane Asakita maTI javI, te ja parihAsa athavA parityAga che. parihAravizuddhi :tyAgavizuddhi; nirmaLa tyAga. parIkSA pradhAna Hsarva deze vastutattvano sAMgopAMga vicAra karavo paDe, te. sAMgopAMga vicArapUrvaka nirdhArela vastutattva pote to, samyag jANI zake ane bIjAne paNa samajAvI zake. (2) jeo potAnA samyajJAna vaDe, pahelAM stuti karavA yogya guNano nizcaya kara, ane pachI jemanAmAM te guNa hoya temanA pratye vinayAdi kriyArUpa pravarte tene parIkSApradhAna kahIe. kema ke koi pada, veSa athavA sthAna pUjaya nathI, guNa pUjaya che. tethI ahIM zuddha cetanA prakAzarUpa, guNa stuti karavA yogya che, ema AcArye nizcaya karyo. jemanAmAM evI guNa hoya te sahaja ja stuti karavA yogya thayo. kAraNake, je guNa che te dravyanA Azraye che, judo nathI e vicArIne nizcaya karIe, to evo guNa pragaTarUpa arihaMta ane siddhamAM hoya che. A rIte potAnA iSTadevanuM stavana karyuM. parIta saMsArI samIpa muktigAmI prIti :prema; heta; sneha; anurAga; ruci; bhAva. (2) saraLa vAtsalyatA parISaha :upazvarga parISaho kSudhA, pipAsA, zIta, uSNa, DAMsa, macchara, nagnatA, arati, zrIcaryA, niSadyA, zayyA, Akroza, vadha, yAcanA, alAbha, roga, tRNasparza, maLa, satkAra-puraskAra, prajJA, ajJAna ane adarzana. A pramANe AgamamAM bAvIsa parISaha kahyA che. potAnA AtmAne jANavAnA icchukoe, upara
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahelA parISaho sahana karavA joie. je parISahone sahana karato nathI. tenuM | pApAta :vikalpa (2) daSTi rAga; prazasta rAga; mAnyatA AtmajJAna, parISaho upasthita thatAM sthira rahetuM nathI.-nAza pAmI jAya che. pAti kAnta :pakSane, oLaMgI janAra (2) pakSane oLaMgI gayo che, te. (3) paheluM guNasthAnaka pahele guNasthAnake graMthi che tenuM bhedana karyA vinA AtmA apekSAothI pAra; apekSAone oLaMgI javI. (4) matabhedAtIta; AgaLanA guNasthAnake jaI zakato nathI. jogAnujoga maLavAthI matAgrahathI para; mahAtIta; matabhedarUpa nayapakSathI atikrAMta,-para che,akAmanirjarA karato jIva AgaLa vadhe che, ne graMthibheda karavAnI najIka Ave manAtIta che. che. ahIM AgaLa graMthinuM eTaluM badhuM prabalapaNuM che ke, te graMthibheda karavAmAM paraNeyo :paMcendriyanA viSayo moLo paDI jaI asamartha thaI jaI pAcho vaLe che; himmata karI AgaLa vadhavA parazeyo-pura viSayo (iMdriyonA viSayabhUta padArtho grAhya eTale zeyadhAre che; paNa mohanIyanA kAraNathI rUpAMtara samajAI pote graMthibheda kare che jaNAvAlAyaka ane grAhaka eTale jJAyaka-jANanAra. dravyandriya, bhAvendriya ema samaje che; ane UlaTuM te samajavArUpa mohanA kAraNathI graMthinuM ane tenA viSayo e traNe jaNAvA lAyaka che ane jJAyaka AtmA pote nibiDANuM kare che. temAMthI koIka ja jIva jogAnujoga prApta thaye jANanAra che. e traNeya paraya tarIke ane bhagavAna AtmA svazeSa tarIke akAmanirjarA karatAM ati baLavAna thaI te graMthine moLI pADI athavA pocI jANavA lAyaka che, cAhe to bhagavAna traNa lokanA nAtha ho, temanI vANI karI AgaLa vadhI jAya che. je avirati samyakudRSTinAmAM cothuM guNasthAnaka ho ke temanuM samosaraNa-te badhuMya anindriya AtmAnI apekSAe indriya che; jyAM mokSamArganI supratIti thAya che. AnuM bIjuM nAma bodhabIja che. che, paraNeya tarIke jaNAvA lAyaka che. ane AtmA grAhaka-jANanAra che. ahIM AtmAnA anubhavanI zarUAta thAya che arthAt mokSa thavAnuM bIja Ama hovA chatAM grAhya-grAhaka lakSaNavALA saMbaMdhanI nikaTatAne lIdhe ahIM ropAya che. vANIthI jJAna thAya che ema ajJAnI (bhramathI) mAne che. zeyAkArarUpe je A bodhabIjaguNasthAnaka-cothA guNasthAnakathI teramAM guNasthAnaka sudhI jJAnanI paryAya thAya che te jJAnanuM pariNamanA che, zeyanuM nahi, zeyanA kAraNe Atmaanubhava ekasarakho che; paraMtu jJAnAvaraNIya karmanI paNa nahi, chatA joya-jJAyakanA saMbaMdhanI ati nikaTatA che tethI yathI nirAvarANatAnusAra jJAnanI vizuddhatA ochI adakI hoya che, tenA jJAna AvyuM, zeyanA saMbaMdhathI jJAnathayuM ema ajJAnI (bhramathI) mAne che. pramANamAM anubhavanuM prakAzavuM kadI zake che. vyAkhyAnamAra-1. zeya-jJAyakane ati nikaTa saMbaMdha hovAthI paraspara zeya jJAyakarUpa ane jJAyaka pahelI padavI :jayAM sudhI zudhdha svarUpanI prApti na thai hoya tyAM sudhI zeyarUpa ema banne ekarUpa hoya evo tene bhrama thAya che. kharekhara ema nathI, pahoMcI vaLe che. jANI le che. chatAM AvI mAnyatA te ajJAna che. jevI vANI hoya tevA prakAranuM je jJAna pahoMcI vaLatuM jANatuM thAya che te potAnA kAraNe che, vANInA kAraNe nahi. parasattAvalaMbI jJAna paLa kSaNa; ghaDIno sAThamo bhAga; (zvAsa che vakhata nIkaLato-cAlato hoya che paNa parathI thayuM che. ema mAnavuM te ajJAna che. zeya-jJAyaka saMbaMdhanI eTalo samaya) nikaTatAne lIdhe ajJAnIne jJAna ane zeya paraspara eka jevA thai gayelA paLathI sevA-pUjA; bhakti; khuzAmata. dekhAya che, paraMtu eka thayA nathI. pakSAghAta lakavo; perelIsIsa pAno parigraha zatrumitrAdino pakSapAta
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ vItarAganI vANI pudagala che, tenAthI jJAna thAya nahi. jJAnasUrya prabhu pote | jANanAra che. te svane jANatAM parane svataH jANe che. parathI to te jANe nahi, paNa para che mATe parane jANe che ema paNa nathI. vANI, kuTumba Adi padArtho to ThIka, paNa sAkSAta tIrthakara bhagavAna paNa grAhya eTale paraNeya che; ane AtmA potAthI jANanAra che. ajJAnIne te indriyanA viSayabhUta padArtho paraya hovA chatAM ekameka jevA thai gayelA dekhAya che temane judA kema pADavA te have kahe che. zAyakano to jANavAno svataH svabhAva che. bhagavAna ke vANIne laine te svabhAvazakti che ema nathI. jene vANI ke rAgano paNa saMga nathI tevo potAno caitanya svabhAva che. tevA caitanya svabhAvanuM svayameva anubhavamAM AvatuM je asaMgapaNuM tenA vaDe para viSayo-parayo sarvathA judA karAya che. juo, dravyandriyo sAme aMtaramAM pragaTa ati sUkSma caitanya svabhAva lIdho, bhAvendriya sAme eka akhaMDa caitanyazakti lIdhI ane ahIM trIjA bolamAM zeya-jJAyakanI nikaTatA sAme caitanya-zaktinuM asaMgapaNuM lIdhuM che. A to traNa lokanA nAthanI vANIno sAra che. kevaLInI vANImAM paNa jenuM varNana purepuruM AvI zakayuM nathI evI amulya cIja AtmA che. evA AtmAne svayameva aMtaramAM anubhavamAM Avato asaMgapaNA vaDe iMdriyonA viSayothI judo karyo. jeNe parathI adhikapaNebhinnapaNe pUrNa AtmAne jANyo, saMcetyo ane anubhavyo teNe indriyonA viSayone jItyA. jaDa indriyo, bhAvendriya ane tenA viSayabhUta padArtho e traNeya jJAnanuM para zeya che. e traNeyane jeNe jItyA eTale e sarvathI je bhinna paDyo te jina thayo. svaparanI ekatA badhdhi vaDe te ajaina hato. have parathI bhinna paDI nimaeNLa paryAyane pragaTa karI te jItendriya jina thAya che. paryapAsanA :paricaryA; vAraMvAra ArAdhanA karavI. (2) sevAcAkarI; paricaryA; sArasaMbhALa; khAtara baradAsta. (3) paricaryA, cAre taraphathI vastune oLakhAvavI. (4) paricaryA; sevA cAkarI. (5) pUrNa abhyAsa; vistArapUrvaka abhyAsa (6) sevAcAkarI; paricaryA; sArasaMbhALa; baradAsta. paryavasAna :aMta; cheDo; pariNAma; nikAla; toDa; sArAMza. paryApta :pUratI; saMpUrNa. paryApta karma jenA udayathI, potapotAne yogya spati, pUrNa thAya che. paryApta-aparyApta jyAre A jIva koI yonimAM pahoMce che tyAre tyAM je pugalone grahaNa kare che temAM AhAra, zarIra, Indriya, zvAsocchavAsa, bhASA, mana banavAnI zakti aMtarmuhartamAM (48 miniTanI aMdara) thaI jAya che. tene paryApta kahe che. jene A zaktinI pUrNatA avazya thavAnI che, paraMtu jyAM sudhI zarIra banavAnI zakti pUrNa nathI thaI zakatI tyAM sudhI tene nivRjyaparyApta kahe che. je chamAMthI koI paryApti pUrNa karI zakatA nathI ane eka zvAsa (nADInuM thaDakavuM te) tenA aDhAramA bhAgamAM marI jAya che tene ladhyaparyApta kahe che. paryAptiomAMthI ekendriya jIvone AhAra, zarIra, Indriya, zvAsocchavAsa cAra hoya che. be IndriyathI asaMjJI paMcendriya sudhInAne bhASA sahita pAMca hoya che. saMjJI paMcendriyane badhI chae paryAptio hoya che. pugalono khalabhAga (kaThaNa bhAga) ke rasarUpa karavAnI zaktine AhAraparyApti kahe che. paryAmi AhAravargaNA, bhASA vargaNA ane manovargaNAnA paramANuone, zarIra indriyAdirUpa, pariNAvavAnI zakitanI pUrNatAne, paryAmi kahe che. paryAmi yoga :AhAra, zarIra, indriya zvAsozvAsa, bhASA ane mane e cha paryAti che. jIva eka bhavamAMthI bIjA bhavamAM Ave tyAre mAtAnA udaramAM te paryAti racAya che. AhAra levAyu zvAsocchavAsa levAya, bhASA bolAya, vagere cha paryAmi dareka saMjJI paMcendriyane baMdhAya che. te badhI pudgalanI racanA che, AtmAmAM te che paryAti che nahi, AtmA AhAra leto nathI. zvAsocchavAsa halAvato nathI. AtmA bhASA bolato nathI, AtmAne mananI madada nathI, AtmAne zarIra nathI, AtmAne indriya nathI, AtmAnuM svarUpa to AvuM nirALu che. paraMtu je abhimAna kare ke, A badhuM mAruM che, eno huM kartA chuM, evI mAnyatA te mithyAtva che. mAtra je vastu sabaMdhapaNe varte tene potApaNe mAne tyAM sudhI
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ hita thAya nahi. saMyogI vastu sAthe AtmAne vAstavikapaNe saMbaMdha che ja nahi. paravastu svataMtra pariNAmI dravya che. tene bIjuM kema pariNamAvI zake ? mATe potAnA svAdhIna tattvanuM zraddhAna jJAna karI temAM ramaNatA karavI, te ja mokSanuM kAraNa che ane hitano upAya che. pahelAM je pAMca zarIranI vAta AvI hatI, temAM audhArika, vaikriyika, AhAraka, taijasa ane kAryaNa zarIranI vAta hatI. ane A paryAminA bolamAM auhArika, vaikriyika ane AhAraka e traNa zarIra yogya yogya yudgalo lIdho che. vasturUpano karma che tema kahyuM che. pahelAM mAtAnA udaramAM zarIra indriya vagerenA, sUkSma pudgalo baMdhAya che. cha paryApti ane traNa zarIra baMdhAya che. ema kahIne, AcAryadeve vyavahAra kahyo che. ane cha paryAmi yogya thavAnI caitanyanI avasthA, te paNa che kharI. e rIte caitanyanI azuddha avasthAno vyavahAra che, ema batAvyu, paraMtu te badhuM ya AtmAne nathI, ema kahIne paramArtha batAvyo che. paryAsinA bhedo :paryAtinA cha bhedo cheH (1) AhAra paryApti (AhAra vargaNAnA paramANuone (khala) hADa ane rasabhAgarUpa pariNamAvavAnA kAraNabhUta, jIvanI zaktinI pUrNatAne, AhAra paryAmi kahe che.) (2) bIjI zarIra paryAti (je paramANuone hADa (khala) rUpa pariNamAvyuM hatuM, tene hADa vagere kaThaNa avasyarUpa, ane jene rasa rUpa pariNamAvyA hatAM te te lohI Adi dravyarUpa pariNamAvavAne kAraNabhUta, jIvanI zakitanI pUrNatAne, zarIra paryAmi keha che. (3) trIjI indriya paryAti (AhAra vargaNA paramANuone, indriyonA AkAre pariNamAvavAne tathA indriya dvArA viSaya grahaNa karavAnA kAraNabhUta jIvanI zaktinI pUrNatAne, indriyaparyAmi kahe che. (4) cothI zvAsocchvAsa paryApta (AhAra vargaNAnA paramANune zvAsocchvAsa pariNamAvavAnA kAraNabhUta jIvanI zakitanI, pUrNatAne zvAsocchvAsa paryAmi kahe che.) 601 (5) pAMcamI bhASA paryAmi (bhASA gUNA paramANuone, vacanarUpa pariNamAvavAnA kAraNarUpa jIvanI zakitanI pUrNatAne, bhASAparyAmi kahe che.) (6) chaThThI manaHparyAti (manovargaNA paramANuone, hRdayasthAnamAM ATha pAMkhaDInA kamala AkAra, manarUpa pariNamAvavAne tathA tenA dvArA yathAvata vicAra karavAnA kAraNarUpa, jIvanI zakitanI pUrNatAne, manaH paryAmi kahe che.) ekendriyane bhASA ane mana vagara cAra paryAmi hoya che. dviindriya, triindriya, caturandriya ane asaMzI paMcendriyane, mana vinA, pAMca paryAmi hoya che. saMjJI paMcendriyane chaye, paryApti hoya che. A badhI paryAtrione pUrNa thavAmAM, aMtarmuhUrta kALa lAge che. ane eka eka paryAptino kAla paNa, aMtarmuharta hoya che. ane pahelethI bIjInA tathA bIjI thI trIjI paryAtino, A mujaba chaThThI sudhIno kALakramathI moTo moTo aMtarmuhUrta che. potapotAne yogya paryAtiono AraMbha, to ekadamathI thAya che. paraMtu pUrNatA kramathI thAya che. jyAM sudhI koi jIvanI zarIraparyApti pUrNa na hoya, paraMtu niyamathI pUrNa thavA yogya hoya tyAM sudhI, te jIvane nivRttva paryAptaka kahe che. ane jenI zarIra paryApta pUrNa thavAvALI hoya, tene paryAmaka kahe che, ane jenI eka paNa paryAmi pUrNa na hoya, tathA zvAsanA aDhAramA bhAgamAM ja mRtyu pAmavA vALA hoya, tene labdhaparyAmaka kahe che. paryAptiyogya je cha paryAptiyogya ane traNa zarIrayogya pudgalaskaMdharUpa nokarma che te badhuMya jIvane nathI. AhAra, zarIra, Indriya, bhASA, mana ane zvAsocchvAsa e cha paryAptiyogya je pudgalaskaMdho che tathA traNa strIliMga, puruSaliMga ane napuMsakaliMga zarIrayogya je pudgalaskaMdho che te nokarma che. te badhuMye jIvane nathI. kAraNake pudgaladravyanA pariNAmamaya hovAthI potAnI anubhUtithI bhinna che. paryAya :krame pravarte te paryAya; avasthA; hAlata (2) hAlata, avasthA, pariNamana (3) pANInuM taraMga jema pANImAM samAI jAya che tema vyaya thayelI paryAya dravyarUpa thaI jAya che. nirmaLa paryAya pragaTa hoya tyAre te kSayopazama, kSAyika ke
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ upazamabhAvarUpa hoya che paNa aMdara dravyamAM samAI jAya tyAre pAriNAmika bhAvarUpa thaI jAya che. (udaya, upazama, kSayopazama ke kSAyikarUpa rahetI nathI.) (4) paryAyanuM lakSaNa paraspara vyatireka che. A lakSaNa pradezomAM paNa vyApe che, kAraNa ke eka pradeza bIjA pradezarUpa nahi hovAthI pradezomAM paraspara vyatireka che; tethI pradezo paNa paryAyo kahevAya che. (5) badalAtI dazA. kramavatI paryAya; avasthA (6) hAlata kaho, dazA kaho, aMza kaho, avasthA kaho-badhuM ekArtha che. (7) guNonA vizeSa kAryane (pariNamanane) paryAya kahe che. (8) vartamAna kSaNika avasthA. (9) dravyanI badalatI dazA-mati, zruta Adine paryAya kahe che. (10) vartamAna dazA; hAlata; avasthA; pariNamana. (11) koi paryAya pote, potAmAMthI utpanna thai zake nahi paNa te dravyanA AdhAre-dravyamAMthI utpanna thAya; kAraNa ke jo ema na hoya to, to dravyarUpa AdhAra vinA paryAyo utpanna thAya, jaLa vinA taraMgo thAya; e to pratyakSa viruddha che; tethI paryAyane utpanna thavA mATe, dravyarUpa AdhAra joie. A rIte jJAnaparyAya paNa pote, potAmAMthI utpanna thai zake nahi; AtmadravyamAMthI utpanna thato, jJAnaparyAya pote, potAthI ja jaNAya che. jema dIvArUpa AdhAramAMthI, utpanna thato prakAza paryAya sva-parane prakAze che, tema AtmArUpa AdhAramAMthI utpanna thato jJAna paryAya svaparane jANe che. vaLI jJAna pote potAne jANe che, e anubhavasiddha paNa che.(*) jJAnane zeyabhUta dravyo AlaMbana arthAta nimitta che. jJAna zeyane na jANe to jJAnanuM jJAnatva zuM ? (9) zeyane jJAna AlaMbana arthAta nimitta che, seya jJAnamAM na jaNAya, to zeyanuM zeyatva zuM? (12) prajA; alpa rAga-dveSanI prajA (13) aMza, bhAga, hAra, vidha, prakAra, bheda, cheda, bhaMga, A badhA zabda eka arthanA vAcaka che. badhAno artha paryAya che. (14) paryAyamAM paripUrNa jJAnazakitano avizvAsa, te saMsAra, paryAyamAM paripUrNa jJAnazakitanI zraddhA, te sAdhaka dazA arthAt mokSamArga, ane paryAyamAM paripUrNa jJAnazakitanuM pragaTapaNuM, te mokSa. (15) avasthA (16) A upaje che. viNase che, te paryAyano svabhAva che. paryAya che, te anitya che. (17) kArya; pariNAma; pariNamana; avasthA (18) guNanA vizeSa kAryane (pariNamanane) paryAya kahe che. (19) eka moTA paMDita, ema kahetA hatA ke, paryAyamAM jo azuddha bhAva thAya, to AkhuM dravya azuddha thai jAya. are bhAi! tuM zuM kahe che A? zuddha Atma dravya to trikALa zuddha che. trikALI dravya, kadIya azuddha thatuM ja nathI. paryAyamAM vikAra azuddhatA thAya che. zubhAzubha vakhate dravyanI paryAya, temAM tanmaya che. dravyanI paryAya azuddhatAthI tanmaya che. paNa tethI kAMi trikALI dravya, azuddha thai jAya che, ema nathI. pariNAma bhale zubha ke azubha ho, te kALe trikALI dhruva dravya, to zuddha ja che. anAdi anaMta vastutatva, to zuddha ja che. ane jayAM zubhAzubhathI khasIne jIva, trikALI zuddha dravyanI dRSTi kare che, tyAM tatkALa ja paryAya paNa zuddha thai jAya che. samajANuM kAMi! parathI khasa svamAM vasa, TUMkuM ne Taca, ATaluM kare to basa. basa A vAta che. (20) palaTatI avasthA (21) praznaH paryAyamAM prabhutA kema pragaTe ? uttara : are bhAi ! tuM rAgAdithI nirlepa svarUpa prabhu cho kaSAya Ave tene jANavo, te tArI prabhutA che. kaSAyane mArA mAnavA, te tArI prabhutA nathI. tuM nirlepa vastu cho. tane kaSAyano lepa lAgyo ja nathI. AtmA to sadAya, kaSAyothI nirlepa tarato ne tarato ja che. jema sphaTikamaNimAM paranuM pratibiMba paDe che, tema kaSAyabhAva-vibhAvo jJAnamAM jaNAya che. te tArAmAM peThA nathI. tuM nirlepa cho. vratAdinA vikalpo Ave, te saMyogIbhAva jJAyakathI bhinna che. jJAyakanI jAtanA nathI, tethI kajAta che, para jAta che, para hoya che, svajAta svaSeya nathI. tuM zAyaka svarUpa nirlepa prabhu cho. e prabhutAno aMtaramAM vizvAsa karatAM, paryAyamAM prabhutA pragaTe che. (22) bheda; pariNamana;avasthA;dazA; pariNAma; sthiti hAlata (23) guNonA vizeSa kAryane (pariNamanane), paryAya kahe che. (24) paranI paryAyane para dravya kaho paNa svanI nirmaLa paryAyane paNa para dravya kema kaho cho ? uttara :- para dravyanA lakSa jo nirmaLa paryAyanA lo paNa rAga uThato hovAthI, e paNa kharekhara te para dravya che. dravyathI sarvathA bhinna che,
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ ema jora dIdhA vinA daSTinuM jora dravya upara jatuM nathI. tethI nirmaLa paryAyane paNa para dravya, parabhAvane heya kahI che. paryAya upara prema che. tenuM lakSa paradravya upara jAya che, tethI tene paradravyano ja prema che. parama satu svabhAva evA dravya sAmAnyanI upara lakSa javuM, te alaukika vAta (25) sahavartI guNone paryAya paNa kahe che. (26) guNanA vizeSa kAryane (pariNamanane), paryAya kahe che. (27) Atmadravya samasta paryAyomAM vyApaka che, ema kahyuM che to zuM vikAra paryAyamAM paNa AtmA vyApaka che? uttara : hA; vikAra paryAyamAM paNa te samaya pUrato, AtmAM vyApaka che; paNa Ama jeNe nakakI karyuM tene potAnI paryAyamAM ekalo vikAra bhAva ja nathI hoto, paraMtu sAdhaka bhAva hoya che. kema ke vikArabhAva karmane lIdhe thato nathI. eTale ke temAM karma vyApaka nathI, te vikAra paryAyamAM paNa Atma dravya ja vyApaka che; Ama jeNe nakkI karyuM, tene vikAra vakhate paNa, dravayanI pratIti khasatI nathI, eTale paryAyamAM draya vyApaka che, ema nakakI karanArane, ekalA vikAramAM ja vyApakapaNuM rahetuM nathI. paNa samyakatvAdi nirmaLa paryAyamAM vyApakapaNuM hoya che. (28) koi paryAya pote, potAmAMthI utpanna thai zake nahi. paNa te dravyatA AdhAre -dravyamAMthI utpanna thAya; kAraNa ke, jo ema na hoya to, to dravyarUpa AdhAra vinA paryAyo utpanna thAya, jaLa vinA rogo thAya. e to pratyakSa viruddha che; tethI paryAyane utpanna thavA mATe, dravyarUpa AdhAra joie. A rIte jJAnaparyAya paNa pote potAmAMthI utpanna thai zake nahi, Atma dravyamAMthI utpanna thAya, e vAta to barAbara che. paraMtu jJAnaparyAya pote hovAthI, jaNAi zake nahi. (29) prazna : dravyanI siddhi, to paryAyathI thAya che, to paryAya UMcI thai? uttara : dravyanI siddhi bhale paryAya kare che, paNa paryAya to eka samayanI che, ane dravya to anaMtI anaMtI. paryAyano piMDa prabhu che, enI kiMmata che. eka samayanI paryAya traNa kALa, traNa lokanA padArtho jANe che, paNa dravya to, 603 ethI anaMta guNI paryAyano piMDa che. ethI paryAya karatAM dravyanI kimaMta anaMtaguNI che. evA dravyanI kiMmata thAya, to paryAyamAM AnaMdanuM vedana Ave. prazna : dravyamAM paDelo A, naMda kAma bhogamAM-bhogavaTAmAM Avato nathI. ane paryAyano, AnaMda kAma-bhogavaTAmAM Ape che, te paryAyanI kimaMta vadhe che? uttara : paryAyamAM bhogavaTAmAM Avato AnaMda, eka kSaNa pUrato che. ne dravya, to trikALI AnaMdano piMDa che. kSaNekSaNe dravyamAMthI, AnaMdano pravAha Ave che. ethI dravya AnaMdano sAgara che. AnaMdanA sAgaranI kiMmata vizeSa che. (30) guNonA vizeSa kAryane (pariNamane) paryAya kahe che. (31) avasthA (32) pariNamana-avasthA. zarIra, vANI ane mana vagarenI, je kSaNekSaNe avasthA thAya che, teno kartA AtmA nathI. judA dravyanI avasthA, judA dravyamAM ane AtmAnI avasthA, AtmAmAM thAya che. je sarva avasthAomAM vyApe, te to vyapaka che. ane koi avasthA vizeSa, te vyApakanuM vyApya che. Ama hovAthI dravya to vyApaka che, ne paryAya te vyApya che. kAraNa ke, dravya to badhI avasthAomAM vyApaka ja che. ane paryAya to, koi eka avasthA vizeSa che, mATe te vyApya che. dravya-paryAya, abhedarUpa ja che; kAMi bhinna bhinna nathI. mATe je dravyano AtmA, svarUpa athavA sattva che, te ja paryAyano AtmA, svarUpa athavA sattva che. Ama hovAthI, dravya paryAyamAM vyApe che ane paryAya dravya vaDe, vyapAi jAya che. AvuM vyApya vyApakapaNuM, tattvasvarUpamAM ja hoya che.pudgala dravya vyApaka che ane varNa-gaMdha rasa-sparzanI paryAya te vyApya che. te dravya ane paryAya banne abheda che. je dravyanuM svarUpa ane sattva che, te ja paryAyanuM svarUpa ane sattva che.AtmA vyApaka ane jJAnAdi guNanI paryAya, tenuM vyApya che. je AtmAnuM svarUpa ane sattva che. te ja paryAyanuM svarUpa ane sattva che. dravyane paryAya abheda che. e rIte vyApya vyApakapaNuM tattvasvarUpamAM hoya, paNa atattvasvarUpamAM na hoya, eTale ke jenAM sattva-sattA bhinna bhinna che. evA padArthomAM vyApaka
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyApakapaNuM na ja hoya. jema ke zarIrAdi pudgala dravya vyApaka ane AtmAnI jJAnaparyAya vyApya, evI rIte vyApya vyApakapaNuM na ja hoya; kAraNa ke, bannenA svarUpa ane sattva bhinna bhinna che. vaLI AtmA vyApaka ane pudgala dravyanI zarIrAdinI ane rAga-dveSanI paryAya, vyApya ema bane ja nahi, kAraNa ke, bannenA svarUpa ane sattA bhinna bhinna che. dareka vastumAM-AtmAmAM ane bIjA padArthomAM, utpAda vyaya thayA kare che; navI avasthAno utpAda ane junI avasthAno vyaya ane vastu, dhruvapaNe kAyama TakI rahe che. evI rIte dareka vastumAM, utpAda-vyaya ne dhruva thayAM ja kare che. te vastu pote, svataMtrapaNe pariNamIne thayA kare che. teno koi bIjo padArtha kartA nathI. (33) vastumAM be prakAranI paryAyo thAya che. eka vyarjana paryAya, bIjI artha paryAya. pradezatva guNanA vikArane vyajaMna paryAya kahe che arthAta samagra vastunA avasthAbheda (AkAra) ne vyajaMna paryAya kahe che. tathA te dravyamAM rahetAM anaMta guNonI paryAyane artha paryAya kahe che. ukata baMne prakAranI paryAyo vastumAM samaya samaye thayA kare che. jyAre uparokata kathana pramANe, badhI zakitaonuM pariNamana thAya che, tyAre vaibhavika zakitanuM paNa, pratikSaNa pariNamana siddha thai gayuM. tethI phalitArtha e thayo ke vaibhAvikI zakita ja, avasthAbhede svabhAva ane vibhAvamAM AvyA kare che. jayAM sudhI karmono saMbaMdha rahe che, tyAM sudhI to te vaibhAvikI zakitanuM, vibhAvarUpa pariNamana thAya che. ane jayAre badhA karmono abhAva thAya che, tyAre AtmA potAnA svAbhAvika zuddha bhAvono, adhikArI thai jAya che. te samaye vaibhAvikI zakitanuM pariNamana, svabhAvarUpa thAya che. A rIte kevaLa eka vaibhAvika zakitanA ja, svAbhAvika ane vaibhAvika evA, be avasthAbheda che. uparyukata kathanathI A vAta sArI rIte siddha thai jAya ke, padArthamAM avasthAnA bhedathI be zaktio che. A dvaita avasthA bhedathI ja che. svAbhAvika ane vaibhAvika, - A be zakitaonI apekSAe, yuga dvaita nathI. bhAvArtha - vastumAM eka samayamAM eka ja paryAya hoya che. A niyamathI vaibhAvika zakitanI krame thatI baMne avasthAo vastumAM rahe che. paraMtu koi kahe 604 che ke, svAbhAvika ane vaibhAvika baMne ekI sAthe rahe che. e vAta kadI banI zakatI nathI. kema ke jo ekI sAthe eka kALe baMne rahetI hoya to, te baMnne guNa kahevAya. paryAyo na kahevAya. paryAya to eka samayamAM, eka ja hoya che. tethI avasthA bhede kramapUrvaka ja svAbhAvika ane vaibhAvika baMne avasthAo prApta thAya che. eka kALe nahi. paMcAdhyAyI gAthA 89, 90, 91ya khaMDabIjo paMcAdhyAyI hitavardhaka (34) cAra prakAranI che-udaya, upazama,Ayopazama ane kSAyika-ema cAra bhAvo je paryAyarUpa che, te trikALI dhruva zuddhamAM nathI. (35) avasthA (36) hAlata; avasthA; dazA. (37) paryAya (vyakata) vyakata eTale pragaTa jJAnanI paryAya ane avyakata eTale trikALI dhruva jJAyaka e bannenuM bheguM mizrapaNe eka sAthe paryAyamAM jJAna thAya che paNa jJAyaka dravya jJAnanI paryAyane sparzatuM nathI eTale dravya paryAyamAM vyApatuM nathI ema kahe che. ahAha! A vyakata paryAyamAM avyakatanAM jJAnazraddhAna AvyAM chatAM te avyakata, avyakatanAM jemAM jJAna-zraddhAna AvyAM te paryAyane sparzato nathI. avyakata vyakatamAM Avato nathI, vyApato nathI. eTale ke paryAya paryAyarUpe rahe che ane dravya dravyarUpe rahe che. A dravya che, A jJAna guNa che ane A jANanArI paryAya che. ema dravya,guNa,paryAya traNeyanuM paryAyamAM jJAna thAya che. Ama dravya-paryAyanuM mizritapaNe jJAna hovAM chatAM avyakata evo bhagavAna AtmA svaparaprakAzaka evI jJAnanI vyakata paryAyane sparzato nathI. arthAta te paryAya dravyamAM AvatI nathI. ahA! potA sahita cha dravyanuM eka samayanI paryAyamAM jJAna thAya chatAM te jJAna karanArI paryAyamAM jJAyaka bhagavAna vyApato nathI, bhinna rahe che. (38) paryAyano vAstavika artha vastuno aMza che. dhruva anvayI athavA sahabhUta tathA kSaNika, vyatirekI yA kramabhAvInA bhedathI, te aMza be prakAranA hoya che. anvayIne guNa ane vyatirekIne paryAya kahe che. e guNanA vizeSa pariNamanarUpa hoya che. aMzanI apekSAe, jo ke baMne ja aMza paryAya che. paraMtu rUDhithI kevaLa vyatirekI aMzane ja paryAya kahevo prasiddha che. te paryAya
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa be prakArano hoya che, artha ane vyaMjana. artha paryAya to chaye dravyomAM samAnarUpathI thavAvAlA eka kSaNa TakavAvALA sUkSma pariNamanane kahe che. vyaMjana paryAya jIva ane pudagalanA saMyogI avasthAone kahe che athavA bhAvAtmaka paryAyone artha paryAya ane pradezAtmaka AkArone, vyajaMna paryAya kahe che. baMne paryAyo ja, svabhAva ane vibhAvanA bhedathI, be prakAranA hoya che. zuddha dravya ane guNono paryAya vibhAvika hoya che. A baMne dhruva ane kSaNika baMne aMzothI ja, utpAda vyaya dhovyarUpa vastunI arthakriyA siddha thAya (1) bheda ane lakSa paryAya sAmAnyanuM lakSaNa :- je badhI taraphathI bhedane prApta kare, te paryAya che. je svabhAva vibhAvarUpathI gamana kare che, arthAt pariNamana kare che, te paryAya che. A paryAyanI vyutpati che. 2. dravyAMza yA vastu vizeSanA arthamAM. paryAyano artha-vizeSa, apavAda ane vyAvRtti che. svAbhAvika athavA naimittika, virodhI athavA avirodhI dharmomAM, amuka zabda vyavahAra mATe, vivakSita dravyanI avasthA vizeSane paryAya kahe che. satune AdithI laine, avibhAga praticheda parvata, je A ja saMgraha prastAva, kSaNika vivakSita ane zabdabhedathI, bhedane prApta thai, vizeSa prastAva ke paryAya che. vRtyAMzo arthAta paryAyo kSaNikatva hovA chatAM, paNa dravyamAM, je aMzakalpanA karavAmAM Ave che e ja to paryAyonuM svarUpa che. pariNamana guNonI ja avasthA che, arthAta guNonI prati, dareka samaya thavAvALI avasthAnuM nAma paryAya che. vyavikAranA arthamAM tenuM thavuM arthAta dareka samaye badalatA rahevArUpa pariNAma che. arthAta guNonA pariNamanane paryAya kahe che. 1. dravyanA vikArane paryAya kahe che. 2. dravyanA vikAra, vizeSa phaLathI bhedane prApta thayA che. ethI te paryAya kahevAya che. sAmAnya 605 vizeSAtmaka ga, eka dravyamAM vastutvane, batAvanAra che temanA pariNAma paryAya che. 4. paryAyanA ekA(r)vAcI nAma. paryAyano artha vizeSa, apavAda ane vyAvRtti (potAnA lakSaNono viccheda, te vyAvRtti che; sajAtIya ane vijAtIya padArthothI, sarvathA bhinna thavAvALI pratItine, vyAvRtti athavA vizeSa kahe che; athavA vivakSita padArthamAM bIjA padArthanA niSedhane vyAvRtti kahe che.) anya padArthonA bhedane viSaya karanAra anumAna. vyavahAra, vikalpa, bheda ane paryAya A badhA kArtha che. paryaya, paryava, ane paryAya A ekAWvAcI che. aMza, paryAya, bhAga, hAra, viyA, prakAra tathA bheda, cheda ane bhaMga, A badhA eka ja arthanA vAcaka che. (2) paryAyanA be bheda 1. sahabhAvI ane kramabhAvI. je paryAya che te kramabhAvI ane sahabhAvI, e rIte be prakAranI che. dravya ane guNa paryAya, paryAya guNAtmaka paNa che, ane dravyAtmaka paNa. paryAya be prakAranA hoya che. dravya paryAya ane guNaparyAya. artha paryAya ane vyajaMna paathavA bIjA prakArathI artha paryAya ane vyaMjana paryAya rUpathI paryAya be prakAranI hoya che. svabhAva paryAya ane vibhAva paryAya paryAya be prakAranA hoya che. svabhAva ane vibhAva, tyAM dravya ane guNa baMnenI ja paryAya svabhAva ane vibhAvanA bhedathI be-be prakAranI jANavI joie. paryAya be prakAranI hoya che. svabhAva ane vibhA e baMne ja be-be prakAranI hoya che. jema ke vibhAva dravya vyaMjana paryAya, vibhAvaguNa vyajaMna paryAya; svabhAva dravya vyajaMna paryAya ane svabhAva guNa vyaMjana paryAya.
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ dravya paryAya be prakAranI hoya che-samAna jAtIya ane asamAna | jAtIya. guNa paryAya be prakAranI che.- svabhAva paryAya ane vibhAva paryAya. 5. kAraNa zuddha paryAya ane kArya zaddha paryAya. svabhAva paryAyo ane vibhAva paryAyonI vacce prathama svabhAva paryAya be prakAranI kahevAmAM Ave che. kAraNa zuddha paryAya ane kArya zuddha paryAya. dravya paryAya sAmAnyanuM lakSaaneka dravyAtmaka ekatAnI prati, prati (prati pAdana) (prAmi)nA kAraNabhUta, dravya paryAya che. - 5. sA. gAthA-92 paMcAdhyAyI-pU.135 dravyanA jeTalA pradezarUpa aMza che, teTalA e vAdhA nAmathI, dravya paryAya che. samAna ane asamAna jAtIya dravya paryAyanuM lakSya samAna jAtIya te che- jevAM ke, aneka pudagalAtmaka dviaNuka, triaNaka ityAdi. asamAna jAtIya te che jema ke, jIva pulAtmaka deva,manuSya ityAdi. svalakSaNabhUta sva arittatvathI nizcita anya arthamAM viziSTa (bhinna bhinna) rUpathI utpanna thatA artha (asamAnajAtIya) aneka dravyAtmaka paryAya che. jo ke jIvanI pulamAM saMsthAna AdithI, viziSTatAthI utpanna thatI anubhavamAM Ave che. be, traNa athavA caItyAdi, paramANurUpa pudgala dravya maLIne, aMdha bane che. to A eka acetananI, bIjA acetana dravyanA saMbaMdhathI utpanna thavAvALI, samAna jAtIya dravya paryAya kahevAya che. have asamAna jAtIya dravya paryAya kahe che. -bhavAntarathI paryAya paryAyamAM tanmaya che, dravyamAM nahi tanmaya eTale paryAya dravyAbhimukha thaI. dravya prati DhaLI che ema artha che. paryAya buddhi :bhedanI budhdhi; rAganI budhdhi (2) dehadRSTi paryAya kone kahe che? :guNanA vizeSa kAryane (pariNamanane) paryAya kahe che. paryAyanA keTalA bheda che? be che. vyaMjana paryAya ane artha paryAya. paryAyazAna je paryAya ekaluM paranuM jJAna kare che te palaTI svanuM jJAna kare te paryAyajJAna che. jJAnasAmarthyanI che. zrutajJAnanI paryAya sva-para prakAzaka thAya te sAcI che. je paryAya rAgamAM aTake te paryAyajJAna nathI. eka samayamAM jJAna-paryAya sva-parane jANavAnI tAkAtavALI che-ema nahIM jANatAMmAnatAM ekalA rAgane jANe athavA parane jANe te paryAyajJAna nathI. paryAyamAM sva-para prakAzaka jJAna samyak pragaTa na thAya tyAM sudhI paryAyajJAna sAcuM nathI. jJAnaparyAyano svabhAva sva-para prakAzaka che. zrImad rAjacaMdrajIe paryAyajJAna zabda vAparelo che. paryAya :pUratI; saMpUrNa paryAyaTiH vyavahAra draSTi; mithyAdraSTi (2) paryAyamUDha paryAyanA paryAyavAcaka zabda aMza, paryAya, bhAga, hAra, vidha, prakAra, bheda, cheda, bhaMga, A badhA zabda eka arthanA vAcaka che. badhAno artha paryAya che. paryAyanA paryAyavAcaka zabda aMza, paryAya, bhAga, hAra, vidha, prakAra, bhela, cheda, bhaMga, A badhA zabdo eka arthanA vAcaka che. badhAno artha paryAya che. paryAyanA bheda :paryAyanA be bheda cheH vyajaMna paryAya ane artha paryAya (1) vyaMjana paryAya-dravyanA pradezatva guNanA vikAsane (pariNamanane), vyajaMnaparyAya kahe che. vyajaMna paryAyanA be bhedaH svabhAva vyaMjana paryAya ane vibhAva vyajaMna paryAya (2) svabhAva vyajaMna paryAya= para nimittanA saMbaMdha rahita, dravyano je AkAra hoya, tene svabhAva vyajaMna paryAya kahe che. jema ke, jIvanI siddha paryAya. (3) vibhAva vyaMjana paryAya = para nimittanA saMbaMdhathI, dravyano je AkAra thAya, tene vibhAva vyaMjana paryAya kahe che. jema ke, jIvanI nara, nArakAdi payaya. (4) artha paryAya = pradezatvaguNa siva, bAkInA badhAya guNonA vikArane, arthaparyAya kahe che. artha paryAyanA be bheda cheH svabhAva arthaparyAya ane vibhAva artha paryAya (arthaparyAyaHguNa paryAya)
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) svabhAva arthaparyAya= para nimitanA saMbaMdharahita, je artha paryAya thAya, tene svabhAvaartha paryAya kahe che. jema ke, jIvanI kevaLajJAna, paryAya. (jJAnaguNanI pUrNa avasthA-kevaLa jJAna) (6) vibhAva artha paryAya= para nimittanA saMbaMdhathI, je artha paryAya thAya, tene vibhAva artha paryAya kahe che. jema ke, jIvanA rAga-dveSAdika. (7) kayA kayA dravya, kai kai paryAyo thAya che ? (jIva ane pudgala dravyamAM, svabhAva artha paryAya, vibhAvaartha paryAya, svabhAvavyaMjana paryAya ane vibhAva vyaMjana paryAya, ema cAre paryAyo thAya che. (8) dharma, adharma, AkAza ane kALa dravya, svabhAva artha paryAya ane svabhAva vyaMjana paryAya, ema phakata be paryAyo thAya che. paryAyanA keTalA bheda che? :be che. vyaMjana paryAya ane artha paryAya paryAyano svabhAva :pU.kAnajI svAmIne ekavAra isarImAM carcA thayelI, tyAre tyAgIgaNa ane moTA paMDitonI rUbarU pokAra karIne kahyuM hatuM ke, -jIvanI paryAyamAM je puNya-pApanA bhAva thAya che, te potAnAthI thAya che, te bhAvano kartA pote, karma pote ane karaNa paNa pote che. te bhAva karmathI bIlakula thayo nathI. jIvanI paryAyamAM vikAra thAya che, te potAnA SaTkArakathI thAya che. teno kartA jaDa karma to nathI, paNa dravya guNa paNa enA kartA nathI. tyAre koi koi to A vAta sAMbhaLIne bhaDakI uThyA, ane kahevA lAgyA. zuM karma vinA jIvane vikAra thAya ? karma vinA jo vikAra thAya to te svabhAva thai jAya. tyAre kahyuM - jIvane paryAyamAM vikAra thAya che, te paryAyano svabhAva che. ane te svataMtra, potAnA SaTakArakathI thAya che, temAM karmanI bIlakula apekSA nathI. karma vinA na thAya arthAta karmathI thAya che e to ajJAnInI mAnyatA che. vaLI, je kAMi azubha, te badhuM ya karma kare che, kAraNake aprazasta rAganAmanA karmanA udaya vinA tenI anupa patti (asiddha) che.-A ajJAnInI dalIla che, paNa A vAta barAbara nathI, kema ke hiMsA, jUTha, corI, kuzIla ityAdi, 60. je azubha bhAva che te kArya ane karmano tIvra udaya te eno kartA-ema che nahi. karmathI vikAra thAya che. ema mAnavuM e to sAMkhyamata che, koi jaino (jainAbhAso) AvuM mAne, to te paNa mithyAdaSTi ja che. prakRtinA je rajoguNa, tamoguNa, are bhagavAna! tuM anaMta baLano svAmI, mahAbaLiyo-baLavaMta cho ne prabhu! anaMta anaMta puruSArthano piMDa prabhu tuM cho ne! je ghaDIe aMdara jAgIne jue, te ghaDIe khabara paDe ke, je rAga thAya che te paryAya dharma che, paryAyanuM kartavya che, te mAruM (dravyanuM) kartavya nathI ane jaDa karmanuM paNa nahi. paryAyabuddhi dehadaSTi (2) rAgabudhdhi (3) ityAdi che te AtmAmAM nathI. paryAyamUDhajIvo parasamaya arthAt mithyAdaSTi che. paryAyavartI :paryAya tarIke vartatA; paryAyasthAnIya. paryAyAMtara :paryAya badalIne; paryAyane ulaTAvIne. paryAyArthika :paryAya ja jeno artha eTale ke prayojana che te paryAyArthika che. paryAyArthika naya je mukhyapaNe vizeSane (guNa athavA paryAyane) viSaya kare tene paryAyArthika naya kahe che. dareka dravya sAmAnya-vizeSAtmaka che. te banne (sAmAnya ane vizeSa) ne jANanArAM dravyArthikanayarUpa ane paryAyArthikanayarUpa be jJAnacakSuo che.dravyArthikanayarUpI eka cakSuthI jotAM dravya sAmAnya ja jaNAya che. tethI dravya ananya arthAt tenuM te ja bhAse che; ane paryAyArthikanayarUpI bIjA (eka) cakSuthI jotAM dravyanA paryAyorUpI vizeSo jaNAya che, tethI dravya anya-anya bhAse che. banne nayorUpI banne cakSuothI jotAM dravya sAmAnya tathA dravyanA vizeSo-banne jaNAya che; tethI dravya ananya temaja anya anya banne bhAse che. dravyArthikanaya ane paryAyArthikanaya-banne nayo vaDe vastunuM je jJAna thAya che te ja pramANajJAna che. (2) vartamAna paryAyamAM AnaMdano anubhava thaine, je nirvikalpa nirmaLa bhAvanArUpa dazA pragaTa thai, te paryAyArthikanayano-vyavahAra-nayano viSaya che. (3) paryAya ja - eka samayanI vartamAna avasthA ja jenuM prayojana che te paryAyAthika naya che. jo vyavahAranayano viSaya ja na hoya to. paryAya ja na hoya. ane paryAyanA
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhAvamAM koi vastu ja siddha nahi thAya. paryAya ja na hoya, to jIvanI siddha dazA paNa na hoya, ne enI saMsAra dazA paNa na hoya; ane to jIva paNa na hoya. bhAi, A rIte to koi vastu ja siddha nahi thAya, mATe vyavahAranaya ane vyavahAranayane viSaya-aMza, paryAya-avazya che ja, ema saMmata karavuM (4) paryAya ja jeno artha, eTale ke prayojana che, te paryAyArthika naya che. (5) tArA paryAyamAM vikAra thAya che, te paryAyArthika naya. (6) vastune paryArUpe dekhanArI daSTi, te paryAyArthika naya (7) vartamAna utpAda vyayarUpa badalatI paryAyane, je batAve paryAyArthika naya che, dravyArthika naya, trikALI ekarUpa dravyane batAve che. (8) paryAya(avasthA)ne jaNAvavAnuM prayojana, te paryAyArthika naya (9) vartamAna paryAyano viSaya karanAra paryAyArthika naya che. pAMca bhAvomAMthI aupathamikakSAyika,kSAyopathamika ane audayika, A cAra bhAvo paryAyarUpa vartamAna hAlata pUratA che. tethI te paryAyArthika nayano viSaya che. (10) paryAya(avasthA)ne jaNAvavAnuM prayojana, te paryAyAthikanaya che. paryAyAlocana :eka vastune bIjI rIte vicAravI te. paryAyI paryAyane dhAraNa karanAruM trikALI dhruva dravya te AtmA che. (2) ApAta vizeSo. te cAra prakAranI che. dravya paryAyo be prakAranA che. (9)samAna jAtIyajema ke dviaNuka, triaNuka vagere skaMdha; (9) asamAnajAtIya-jema ke manuSya, deva vagere. guNaparyAyo be prakAranA che. (9) svabhAvaparyAya jema ke sidhdhanA guNaparyAyo; (9) vibhAva paryAya -jema ke sva5rahetuka matijJAna paryAya. (svaparahetuka =jemAM sva ane para kAraNa hoya che arthAta upAdAna kAraNa ane nimitti kAraNa.). paryAyo :(pravAhamanA temaja vistArakramanA) nirvibhAga aMzo. (pravAhakramanA aMzo to dareka dravyane hoya che, paraMtu vistAramanA aMzo astikAyane ja hoya che. ) (2) jeo dravyone krama pariNAmathI pAme-prAptakare- pahoMce che, athavA jeo dravyo vaDe krama pariNAmathI (krame thatA pariNAmane lIdhe) pamAyaprApta karAya- pahoMcAya che, evA artho te paryAya che. dravyo, guNo ane temanA paryAyo, artha nAmathI kahayAM che. temAM guNA- paryAyone AtmA dravya che (arthAta guNo ane paryAyonuM svarUpa- satya dravya ja che, teo bhinna vastu nathI, ema jinendra no upadeza che. (3) avasthAo; pariNAmo. (4) paryAyo dravyanA Azraye ja che. dravyathI bhinna padArtha rUpa nathI. ane paryAyo utpAda-vyaya-dhrauvya vaDe, AlaMbAya che. arthAtu utpAda-vyaya-dhrauvya paryAyone Azrita che. kAraNa ke, utpAda-vyaya-dhrauvya aMzonA dharmo che. aMzInA dharmo nathI. mATe utpAda-vyaya-dhrauvya vaDe, paryAyo AlaMbita che, ane paryAyo vaDe dravya AlaMbita ho, ke jethI A badhuM ya eka ja dravya hoya. (5) AtmAmAM jJAna, darzana, AnaMda, astitva, vastutva Adi, anaMtaguNa ane tenI samayasamayanI anaMta paryAyo, paraspara bhinna bhinna che. eTale zuM? ke, eka guNa bIjA guNarUpa nathI. bhale eka guNamAM, bIjA guNanuM rUpa ho, paNa eka guNa bIjA guNarUpa nathI. tema eka guNanI avasthA, paryAya bIjA guNane kAraNe thAya, ema paNa nathI. A aMdaranI vAta che, dareka guNanI, pratyeka paryAyamAM chakArakarUpa thaine, pariNamavAnuM potAnuM svataMtra vIrya che. pratyeka paryAya pote, potAnA sAmarthyathI ja, potAnI racanA kare che; Avo ja (paryAya dharma che) paryAyanuM kAraNa, para dravya to nahi, svadravya-guNa paNa nathI. paryAya pote ja, potAnuM kAraNa che. sUkSma vAta che jarI. eka ja samaye pote ja kAraNane, kArya che. kAraNa-kAryanA bheda pADIe, e to kharekhara vyavahAra che. kahevA mAtra che. dravya satu, pratyeka guNa sat ne prati samaya pragaTa thatA, paryAya paNa potAnA svarUpathI sat che. (ahIMyA atarbhAvarUpa bhinnatAnI vAta che.) Ama mokSamArganI paryAya, svataMtrane mokSanI paryAya paNa svataMtra che. AmAM to ekalo nirapekSa vItarAga bhAva ja siddha thAya che. Ama kema? evA vikalpane avakAza ja nathI, ekaluM jJAtApaNuM siddha thAya che. Avo AtmA, anaMta dharmono samudAyarUpa eka dharmI che. (6) vastunA vyatirekI vizeSo te paryAyo che. (2) kayA kayA dravyamAM kayA kayA paryAyo hoya (a) jIva ane pudgala dravyomAM cAra paryAyo hoya cheH
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) svabhAva artha paryAya, (2) vibhAva arthaparyAya, (3). svabhAvavyaMjanaparyAya, (4) vibhAvavyaMjanaparyAya. (ba) dharma, adharma, AkAza ane kAladravyomAM phakta be paryAyo cheH- (1) svabhAva artha paryAya, (2) svabhAva vyaMjanaparyAya. paryAyonuM anyatva:paryAyo badalAyA kare che. paryAlocana :saMpUrNa Alocana; samIkSA (2) avagAhana; anubhavana; anusaMdhAnarUpa anusaraNa. paryaTanA yAtrA payata sudhI parva kAtaLI; eka gAMThamAMthI bIjI gAMTha sudhIno bhAga. (2) pavitra avasara; maMgala kAla; pavitra divasa; tahevAra; utsava; khuzAlIno divasa palaTatI badalatI. palaTato :badalato; palaTavuM=badalavuM palaTAya :badalAtI jovAya. paTo pheraphAra; pherabadalI; uthalo patAnuM prasthAnuM; sthApanA karavI. pastAvo : pazcAtApa; orato; aphasosa pappApAsava :bahu pramAdavALI carcA, kaluSatA, viSayo pratye lolupatA, parane paritApa karavo tathA paranA apavAda bolavA e pApano Asava kare che. baha pramAdathI bharelA AcaraNarUpa pariNati, kaluSArUpa pariNati, viSayalolupatArUpa pariNati, parane duHkha devArUpa pariNati ane paranAM apavAda bolavArUpa pariNati e pAMca azubha bhAvo dravya pApAsavane nimitta mAtrapaNe kAraNabhUta che tethI dravya pApAsava nA prasaMgane anusarIne (anulakSIne) te azubhabhAvo bhAvapApAsava che ane te (azubhabhAvo) jenuM nimitta che evA je yogadvArA pravezatAM pudagalonA azubhakarma pariNAma (azubhakarmarUpa pariNAma) te dravyapApasava che. (azAtAvedanIyAdi pudagalApariNAmarUpa dravya pApAsavano je prasaMga bane che temAM jIvanA azubhabhAvo nimittakAraNa che mATe dravya pApAsava prasaMganI pAchaLa pAchaLa tenA nimittakAraNabhUta azubhabhAvone paNa bhAvapApAsava evuM ma che. pele pAra :taddana bhinna pazu :ajJAnI; sarvathA ekAMtavAdI (2) sarvathA ekAMtavAdI, ajJAnI. pasalI bhAi taraphathI bahenane ApavAmAM AvatI bheTa pasAya :prasAda; kRpA; kRpAnI bheTa; navAjagI; bakSisa. peTamAM kSetramAM pAnuM suvarNapatra para gayA varSe pAkajA savipAka. jemAM pAkelAM phaLa devAne taiyAra thayelA. karmono ja vinAza thAya che. pAkaDo yuvAna siMha. pAkara aMjIra pAkhaMDa daMbha; DhoMga, dharmanI virUddhano mArga pAkhaMDa buddhi moharUpa buddhi pAkhaMDI buTatA rAgI-dveSI ane vastrAdi parigrahadhArI, khoTA ane kuliMgI, sAdhuonI sevA karavI, tathA vaMdana namaskAra karavA, te. pAgala gAMDo; pAgala be prakAre kahyA che. temAM eka to, bhUtAviSTa gAMDo che, te to koi maMtrAdi prayogathI, DAhyo thAya che. bIjo gAMDo te mohI jIva che, te svayaM potAne viparItapaNe mAne che, paramArthane samajato nathI, ane karmabhAvane, potAno guNa mAne che. pariNAma tathA svabhAva pariNAmano tene viveka nathI. e rIte svacchaMdamAM Takayo che. arthAt evA UMdhA nizaMka thai, saMsAramAM paDayA che. tenI ghelachA, koi TALanAra nathI. pAya :pAkavA yogya; raMdhAvA yogya; caDI javA yogya; koraDu na hoya evA. pAchaLathI gauNa tarIke pATha :maukhika ke zAstrArUDha nirUpaNa
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ 610 pAThAMtara eka pAThanI jagoe bIjo pATha Ave te. (2) bhinna lakhANa; lakhANano judo paDato bhAga pANInA loTa :pANInAM mojAM; pANInAM taraMga pANIno biMdavo pANIno chAMTo pAtra : lAyaka; yogya pAtra 6 :pahelAM naMbaranA ajJAnI evA che ke bahAranA veSathI parIkSA kare che. bIjA naMbaranA ajJAnI evA che, ke bahAranI kriyA dekhIne parIkSA kare che. bIjA naMbaranA jIvo evA che, ke tattvadaSTithI parIkSA kare che, ke Ane parathI nirALA AtmAnI pratIta che ke nahi ? svAzraya caitanya bhagavAnanI zraddhA che. ke nahi ? para zarIrAdi ane aMtaramAM thatI pazya-pApanI lAgaNI, teno ha 'kartA nathI. te mAruM kArya nathI, evI nirupAdhi zraddhA pragaTI che ke nahi ? evI rIte parIkSA kare che, AvI trIjA naMbaranI parIkSA karanAro, pAtra jIva che. (2) pAtra jIvo evA che ke, tattvadaSTithI parIkSA kare che, ke Ane parathI nirALA, AtmAnI pratIta che ke nahi ? svAzraya caitanya bhagavAnanI zraddhA che ke nahi ? 5ra zarIrAdi ane aMtaramAM thatI puNya-pApanI lAgaNI teno huM kartA nathI te mAruM kArya nathI, evI nirupAdhi zraddhA pragaTI che ke nahi ? evI rIte parIkSA kare che. AvI parIkSA karanAra pAtra jIva che. pAtratA maitrI (sarva jagata upara nirvera buddhi), anukaMpA (temanA duHkha para karuNA), pramoda (AtmaguNa dekhI AnaMda) ane upekSA (nispRhabuddhi), A cAra bhAvanA bhAvazo, ethI pAtratA Avaze. (2) yogyatA pAtratA meLavavA zuM karavuM? (9) kSayopazama eTale potAnuM hita-ahita samajavAyogya jJAnano ughADa. (9) kayAyanI maMdatA athavA vizuddhi. (9)dezanA eTale satapuruSano upadeza, tattvabodha, satpadano upadeza. *)prAyogyalabdhi-matinI nirmaLatA athavA pakSapAtarahita saralabuddhi thavA mATe pAtratA vadhatAM karmanI sthiti anubhAganuM maMda thavuM (ghaTavuM). (9)karaNalabdhi eTale cAritraguNanA pariNAmanI vizuddhi. (*) pAtratA pAmavA mATe yathArtha satpuruSano tattvaupadeza bhAvathI zravaNa karavo joIe. (*) vicArIne manana karavuM joIe. (4) jeTalA guNo pragaTAvyA tene adhika karI TakAvI rAkhavA joIe. (*) badhA doSa (cAritranA doSa) ekadama TaLatA nathI paNa abhiprAyamAM zIgha badhA doSa TALavAnuM lakSa (huM akaSAya che, zuddha chuM e) hovuM joIe. pAyeya :bhAtuM pAdopagamanasaMthAro hAlyA cAlyA vinA maraNaparyata sthira rahyo. pAdharA :sIdhA pAnaka drAkSa, kapura, caMdanAdi aneka vastuo ekaThI karIne, eka jAtanuM pIvA yogya pINuM tene pAnaka kahe che. pApa :jIvanA azubha pariNAma te pApa che; temaja te azubha pariNAma jenuM nimitta che evA pulonA karmapariNAma (azubha karmarUpa pariNAma) te pApa che. (2) hiMsA, asatya, corI, avrata vagerenA azubhabhAva te bhAvapApa che ane te samaye karmayogya jaDanI zakitathI paramANuono jaththo svayaM baMdhAya te dravya-pApa che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) paramArthe-kharekhara A puya-pApabhAva (zubhAzubha bhAva) AtmAne ahitakara che, AtmAnI kSaNika azuddha dazA che, AtmAnuM asalI svarUpa nathI. dravyapuNaya-pApa puladravyanI azuddha avasthA che. te AtmAnuM hitaahita karI zake nahIM. (3) jIvanA azubha pariNAma pApa che. te dvArA pudagalamAtra bhAva karmapaNAne pAme che. (4) hiMsA, jUTha, corI, kuzIla, bhoga Adi bhAva te pApa bhAva che. e paya ane pApa banne bhAva te Asava che. A raLavA-kamAvAno, dukAna calAvavAno, davA-iMjekazana devAno bhAva te pApabhAva che. (5) mithyAdarzana; AtmAnI UMdhI samajaNa; hiMsAdi azubhabhAva te, pApa che. (6) jugAra, dArU, mAMsa vezyA, zikAra, corI, parastrIgamana e sAta, pApa durgatimAM javAnuM kAraNa che. AthI ene paNa choDavAM joie. (7) puNya, pApa vagere, para te mArAM che, paranuM kAMi karI zakuM chuM, evI mAnyatA te, pApa..
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ pApatavu :pApa Asava ane baMdhano peTAbheda che. mithyAtva, hiMsA, asatya, corI, avrata vagerenA azubha bhAva jIvane thAya che te bhAvavALA che. te samaye jJAnAvaraNIya, mohanIya, azAtA vedanIya Adi karmayogya pudgalo svayaM (svataH) jIvanI sAthe baMdhAya che te dravyapApa che. pApabaMdhanA kAraNa :(1) daSTi-pUjyo pratye niMdAno bhAva, bIjuM, sarva prANIo pratye nirdayatA-hiMsAno bhAva ane trIjuM, nidita cAritramAM anurAga. nindrita cAritryano abhiprAya, prAyaH te cAritrathI che. je hiMsA, jUTha, corI, maithuna, ane para padArthomAM gADha mamatvarUpe jANavA-oLakhavAmAM Ave che. pApabhAva hiMsA, jUTha, cArI, kuzIla, bhoga Adi bhAva, A raLavA kamAvAno, dukAna calAvavAno, davA-iMjekazano devAno bhAva te pApabhAva che. (2) viSaya, kaSAya, dehAdimAM Asakti, paisA, rAganI pravRtirUpa dhaMdhA, te badhA bhAvomAM ekalA pApano, azubha bhAva che. ane dAnAdimAM tRNAno ghaTADo, kaSAyanI maMdatA vagere hoya, to te zubha bhAva-puNya che. A rIte puNyapApane vyavahAre judA mAne paNa, baMnnene AsavamAnI, tenAthI dharma namAne, A rIte nava tattvane barAbara jANe, tyAre te zubha bhAva che. (3) para pratye tIvra rAga, te azubha pApa bhAva che. pApasava :tIvra mohanA vipAkathI utpanna thatI AhAra bhaya-maithuna-parigraha saMjJAo; tIvra kaSAyanA udayathI raMgAyela yogapravRtti rUpa kRSNa-nIla-kApAta nAmanI traNa lezyA; rAgadveSanA udayanI ugratAne lIdhe vartatuM indriyAdhInapaNuM; rAgadveSanI puSkaLatAne priyanA saMyogane, apriyanA viyogane, vedanAmAMthI chUTakArane tathA nidAnane icchavArUpa ArtadhyAna; kAya vaDe dUra evA pariNAmane lIdhe thatuM hiMsAnaMda, asatyAnaMda, steyAnaMda ane viSaya saMrakSaNAnaMdarUpa zaidradhyAna; vagara prayojana (-nakAmuM) zubhakarmathI anyatra (azubhakAryamAM) duSTapaNe joDAyeluM jJAna; ane sAmAnyapaNe darzanacAtrimohanIyanA udayathI utpanna avivekarUpa moha; A, bhAvapApAsavano vistAra dravyapApAsanA vistArano denAro che (arthAt 611 uparokata bhAvapApAsavarUpa anekavidha bhAvo tevA tevA anekavidha dravyApasavamAM nimittabhUta che. pApAnubaMdhI puNya :jenI daSTi rAga upara che. jene zubhanI ruci che, tene rAga Ave tyAre puNaya baMdhAya, te pApAnuMbaMdhI puNya che. pApAsavanuM svarUpa :bahu pramAdavALI caryA, kaluSitA, viSayo pratye lolupatA, parane paritApa karavo tathA paranA apavAda bolavA e pApano Asrava kare che. bahu pramAdavALI cardhArUpa pariNati (bahu pramAdathI bharelA AcaraNarUpa pariNati). kaluSArUpa pariNati, viSayalolupatArUpa pariNati, paraMparitAparUpa pariNati (parane duHkha devArUpa pariNati) ane paranA apavAdarUpa pariNati e pAMca azubha bhAvo dravyapApAsavane nimittamAtrapaNe kAraNabhUta che tethI dravyapApAsavanA prasaMgane anusarIne (anulakSIne) te azubha bhAvo bhAvapApAsavo che ane te (azubha bhAvo) jenuM nimitta che evA je yoga dvArA pravezatAM pulonA azubhakarmapariNAma (azubha karmarUpa pariNAma) te dravyapApAsava che. pApAsavabhUta bhAvo cAreya saMjJAo, iMdriyavazatA, Arta-raudra dhyAna, duHprayukta jJAna (duSTapaNe azubha kAryomAM joDAyeluM jJAna) ane moha e bhAvo pApaprada tIvra mohanA vipAkathI utpanna thatI AhAra, bhaya, maithuna, parigrahasaMjJAo; tIvra kaSAyanA udayathI anuraMjita yoga pravRttirUpa kRSNa-nIla-kApota nAmanI traNa vezyAo; rAga-dveSanA udayanA prakarSane lIdhe vartatuM iMdriyAdhInapaNuM; rAgadveSanA udrakane lIdhe priyanA saMyogane, apriyanA viyogane, vedanAmAMthI chUTakArane tathA nidAnane IcchavArUpa ArtadhyAna; kaSAya vaDe krUra evA pariNAmane lIdhe thatuM hiMsAnaMda, asatyAnaMda, teyAnaMda ane viSayasaMrakSaNAnaMdarUpa raudradhyAna; vagara prayojana (nakAmuM) zubhakarmathI anyatra (azubha kAryamAM) duSTapaNe joDAyeluM jJAna; ane sAmAnyapaNe darzanacAritramohanIyanA udayathI utpanna avivekarUpa moha; A bhAvapApAsavano vistAra dravyapApAmravanA vistArane denAro che. (arthAt
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ 612 uparokta bhAvapApAsavarUpa anekavidha bhAvo tevA tevA anekavidha | dravyapApAsavamAM nimittabhUta che.) pApopadeza vidyA arthAt vaidaka, jayotiSa karanAra, vyApAra karanAra, lekhana kArya karanAra, khetI karanAra, nokarI-cAkarI karanAra ane luhAra, sonI, darajI vagerenuM kAma karanArane, A ja kAma karavAnA ane bIjA je koi pApabaMdha karanArAM kArya che, teno koine paNa upadeza Apavo na joie. ene ja pApopadeza, anarthakaMDa tyAgavrata kahe che. pAbaMdI :niyamasara kAmane vaLagI rahevuM; niyamanuM pAlana; keda; nokarI; paheragIrInuM kAma; baMdhAi rahevAnI sthiti; paravazatA. (phArasI-pAlandI-pAlandI) pAyabhIratA:pApano bhaya. pAyA kI yaha bAta :AtmAnu bhavathI prApta karela vastu; anubhavasiddha vAta. pAra bhinna (2) dUra; juduM (3) aMta; cheDo; sImA; hada kAMTho; kinAro; Aro; naDatarathI dUra che. pAra UtarelI bhinna pAragAmI :pAra jai pahoMcanAruM; vizArada, cheDo pAmelo. pAraNAmika bhAva pAriNAmika zabda, to trikALI bhAvane, sahaja bhAvane, nahi badalatA bhAvane, utpAdavyaya rahita, sadAya ekarUpa rahetA bhAvane, batAvavA mATe che. utpAda vyaya bhAva, te pariNAma kahevAya che, ane A paramabhAvane, pAriNAmika kahevAya che. chatAM A pariNAmika zabda, utpAdavyayarUpa pariNAmane sUcavavA mATe nathI. pANezvara paramezvaranA; jina bhagavAnanA; bhAgavata; devI; pavitra pArazvarya:5rama sAmarthya; paramezvaratA pAramezvarI paramezvare kahelI. (2) paramezvara jina bhagavAnanI. pArakhejArI pravRtti :5ranI spRhA rahita ane AtmAmAM ja tRpta evI nizcayaratnatrayamAM lInatArUpa pravRtti pArakhezvara paramezvaranA; jina bhagavAnanA; bhAgavata; devI; pavitra. pAraaizvarya parama sAmarthya; paramezvaratA. pAramezvarI paramezvara jinabhagavAnanI. pAramezvarI pravRtti 5ranI spRhA rahita ane AtmAmAM ja tRpta evI nizcayaratnatrayamAM lInatArUpa pravRtti. pAramArthika vAstavika; yathArtha; kharuM. (vAstavika sata nityAnityasvarUpa hoya che. utpAdavyaya anityatAne ane dhrauvya nityatAne jaNAve che tethI utpAdavyaya dhrauvya nityAnitya svarUpa vAstavika satane jaNAve che. A rIte dravya utpAdavyaya dhrauvyavALuM che ema kahetAM te guNa paryAyavALuM paNa jAhera thai jAya che.) (2) vAstavika; yathArtha; kharuM. (vAstavika sat nityaanityasvarUpa hoya che. utpAdavyaya anityatAne ane dhrauvya nityatAne jaNAve che. tethI utpAdavyAdhrauvya nityAnityasvarUpa vAstavika sane jaNAve che. A rIte dravya utpAdavyayadhrauvyavALuM che ema kahetAM te sat che ema paNa vagara kahyuM AvI jAya che.) pAramArthika sAcA (2) tAttvika pAramArdika paMtha :mokSano mArga; AtmajJAna prAptino mArga pAramArthika sukha pAramArthika sukhanuM lakSaNa athavA svarUpa anukULatA che. pAramArthika saMbaMdha :tAttvika saMbaMdha pAzmArthikasAkha:pAramArthika sukhanuM kAraNa svabhAvanI pratikULatAno abhAva che. pArezvarI pravRtti :paranI spRhArahita ane AtmAmAM ja tRpta evI nizcayaratnatrayamAM lInatArUpa pravRtti pArzva pAsenuM; paDakhAnuM; paDakhe cAlanAra. pArzvastha : je muni vasatimAM pratibaddha thaI, munionI samIpa pAzvamAM pravarte, te pArthastha veSadhArI kahevAya che. pariNAmika bhAva:pAriNAmika eTale, sahaja svabhAva; utpAdU-vyaya vagarano dhruva ekarUpa kAyama rahenAra bhAva te pAriNAmika bhAva che. pariNAmika bhAva badhA jIvone, sAmAnya hoya che. audayika, auparAmika, kSAyopathamika ane #Ayika, e cAra bhAvA rahitano je bhAva, te pAriNAmika bhAva che. pAriNAmika kahetAM ja pariName che. evo dhvani Ave che. pariName che eTale 2 avani
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ 613 ke dravya-guNanuM nitya vartamAnarUpa nirapekSapaNuM che. AvI dravyanI pUrNatA che. dravya-guNa ane nirapekSa paryAyarUpa vastunI je pUrNatA che, tene pariNAmika bhAva kahe che. jeno niraMtara abhAva rahe tene pariNAmika bhAva kahe che; sarva bheda jemAM garbhita che. evo caitanyabhAva, te ja jIvano pAriNAmika bhAva che. matijJAnAdi tathA kevaLajJAnAdi, je avasthAo che, te pAriNAmika bhAva nathI. pariNAmika AtmalAbha (hayAtI) jeno hetu che te pariNAma che. ane pariNAmathI yukta te pAriNAmika che. (2) bhagavAna AtmA vastu che, te asti che, te sattA che, eTale hovAvALuM tattva che. A hovAvALo bhAva, evA AtmAmAM be aMzo che, eka badalato aMza, ne bIjo trikALa Takato aMza. badalato aMza, te paryAya che. ane je trikALa Takato aMza, te dhruva, avinAzI aMza che. tene pariNAmika kahyo che, paraMtu te utpAda-vyayarUpa pariNAmane, sUcavavA mATe kahayo nathI. A to vItarAga vijJAna che. A parama pAriNAmika bhAva, to utpAda vyaya nirapekSa ekarUpa che. ane dravyArthika nayano viSaya che. (3) karmanA udayAdinI apekSA vagara AtmAmAM je guNa mULa thI rahevAvALA che te 'pAriNAmika' kahe che. pariNAmika bhAva dravyanA svarUpanI prApti (hayAtI) jeno hetu che arthAt dravya potAne dhArI rAkhe che arthAt pote hayAta rahe che tethI te pAriNAmika bhAva che. (2) jIvanA pAriNAmika bhAvanuM lakSaNa athavA svarUpa sahaja caitanya che. A pariNAmika bhAva anAdi anaMta hovAthI A bhAvanI apekSAe jIvo anAdi anaMta che. (3) AtmAno trikALI sahaja ekarUpa zAzvata svabhAva te pAriNAmika bhAva che. te dhruva dravyarUpa che. tene paramabhAva kahyo che. anya cAra bhAvo-dayika, aupathamika, kSAyopathamika ane kSAyika kSaNika che. tethI temane paramabhAva na kahyA. pAriNAmikarUpa paramasvabhAvabhAva pratyeka jIvane sadAya vidyamAna che. have A pAMca bhAvomAM savizuddha parama pariNAmika bhAva je zAzvata dhruva acala che te dravyarUpa-vasturUpa che ane anya cAra bhAvo pragaTa paryAyarUpa che. temAM traNa nirmaLarUpa che ne audayika malinarUpa che. e paraspara sApekSa evuM dravyaparyAya dravya te AtmA-padArtha che. arthAt dravya-paryAya banne thaIne Akho AtmA-padArtha che. dravya te nizcaya, paryAya te vyavahAra : banne thaIne pramANa vastu sat. (4) pAriNAmika eTale sahaja svabhAva; utpAdavyaya vagarano dhruva, ekarUpa kAyama rahenAra bhAva, te pAriNAmika bhAva che. pAriNAmika bhAva badhA jIvone, sAmAnya hoya che. audayika, aupathamika, mAyopathamika ane kSAyika e cAra bhAva rahitano je bhAva, te pAriNAmika bhAva che. pariNAmika kahetAM ja pariName che evo dhvani Ave che. pariName che, eTale ke dravya guNanuM nitya vartamAnarUpa nirapekSapaNuM che, AvI dravya pUrNatA che tene pariNAmika bhAva kahe che. jeno niraMtara sadbhAva rahe, tene pariNAmikabhAva kahe che, sarva bheda jemAM garbhita che. evo caitanyabhAva, te ja jIvano pAriNAmika bhAva che. matijJAnAdi tathA kevaLajJAnAdi, je avasthAo che te pAriNAmikabhAva nathI. (5) udayabhAva, upazama bhAva, kSayopazamabhAva, kSAvikabhAva, e cArane koi ThekANe zAstramAM, vibhAvabhAva kahyA che. upazama, kSayopazama, zrAvikabhAvane gauNa karIne, paranI apekSA vagarano ekalo svabhAvabhAva che, tene zAstramAM pAriNAmika bhAva kahyo che. - jJAyakabhAva kahyo che. (6) trikALI pariNAmikane, bhAvarUpa kahIe; ene pAriNAmika kahIe, dhruva kahIe, nitya kahIe, sadaza kahIe, eka pada kahIe, ane je A paryAya,. che te anitya, aMdhRva, visada kahIe, kema ke temAM pratisamaya utpAda-vyaya thAya che. mokSano mAraga che te paNa utpAda vyayarUpa che. eTale ke vartamAna, jeno utpAda thAya, teno bIje samaye vyaya thAya che. bIje samaye utpAda thAya, teno trIje samaye vyaya thAya che. A pramANe utpAda-vyayarUpa hovAthI, mokSamArganI paryAya zuddha pAriNAmika bhAva lakSaNa dravyathI, kathaMcita bhinna che. kema? kema ke, te paryAya bhAvanArUpa che. (7) AtmAno trikALI sahaja
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ 614 eka rUpa zAzvata svabhAva, te pariNAmika bhAva che; te dhuva dravyarUpa che. tene | (1) ahiMsA aNuvrata=jemAM saMkalpI hiMsAno tyAga hoya, AraMbhI hiMsAno paramabhAva kahyo che. anya cAra bhAvo, kSaNika che tethI temane paramabhAva na tyAga na hoya te ahiMsA aNuvrata che. kahyA. ahiMsA aNuvratadhArI rAjyakArya, rAjyaprabaMdha (vyavasthA), deza rakSaNArthe pariNAmika rUpa parama svabhAva bhAva pratyeka jIvane sahAya vidyamAna che. yuddha, sajajanapAlana, durjana damana, kRSi, vANijya, zilpAdi sarva Avazyaka have A pAMca bhAvomAM sarvavizuddha parama pariNAmika bhAva, je zAzvata dhruva gRhasthanAM karmane karI zake che. samudrayAtrA (dariyAI musApharI), paradezagamana nirmaLarUpa che ne audayika malina rUpa che. e paraspara sApekSa evuM dravya Adi paNa karI zake che. te saMkalpI hiMsAthI bace che. zikAra ramatA nathI, paryAya dravya, te AtmA padArtha che. arthAta dravya-paryAya, baMnne thaine Akho mAMsa khAtA nathI, mAMsa mATe pazuvadha karAvatA nathI. AtmA padArtha che. dravya te nizcarya, paryAya, te vyavahAra; baMnne thaine (2) satya aNuvrata=je asatyathI rAjya taraphathI zikSA thAya-je bIjAone ThagavA pramANa vastu sat. (8) jemAM nimittanA sadabhAva ke abhAvanI apekSA nathI mATe vizvAsaghAta mATe bolavAmAM Ave evAM vacana na kahevAM ane priya, evo sahaja svabhAva. ekalo parama pariNAmika svabhAvabhAvara, jJAnarasa, hitakArI sajajanone yogya vacana kahevAM te satya aNuvrata che. evA zrAvaka AnaMdarasa, zAMtarasa, vItarAgarasa, evA anaMta rasanuM je anAdi-anaMta je vacanathI kalaha thAya, hiMsAnI pravRtti thAya, bIjAnuM ahita thAya, tevuM ekarUpa tene pragaTa kare che. paramANu je paryAya vinAnuM (dravya) che tene paNa satyavacana paNa bolatA nathI. nyAya ane dharmanI pravRttimAM hAni na Ave, pariNAmikabhAva kahe che. ahIM to jIvanA zAyakabhAvarUpa pAriNAmikanI temaja vRthA koI prANIno vadha na thAya, tene kaTa na pahoMce, e sarva vAtano vAta che. paryAyarahita dravya e parama pariNAmika bhAva che. tene zudhdhanaya vicAra karIne mukhamAMthI vacana kADhe che. pragaTa kare che. (9) bhAvazruta jJAna; Atma jJAna (3) acaurya aNuvrata=paDI gayelI ke bhUlathI rahI gayelI koInI vastune nahi levI pArojaNa upAdhirUpa thai paDe, tevAnI sevA ke saMbhALavAnI javAbadArI, ke gaLe te acaurya aNuvrata che. vizvAsAta karIne, corI karIne, dhamakI daIne, vadha baMdhANI; sevA cAkarI, baradAsa karIne koInI saMpattine zrAvaka harato nathI. nyAyapUrvaka abhyadhanamAM paNa pAlave nahi jatuM kare; samAdhAna kare. saMtoSa rAkhe che. anyAyathI saMgharelA ghaNA dhananI IcchA karatA nathI. je vastu pAlavuM :pallavita thavuM; navA kUMpaLa AvavAM. levAnI rAjA ke prajA taraphathI manAI na hoya te ja vastuone pUchyA vagara le pAdita rakSita che. jemake nadInuM pANI, hAtha dhovAnI mATI, jaMgalamAM phaLa ke lAkaDAM Adi pAvana :pavitra ja manAI hoya to te paNa grahaNa na kare. pAsA :khUNA rUpa AkAra; guNa. (4) brahmacarya aNuvrata=potAnI vivAhita strImAM saMtoSa rAkhIne sarva parastrIone pAhuDa :upahAra; bheTanuM moTIne mAtA samAna, sarakhI vayanIne bahena samAna ane nAnIne putrI pAMca labdhio (1) kSayopazama labdhi (2) vizuddha labdhi (3) dezanA labidha samAna je samaje che te brahmacarya aNuvrata pALe che. zrAvaka vIryane zarIrano (4) prAyogya labdhi (5) karaNa labdhi. rAjA samajIne svastrI sAthe viSayabhogamAM paNa evI maryAdA sAcavIne pAMgaLuM apaMga; azakta; nirbaLa; laMgaDuM; AdhAra TekA vinAnuM. saMtoSasahita pravarte che ke jethI nirbaLatA AvI na jAya. pAMca aNata :
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) parigrahapramANa aNuvrata-daza prakAranA parigrahanuM potAnI AvazyakatA, yogyatA ane IcchA pramANe janmaparyaMta pramANa karI levuM. tethI adhikanI lAlasAno tyAga karavo te parigrahapramANa aNuvrata che. jeTalI saMpattinuM pramANa karyuM hoya teTaluM pramANa pUruM thAya tyAre zrAvaka vyApArAdi baMdha karI de che. pachI saMtoSathI potAno samaya dharmasAdhana ane paropakAramAM vyatIta kare che. A pAMca aNuvratanuM mUlya vadhAravA mATe (daDhatA vadhavA mATe) zrAvaka sAta zIla-traNa guNavrata ane cAra zikSAvratane paNa pALe che. pAMca astikAya :jIva, pudgala, dharma, adharma ane AkAza. pAMca IndriyanA pAMca viSayo :AMkha, kAna, nAka, jIbha ane tvacA e pAMca indriyanA pAMca viSaya-rUpa, zabda, gaMdha, rasa ane sparza prati saMpurNa rAga ke dveSa, rahitapaNuM sAdhake keLavavuM joie. A pratyeka viSayane, be bAju che. karNanidrayano viSaya zabda che. zabda sAMbhaLyA pachI te prazaMsArUpa ke niMdArUpa lAge; cakSurindriyano viSayarUpa che, te suMdara ke asuMdara hoya, rasendriyano viSaya rasa che. te khAro, khATo, tIkho, mITho, turo vagere hoi zake. dhrANendriyane viSayagaMdha che. te sugaMdha ke durgaMdharUpa lAge. ane sparzendriyane viSaya sparza che, te suMvALo, karkaza ema judo judo hoi zake. A pAMca viSayanAM sArA rUpa maLe, to rAga thAya ane kharAbarUpa maLe, dveSa thAya tevo sAmAnya janano anubhava che. muni ahIM rAgadveSathI alipta rahevA icche che, kAraNa ke, rAga-dveSanA paraNAme jIvanuM bUruM karavAmAM, kazuM bAkI rAkhyuM nathI. rAgadveSanAM pariNAma AvavAthI, jIvano bahirAtmabhAva thAya che. te potAnuM svarUpa ja bhUlI jAya che. je tenA bhavabhramaNano hetu thAya che. AthI sarva viSayomAM anAsakti keLavavAno puruSArtha, muni kare che. pAMca indriyo :sparzana; rasanA,brANa, cakSu, zrotra pAMca Indriya ane mananI mahattA HjagatamAM dhananuM mAhAtmya jIve jANyuM che, tethI tene jyAM tyAM nirarthaka nAkhI deto nathI, durvyaya karato nathI, tema potAnuM 615 ahita thAya tevA kAryamAM vAparato nathI. pAMca Indriya ane mana e aihika dhana karatAM keTalAM badhAM adhika mUlyavAna che ? keTalAM puNya vadhyAM tyAre saMzI paMcendriyapaNuM ane temAM mokSaprApti mATe sarvottama evo mAnavabhava maLyo che ? e samajAya to vacana, nayana Adi Indriyo bhava vadhI jAya evAM, karmabaMdhana thAya tevAM kAryomAM to na ja vaparAya, teno durupayoga na ja thAya, ema khacIta pravartAya. paraMtu sAcI samajaNa ke vicAranA abhAve, pAMce Indriyo niraMkuzapaNe chUTI mUkI che ane tethI te ahorAtra potAne ja duHkharUpa evAM pApamAM pravartI rahI che. temAM paNa vacanathI vera, virodha ke premaprItirUpa dveSa ke rAga vadhyA ja kare ane bhavavRddhi thayA ja kare tevAM karma baMdhAya che. nayanathI paNa ISTAniSTha bhAvanI vRddhi thaI rAgadveSa vadhyA ja kare che, teno lakSa Avato ja nathI. nirarthaka jyAM-tyAM jovAnI ja AturatA, abhyAsa ane jyAM-tyAM jema tema bolyA ja karavAnI kuTevathI kevAM kevAM karmabaMdhana thaI rahyAM che ane potAne kevI hAni thaI rahI che teno vicAra sarakho ya Avato nathI! e ja mohanuM prAbalya che. pAMca IndriyanA viSaya :rUpa, rasa, gaMdha, sparza ane zabda. pAMca kAraNo maLe tyAre mukta thAya. H pAMca gati HdArU-mAMsa khAya, te narakagatimAM jAya. ochuM devuM ane vadhAre levuM, evA kuDakapaTanA pariNAma kare, te tiryaMca gatimAM jAya. jenAM saraLa ane jAya ane bhadrika madhyama pariNAma mukhya hoya, te jIva marIne devagatimAM AtmAnI pUrNa nirmaLadazA pragaTAve, te siddhagatine pAme. pAMca puNya :ahiMsA, satya, asteya, brahmacarya ane aparigraha, e pAMca puNyabhAva che. pAMca prakAranI saMpatti :dhAna (anAja) dhana (nANuM) srI (patnI) tana (zarIra) pazu, A pAMca prakAranI saMpatti kahevAya. 'pahele bhAna, bIje dhana, trIje strI, cothe tana, pAMcame hoya pazuno saMga, lakhAya kAgaLamAM zrI paMca'' pAMza parAvartana :(1) dravya parAvartana (2) kSetraparAvartana (3) kALa parAvartana (5) bhavaparAvartana ane (5) bhAva parAvartanarUpa anaMta bhramaNa niraMtarapaNe
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikAramAM sthita hovAthI prApta thayuM che. A pAMca parAvartanarUpa bhramaNa anAdithI che. pAMca pApa hiMsA, juThThuM bolavuM. corI karavI, abrahmacarya ane parigraha karavo A pAMca pApa che. (2) mithyAtva, cAra kaSAya, krodha, mAna, mAyA ane lobha, hiMsA, juThuM, cArI,viSaya sevana ane dilamAMthI bahAra pheMkI devA joie. to maLIne pAMca pApa kahevAya che. (3) parigraha, A pAMce pApone potAnA ja, te abaMdha banI zake che. pAMca bhAvo : pAMca bhAvomAM aupazamika, jJAyika, hrAyopazamika ane audiyaka e cAra bhAvo paryAyarUpa (vartamAna vadhatI dazArUpa) che ane pAMcamo zuddha pAriNAmikabhAva che te trikALI ekarUpa dhruva che. tethI te dravyarUpa che; A rIte AtmapadArtha dravya ane paryAya sahita (je vakhate je paryAya hoya te apahyata) che. (2) (*) abaddha spaSTa = karmano saMyoga che, chatAM nizcayathI abaMdha asparzI chuM. (*) ananya = zarIranA AkArano saMyoga, che chatAM nizcayathI dareka samaye ekarUpa chuM (*) niyata = hInAyika avasthArUpa pariNamana thAya che, chatAM nizcayathI dareka samaye eka rUpa chuM. (*) avizeSa = anaMta guNo judI -judI zakita sahiche. paNa svabhAva bhedarUpa nathI, huM nitya ekarUpa abheda chuM. (*) asaMyukata = rAgadveSa, harSa-zokanA bhAva nimittAdhI thAya che, paNa huM te rUpe thai jato nathI. uparyukata pAMca bhAvothI svataMtra pUrNa nirmaLa svabhAvapaNe, AtmAne paryAya mAne tyAre nirmaLa zraddhArUpa zarUAtano dharma eTale ke, samyagdarzana thAya che. AvyuM jANyuM teNe ja, kharuM jinazAsana jANyuM che. (3) audiyaka, aupazimaka, hrAyopazamika, kSAyika ane pAriNAmika A pAMca bhAvo nIcenI cha bAbato sidhdha kare cheH (1) jIvano anAdi anaMta zudhdha caitanya svabhAva che ema pAriNAmika bhAva sAbita kare che. (2) jIvano anAdi anaMta zuddha caitanya svabhAva hovA chatAM tenI avasthAmAM vikAra che ema audayikabhAva sAbita kare che. 616 (3) jaDa karmanI sAthe jIvano anAdino saMbaMdha che ane jIva tene vaza thAya che tethI vikAra thAya che paNa karmanA kAraNe vikAra bhAva thato nathI ema paNa audiyakabhAva sAbita kare che. (4) jIva anAdithI vikAra karato hovA chatAM te jaDa thai jato nathI ane tenAM jJAna, darzana, ane vIryano aMze ughADa to sadA rahe che ema kSAyopazamika bhAva sAbita kare che. (5) AtmAnuM svarUpa yathArtha paNe samajIne jayAre potAnA pAriNAmika bhAvano jIva Azraya kare che tyAre auyika bhAva TaLavAnI zarUAta thAya che ane prathama zradhdhAguNano audayikabhAva TaLe che ema aupazamikabhAva sAbita kare che. (6) AthI samajaNa pachI jIva jema jema satya puruSArtha vadhAre che tema tema moha aMze TaLato jAya che ema kSAyopazamikabhAva sAbita kare che. (7) jIva jo pratihatabhAve puruSArthamAM AgaLa vadhe to cAritra moha svayaM dabAi jAya che. (-upazama pAme che) ema aupazamikabhAva sAbita kare che. (8) apratihata puruSArtha vaDe pAriNAmikabhAvano Azraya vadhatAM vikArano nAza thai zake che ema jJAyikabhAva sAbita kare che. (9) jo ke karmano saMbaMdha pravAhathI anAdino che to paNa samaye samaye jUnAM karma jAya che ane navAM karmano saMbaMdha thato rahe che te apekSAe temAM zarUAtapaNuM rahetuM hovAthI (-sAdi hovAthI) te karma sAtheno saMbadha sarvathA TaLI jAya che ema jJAyikabhAva sAbita kare che. (10) koi nimitta vikAra karAvatuM nathI paNa jIva pote nimittAdhIna thaine vikAra kare che; jIva jayAre pAriNAmika bhAvarUpa potAnA svabhAva taraphanuM lakSa karI svAdhInapaNuM pragaTa kare che tyAre nimittAdhInapaNuM TaLI zuddhatA pragaTe che. ema aupamikabhAva, sAdhaka dazAno hrAyopamika bhAva ane kSAyikabhAva e traNe sAbita kare che.
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ 61. (4) aupazamAdika pAMca bhAvomAM, kyA bhAvathI mokSa thAya che, te | (2) je vakhate paryAya pragaTayo, te svakALa eTale kALa. vicAravAmAM Ave che. tyAM pathamika, kSAyopathamika, kSAyika ane (3) ane puruSArtha vaDe je paryAya thavAno hato, te thayo te niyata. audayika, e cAra paryAyarUpa che ane zuddha pAriNAmika bhAva, te dravyarU5 che. (4) ane puruSArthathI svabhAva paryAya pragaTatI vakhate, je karmano abhAva thayo, te e paraspara sApekSa, evuM dravya paryAyadaya (dravya ane paryAyanuM joDakuM, te karma.5 cAra samavAya, astirUpe caitanyamAM AvI jAya che. ane AtmapadArtha che. (5) chevuM karmano abhAva, te nAsti pariNamanarUpe, caitanyamAM AvI jAya che. pAMca bhAvomAM upazama Adi cAra bhAvo paryAyarUpa che. temAM (prathamanA) traNa pAMca samiti : nirmaLa paryAyarUpa che. audayika malina vikArarUpa che, ane pariNAmika dhruva, (1) irSA samiti-be ghaDI sUrya ugyA pachI rasto prAsuka thai gayA, pachI dravya svarUpa che. te AtmAno, ahetuka akRtrima sahaja svabhAva che. yatnAcArapUrvaka, cAra hAtha pramANa jamIna joi saMbhALIne AvavuM-javuM pAMca mahAvrata :ahiMsA, satya, asteya, brahmacarya ane aparigraha. (2) bhASA samiti-hitakArI ane thoDAM evAM vacana bolavAM ke, je sAMbhaLatAM pAMca samavAya kALalabdhi, puruSArtha, svabhAva, bhavitavyatA ane te ja samaye koi paNa prANIne duHkha na thAya. nimita-karmanA upazamAdi, ema pAMca samavAya eka sAthe ja hoya che. (3) eSaNA samiti-tAlIsa doSa, batrIsa aMtarAya TALIne, uttama kulIna AtmA caitanyamUrti prabhu atIndriya jJAnane AnaMdano rasakaMda che. te AnaMdanI zrAvakane ghera AcAra sahita, vidhipUrvaka zuddha prAsuka AhAra ekavAra karavo. dhruva khANa, to aMdara cidAnaMda prabhu tu, pote ja cho. AvI potAnI cIja (4)AghananikSepaNa samiti-yantrAcAra pUrvaka joi saMbhALIne pustaka, pIMchI, pAmavA mATe, kALalabdhi pAme che, bhavitavya, je samakita thavA yogya che, te kamaMDaLa vagere, levuM-mUkavuM thAya che ane tyAre karmanA upazamAdi paNa thAya che; A pramANe, pAMce (5) pratikApana samiti-joi saMbhALIne nirjIva sthAnamAM kaka, maLa, mUtra vagereno samavAya ekI sAthe ja, hoya che. tyAga karavo, lIlotarI upara athavA bhInI jamIna para maLatyAga na karavo. mokSamArganI prAptino kALa hoya tyAre A rIte samitinuM varNana karyuM. (1) cidAghana svabhAva upara daSTi jAya, te svabhAva thayo. A prakAre pAMce samiti guptinA pAlanamAM, sahAyaka thAya che ane jevI rIte (2) cidAghana svabhAvanI daSTi thai te svabhAva taraphano, puruSArtha thayela. samitinuM kathana karyuM che, te prakAre pAlana to muni mahArAja ja kare che, to paNa (3) te ja kALe A (nirmaLa) paryAya thavAnuM jJAna thayuM, te kALalabdhi thai. jeTaluM banI zake teTaluM zrAvake paNa pAlana karavuM joie. jema ke zrAvake joi (4) Aje nirmaLa bhAva te kALe thayo, te thavAno hato te ja thayo, te bhavitavya, saMbhALIne cAlavuM joie, ochuM ane hitakArI vacana bolavuM joie, zuddha prAsaka AhAra levo, badhI vastuo joi saMbhALIne levA-mUkavI ane joi (5) tyAre pratikULa nimittano abhAva thayo, te nimitta thayuM. saMbhALIne jIvarahita sthAnamAM maLa-mUtra vagerenuM kSepaNa karavuM. e rIte A pramANe pAMce samavAya eka sAthe hoya che. ema jANavuM thayAzakti, zrAvakoe pAlana karavuM joie. pAMca samavAya caitanyanA, eka kSaNanA puruSArthanI ugratAmAM, pAMce samavAya AvI pAMcamuM aMga :bhagavatIsUtra. jAya che. vastu upara yathArtha daSTi thaine, puruSArtha vaDe thai zake, te paruSArthI. pAMcamuM sthAnaka :mokSapada; paMcamagati. (1) te puruSArtha vaDe, je svabhAva hato, temAMthI paryAya pragaTayo, te svabhAva. ane
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ potAne jANatAM zAna thAya; arihaMtane jANe mATe sAcuM jJAna thaI jAya che ema nathI. je kharekhara arihaMtane dravya-guNa-paryAyapaNe jANe che te kharekhara potAnA AtmAne jANe che, evuM je pravacanasAra gAthA 80mAM lIdhuM che, teno Azaya evo che ke - prathama arihaMtanA dravya-guNa-paryAyane jANe, eTale manathI kaLe eTale vikalpapurvaka jANe; pachI enuM lakSa choDI, potAnA dravya-guNa-paryAyane bhedathI jANe, pachI evA bhedane samAvI de-samAvI de, eTale dravya-guNa-paryAyanA bhedanuM lakSa choDI, aMtaramAM sthita thAya. tyAre tene atIndriya sukha pragaTe che ane tyAre potAnA AtmAne jANyo ema kahevAya che. potAnA dravyamAM je paryAya utpanna thAya che te saMyoga che ane je vyaya thAya che te viyoga che. :paryAyanA utpAda-vyayane saMyoga-viyoga kahevAya che. potAnA pariNAma rAgAdi pariNAma potAnA pariNAmanuM phaLa :sukhaduHkhanA pariNAma potAnI paryAyone pheravavAno AtmAno kAbU nahi? :are bhAi ! jayAM dravyane nakkI karyuM tyAM vartamAna paryAya pote, dravyamAM vaLI ja gai, pachI tAre kone pheravavuM che? mArI paryAya mArA dravyamAMthI Ave che, ema nakakI karatAM ja paryAya dravyamAM aMtarmukha thai gai, te paryAya have kramakrame nirmaLa ja thayA kare che ane zAMti vadhatI jAya che. A rIte paryAya pote dravyanA kAbUmAM AvI ja gayelI che. paryAya Avaze kayAMthI ? dravyamAMthI, mATe jayAM AkhA dravyane kAbUmAM lai lIdhuM (zraddhA jJAnamAM svIkArI lIdhuM) tyAM paryAyo kAbUmAM AvI ja gai, eTale ke dravyanA Azraye paryAyo samyak nirmaLa thavA ja mAMDI. jayAM svabhAva nakakI karyo tyAM ja mithyAjJAna TaLIne, samyakzAna thayuM, mithyA zraddhA palaTIne, samyagdarzana thayuM- e pramANe nirmaLa paryAya thavA mAMDI te paNa vastuno dharma che. vastuno svabhAva pharyo nathI, ne paryAyonA kramanI dhArA tUTI nathI. dravyanA AvA svabhAvano svIkAra karatAM paryAyanI nirmaLa dhArA tUTI nathI. dravyanA AvA svabhAvano svIkAra karatAM paryAyanI nirmaLa dhArA zarU thai gai, ne jJAnAdino anaMto puruSArtha temAM bhego ja AvI gayo. 618 sva ke para koi dravyane, koi guNane ke koi paryAyane, pheravavAnI buddhi jayAM na rahI, tyAM jJAna jJAnamAM ja TharI gayuM. eTale ekalo vItarAgI jJAtAbhAva ja, rahI gayo, tene alpakALamAM mukti thAya ja. basa ! jJAnamAM jJAtAdRSTApaNuM rahevuM, te ja svarUpa che, te ja badhAno sAra che. aMtaranI A vAta jene khyAlamAM na Ave, tene kayAMka paramAM ke paryAyamAM pheraphAra karavAnuM mana thAya che; jJAtAbhAvane cUkIne kayAMya paNa pheraphAra karavAnI buddhi, te mithyA buddhi che. paryAya kramabaddha thAya che. ema jANe to paryAyanuM kartatva chUTIne akartA svabhAvI dravya upara dRSTi jAya che. kramabaddha upara dRSTi rAkhIne kramabaddhano nirNaya nathI thato. dravya upara dRSTi kare tyAre kramabaddhano sAco nirNaya thAya che. kramabaddha, e to sarvajJano prANa che. potArUpe :nijarUpe; AtmArUpe porasa HzUrAtana; gaurava; utsAha; caDhAvavo; umaMga vadhAravo. poLiyA rUpiyA, paisA (2) poLane daravAje rakSaNa karanAra nokara; dvArapAla; daravAna poSaNa :azana posANavinA :ruci vinA puNya :jIvanA zubha pariNAma te puNya che; temaja te zubha pariNAma jenuM nimitta che evA pudgalonA karmapariNAma (zubha karmarUpa pariNAma) te puNya che. (2) dayA, dAna, vrata, pUjA, bhakti Adino bhAva e puNya bhAva che. (3) jIvanA zubha pariNAma puNya che te dvArA pudgalamAtra bhAva karmapaNAne pAme che. (4) dayA, dAna, bhakti, pUjA, vrata vagerenA zubhabhAva jIvanI paryAyamAM thAya che te arUpI vikArI bhAva che-te bhAvapuNya che, ane te samaye karma yogya jaDa paramANuono jaththo svayaM (potAnA kAraNe potAthI) ekakSetrAvagAha saMbaMdhe jIvanI sAthe baMdhAya che te dravyapuNya che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimittamAtra che.) (5) jIvanA zubha pariNAma (te puNya che) tema ja te (zubha pariNAma) jenuM nimitta che evA pudgalonA karmapariNAma (-zubha karmarUpa pariNAma) te puNya che. (6) vikAra (7) pavitratA; puNyano
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ 619 kAmabhogabaMdhakathA to jIve, anaMtavAra sAMbhaLI che. tethI AcArya bhagavAna kahe che ke jaDanA saMyoganI, rUci choDa, puNyathI dharma nathI. pAraya ane pApa :vikArI thavA yogya ane vikAra karanAra e banne puya che, temaja e baMnne pApa che. (2) pazya-pApa karmonuM kAraNa, svabhAvathI viruddha evA, rAga-dveSa bhAvo che.te puNya pApa pote pulakarmarUpa che jIvarUpa nathI. ane te puNya pApanA phaLamAM, bahAranI sAmagrI maLe che. te paNa AtmAthI judo artha AtmAnI pavitratA che. AtmAnA zraddhA, jJAna ne cAritra, e puNaya che. ke je pavitra che. (8) pavitratAne, prakAzanAra (9) dayA, dAna, pUjA, bhakti, vratAdinA, zubhabhAva-maMda kaSAya. te jIvanA cAritraguNanI, azuddha avasthA che; puNya ane pApa banne Asrava che. baMdhananA kAraNo che. (10) pavitratA (11) dayA, dAna, pUjA, bhakti, vratAdinA zubha bhAva,-maMda kaSAya, te jIvanA cAritra guNanI azuddha avasthA che; puNya-pApa be ya Asava che. baMdhanAM kAraNo che. (12) puNayamAM dharma mAnyo te dharma khoTo che. khoTA dharmanI pratIta, ruci ane tenuM vedana karavAthI, bhavano abhAva thAya nahi, navamI grevayaka jAya, paNa bhavabhramaNa TaLe nahi. (13) puNya sukhanA sAdhana nathI, paNa duHkhanA bIjarUpa tRSNAnAM ja, sAdhana che. puNya sukhAbhAsa evA duHkhanAM ja, sAdhana che. (14) prathama tharyAya nava tattva samajayo temAM (guru Adi to nimitta che, paNa) ekapaNuM pragaTa karanAra, zuddhanaya ja che. jo svabhAva tarapha na DhaLe, ane mAtra deva, guru, zAstra tathA navatattvanA zubha rAgamAM aTakI jAya, to te puNya che. dharmAdimAM tRSNAno ghaTADo, kaSAyanI maMdatA vagere, ho te zubhabhAva-puNya che. (15) zrIpALa rAjAe AyaMbiva karyuM, tethI roga maTI gayo, tema loko mAne che. paNa zarIranA roga maTADavAnuM kArya, dharmanuM nathI. pUrvanA puNya hoya tyAre, zarIra nirogI thAya che, dharmanA phaLathI roga maTe, ema mAnanAra dharmanA svarUpane samajayo nathI. puNaya zubha pariNAmathI thAya, ane dharma AtmAno zuddha svabhAva, pragaTa karavAthI thAya, tenI tene khabara nathI. sanatakumAra cakravartIe, dIkSA lIdhA bAda, te mahAna dharmAtmA mUrtine ghaNAM varSo sudhI, tIvra roga rahyo. chatAM zarIra upara dharmanI asara kaMi paNa na thai. dharmathI zarIra nirogI rahe tema nahi. paNa dharmanA phaLamAM, puNya ane zarIra vagereno, baMdha ja na thAya. mokSamArgamAM puNyano paNa niSedha che, tyAre atyAre to dharmanA nAme loko phAve tema hoye rAkhe che, ane kahe che ke, puNya karo, tenAthI manuSya, devanAM zarIra maLaze, ane pachI paraMparAe mokSa thaze. AvI vAto eTale ke jIva rAga dveSanAM kartA ane phaLano bhokatA, evI puruSa e paramArthe pApa ja che. jo ke vyavahAra mokSamArga (deva-guru-zAstranI zradhdhA Adi tathA paMcamahAvratanA pariNAma) ne upAdeyabhUta nizcayaratnatrayanuM vyavahArathI kAraNa kahevAmAM AvyuM tathA tene paraMparAe jIvanI pavitratAnuM kAraNa hovAthI (vyavahAre) pavitra kahevAmAM Avela che to paNa ekasvarUpa bhagavAna AtmAnA avalaMbanane choDIne rAganuM avalaMbana le che mATe puNaya e paNa paramArthe pApa ja che. tenuM eka kAraNa-zubha pariNAmanuM para dravyanA AlaMbanarUpa parAdhInapaNuM che. bIjuM kAraNa nirvikalpa samAdhimAM lIna (yogIone) AtmasvarUpamAMthI paDavAmAM vyavahAra vikalponuM AlaMbana (guNa-guNInA bhedarUpa AtmasvarUpanuM ciMtavana athavA dravya-guNa-paryAyanuM bhedarUpa ciMtavana) kAraNa che. vyavahAra ratnatrayano vikalpa Avyo eTale nizcaya ratnatrayathI paDI gayo. A rIte nizcayanayanI apekSAe puNya e pApa che. eTale vyavahArathI jene puNya kahevAya che te nizcayathI (kharekhara) pApa che. pazya yogano tyAga kema thAya? :e to svabhAvamAM Thare, tyAre ja thAya. puya tattva puNaya. Asrava ane baMdhano peTA bheda che. dAna, dayA, bhakti, pUjA, vrata vagerenA zubhabhAva jIvane thAya te arUpI azuddhabhAva che. te bhAvapurNaya che te samaye zAtA vedanIya, zubhanAma Adi karmayogya paramANuono samUha svayaM (svataH) eka kSetrAvagAha saMbaMdhe jIvanI sAthe baMdhAya che te dravyapuNya che. (temAM jIvano rAgabhAva (azuddhabhAva) nimittamAtra che.)
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ 620 puNyanA prakAro :(1) sAmAnya puNaya; (2) zubhakriyAthI thatuM puNya; (3) | sapuruSanI AjJAthI je puNayaprakRti baMdhAya te puNyAnubaMdhI puNya. samyadRSTi AtmA je saMyama sahita saMvaramAM Ave te satpaya. bIjA prakAromAM puNyAnubaMdhI pApa - pApAnubaMdhI puNya e samAveza pAme che. jemAM vyavahAra zubha ane paramArtha zubha e puNyabaMdhanA prakAro che. manuSyo riddhi pAme che, suMdara strI pAme che, AjJAMkita putra pAme che, bahoLo kuTumbaparivAra pAme che, mAna-pratiSThA temaja adhikAra pAme che, ane te pAmavA kaMI durlabha nathI. (A sarva pAmavuM te vyavahArapuNya che. AjJA vinA thatI dharmakriyA je AsavarUpa eTale heyarUpa che te jagatamAM lAkho manuSyo vadhatA ochA prakAre devAdigati vagere dvArA mithyAdaSTipaNe pAme che, ane tenuM vAstavika rIte jJAnI puruSanI daSTie kAMI mahattva nathI.) paraMtu kharuM dharmatattva ke tenI zraddhA ke teno thoDo aMza paNa pAmavo mahAdurlabha che. (A pAmavAmAM paramArtha zubha puNayAnubaMdhI puNya ane saMpurNaya satpuruSanI AjJAe vartatA samyaSTi AtmAonI saMyama ane saMvara prApta karAvI pariNAme muktidhAma pAme che.) e riddhi ItyAdika avivekathI pApanuM kAraNa thaI anaMta duHkhamAM laI jAya che. paraMtu A thoDI zraddhAbhAvanA paNa uttama padavIe pahoMcADe che. puNyanA bhAgI puNyazALI; puNayane bhogavanArA; puNyanA bhAjana. (2) puSyajJAtA; puNayane bhogavanAra; udayamAM laine puchaya-pApa:(1) puNya-pApanA bhAva ghAtaka che ane AtmA (paryAya) vadhya-ghAta thavA yogya che. (2) puya-pApanA bhAva vadhatA-ghaTatA che tethI adhruva che ane bhagavAna AtmA dhruva che. (3) puNya-pApanA bhAva anukrame utpanna thAya che mATe anitya che, ane bhagavAna AtmA ekarUpa nitya che. (4) rAgAdibhAva nimittanA lakSe thAya che tethI azaraNa che, ane AnaMdadhana prabhu AtmA zaraNa che. (5) zubhAzubhabhAva duHkharUpa che, ane bhagavAna AtmA sahaja sukhasvarUpa che. (6) Asavo bhaviSyamAM duHkhanA kAraNarUpa che. kAraNake zubhabhAvathI zAtAdanIya Adi puNyanI 42 prakRti che te baMdhAya ane bhaviSyamAM teno udaya Ave tyAre dhana-dolata, AbarU ItyAdi aneka sAmagrI maLaze tyAre enA para lakSa jaze eTale rAga thaze eTale duHkha thaze, kema ke rAga duHkhasvarUpa ja che. paraya-pA5 ane zuddha pariNAma 5ra pratye pravartato evo zubha pariNAma, te puNyanuM kAraNa che ane azubha pariNAma, te pApanuM kAraNa che. tethI kAraNamAM kAryano upacAra karIe to zubha pariNAma, te puNya che. ane azubha pariNAma, te pApa che. svAtma dravyamAM pravartate evo zuddha pariNAma, te mokSanuM kAraNa che. tevA kAraNamAM kAryano upacAra karIe, to zuddha pariNAmane bhogave che. pRzya-pApa Adi bhAvane pudagala svabhAva kahyA che. hA, kahyA che. svabhAva - daSTivaMta puruSa dRSTinI pradhAnatAmAM puNya-pApa Adi bhAvone pudagalasvabhAva jANe che. kema ke, teo svabhAvamAM nathI. ane svabhAvanI daSTimAMsvAnubhUtimAM samAtA nathI. bhinna ja rahI jAya che, vaLI teo pudagalanA karmanA udayanA lakSe paryAyamAM thAya che, ane svabhAvanuM lakSa karatAM nIkaLI jAya che. mATe temane pudagala svabhAva kahyA che. paNa ahIM bIjI vAta che. ahIM to ajJAnI jIva pote rAganA pariNAmane kare che. ane tenuM phaLa je duHkha tene bhAgave che, kema ke ajJAnI jIva potAnA pariNAmathI, tanmaya che. paraMtu paradravyanI je paryAya thAya, teno te kartA-bhokatA nathI, kema ke, temAM te tanmaya nathI. A zarIra, mana, vANI karma, dhana-dhAnya, jhaverAta, makAna, lADu, gulAbajAMbu ityAdi, je badhA paradravyanAM pariNAma che, tene jIva kareya nahi ne bhogaveya nahi. paryAyamAM annA jIvane je zubhAzubha bhAva thAya, te pariNAma che ane potAnuM dravya, te pariNAmI che. te pariNAma pariNAmIthI ananya che, ema ahIM kahela che. A svarUpathI zruta evA, ajJAnI jIvanI vAta che. zubhAzubhabhAvathI jIva ananya che, tanmaya che, mATe kahe che pariNAma
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ 621 pariNAmI bhAvathI tyAM kartA-karmapaNuM che ane bhokatA bhogyapaNuM che, ema nizcaya che. puya-pApa karma puNya-pApa karma, te dravya karma che. pANaya-pApa bhAva darzanamohanIyanA vipAkathI je kaluSita pariNAma che te moha che; vicitra (aneka prakAranA) cAritramohanIyano vipAka jeno Azraya (nimitta) che evI prIti-aprIti te rAga-dveSa che; tenA ja (cAritramohanIyanA ja) maMda udaya thatA je vizuddha pariNAma te cittaprasAda pariNAma (mananI prasannatArUpa pariNAma) che. e rIte A (moha, rAga, dveSa athavA cittaprasAda) jenA bhAvamAM che, tene avazya zubha athavA azubha pariNAma che. temAM jyAM prazasta rAga tathA cittaprasAda che tyAM zubha pariNAma che ane jyAM moha, dveSa tathA aprazasta rAga che tyAM azubha pariNAma che. (2) AtmAmAM, vrata-avratanA zubhAzubha bhAva phATe che, te AtmAno kSaya karanAra che. AtmAno kSaya karanAra che, te upacArathI kahyuM che., kharI rIte, AtmAnI nirmaLa avasthAno, kSaya karanAra che. puNya-pApanA bhAva, AtmAnI nirmaLa paryAyano kSaya karanAra che. tethI puNyabhAva choDIne, pApabhAva karavAnI, ahIM vAta nathI. paNa puNyabhAva, AtmAnA svabhAvano ghAta karanAra che, ema samajavAnI vAta che. pAya-pApanuM phaLa A jIva pApanA udayathI, narakagati athavA tiryaMcagati eTale pazugati pAme che. puNayathI devagati thAya che. ane mizra eTale puNaya-pApa bannenI samAnatAthI, manuSyagati pAme che. paNa bannenA kSayathI, mokSa pAme siddhAMtamAM kahyuM che ke : jIva pApathI naraka, tiryaMcagatimAM jAya che, dharma eTale puNyathI, devaloka pAme che. puNya-pApanA meLathI, manuSya thAya che. tathA te bannenA kSayathI mokSa maLe che. puya-pApanuM svarUpa jIvanA zubha pariNAma puNya che ane azubha pariNAma pApa che; te banne dvArA pulamAtra bhAva karmapaNAne pAme che (arthAt jIvanA puNya-pApabhAvanA nimitte zAtA-azAtAdanIyAdi pula mAtra pariNAma vyavahArathI jIvanuM karma kahevAya che.) jIvarUpa kartAnA nizcayakarmabhUta zubha pariNAma dravyapuNayane nimittamAtrapaNe kAraNabhUta che tethI dravyapuNayAsavanA prasaMgane anusarIne (anulakSIne) te zubha pariNAma bhAvapuya che. (zAtA-vedanIyAdi dravyapuNyAsava prasaMganI pAchaLa pAchaLa tenA nimittabhUta zubha pariNAmane paNa bhAvapuNya evuM nAma che.) evI rIte jIvarUpa kartAnA nizcaya karmabhUta azubha pariNAma, dravyapApane nimittamAtrapaNe kAraNabhUta che. tethI dravyapApAsavanA prasaMgane anusarIne (anulakSIne) te azubha pariNAma bhAvapApa che. pudgalarUpa kartAnA nizcayakarmabhUta viziSTa prakRtirUpa pariNAma (zAtA vedanIyAdi khAsa prakRtirUpa pariNAma) ke jemAM jIvanA zubhapariNAma nimitta che. te dravyapuya che. pudgalarUpa kartAnA nizcaya karmabhUta viziSTa prakRtirUpa pariNAma (azAtAdanIyAdi khAsa prakRtirUpa pariNAma) ke jemAM jIvanA azubha pariNAma nimitta che te-dravyapApa che. A pramANe vyavahAra tathA nizcaya vaDe AtmAne mUrta tathA amUrta karma darzAvavAmAM AvyuM. bhAvArtha:- nizcayathI jIvanA amUrta zubhAzubhapariNAmarUpa bhAvapurNayapApa jIvanuM karma che. zubhAzubha pariNAma dravyapuNayapApanuM nimittakAraNa hovAne lIdhe mUrta evAM te pudgalapariNAmarUpa (zAtA-azAtA vedanIyAdi) dravyapuNapApa vyavahArathI jIvanuM karma kahevAya che. puchayabaMdha kevaLa nizcayAlaMbI jIvo puthabaMdhanA bhayathI DarIne maMdakapAyarUpa zubhabhAvo karatA nathI ane pApabaMdhanA kAraNabhUta azubha bhAvone to sevyA sahaja zuddha jJAnAnaMdamaya eka svabhAvavALA, paramAtmA che. tethI viparIta evA, pApa karmanA udayathI A jIva naraka pazu Adi, gatimAM jai aneka kaSTo sahana kare che. temaja Atma-svarUpathI bhina, evA zubha karmanA udayathI, jIva deva thAya che. tathA bannenI samAnatAthI, mAnava thAya che ane nija zuddha sahajAtmatatvanI samyaka zraddhA, jJAna ane AcaraNarUpa zuddhopayogathI jIva, saMsAra-baMdhanothI mukata thAya che.
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ kare che. A rIte teo pApane ja bAMdhe che. (2) puNyabaMdhanuM kAraNa, maMdakaSAya che. ichA nahIM. icchA mohanI paryAya che. AthI te tIvra kaSAyarUpa ja che. puNyabhAva :dayA, dAna, vrata, pUjA, bhakti, Adino bhAva te puNyabhAva che. yavALo 5ra nimittanA AdhAravALo. puNyAnuM baMdhI, puya baMdhAya tevA pariNAma sukharUpa thAya ke nahi?: uttara : game te jAtanA puNyanA pariNAma, vartamAnamAM paNa duHkharUpa che. te bhaviSyamAM paNa duHkharUpa che. puNyAnuM baMdhI, puNaya paNa viSayamAM AkuLatA thavAmAM, nimitta che; paraMtu AtmAnI zAMtinuM, nimitta te nathI. puNyAnubaMdhI puNya :jenI daSTi, aMdara zuddha caitanya svabhAvamaya AtmA upara che, tene rAga Ave tyAre puNaya baMdhAya, te puNyAnubaMdhI puNaya che. puNayAnubaMdhI puNya baMdhAya tevA pariNAma sukharUpa thAya ke nahi ? game te jAtanA puNyanA pariNAma, vartamAnamAM paNa duHkharUpa che. te bhaviSyamAM paNa duHkharUpa che. puNayAnuM baMdhI, pezya paNa bhaviSyamAM, AkuLatA thavAmAM nimitta che. paraMtu AtmAnI zAMtinuM, te nimitta nathI. pulanA nimitte thatA vikArI bhAva, ane te vikArI bhAvanA namitte je jaDakarma baMdhAya che, te bhaviSyamAM AkuLatAnA paraNAma utpanna thavAnuM, nimitta che, paraMtu AtmAnI zAMtinuM, samAdhi nimitta te nathI. puSpApasada puNya apasada, adhama puNya; hata puNya. (2) puNya-apasada; hatagrahyA puNyAzrava je jIvane prazasta rAga che, anukaMpAyukta pariNAma che ane cittamAM kaluSatAno abhAva che te jIvane puNya Ave che. prazasta rAga, anukaMpA pariNati ane cittanI akaluSatA-e traNa zubha bhAvo dravyapuNyAsavane nimittamAtrapaNe kAraNabhUta che tethI dravyapuyAsavanA prasaMgane anusarIne (anulakSIne) te zubhabhAvo bhAvapuryAsava che ane te (zubha bhAvo) jenuM nimitta che evA je yoga dvArA pravezatAM pugalonA zubhakarma pariNAma (zubhakarmarUpa pariNAma) te dravyapuNyAsrava che. 622 zAtA vedanIyAdi pudgalapariNAmarUpa dravyapuNyAsavano je prasaMga bane che temAM jIvanA prazasta-rAgAdi zubhabhAvo nimitta-kAraNa che. mATe dravyapuNayAsava prasaMganI pAchaLa pAchaLa tenA nimittabhUta zubha bhAvone paNa bhAvapuNyAsava evuM nAma che. (2) prazasta rAga, anukaMpAyukata pariNAma ane cittanI akuthalatA (cittamAM kaluSatAno abhAva) e traNe zubha bhAvo dravyapuNyAsavane nimittamAtrapaNe kAraNabhUta che. tethI dravyapuNyAsavanA prasaMgane anusarIne anulakSIne) te zubha bhAvo bhAvapuNayAsava che ane te (zubhabhAvo) jenuM nimitta che evA je yoga dvArA pravezatAM pudagalonA zubha karma-pariNAma(zubhakarmapariNAma) ne dravya puNyAsava che. zAtA vedanIyAdi pudagalapariNAma rUpa dravyapuyAsavano je prasaMga bane che temAM jIvanA prazasta-rAgAdi zubhabhAvo nimittakAraNa che mATe dravyapuNyAsava prasaMganI pAchaLa pAchaLa tenA nimittabhUta zubhabhAvone paNa bhAvapuSAsava evuM nAma che. paDyo tRSNAnAM ghara raheThANa thayo du:khanA bIjanA hetu :tRSNAnAM kAraNa pudagalanA mukhya guNo sparza, rasa, gaMdha ane varNae pudgalanA mukhyaguNo che. padagala :jemAM sparza, rasa, gaMdha ane varNa e guNa hoya tene pagala kahe che. te anaMtA anaMta che. te eka pradeza che paNa te pradeza bhegA maLIne, aMdha bane che. pud+ gala bhegA thAya, te ane chUTA paDe che. (2) paramANu ane skaMdha, evA be bhedathI pagaladravya be bhedavALuM che. temAM paramANu, te svabhAva pudgala che. ane skaMdha, te vibhAva pula che. prathama to pudagaladravyanA be bheda cheH svabhAva pudgala ane vibhAva pula. temAM paramANu, te svabhAva pula che. ane skaMdha, te vibhAva pudgala che. svabhAva pula kArya paramANu ane kAraNa paramANu, ema be prakAre che. skaMdhonA cha prakAra che; (1) pRthvI (2) jaLa (3) chAyA (4) cakSu sivAyanI, cAra indriyonA viSayabhUta skaMdho (5) karmayogya skaMdho ane (6) karmane ayogya dho AvA che bheda che.pugala, padArtha galana dvArA (arthAtu bhinna paDavAthI),
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ paramANu kahevAya che ane pUrNa dvArA (arthAt saMyukata thavAthI) skaMdha nAmane pAme che. prathama to pudgala dravyanA be bheda cheH svabhAva pudgala ane vibhAva pudgala. pu=purAvuM te, pUraNa, ane gala-gaLavuM, chUTA paDavuM, te,-ema pUraNa ne galana jemAM (svabhAvathI) thAya che, te pudgala che. tenA be bheda cheH svabhAva pudgala ane vibhAva pudgala. A badhuM jANIne e pudgala, mArA AtmAthI judI cIja che. ema zraddhA karavI. temAM paramANu, te svabhAva pudgala che ane skaMdha, te vibhAva pudgala che. je eka poinTa mAtra-eka (avibhAgI) rajakaNa che. ke jene bIjAthI, kAMi paNa saMbaMdha nathI. arthAt jemAM vibhAva nathI, te paramANu che. ne tene, svabhAva pudgala kahe che. eka pudgala paramANu, je sahaja svabhAvapaNe che, te ja vAstavika pudgala che. svabhAva pudgala che. Avo pudgala paramANu potAnA (jaDa) svabhAvapaNe che, paNa te kAMi, AtmAnA svarUpamAM nathI. AtmAthI atyaMta bhinna che. pahelAM pudgalanA be bheda kahyAH svabhAva pudgala arthAt paramANu, ne vibhAva pudgala arthAt skaMdha. svabhAva-pudgalanA paNa be bheda kahe cheH kArya paramANu ne kAraNa paramANu. vaLI kaMdhonA cha prakAra che : (1) pRthvI (2) jaLa, (3) chAyA (4) (cakSu sivAyanI) cAra indriyonA viSayabhUta skaMdho (5) karmayogya skaMdho (6) karmane ayogya skaMdho-AvA cha bheda che. (3) pudgala dravya cha prakAre che, tathA te mUrtika-rUpI che. bAdara bAdara bAdara bAdara, sUkSma sUkSmabAdara sUkSma ane sUkSma sUkSma ema pudgalanA cha bheda che. pRthvI, pANI, chAAMkha sivAyanA, cAra indriyanA viSayo. karmavargaNA tathA paramANu ema che, vastuothI pudgalanA cha bheda, samajI levA joie, pRthvI, patthaAdi bAdara bAdara yudgala che. jaLa thI Adi bhAdara che. chAyA, taDako, caMdranI cAMdanI Adi bAdara sUkSma kahevAya che. AMkha sivAyanA cAra indriyonA viSayo, jema ke rasa, gaMdha, Adi sUkSmabAdara che. karmavargaNAo 623 sUkSma pudgalomAM samAveza pAme che. ane paramANuM sUkSma sUkSma kahevAya che. (4) galana eTale, pUraNa svabhAva sahita che; baMdhAvuM ane chuTI javuM-kharI javuM, te pudgalano svabhAva che. pudgala paramANu Ave ne jAya, chuTA paDe ne bhegA thAya evo eno svataMtra svabhAva che. pudagala paramANuno saMgraha thaine je A hAtha, paga, nAka ne AMgaLAM vagere, racANAM che te pudgala-jaDa rajakaNonI zakitathI racANAM che, ne te puSTa thAya vA gaLe, te ya pudgalanI zaktithI che, emAM jIvane kAMi ja nathI. kema ke, e to taddana juduM cetanatattva che. A AtmAne ane pulika zarIrane kAMi ja, saMbaMdha nathI. (5) pudgalanA cha bheda che: (1) pRthvI, patthara, sthUla (bAdara bAdara) pudgala che, (1) jaLa, ghI, tela Adi, sthUla (bAdara) che. (3) chAyA, paDako, cAMdanI Adi, sthUla sUkSma (bAdara sUkSma) che. (4) rasa, gaMdha, zabda Adi, sUkSma sthaLa (sUkSma bAdara) che. (5) kArmaNa vargaNAo sUkSma pudgalomAM samAveza pAme che. ane (6) paramANu sUkSma sUkSma kahevAya che. (6) puda=purAvuM, eka bIjAmAM maLavuM ane gaLa-judA paDavuM te; athavA pu+gaLa=jema ajagara potAnA peTamAM, mANasane gaLI jAya, tema arUpI caitanyapiMDa AtmAe, zarIranI mamatA karI, tethI, zarIranA rajakaNanA haLamAM, AtmA AkhA zarIramAM evo vyapAi rahyo che ke, jANe dehe AtmAne gaLyo hoya, tema dekhAya che. ajJAnanInI dRSTi mAtra dehAdi upara hoya che. ekeka rajakaNamAM varNa,gaMdha, rasa,sparzanI avasthA badalAyA kare che - vadhaghaTa thayA kare che. jaDa dehAdi pudgalanI avasthA, te jaDa pote ja kare che. je dehAdi sthULa paramANuono jaththo badalAto dekhAya che, temAM ekeke mULa paramANuo ekalAM na badalAtAM hoya to sthULa AkAra kema badalAya? mATe anAdi anaMta TakIne, avasthA badalavAno svabhAva pudgalano paNa che. (7) je purAya ane gaLe arthAt paramANuo baMdha svabhAvI hovAthI, bhegA thAya ane chUTA paDe che. tethI te, pudgala kahevAya che. athavA rUpa, rasa, gaMdha ane
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ sparza jenAmAM hoya, te pudgala che. (8) paramANu tenuM lakSaNa. tenA Adi, madhya ane aMta ekabIjAthI bhinna nathI. jenuM vibhAjana-khaMDa-vibhAga athavA aMgavikalpa, thai zakato nathI. atIndriya che. indriyo dvArA grAhya nathI. agni ane zastrAdi dvArA, teno nAza thai zakato nathI. evuM dravya paramANuM ke pudgala kahevAya che. (9) pudgala to dravya eka pradezamAtra hovAthI, pUrve jema kahyuM, tema apradezI che to paNa, be pradezo vagerenA udabhAvanA hetabhUta te prakAranA snigdha-rUkSaguNarUpe pariNAmavAnI zaktirUpa svabhAvane lIdhe, tene pradezono udabhava che; tethI paryAye aneka pradezIpaNAno paNa saMbhava hovAthI, pudgalane dvipradezIpaNAthI mAMDIne, saMkhyAta asaMkhyAta ane anaMta pradezIpaNuM paNa nyAyayukata che. (10) putrapUrAvuM, eka bIjAmAM maLavuM, ane gaLa-judA paDavuM te; athavA pu+gaLa=jema ajagara potAnA peTamAM mANasane gaLI jAya, tema arUpI caitanyapiMDa AtmAe, zarIranI mamatA karI, tethI zarIranA rajakaNanA daLamAM, AtmA AkhA zarIramAM evo vyapAi rahyo che ke, jANe dehe AtmAne gaLyo hoya, tema dekhAya che. ajJAnInI daSTi, mAtra dehAdi upara hoya che. ekeka rajakaNamAM varNa, gaMdha, rasa, sparzanI avasthA, badalAyA kare che. vadhaghaTa thayA kare che. jaDa dehAdi padugalanI avasthAnI vyavasthA, te jaDa pote ja kare che. je dehAdi, sthaLa paramANuono jaththo badalAto dekhAya che, temAM ekeka mULa paramANu paNa tenI avasthAo badale che, jo sUkSma paramANuo ekalAM na badalatAM hoya, to sthaLa AkAra kema badalAya? mATe anAdi anaMta TakIne, avasthA badalavAno svabhAva, pudgalano paNa che. (11) loko pudgala-jaDane lolahaM-loluM mAne che, temAM kAMi zakti nathI, ema mAne che, te bhUla che. (12) sparza, rasa, gaMdha, varNa tathA zabdarUpa pariNata viSaya, (sparzana, rasana, dhANa, cakSu, zrotrarU5) pAMce dravyendriyo, (audArika, vaikriyika, AhAraka, tejasa ane kAryANarUpa pAMca prakAranA) zarIra, dravyamana, ATha prakAranA dravya karma (jJAnAvaraNIya, darzanAraNIya, aMtarAya, mohanIya, AyaSya, nAma,gotra ane vedanIyarUpa dravyakarma) ane navano karma (hAsya, rati, arati, bhaya, zoka, jugupsA, strIveda, puruSa veda ane napuMsaka veda) ane anya je koi paNa mUrtika padArtha che, te badhA pudagala che. anya mUrtika padArthomAM, te badhA padArthono samAveza thAya che, je amUrtika lakSaNathI viparIta che. ane judA judA prakAranI paryAyonI utpattimAM kAraNabhUta, je asaMkhyAta, saMkhyAta aNuonA bhedathI anaMtAanaMta aNu-vargaNAo, dvi-aNuka aMdha paryata che ane je paramANurUpa che, te badhA pudgala che. emAM batAvavAmAM AvyuM che. ke je sparzanAdi indriyomAMthI, koinA paNa dvArA bhogavAya che. pudagalo chUTAM pulo kaMpana vaDe bhegAM maLe che tyAM chUTApaNe teo naSTa thayAM, pudgalapaNe TakyAM te bhegApaNe UpajyAM. pudagala dravyuM jemAM sparza, rasa,gaMdha, ane varNa e guNo hoya, tene pudgala dravya kahe che. (2) putrada dravya skaMdha, deza, pradeza ane aNu A rIte cAra prakAranuM mAnavAmAM AvyuM che. A caturvidha pulane kramazaH sakaLa, ardha,ardhArdha ane avibhAgI kahe che. vyAkhyAH-saMkhyAta asaMkhyAta anaMta ane anaMtAnaMta paramANuonA piMDarUpa, je koipaNa eka vastu che, tene aMdha kahe che. skaMdhanA eka eka paramANuM karatAM, khaMDa thatAM thatAM jayAre te aDadho rahI jAya, tyAre te aDadhA skaMdhane, deza skaMdha kahe che. dezakhaMDanA khaMDathatAM thatAM jayAre te aDadho rahI jAya che, tyAre te aDadhAne athavA mULaskaMdhanA cothA bhAgane, pradeza skaMdha kahe che. pradeza khaMDanA khaMDa thatAM thatAM jyAre pachI koi khaMDa na banI zake ane aNu mAtra rahI jAya, tyAre tene paramANu kahe che. pudagala dravyanA aMdhAdinA bhedanA cAra bhedono ullekha, upara karavAmAM Avyo che. tene bIjI daSTie sUkSma, sUkSmatara, sthaLa ane sthULatara, evA cAra bhedothI nirdeza kare che. A bheda karmarUpa thavA yogya pugalo sAthe saMbaMdha rAkhe che jayAM lokamAM sarvatra AtmadravyanuM avasthAna, che tyAM ja karmarUpa thavA yogya A vividha pudgalonuM paNa avasthAna che. ane tethI baMdhanI avasthAmAM,
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ 625 pudagala saMzleSa pulano saMbaMdha (2) pudgalanA baMdha; pulano saMbaMdha; pugalanuM joDANa (3) pudgala sAtheno saMyoga-joDANa-saMyukata pudgala sAtheno saMbaMdha. pagalano pradeza :pudgala jo ke dravya pradezamAtra (eka pradezI) hovAthI, apradezI chu to paNa. be pradezothI mAMDIne, saMkhyAta; asaMkhyAta aTane anaMta pradezovALA, paryAyanI apekSAe anizcita pradezovALuM hovAthI, pradezavAna emane jIva kayAMya bahArathI lAvato nathI. kAya, vacana tathA mananI kriyArUpa | yoganuM saMcAlana thatAM ja, A padugala svayaM karmarUpa thaine Atma praveza kare che. ahIM sUkSmatama (atyaMta sUkSma) ane sthULatama (atyaMta sthaLa) pudgalo vargaNAnI yogyatA rahita hoya che. (3) jemAM sparza, rasa, gandha ane varNa hoya, tene pudgala dravya kahe che. pudagala dravya dRSTi :rAga-dveSa, puNaya-pApanA phaLa, zarIra, mana, vANInI pravRtti, kaMi karavAnI icchA, dravyakarma, te badhuM saMyoganuM daLa che, para daLa che, ane te eka ja jAtanuM che, eno eka ja prakAra che, pudgalanA ja bhAvo che, huM jJAtA-draSTA judo chuM, evuM bhAna nahi karatA, e saMyoga ane saMyogIbhAva te huM chuM, te mArAM che, evI je draSTi te pudgala dravyadRSTi che. evI daSTivALo taddana apratibaddha ajJAnI che. pudagala dravyanAM guNo sparza, rasa, gaMdha, ane varNa indriyagrAhya che, kAraNa ke teo indriyonA viSayo che. teo indriya grAhyapaNAnI vyakita ane zakitane vize, indriyo vaDe bhale grahatA hoya, ke na cahAtA hoya, to paNa teo ekadravyAtmaka sUkSmaparyAyarUpa, pRthvI skaMdha sudhInA sarva pudgalone, avizeSapaNe vizeSa guNo tarIke hoya che, ane teo mUrta hovAne lIdhe (pudgala sivAyanAM) bAkInAM dravyone, nahi vartatA hovAthI pulane jaNAve che. zabda paNa indriyagrAhya hovAthI, guNa haze ema zaMkA na karavI, kAraNa ke te (zabda) vicitratA vaDe vizvarUpapaNuM (anekAneka prakArapaNuM) darzAvato hovA chatAM, tene aneka dravyAtmaka pudgala paryAya tarIke svIkAravAmAM Ave che. pudagala dravyanA bheda tenA be bheda che; paramANu ane skaMdha padagala dravya keTalA che ane tenI sthiti kyAM che? :puladravya anaMtAnaMta che, ane te samasta lokAkAzamAM bharelA che. pudagala dravyanA vizeSa guNa pudgala dravyamAM sparza, rasa,gaMdha, varNa, kriyAvatI zakti vagere, vizeSa guNo che. pudgala dravyAtmaka pudgala dravya svarUpa pudagalakarma pradeza sthita eTale karmanA vipAmAM joDAvuM te. jema cokhA pAke, jhADamAM phaLa Ave, tema karma paramANumAM kaLa devAnI zakti, pragaTa thAya che. tyAre ajJAnI, temAM rAgadveSa bhAve joDAya che, tene potAnuM svarUpa mAne che. ane temAM tenuM pravartavuM-karavuM thAya che. tethI te parasamaya-'adharmI' che. ema jANavuM A vacana kaDaka lAge, evo saMbhava che paNa, te kharI vastusthiti darzAve che. tethI satya che. potAne svataMtra, nirmaLa ThIka na mAnyo, teNe parane ThIka mAnyA, ne tethI potAne bhUlI, paranA rAgamAM Takayo che. (2) karmanA vipAkamAM joDAvuM te; karma paramANumAM phaLa devAnI zakti pragaTa thavI, te. pudagalanA vaicitryane jJAnAvaraNa; darzanAvaraNa ItyAdi aneka prakAratAne. pudagalakAyo pudgalaskaMdho yudagalakAyo sukhaduHkha Ape che ane jIvo bhogave che. : (1) sukhaduHkha pariNAmomAM tathA (2) iTAnika viSayonA saMyogamAM zubhAzubha karmo nimittabhUta hoya che, tethI te karmone tamenA nimittamAtrapaNAnI apekSAe ja (1) sukhaduHkha pariNAmarUpa (phaLa) tathA (2) iTAniSTa viSayarUpa phaLa denArA (upacAthI) kahI zakAya che. have, (1) sukhaduHkha pariNAma to jIvanA potAnA ja paryAyarUpa hovAthI jIva sukhaduHkhapariNAmane to "nizcayathI bhogave che, ane tethI sukhaduHkha pariNAmamAM nimittabhUta
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ vartatAM zubhAzubha karmo viSe paNa (-jemane sukhaduHkha pariNAmarUpa phaLa denArAM kahyAM hatAM temanA vize paNa) te apekSAe ema kahI zakAya che ke teo jIvane nizcayathI sukhaduHkha pariNAma rUpa phaLa de che. tathA (2) iTAniSTa viSayo to jIvathI taddana bhinna hovAthI jIva iTAniTa viSayone to vyavahArathI bhogave che. ane tethI iTAniTa viSayomAM nimittabhUta vartatAM zubhAzubha karmo viSe paNa (jemane iTAniTa viSayarUpa phaLa denArAM kahyAM hatAM temane viSe paNa) te apekSAe ema kahI zakAya che ke teo jIvane vyavahArathI iTAniSTa viSayarU5 phaLa de che. ahIM (TIkAnA bIjA phakarAmAM) je nizcaya ane vyavahAra evA be bhaMga pADyA che te mAtra eTalo bheda sUcavavA mATe ja pADayA che ke karmanimittaka sukhaduHkha pariNAmo jIvamAM thAya che. ane karmanimittaka iTAniSTa viSayo jIvathI taddana bhinna che. paraMtu ahIM kahelA nizcayarUpI bhaMgathI ema na samajavuM ke paudagalika karma jIvane kharekhara phaLa Ape che ane jIva kharekhara kameM dIdhelA phaLane bhogave che. paramAthe koi dravya koi anya dravyane phaLa ApI zakatuM nathI ane koi dravya koi anya dravya pAsethI phaLa meLavIne bhogavI zakatuM nathI. no paramAthe koi dravya anya dravayane phaLa Ape ane te anya dravya tene bhogave to banne drayo eka thai jAya. ahIM e dhyAnamAM rAkhavuM khAsa Avazyaka che ke TIkAnA pahelA phakarAmAM AkhI gAthAnA kathanano sAra kahetAM zrI TIkAkAra AcAryadeve pote ja jIvane karme dIdhelA phaLano bhogavaTo vyavahArathI ja kahyo che, nizcayI nahi. sukhaduHkhanA be artho thAya cheH (1) sukhaduHkha pariNAmo, ane (2) iTAnika viSayo. jayAM nizcayathI kahyuM che tyAM sukhaduHkha pariNAmo evo artha samajavo ane jayAM vyavahArathI kahayuM che tyAM iTAniTa viSayo evo artha samajavo. pudagalajIvAtmakabaMdha jIva ane kamaeN pudgala ekabIjAne pariNAmamAM nimitta mAtra thAya evo (khAsa prakArano) je temano eka kSetrAvagAha saMbaMdha te pudgalajIvAtmaka baMdha che. padagalanA bheda :pulanA be bheda che, eka paramANu ane bIjo aMdha. pudagalanA mukhya guNo sparza, rasa, gaMdha ane varNae pudgalanA mukhya guNo che. pudagalapariNAma :jaDakarmanI dazA (2) rAgAdi bhAva pudagalapariNAmanuM phaLa sukhaduHkhAdi pariNAma pudagala pariNAma sukha duHkha vagere, aMtaraMgamAM utpanna thatuM karmanuM pariNAma, te pula pariNAma che; moha, rAga dveSa vagere, vikArI avasthA AtmAnI paryAyamAM utpanna thAya che, te jaDanI ja avasthA che tema ahIM kIdhuM che, kAraNa ke, jaDa taraphanA valaNavALo bhAva che, mATe tene jaDano kahyo che. te bhAva AtmAno svabhAva nathI, ane tenI mULa utpatti AtmAmAMthI thatI nathI, mATe tene jaDa kahyA che. (2) nizcayathI moha, rAga, dveSa, sukha, duHkha, AdirUpe, aMtaraMgamAM utpanna thatuM je karmanuM pariNAma, ane sparza, rasa, gaMdha, varNa, zabda, baMdha, saMsthAna, sthUlatA, sUkSmatA AdirUpe bahAra thatuM, je nokarmanuM pariNAma, te badhuM ya pula pariNAma che. pudagalapariNAmasaMtati dravyarmarUpa pulanA pariNAmonI paMraparA. (2) pudagalanA pariNAmonI paraMparA pudagalabaMdhu karmane je snigdhatA-rUkSatArUpa sparzavizeSo (khAsa sparzI) sAthe ekatva pariNAma te kevaLa pulabaMdha che. pudagalabhedo sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabdarUpa (pAMca) indriyaviSayo, sparzana, rasana, dhANa, cakSu ne zrotrarUpa (pAMca) dravyandriyo, audArika, vaikriyika, AhAraka, tejasa ne kArmaNarUpa (pAMca) kAyo, dravyamana, dravyakamoM, nokarmo, vicitra paryAyonI utpattinA hetubhUta (arthAta aneka prakAranA paryAyo - pajavAnA kAraNabhUta) anaMta anaMtANuka vargaNAo, anaMta asaMkhyAtANuka vargaNAo ane dviaNuka skaMdha sudhInI anaMta saMkhyAtANuka vargaNAo tathA
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ paramANuo, temaja bIjuM paNa je kAMi mUrta hoya te saghaLuM pudagalanA bheda | tarIke saMkelavuM pudagalarUpa kartAno nizcayakarmabhUta :pudagala kartA che ane viziSTa prakRttirUpa pariNAma tenuM nizcayakarma che (arthAta nizcayathI pUgala kartA che ane zAtA vedanIyAdi khAsa prakRtirUpa pariNAma tenuM karma che.) pudagalavargaNA:pulapiMDo padagala vargaNAo pugalanA trevIsa bheda batAvavAmAM AvyA che. temAM pAMca vargaNAo evI che ke, jenI sAthe jIvano saMbaMdha che. bIjA pudgalo sAthe nathI. te vargaNAo AhAravargaNA, tejasavargaNA, bhASAvargaNA, manovargaNA ane kArmANavargaNA, A nAmothI prasiddha che. A ja pAMca vargaNAo, AtmAnI sAthe baMdhAvAnI zakita dharAve che. pugalasaMzleSa :pudgalano saMbaMdha (2) pulanA saMbaMdhathI. pUrva eTale pahelAMno; uttara eTale pachIno. (cetana pahelAMnA ane pachInA banne paryAyone sparze che tethI te apekSAe dhauvya che. pachInA arthAt vartamAna paryAyanI apekSAe utpAda che ane pahelAMnA paryAyanI apekSAe vyaya che.) pagalolAsa :5galaparyAya purUSa manuSyazarIra; puruSa=AtmA, tyAM AtmAnA jJAnadarzana guNa AtmAkAra che. (2) uttama cetanA guNamAM svAmI thaine pravarte tenuM nAma puruSa che. jJAna, darzana, cetanAnA nAthane puruSa kahIe chIe. (3) AtmA; akhaMDa jJAnadarzana upayogamAM, ekatvapaNuM mAnato jANavo, saupayogapaNe ekakAra thai, pUrNa pavitradazAne pAmI, utkRSTa AnaMda rasarUpI zivaramaNI sAthe ramaNa kare, zuddha cetanA, sakhI sAthe nirAkuLa nijAnaMda kelI kare, te puruSa. (4) akhaMDa jJAna darzana, upayogamAM ekatapaNuM mAnato jANato saupayogapaNe ekAkAkara thai, purNa pavitra dazAne pAmI utkRSTa AnaMda svarUpI 'zivaramaNI" sAthe ramaNa kare, zuddha cetanA sakhI' sAthe nirAkULa nijAnaMda kelI kare, te puruSa = AtmA (5) AtmA; uttama cetanA guNamAM svAmI thaine pravarte tenuM nAma puruSa che. jJAna, darzana, cetanAnA nAthane puruSa kahIe. purUSa veda ane zrI veda puruSaveda nAmanuM karma strInI abhilASA kare che ne strIveda nAmanuM karma puruSanI abhilASA kare che. karma abhilASA kare che, zabda to che ema. paNa eno artha zuM? A to nimitta pradhAna kathana che, vAstavika artha to A che ke, puruSavedano udaya hoya te kALe, strI sAthe ramavAno bhAva te puruSane thAya che, ane te bhAva te puruSa pote kare che, karmanA udayanA kAraNe te bhAva thAya che. ema che ja nahI, tevI rIte strIvedano udaya hoya, tyAre strI pote ja, puruSa sAthe ramavAno abhilASa kare che, kAMi karmane kAraNe abhilASA thAya che, ema nathI. puSkAvartaka pralaya ke kalpane aMte, varasato megha puSkaLaeta :dravyazruta 54 :jADuM; huSTa-puTa (2) gADho (3) baLavAna pustaka pustaka che, te jJAnanA ArAdhanane arthe sarva prakAranA potAnA mamatva rahita rakhAya, to ja AtmArtha che. nahIM to mahAna pratibaMdha che, te paNa vicAravA yogya che. pAka labdhi je labdhinA baLathI jIva cakravartInA lazkarano paNa nAza karI zake. parSadAsabhA puruSasaMsthAna :puruSa AkAra. puruSArtha siddhi upAyaHpuruSa (AtmA)nuM, prayojana siddha karavAno upAya. puruSArtha dharma, artha, kAma ne mokSa e cAre puruSArthomAM (puruSa prayojanomAM) mokSa ja sArabhUta (zreSTha, tAttvika) puruSa-artha che. (2) puruSano artha; puruSanuM prayojana; AtmAnuM prayojana; Atmaprayojana. (parama puruSArtha arthAt AtmAnuM parama prayojana mokSa che ane te mokSa dhyAnathI sadhAya che, mATe parama puruSArthanI (mokSanI) siddhino upAya dhyAna che.) (3) dharma, artha,kAma ane mokSa. he ziSa! je bhAvo AtmAthI judA che, te jJAnarUpa nathI. mATe tuM dharma, artha ane kAmane, e traNene tajIne niyamathI eka AtmAne jANa. (4) caitanya puruSanuM prayojana (5) upadeza sAMbhaLavA taraphanI vRtti, te paNa rAga che, te rAgathI guNa thato nathI, paNa nimitta ane rAgane bhUlI,
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ svabhAvamAM apUrva rucithI nirNaya kare athavA nirNaya pachI jeTaluM aMtaramAM ekAgratAnuM lakSa TakAve, te puruSArtha che, te guNa che, kema ke temAM rAga nathI. paryAya ke daSTi to AkhA vItarAga svabhAva upara che. (6) aMtaranuM valaNa; AbhAnI rUci; svAbhAvanI rUci (7) AtmajAgRti (8) Ama karuM ne tema karuM, ema kriyAnA vikalpo kare, e to vAMjhiyo puruSArtha che. ene zAstramAM napuMsakatA kahe che. jJAnanI paryAya trikALI dhruvano, svasammukhatAnA puruSArtha vaDe nirNaya kare che, ane tyAre kramabaddha) paryAyano paNa yathArtha nirNaya thAya che. (9) traNa kALa-traNa lokane, eka samayamAM jANe evA kevaLa jJAnanI, paryAyanA sAmarthyano svIkAra karanAranI daSTi, trikALI dhruva, parabrahmasvarUpa nija dravya upara jAya che ane dravya upara daSTi sthApita thAya, te anaMto puruSArtha che. svasvarUpanAM daSTine ramaNatA je vaDe thAya, tenuM ja nAma to puruSArtha che. (1) AtmA rAgAdi vibhAvano paramArthe ekartA che, ane svabhAvathI e jJAtA che. e jJAyaka svabhAvanI rUci vagere, aMtara valaNane nAstithI vibhAvanA ekartApaNAno ne atithI jJAtApaNano puruSArtha kahevAya che. aMtaranuM valaNa tenuM nAma puruSArtha, svabhavanI rucithI mAMDIne pUrNatA sudhImAM puruSArtha ja joIe che. (11) dharma, artha, kAma ane mokSarUpa cAra puruSArthomAM, jJAnIo mokSapuruSArthane uttama kahe che. kAraNa ke mokSa sivAya bIjA puruSArthomAMthI parama sukhanI prApti thatI nathI. eka mokSa puruSArtha ja parama sukha Ape che. dharma zabdathI atre puNayanuM grahaNa che, artha zabda puNyanA phaLarUpa rAjyavaibhava AdinA arthamAM che, ane kAmazabdano artha saMsAranA bhogya padArthonI prApti thatI, te che. paNa A traNethI parama sukha maLatuM nathI. eka mokSa ja atyaMta AnaMdadAyaka ane paramazAMtinuM dhAma che. tethI badhA puruSArthomAM mokSa puruSArtha uttama che, ema vItarAya sarvajJa bhagavAna kahe che. (12) he jIva ! dharma, artha ane kAma e badhA, puruSArthomAM jJAnIo, mokSa puruSArthane uttama kahe che; kAraNa ke, mokSa sivAya bIjA puruSArthothI parama sukhanI, prApti thatI nathI. eka mokSa puruSArtha ja, parama sukharUpa che. dharma zabda, atre puNyanuM grahaNa che. artha zabda puNyanA 628 phaLarUpa rAjya vaibhava AdinA, arthamAM che. ane kAma zabdano artha, saMsAranA bhogya padArthonI prApti thavI, te che. paNa A traNethI, parama sukha maLatuM nathI. eka mokSa ja atyaMta anaMta, AnaMdadAyaka tathA parama zAMtinuM dhAma che. tethI badhA puruSArthomAM, mokSa puruSArtha uttama che, ema vItarAga sarvajJa bhagavAna kahe che. bIjA puruSArtho AtmAmAM, AkuLatA utpanna karavAvALA che, tathA vItarAga, paramAnaMda sukharUpa amRtanA AsvAdathI, viparIta che, mATe sukha ApavA samartha thatA nathI. (13) AtmajAgRti (14) lamIpaiso e to pUrvanAM puNya hoya to DhagalA thai jAya che, emAM koi puruSArtha karavo paDato nathI. tathA mahenatathI e maLe che ema nathI. jayAre dharma to puruSArthathI prApta thAya che. dharma prApta karavA mATe pote puruSArtha karavo joie. (15) puruSa-artha; puruSa-prayojana (puruSArthonA cAra vibhAga pADavAmAM Ave che: dharma, artha, kAma ane mokSe ; paraMtu sarva puruSa-arthomAM mokSa ja sArabhUta (tAttvika) puruSa-artha che.) (16) dharma, artha, kAma ne mokSa e cAre puruSa-airthomAM (puruSa-prayojanomAM) mokSa ja sArabhUta (zreSTha tAttvika) puruSa-artha che. (17) puruSano artha; puruSanuM prayojana; AtmAnuM prayojana; Atma prayojana.(parama puruSArtha arthAta AtmAnuM parama prayojana mokSa che. ane te mokSa dhyAnathI sadhAya che, mATe parama puruSArthanI mokSanI) sidhdhino upAya dhyAna che.) (18) dharma,artha,kAma ane mokSa, e puruSArthano krama che. (1) dharma=ahIM dharma AtmAnA svabhAvanA arthamAM nathI. paNa puNyanA arthamAM che. dayA, dAna, vrata Adi puNyano bhAva che. mokSagati ane tenI zarUAtano mArga puNyAdi zubhathI para (bhinna) che. hiMsA Adi pApa choDavA mATe , zubhabhAva vaDe puNya thAya che. te paNa aMtaranA dharmamAM madadagAra nathI. (2) artha =paiso; te mamatAno varga che. (3) kAma = puNyAdinI icchA; te badhA varga saMsAra saMbaMdhI che. kAma,bhAganI vAsanAthI mokSagati judI che. (4) mokSa=uparanA traNa vargathI judI mokSagatinuM nAma apavarga che. dharma,artha,kAma e varga che. tethI rahita te apavarga kahevAya che. mokSarUpa, zuddha, siddha,
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRtakRtya, paMcamagati che. evuM aMtaramAM nakakI karI karyA, tevA anaMta AtmA, te gatine pAmyA siddha paramAtmapaNuM oLakhI, teno Adara karo to temAM sthiratA vaDe mAkSa dazA pragaTe che. paisAthI, puNyathI ke paranA Azraya, avikArI AtmAno svabhAva maLe nahI; paNa jo koi AtmAne samaje, to tenAthI maLe. aho! saMpUrNa svataMtratAnI kevI suMdara vAta karI che. puramArtha prayojananI siddhi puruSa nAma AtmAnuM che, ane artha nAma, mokSanuM che. A rIte (svAzrita nizcaya zuddhi sahita) vratonA pAlanathI, samyadyAritranI prApti thAya che ane sammacAritranI prApti thavAthI, zIdhra ja mokSa prApta thai jAya che. tapa vinA samyaka cAritranI prApti thatI nathI. paraSArtha siddha upAya caitanya puruSa-AtmAnuM prayojana siddha karavAno upAya (2) caitanya puruSanuM prayojana siddha karavAno upAya. athavA jina pravacana rahasya koSa = jainasiddhAMtanA rahasyono bhaMDAra (3) caitanya puruSanuM prayojana siddha karavAno upAya. puraSAthathI ja moNa prati AtmAnI paryAyamAM AkuLatA thAya che te maTADavAno upAya amAre AdhIna che ke kALane AdhIna che? athavA mokSano upAya karma maMda paDe tethI thAya ke puruSArthapUrvaka thAya? jo kALalabdhi maLatAMne karmano upazama thatAM upAya thAya che, to upadeza zA mATe Apo cho? tathA jo AtmAnAM zraddhA-jJAna ne anubhava puruSArthathI thAya che ema kahevA mAMgatA ho to badhA upadeza sAMbhaLe che to koi puruSArtha karI zake che tathA koi karI zakatA nathI tenuM zuM kAraNa? uttara :- mokSanI paryAya hitarUpa che. saMsAra paryAya ahitarUpa che. evo nirNaya karavAmAM badhu AvI jAya che. puruSArtha karatAM, badhAM kAraNo maLI rahe che. karmabaddha paryAyanA nirNayamAM ekalo puruSArtha che. je samaye je thavAnuM che, te thavAnuM che. tevo nirNaya svabhAvanA nirNayathI thAya che, ne temAM anaMta puruSArtha che. paranuM banavAnuM hoya tema bana, ema mAnanAra, parathI udAsa thai gayo, ne sva tarapha vaLyo. e kArya thavAmAM aneka kAraNo maLe che. aneka kAraNo meLavavAM paDe che ema lakhyuM nathI, paNa aneka kAraNo maLe che. jJAnAnaMda svabhAvanA Azraye, samyagdarzana-jJAna-cAritra kahyA pragaTe che te mokSano upAya che. tyAM pUrve kahelAM traNe kAraNo kALalabdhi, karmano upazamAdi tathA puruSArtha maLI rahe che. AtmAnAM zraddhA, jJAna ne AcaraNa karato nathI, tene eka kAraNa hotAM nathI. pUrve kahelAM traNa kAraNomAM bhavitavya to koi vastu nathI. Atma sanmukha thai nirvikArI dazA, je vakhate kare, te kALa che. je vakhate kArya banyuM, te ja kALalabdhi che. bIjI koi kALalabdhi nathI. je kArya bane, te bhavitavya che. samyagdarzana-jJAna-cAritradazA thai, te bhavitavya che, te potAnA paryAyamAM lAgu paDe che, bahAramAM lAgu paDatI nathI. vaLI karmamAM upazama AdithavuM, te puruSArthanI zakti che. jIva puruSArtha kare, tyAre karma svayaM upazama, kSayopazama athavA kSayarUpe thAya che. AtmA tene bAMdhato nathI ke TALato nathI mATe tenA sAmuM jovAnI jarUra nathI. jaDanI paryAya enA kAraNe Ave ne jAya, temAM AtmAnuM kArya bilakula nathI. svabhAva sanmukhe puruSArtha kare te AtmAnuM kArya che, ne AtmA te karI zake che. huM zuddha ciMdAnaMda chuM, evI zraddhA pote kare che, te AtmAnuM kArya che. mATe puruSArthapUrvaka udyama karavAno, upadeza Ape che. dehanI kriyAmAM ne puNyamAM dharma mAnyo che te UMdho puruSArtha che, tene choDI sva tarapha vaLavAnuM kahe che. paranAM kArya jIvanA puruSArthathI thatAM nathI. AtmAnuM kArya puruSArthathI thAya che mATe upadeza Ape che. karma jaDa che tene upadeza detA nathI. puruSArtha AtmAno karyo thAya che, mATe puruSArtha karavA kahe che. prazna e ke, mokSano upAya kALalabdhi pAke tyAre, bane che ke karmano upazama thavAthI bane che ke, puruSArthapUrvaka bane che? uttara :- eka kArya thavAmAM aneka kAraNo maLe che. je mokSano puruSArtha kare che tene bhavitavya karmano upadamAdine puruSArtha traNe maLe che. je mokSano puruSArtha karato nathI, tene traNe kAraNo hotAM nathI. pUrve kahelAM traNa kAraNomAM kALalabdhi athavA bhavitavya, to koI vastu nathI. zuddha cidAnaMdanA
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ avalaMbane samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpI kArya bane, te kALalabdhi che. ne je | kArya thAya te bhavitavya che. te samaye te thavAnuM ja hatuM, ne karmano upazamAdi thavo te, pulane AdhIna che. AtmA karmane bAMdhe ke choDe, te AtmAnA adhikAranI vAta nathI. huM jJAyaka, puya-pApa vikAra che, zarIrAdi jaDa che. huM zuddha chuM ema aMdara puruSArtha karavo te kArya che. je AtmAnuM kArya hoya, te karavAnuM kahevAmAM Ave che. zarIrAdinuM kArya ke karmanuM kArya AtmAnuM nathI, karmane maTADavuM, AtmAne AdhIna nathI. zuddha caitanya svabhAvanI pratIti ne jJAna karI zake che, mATe te kahevAmAM Ave che. have, je kAraNathI AtmAnuM kArya jarUra thAya, te kAraNarUpa puruSArtha kare, tyAM anya kAraNo avazya maLe ja, te na hoya tema bane nahi. samyagdarzana-zAna-cAritra aMtaranA puruSArthathI thAya che. je kAraNathI kAryanI niSpatti thAya, te kAraNa seve, to jarUra kArya thAya. jayAM puruSArtha hoya tyAM anya kAraNo avazya maLe ja. kevaLajJAnIe, AtmAnA mokSano upAya kahyo che ke, tAro svabhAva buddhi samAna che. koi bIjo izvara, tane kAMi ApI de tema nathI. tArA AtmAnAM zraddhA-jJAnane AcaraNa kare, to mokSa jarUra thAya. je jIva jinezvaranA upadeza anusAra kare che tene mokSa thAya mATe upadezanuM svarUpa yarthAtha jANavuM joie. upadeza sAMbhaLatI vakhate, zubharAga che, zarIra che, indriyo che, jinezvara che, guru che,zAstra che, paNa te mokSanAM kAraNa nathI. ahIM upadeza anusAra kahyuM che., paNa lakhANa anusAra kare che ema kahyuM nathI. koi nimitta meLavavAno upadeza na hoya. vItarAgatAno upadeza hoya. vaLI puruSArthapUrvaka udyama karavAnuM kahyuM che, paNa karma maMda paDe tyAre karaje, ema kahyuM nathI. je puruSArtha kare tene karmano upazamAdi svayaM thAya che. nimitto, para padArtho ne rAganI upekSA karAve che, ne zuddha svabhAvanI apekSA karAve che. puruSArtharUpa :parAkramarUpa puMja :Dhagalo; jaththo; rAzi. 630 purANa :purAtana; prAcIna; pUrvanuM; agAunuM; daMtakathAo dvArA mAnuSa ardha-mAnuSa divya prakAranI pracalita thayelI AkhyAyikAono te te saMgraha. (2) sanAtana purANa puruSa :AtmA (2) AtmA; bhagavAna AtmA; (3) zuddha AtmA paramAtmA; jJAnAtmA; pratyaga jayoti; paraMbrahma; AtmakhyAti; anubhUtimAtra zuddhAtmA; samayasAra (4) AtmA; bhagavAna AtmA. pataLI kIkI pati pRSTi; vRddhi pujaya kAnajI svAmI gurudevazrInuM priya bolavuM samayasAranI zarUAtanI 16 gAthAo, 47 zaktio, gAthA jaInA, vyaktanA cha bola tathA pravacanasAranI 47 no tathA gAthA 172 nA aliMgagrahaNanA 20 bola, ane zrImadanA svadravyanA rakSaka tvarAthI thAo, Adi dasa bola-A viSaya pUjya gurudevazrIne khUba ja priya hovAthI, haMmezA vahelI savAranA tenA smaraNa-manana-dhotanapUrvaka teozrI dhyAna kare che. pUjya bahenazrI caMpAbahena tamane asaMkhyAta abajo varSanuM jAti smaraNa jJAna che. benane asaMkhya abajo varSanuM ghaNuM spaSTa jJAna che. kema ke pote pUrve trIjA sanakumAra svargamAM hatA te yAda Ave che. temaja tyAra pahelAnAM bhAvo paNa yAda Ave che. jema kAlanI vAta yAda Ave, ema asaMkhya abajo varSanI yAda AvI che. emanI sahelA zabdomAM A bahenanI anubhavavANI che ? bahenazrInA vacanAmRta. pUjya moTAbhAInI janmatArIkha :18 ogaSTa-1917; 1988 nA 18mI ogaSTa 71 mo janmadivasa beTho. paja potAnA rogarahita svabhAvane pUjya mAnavo te pUjA che. je aMtaramAM prabhAvanA thaI te prabhAvanA che. pujAcchAdhA bhakti-AtmaprazaMsA. pUraNa purAvuM te; bharAvuM te pUrNa:akhaMDa; abheda; ekarUpa
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ parNa Atmadravyane pAmavAnAM traNa pagalAM zuddha nayano viSaya pUrNAnaMdasvarasa prabhu trikALI AtmA che. tene abheda vivakSAmAM zuddhanaya kahe che. trikALI zuddha eka cidrapasvarUpa AtmAne abhedathI zuddhanaya kahe che. zuddhananuM arthAt trikALI zuddha jJAnAnaMda nirmaLAnaMda prabhu AtmAnuM jJAna karIne, pUrNa jJAnAnaMda svarUpanuM zraddhAna karavuM, te samyagdarzana che. te prathama pagaluM che. prathama zuddhanaya je trikALI zuddha dravya tene jANavuM; kema ke jANayA vinA zraddhAna konuM kare ? mATe prathama trikALI zuddha cidAnaMda caitanyasvarUpa AtmAne jANIne tenI pratIti karavI ke pUrNa cidAnaMdaghana anaMta zaktiono piMDa prabhu huM A AtmA chuM enuM nAma samyagdarzana che. A prathama pagaluM che. A dazA cothA pAMcamAM guNasthAne hoya che. trikALI bhUtArtha svabhAvanA jJAnazraddhAna-anubhava cotha, pAMcame ane cha guNasthAne hoya che. cothA guNasthAne paNa zuddhanaya nAma zuddha vijJAnaghana svabhAva AtmAno anubhava thaIne pratIti thAya che e AtmasvarUpanI vizeSa lInatA thaI svarUpanI zAMtinI vRddhi thAya che te pAMcamuM guNasthAna che, tyAM haju apamatta dazA nathI. bIju pagaluM = jJAna-zraddhAna thayA pachI bAhya sarva parigrahano tyAga karI teno (pUrNa jJAnano abhyAsa karavo. upayogane jJAnamAM ja thaMbhAvavo. jevuM zuddhanayathI potAnA svarUpane siddha samAna jANavuM-zraddhavuM hatuM tevuM ja dhyAnamAM laIne cittane ekAgra-sthira karavuM, karI karI teno ja abhyAsa karavo. te bIju pagaluM che. A pagaluM apramatta dazAmAM hoya che. jyAM sudhI evA abhyAsathI kevaLajJAna na upaje tyAM sudhI te abhyAsa niraMtara rahe. jJAnazraddhAna thayA pachI aMdaramAM vikalpano tyAga ane bahAramAM vastranA TukaDAno tyAga karIne pUrNa jJAnasvarUpano abhyAsa kare che. upayogane svarUpamAM ja thaMbhAve che. ahAhA ...! te ja AtmabAgamAM atIndriya AnaMdanI ramata mAMDe che. tene sarva bAhya parigraha chUTI jAya che. nirAkula AnaMdamAM jhulanArA vItarAgI aMta munivarane bahAramAM vastra paNa nahi ane aMtarAgamAM vikalpa paNa nahi bApu ! bIjI cIja to zuM - vastrAnA dhAgAno paNa parigraha 631 munine hoI zake nahi. AvuM ja munidazAnuM sahaja svarUpa che. ethI viparIta mAne te mUDha mithyAdaSTi che. hA, paNa vastra choDavAM to paDene? choDavAM zuM paDe ? nija jJAnAnaMda svarUpamAM lIna thaI temAM ja ramaNatA karatAM vastrAdi sarva parigraha sahaja chUTI jAya che. rAga rahita AnaMdanI chaThThI bhUmikAnI dazA ja evI sahaja hoya che ke vastrAdi tenA ja kAraNe sahaja chUTI jAya che. para vastune grahI-choDavI e kharekhara AtmAmAM kyAM che ? AtmAmAM paravastunuM tyAga upAdana zUnyatva che. AtmAparanA tyAga grahaNathI zUnya che. Avo laukika mAraga vItarAga sarvazadevano ! samaje enuM to zuM kahevuM? eto nyAla thaI jAya. are lokoe kAMnI kAMI mAnyu-manAvyuM che ! zuM thAya prabhunA viraha paDyA ! kevaLajJAnanI utpatti ahIM rahI nahi. avadhijJAna ane mana:paryAyAjJAna paNa A kALe lupta thaI gayAM. e lokoe jhaghaDA ubhA karyA ! saMto-digaMbara munivaro kevaLInA TekAyatIo kahe che - pUrNa jJAnAnaMda prabhu AtmAnI aMtadaSTi ane anubhava vinA samyagdarzana hoya nahi ane samyagdarzana pUrvaka svarUpamAM vizeSa vizeSa lInatA thavI te cAritra che. te vizeSa to sAtamI bhUmikAthI hoya che. apramatta dazAmAM cAritranI ugratA hoya che. pUrNa sthiratA caudamAM guNasthAne hoya che e vAta atyAre ahIM nathI. ahIM to cAritranI ugratA apramatta dazAmAM hoya che. ema vAta che. muni chaThThA guNasthAnamAM hoya tyora pAMca mahAvrata Adino vikalpa uThe che te pramAdadazA che. tyAM sudhI apramatta dazA gaNavAmAM AvI nathI. cothe, pAMcame, cha jJAna-zraddhAna ane yathA saMbhava sthiratA hoya che, pachI bAhya parigrahano tyAga karI upayogane jJAnamAM sthira kare che te bIjA prakAranuM pagaluM che. ahAhA... ! Avo mAraga ! atyAre to jovA maLavo muzkela thaI gayo che. are lokoe mAragane cUMthI nAkhyo che ! ahIM kahe che - AtmAne traNa prakAre dekhavo. dekhavo eTale ke aMtarmukha thaI anubhavavo jethI AtmaprApti thAya ahAhA...! AtmA nityAnaMda prabhu trikALI zuddha jJAnAnaMda svabhAvI
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ che, tene choDIne anya parigrahamAM sAvadhAnapaNe pravartavuM te saMsAra paribhramaNanuM kAraNa che. zuddha caitanyamaya nija paramAtma svarUpamAM sAvadhAna na thatAM vrata, tapa, bhakti AdinA rAganA pariNAmamAM sAvadhAna paNe pravartavuM te anya parigraha che. A zarIra, mana, vANI, dhana, saMpatti ityAdi to kyAMya dUranI cIja thaI gaI, ahIM to enI paryAyamAM je vrata, bhakti AdinA vikalpa uThe te atyavastu che. anya parigraha che. rAgamAM sAvadhAnapaNe pravartavuM ane tenA AcaraNamAM pAlanamAM rokAI rahevuM te mithyAbhAva che. bhAI ! are ! paNa ene rAganI mamatA ADe aMdara jJAyaka svabhAvathI bharelo AnaMdasAgara prabhu pote che tene khoI dIdho che. ahIM kahe che -zuddhAnaya svarUpa aMdara trikALI bhUtArtha bhagavAna nijasvarUpa virAje che. tene svasaMvedanamAM jANavo-vedavo-anubha parNatA siddhapaNuM pUrNapada vItarAgapada pUrNa zuddhi AtmAmAM parama zuddhinA vidhAnanI vyavasthA karatAM, tenA virodhIe kAraNono nAza karavAnI vAta, kahevAmAM AvI che. eka, kaSAyabhAvo-krodhamAna-mAyA-lobhAdi bhAvono nAza, ane tene lIdhe bIjI, dravyakarmo ke, je jJAnAvaraNAdi ATha dravya karmono vinAza thatAM, AtmA parama vizuddha thAya 632 pUrvanuM temanuM AyuSya hatuM. kSAyikI samaktiI hatA. traNa jJAna sAthe laine avataryA hatA. chatAMya 83 lAkha pUrva sudhI, teo gRhasthAzramamAM sudhA, cAritra, dhAraNa na karI zakyA. eka pUrva eTale keTalA varasa khabara che ? eka pUrvamAM, 70 lAkha 16 hajAra karoDa varSa thAya che. ahA, AvA 83 lAkha pUrva sudhI, teo cAritra lai zakayA na hatA. uttarapurANamAM ema varNana che ke, badhA tIrthaMkaro ATha varSanI uMmare bAra vrata dhAraNa kare che. A rIte abajo varSa, temane pAMcamuM guNa sthAna rahyuM, paNa tyAM lagI AgaLa na vadhI zakayA. cothe, pAMcame guNasthAne, jo ke aMze cAritra no aMza hoya che. paNa munidazAne yogya, sAkSAta cAritradazA tyAM hotI nathI. aho, AvI cAritradazA koI alaukika hoya che. ane te mahA purUSArthI, baDabhAgI purUSone prApta thaI hoya che. pUrva avasthAe avasthita guNa pahelAMnI avasthAmAM rahelo guNa; guNano pUrva paryAya; pUrva guNaparyAya. pUrva AsaMtati:pahelAMnI karmaparaMparA; pahelAMno karmapravAha. parva catuya : dareka mAsanI, be AThama tathA be caudaza parva ne uttara vyatireka pUrva eTale pahelAMno; uttara eTale pachIno; vyatireka eTale bheda-paryAya (cetana pahelAMnA ane pachInA, banne paryAyone sparze che, tethI te apekSAe, drauvya che, pachInA arthAta vartamAna paryAyanI apekSAe, utpAda che. ane pahelAMnA paryAyanI apekSAe, vyaya che.) parva paNa carcA ke nirNaya mATe koI zAstrIya viSayanI bAbatamAM rajU karelo pakSa ke prazna. parANa-galana :jemAM (speza, rasa, gaMdha-varNanI apekSAe tathA skaMdhaparyAyonI apekSAe) pUraNa ane galana thAya te pula che. pUraNa purAvuM te; bharAvuM te; pUrti; puSTi. pUrNajJAna dhana sarva lokAlokane jANanAra jJAnasvarUpa (2) jemAM paryAya ke bhedano praveza nathI evo jJAna svarUpa sarvajJa svabhAvI; pUrNa eTale traNa kALa traNa lokanA dravya-guNa-paryAyo jANavAno eno svabhAva che. evuM je zarIrAdithI bhinna AtmAnuM svarUpa pUrva pahelAMnA (2) eka pUrvamAM 70 lAkha 56 hajAra karoDa varSa thAya che. zrI RSabhadeva bhagavAna, vartamAna covIsInA, prathama tIrthaMkara hatA. 84 lAkha pUrvaprayoga :pUrva prayoga eTale pUrva baddha karma chUTI gayA pachI paNa, tenAthI maLato vega. pUrva prayoganAM 4 draSTAMto zAstramAM apAyAM che : (1) kuMbhAracakra (2) baMdha cheda (3) svAbhAvika pariNAma ane (4) asaMgatA (1) kuMbhAra cakra kuMbhArano cAkaDo, jema eka vakhata jorathI pheravyA pachI pheravavAnuM choDayA pachI paNa, pUrve maLelA vegane pariNAme, pharyA kare che, tema karmamukta
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmA paNa mukata thavA mATe, pUrve karelA prayogonA AvatA vegathI, Urdhvagati kare che. kozamAM raheluM eraMDabIja sukAya, tyAre koza phATavAthI te vRkSamAMthI nIkaLI, UMce jAya che. tevI rIte karmabaMdhana dUra thatAM AtmA, UMce jAya che. (3) agninI javALA, jemAM svAbhAvika rIte UMce jAya che. tema AtmA paNa, svAbhAvika gatithI UMce jAya che. (4) tuMbaDInuM svAbhAvika lakSaNa, pANImAM taravAnuM che paNa mATIthI lepAyelI tuMbaDI, pANImAM DUbI jAya che. ane mATI pANImAM palALIne nIkaLI jAya che. tyAre tuMbaDI jema taravA lAge che, tema karmanA saMgathI AtmA, adhogatimAM hato, te saMga jatAM, AtmAnI Urdhvagati thAya che. Ama pUrvaprayogAdi kAraNathI AtmA Urdhvagati kare che. ahIM pUrva prayoga sAthenA Adi zabdathI, e sUcavAya che ke karmanAzanI sAthe, keTalAka bhAvono paNa nAza mokSaprApti mATe Avazyaka che. e bhAva mukhyatve cAra che : aupathamika; kSAyopathamika, audayika ane pAriNAmika. pUrva prayogAdi kAraNathI vega pAmelo AtmA svAbhAvika gati thI siddAlaya tarapha jAya che. saMpUrNa siddhi prApta thayA pachI, AtmA jayAM sthiratA pAme che, tene siddhAlaya kahevAmAM Ave che. te sthAna lokane cheDe AveluM che. ethI upara Atmagati na thavAnuM kAraNa e che ke, ethI upara javA mATe gatimAM sahAyaka thanAruM dharmAstikAya tatva alokamAM che ja nahi. jIva tathA ajIva banne hoya, te loka ane ajIvanuM mAtra, AkAzatatva ja hoya, te aloka. siddhAlaya lokane cheDe AveluM che, tethI UMce alokamAM dharmAstikAya tattva na hovAthI, AtmA tyAM gati karI zakato nathI. ane nIce AvavAno to, teno svabhAva ja nathI, ethI AtmA siddhakSetramAM rahe che, pUrvaavasthAe avasthita guNa pahelAMnI avasthAmAM rahelo guNa; guNano pUrva paryAya; pUrva guNa paryAya. purvane uttara vyatireka pUrva eTale pahelAMno; uttara eTale pachIno. (cetana pahelAnAM ane pachInA banne paryAyone sparza che tethI te apekSAe dhrauvya che, pachInA 633 arthAt vartamAna paryAyanI apekSAe utpAda che ane pahelAMnA paryAyanI apekSAe vyaya che.) pUrvanA puruSo pUrva puruSonI vANImAM satya, matimAM, gruva, manamAM dayA, parAkramarUpa bhUjAomAM zUravIratA, yAcakone pUrNa lakSmInuM dAna ane mokSamArgamAM gamana ityAdi, saguNo hatA, ema AgamamAM saMbhaLAya che. paNa Azcarya che ke, A paMcamakAlamAM lezamAtra evA guNo nathI, chatAM manuSyomAM uddhatapaNuM, vizeSa rIte jovAmAM Ave che. arthAta atyAranI prajAmAM guNonI apekSAe, abhimAna vizeSa dekhAya che. pUrvanibaddha :pUrve baMdhAyelA pUrva :carcA ke nirNaya mATe koi zAstrIya viSayanI bAbatamAM rajU karelo pakSa ke prazna pUrvaparyAya pahelAMnA paryAya. purvaprayoga :pUrvanA baMdhAyelA prArabdhathI. pUrvabhava kema manAya ? AtmA vartamAnamAM che, che to, tenI Adi nathI. temaja aMta paNa nathI. A bhava che, to pUrva bhava paNa hato ja. jema ghInuM mAkhaNa na thAya, tema mokSadazA pragaTa karI hoya, to pharI avatAra hoya nahi. AtmA, anAdithI saMsAra dazAmAM azuddha che. zubha azubha evA azuddha bhAvanuM phaLa, cAra gatimAM bhramaNa che. anaMta kALathI potAne na samajayo, mATe AtmA rakhaDyo che. pavaeNraMgathaLa : nATakamAM pahelAM raMgabhUmi racavAmAM Ave che. tyAM jonArA nAyaka tathA sabhA hoya che ane nRtya (nATaya, nATaka) karanAra hoya che ke jeo aneka svAMga dhAre che tathA zaMgArAdika ATha rasanuM rUpa batAve che. tyAM zRMgAra, hAsya, raudra, karuNA, vIra, bhayAnaka, bIbhatsa ane adabhuta-e ATha rasa che te laukika rasa che; nATakamAM temano ja adhikAra che. navamo zAMtarasa che te alaukika che, nRtyamAM teno adhikAra nathI. A rasomAM sthAyI bhAva, sAttvika bhAva, anubhAvI bhAva, vyabhicArI bhAva ane temanI dRSTi AdinuM varNana rasagraMthomAM che tyAMthI jANavuM ane sAmAnyapaNe rasanuM e svarUpa che ke
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAnamAM je zeya AvyuM temAM jJAna tadAkAra thayuM, temAM puruSano bhAva lIna thai jAya ane anya zeyanI icchA na rahe te rasa che. te ATha rasanuM rUpa nRtyamAM nRtya karananAra batAve che; ane temanuM varNana karatA kavizvara jayAre abya rasane samAna karIne paNa varNana kare che. tyAre anya rasano anya rasa aMgabhUta thavAthI tathA anyabhAva rasonuM aMga hovAthI, rasavata Adi alaMkArathI tene nRtyanA rUpe varNavavAmAM Ave che. vItarAgabhAvarUpe zAMtarasa e AtmAno alaukika rasa che. atIndriya AnaMda ane zAntinuM biMba prabhu AtmA che. e trikALI zAMtinuM biMba, jinabiba bhagavAna AtmAno Azraya letA pariNamanamAM je zAMta-zAMta-zAMta akaSAya bhAva utpanna thAya che tene ahIM zAMtarasa kahe che. ane zAMtarasa, AnaMdarasa, svarUparasa, adabhutarasa ema aneka prakAre kahI zakAya che. pUrvA para HAgaLa-pAchaLa, pahelAMnuM ane pachInuM pUrvAgraha :matArtha; mAnArtha. pUrvAnupUrva A bhavanuM ke agAunA bhavanuM. (2) gatAnugatika; pUrvI para :pUrva temaja pachI; pahelAMnI temaja pachInI; nitya; (2) AgaLa pAchaLa thanArA. pUvokta uparokata=pahelAM kaheluM, upara kaheluM. pUrvASarve AgaLa-pAchaLa. pUrvopArjita HpUrva prArabdhodayajanita, mohanIya pUrvAlaMbita :pUrve jenuM avalaMbana karyuM hatuM. pUrvottara :pahelAMnI ane pachInI pUrvApara doSa rahita HAgaLa pAchaLa, virodha rahita pUrvopArjita karyAM :pUrva janmamAM karelAM tathA baMdhAyelAM karma ja nahi, paraMtu A janmamAM paNa vartamAnakALathI pUrve karelAM tathA baMdhAyelAM karma paNa samAveza pAme che. pethoDuM :pariziSTa; bAkI raheluM; zeSa baceluM; pUravaNI; zeSa pUrti. 634 paMgu :asamartha (2) pAMgaLo arthAt jANavA sivAya, paramAM AtmA kAMi ja karI zakato nathI. AnuM nAma, AtmAno sva-para prakAzaka svabhAva che. (3) pAMgaLo; kAMi paNa karavAne azakata (4) asamartha paMca parameSThI :sarvotkRSTa ISTa hoya tenuM nAma parameSTa che. tevA pAMca parama ISTa che. arihaMta, siddha, AcArya, upAdhyAya ane sAdhu. (2) arihaMda, siddha, AcArya, upAdhyAya ane sAdhu e pAMceya parameSThIo che. paMca parAvartananuM svarUpa H bhava parAvartana=nArakI, tiryaMca, manuSya tathA devanA bhava, anaMtavAra karyA koivAra saDela kUtaro thayo, to koi vAra moTo rAjA thayo eka sekaMDamAM karoDo rUpiyA pedA thAya evI rAja saMpadA pAmyo, tyAMthI karIne narakamAM paNa jAya, tyAMthI bhuMDa, siMha thAya, ema bhavacakra cAlyA kare, paNa nirvikArI anaMta sukhamUrti AtmA parathI judo che, evI apUrti vAta jIve, kahI sAMbhaLI nathI. * bhAva parAvartana= jIve anaMta prakAranA zubha-azubha, puNya-pApanA bhAvo karyA. ekeka sekanDanA abajo rUpiyAnuM dAna ApavAnA zubhabhAva karyA, koi koivAra tIvra mUrccha vaDe mahA pApa bAMdhI, narakamAM javAnA bhAva karyA. zubhAzubha bhAva vaDe niraMtara paribhramaNa karyuM. AvuM paribhramaNa anAdithI cAlu che. paNa samyajJAna vaDe, koivAra AMtaro pADayo nahi. parvata upara vIjaLI paDavAthI thayela khAi reNathI saMdhAya nahi, tema huM jJAnajayoti cidAnaMda parathI judo, evuM bhedajJAna thAya pachI mokSadazA pragaTa thayA vinA rahe nahi. yathArtha AtmajJAna vinA, bIjuM badhuM jIve anaMtavAra kayuM che. zarIre kAMTA vIMTI bALI mUke, paNa krodha na kare cha cha mahinAnA upavAsa kare ne pAraNe, eka bokhAno dANo khAi, pharI cha mahinAnA upavAsa kare, utkRSTa puNyabhAva ajJAnapaNe karI, navamI traiveyaka sudhI gayo, paNa puNya pApa rahita, Atma svabhAvane jANyo nahi, tethI eka paNa bhava ghaTayo nahi zubha azubha bhAvanA asaMkhya prakAra che, temAM mithyAdaSTithI thatAM uMcAmAM uMcA puNya, ane ghora pApa thAya dareka jIve anaMtavAra karyA;
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ navamI greveyake janAra jIvane, vayavahAra zraddhA jJAna ane zubha pravRtti hoya che. bAhyathI, nagna digaMbara munipaNuM hoya che. paMca mahAvratanuM pAlana sAvadhAnI pUrvaka hoya che. paNa aMtaramAM parathI nirALA chuM, puNya-pApanA vikalpathI rahita che, koIno mAre Azraya che ja nahi, evI svAvalaMbI tattvazraddhA nathI, tethI bhavabhramaNa na TaLyuM. paMtha parAvartananuM svarUpa dravya parAvartana, kSetra parAvartana; kALa parAvartana; bhava parAvartana ane bhAva parAvartana (1) dravya parAvartana = ekeka AtmAne dareka paramANu deha paNe,-saMyogapaNe AvyAM ne gayAM, vANI mana, karmavargaNArUpe badhAM paramANuno, anaMtavAra saMyoga karyo, puNya pApanA saMyoge anaMta prakAranA AkAravALA deha, jIve anaMtavAra dhAraNa karyA, paNa asaMyogI Atma tattvanI vAta sAMbhaLI nahi. (2) kSetra parAvartana =lokAkAzanuM evuM koI kSetra nathI ke, jyAM jIva anaMtavAra jabhyo-maryo na hoya, puNya-pApanA vikArI bhAvo karyo ne tenAM bhogyasthAnarUpa asaMkhyAta kSetramAM, anaMta janmamaraNa karyo, paNa AtmA parathI nirALo, atIndriya jJAnamUrti che, tene jANyo nahi. kALa parAvartana= vIza kroDAkoDI sAgaropamanA, jeTalA samaya thAya, te ekeka samaye, paribhramaNa karatAM jIva anaMtavAra jabhyo maryo, paNa ekavAra AtmAne jANyo nahi. bhava parAvartana = nArakI, tiryaMca, manuSya tathA devanA bhava, anaMtavAra karyA, koi vAra saDelo kUtaro thayo, to koI vAra moTo rAjA thayo, eka sekanDamAM karoDo rUpiyA pedA thAya evI rAjya saMpadA pAmyo, tyAMthI marIne, narakamAM paNa jAya, tyAMthI bhaMDa, siMha thAya. ema bhavacakra cAlyA kare, paNa nirvikArI anaMta sukha mUrti AtmA, parathI judo che. evI apUrva vAta jIve kahI sAMbhaLI nathI. (5) bhAva parAvartana= jIve anaMta prakAranA zubha azubha, puNaya-pApanA bhAvo karyA. ekeka sekanDamAM abajo rUpiyAnuM dAna ApavAnA zubhabhAva karyA, to kai vAra tIvra mUrchA vaDe mahApApa bAMdhI narakamAM javAnAM, bhAva karyA. 635 zubhAzubha bhAva vaDe niraMtara paribhramaNa karyuM. AvuM paribhramaNa anAdithI cAlu che. paNa samyajJAna vaDe, koivAra AMtaro pADayo nahi. parvata upara vIjaLI paDavAthI thayela phATa raNathI saMdhAya nahi tema huM jJAna jayoti, cidAnaMda, parathI judo evuM bhedajJAna thAya, pachI mokSadazA pragaTa thayA vinA, rahe nahi. yathArtha AtmajJAna vinA, bIjuM badhuM jIve anaMtavAra karyuM che. zarIre kAMTA vIMTI bALI mUke, paNa krodha na kare, cha cha mahinAnA upavAsa kare ne pAraNe eka cokhAno dANo khAi, pharI cha mahinAnA upavAsa kare, utkRSTa puNyabhAva ajJAnapaNe karI navamI raiveyaka sudhI gayo, paNa puNya pApa rahita, AtmasvabhAvane jANyo nahi, tethI eka paNa bhAva ghaTayo nahi.zubha azubha bhAvanA asaMkhya prakAra che, temAM mithyA draSTithI thatAM, UMcAmAM UMcA puNya ane ghora pApa jIve anaMtavAra karyA. navamI raiveyake janAra jIvane vyavahAra zraddhA-jJAna ane, zubha pravRtti hoya che. bAhyathI, nagna digaMbara munipaNuM hoya che. paMca mahAvratanuM pAlana, sAvadhAnI pUrvaka hoya che. paNa aMtaramAM parathI nirALo chuM, puNya-pApanA vikalpathI rahita chuM. koinA mAre Azraya che ja nahi, evI svAvalaMbI tatvazraddhA nathI. tethI bhavabhramaNa na TaLyuM paMcendriya saMjJI ane asaMNI (2) jene pAMca Indriyo hoya che, evA prANI paMcendriya jIvo sparzaneMdriya, rasaneMdriya, ghrANendriya, cakSuriMdriya ane zrotredriyanA AvaraNanA kSayopazamane lIdhe, mananA AvaraNano udaya hotA, sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabdane jANanAra jIvo manarahita paMcendriya jIvo che; keTalAka paMcendriya jIvo to mananA AvaraNano paNa kSayopazama hovAthI manasahita baLavAna paMceMdriya jIvo hoya che. temAM devo, manuSyo ane nArako manasahIta ja hoya che; tiryaco-jaLacara, khecara ne sthaLacara-baMne jAtinAM (arthAta manarahita ane manasahita) hoya che. (2) varNa, rasa, sparza, gaMdha ane zabdane jANanArAM deva, manuSya, nAraka, tiryaMca jeo jaLacara, sthaLacara ke khecara hoya che-teo baLavAna paMcendriya jIvo che.
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ sparzanendriya, rasanendriya, ghrANendriya, cakSurindriya ane zrotrendriyanA AvaraNanA kSayopazamane lIdhe, mananA AvaraNano udaya hotAM, sparza, rasa, gaMdha, varNa ane zabdane jANanArA jIvo manarahita paMcendriya jIvo che; keTalAka (paMceMdriya jIvo) to temane mananA AvaraNano paNa kSayopazama hovAthI manasahita (paMcendriya jIvo) hoya che. temAM devo, manuSyo ane nArako manasahita ja hoya che; tiryaMco banne jAtinAM (arthAt manarahita temaja manasahita) hoya che. paMtha parameSThI zuddha Atma svarUpamAM ramatA arihaMta, siddha, AcArya, upAdhyAya, ane sAdhurUpa, paMca sarajAtma svarUpa parama guru, sadA namaskAra karavA yogya tathA ArAdhavA yogya che. paMthaparameTInI upAsanA parama puNyabaMdhanuM kAraNa je AtmarUpa choDIne, parameSThInA rUpanI upAsanA kare che, te utkRSTa puNyano baMdha kare che. ane tethI karmano sarvathA kSaya nathI karI zakato. karmono sarvathA kSaya thayA vinA, mokSanI prApti thatI nathI. mokSanI prApti mATe tene ahaMtAdi pratyeno bhakti-rAga, paNa choDavo paDaze. paMthama kALanAM lakSaNo :A kALamAM AtmArthatA, bhakti, satsaMga, nIti, saraLatA, namratA vagere, sadaguNo krame krame kSINa thatA jaze, ane saMsArArtha, kusaMga, anIti, kapaTapaNuM, viSaya kaSAya bhAva vagere, durguNo vadhatA jaze, eTale ke, sAttvika vRttinuM sthAna rAjasI ane tAmasI vRtti leze. A kALamAM ethI saddharma, satsaMga, mumukSatA vagereno lopa thato jaze. paMthamakALa :duSamakALa; kaLikALa; kaLiyuga paMcamagati mokSagati (2) mokSa; siddha dazA; siddha gati A vibhAga pulanA svarUpanuM kathana che. sumeru, pRthvI vagere (ghana padArtho), kharekhara ati sthUla sthUla pudgalo che. meru parvata Adi, ghana padArthonA TUkaDA thatAM, te bhegA na thAya, evI e ja cIja che. eTale ene ati sthUla sthUla kahe che. ghI, tela, chAza, dUdha jaLa vagere, samasta pravAhI padArtho pUla pugalo . (pravAhI che ne ? to temane chedatAM, svayameva ekaThAM joDAi jAya che. tethI tene sthUla kahe che.) chAyA, Atapa (taDako), aMdhakAra, cAMdanI vagere, pUlasUkSma pudgalo che. (AvA padArtho, netrathI jaNAya che, paNa chedI zakAtA nathI, ke hAthamAM grahI zakAtA paNa nathI. to te sthUi sUkSma pudgalo che.) sparzendriya, rasanendriya, dhrANendriya ane zrotrendriyanA viSayo-sparza, rasa, gaMdha ane zabda-sUkSma sthUla pudgalo che. zubhAzubha pariNAma dvArA AvatAM, evA zubhAzubha karmone yogya skaMdho, te sUma pudgalo che. karma sUkSma pudgala che. AmanAthI viparIta, arthAt karmone ayogya skaMdho, te sUkSma sUkSma pudgalo che. A vibhAvayugalono krama che. (2) siddhagati; mokSa gati paMthamaznara koyalano mITho avAja (sUra) - koyalanA jevo madhura sUra. paMcarasa kaDavo, tIkho, turo, khATo ane gaLyo e pAMca rasa. paMthasaMgraha paMDita dIpacaMdajI kRta graMtha. baso varSa pUrve thayelA. paMcAgni gAIpatyAgni, AhavanIya; dakSiNAgni, sabhya ane Avasathya A nAmanA pAMca agni che. (1) gAIpatya=gRhasthapaNuM; gharanuM kArabhAruM; dvija gRhastha gharamAM rAkhavAno traNamAMno eka agni-gAIpatyAgni. (2) AhavanIya yajJane yogya; homavA yogya; homano agni. (3) dakSiNAgni-vaidika karmakAMDa nAmanAno e nAmamAMno eka agni (4) sabhya= (5) Avasaththa=agnihotrano agni. paMcAMgI : (1) mUla sUtra (2) niryukita (3) bhAga (4) pUrNi (5) TIkAvRtti, e paMcAMgI jANavI. paMthAthAra jJAnAcAra, darzanAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra, ane vIryAcAra A pAMca AcAro munine hoya che.
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ 633 paMcAAra jJAnAcAra, darzanAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra ane vIryAcAra. A pAMca AcAra sAdhuone hoya che. (2) jJAnAcAra; darzanAcAra; cAritrAcAra; tapAcAra ane vIryAcAravALA, zramaNo (3) jJAnAcAra; darzanAcAra; cAritrAcAra; tapAcAra ane vIryAcAravALA zramaNa (4) samyagdaSTijIva, potAnA svarUpane jANe che, anubhave che. anya samasta vyavahArabhAvothI potAne bhinna jANe che. jayArathI tene sva-paranA, vivekarUpa bheda vijJAna pragaTa thayuM hatuM tyArathI ja eNe TaMkotkIrNa nija bhAva aMgIkAra karyo che. tethI tene nathI kAMi tyAgavAnuM ke, nathI kAMi grahavAnuM -aMgIkAra karavAnuM rahyuM. svabhAva daSTinI apekSAe, Ama hovA chatAM, paryAyamAM te pUrva baddha karmonA udayanA nimitta, aneka prakAranA vibhAvabhAvarUpe pariName che. e vibhAva pariNita nahi chUTatI dekhIne, te AkuLa-vyAkuLa paNa thato nathI. tema ja samasta vibhAva pariNatine TALavAno, puruSArtha karyA vinA paNa raheto nathI. sakala vibhAva pariNa rahita, svabhAvaTinA jorarUpa puruSArtha guNasthAnonI paripATInA sAmAnya krama anusAra, tene pahelAM azubha pariNatinI, hAni thAya che ane pachI dhIme dhIme zubha pariNati, paNa chUTatI jAya che. Ama hovAthI te zubharAganA udayanI bhUmikAmAM, gRhavAsano ane kuTuMbano tyAgI thai, vyavahAra ratnatrayarUpa paMcAcArone, aMgIkAra kare che. jo ke jJAnabhAvathI, te samasta zubhAzubha kriyAono tyAgI che. to paNa paryAyamAM zubha rAga nahi chUTato hovAthI, te pUvokta rIte, paMcAcArane grahaNa kare che. (5) jJAnAcAra; darzanAcAra; cAritrAcAra, tapAcAra ane vIryAcAravALA zramaNo. (6) (9) darzanAcAra=anupacarita asabhUta vyavahAranayathI AtmA ane dravyakarma, nokarmano saMbaMdha che tathA azuddha nizcayanayathI matijJAnAdi vibhAvaguNa paryAya ane nara-nArakAdi vibhAva dravyaparyAyano paNa AtmAnI sAthe sabaMdha che to paNa zuddha caitanyasvarUpa sahaja AtmAmAM upara kahelo koi prakArano saMbaMdha nathI. evuM je cidAnaMda cidrupa eka akhaMDa svabhAvavALuM zuddha sahajAtmatatva che, te ja sarva prakAre satya che. te ja paramAtharUpa samayasAra kahevAya che. te zuddhatmatatva ja sarva prakAre upAdeyabhUta che. ane te sivAya sakala padArtho heya, tajavA yogya che. evI cala, malina, ane avagADha Adi doSothI rahita pratIti thavI-zraddhA thavI te samyakta kahevAya che. tenuM je AcaraNa arthAt te samyagdarzanarUpe pariNamana te darzanAcAra che. (9) jJAnAcAra : uparokata zudhdha sahajAtma svarUpamAM ja saMzaya, viparyaya ane anadhyavasAya rahita je svasaMvedanarUpa grAhakabuddhi thavI te samyajJAna che. temAM AtmapariNati thavI te samyajJAnAcAra che. (*) cAritrAcAra : samasta zubhAzubha saMkalpa-vikalpono tyAga karI je nitya AnaMdamaya nija rasano AsvAda, nizcala anubhava te samyakracAritra che, tenuM je AcaraNa eTale te rUpe pariNamavuM te cAritrAcAra che. (9) tapAcAra : paravastunI abhilASAno tyAga karI AnaMdamaya zuddha sahajAtma svarUpamAM tapavuM te tapa che. ane temAM ta5mAM pariNamavuM te tapAcAra che. (9) vIryacAra : potAnI zakitane chupAvyA sivAya zuddha sahajAnmasvarUpamAM pravRtti karavI te vIryAcAra che. A pramANe nizcaya paMcAcAra kahyA. vyavahAra paMcAcAranuM lakSaNa A pramANe che : (9) darzanAcAra : nizaktitatva, nikAMkSitatva, nirvicikitva, nirmUDhadaSThitva, upavRMhaNa, sthitikaraNa, vAtsalya ane prabhAvanAsvarUpa darzanAcAra (9) jJanAcAraH kALa, vinaya, upadhAna, anidbhava, artha, vyaMjana, ane tadubhaya saMpanna jJAnAcAra che. (*) cAritrAcAra : paMca mahAvrata sahita kAya-vacana-managuddhi ane iryA-bhASA-eSaNA-AdAnanikSepaNa-pratiSThApana samiti svarUpa cAritrAcAra tapAcAra : anazana, avamaudarya, vRtti parisaMkhyAna, rasaparityAga, vivikatazavyAsana, kAyakaleza, prAyazcita, vinaya, vaiyAdhRtya, svAdhyAya, dhyAna ane vyutsargasvarUpa tapAcAra.
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ (9) vIryAcAra : itara (anya) vIryAcAra sivAyanA bIjA AcAramAM pravartanArI svazakitanA saMgopana svarUpa vIryAcAra (7) (9) jJAnAcAra -kALa, vinaya, upadhAna, anitraya, artha, vyaMjana ane tadubhayasaMpanna jJAnAcAra che. (9) darzanAcAra-nizaMkitatva, nikAMkSitatva, nirvicikitsatva, nirmadraSTita, upavRMhaNa, sthitikaraNa, vAtsalya ane prabhAvanA svarUpa darzanAcAra.( *) cAritrAcAra=paMcamahAvratasahita kAyavacana-mana gumi ane IrSA-bhASA-eSaNA-AdAna nikSepaNa, pratikApana samiti svarUpa cAritrAcAra (*) tapAcAra=anazana, avamaudarya, vRtti parasaMkhyAna, rasaparityAga, vivikta zayyAsana paMcAdhyAyI eka nyAyano graMtha che. patikAya : A zAstranA kartA zrImadbhagavakuMdakundAcAryadeva che. temanAM bIjAM nAmo padmanaMdI, vakragIvAcArya, elAcArya ane gRdhrapicchAcArya che. zrI jayasenAcAryadeva A zAstranI tAtparyavRtti nAmanI TIkAno prAraMbha karatAM lakhe che ke have zrI kumAranaMdI-siddhAMtidevanA ziSya zrImat kuMdakuMdAcAryadevejemanAM bIjAM nAmo painaMdI vagere hatAM temaNe-prasiddha kathAnyAye pUrvavidehamAM jaI vItarAga-sarvajJa sImaMdharasvAmI tIrthaMkara paramadevanAM darzana karIne, teozrInA mukhakamaLathI nIkaLelI divyavANInA zravaNa vaDe avadhArita padArtha dvArA zuddhAtmatattvAdi sArabhUta arthane grahIne, tyAMthI pAchA AvI aMta:tattva ane bahi tatvanA gauNa-mukhya pratipAdana arthe athavA zivakumAramahArAjAdi saMkSeparuci ziSyanA pratibodhana arthe racelA paMcAstikAya-prAbhRtazAstranuM yathAkrame adhikArazuddhipUrvaka tAtparyArtharUpa vyAkhyAna karavAmAM Ave che. paMcAstikAya thAya :A zAstranA kartA zrImad bhagavakuMdakuMdAcAryadeva che. temanAM bIjAM nAmo padmanaMdI, vakragIvAcArya, elAcArya ane vRddhapicchAcArya che. zrI jayasenAcArya deva A zAstranI tAtparyavRtti nAmanI TIkAno prAraMbha karatAM lakhe che ke:-have zrI kumAranaMdI-siddhAMtidevanA ziSya zrImakuMdakuMdAcAryadeve jemanAM bIjAM nAmo padmanaMdI vagere hatAM temaNe-prasiddha kathAvAye 638 pUrvavidehamAM jaI vItarAga-sarvajJa sImaMdhara svAmI tIrthaMkara paramadevanAM darzana karIne, teozrInA mukhakamaLathI nIkaLelI divya vANInA zravaNa vaDe avadhArita padArtha dvArA zuddhAtmatattvAdi sArabhUta arthane grahIne pAchA AvI aMtaHtatva ane bahi:tatvanA gauNa-mukhya pratipAdana arthe athavA zivakumAramahArAjAdi saMkSeparuci zivanA pratibodhana arthe racelA paMcAstikAya prAbhRtazAstranuM yathAkrame adhikArazuddhipUrvaka tAtparyArtharUpa vyAkhyAna karavAmAM Ave che. paMcAstikAya thADhatAtparya sarva puruSArthomAM sArabhUta evA mokSatattvanuM pratipAdana karavAnA hetuthI jemAM paMcAstikAya ane padravyanA svarUpa vaDe samasta vastuno svabhAva darzAvavAmAM Avela che, nava padArthanA vistRta kathana vaDe jemAM baMdhamokSanA saMbaMdhI (svAmI), baMdha-mokSanAM Ayatana (sthAna) ane baMdhamokSanA vikalpa (bheda) pragaTa karavAmAM AvyAM che, nizcayavyavahArarUpa mokSamArganuM jemAM samyaka nirUpaNa karavAmAM AvyuM che tathA sAkSAt mokSanA kAraNabhUta paramavItarAgapaNAmAM jenuM samasta hRdaya raheluM che-evA A kharekhara pAramezvara zAstranuM, paramArthe na vItarAgapaNuM ja tAtparya che. te A vItarAgapaNAne vyavahAra-nizcayanA avirodha vaDe ja anusaravAmAM Ave to ITasiddhi thAya che, paraMtu anyathA nahi (arthAt vyavahAra ane nizcayanI susaMgatA rahe evI rIte vItarAgapaNAne anusaravAmAM Ave to ja IcchitanI siddhi thAya che, bIjI rIte thatI nathI.) (uparokta vAta vizeSa samajAvavAmAM Ave che:-) anAdikALathI bhedavAsita buddhi hovAne lIdhe prAthamika jIvo vyavahArano bhinnasAdhyasAdhanabhAvane avalaMbIne sukhe karIne tIrthanI zarUAta kare che, (arthAt sugamapaNe mokSamArganI prAraMbhabhUmikAne seve che.) jemake - (9) A zraddheya (zraddhavAyogya che); (9) A azraddheya che; (9) A zraddhanAra che ane (9) A zraddhAna che.
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ (9) A zeya (jANavAyogya che); (9) A aya che; (9) A jJAtA che; ane (9) A jJAna che. (9) A AcaraNIya (AcaravAyogya) che; (9) A anAcaraNIya che; (9) A AcaranAra che; ane (9) A AcaraNa che. ema (9) kartavya (karavA yogya), (9) akartavya, (9) kartA ane (9) karmarUpa vibhAgonA avalokana vaDe jemane komaLa utsAha ullasita thAya che evA teo (prAthamika jIvo) dhIme dhIme mohamallane (rAgAdine) ukheDatA jAya che; kadAcita ajJAnane lIdhe (svasaMvedanajJAnanA abhAvane lIdhe) mada (kaSAya) ane pramAdane vaza thavAthI potAno Atma-adhikAra (AtmAne viSe adhikAra) zithila thaI jatAM potAne nyAyamArgamAM pravartAvavA mATe teo pracaMDa daMDanItino prayoga kare che; pharI pharIne (potAnA AtmAne) doSAnusAra prAyazcita detA thakA teo satata udyamavaMta varte che; vaLI bhinnaviSayavALAM zraddhAna-jJAna-cAritra vaDe (AtmAthI bhinna jenA viSayo che evA bhedaratnatraya vaDe) jenAmAM saMskAra AropAto jAya che evA bhinnasAdhyasAdhanavALA potAnA AtmAne viSe-dhobI dvArA zilAnI sapATI upara jhIMkavAmAM AvatA, nirmaLa jaLa vaDe palALavAmAM AvatA ane kSAra (sAbu) lagADavAmAM AvatA malina vastranI mAphaka-thoDI thoDI vizuddhi prApta karIne te ja potAnA AtmAne nizcayanaye bhinnasAdhyasAdhanabhAvanA abhAvane lIdhe, darzanazAnacAritranuM samAhitapaNuM (abhedapaNuM) jenuM rUpa che, saphaLa kriyAkAMDanA ADaMbaranI nivRttine lIdhe (abhAvane lIdhe) je nistaraMga 639 paramacaitanyazALI che tathA je nirbhara AnaMdathI samRddha che evA bhagavAna AtmAmAM vizrAMti racatA thakA (arthAt darzana-jJAna-cAritranA aiyasvarUpa, paramacaitanyazALI tathA bharapUra AnaMdayukta evA bhagavAna AtmAmAM potAne sthira karatA thakA), krame samarasIbhAva samutpanna thato jato hovAthI parama vItarAgabhAvane prApta karI sAkSAt mokSane anubhave che. (have kevaLavyavahArAvalaMbI (ajJAnI) jIvonuM pravartana ane tenuM phaLa kahevAmAM Ave che:-). paraMtu jeo kevaLavyavahArAvalaMbI (kevaLa vyavahArane avalaMbanArA) che teo kharekhara bhinnasAdhyasAdhanabhAvanA avalokana vaDe niraMtara atyaMta kheda pAmatA thakA, (*) pharIpharIne dharmAdinA zraddhAnarUpa adhyavasAnamAM temanuM citta lAgyA karatuM hovAthI, (9) puSkaLa zrutanA (dravyazrutanA) saMskArathI UThatA vicitra (aneka prakAranA) vikalponI jALa vaDe temanI caitanyavRtti citravicitra thatI hovAthI ane (9) samasta vati AcAranA samudAyarUpa tapamAM pravartanarUpa karmakAMDanI dhamAlamAM teo acalita rahetA hovAthI, (9) kayAreka kAMIkanI (koIka bAbatanI) ruci kare che, (9) kayAreka kAMInA (koI bAbatanA) vikalpa kare che ane (9) kyAreka kAMIka AcaraNa kare che; darzanAcaraNa mATe-teo kadAcit prazamita thAya che, kadAcitu saMvega pAme che, kadAcit anukaMpita thAya che, kadAcit Astiyane dhAre che, zaMkA, kAMkSA, vicikitsA ane mUDhadaSTitAnA utthAnane aTakAvavA arthe nitya kaTibaddha rahe che, upavRMhaNa, sthitikaraNa, vAtsalya ane prabhAvanAne bhAvatA thakA vAraMvAra utsAhane vadhAre che; jJAnAcaraNa mATe svAdhyAyakALane avaloke che, bahu prakAre vinayane vistAre che, durdhara upadhAna kare che, sArI rIte bahumAnane prasAre che. nihnavadoSane atyaMta nivAre che, artha, vyaMjana ane tadubhavanI zuddhimAM atyaMta sAvadhAna rahe che; cAritrAcaraNa mATe-hiMsA, asatya, steya, abrahma ane parigrahanI
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ 640 cittavALA vartatA thakA, matta (unmatta) jevA, mUrNita jevA, suSupta jevA, puSkaLa ghI-sAkara khIra khAIne tRpti pAmelA (dharAyelA) hoya evA, jADA zarIrane lIdhe jaDatA (maMdatA, niSkriyatA) UpajI hoya evA, dAruNa buddhibhraMzathI mUDhatA thaI gaI hoya evA, jenuM viziSTa caiitanya biDAI gayuM hoya che evI vanaspati jevA, murtIdranI karmacetanAne puNyabaMdhanA bhayathI nahi avalaMbatA thakA ane parama taikarparUpa jJAnacetanAmAM vizrAMti pada pAmyA thakA, (mAtra) vyakta avyakta pramAdane AdhIna vartatA thakA prApta thayelA halakA (nikRSTa) karmaphaLanI cetanAnA pradhAnapaNAvALI pravRtti jene varte che evI vanaspatinI mAphaka kevaLa pApane ja bAMdhe che. kahevuM paNa che ke nizcayane avalaMbanArA paraMtu nizcayathI (kharekhara) nizcayane nahi jANanArA keTalAka jIvo bAhya caraNamAM ALasu vartatA thakA caraNapariNAmano nAza kare sarvaviratirUpa paMcamahAvratomAM tallIna vRttivALA rahe che, samyaka yoganigraha jenuM lakSaNa che (-yogano barAbara nirodha karavo te jenuM lakSaNa che) evI guptiomAM atyaMta udyoga rAkhe che; IrSA, bhASA, eSaNA, AdAnanikSepa ane utsargarUpa samitiomAM prayatnane atyaMta joDe che. tapAcaraNa mATe-anazana, avamaudarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, viviktazAsana ane kAyalezamAM satata utsAhita rahe che; prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, vyutsarga, svAdhyAya ane dhyAnarUpa parikara vaDe nija aMtaHkaraNane aMkuzita rAkhe che; vIryAcaraNa mATe-karmakAMDamAM sarva zakti vaDe vyApRta rahe che; Ama karatA thakA, karmacetanApradhAnapaNAne lIdhe jo ke azubhakarmapravRttine temaNe atyaMta nivArI che topaNa-zubha karmapravRttine jemaNe barAbara grahaNa karI che evA teo sakaLa kriyAkAMDanA ADaMbarathI pAra UtarelI darzanazAnacAritranI aikayapariNatirUpa jJAnacetanAne jarA paNa nahi utpanna karatA thakA, puSkaLa puNyanA bhArathI maMthara thaI gayelI cittavRttivALA thakA, devalokAdinA lezanI prAptinI paraMparA vaDe ghaNA lAMbA kALa sudhI saMsArasAgaramAM bhame che. kahyuM paNa che ke jeo caraNapariNAmapradhAna che ane svasamayarUpa paramArthamAM vyApArarahita che, teo caraNapariNAmano sAra je nizcayazuddha (AtmA) tene jANatA nathI. (have kevaLanizcayAlaMbI (ajJAnI) jIvonuM pravartana ane tenuM phaLa kahevAmAM Ave che :-). have jeo kevaLa nizcayAlaMbI che, sakaLa kriyAkarmakAMDanA ADaMbaramAM virakata buddhivALA vartatA thakA, AMkho ardhI-viMcelI rAkhI kAMIka paNa svabuddhithI avalokIne yathAsukha rahe che (arthAt svamatikalpanAthI kAMIka bhAsa kalpI laIne marajI mujaba-jema sukha Upaje tema-rahe che). teo kharekhara bhinnasAdhyasAdhanabhAvane tiraskAratA thakA, abhinnasAdhyasAdhanabhAvane nahi upalabdha karatA thakA, aMtarALamAM ja (zubha temaja zuddha sivAyanI bAkI rahelI trIjI azubha dazAmAM ja), pramAdamadirAnA madathI bharelA ALasu (have nizcaya-vyavahAra banneno sumeLa rahe evI rIte bhUmikA anusAra pravartanArA jJAnI jIvonuM pravartana ane tenuM phaLa kahevAmAM Ave cheH-). paraMtu je apunarbhavane (mokSane mATe nitya udyoga karanArA mahAbhAga bhagavaMto, nizcaya-vyavahAramAMthI koI ekane ja nahi avalaMbatA hovAthI (kevaLa nizcayAvalaMbI ke kevaLa vyavahArAvalaMbI nahi hovAthI) atyaMta madhyastha vartatA, zuddha caitanyarU5 AtmatattvamAM vizrAMtinA viracana pratye abhimukha vartatA pramAdanA udayane anusaratI vRttine nivartAvanArI (TALanArI) kriyAkAMDa pariNatine mAhAbhyamAMthI vAratA (zubha kriyAkAMDa pariNati haTha vinA sahajapaNe bhUmikAnusAra vartatI hovA chatAM aMtaraMgamAM tene mAhAbhya nahi arpatA), atyaMta udAsIna vartatA, yathAzakti AtmAne AtmAthI AtmAmAM saMcetatA (anubhavatA) thakA nitya-upayukata rahe che, teo (te mahAbhAga bhagavaMto), kharekhara svatattvamAM vizrAMti anusAra krame karmano saMnyAsa karatA (svatattvamAM sthiratA thatI jAya tenA pramANamAM zubha bhAvone choDatA), atyaMta nipramAda vartatA, atyaMta nikaMpamUrti hovAthI jemane vanaspatinI upamA ApavAmAM AvatI hovA chatAM jemaNe
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ 641 karmakaLAnubhUti atyaMta nirasta (naTa) karI che evA, karmAnubhUti pratye nirutsaka vartatA, kevaLa (mAtra) jJAnAnubhUtithI utpanna thayela tAtvika AnaMda thI atyaMta bharapura vartatA, zigha,saMsAra samudra ne pAra utarI, zabdabrahmanA sAzvata dUkhanAM (-nirvANa sukhanA bhokatA thAya che. paMDita je jJAnamaya nija paramAtmavastunuM vedana kare che -zAMti anubhave che te ja paMDita che, te ja vivekI che. mAtra zAstranA jANapaNAthI koI paMDita nathI. kemake zAstranuM jANapaNuM te AtmA nathI. jene thoDuM zAstrajJAna thAya tyAM to huM kaMIka jANuM chuM, have mAre kAMI sAMbhaLavAnI jarUra nathI evuM abhimAna poSAya che te kharekhara kAMI jANato nathI. bhale kAMI jANato na hoya, kAMI prazna karatAM na AvaDe, uttara detAM na AvaDe paNa jene AtmAnI dRSTi, jJAna ane anubhava thayo che te kharo paMDita che. jJAnasvarUpanuM jJAna kare te paMDita che. dehathI bhinna jJAnamaya bhagavAna AtmAnuM jJAna kare te paMDita che. te ja AtmA che, te ja vivekI che. e jIva alpakALamAM kevaLajJAna leze. paMDita kaho, vicakSaNa kaho, aMtarAtmA kaho, dharmAtmA kaho, vivekI kaho, bhedajJAnI kaho ke sAdhaka kaho, badhuM eka ja che. te ja mokSane sAdhanAro mokSamArgI jIva che. (2) kharekhara to je samyagdaSTi che te ja paMDita che. svAmI kArtikeye paNa ema kahyuM che. paMDita ane zAnImAM pheraphAra jJAnAvaraNIya karmanA kSayapakA paMDita thavAya che, jayAre jJAnI thavuM, te mohanIya karmano thAya. tyAM zraddhA saMbhave, tyAre jJAnI thavAya. jayAM mAtra vAkacAturyathI ja tattva samajatA hoya ane zraddhA na hoya, tevAne zukajJAna kahevAya. paMDita ToDaramalajI :paMDita ToDaramalajIne AcAryakalpa kahevAmAM AvyA che. zAstranA rahasya kholIne mokSamArga prakAzakamAM bharI dIdhAM che. paMDita tapu :AtmAnuM bhAna thayA pachI, aMtara ekAgratA thavAthI, vRtinuM tUTavuM, te paMDita tapa che. AnaMdamUrti AtmAmAM karavAthI icchA tUTI javI atIndriya AnaMda rasano saDako letAM IcchA tUTI javI te jJAnInuM tapa che. paMDita banArasIdAsa teo zvetAmbaramAM janmelA. paNa digaMbaranI vAta sAMbhaLI tyAM thaI gayuM ke mArga to A ja satya che. paMDita rAjamalajI samayasAra kaLazanI TIkA lakhI che. paMDita rAjamalajIe keTaluM spaSTa karyuM che. aho! pahelAMnA paMDitoe bahu sarasa kAma karyuM che. paMDitakoNa ? je vivekavAna che te. jene AtmA anAtmAno bheda paDyo che te vivekI bhedavijJAnI che. pichANanAruM jANanAruM hiMDaparyAyapaNe pariNatirUpa dipradezAdipaNAnI anubhUti thAya che :eka paramANune bIjA eka paramANu sAthe piMDarUpe pariNati te kripradezIpaNAnI anubhUti che; eka paramANune bIjA be paramANuo sAthe piMDarUpe pariNati te tripradezIpaNAno anubhava che. A pramANe paramANu anya paramANuo sAthe piMDarUpe pariNamatAM aneka pradezIpaNuM anubhave che. piMDaparyAyapaNe pariNatirUpa uithAdi eka paramANune bIjA eka paramANu sAthe piMDarUpe pariNati te dvidezIpaNAnI anubhUti che; eka paramANune bIjA be paramANuo sAthe piMDarUpe pariNati te tripradezIpaNAno anubhava che. A pramANe paramANuM anya paramANuo sAthe piMDapaNe pariNamatAM anakepradezIpaNuM anubhave che. pipAsu :jijJAsu; pipAsA= tarasa. pipAsu tarasyuM pipAsA tarasa, pIvAnI IcchA. (2) jhaMkhanA. pisa poSaNa :daLelAne pharIthI daLyuM che. eka ne eka vAta, pharI pharIne kahevI. piyu priyapati; nAvaliyo nAtha; saMsArasAgara tAranAra prabhu. pINuM pIvAnI vastu, jema ke dUdhiyuM. (dUdhiyAno svAda anekAtmaka eka hoya che; kAraNake abhedathI temAM eka dUdhiyAno ja svAda Ave che ane bhedathI temAM dUdha, sAkara, badAma vagere aneka vastuono svAda Ave che.). pItabhAva pILo bhAva; pILI dazA; pILApaNuM. (pahelAM kerInI lIlI avasthA hoya che, pachI pILI thAya che.) pIyuSa amRtarasa
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ 642 prakSaNa prasaMga; viSaya; bAbata. (2) kArya. prakalpa :vyavasthA; goThavaNa; Ayojana; uttama AcaraNa. prakaSa :utkarSa; ugratA prazya adhikatA; utkRSTha. (2) uttamatA; zreSThatA; atyaMtapaNuM; udaya; abhyadaya; caDatI. (3) udaya; abhyadaya; caDhatI; uttamatA; zreSThatA; atyaMtapaNuM. (4) vadhAravuM. (5) utkarSa; ugratAM; uttamatA; zreSThatA; udaya; abhyadaya. (6) atyaMta bhaktithI namana. prakarSakRSa:utkRSTapaNe; atizayatAthI. prakAra :svarUpa; rIta. prakAro :bhedo. bakArAMtara anya prakAra. (karmakSaya eka ja prakArathI thAya che, anya prakAre thato nathI; tethI te karmakSayanA prakAramAM kaeNta arthAt be-paNuM nathI.) (2) bIjI rIta; bIjo prakAra (3) anya prakAra. (karmakSaya eka ja prakArathI thAya che, anya prakAre thato nathI; tethI te karmakSayanA prakAromAM dvata arthAta be-paNuM nathI) prakAza :cakSuIndriya dvArA rUpI padArthane jovAmAM prakAza paNa nimittarUpa thAya. (2) jJAna prakAza (3) upadeza (4) teja. Atma sAkSAtkAramAM, te ja prakAza na dekhAya, kAraNe; AtmA to arUpI che sadAya jJAna AnaMdasvarUpe che, ane prakAza to paramANu che, -rUpI che. arUpI AtmAmAM, rUpI rajakaNo che ja nahi. (5) upadeza (prakAza karo= upadeza karo). prakAzaka :jANanAra mAtra. (2) jANanAro prakAthatA :pragaTatA. prakAzakadravya je jIvAdi pAMce dravyone rahevA mATe jagyA Ape tene AkAzadravya kahe che. AkAzadravya sarva vyApaka che, svataMtra che. prakAzana :prasidhdha karavuM te; samajAvavuM te; darzAvavuM te. prakAzumAna rahe che. AbAda rahe che, naSTa thatuM nathI. prakAzya :prakAzavA yogya prakAzavuM darzAvavuM (2) pragaTavuM prakAzita karavuM jANavuM. padArtho sAkSa, svalleyAkAronAM kAraNa che (arthAta padArtho potapotAnA dravya-guNa-paryAyonA sAkSAt kAraNa che) ane paraMparAe jJAnanI avasthA rUpa joyAkAronAM (jJAnAkAronAM) kAraNa che. prata cAlu viSaya. (2) prAsaMgika; prastuta; jenI vAta cAlatI hoya tevuM; cAlu. pratane cAlu viSayano prata vastu adhikRta vastu; aviparIta pAtra; (atyaMtara niruparAga-zudhdha AtmAnI bhAvanAne jaNAvanAruM je bahiraMga-niMgraMtha-nivikAra rUpa te rUpavALA zramaNane ahIM prakRta vastu kahela che.) prakati :mana-vacana-kAyarUpa yogonA zubhAzubha pariNamana dvArA AtmAmAM pravezelA pulo kaSAya bhAvane kAraNe, ATha karmorUpe pariName che. te pulAtmaka hovAthI, ATheya dravya karma che. A karmomAM potapotAnA nAmane anukULa kArya karavAnI zakita hoya che. jene prakRti kahe che. ane tethI A ATha mULakarma pravRttio kahevAya che. jemanAM uttarottara bheda 148 che. (2) karma karavAnI zakita; potapotAnA nAmane anukULa, kArya karavAnI zakita (3) kramasvabhAva; vikAra (4) jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya, aMtarAya, AyuSya, nAma, gotra ane vedanIya, A ATha prakAranI prakRttinA, aneka bhedo che. te badhAM prakRttinAM laNo che. (5) paMcAsI prakAranI prakRti che. 1. azAtA vedanIya, 2. deva gati, pAMca zarIra, 3. audArika, 4 vaikriyika, 5 AhAraka, 6 tejasa, 7 kArmANa, pAMca baMdhana, 8 hArika, 9 vaikriyaka, 10 AhAraka, 11 tejasa, 12 kArmANa, pAMca saMdhAta, 13 hArika, 14 vaikriyaka, 15 AhAraka, 16 tejasa, 17 kArmANa, che saMsthAna,-18 samacaturasaMsathAna, 19nyagrodha parimaMDala, 20 svAMtika, 21 vAmana, 22 kuka, 23 haMka, traNa aMgopAMga, 24 hArika, 25 vaikriyaka, 26 AhAraka, che saMhanana,-27 vrajarSabhanArAya, 28 vrajanArAca, 29 nArAca, 30 ardhanArA, 31 kIlaka, 32 sphaTika, pAMca varNa - 33 kALo, 34 lIlo, 35 pILo, 36 sapheda, 37 lAla, be
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMdha, 38 suMgadha, 39 durgadha, pAMca rasa,-40 tIkho, 41 khATo, 42 kaDavo, 43, mITho, 44 kapAyelo, ATha sparza, 45 komaLa, 46 kaThora, 47 ThaMDo, 48 garama, 49 halako, 50 bhAre, 51 snigadha, 52 rukSa, 53 devagati prAyoDyAnuM pUrva, 54 agurulA, 55 upaghAta, 56 paraghAta, 57 ucchavAsa, 58 prazasta vihAyogati, 59 aprazasta vihAyogati, 60 aparyAptaka, 61 pratyeka zarIra, 62 sthira, 63 asthira, 64 zubha, 65 azubha, 66 durbhaga, 67 susvara, 68 dusvara, 69 anAdeya, 70 ayaza: kIrti, 71 nirmANa, 72 nIca, gotra, 73 zAtA vedanIya, 74 manuSya gati, 75 manuSyAya, 76 paMcendriya jAti, 77 manuSyagati, prAyogyAnu pUrva 78 trasa, 79 bAdara, 80 paryAptaka, 81 subhaga, 82 Adeya, 83 yazaH kIrti, 84 tIrthakara, 85 ucca gotra (6) dravyakarma. (7) dravyakarmanuM bIjuM nAma prakRti che. prakRti jaDa che. (8) prakRti, pradeza, sthiti, anubhAga Adi judI judI pravRttionuM amuka mukta sudhI sAthe rahevuM te jenuM lakSaNa che evAM je sthitibaMdha sthAno, te badhAya jIvane nathI. kAraNake, te pudagalanA pariNAmamaya hovAthI AtmAnI anubhUtithI bhinna che. AtmAnA pradezonI sAthe karmanI prakRtti hoya che. te prakRttinA phaLarUpa A zarIramAM ekadama roga Ave che, ekadama maraNa thAya che, ekadama paisA bhegA thai jAya che. ekadama paisA cAlyA jAya che, vagere anukULatA ane pratikuLatA thayA kare che to badhu thavAnuM kAraNa karma pravRttino udaya che. te badhA udayanI sthiti jeTalI hoya, te pramANe te rahe ne pachI te cAlyuM jAya che. te karmapravRttionuM sthiti ochAmAM ochI aMtamuhartanI ane vadhAremAM vadhAre, sittera kroDAkoDI sAgaropamanI hoya che. sittera kroDAkroDI sAgaro 5mano, sAta covIsI jeTalo kALa thAya, te badhA sthitibaMdhanA prakAro pulanA pariNAma che. te AtmAno svabhAva nathI. (9) karma; vibhAva bhAva; rAgAdi vibhAva bhAva; sva paranI ekatA. (10) paulina karma; 643 AtmAnuM vibhAva pariNAma. AtmAnA vibhAva pariNAmanuM kAraNa, paulika karma hoya che. jene prakRtti paNa kahe che. vibhAva pariNAma jo caitanyarUpa hoya to tene utpanna karanAra prakRtti paNa jJAna rUpa kare che. paraMtu jJAna, prakRtino dharma nathI. tene prakRtino dharma mAnatAM, prakRtine cetanapaNAno prasaMge upasthita thAya che. sAMkhyamatanA anuyAyIoe, AtmAne puruSa mAnyo che. sAMkhyoe, puruSa AtmAno cetanarUpe svIkAra karyo che, ane prakRtine jaDarUpe. (11) karma prakRtti; jJAnAvaraNAdi ATha karma prakRtti; jJAnAvaraNAdi ATha karmo prakati svabhAva :mithyAtvAdi bhAva; rAgAdibhAva; karmanA udayano svabhAva prakatinuM paNa svabhAvanuM nAma prakRti che. jevI rIte koi eka vastumAM madhuratA hovI, e enI prakRti che. prakRttino artha svabhAva che. je prakAre lImaDAnI prakRti kaDavApaNuM che. goLanI prakRti gaLapaNa che. te ja prakAre jJAnAvaraNa karmanI prakRtti jJAnano abhAva che. jevI rIte AtmAne, ajJAnAdirUpa phaLa kriyA thAya che, te tenI prakRti che. A prakRti ajJAna zabdanI vyutpatti che. je karma skaMdha vartamAnakALamAM phaLa Ape che. ane je bhaviSayamAM phaLa Apaze, A baMne ja karmaskaMdhanI prakRtti saMjJA siddha kare che. prakRtino svabhAva rAganI kriyAo; karmano svabhAva; vikAra bhAva. (2) zubhAzubha vikalpanI je vikRtti vRni uThe che, te prakRttino svabhAva che. have prakRttino svabhAva che, je potAne baMdhanuM nimitta che, tene jayAM sudhI choDe nahi, tyAM sudhI sva paranA ekatvarUpa zraddhAnathI, jIva mithyASTi che. dayA, dAna, vrata Adi zubharAgathI, lAbha mAnanAra jIva, zubharAgane potAnuM svamAne che, ane tethI sva-paranA ekatva zraddhAnathI, te mithyAdaSTi che. (3) puNyapApanA malina bhAva te prakRttino svabhAva che. mithyAtvabhAva. (4) karmano udaya; jJAnAnaMda svarUpa (5) mithyAtvAdibhAva; rAgAdibhAva; karmanA udayano svabhAva.
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ 144 prakatibaMdhanuM jANa :jJAnAvaraNAdi ATha prakAranA karmonA te karmone yogya evo ja pudgala dravyano sva-AkAra, te prakRtibaMdha che. pratibhUta svabhAvabhUta (sukha svabhAvabhUta che) prakatitanA ekAryavAthInAmAM prakRtti, zIla ane svabhAva e badhA ekArthavALA che. zakita, lakSaNa, vizeSa, dharma,rUpa, guNa, tathA svabhAva, prakRtizIla ane AkRtti e badhA ekArNavAcI che. prakanibaMdhu ane pradezabaMdha grahaNa eTale karmapudagalono jIvapradezavartI ( jIvanA pradezonI sAthe eka kSetre rahelA) karma skaMdhomAM praveza; tenuM nimitta yoga che. yoga eTale vacanavargaNA, manovargaNA, kAyavargaNA ane karmavargaNAnuM jemAM Alabana hoya che evo Atmapradezono paraspada (arthAta jIvanA pradezonuM kaMpana tene prakRtibaMdha ane pradezabaMdha kahe che. tethI ahIM (baMdhane viSe) bahiraMga kAraNa ( nimitta) yoga che kAraNa ke te pugalonA grahaNano hetu che. (2) mana, vacana, kAyAnA yoganA nimitte thatuM AtmAnA pradezonuM kaMpanathI thAya che. sthitibaMdha ane anubhAgabaMdha mithyAtva, krodha, mAna, mAyA, lobha Adi kaSAyathI thAya che. prakanibaMdhu keTalAMka karmano svabhAva AtmAnA jJAnaguNane rokavAno hoya, koino darzanaguNa rokavAno svabhAva hoya; koi karma zAtA ke azAtA vedanIya ApavAnA svabhAvavALuM hoya tene prakRti kahe che. mULa prakRti ATha che. (jJAnAvaraNIya Adi) ne uttara pravRtti 148 che. (2) karmano svabhAva athavA pariNAma. keTalAMka karmano svabhAva AtmAnA jJAnaguNane rokavAno hoya, koino darzana guNa rokavAno hoya, koi karma zAtA ke azAtA vedanIya ApavAnA svabhAvavALuM hoya tene prakRti kahe che. mULa prakRti ATha che. (jJAnAvaraNIya Adi) ne uttara prakRti 148 che. (3) eka samaye sAta, athavA ATha prakRtino baMdha thAya che. tenI vaheMcaNI dareka pravRtti kevI rIte karI le che tenA saMbaMdhamAM khorAka nathI. viSanA dRSTAMto jema khorAka eka jagoethI levAmAM Ave che paNa teno rasa dareka Indriyane pahoMce che, ne dareka Indriyo ja pote potAnI zakti pramANe grahI te rUpe pariName che, temAM taphAvata paDato nathI. tevI ja rIte viSa levAmAM Ave, athavA sarpadaMza thAya to te kriyA to eka ja ThekANe thAya che, paraMtu tenI asara jherarUpe dareka Indriyane jude jude prakAre Akhe zarIre thAya che. A ja rIte karma bAMdhatI vakhata mukhya upayoga eka prakRtino hoya che; paraMtu tenI asara arthAt vaheMcaNa bIjI sarva prakRtione anyonyanA saMbaMdhane laIne maLe che. jevo rasa tevuM grahaNa karavuM thAya. je bhAgamAM sarpadaMza thAya te bhAga kApI nAkhavAmAM Ave, to jhera caDhatuM nathI; te ja pramANe prakRtino kSaya karavAmAM Ave to baMdha paDato aTake che, ane tene lIdhe bIjI pravRtiomAM vaheMcaNa thatI aTake che. bIjA prayogathI jema caDheluM jhera pAchuM Utare che, tema prakRtino rasa maMda karI nAkhavAmAM Ave to tenuM baLa ochuM thAya che. eka prakRti baMdha kare ke bIjI prakRtio temAMthI bhAga le; evo temAM svabhAva rahelo che. mULa karmaprakRtio kSaya thayo na hoya tyAM sudhI uttarakarmaprakRtino baMdha viccheda thayo hoya to paNa teno baMdha mULa prakRtimAM rahelA rasane lIdhe paDI zake che, te Azcarya jevuM che. jema darzanAvaraNIyamAM nidrA-nidrA Adi. anaMtAnubaMdhI karmaprakRtinI sthiti cAlIsa koDAkoDInI ane mohanIya (darzanamohanIya) nI sittera koDAkoDInI che. (4) mohAdi janaka tathA jJAnAdi ghAtaka te te svabhAvavALA kArmANa pugala skaMdhono AtmA sAthe saMbaMdha thavo tene prakRtibaMdha kahe che. (5) rAga-dveSa nimittathI jIvanI sAthe, yaugalika karmono baMdha niraMtara thAya che. jIvanA bhAvonI vicitratA anusAra karma paNa vibhinna prakAranAM phaLa ApavAnI zakitanI sAthe laine Ave che. ethI te vibhinna svabhAva yA prakRtivALA thAya che. prakRtinI apekSAthI te karmonA mULa ATha prakAra che ane uttara prakRtinA 148 bheda che. uttarottara bheda asaMkhyAta thai jAya che. sarva prakRtiomAM koi pAparUpa hoya che. koI puNyarU5, koi pula vibhAgI, koi kSetra ane bhavavipAkI, koi dhruvabaMdhI, koi adhuvabaMdhI ityAdi.
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakRtibaMdhanA bheda :ATha che. jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, vedanIya, mohanIya, Ayu, nAma, gotra ane antarAya. (2) ATha bheda che. jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, vedanIya, mohanIya, Ayu, nAma, gotra ane antarAya. prakRtibhUta svabhAvabhUta (sukha svabhAvabhUta che.) prakramaNa :prajavalana; agni; tIvra agni; tIkSNa agni; dAvAnala. prakrama kArya; udyama (2) prajavalana (3) kAryamAM pravartanarUpa udyama. (prakrama) prazna :prabaLa; atizaya. (2) zreSTha. (3) prabaLa; majabUta; atizaya; khUba; (2) uttama; zreSTha; umadA. (4) prabaLa; atizaya (5) prabaLa; atizaya; karmacetanAvALA jIvane jJAnAvaraNa prakRSTa hoya che ane karmaphaLacetanAvALAne ati prakRSTa hoya che. prazna bhAva utkaTa bhAva; tIvra asara (2) utkaTa asara; uddAma mohadazA prakriyA rIta prajavalana; tIkSNa dhyAnAgni (4) pragaTa :utpanna. (2) sthUla pragaTa thavuM :utpanna thavuM. (2)khyAlamAM AvavuM. pragaTa paryAya :dravyane prasiddha karanArI pragaTa paryAya te dravyamAM ghUsI jatI nathI. jo dravyamAM ghUsI jAya to A dravya che ema koNa jANe ? avyaktane jANanAra paryAya to avyaktathI bhinna rahIne tene jANe che. dravyanI pratIti karanArI paryAya dravyamAM ghUsI jAya to pratIti karanAra koI rahetuM nathI. tethI pragaTa vartamAna paryAya dravyathI bhinna rahIne pratIti kare che. pragaTe bhANa :kevaLajJAna bhAskara aMtaramAM pragaTe. pragaTa zAna samyajJAna. pragaTa sat Hsamyak daSTivaMta pa.pU. zrI amRtabhAI. praguNa saraLa; dakSa; catura; guNavAna. ghaTanA :utAvaLa jema paramANunI zakti paryAyane pAmavAthI vadhatI jAya che, tema caitanyadravyanI zakti vizuddhatAne pAmavAthI vadhatI jAya che. kAca, cazmAM, dUrabIna Adi pahelA (paramANu) nAM pramANa che; ane avadhi, mana:paryAya, kevaLajJAna, labdhi, Rddhi vagere bIjA (caitanya) nAM pramANa che. pAMca sthAvara ekendriya bAdara che, tema ja sUkSma paNa che. nigoda bAdara che tema sUkSma che. vanaspati sivAya bAkInA cAramAM asaMkhyAta sUkSma kahevAmAM Ave che. nigodasUkSma anaMta che; ane vanaspatinA sUkSma anaMta che; tyAM nigodamAM sUkSma vanaspati ghaTe che. pracchanna :gupta; DhaMkAyela; aMtarita. pracaMDa :ugrazakita (2) baLavAna; AkaruM; tIkhuM; ugratA. pracaMDa zAna tIkhuM jJAna; baLavAna jJAna; AkaruM jJAna; ugra jJAna. (2) tIkhuM jJAna; AtmAnuM akhaMDa apUrva bhAna; zuddha caitanyamUrti 645 prazya samUha pracura bharapUra (2) puSkaLa; khuba (3) ghaNuM; puSkaLa; moTA vistAravALuM. (4) (5) chalochala bhareluM pracura saMvedana :svarUpa svasaMvedana (2) ghaNo AnaMda (3) svarUpa sarva saMvedana prazulA :jenA udayathI jIvane, UbhA ke beThAM UMdha Ave. (2) beThAM beThAM, jarI jhokuM AvI jAya, te dazAne pracalA kahe che. pracalA prazalA ghoDA upara beThAM beThAM, jarI niMdrA AvI jAya, evI dazAne pracalA-pracalA kahe che. (2) jenA udayathI jIvane raste cAlatAM, UMgha Ave. pracAra gamanAgamana prajvalita :dedIpyamAna. praNata praNAma praNata thAya che praNAma kare che. praNata thavuM :praNAma karavA. praNAma vaMdana praNAlikA rUDhi; paddhati; paraMparA praNipata :vivekapUrvakanI vinaMtI; AjIjI; kAlAvAlA.
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ praNipAta :sASTAMga praNAma; page paDavuM te; praNAma (2) pagamAM paDI namana karavuM | pratyeka nAma rma je karmanA udayathI, eka zarIrano eka svAmI hoya, tene pratyeka e; pagelagaNa. nAmakarma kahe che. praNIta kaheluM (2) raceluM; sthApana kareluM. (3) upadeza pAmela; sarvajJathI racita pratyeka paNe ekeka, chUTAM chUTAM praNIta karavuM jANavAmAM AvavuM pratyeka pratyekane vyakitagata praNIta che. sarvajJa bhagavAne kahyuM che; pramANatAne pAme che. pratyeka vanaspatikAyika jIvomAM utkRSTa Ayusthiti :10 hajAra varSa praNIlA racelAM (2) upadezelA (3) racelAM. (praNIta=raceluM.) pratyeka zarIra nAmakarma je karmanA udayathI eka zarIrano eka ja svAmI hoya, tene praNamana :dehathI namavuM te. (namaskAramAM praNamana ane vaMdana banne samAya che.) (2) pratyeka zarIra nAmakarma kahe che. dehathI namavuM te; vaMdana=vacanathI, stuti karavI te. namaskAramAM praNamana ane pratyakSa aMtaHkaraNa, Indriya, paropadeza, upalabdhi, saMskAra ke prakAzAdika - e vaMdana banne samAya che. (3) dehathI namavuM te. vaMdana = vacanathI stuti karavI badhAMya padravyanI apekSA rAkhyA vinA eka AtmasvabhAvane ja kAraNapaNe te. namaskAramAM praNamana ane vaMdana baMnne samAya che. (4) dehathI namavuM te; grahIne sarva dravyaparyAyonA samUhamAM eka vakhate ja vyApIne pravartatuM je jJAna vaMdana= vacanathI stuti karavI, te (namaskAramAM praNamana ane vaMdana banne te kevaLa AtmA dvArA ja utpanna thatuM hovAthI pratyakSa tarIke oLakhAya che. samAya che.) (2) akSa prati-anI sAme-akSanI nikaTamAM-akSanA saMbaMdhamAM hoya pratApe che :pratApavaMta varte che; paramAnaMdajJAnAdirUpe pariName che. evuM. (akSaka(1) jJAna; (2) AtmA.) (3) (prati+akSa) akSano artha pratapatA :tapavuM-pratApavaMta vartavuM. AtmA che. AtmA prati jeno niyama hoya eTale para nimitta-Indriyo, pratapana :tapazcaraNa. mana, Aloka, upadeza vagere rahita AtmAne Azraye je Upaje , jemAM bIjuM pratapavuM tapavuM; pratApavaMta vartavuM (jJAnasvabhAvI paramAtmA vizvane zeyarUpa karIne kAMI nimitta na hoya evuM jJAna te pratyakSajJAna kahevAya che. (4) kevaLa tape che-pratApavaMta varte che.) (2) pratApavaMta hovuM; jhaLahaLavuM; dedIpyamAna AtmAthI ja pratinizcitapaNe pravarte te pratyakSa che. (5) samyagdarzanamAM hovuM (3) pratApavaMta hovuM; jaLahaLavuM; dedIpyavAna hovuM. (4) tapavuM; AtmajJAnanI apekSAe pratyakSa che (paranA Azraya vinA sIdho jJAnamAM pratApavaMta vartavuM. (jJAnasvabhAvI paramAtmA vizvane zeyarUpa karIno tape che - jaNAya che.) samyagdarzana to pratItirUpa che, paNa te kALe mati-zrutajJAnathI pratApavaMta varte che.) (5) pratApavaMta hovuM. jaLahaLavuM; dedIpyamAna hovuM. (6) svane pakaDatAM pote pratyakSa thai jAya che. (vadananI apekSAe vAta che.) pratApavaMta hovuM; jhaLahaLavuM; dedIpyamAna hovuM kharekhara to jJAnanI paryAya sva tarapha DhaLI eTale jJAna pratyakSa thayuM. pratyakSa pratara abarakha vagerenA paDa te pratara che. svAnubhutinI dazA pragaTa thai gai. te svAnubhutinI dazAmAM je jJAna thayuM te pratya, jyoti :AtmakhyAtirUpa; anubhUtimAtra; nirmaLa jayoti jJAna-jJAnane (jJAyakane) jANe, sAthe anyane paNa jANe. dravyamAM sva parane pratyeka:vyakitagata jANavAnI zakti che, te jANavAnuM rkArya to pragaTa paryAyamAM ja thAya che. pratyeka dravyamAM kyo paryAya eka ane kayA paryAyo anaMta hoya che ? :pratyeka dravyamAM (6) aMtaHkaraNa (mana), Idriyo, paropadeza, upalabdhi, saMskAra ke prakAzAdika pradezatva guNanA kAraNe vyaMjanaparyAya eka hoya che, ane te (dravya) mAM ane badhAMya padravyanI apekSA rAkhyA vinA eka Atma svabhAvane ja, anaMta guNo hovAthI tenA arthaparyAyo anaMta hoya che. kAraNapaNe rahIne sarva dravyaparyAyonA samUhamAM, ekI vakhate ja vyApIne
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ pravartatuM je jJAna, te kevaLa AtmA dvArA ja utpanna thatuM hovAthI, pratyakSa tarIke oLakhAya che. (7) (prati+akSa) akSano artha AtmA che. AtmA prati jeno niyama hoya eTale para nimitta. indriyo, mana, Aloka, upadeza vagere rahita AtmAne Azraye je Upaje, jemAM bIjuM kaMi nimitta na hoya evuM jJAna te pratyakSajJAna kahevAya che. (8) AtmAnA Azraye thatuM, atIndriya jJAna. (9) akSaprati =akSa=AtmA athavA jJAna. pratika(akSanI) sAmenikaTamAM prati+akSa= AtmAnA saMbaMdha hoya, evuM (10) akSa prati-akSanI sAme- akSanI nikaTamAM -akSanA saMbaMdhamAM hoya, evuM. (akSa= (1) jJAna; (2) AtmA) (11) sAkSAta jANavuM pratyA pratibhAsamaya vastu, nija paramAtmatattva sakaLa nirAvaraNa akhaMDa eka trikALa avinazvara che, (2) trikALI dhruva eka glAyakabhAva mAtra zuddha pAriNAmika bhAva mAtra vastu je che te ja kharekhara, AtmA che. (3) je sakala nirAvaraNa eka akhaMDa pratyakSa pratibhA samaya, avinazvara zuddha pAriNAmikabhAva lakSaNa, nija paramAtma dravya, te ja huM chuM. pratyA pramANa kevaLa AtmAthI ja pratinizcitapaNe pravartate pratyakSapramANa che. (2) je padArthane spaSTa jANe (3) kevaLa AtmAthI ja pratinizcitapaNe pravarte te pratyakSa che. (4) tenA be bheda che, eka sAMvyavahArika pratyakSa ane bIjo paramArthika pratyakSa pratyA+Ana :pratyakSa prati+akSa=akSano artha AtmA che. AtmA prati jeno niyama hoya eTale para nimitto-indriyo, mana, Aloka, upadeza vagere rahita AtmAne Azraye je Upaje, jemAM bIjuM kaMi nimitta na hoya evuM jJAna te pratyakSajJAna kahevAya che. pratyAghAna aMtaHkaraNa, indriya, paropadeza, upalabdhi, saMskAra ke prakAzAdika-e badhAMya para dravyanI apekSA rAkhyA vinA eka AtmasvabhAvane ja kAraNapaNe grahIne sarva dravya-paryAyonA samUhamAM ekI vakhate ja vyApIne pravartatuM je jJAna, te kevaLa AtmA dvArA ja utpanna thatuM hovAthI pratyakSa tarIke oLakhAya che. (2) je sIdhu AtmA dvArA ja jANe che te jJAna pratyakSa che. indriyajJAna | to paradravyarUpa indriyo dvArA jANe che tethI te pratyakSa nathI. kAraNa ke indriyo para dravya che te AtmAnA svabhAvarUpa nathI. je kevaLa AtmA prati ja niyata hoya te jJAna kharekhara pratyakSa che. pratyazAna anAkuLa che: (1) anAdi jJAna sAmAnyarUpa svabhAva upara mahAvikAsathI vyApIne svataH (potAthI) ja rahyuM hovAthI svayaM Upaje che tethI AtmAdhIna che. (ane AtmAdhIna hovAthI AkuLatA thatI nathI.) (2) samasta AtmapradezomAM parama samakSa jJAnopayogarUpa thaI, vyApI raheluM hovAthI samaMta che tethI azeSa dvArA khullAM thayAM che ane e rIte koI dvAra baMdha nahi hovAthI AkuLatA thatI nathI); (3) samasta vastuonA zeyAkArone atyaMta pI gayuM hovAne lIdhe parama vividhatAmAM vyApIne raheluM hovAthI anaMta padArthomAM vistRta che tethI sarva padArthone jANavAnI IcchAno abhAva che (ane e rIte koI padArthane jANavAnI IcchA nahi hovAthI AkuLatA thatI nathI); (4) (jJAnamAMthI) sakaLa zaktine rokanAruM karma sAmAnya nIkaLI gayuM hovAne lIdhe (jJAna) parispaSTa prakAza vaDe prakAzamAna (tejasvI) svabhAvamAM vyApIne rahyuM hovAthI vimaLa che tethI samyakSaNe (barAbara jANe che (ane e rIte saMzayAdi rahitapaNe jANavAne lIdhe AkuLatA nathI); tathA (5) jemaNe traNe kALanuM potAnuM svarUpa yuga5 samarpita karyuM che (ekI sAthe jaNAvyuM che) evA lokAlokamAM vyApIne rahyuM hovAthI avagrahAdi rahita che. tethI krame thatA padArthagrahaNanA khedano abhAva che; A pramANe uparyukta pAMca kAraNe pratyakSajJAna anAkuLa che. tethI kharekhara te pAramArthika sukha che. pratyaga jyoti :nirmaLa jayoti; svarUpamAM lIna thayo; AtmAnI khyAti thai; izvaranAM darzana thayA; potAnI prasiddhi thai; Atma sAkSAtkAra thayo. pratyajayoti pRthajayoti pratyupakAra :upakAranI sAme upakAra; upakAranA badalAmAM karAto upakAra.
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratyabhijJAna :je pUrve jovAmAM (-jANavAmAM) AvI hatI te ja A vastu che evuM jJAna; pratyabhijJAna :smRti ane pratyakSanA viSayabhUta padArthomAM joDarUpa jJAnane pratyabhijJAna kahe che. jemake :- A te ja manuSya che ke jene kAle joyo hato. (2) vastu sarvathA kSaNika hoya to je pUrve jovAmAM (jANavAmAM) AvI hatI te ja A vastu che evuM jJAna na thaI zake. (3) sarakhA svarUpanI vastu joI pUrvanI vastunuM smaraNa thaI AvavuM te. saMskAra ane IMdriyothI thatuM jJAna; oLakha; pichAna. (4) smRti ane pratyakSanA viSayabhUta, padArthomAM, joDa rUpa jJAnane pratyabhijJAna kahe che. jema ke, A te ja manuSya che ke, jene kAle joyo hato. (5) arthAvabodha sAmAnya; saMskAra ane indriyothI thatuM, jJAna. (6) vartamAnamAM koi padArthane jotAM A padArtha te ja che ke jene pahelAM joyo hato, e rIte saraNa ane pratyakSanA joDarUpa jJAnane prayibhijJAna kahe che. (7) A te ja che ke, jene meM pahelAM joyuM hatuM. e prakAranA jJAnane, pratyabhijJAna kahe che. (7) sthira jJAna; "A te ja, manuSya che, jene pahelAM ApaNe joyo che.'' pratyaya :nimitta. (2) hetu; kAraNa; prayojana; Azaya; uddeza; matalaba; artha; pratIti; khAtarI. (3) Asava; temAM mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga-e pAMceya levA. e pAMceya Asava pudgalapUrvaka thayA hovAthI pudgala che. (4) anubhavajanya jJAna; pratIti; khAtarI; vizvAsa; bharoso, jenuM mULarUpa pakaDI na zakAya tevuM (5) AgamamAM A zabda mukhyapaNe, karmonA Asrava ane bandhanA nimittone mATe yojayo che. mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga, e prakAre pratyayanA aneka bheda che. pratyayI te saMbaMdhI. pratyayo :Asravo (2) karmabaMdhanA kAraNo arthAt Asravo (3) dravya Avo. (4) karmabaMdhanA kAraNo arthAt Asavo (5) hetuo; kAraNo. pratyAkhyAna amuka vastu bhaNI citta na karavuM evo je niyama karavo tene pratyAkhyAna ke paracakhANa kahe che. (2) tyAga; dravyoAnuM pratyAkhyAna=dravyonuM 648 tyAgavuM (3) anya dravyanA svabhAvathI thatA anya samasta para bhAvone, teo poAtAnA svabhAvabhAva vaDe nahi vyApta hovAthI parapaNe jANIne tyAge che tethI je pahelAM jANe che te ja pachI tyAge che. bIjo to koi tyAganAra nathI-eTale zuM ? ke jJAnasvabhAvamAM vibhAva-vikalpa vyApavAne lAyaka nathI, Ama je jANanAre jANyuM te ja jANanAra vibhAvane choDe che arthAta te rUpe pariNamato nathI, tene rAgano tyAganAra kahe che, jANanAra judo ane tyAganAra judo ema nathI. tethI je jANe che te ja pachI tyAge che. mArA jJAnasvabhAvamAM rAga vyAsa thAya evo rAgano svabhAva nathI ane mAro paNa svabhAva evo nathI ke rAga mArAmAM vyApe. Ama jayAM rAgane bhinna parapaNe jANyo tyAM tenA taraphanuM lakSa rahyuM nahi ane svabhAvamAM ja ddaSTi sthira thai. Ane paccakakhANa eTale jANanAre rAgano tyAga karyo ema kahevAmAM Ave che. bAkI Ano paccakakhANa ane teno paccakakhANa ema vikalpo kare be badho saMsAra che. (4) cAritra. samyagdarzana dharmanuM mULa che to samyagyAritra sAkSAta dharma che. cAritra te dharma che. e ja duHkhathI chUTavAno upAya-mokSa mArga che. AvuM cAritra kone kahevAya ? svarUpamAM caravuM te cAritra che. svarUpamAM AcaraNa karavuM -karavuM e cAritra che. jJAnAnaMda svabhAvI bhagavAna AtmA te huM chuM Ama nizcaya karIne rAgane parapaNe jANI jJAna jJAnamAM Thare e pratyAkhyAna che, cAritra che, dharma che. (5) pote to e nAmathI rahita che, kAraNa ke jJAna svabhAvathI pote chUTayo nathI; AtmA to parabhAvanA tyAgakartApaNAnA nAmathI rahita che, kema ke pote to jJAnasvabhAvapaNe ja rahyo che, jJAnathI chUTayo ja nathI. mATe jJAna ja pratyAkhyAna che. jJAna jJAnamAM thaMbhyuM sthira thayuM e ja pratyAkhyAna che ema anubhava karavo. (6) jJAtAsvabhAvI bhagavAna AtmAnuM pratyAkhyAna-cAritra-rAgano tyAga e jJAna ja kahyuM. jJAna jJAnamAM Thare e jANanAra A AtmAnuM pratyAkhyAna che. jJAnasvarUpI bhagavAna AtmAnuM jJAna, tenI pratIti ane teno anubhava karI temAM sthira thavuM eTale ke rAgathI bhinna paDIne jayAM jJAyakano anubhava kare tyAM jJAna AtmAmAM sthira thai jAya e vItarAgacAritra pratyAkhyAna che. AvuM
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratyAkhyAna e eka ja jIvane kartavya che. bIjuM zuM karavuM che, bhAi ? zuM A | pratyAhAra viSaya vikAramAMthI vyavasthitapaNe Indriyone pAchI vALavI, viramAvavI karavA jevuM nathI ? vastuno jevo jJAnasvabhAva che. tevI jJAna pariNati pragaTa te pratyAhAra, viSayavikAre na Indriya joDe, te IhA pratyAhAro re. (2) karIne emAM karavuM te eka ja karavA lAyaka che. (7) pratyAkhyAnano artha tyAga yoganA ATha mAMhenuM pAMcamuM aMga,-idhdhionA viSayomAM nivAravAnuM. che. viSayo pratyenI Asaktino tyAga karavAne badale temAM Asakti karavI (yoga). mananI pravRttine saMkocI levAthI, je mAnasika saMtoSa thAya che, tene tevApratyAkhyAna che. (8) zuddha upayogamAM ugrapaNe aMdara rame, enuM nAma pratyAhAra kahe che. je prazAnta buddhi vizuddhatAsahita muni, potAnI indriyo pratyAkhyAna che. (9) bhaviSyakALanA rAgathI rahita, te pratyAkhyAna che. ane manane, indriyonA viSayothI kheMcI lai, jayAM jayAM potAnI icchA (10) anya dravyano tyAga; virati; nivRtti (11) huM jJAtA-draSTA chuM, hoya tyAM tyAM dhAraNa kare, tene pratyAhAra kahevAmAM Ave che. evuM bhAna thatAM te ja TANe vItarAga thai jato nathI a5rAga-dveSa thAya che, pratyAkhyAna nizcaya cAritramAM pratyAkhyAnanuM vidhAna evuM che ke, samasta agAmI te TALI sthira thavuM, te pratyAkhyAna che. temAM anaMto puruSArtha che. tema karmothI rahita caitanyanI pravRttirUpa (potAnA) zuddhopayogamAM vartavuM, te niyamathI jANavuM ke para te huM nahi, vrata ane avratanA pariNAma sivAyanA, pratyAkhyAna. tethI jJAnI AgAmI samasta karmonuM pratyAkhyAna karIne, jJAnanA ekAgratArUpa pariNAma, te ja pratyAkhyAna che. (12) vItarAga potAnA caitanya svarUpamAM varte che. bhaviSyakALanA rAgathI rahita, te cidAnaMda, zuddhatmAnI anubhUtinI bhAvanAnA baLathI, bhaviSyamAM thanAra pratyAkhyAna che. (2) zuddhopayoganuM, AcaraNa bhogonI vAMchArUpa, rAgAdino tyAga karavo, te nizcaya pratyAkhyAna che. pratyAkhyAna-kalpa :pratyAkhyAnano, vidhi pratyAkhyAna kaSAya je kaSAyathI jIva samyadarzana pUrvakanA sakaLa saMyamane grahaNa karI pratyAkhyAnAvaraNIya kola kyAya vedanIya mohanIya kmanA phaLane bhogavato nathI zake nahi tene pratyAkhyAna kaSAya kahevAya che. ahIM cAritranI vizeSa vizeSa, nirmaLatAnI vAta che. AtmA, nijAnaMda pratyAkhyAnA varaNa je sakaLa cAritra na thavA de, tene pratyAkhAnAvaraNa kahe che. svarUpamAM masta thai rame che. tenuM nAma cAritra che. AvA AtmAnA AnaMdanA pratyAkhyAnAvaraNa kayAya je kaSAyanA udayathI saMkaLacAritra na hoya, jethI svAdiyA dhama purUSane indranA indrAsananA bhAga, saDelA taNakhalA jevA sarvatyAga na banI zake te pratyAkhyAnAvaraNa kaSAya che. tuccha bhAse che. svarganA devone kaMThamAMthI amRta jhare, ne bhUkha maTI jAya. evA pratyAbhizAna :skRti ane pratyakSanA viSayarUpa padArthomAM saMbaMdharU5 jJAnane, bhoga samakitIne, AtmAnA AnaMda pAse, jheranA pyAlA jevA lAge che. pratyAbhijJAna kahe che. jema ke, A te ja manuSya che, jene kAla joyo hato. dharmI jIva kahe che,-huM pratyAkhyAnA varaNIya, krodha kaSAya, vedanIya, mohanIya (2) darzana smaraNakAraNaka, saMkalanAtmaka jJAna, pratyabhijJAnama. arthAt je karmanA phaLane, bhogavato nathI, caitanya svarUpa, AtmAne ja saMcetu chuM. padArthane, pahelAM koivAra joyo hoya, pachI koivAra tene ja, athavA tenA pratighAta :vita; rukAvaTa; haNAvuM te; ghAta; virodha pAmavo. jevA ke tenAthI viSama padArthane jovAmAM Ave, to tyAM vartamAnamAM pratyakSa pratiniyata na kare potAmAM nizcita na kare ; pratyakSa na jANe. ane pahelAMnuM smaraNa, baMnne eka sAthe thavAthI, A te ja che athavA tenA pratipa, :virodhI. jevo che. Adi jJAna thAya che, tene ja pratyabhijJAna kahe che. kathaMcitta pratibaddha saMbadhdha; lInatA nityatAno svIkAra karyA vinA, AvuM jJAna thai zakatuM nathI. pratibhAsyamAna :Neya pratAraNA :chetarapIMDI
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ prati niyata :potAmAM nizcita; pratyakSa prati saMdhAna pharIne sAMdhavuM te; saMdhAna; saMdhANa; joDI devuM te; doSa TALIne sarakhuM (doSa vinAnuM) karI devuM te. prati srotagALI sAme pUre janAra parataHsiddha :parathI siddha. pratiukAra sAmo; vaLato upakAra pratikarma :zarIranI sajAvaTa pratikarSaNa :atIta-vartamAna-anAgata kArya-vacana-mana saMbaMdhI karmothI bhinna nija zudhdhAtmapariNati te pratikramaNa-AlocanA-pratyAkhyAna-svarUpa kriyA che. pratikramaNa :puNya-pApanA vikArano huM kartA ane te mAruM kArya-karma tathA para jIva ke, jaDa vastunI kriyA huM kAMi karI zakuM, evI je anAdinI mahA UMdhI mAnyatA hatI, tenAthI pAcho pharyo, te pratikramaNa thayuM. huM mAtra jJAyaka chuM, evA svabhAvanI ddaDhatA, te darzana sAmAyika ane temAM ekAgra thayuM, te cAritra sAmAyika paranA avalaMbananA bheda rahita, jeTalA aMze svabhAvanA jorathI, arAgI-zAMta sthiratA TakAvI, teTalI sAcI sAmAyika che. (2) AtmA anaMta guNano piMDa anAdi anaMta, parathI nirALo akhaMDa che evI pratIti karI ane emAM sthira thavuM enu nAma pratikramaNa che, enuM nAma prAyazcita che. A pratikramaNa ane A prAyazcitathI mokSa thAya. (3) parabhAvathI pAchuM vaLI, svarUpamAM sthira thavuM, te nizcaya pratikramaNa che. (4) mithyAdarzana, mithyAjJAna, mithyAcAritrane, niravazeSaya che. choDIne samyagdarzana, samyajJAna,samyakacAritrane (jIva) bhAve che. te (jIva) pratikramaNa che. (5) bhUtakALanA rAgathI rahita, te pratikramaNa che. (6) AlocanA pratyAkhyAna=atIta-vartamAna-anAgata kAya-vacana-mana saMbaMdhI karmothI bhinna nija zuddhAtmapariNati te pratikramaNa, AlocanA pratyAkhyAna svarUpa kriyA che. (7) sAmayika sAthe joDAyeluM bIjuM Avazyaka, te pratikramaNa jIve je je doSa karyA hoya, te te yAda karI, tenI kSamA mAgavI, teno pazcAtApa 650 karavo, te pratikramaNa. zuddhabhAva vaDe karI, pazcAtApa karavAthI leza pApa thatAM, paralokabhaya ane anukaMpA chUTe che, AtmA komaLa thAya che, tyAgavA yogya vastune, viveka Avato jAya che. bhagavAna sAkSIe ajJAna ityAdi, je je doSa vismaraNa thayA hoya, teno pazcAtApa paNa thai zake che. Ama e nirjarA karavAnuM uttama sAdhana che. (8) vaMdanA, svAtmaniMdA ane pratikramaNAdi puNyanAM kAraNa che, paNa mokSanAM kAraNa nathI, tethI nirvikalpa zuddhopayogarUpa avasthAmAM rahelA jJAnIo, A traNamAMthI ekane paNa karatA nathI, karAvatA nathI, ane kartAne anumodatA paNa nathI. zuddha nirvikalpa paramAtma tattvanI, bhAvanAnI baLathI bhUtakALamAM thayelA, rAgAdi doSonuM nirAkaraNa karavuM, te nizcaya pratikramaNa che. (9) pUrve baMdhAyelA karma (ATha jaDa karma jJAnAvaraNAdi ane vikArI bhAva arthAt bhAva karma -rAga-dveSa ane ajJAna che. tenA udayanA nimitte thatA, je zubha-azubha bhAva, tenAthI potAne nivartAve che. arthAt te zubhAzubha bhAvane je choDe che, ane aMdara nija svabhAvamAM pravRtti kare che, te AtmA, te bhAvonA kANabhUta pUrva karmane pratikramato thakI, pote ja pratikramaNa che. dayA, dAna, vrata, bhakti, pUjA ItyAdinA bhAva, zubha che. ne hiMsA, jUTha, corI, kuzIla, ItyAdinA bhAva, azubha che. te bhAvo badhA pUrvakarmanA udayanA nimitte thayelA bhAvo che. svasvarUpamAM, AtmAsvarUpamAM ramaNatAM dvArA te vikArI bhAvothI, je AtmA pAcho phare che te, te bhAvanA kAraNabhUta pUrvakarmathI, pAcho phare che. AnuM nAma pratikramaNa che. bhUtakALanA rAgathI rahita, pratikramaNa che. (10) puNya-pApanA vikArano, huM kartA ane te mAruM karma, tathA para jIva ke jaDa vastunI kriyA, huM kAMi karI zakuM, evI je anAdinI mahA UMdhI mAnyatA hatI, tenAthI pAcho pharyo te pratikramaNa thayuM. pratikramaNa ane prAyazcita puNya pApanA vikArI bhAvapaNe, AtmA koi divasa thayo nathI. ane darzana-jJAnathI, koi divasa chUTayo nathI. AtmA anaMta guNano piMDa, anAdi anaMta, parathI nirALI akhaMDa che. evI pratIta karI, ane emAM sthira thavuM enuM nAma pratikramaNa che, enuM nAma prAyazcita che. A pratikramaNa ane A prAyazcitathI mokSa thAya. (2) AtmA anaMtaguNano
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ 651 piMDa, anAdi anaMta parathI nirALo, akhaMDa che. evI pratItI karI, ane | emAM sthira thavuM, enuM nAma pratikramaNa che. enuM nAma prAyazcita che. A pratikramaNa ane A prAyazcitathI mokSa thAya. pratikramaNa kapu :pratikramaNa, vidhi pratikamaNa-AlocanA-pratyAkhyAnasvarUpa yiA :atIta-vartamAna-anAgata kAya-vacana-manasaMbaMdhI karmothI bhinna ni jazuddhAtma pariNati te pratikramaNa AlocanA-pratyAkhyAnasvarUpa kriyA che. pratikamavuM pAchA pharavuM. pUrvanuM baMdhAyeluM karma paDayuM che, eno udaya AvatAM thatA puNya-pApanA je bhAva, tenAthI potAne nivartAve che. pAcho vaLe che. aTakAve che. dUra rAkhe che. te AtmA, te bhAvonA kAraNabhUta pUrvakarmane pratikramaNato thakI, pote ja pratikramaNa che. pratikuLa saMjogomAM zarIramAM roga Ave, nirdhanatA thAya, AbarU jAya, dukAna saLage, vImA kaMpanI bhAMge, viparIta saMyogo cAre bAju pharI vaLe, eve vakhate paNa tIvra ane karaDo, karaDo eTale, Akaro puruSArtha upADaye ja chUTako che. nabaLo ane hINo puruSArtha nahi. pratikuLatA taraphanuM lakSa choDIne, pote aMdara pUrNAnaMda svabhAva jevaDo che, te tarapha puruSArthane joDI devo. e AkarA puruSArtha vinA aMdaramAM samatA-zAMti nahi Ave. pratiphaLatA :viruddhatA; viparItatA; UlaTApaNuM. (2) agavaDatA pratighANa dareka paLe; pratyeka kSaNe. pratikAra IlAja (2) upAya; sahAya. (3) upAya; sAmano; virodha; badalo levo e; badalo vALavo e. (4) upacAra pratighAta A ghAta sAme thato AghAta; pratyAghAta; rUkAvaTa; paDagho: pratidhvani. (2) vikta; rukAvaTa; haNAvuM te; ghAta. (3) virodha. pratichaMda :paDagho (2) sidhdha samAna potAnuM svarUpa paryAyamAM sthApavuM; prasthAna; pastAnuM (3) paDagho (ema jagAthI avAja kare ane tyAMthI pAcho UTheavAja pAcho paDe. Ane paDagho kahevAya.)pratidhoSa (4) pratighoSa; sAmethI UThato avAja. pratiracheda aMza (2) jeno bIjo bhAga thai na zake evo aMza, nAnAmAM nAno aMza. pratichaMda sthAnIya :AdarzarUpa; paDachAyArUpa; AkRti; pratibiMba, paDagho. (2) AdarzarUpa prabhune pratijIvI guNa avyAbAdha, avagAha, aMgurulaghu, sUkSatra, nAstitva. (2) vastunA abhAvasvarUpa dharmane, pratijIvI guNa kahe che. jema ke nAstitva, amUrtatva, acetanava vagere. (3) vastunA abhAvarUpa dharmane pratijIvI guNa kahe che; jemake nAstitva, amUrtatva, acetana vagere. (4) vastunA abhAva svarUpa dharmane, pratijIvI guNa kahe che. jema ke, nAstitva, amUrtatva, acetanatva Adi. pratIti :oLakhANa; zraddhA pratidina hameMzA pratighAta :vina; rukAvaTa; haNAvuM te; ghAta (2) virodha pratiniyata nizcita; pratyakSa. (2) potapotAnA nizcita; kAraNabhUta svabhAva (3) nizcita; sthira; coMTelo (4) potAmAM nizcita; pratyakSa (5) cokakasa (6) nizcita coMTelA hovAthI; sIdhA jaNAtA hovAthI. (7) niyata; nizcita; amuka ja pratiniyata na kare potAmAM nizcita na kare; pratyakSa na jANe. pratinizcita :ekeka nizcita; vyaktigata nizcita; bhinna bhinna nizcita vyaktitva. (2) pratiniyata. (dareka Indriya potapotAnA niyata viSayane grahe che; jemake cakSu varNane grahe che.) pratinizcitta dezo amuka niyata pradezo. (2) amuka niyata pradezo, (pratinidhitva dezo) pratinizcita :pratiniyata. (dareka indriya potapotanA niyata viSayane grahe che; jema ke cakSu varNane grahe che.) pratinizcita ekeka nizcita; vyakitagata nizcita; eka pravAhapaNuM. bhinna bhinna nizcita vyakitatva.
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 pratipada virudhdha (2) sAmeno pakSa; zatru; sAmAvALiyo; prativAdI (3) | virodhI pratiSatA :pratikULa pratipaNI viruddha pakSI; zatru; sAmenA pakSavALA; viruddha guNavALA vaibhAvika bhAvo. pratipatti :prAptinuM pratipAdana. (2) svIkAra; mAnyatA. (3) prApti; jJAna; svIkAra. (4) svIkAra; mAnyatA; sAbitI; purAvo; prabhAva; yukti; svIkAra; saMmati; kabUlAta (5) prApti; jJAna; svIkAra (6) pratipAdana; saMprAti; lAbha; pratIti; samyajJAna; samajha; zuM karavuM che enuM bhAna; sAbitI; purAvo; prabhAva; yukti; svIkAra; saMmati; kabUlAta; khAtarI; nizcaya. (7) prAptinuM pratipAdana (8) prApti; jJAna; svIkAra pratipati karavAmAM Ave:mAnavAmAM Ave. pratipachAbhUta viruddha svabhAvarUpa pratipAti :paDI jAya tevuM. pratipAdaka sArI rIte jaNAvavuM (2) kahenAra (3) samajAvanAruM; samarthana karanAruM. (4) sArI rIte jaNAvanAra pratipAdana rajUAtapUrvakanuM samarthana; siddha karI batAvavuM e; sthApana. (2) viSayaka jJAnomAM lIna (3) saMbaddha; rokAyelo; baMdhAyelo; sthita; sthira; lIna. (8) AtmAnI lInatAmAM, rAga-dveSanI lInatA, rahita pratibaddha :jJAnI pratibaddha :jJAnI. pratibaMdha thavAnI rIta :bhAi! tArA jJAnanuM sAmarthya koi aciMtya che. je kALe jevA rAgAdi (zeya) hoya tevuM ja jJAna thai jAya che e jJAnanI paryAyanuM sAmarthya che. tema chatAM Avo rAga che mATe AvuM jJAna thayuM ema nathI, kema ke rAganA astitvathI jJAnanI pariNatinuM astitva bhinna che. A to svAtaMtrano DhaMDhero che, bhAi, rAgAdi che te para che, ane paryAyamAM rAgAdinuM je jJAna che e (sva) mAruM che evo bhedajJAnasvarUpa anubhava kayAre thAya? ke jayAre rAgAdinuM lakSa choDI svanA lakSamAM jAya tyAre enI pariNatimAM bhedajJAna thAya. zarIra, mana, vANI ityAdi nokarma ane rAgAdikarma e para pudagalanA ja che ane e joyone jANanAruM jJAna te mAruM jJAyakanuM che ema bhinnatA jANI eka jJAyakanI sattAmAM ja lakSa kare tene bhedajJAna thAya che. AvI bhedajJAnarUpa anubhava kAM to svayameva (nisargAta)athAva to upadezathI (adhigamAta) jayAre thAya che tyAre ja te pratibudhdha thAya che. thAya che to A rIte ja. (bIjI koI rIta nathI) pratibaddhatA loka saMbaMdhI baMdhana, svajana kuTumba baMdhana, dehAbhimAnarUpa baMdhana, saMkalpavikalparUpa baMdhana. (2) sthiratA (3) baMdhana; cAra prakAranA baMdhana che : (*) lokasaMbaMdhI baMdhana (9) svajana kuTuMba baMdhana (*) dehAbhimAnarUpa baMdhana (9) saMkalpa-vikalparUpa baMdhana pratibaddhapaNuM anubhavana; AtmAnI lInatA pratibaMdha dravyapratibaMdha eTale koI paNa vastu vagara na cAle evo pratibaMdha; kSetra pratibaMdha eTale amuka kSetra anukULa che mATe sArAM che ema gaNI temAM aTakI rahevuM; kALa pratibaMdha eTale ziyALo anukULa thAya che, unALo anukULa nathI Avato, varSAkALa paNa anukULa nathI ItyAdi pratibaMdha; bhAva pratibaMdha eTale bhAvathI IcchAthI paramAM rAgadveSAdithI pratibaMdha pAmI rokAI rahevuM nirUpaNa pratipAdana rajUAtapUrvakanuM samarthana; siddha karI batAvavuM te; sthApana. (2) pramANo ApI, puravAra karavuM te; sAbita karavuM te. pratipALa :pAlana karanAranuM rakSaNa karanAra; poSaNa karanAra pratibaMjhavuM :samajavuM. (2) virAma pAmavuM. (3) sAmAnA kAryane samajI, enI kadara karavI. pratibadhdha lIna (2) viSayakaSAyomAM lIna. (3) saMbaMdhdha; rokAyelo; baMdhAyelo; sthita, sthiralIna; rUkAvaTavALo (4) saMbaddha; rokAyelo; baMdhAyelo; sthita; sthira; lIna. (5) anubhavavuM; lIna thai javuM; vedana thavuM. (6)
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ 653 athavA parabhAvo, kadAgraho, saMkalpavikalpo ke durthAna AdimAM aTakI rahI svabhAvasamukha pariNati thavA na pAme tema karavuM-tevA sarva pratibaMdha TALI asaMga apratibaddhabhAve vicaravuM. (2) cAritramoha; paravastuomAM moha; rokAvuM. (3) lokasaMbaMdhI baMdhana, svajanakuTuMba baMdhana, dehAbhimAnarUpa baMdhana, saMkalpavikalparUpa baMdhana. (4) para vastuomAM moha; rokAvuM. (5) saMbaMdha; lInatA (6) lokasaMbaMdhI baMdhana, svajanakuTuMba baMdhana, dehAbhimAnarUpa baMdhana, saMkalpavikalparUpa baMdhana e badhA pratibaMdha kahevAya che. (7) paravastuomAM moha; rokAvuM. (8) saMbaMdha; lInatA. (9) rokAvAmAM nimittarUpa (10) saMgabhAva; sarvasaMga; moTA AsavarUpa pratibaMdha pAmavo yogya nathI. dhArmika carcA vArtA karavA tarapha paNa rAtrAdi, karavA yogya nathI. temanA vikalpothI paNa manane raMgavA devuM, yogya nathI kAraNake tenAthI, saMyamamAM doSa lAge che- cheda thAya che. pratibaMdhaka rokAvavuM. (2) bAdhaka kAraNa (3) karma pratibiMba :pAradarzaka; arIsA jevI sapATImAM dekhAtI pratikRti; praticchAyA. (2) pratibiMbo naimittika kArya che ane mayurAdi nimitta kAraNa che. pratibibo :pratibiMbo naimittika kArya che ane mayUrAdi nimitta-kAraNa che. pratibodha :jAgRti; jJAnanI dazA; samajhaNa; upadeza; zikhAmaNa; bodha. (2) samyajJAna (3) jAgrati; jJAna, samaja; bodha; upadeza; smaraNa; yAda ApavuM (4) samajaNa; jJAna (5) samyajJAna, pamADanAra (6) upadeza. pratibhA :krAMti, teja; mAnasika zaktinI, jhaLaka; chaTA. pratibhAna :bhAna; sUjha, spaSTa thavuM te; samajaNa; pratibhAna pratibhANe che :anubhavamAM Ave che. pratibhAsa jaNAvuM (2) jJAna (3) AbhAsa. (4) AbhAsa; pratibiMba; jhAMkhI; khyAla (5) yathArtha pratIti. (6) AbhAsa; jhAMkhI; pratibiMba. (7) jJAna (8) yathArtha pratIti; avalokana. (9) dekhAya; jaNAya. (10) AbhAsa; pratibiMba; jhAMkhI;khyAla (11) vizvAsa; pratIti; jhAMkhI; khyAla (12) nirAkAra jhalaka (13) yarthAtha pratIti (14) nirAkAra | jhalaka, yathArtha pratIti; zraddhA (15) jaNAvavuM; jaNAvuM (16) jJAna ane zeya (17) vizvAsa; pratIti (18) jJAna (19) vizvAsa; pratIti; khAtarI (20) yathArtha pratIti; nirAkAra jhalaka (21) AbhAsa pratibhAsa svarUpa (jJAna ane darzanasvarU5) (jANavA dekhAvArUpa) AbhAsa svarUpa; pratibiMba svarUpa; jhAMkhIrU5. pratibhAsamaya :jJAnanA vizeSa bhedo; vyApya. (2) zeya pratibhAsya :pratibhAsavA yogya pratibhAzyamAna AtmAnA ane jJAnanA pratibhAsavuM khyAla Avavo; jhAMkhI thavI; AbhAsa thavo. (2) dekhAvuM; jaNAvuM. (3) AbhAsa thavo; ekamAM, bIjAnA svarUpanI chAyA paDI che, evo bhrAmaka khyAla thavo; jANavuM; jaNAvavuM. pratibhAsita bhAsatuM; dekhAtuM; jaNAtuM (pratibhAse che-dekhAya che.) pratibhAsita thavuM :pragaTa thavuM ; jaNAvavuM. pratibhAvatu :mUrti jevI; nirvikalpa dazA. pratirodha :vAdavivAda; vidhana; pIDA; upadrava; aTakAva. pratilekhana :bArIkAithI karavAmAM AvatI tapAsa. prativarNikA suvarNanA varNa (2) soLavalA zuddha suvarNanI jema pratividhAna :pratikAra karavAnI vidhi; pratikArano upAya; IlAja. pratiotI thavuM jagata pravAhathI ulaTA, sAmA pUre javuM, lokadaSTikathI pratikULa, alaukika AtmadaSTithI pravartavuM pratiSedha manAI; niSedha; avarodha; aTakAyata; vITo. (2) sat sAmAnyamAM, aMza kalpanA nathI. paraMtu tenuM sAmAnya pariNamana che. ane te ja satanI bhinna bhinna vibhAjita-aMza-kalpanAne, pratiSedha kahe che. niSedha. (3) manAi; niSedha, avarodha; aTakAyata (4) niSedha; manAi; avarodha; aTakAyata pratiSedhya niSedhya pratidhyaka :niSedhyaka pratiSiddha niSedha hoya evI vastu. kriyA manAi; pratiSedha
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ prati srotagAmI viruddha pravAhamAM vahevuM pratisaMdhAna karIne sAMdhavuM te; saMdhANa; joDI devuM te; doSa TALIne sarakhuM (doSa vinAnuM) karI devuM te. pratisamaya:samaye samaye, hara vakhata; dareka vakhate. pratisamaye saMbhavatA dareka samaye thatA. pratisArpaNa na gamatI vAtamAM, na taNAvuM pratirotagAmI sAme pravAhe cAlanAra pratihata haNAyela; naTa; rokAyela; vipAmela (2) harAveluM; haThAveluM; pratighAta pAmeluM; AghAta thayo hoya tevuM; jeno manobhaMga thayo hoya, tevuM. pratihata :pratighAta pAmeluM; AghAta thayo hoya tevuM; harAveluM; haThAveluM; jeno manobhaMga thayo hoya tevuM. pratihAra tIrthakaranuM dharma rAjyapaNuM batAvanAra. pratihAra=daravAna. pratIkAra ilAja; prAyazcita pratIta :vizvAsa; bharoMso, zraddhA (2) bhAsavuM; pratibhAsita; (3) oLakhANa; zraddhA pratIta thato nathI. bhAsato nathI. dekhAto nathI. pratItyAM nahi oLakhyAM nahi; jANyAM nahi. pratizatI kahenAranI vAta pUrNa sAMbhaLavI joie. pratIti samyagdarzana (2) spaSTa; samajaNa; khAtarI; nakakI paNuM; anubhava; vizvAsa; zraddhA; bharoso. (3) zraddhA; khAtarI;vizvAsa (4) zraddhAna pratIyamAna :jaNAvuM; pratibhAsamAna. pratIyamAna thavuM jaNAvuM; jaNAya che. prathama bhUmikA :tatva prApti mATenI, prathama bhUmikA kevI hoya ? jeNe viSayAsakti maMda karI, ghaTADI dIdhI che. jenI mana-vacana kAyAnI pravRtti, avaMcaka, saraLa, nikapaTa, mAyArahita thai che, je jJAnI gurunI AjJAnI upAsanAmAM, ekatAna thai Atma vicAramAM pravarte che, jene dayA, mRdutA Adi, guNothI 654 AtmAnAM pariNAmamAM komaLatA AvI che, te alpAraMbhI jIvo tatvaprApti mATe, prathama bhUmikAmAM AvyA gaNavA yogya che. pradatta dAna dIdheluM; arpita; ApI dIdheluM. pradeza :eka pula paramANu. AkAzanI jeTalI jagyAne roke, teTalA bhAgane pradeza kahe che. te eka pradeza vaDe badhAMya dravyonA kSetranuM mApa nakkI karavAmAM Ave che. (2) arUpI padArthano sUkSmamAM sUkSma vibhAga pradeza che. (3) nAnAmAM nAno aNu je jagyA roke tene pradeza kahe che. paryAyanuM lakSaNa vyatireka che. A lakSaNa pradezomAM paNa vyApe che, kAraNake eka pradeza bIjA pradezarUpa nahi hovAthI pradezomAM paraspara vyatireka che; tethI pradezo paNa paryAyo kahevAya che. (4) dezAMza (5) aMza; nAnAmAM nAno aMza; jeno bIjo bhAga na thai zake, tene aMza kahe che, te pradeza che. (6) arUpI padArthano, sUkSmamAM sUkSma vibhAga, pradeza che. (7) AkAzanA jeTalA bhAgane, eka pula paramANu roke, teTalA bhAgane pradeza kahe che. (8) AkAzanA jeTalA bhAgane, eka pugala paramANu roke, tene pradeza kahe che. kayA kayA dravyane, keTalA pradeza che? jIva, dharma, adharma ane lokAkAzane, asaMkhyAta pradeza che. kALadravya ane pudgalaparamANu dravya, ekeka pradeza che. (pudgala dravyane saMkhyAta, asaMkhyAta ane anaMta,-ema traNe prakAranA pradeza che.). pradeza pracayAtmaka pradezonA samUharUpa pradeza parispada :pradezonuM kaMpana pradeza vibhAga :pradeza bheda pradeza1:potAno svataMtra AkAra, pahoLApaNuM pradetha0 guNa: je zaktinA kAraNe dravyano koIne koI AkAra avazya hoya tene pradezatva guNa kahe che. (2) koI vastu potAnA svakSetrarUpa AkAra vinA hoya nahi; ane AkAra nAno moTo hoya te lAbha-nukasAnanuM kAraNa nathI. chatAM dareka dravyane svaavagAhanarUpa potAno svataMtra AkAra avazya hoya che, ema pradezatvaguNa batAve che. (3) je zakitanA kAraNe, dravyano koi ne koi AkAra hoya, tene pradezatvaguNa kahe che. (4) pradezapaNuM. dareka padArtha, sadAya
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ 655 potAnA AkAravALo hoya, parakSetranA saMbaMdharahita, potAnA svakSetramAM sva- || pradezaparispada :pradezanuM kaMpana. guNa rUpe. trikALa potAnA svarUpe, dareka padArtha che. koi padArtho asaMkhya pradezabaMdhu karma pudagalanAM daLa, pradezabaMdha karmanI sthiti upara AdhAra rAkhe che. koI pradeza che. (dareka jIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya, lokapramANa asaMkhyAta baMdhamAM barkavargaNA yogya pudagalonA anaMtapradezI DhaMdhonuM pariNAma thoDuM pradeza che.) kAlANa ane paramANu, eka pradeza che. paramANu ghaNA maLIne, hoya ane koimAM vadhAre hoya te prakArane pradezabaMdha kahe che. pradezabaMdhano artha aMdharUpa thatAM saMkhyAta, asaMkhyAta ane anaMta pradezI thAya che. zAstra paribhASAe paramANu sAmAnyapaNe eka pradezAvagAhI che. tevuM eka pradezathI ane apradethI dravyo kyAM rahelAM che? :(1) prathama to Azraya loka temaja paramANunuM grahaNa te eka pradeza kahevAya. jIva anaMta paramANu karmabaMdhe grahaNa alokamAM che. kAraNa ke, cha dravyonAM samavAya, te asamavAyamAM vibhAga vinA kare che. te paramANu vistaryA hoya to anaMtapradezI thai zake, tethI raheluM che. (2-3) dharmAstikAya ne adharmAstikAya sarvatra lokamAM che. kAraNa anaMtapradezano bandha kahevAya. ghanadhAtI cAra kamoM-jJAnAvaraNIya, ke, temanA nimitte jemanI gati ne sthiti thAya che evAM jIva te pugalonI darzanAvaraNIya, mohanIya ane aMtarAya-te eka prakAre kSaya karavAM sahelAM che, gati ke sthiti lokanI bahAra thatI nathI. tema ja lokanA, eka dezamAM thatI te te ja bhavamAM amuka aMze khapAvI zakAya che. mohanIya karma je mahA nathI (lokamAM sarvatra thAya che) (4) kALa paNa lokamAM che, kAraNa ke, jIva ane jorAvara che tema bhoLuM paNa che. te tarata khapAvI zakAya che. jema teno vega pudagalonA pariNAmo dvArA (kALanA), samayAdi paryAyo vyakata thAya che; AvavAmAM jambara che tema te jaldIthI khasI paNa zake che. mohanIyakarmano ane te kALa lokanA, eka pradezamAM ja che, kAraNa ke, apradeza che. (5-6) tIvrabaMdha hoya che, to paNa pradezabaMdha na hovAthI turata khapAvI zakAya che. jIva ane pulo to yuktithI lokamAM che. kAraNa ke, loka che dravyonA vedanIya, nAma, gotra ane Ayu te eka prakAre khapAvavAM AkarAM che, jeno samavAya svarUpa che. pradezabaMdha hoya che te kevaLajJAna utpanna thayA pachI paNa cheDA sudhI bhogavavA vaLI A uparAMta (eTaluM vizeSa samajavuM ke), pradezono saMkoca vistAra thayo, paDe che. (2) koi baMdhamAM karmavargaNA yogya pagalonA anaMtapradezI DhaMdhonuM te jIvano dharma hovAthI ane baMdhanA, hetubhUta snigdha-rUkSa guNo (cikAsa pariNAma thoDuM hoya ane koimAM vadhAre hoya te prakArane pradezabaMdha kahe che. anelUkhApaNuM), te pulano dharma hovAthI, jIva ane pudagalane AkhA pradezabaMdhu ane pratibaMdha mana, vacana, kAyAnA yoga vaDe pradezabaMdha temaja lokamAM ke tenA eka dezamAM rahevAno niyama nathI. vaLI, kALa, jIva ane prakRtibaMdha thAya. pula eka dravyanI apekSAe, lokanA eka dezamAM rahe che, ane aneka pradezamAtra eka pradezI. (eka pradezI evo paramANu koi eka AkAzapradezane dravyonI apekSAe, lokanA eka dezamAM rahe che. ane aneka dravyonI maMdagatithI oLaMgato hoya tyAre ja te AkAzapradeze rahelA kALa dravyanI apekSAe, aMjanacUrNathI (AMjaNanA jhINA bhUkAthI) bharelI, DAbalI nyAye pariNati tene nimittabhUtapaNe vairta che. (2) eka pradezI. (eka pradezI evo AkhA lokamAM ja che. paramANa koI eka AkAzapradezane maMda gatithI oLaMgato hoya tyAre ja te pradezanuM laNaNa eka paramANuthI vyApya hoya evaDA aMza vaDenA mApane pradezanuM AkAzapradeze rahetA kALadravyanI pariNati tene nimittabhUtapaNe varte che.) lakSaNa kahe che. (3) eka pradezI (eka pradezI evo paramANa, koi eka AkAza pradezane pradezaprathayAtmaka pradezonA samUhamaya hoya te aNumahAna. (2) pradezono samUha. maMdagatithI oLaMgato hoya, tyAre ja te AkAzapradeze rahelA, kALadravyanI (pracaya=samUha) pariNati, tene nimittabhUtapaNe varte che.) (4) eka pradezI (eka pradeza
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ che.) 656 evo paramANu koi eka AkAza pradezane maMda gatithI oLaMgato hoya tyAre ane traNa kALanI dravyanI vRtti to svataH svarUpa hovAthI te Urtha je te AkAza pradeza rahelA kALa dravyanI pariNiti tene nimittabhUtapaNe varte samayavizeSa che. (4) pradezonA pracaya (samUha) te tirthaka pracaya ane, samaya viziSTa vRttiono pracaya, te Uddhapracaya. tyAM AkAza avasthita (nizcaya, pradezana:pradezavALApaNuM. sthira), anaMta pradezovALuM hovAthI, dharmAstikAya tathA adharmAstikAya, pradezAMtara kAmino hetu :anya pradezanI prAptinuM kAraNa avasthita asaMkhya pradezovALAM hovAthI, jIva anavasthita (asthira), pradezAtvaguNa je zaktinA kAraNe dravyano koine koi AkAra avazya hoya tene asaMkhya pradezovALo hovAthI, ane pudgala dravya aneka pradezIpaNAnI zakita pradeza- guNa kahe che. sahita, eka pradezavALuM tathA paryAye be athavA ghaNA (saMkhyAta, asaMkhyAta koi vastu potAnA svakSetrarUpa AkAra vinA hoya nahi-ema pradazetvaguNa ne anaMta) pradezovALuM hovAthI, temane tiryaka pracaya che. paraMtu kALane tiryaka batAve che. pracaya nathI, kAraNa ke, te zaktie temaja vyakitae, eka pradezavALo che. pradezo :dravyone eka, be, ghaNA, asaMkhya athavA anaMta pradezo che. kALane samaya Urdhvapracaya to sarva dravyone anivArya ja che, kAraNa ke dravyanI vRtti, traNa che. (2) paryAyanuM lakSaNa paraspara vyatireka che. A lakSaNa pradezomAM paNa koTine (bhUta, vartamAna ane bhaviSya evA traNe kALane sparzatI hovAthI vyApe che. kAraNake eka pradeza bIjA pradezarUpa nahi hovAthI pradezomAM paraspara aMzo sahita che. paraMtu ATalo phera che ke, samayaviziSTa vRttiono pracaya, te vyatireka che; tethI pradezo paNa paryAyo kahevAya che. (3) pradezono pracaya (kALa sivAya) bAkInAM dravyone Urdhva pracaya che. ane samayono pracaya, te ja (samUha) te tirthaka pracaya (tIra cho; ADo; kSetra apekSita), ane samaya, kALa dravyane Urdhvapracaya che; kAraNa ke bAkInAM dravyonI vRtti samayathI viziSTa vRttiono pracaya, (pariNati-paryAya- utpAda- vyaya-dhrauvya; arthAtarabhUta (anya) hovAthI, te (vRti) samayaviziSTa che ane kALadravyanI astitva) te Urdhva pracaya. tyAM AkAza avasthita (nizcita, sthira) anaMta vRtti to svataH samayabhUta hovAthI, te (vRtti) samayaviziSTa nathI. pradezovALuM, hovAthI, dharma tathA adharma avasthita asaMkhya pradezovALuM, pradezodaya :pradezane moDhA AgaLa laI vedavuM te "pradezodaya'. pradezodayathI jJAnIo hovAthI, jIva anavasthita (asthira), asaMkhya pradezovALo hovAthI ane karmano kSaya aMtarmuhUrtamAM kare che. (2) pradezane moDhA AgaLa laI vedavuM te pudgala dravya aneka pradezIpaNAnI zakita sahita, eka pradezavALuM tathA paryAye 'pradezodaya'. pradezodayathI jJAnIo karmano kSaya aMtarmuhartamAM kare che. be racavA aMgo saMkhyAta, asaMkhyAta, anaMta pradezovALuM hovAthI temane anapavartana" ane "anudIraNA' e beno artha maLato Ave che, tathApi tiryaka pracaya che. paraMtu kALane tiryaka pracaya nathI. kAraNa ke te zaktie temaja taphAvata e che ke udIraNA mAM AtmAnI zakti che, ane apavartanamAM karmanI vyaktinuM e eka pradezavALo che. Urdhvapracaya to sarva dravyone anivArya ja che. zakti che. kAraNa ke racanA vRtti traNa koTi (bhUta, vartamAna ane bhaviSyane tathA traNe AyuSa ghaTe che, eTale thoDA kALamAM bhogavAya che. kALane sparzatI hovAthI aMzo sahita che. paraMtu temano phera che ke samaya azAtAnA udayamAM jJAnanI kasoTI thAya che. vizeSa vRttiono pracaya te kALa sivAya bAkInAM dravyone Urvapracaya che. pariNAmanI dhArA e tharamaoNmiTara samAna che. ane samayono pracaya te ja kALa dravyane Urvapracaya che; kAraNa ke, bAkInAM pradezonuM AkarSaNa pradezonuM laI zakavuM. dravyonI vRtti samayathI arthAt bhUtakALathI hovAthI te vRtti samaya vizeSa che. | pradezonuM prakSepaNa pradezone kADhI nAkhI zakavuM.
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ pradezonuM praznopaNa ane AkarSaNa HpotAnA pradezone kADhI nAkhI zake nahi, temaja vadhAre pradezone lai zake nahi. pradIpa dIpaka; anupama dIpaka. pradIpta prakAzita thayeluM; uttejita thayeluM pradoSa HmokSanuM kAraNa arthAt mokSano upAya tattvajJAna che tenuM kathana karanArA puruSanI prazaMsA na karatAM aMtaraMgamAM duSTa pariNAma thAya te pradoSa che. (2) mokSanuM kAraNa arthAt mokSano upAya tattvajJAna che, tenuM kathana karanArA puruSanI, prazaMsA na karatAM aMtaraMgamAM duSTa pariNAma thAya, te pradoSa che. (3) mokSanuM kAraNa arthAt mokSano upAya tattvajJAna che, tenuM kathana karanArA puruSanI prazaMsA na karatAM aMtaraMgamAM duSTa pariNAma thAya te pradoSa che. prAtita karyo che. :pragaTa prakAzyo che. pradhAna utkRSTa (2) mukhya pradhAnatara vizeSapradhAna (2) mukhya pradhAnatA mukhyatA pradhAnahetu :mukhya nimitta. (dravyasaMvaramAM mukhya nimitta jIvanA zubhAzubha pariNAmano nirodha che, yogano nirodha nahi. (ahIM e khyAlamAM rAkhavA yogya che ke dravyasaMvaranuM upAdAnakAraNa-nizcayakAraNa te pudgala pote ja che.)) ke pradyotamAna prakAzamAna pradyotavuM :pragaTa karavuM; prakAzavuM pradyotita :pragaTa prakAzyo pradhvaMsa :bhAre vinAza. (2) nAza pradhvaMsAbhAva : pAMca abhAvomAMno eka=nAza thavAthI thato abhAva. pradUSTa :pramAna; (kamaeN cetanAvALA jIvane jJAnAvaraNa; prakRSTa hoya che ane karmaphaLacetanAvALAne ati prakRSTa hoya che. prAdurbhAva pragaTa 657 prapaMca :sRSTinA rUpano vistAra; mAyAno vistAra; saMsAra; sAMsArika vyavahAranI khaTapaTa; kAvAdAvA; chaLakapaTa; kAvatarAbAjI; cAlabAjI; ADaMbara; DoLa; DhoMga. (2) chaLakapaTa; kAvAdAvA; kAvatarAbAjI; cAlabAjI; ADaMbara; DoLa; DhoMga; sAMsArika vyavahAranI khaTapaTa. (3) vistAra; vistRta kathana (4) chaLa-kapaTa Adi. prapaMcano upavAsa :mazkarI; hAMsI; tiraskAra. pruthita :vistArathI kahevAmAM AvelA prapaMthI :pAMca IndriyonA viSayabhogavALA saMsArI. paraMpara chevaTanuM prapUrNa :prakRSTapaNe pUrNa; paripUrNa prabaMdha :goThavaNa; vyavasthA. prabaLa :ugra; aMtyata (2) ghaNuM baLavAna; ugra; AkaruM; pracaMDa; khUba; ghaNuM. prabhu zakti :mahA sAmarthya. prabhutva zakita HkartRtva ane bhokatRtvanA aMdhakArane samApta karIne samyakapaNuM pragaTe te prabhutvazakti che. (2) AtmadravyamAM eka prabhutva nAmanI zakti che. teno pratApa akhaMDita che. abAdhita che. prabhutvazakti kaho ke, izvarazakita kaho ke paramezvara zakita kaho,-badhuM eka ja che. prabhutA HadhikAra (2) sAmarthya; zaktimattA; aizvarya; gauravayukta; kAMtimAna. (3) pUrNapaNuM; purNa paramAtmA (4) izvaratA; sAmarthya prabheda :prakArano prakAra; peTA bheda; bhinnatA; taphAvata. prabhubhakti zuddha AtmasvarUpanI upAsanA; zuddha sahaja AtmasvarUpanI ArAdhanA. prabhava :udgama; udbhava prabhuzakita :prabaLazakti; ugrazakti; puSkaLazakita; (je jJAnI jIve parama udAsInatAne prApta karavAmAM samartha evI prabhuzakti utpanna karI nathI te jJAnI jIva kadAcit zudhdhAtmabhAvanAne anukULa, jIvAdi padArthonuM pratipAdana karanArAM Agama pratye ruci (prIti) kare che, kadAcit (jema koi rAmacaMdrAdi
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ puruSa dezAMtarasthita sItAdi strInI pAsethI AvelA mANasone premathI sAMbhaLe che, temanuM sanmAnAdi kare che ane temane dAna Ape che tema) nirdoSaparamAtmA tIrthaMkara paramadevonAM ane gaNadharadevo-bharata-sAgara-rAmapAMDavAdi mahApuruSonAM cAritra purANo zubha dharmAnurAgathI sAMbhaLe che tathA kadAcita gRhastha avasthAmAM bhedabheda ratnatraya pariNata AcArya-upAdhyAyasAdhunuM pUjanAdi kare che ane temane dAna Ape che-ityAdi zubha bhAvo kare che. A rIte je jJAnI jIva zubha rAgane sarvathA choDI zakato nathI, te sAkSAt mokSane prApta karato nathI paraMtu devalokAdinA kalezanI paraMparAne pAmI pachI carama dehe nirvikalpasamAdhi vidhAna vaDe vizudhdha darzana jJAna svabhAvavALA nija zudhdhAtmAmAM sthira thai tene mokSanI prApta kare che.) prabhuzakti :mahA sAmarthya prabhusmaraNa :AtmasmaraNa. prabhA :ghuti; teja; kAMti; prakAza; mukhanI pharatuM teja; prabhAva. (2) teja; prakAza; jhaLakavuM. (3) teja; krAMti; prakAza; mukhanI pharatuM teja; yuti; jhAMya; damAma; prabhAva-paisA (4) jhAMya prabhAva :zakti; pratApa; teja prabhAvaka bIjA upara prabhAva pADanAra; dIpAvanAra; zobhAvanAra; uttejanA ApanAra. prabhAvanA :prakhyApana dvArA athavA prakRSTa pariNati dvArA teno samudyota karavo te; parama vairAgya karavAnI jina bhagavAnanI parama AjJAnI prabhAvanA; tenI prakhyAti-jAherAta karavA dvArA; parama vairAgyamaya prakRSTa pariNamana dvArA, teno samyaka prakAre udyota karavo te. (2) prabhAvanA potAnuM lakSa karatAM potAnI paryAyamAM thAya che. (3) samyagdarzananuM AThamuM aMga che. satyamArgano udyota kare, vidvattAthI, tapathI, abhyAsathI, sadAcArathI tathA jinamaMdira, pratiSThA, tIrthayAtrA, lahANIo vagere vaDe dharmano mahimA vadhAre te prabhAvanA nAme AThamuM aMga che. (4) pragaTa karavuM; udyota karavo. (5) prakhyAti; 658 jAherAta; prakhyApana; prakRTa pariNati dvArA teno samughAta karavo te. (6) utkRSTabhAvanA prabhAvanA aMga :prabhAvanA, eTale atyaMtapaNe pragaTa karavuM. potAnA AtmAno atizaya, to ratnatrayano pratApa vadhavAthI, pragaTa thAya che ane jainadharmano atizaya to ghaNAM dAna- dayA vaDe ugra tapa karIne, khUba dhana kharce bhagavAnanI pUjA karAvIne zAstrAbhyAsa karIne tathA nirdoSa devAdinA camatkAra vaDe (jainadharmanI mahimA), pragaTa thAya che, tethI Avo atizaya pragaTa karavo. prabhAvika :bIjA para prabhAva pADanAra; dIpAvanAra; zobhAvanAra; prabhAvazALI. prabhAsavuM :prakAzavuM; vyApavuM. prakhata :pahelethI ja guNasthAna sudhInI (parvatanI) paryAyo pramatta che. pramata avasthA :aviratipaNuM; tyAgano abhAva, pramAda avasthA. mamata-apramatta :guNasthAnanI paripATImAM, chaThThA guNasthAna sudhI to pramatta, kahevAya che. ane sAtamAM guNa sthAnathI, caudamA guNasthAna mAMDIne, apramatta kahevAya che. paraMtu e sarva guNasthAno azuddhanayanI kathanImAM che. zuddha nayathI AtmA jJAyaka ja che. pramatta ane apramatta, e to paryAyanA bhedo che ane te azuddhanayano viSaya che. pahelethI cha guNasthAna paryaMtanI paryAyo, pramatta che ane sAmethI caudaguNasthAna paryaMtanI paryAyo te apramatta che. AmAM have kai paryAyo bAkI rahI gai? 1 bhagavAna AtmA, A saghaLI apramatta ane pramatta evI paryAyonA bhedathI rahita zuddhanaya svarUpa, eka glAyakabhAva che. je daSTino viSaya che arthAt samyagdarzanano viSaya che, te A jJAyakabhAva apramatta nathI, ane pramatta paNa nathI, e rIte ene zuddha kahevAya che. pramatta matavAluM, gAphela. (2) svarUpano anutsAha; madonmatta; chakI gayeluM; pramAdI, karmanA sadbhAvarUpa. (3) mattavALuM; gAphela. (4) cAritra mohano sadbhAva. samyagdarzana prApta thavAthI darzana mohano nAza thAya che. te cothuM guNasthAna che. paraMtu pAMcame ane chaTTa guNasthAne cAritra mohanIya karmano sadbhAva (hayAtI) hoya che, tethI temane pramatta avasthAnI hayAtI hoya che.
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAtamA guNasthAnathI, bAramA guNasthAna sudhImAM kramazaH apramattAvasthA, kramazaH ghaTatI jAya che. terame guNasthAne apramatta avasthAno saMpUrNa nAza thAya che. pramattabhAva :dharmanI anAdaratA, unmAda, ALasa, kaSAya, nidrA, AhAra, mojazokha ane vikathA e saghaLAM pramattabhAva-pramAdanAM lakSaNa che. pramAda parama ripu che. pramANa :AtmA guNa-paryAyathI bharelo svAdhIna pUrNa jJAnasvarUpa che; temAM vartamAna jJAnanI avasthA ane trikALa, saLaMga, akhaMDa jJAyakapaNuM e beu pakSane ekasAthe yathArthapaNe grahaNa kare to pramANa kahevAya. AkhI vastune khyAlamAM le tenuM nAma pramANa che. (2) mApa. (3) mApa; parimANa. (jIvanA agurulaghutva svabhAvanA nAnAmAM nAnA aMzo (avibhAga paricchedo) pADatAM svabhAvathI ja sadAya anaMta aMzo paDe che, tethI jIva sadAya AvA (SaTaguNavRdhdhihAniyukata) anaMta aMzo jevaDo che vaLI jIvanA svakSetranA nAnAmAM nAnA aMzo pADatAM svabhAvathI ja sadAya asaMkhya aMzo paDe che, tethI jIva sadAya AvA asaMkhya aMzo jevaDo che. (4) mApa; parimANa. (jIvana agurulaghutva svabhAvanA nAnAmAM nAnA aMzo (avibhAga paricchedo) pADatAM svabhAvathI ja sadAya anaMta aMzo paDe che, tethI jIva sadAya AvA (paguNavRddhihAniyukta) anaMta aMzo jevaDo che. vaLI jIvanA svakSetranA nAnAmAM nAnA aMzo pADatAM svabhAvathI ja sadAya asaMkhya aMzo paDe che, tethI jIva sadAya AvA asaMkhya aMzo jevaDo che.) (5) pramANanA be prakAra che - parokSa ane pratyakSaH- (*) parokSa=je IndriyothI sparzAI pravarte tathA je cakSu ane manathI vagara sparze pravarte-ema be padgArothI pravarte te parokSa che. (*)pratyakSa=kevaLa AtmAnI ja pratinizcitapaNe pravarte te pratyakSa che. pramANa te sAcuM jJAna che. tenA pAMca bhedo che-mati, zruta, avadhi, mana:paryaya ane kevaLa. temAM miti ane zruta mukhyapaNe parokSa che, avidha ane manaHparyaya e vikala (aMza) pratyakSa che ane kevaLajJAna te sakalapratyakSa che. 659 (6) pramANanA be prakAra che - parokSa ane pratyakSa. pramANa te sAcuM jJAna che. tenA pAMca bhedo che :- mati, zruta, avadhi, manaHparyaya ane kevaLa. temAM mati ane zruta mukhyapaNe parokSa che, avidha ane manaHparyaya e vikala (aMza) pratyakSa che ane kevaLajJAna te sakala pratyakSa che (7) paryAyArthika nayano viSaya ane dravyArthika nayano viSaya te baMne thaine, AkhuM jIva dravya che. tethI te baMne paDakhAM pramANano viSaya che. (8) jJAna che te jJAna pAMca prakAranuM che. mati, zruta, avadhi, manaH paryaya ne kevaLa. temAM matine zruta e be jJAna parokSa che, avidha ane mana:paryaya e be vikalpa pratyakSa che. ane kevaLajJAna sakala pratyakSa che. (9) mati,zruta, avadhi, mana:paryaya ane kevaLa jJAna; jJAnaguNanI pAMca avasthA. (10) jJAna (11) yugapaN aneka dharmagrAhaka jJAna. (12) sAcA jJAnane pramANa kahe che. pramANanA be bheda che. eka, pratyakSa ane bIjo, parokSa (13) naya che, te eka aMza viSaya kare che. pramANa che, te dravya-paryAya baMnene eka sAthe, jANe che. zuddhanayano viSaya, zuddha eka trikALI dravya che, ane tene jANatAM anubhavatAM sAthe, pramANanA viSayanuM paNa jJAna thAya che. pramANanA viSayama dravya,-trikALI ane paryAyavikArI ane nirvikArI,-ema banne Ave che. dharmI jIvane paryAyamAM nirmaLatA, che ne sAthe rAga ane dveSa paNa che; te eka samayamAM sukha ane duHkha, banne bhAvane vede che. ema pote jANe che, te pramANajJAnanI apekSAe vAta che. (14) trikALI svabhAva ane vartamAna avasthA bane ekasAthe lakSamAM levAM te. (15) vartamAna jJAnanI avasthA, ane trikALa saLaMga akhaMDa jJAyakapaNuM, e beu pakSane eka sAthe yathArthapaNe grahaNa kare, to pramANa kahevAya. AkhI vastune khyAlamAM le, tenuM nAma pramANa che. vastune mukhya rAkhe, ane te vastunA bIjA guNane (peTAmAM) gauNa rAkhe, athavA dravyane gauNatAmAM rAkhe ane tenA guNa-dharmane (hetuvaze) mukhya rAkhe, te draSTine naya athavA sApekSa dRSTi kahevAya che.
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramANa be prakAre che - parokSa ane pratyakSa. je indriyothI sparzAi (saMbadhita thai) pravarte tathA je vagara sparza manathI ja pravarte e pramANe be paradvArothI pravarte te parokSa che ane kevaLa AtmAthI ja pratinizcitapaNe pravarte te pratyakSa che. (pramANajJAna pAMca prakAra cheH mati, cuta, avadhi, manaHparyaya ne kevaLe temAM mati ne zruta e be jJAna parokSa che, avadhi ne mana:paryaya e be vikalpa pratyakSa che. ane kevaLajJAna sakala pratyakSa che, tethI e be prakAranAM pramANa che. pramANa karo nirNaya karajo, mAnya karajo pramANa karavu :svIkAra karavo jIvadravya svataMtra che, temAM baMdhanI avasthA RNavartI che, ane nirdoSa, saMbaMdha, nirmaLa vastu-svabhAvapaNuM che, te trikALI vastu che.-ema yarthAtha khyAlamAM levuM, te pramANa che. (16) pramANa nAma, samyajJAnanuM che, te pratyakSa ane parokSanA bhedathI, be prakAre che. tyAM pratyakSanA, be bheda che. je jJAna kevaLa AtmAne ja AdhIna thai, jeTalo potAno viSaya che, tene viSadatAthI spaSTa jANe, tene pAmArthika pratyakSa kahIe. tenA paNa, be bheda che. avadhijJAna manaH5ryAyajJAna to, eka deza pratyakSa che, kevaLajJAna, sarvapratyakSa che. vaLI je netrAdi, indriyo dvArA, varNAdikane sAkSAta grahaNa kare, arthAt jANe, tene sAMvyavahArika pratyakSa kahIe. paramArthathI A jANavuM, parokSa ja che. kAraNa ke, spaSTa jANapaNuM nathI. tenuM udAharaNa : jema AMkha vaDe koi vastune sapheda jANI, temAM malinatAnuM paNa mizraNa che. amuka aMza zveta che, ane amuka malina che, ema Ane spaSTa pratibhAsatuM nathI. tethI ene vyavahAramAtra pratyakSa che, paraMtu AcArya, parokSa ja kahe che. matijJAna, zrutajJAnathI je jANavuM thAya, te badhuM parokSa nAma pAme che. (17) bhagavAna AtmA avikArI, anaMta jJAnAnaMdamaya, pUrNa, akhaMDazaktino piMDa che. dehAdi rUpI saMyogothI judo, arUpI jJAna ghana che. tene akhaMDa nirmaLa svabhAvanA paDakhe jANavo, te nizcayanaya tenI vartamAna avasthAnA bhedane jANavo, te vyavahAranaya ane beu thai AkhA AtmAnuM jJAna karavuM, te pramANa. (18) sAcA jJAnane nirdoSa jJAnane arthAt samyajJAnane pramANa kahe che. anaMtaguNa yA dharmanA samudAyarUpa potAnuM tathA paravastunuM svarUpa pramANa dvArA jANavAmAM Ave che. pramANa vastunA sarva dezane (badhAM paDakhAMne) grahaNa kare che jANe che. (19) pra=vizeSa karI+mANa=mA5)=sAcuM mApa kare te samyak jJAna, tene pramANa kahe che. ahIM pramANano vikalpa, abhUtArtha che, ema kahyuM che. (20) pramANa to vastunA badhA bhAgane jANe che, paNaneya, vastunA eka bhAgane jANe che. (21) mati, zruta, avadhijJAna, mana paryaya ane kevaLajJAnarUpa, jJAnaguNanI pAMca avasthA (22) sva-para vastune nizcaya karanAra, samyajJAna (23). praNeya mApI zakAya tevuM; pramANa dvArA jANI zakAya tevuM; pramANa dvArA siddha karavA jevuM ke karI zakAya tevuM; kUTa prazna. (2) jANavAlAyaka vastu (3). jaNAvuM (4) AtmAnA jJAnamAM jaNAvA yogya, evA sva para padArtha jJAna vaDe jaNAvA yogya, badhI vastu joya hoya che. (5) jANavA lAyaka vastu (6) kUTa prazna; siddha karavAnI vastu-jIva-ajIva vagere (7) jaNAya che. prameya thAya che:jaNAya che. prayatna pra+meya+tva=pra eTale prakRSTapaNe, vizeSa karIne, meya eTale mApamAM AvavA yogya; tva=paNuM (bhAvavAcaka pratyaya) prakRDhapaNe mApamAM (jJAnamAM khyAlamAM) AvavA yogyapaNuM (2) jaNAvAnI zakitanuM nAma prameyatva che. prameyatva=prameyatva. pra=prakRSTapaNe, vizeSa karIne. meya= mApamAM AvavA yogya (mA dhAtunuM vidhyartha kRdaMta). tva=paNuM (bhAvavAcaka pratyaya.). prameyatva=prakRSTapaNe mApamAM (jJAnamAM-khyAlamAM) AvavA yogyapaNuM. prayitvaguNa dareka dravyamAM jaNAvA yogyapaNuM hovAthI jJAnathI koI ajANyuM (gupta) rahI zake nahi. tethI koI ema mAne ke ApaNe alpajJane nava tattva zAM ? AtmA zuM ? dharma zuM ?-e na jaNAya; to tenI te mAnyatA khoTI che; kema ke jo yathArtha samajavAno puruSArtha kare to satya ane asatyanuM svarUpa (samyamati-zrutajJAnano viSaya hovAthI tenA jJAnamAM hovAthI tenA
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAnamAM avazya jaNAya-ema prameyatvaguNa batAve che.) (2) je zakitanA kAraNathI, dravya koI ne koI jJAnano viSaya hoya, tene prameyatva guNa kahe che. (3) dareka dravyamAM jaNAvA yogyapaNuM hovAthI jJAnathI koi ajANyuM (gupta) rahI zake nahi-ema prameyatva guNa batAve che. (4) je zaktinAM kAraNathI dravya koine koi jJAnano viSaya hoya tene prameyatvaguNa kahe che. (je zakitanA kAraNathI dravyamAM jaNAvAnI zakti che tene prameyatva guNa kahe che.) (5) dareka padArthamAM prameyapaNuM eTale, koi paNa jJAnano viSaya thavApaNuM che, jaNAvavAnI yogyatA che. zeya athavA prameya=jJAnamAM jaNAvA yogya. mATe jaNAvApaNuM jemAM na hoya, te vastu na kahevAya. (6) je zaktinA kAraNathI, dravyano koi paNa AkAra avazya hoya pramudita :prasanna pramANaddhaTi:pramANa draSTimAM trikALasvarUpa vastu dravya paryAyarUpa jovAmAM Ave che. tethI AtmA paNa ekI sAthe eka anekarUpa dekhavo. trikALa dravyapaNe eka ane paryAyapaNe aneka; darzana-jJAna-cAritranI nirmaLa paryAya jo aneka ane AtmA (dravya) eka. e bannene pramANathI eka sAthe dekhavuM ane jANavuM ema kahe che. sAdhupuruSe darzana, jJAna,cAritrane sevavAM e vyavahArathI kathana che. e bheda kathana che, malina che, aneka svabhAvarUpa kathana che, jANavAlAyaka che, paNa ene pahelAM AtmA ekarUpa che. eka svabhAvI che evuM jJAna thayuM emAM paryAya traNa thai gai. ekarUpa dekhavo e nizcaya ane traNarUpa dekhavo e vyavahAra che. bannene ekI sAthe dekhavo e pramANa che. pramANabhUta :pUrNa satyarUpa pramAtA:jANanAra pramAtA :jANanAro AtmA pramAda kaSAya, Indriya, vikathA, sneha ane nidrA ema pramAda pAMca prakAre che. athavA dharmanI anAdaratA, unmAda, ALasa, kaSAya e saghaLAM pramAdanAM lakSaNa che. (2) atIndriya AnaMdarUpa anubhavathI chUTI bhAvaliMgI saMta chede guNasthAne Ave che. e pramAda che. vikalpa je UThe che te ALasa che. (3). asAvadhapaNuM, gaphalata; ALasa; bedarakArI; beparavAI. (4) dharmanI anAdaratA; unmAda; ALasa; kaSAya e saghaLAM pramAdanA lakSaNa che. (5) AtmAnubhavamAM dharmadhyAnamAM ALasa karavI te pramAda che, tenA 8 bheda che. cAra vikrayA, cAra kaSAya, pAMca indriya, 1 sneha ne 1 niMdrA=80 dareka pramAdabhAvamAM eka vikathA, eka kaSAya, eka indriya, eka ane eka niMdrAno udaya saMbaMdha thAya che. jema puSpa suMghavAnI icchA thavI te pramAdabhAva che. temAM eka vikathA (bhojanakathA) lobhakaSAya, ghANa indriya, sneha ane niMdrA e pAMca bhAva saMyukata che. (6) anutsAha. (7) pAMca prakAranA pramAda che, (9) Indriya, (9) vikathA, (9) kaSAya, (9) sneha, (9) niMdrA. e pAMca pramAdathI mananI asthiratA na thAo. arthAt e pramAdamAM mana kadI na jAo. (7) kaSAya, Indriya, vikathA, sneha ane nidrA ema pramAda pAMca prakAre che, athavA dharmanI anAdaratA, unmAda, ALasa, kaSAya e saghaNAM pramAdanAM lakSaNa che. (8) paMdara prakAranA che. krodha, mAna,mAyA, lobha, e cAra kaSAya. strI, rAja, bhojana, cora, e cAra prakAranI vikathA, niMdA, prema(veda-rAga) ane pAMca indriyaviSaya, A paMdara pramAdo che. (9) kalyANakArI kAryamAM, anAdarane pramAda kahe che. (10) svarUpamAM asAvadhAnatA pUrvaka pravRtti, athavA dhArmika kAryomAM anutsAha (11) pramAdanA pAMca prakAra che :- (9) indriya (9) vikathA (9) kapAya (9) sneha ane (9) nidrA. e pAMca pramAdathI mananI asthiratA thAya che. (12) 4 vikathA, 4 kaSAya, 5 indriya, 1 nidrA ane 1 praNaya (sneha) (13) AtmasvarUpamAM anutsAha, mada, viSaya, kaSAya, niMdrA ane vikathA,-e pAMca pramAdanA mukhya prakAra che. (1) mada=mada eTale abhimAna ke ahaMkAra. madanA ATha prakAra che. jAtimada, kaLamada, baLada, rUpamada, tapamada, vidyAmada ke jJAnamada) lAbhamada ane aizvaryamada. AmAMthI koi paNa jAtano mada Ave, to jIvamAM uddhatAi, uchAMchaLApaNuM, svachaMda vagere AvatA, pariNAme kAM to e pada gumAvavAno vakhata Ave che. ane nahi to e pada saMtoSa ApavAne badale, asaMtoSa
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApanAruM thai paDe che. sAmAnyarIte jAti,kuLa, baLa ke rUpa jevAnA mada, munine na Ave; paNa temane potAnA tapa, labdhi, jJAna, aizvartha vagareno mada AvavAno saMbhava rahe che. tethI ahIM koipaNa jAtanI madarahita, sthiti icchI che. (2) viSayaka pramAdanuM bIjuM aMga viSaya che. ahIM viSayano artha kAmavikAra che. ucca koTie gayelA sAdhake cothuM vrata aMgIkAra karyuM hoya che, tethI tene sthULa viSayapramAda hoto nathI. paNa karmodayajanya viSaya hoya che. ane te paNa upazamarUpa hoya che. AtmasthiratA dUDha na hoya to bAhya nimitta maLatAM pUrve bhogavela viSaya yAda AvI jAya. teve prasaMge manamAM kSobha paNa na thAya, tevI bhAvanA bhAvI che. pAMca prakAranA pramAdamAM viSaya, e sauthI bhayaMkara che. ane e jitAi jAya, to bAkInAne jItavA sahelA paDe che. te viSe zrImade lakhyuM che ke: eka viSayane jItatAM, jityA sau saMsAra; nRpati jItatAM jItIe, daLa, pura ne adhikAra. (3) kapAya kaSAya e pramAdanuM trIju, aMga che, apramata dazAmAM AgaLa vadhato sAdhaka viSaya para kAbU meLave, chatAM 12mA guNasthAne na pahoMce tyAM sudhI, tene kaSAya rahI jAya che. AthI upazama zreNIno sAdhaka, 12 mA guNasthAnethI, avazya patana pAme che. kaSAya mukhya thAya che : krodha, mAna, mAyA, lobha te pratyekanA cAra prakAramAMthI, pahelAM traNa-anaMtAnuM baMdhI, apratyAkhyAnI ane pratyAkhAnIno eTale ke 12 kaSAyano kSaya ke kSayopazama na thAya, tyAM sudhI bhAvacAritra AvatuM nathI. koi kSayopazamI hoya to, athavA saMjavalana kodha, mAna, mAyA, ke lobhano udaya Ave, te vakhate paNa manamAM kSobha thAya nahi, evI bhAvanA AmAM che. (4) nidrA=nidrAnI to dareka dehadhArIne, jarUra che. zarIra TakAvavA ucita pramANamAM nidrA levI, te pramAda nathI, paNa jarUra karatAM vadhu nidrA levI, te pramAda che. koi azubha karmanA udayathI, A jAtano pramAda Ave to muni, AtmajAgRti rAkhI te dUra kare che. ane manane kSobha pAmavA detA nathI. tevA pramAdathI dUra rahevAnI, ahIM bhAvanA che.(5) vikathA=pramAdano pAMcamo prakAra, vikathA che. strIpurUSa kathA, bhojana kathA, deza kathA ke rAja kathA te cAre saMsAranI vRddhi karanAra che. tethI muni tenAthI alipta rahe. mInane, dhULa vikathA hovAno saMbhava ocho hoya che. paNa anya muni viSe vikathA karavAno, tenA viSe te halakAM che tevo khyAla thavAno saMbhava, sUkSmatAe rahe che. AvI koi paNa jAtanI vikathAmAM na paDavAnI, bhAvanA ahIM che. AtmasthiratA meLavavAmAM naDatararUpa viSaya, pramAdathI alipta rahevAnI bhAvanA sAthe zrImade ahIM, pratibaMdha thI paNa mukta rahevAnI abhilASA sevI che. "apUrva avasaranI' dahI kaDImAM jaNAvyuM che tema, pratibaMdha cAra prakAranA che. dravya, kSetra, kALa ane bhAve pratibaMdha eTale AvaraNa. (1) dravya pratibaMdha = bAhya koi padArthanI jarUra hovI te dravya pratibaMdha munine samyajJAna, samyagdarzana ane samyacaritra sivAya, koi paNa vastunI jarUra na hoya. vastra, pustaka, AhAra vageremAMthI, koinA paNa grahaNa ke agrahaNa vize matAgraha na hoya. matAgraha, te pratibaMdha che. te vize zrImade lakhyuM che ke:-" pustaka che te jJAnanA ArAdhanane arthe, sarva prakAranA potAnA mamavabhAvarahita rakhAya, to ja AtmArtha che, nahitara, mahAna pratibaMdha che." evuM ja anya dravya viSe che. (2) kSetra pratibaMdha = mAna,pUjA, satkAra Adi maLe, tevA anukULa kSetramAM ja rahevuM ke, pratikULa kSetramAM ja rahevuM te kSetrapratibaMdha che. anukULatApratikULatA joyA vinA samabhAve munie, rahevuM joie. kSetrapratibaMdha samajAvatA zrImade lakhyuM che:-" A kSetra ApaNuM che ane te kSetra jALavavA cAturmAsa tyAM rahevA mATe, je vicAra karavAmAM Ave che, te kSetra pratibaMdha che." (3) bhAva pratibaMdha = ziSya, anuyAyI, vagere mATe, prIti thavI te bhAva pratibaMdha. mAna Ape tenA tarapha prIti thavI ane apamAna kare tenA
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ tarapha aprIti thavI te bhAva pratibaMdha che. munie, tenAthI chUTavuM joie. (4) kALa pratibaMdha = amuka kSetramAM amuka kALe ja javuM, anya kALe na javuM, tevI icchA, te kALa pratibaMdha che. jema ke atizaya ThaMDA pradezamAM, ziyALAmAM na javuM te kALa pratibaMdha che. pramAda bhAva svarUpano aNa utsAha pramAdacarcA:vinA prayojana pRthvI khodavI, vRkSa ukhADavA, ghAsa kacaravuM, pANI siMcavuM-DhoLavuM, tathA pAMdaDA, phaLa, phUlo toDavAM ItyAdi nakAmAM kAma na karavA joie. ene ja pramAdacaryA anarthadaMDa tyAga vrata kahe che. pramAdanuM svarUpa uttama kSamAdi, daza dharmomAM utsAha na rAkhavo, tene sarvajJadeve pramAda kahyo che. jene mithyAtva ane avirati TaLyA 5, pramAda tarata TaLI jAya, evo niyama nathI, tethI sUtramAM avirata pachI, pramAda kahyo che, te aviratathI judo che. samyagdarzana pragaTa thatAM, pramAda TALIne apramattadazA pragaTa kare, evA jIvo viralA ja hoya che. pramAdI :yatnAcAra rahita; iryAdi samiti rahita. praznoda :aMzamAtra paNa koIno guNa joI harSa pAmavo. (2) guNajJa jIva pratye ullAsa pariNAma (3) koI paNa AtmAnA guNa joI harSa pAmavo. pravaNa DhaLatI; abhimukha; rata prayatna Hzuddhopayoga, munine (munitvocita) zuddhopayoga te aMtaraMga athavA nizcaya prayatna che ane te zuddhopayogamAM vartato je (haTha vagarano) dehaceSTAdika sabaMdhI zubhopayoga te bahiraMga athavA vayavahAra prayatna che. (zuddhopayoga dazA na hoya tyAM zubhopayoga haTha sahita hoya che. te zubhopayoga vyavahAra prayatnapaNAne paNa pAmato nathI.) proka :pAchaLathI umero karanAra proSaNa :dUra pheMkavAnI kriyA; bahAra nIkaLI javuM; vikharAi javuM. palaTavApaNuM praznopaNa-AkarSaNa :AvavuM-javuM 663 prajJApanIyatA :jaNAvavA yogya varNana preAyogya mAtra prekSakabhAve-TAjJAtApaNe-madhyasthabhAve dekhavA yogya. pradhAna dhoi nAkhato; pANIthI sApha karato. prakSINa naSTa; nAza (2) kSaya (3) saMpUrNakSaya (4) atyaMta kSINa-nAza prakSINadhAtikarma :cAre ghAti karmo (jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, aMtarAya ane mohanIya) kSaya pAmyA che. prazA jJAna (2) buddhi prazAchINI jJAnanI pariNati; jJAnaparyAya (2) AtmAnubhava; aMtadaSTi (3) svAnubhUti; anubhava; svAnubhava. (4) anubhava; svAnubhava; samyagdarzana. prajJAtiya AtmasAmarthya; AtmalakSI daSTi; tattvamImAMsA prajJApana :nirUpaNa; prarUpaNa; ziSyavargane upadeza. (2) jaNAvavuM (3) darzAvavuM; pratipAdana (4) pratipAdana; jaNAvavuM prazApanA prarUpaNA; nirUpaNa. prazAbrahmAsvarUpa prabhu jJAnamAtra vastu AtmA; zuddha eka jJAyaka tattva prAbrahma jJAna svarUpa nija caitanya AtmA; trikALI dhruvajJAyaka AtmA (2) sahaja cidAnaMda svarUpa AtmA. prazAbrahma svarUpa jJAnAnaMda svarUpa, paramAtmAnuM je kAMi anirvacanIya svarUpa che, te. (2) sarvajJa svarUpa (3) jJAna, svarUpI prabhu; (4) eka jJAnamAtravastu prazAvaMta :buddhizALI; medhAvI; UMDI samajha dharAvanAra. prayukta yojAyeluM; prayojavAmAM AveluM; prayogarUpa baneluM; racavAmAM AveluM; vAparavAmAM AveluM; joDavAmAM AveluM prayA :prayatnazIla; sAvadhAna; saMyamI. (2) saMyamavALuM; saMyamI; jitendriya; tapathI pavitra thayeluM. (3) prayatnazIla; sAvadhAna; saMyamI (4) prayatnazIla; sAvadhAna; saMyamI; zuddhopayogI. prayata AthAra azuddha upayoga na hoya tyAM ja prayata AcAra varte che, mATe prayatna AcAra vaDe azuddha upayogano asadbhAva prasiddha thAya che-jANavAmAM Ave che.
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ prayatna :khaMtavALo parizrama; prayAsa; tajavIja; koziza. (2) munine munivarita | zuddhopayoga, te aMtaraMga athavA nizcaya prayatna che. ane te zuddhopayoga dazAmAM vartato je (haTha vagarano) dehaceSTAdika saMbaMdhI, zubhapayoga che. te bahiraMga athavA vyavahAra prayatna che. (zuddhopayoga dazA na hoya, tyAM zubhopayoga haTha sahita hoya che; te zubhopayoga vyavahAra, prayatnapaNAne paNa pAmato nathI.) prayatnatA :parizrama; mahenata. prayatnapUrvaka karavAmAM AvatI kAyatheza munine (municocita) zuddha upayoga te aMtaraMga athavA nizcaya prayatna che ane te zuddhopayoga dazAmAM vartato je (haTha vagarano) dehaceSTAdika saMbaMdhI zubha upayoga te bahiraMga athavA vyavahAra prayatna che. (zuddhopayoga dazA na hoya tyAM zubhapayoga haTha sahita hoya che; te zubhopayoga vyavahAra-prayatnapaNAne paNa pAmato nathI.) prayAthanA :utkRSTa AjIjI; prakRSTa kAlAvAlA. (2) ghaNI AjIjI; utkaTa kAlAvAlA; atyaMta AjIjI. (3) prakRSTa AjIjI; prakarSa vinati. (4) prArthanA; vinaMtI. prayoga zA pudagala caitanyanuM nimitta, je pudgalamAM hoya, tene prayogasA pudgala kahevAya. prayogasA caitanyanuM nimitta, je pulamAM hoya, tene prayogasA pula kahevAya prayojana :matalaba (2) upayoga; kha5; kAraNa; hetu; jarUra; AvazyakatA; uddeza. (3) hetu; vastunuM vAstavika svarUpa jevuM che tevuM yathArtha mAnavuM ane anubhavavuM e vAstavika prayojana che. zudhdhAtmAnA svarUpanI prApti thavI. (4) matalaba; dravya ane paryAyanuM prayojana bhinna che, mATe prayojanathI paNa bheda che. (paryAyane avasthA paNa kahe che. pratyeka dravya potAnA anaMta guNanI avasthArUpe pariNamana kare che. paryAyane pariNAma paNa kahe che, avasthA paNa kahe che. have kahe che-teo saMjJA, saMkhyA, lakSaNa, prayojanAdikathI judA judA pratibhAse che topaNa eka vastu ja che, judA nathI; evo ja bhedAbhedasvarUpa vastuno svabhAva che.) dravyanuM nAma ane paryAyanuM nAma juduM che mATe saMjJAbhede bheda che. dravya eka ane paryAya aneka-ema saMkhyAbheda che. dravya trikALa rahe che ane paryAya eka samaya, mATe lakSaNabheda che. ane dravya-paryAyanuM prayojana bhinna che, mATe prayojanathI paNa bheda che. to paNa eka vastu ja che. dravyaparyAya eka vastu ja che. evo ja bhedAbhedasvarUpa vastuno svabhAva che. AtmA abhedasvarUpa che ema zAstramAM Ave che. ahIM bhedabheda svarUpa lIdhuM che. (5) je vaDe sukha upaje vA duHkha viNase e kAryanuM nAma prayojana che. e prayojananI jenAthI siddha thAya te ja ApaNuM ISTa che. (6) kAraNa; nimitta; uddeza; hetu; kha5; upayoga; jarUra; AvazyakatA; Azaya. (7) kAraNa ; nimitta; sababa; uddeza; hetu; kha5; upayoga; jarUra; AvazyakatA (8) prajyojana- pra=vizeSa; avasthAbheda; yojana=joDavuM, yojavuM, akhaMDa vastunA AzramamAM jeTalA avasthAnA bheda paDe, temAM jJAnane joDavuM, te prayojana; trikALI dravya sAthe vartamAna avasthAnI saMdhi karavI, te prayojana che. (9) prayojana; pra=vizeSe, avasthA bheda; bhojana yojavuM, joDavuM. akhaMDa vastunA AzrayamAM, jeTalA avasthAnA bheda paDe, temAM jJAnane joDavuM, te prayojana. trikALI dravya sAthe vartamAna avasthAnI saMdhi karavI, te prayojana che. (10) projana; pra=vizeSe; avasthAbheda; yojana yojavuM; joDavuM. akhaMDa vastunA AzrayamAM, jeTalA avasthAnA bheda paDe, temAM jJAnane joDavuM, prayogasA ane visasA caitanyanuM nimitta, je pugalamAM hoya, tene prayogasA pudgala kahevAya. ane ekalA pudgala paramANu hoya, tene visasA kahevAya. prayogasA ane visAsA ekalA pula paramANu hoya, tene vizvasA kahevAya. ane caitanyanuM nimitta je pugalamAM hoya, tene prayogasA pudgala kahevAya che. prayojaka :karAvanAra prayojakapaNAno karAvanAra paNAno
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ te prayojana. trikALI dravya sAthe vartamAna avasthAnI saMdhi karavI, te prayojana | che. prayojana bheda AtmAnuM prayojana, AkhA dravyanuM kArya karavuM, te che. jJAnanuM prayojana hitAhitano nirNaya karI, hitapaNe vartavuM. cAritranuM prayojana, rAga-dveSapaNe na thatAM, nirmaLa sthiratApaNe rahevuM, vagere. e rIte eka vastumAM abhedapaNuM-bhedapaNuM, nizcaya-vyavahAra baMne daSTithI jema che, tema jANe to, eka pakSano virodha maTI jAya che. prayojanabhUta : sAra rUpa (2) mukhya karavA jevuM prayojanabhUta tattva duHkha dura karavuM ane sukhI thavuM, e ja sAcuM prayojana che ane je tattvonI, sAcI (samyaka) zraddhA ane jJAna vinA, ApaNuM duHkha dura na thai zake. ane ApaNe sukhI na thai zakIe, tene prayojanabhUta tattva kahe che. prayojanavaze. jarUriyAta kAraNe. prayojanavAna matalaba; jANavAnuM prarUpaNa :nirUpaNa. prarUpaNa prakAra evA prakAranI, je prarUpaNA prarUpaNA:upadeza karavo e; samajAvavuM e. (2) upadeza. prarUpavuM darzAvavuM preraNA zrImad rAjacaMdra kRtta AtmasiddhinA doharAmAM Ave che ke, hoya ne cetana preraNA, koNa grahe to karma. temAM cetananI preraNA na hoya to karma koNa grahaNa kare? caitanya karmane prere che evo teno artha paNa preraNAno artha manana thAya che. caitanya pote pariNAmamAM rAgAdi bhAvanuM manana kare che, tyAM karmo enI meLe svayaM baMdhAi jAya che. paNa AtmA kAMi karmamAM pesI jato nathI. (2) manana; preravuM te; protsAhana; Adeza; AjJA; khAnagI salAha (3) manana. pralApa :asaMgata bakavATa; mithyA bakavATa. (2) bakavAda kalIna tallIna; ekAkAra; ekarUpa; ekAgra; aMtara ekAgra prahIna thaI javuM atyaMta lIna thai javuM; magna thai javuM; alopa thai javuM; addazya thai javuM pravacana zAstra (2) prakuTa vacana; pramANabhUta AptapuruSanuM vacana; je vacana sarvathI para che, te. jenAthI para koi nathI, evuM prakarSa pAmeluM vacana te pravacana. AvuM paramArthe parama vizvAsa yogya, parama praSANabhUta, prakRTa vacana konuM hoya? vItarAga sarvajJanuM ja. rAga dveSa ane moha, e tridoSa jene sarvathA nivRtta thayA che, evA parama puruSottama sarvajJanuM vacana, te ja vAstavika pravacana kahevA yogya che. pravacananA sAdane bhagavAna AtmAne pravacananA cArane:bhagavAna AtmAne pravacana :AgamaparAyaNa pravacanarata jIvo:AgamaparAyaNa jIvo. pravathanasAra bhagavAna kuMdakuMdAcAryanA racelAM aneka zAstro che, jemAMthI thoDAMka hAlamAM vidyamAna che. trilokanAtha sarvajJadevanA mukhamAMthI vahelI zrutAmRtanI saritAmAMthI bharI lIdhelAM te amRtabhAjano hAlamAM paNa aneka AtmArthIone AtmajIvana arpe che. temanAM samayasAra, paMcAstikAya ane pravacanasAra nAmanAM traNa uttamottama zAstro prAbhUtatraya kahevAya che. A traNa paramAgamomAM hajAro zAstrono sAra AvI jAya che. bhagavAna kuMdakuMdAcArya pachI lakhAyelA ghaNA graMthonAM bIjaDAM A traNa paramAgamomAM rahelAM che ema sUkSma dRSTithI abhyAsa karatAM jaNAya che. zrI samayasAra A bharatakSetranuM sarvotkRSTa paramAgama che. temAM nava tattvonuM zuddhanayanI dRSTithI nirUpaNa karI jIvanuM zuddha svarUpa sarva taraphathI - Agama, yukti, anubhava ane paraMparAthIati vistArapUrvaka samajAvyuM che. paMcAstikAyamAM cha dravyanuM ane nava tattvanuM svarUpa saMkSepamAM kahyuM che. pravacanasAramAM tenA nAma anusAra jinapravacano sAra saMgharyo che. jema samayasAramAM mukhyatve darzanapradhAna nirUpaNa che, tema pravacanasAramAM mukhyatve jJAnapradhAna nirUpaNa che. zrI pravacanasAranA prAraMbhamAM ja zAstrakartAe vItarAga cAritra mATenI potAnI jhaMkhanA vyakta karI che. vAraMvAra aMtaramAM DUbakI mAratA AcArya bhagavAna niraMtara aMdara ja samAI rahevAne jhaMkhe che paNa jyAM sudhI e dazAne
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ pahoMcAtuM nathI tyAM sudhI aMtara-anubhavathI chUTI vAraMvAra bahAra paNa avAI jAya che. e dazAmAM je amUlya vacanamauktikonI mALA guMthAI A pravacanasAra paramAgama che. AkhA paramAgamamAM vItarAga cAritranI jhaMkhanAno mukhya dhvani guMjI rahyo che. evA A parama pavitra zAstrane viSe traNa zrutaskaMdha che. prathama zrutaskaMdhanuM nAma jJAnatattva prajJApana che. anAdi kALathI parasammukha jIvone huM jJAnasvabhAva chuM ane mAruM sukha mArAmAM ja che evI zraddhA kadI thaI nathI ane tethI tenI oziyALI parasamukha vRtti kadI TaLatI nathI. evA dIna duHkhI jIvo para AcArya bhagavAne parama karuNA karI A adhikAramAM jIvano jJAnAnaMda svabhAva vistArathI samajAvyo che tema ja kevaLInA jJAna ane kevaLInA sukha mATenI dhodhamAra utkaTa bhAvanA vahAvI che. zrAyika jJAna ja upAdeya che, kSAyopathamika jJAnavALA to karmabhArane ja bhogave che, pratyakSa jJAna ja ekAMtika sukha che, parokSa jJAna to atyaMta AkuLa che. kevaLInuM atIndriya sukha te ja sukha che, Indriyajanita sukhe to duHkha ja che, siddha bhagavAna svayameva jJAna, sukha ne deva che, ghAtikarmarahita bhagavAnanuM sukha sAMbhaLIne paNa jemane tenI zraddhA thatI nathI teo abhavya (dUrabhavyo che ema aneka aneka prakAre AcArya bhagavAne kevaLajJAna ane atIndriya paripUrNa sukha mATe pokAra karyo che. kevaLInA jJAna ane AnaMda mATe AcArya bhagavAne evI bhAvabhInI dhUna macAvI che ke te vAMcIne saheje ema lAgI jAya che ke videhavAsI sImaMdhara bhagavAna pAsethI ane kevaLI bhagavaMtonAM ToLAM pAsethI bharatakSetramAM AvIne turata ja kadAca AcArya bhagavAne A adhikAra racI potAnI hadathormio vyakta karI hoya. A rIte jJAna ane sukhanuM nirUpaNa karI A adhikAramAM AcArya bhagavAne mumukSuone atIndriya jJAna ane chellI gAthAomAM moharAgadveSane nirmULa karavAno jinokta yathArtha upAya saMkSepamAM darzAvyo che. bIjA zrutaskaMdhanuM nAma zeyatattva-prajJApana che. anAdi kALathI paribhramaNa karato jIva badhuM karI cUkyo che paNa sva-paranuM bhedavijJAna teNe kadI karyuM nathI. baMdhamArgamAM tema ja mokSamArgamAM jIva ekalo ja kartA, karma, karaNa ane karmaphaLa bane che, para sAthe tene kadIye kAMI ja saMbaMdha nathI evI sAnubhava zraddhA tene kadI thaI nathI. tethI hajAro mithyA upAyo karavA chatAM te duHkhamukta thato nathI. A zrutaskaMdhamAM AcAryabhagavAne duHkhanuM mULa chedavAnuM sAdhana-bhedavijJAna samajAvyuM che. jagatanuM pratyeka sat arthAt pratyeka dravya utpAda-vyaya-dhrauvya sivAya ke guNaparyAyasamUha sivAya bIjuM kAMI ja nathI. sat kaho, dravya kaho, utpAda-vyaya-dhrauvya kaho, guNaparyAyapiMDa kaho-e badhuM eka ja che. A trikALajJa jinabhagavaMtoe sAkSAt dekhelA vastusvarUpano mULabhUta-pAyAno-siddhAMta che. vItarAgavijJAnano A mULabhUta siddhAMta zarUAtanI ghaNI gAthAomAM atyaMta atyaMta suMdara rIte koI lokottara vaijJAnikanI DhabathI samajAvavAmAM Avyo che. tyAM dravyasAmAnyanuM svarUpa je alaukika zailIthI siddha karyuM che teno khyAla vAMcakane e bhAga jAte ja vAMcyA vinA Avavo azakya che. kharekhara pravacanasAramAM varNaveluM A dravyasAmAnya nirUpaNa atyaMta abAdhya ane parama pratItikara che. e rIte dravyasAmAnyanA jJAnarUpI sudaDha bhUmikA racIne, dravyavizeSanuM asAdhAraNa varNana, prANAdithI jIvanuM bhinnapaNuM, jIva dehAdikano kartA-kArayitA-anumaMtA nathI e hakIkata jIvane pulapiMDanuM akartApaNuM, nizcayabaMdhanuM svarUpa, zuddhAtmAnI upalabdhinuM phaLa, ekAgrasaMcetanalakSaNa dhyAna vagere aneka viSayo ati spaSTa rIte samajAvavAmAM AvyA che. e badhAmAM sva-paranuM bhedavijJAna ja nItarI rahyuM che. AkhA adhikAramAM vItarAgapraNIta dravyAnuyoganuM sattva ThAMsI ThAMsIne bharyuM che, jinazAsananA maulika siddhAMtone abAdhya yuktithI siddha karyA che. A adhikAra jinazAsananA staMbha samAna che. eno UMDANathI abhyAsa karanAra madhyastha supAtra jIvane jainadarzana ja vastudarzana che ema lAgyA vinA rahetuM nathI. A viSayanuM pratipAdana eTaluM prauDha, agAdha UMDapavALuM , marmasparzI ane camatkRtimaya che ke te mumukSunA upayogane tIrNa banAvI vyutaratnAkaranA gaMbhIra UMDANamAM laI jAya che, koI ucca koTinA mumukSane nija svabhAvaratnanI prApti karAve che ane koI sAmAnya mumukSa tyAM
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ sudhI na pahoMcI zake to tenA hRdayamAM paNa zrataratnAkara adbhuta ane apAra che evo mahimA to jarUra ghara karI jAya che. graMthakAra zrI kuMdakuMdAcAryadeva ane TIkAkAra zrI amRtacaMdrAcAryadevanA hRdayamAMthI vahelI zrutagaMgAe tIrthakaranA ane zrutakevaLIonA virahane bhulAvyA che. trIjA zrutaskaMdhanuM nAma caraNAnuyogasUcaka cUlikA che. zubhopayogI munine aMtaraMga dazAne anurUpa kevA prakArano zubhapayoga varte che ane sAthe sAthe sahajapaNe bahAranI kevI kriyAo svayaM vartatI hoya che te AmAM jinendrakathana anusAra samajAvavAmAM AvyuM che. dIkSA grahaNa karavAnI jinokta vidhi, aMtaraMga sahajadazAne anurUpa bahiraMga yathAjAtarUpapaNuM , 28 mULaguNa, aMtaraMga-bahiraMga cheda, upadhiniSedha, utsarga-apavAda, yuktAhAra-vihAra, ekAgratArUpa mokSamArga, muninuM anya munio pratyenuM vartana vagere viSayo AmAM yuktisahita samajAvavAmAM AvyA che. graMthakAra ane TIkAkAra AcAryayugale caraNAnuyoga jevA viSayanuM paNa Atmadravyane mukhya rAkhIne, zuddha dravyAvalaMbI aMtaraMga dazA sAthe te te kriyAono athavA zubha bhAvono saMbaMdha darzAvatAM darzAvatAM nizcaya-vyavahAranI saMdhipUrvaka evI camatkRtithI varNana karyuM che ke AcaraNaprajJApana jevA adhikAramAM paNa jANe ke koI zAMtarasa jharatuM adhyAtmagIta gavAI rahyuM hoya ema ja lAgyA kare che. Atmadravyane mukhya rAkhIne AvuM madhura, AvuM sayukitaka, AvuM pramANabhUta, sAyaMta zAMtarasanirjharatuM caraNAnuyoganuM pratipAdana anya koI zAstrane viSe nathI. hRdayamAM bharelAM anubhavAmRtamAM ragadoLAIne nIkaLatI banne AcAryadevonI vANImAM koI evo camatkAra che ke je je viSayane te sparze te te viSayane parama rasamaya, zItaLa zItaLa, sudhArUMdI banAvI de che. Ama traNa zrutaskaMdhomAM vibhAjita A parama pavitra paramAgama mumukSuone yathArtha vastusvarUpa samajavAmAM mahAnimittabhUta che. jinazAsananA aneka mukhya mukhya siddhAMtonAM bIja A zAstramAM rahelAM che. A zAstramAM pratyeka padArthanA svAtaMtryano DhaMDhero che, divyadhvani dvArA nIkaLelA aneka prayojanabhUta siddhAMtonuM dohana che. gurudeva anekavAra kahe che : zrI samayasAra, pravacanasAra, niyamasAra Adi zAstronI gAthAe gAthAe divyadhvanino saMdeza che. e gAthAomAM eTalI apAra UMDapa che ke te UMDapa mApavA jatAM potAnI ja zakti mapAI jAya che. e sAgaragaMbhIra zAstronA racanAra parama kRpALu AcAryabhagavAnanuM koI parama alaukika sAmarthya che. parama abhUta sAtizaya aMtarbAhya yoga vinA e zAstro racAvAM zakya nathI. e zAstronI vANI taratA puruSanI vANI che ema spaSTa jANIe chIe. enI dareka gAthA chaThThA sAtamA guNasthAne jhUlatA mahAmuninA Atma-anubhavamAMthI nIkaLelI che. e zAstronA kartA bhagavAna kuMdakuMdAcAryadeva mahAvidehakSetramAM sarvajJa vItarAga zrI sImaMdhara bhagavAnanA samavasaraNamAM gayA hatA ane tyAM teo ATha divasa rahyA hatA e vAta yathAtathya che, akSarazaH satya che, pramANasiddha che. te parama upakArI AcAryabhagavAne racelAM samayasAra, pravacanasArAdi zAstromAM tIrthaMkaradevanA kAradhvanimAMthI ja nIkaLelo upadeza che. pravacananA cAne bhagavAna AtmAne. pravacanasAranuM pariziSTa :47 nayonuM svarUpa. (have TIkAkAra zrI amRta caMdrAcArya deva vaDe, pariziSTarUpa joyeluM kahevAmAM Ave che.) A AtmA koNa che (kevo che), ane kai rIte prApta karAya che, evo prazna karavAmAM Ave to, teno uttara pUrve) kahevAi gayo che, ane ahIM pharIne paNa kahevAmAM Ave che. prathama to AtmA kharekhara, ceta sAmAnya vaDe prApta, anaMta dharmonuM adhiSThAtA (svAmI), eka dravya che, kAraNa ke anaMta dharmomAM vyApanArA, je anaMta nayo, temAM vyApanAruM je eka zrutajJAna svarUpa pramANa, te pramANa pUrvaka svAnubhava vaDe (te Atmadravya), prameya thAya che.(jaNAya che) (1) te Atmadravya, dravyano, paTamAtranI mAphaka citmAtra che. (arthAt AtmA dravyana, caitanyamAtra che, jema vastra vastramAtra che, tema.
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ tema) Atmadravya paryAyana, taMturmAtranI mAphaka, darzana jJAnAdimAtra che (arthAt | (6) Atmadravya, avakatavyana, yugApa sva5ra dravya-kSetra-kALa-bhAvathI AtmA paryAyAna, darzana jJAna cAritrAdi mAtra che. jema vastra taMtumAtra che, avakatavya che. : lohamaya tema ja alohamaya, dorIne, kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, temaja dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI (3) Atmadravya, paryAyana, svadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitva vALuM che.. avasthAmAM rahelA temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA, ane lakSyonukha lohamaya, dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA, temaja alakyo:kha evA, pahelAMnA tIranI mAphaka, (jema pahelAMnuM tIra ane lakSyomukha tIranI mAphaka (jema koi tIra svadravyanA lohamaya che, kramazaH yugapad svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAe yuga5 lohamayAdi svakSetranI dorI ne kAmaThAnA vacagALAmAM raheluM che, svakALathI saMdhAna-dazAmAM ane alahamayAdi hovAthI, avakatavya che. tema AtmA avakatvanaye, che. arthAt dhanuSya para caDAvIne, kheMcAyelA, nizAnanI sanmukha che. tema yuga5 svacatuTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI avakatavya che.) AtmA astitvano, svacatuSTayathI astitvavALo che.) (7) Atmadravya, astitva, avakatavyana, svadravya-kSetra-kALa-bhAvathI, tathA Atmadravya, nAstitvanaya, paradravya-kSetra-kALa-bhAvathI nAstitvavALuM che, yugapad svapadravya-kSetra-kALa-bhAvathI astitvavALuM avakatavya che. : alahamaya, dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM lohamaya, dorIne, kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA, nahi rahelA, ane alomUda evA pahelAMnA tIranI mAphaka, (jema pahelAMnuM ane lakSyomukha evA, tathA (yuga56 paracuTayathI) lohamaya temaja tIra anya tIranA dravyanI apekSAthI alohamaya che, anya tIranA kotranI alohamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM apekSAthI, dorI ane kAmaThAnA vacagALAmAM nahi raheluM che, anya tIranA rahelA, temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA, ane lakSyonmukha temaja kALanI apekSAthI saMdhAyelI sthitimAM nahi raheluM che ane anya tIranA alakSmotmakhe, evA pahelAMnA tIranI mAphaka, (jema pahelAMnuM tIra (1) bhAvanI apekSAthI, alakSyomukha che. tema AtmA nAstitvanaye, svacatuTayanI tathA (2) ekI sAthe vaparacatuSTayanI apekSAthI (1) paracatuSTayathI nAstitvavALo che.). lohamayAdi tathA (2) na kahI zakAya evuM che, tema AtmA astitvaAtmadravya, astitvanAstitvanaye, kramazaH svapUre dravya-kSetra-kALa-bhAvathI, avakatavya naye (1) svacatuSTayanI tathA (2) yugapad svaparacatuSTayanI astitvanAstitvanayavALuM che. : lohamaya tema ja alohamaya, dorIne apekSAthI (1) astitvavALo tathA (2) avaktavya che.) kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, temaja dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi (8) Atmadravya, nAstitva-avakatavyana, paradravya-kSetra-kALa-bhAvathI tathA rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA, temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi yugapad svapadravya-kSetra-kALa-bhAvathI, nAstitvavALuM avaktavya che. : rahelA, ane lakSyonmukha temaja alakSyonmakha, evA pahelAMnA tIranI mAphaka, lohamaya, dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM (jema pahelAMnuM tIra kramazaH svacuTayanI ane paracatuTayanI apekSAe, nahi rahelA, ane alakSyonukha evA, tathA (yugapa svaparacuTayathI) lohamayAdi ane alohamayAdi che. jema AtmA astitvanAstitvanaye, lohamaya temaja alohamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, kramazaH svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI, astitvavALo ane saMdhAyelI avasthAmAM rahelA, temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA, ane nAstitvavALo che.)5. lakyonukha temaja alakSyo-kha evA pahelAMnA, tIranI mAphaka, (jema pahelAMnuM tIra (1) paracatuSTayanI tathA (2) ekI sAthe svaparacatuSTayanI
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ apekSAthI (1) alohamayAdi tathA (2) avakatavya che. tema AtmA nAstitva-avakatavyana) (1) paracatuSTayanI tathA (2) yuga svaparacatuSTayanI apekSAthI (1) nAstitvavALo tathA (2)avaktavya che.)8 (9) Atmadravya, astitva-nAstitva-avakatavyana, svadravya-kSetra-kALa bhAvathI, paradravya-kSetra-kALa-bhAvathI, yugapad svapadravya -kSetra-kALabhAvathI astitvavALuM-nAstitvavALuM avaktavya che. : (svacatuSTayathI) lohamaya, dorIne kAmaThAnA aMtarALamAM rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA ane lakSyomukha evA, tathA (paracatuSTayathI) alohamaya temaja alohamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM nahi ane alakSyo...kha evA, tathA (yuga5 svaparacatuSTayathI), lohamaya temaja alahamaya, dorI ne kAmaThAnA aMtarALamAM nahi rahelA, saMdhAyelI avasthAmAM rahelA, temaja saMdhAyelI avasthAmAM nahi rahelA, ane lakSyonukha temaja alakSyo-kha pahelAMnA tIranI mAphaka, (jema pahelAMnuM tIra (1). svacatuTayanI (2) paracatuSTayanI tathA (3) yuga56 svaparacatuSTayanI apekSAthI (1) lohamaya (2) alohamaya tathA (3) avakatavya che. tema AtmA Astitva-nAstitva-avakatavyana, (1) svacatuSTayanI (2) paracatuSTayanI tathA (3) yugapad svaparacatuSTayanI apekSAthI (1) astitvavALo (2) nAstitvavALo tathA (3)avakatavya che.). (10) Atmadravya, vikalpanaye, bALaka, kumAra, ane vRdhdha evA eka puruSanI mAphaka savikalpa che. (arthAta AtmA bhedanaye bhedasahita che, jema eka puruSa bALaka, kumAra ane vRdhdha evA bhedavALo che tema.). (11) Atmadravya, avikalpanaye eka puruSa mAtranI mAphaka, avikalpa che (arthAta abheda naye AtmA abheda che, jema eka puruSa bALaka-kumAra-vRdhdha evA bhedo vinAno eka puruSa mAtra che tema.) (12) AtmAdravya, nAmanaye, nAma vALAnI mAphaka zabda brahamane sparzanAruM che ( | arthAta AtmA nAma naye zabda brahamathI kahevAya che tema).12 AtmAdravya sthApanA naye mUrtipaNAnI mAphaka, sarva pudagalone avalaMbanA che ( arthAta sthApanA naye AtmA dravyanI padagalika sthApanA karI zakAya che. mUrti nI mAphaka) (14) AtmAdravya, dravyanaye, bALaka zeThanI mAphaka o zramaNa rAjAnI mAphaka anAgata ane atIta paryAye pratibhAse che ( arthAta AtmA dravyanaye bhAvI ane bhUta paryAya rUpe khyAlamAM Ave che. jema bALaka zeTha paNA svarUpa bhAvI paryAya rUpe khyAlamAM Ave che, ane muni rAjA svarUpa bhUta paryAya rUpe khyAlamAM Ave che tema). (15) Atmadravya, bhAvanake puruSa samAna pravartatI strInI mAphaka tatkALanA (vartamAna) paryAyarUpe ullase-prakAza-pratibhAse che (arthAta AtmA bhAvano vartamAne paryAyarUpe (16) AtmAdravya, niyatinaye niyata svabhAve bhAse che, jene uSNatA niyamita (niyata) hoya che, evA agninI mAphaka. ( AtmA niyatinaye niyata svabhAva vALo bhAse che, jemAM agnine uSNatAno niyama hovAthI, agni niyata svabhAvavALo bhAse che tema.) (17) AtmAdravya, aniyatinaye aniyata svabhAve bhAse che, jene uSNatA niyatithI (niyama vaDe) niyamita nathI, evA pANInI mAphaka, ( AtmA aniyatinaye, aniyata svabhAvavALo bhAse che, jema pANIne (agninA nimitte thatI) uSNatA aniyata hovAthI, pANI aniyata svabhAvavALuM bhAse che, tema.). (18) AtmAdravya, svabhAvana saMskAra ne nirarthaka karanAruM che, (arthAt AtamA ne svabhAvano, saMskAra nirupayogI che.) jene koithI aNI kADhavAmAM AvatI nathI. ( paNa je svabhAvathI ja aNIvALo hoya che. evA tIkSaNa kAMTA nI mAphaka. (19) AtmAdravya, asvabhAvana saMskArane sArthaka karanAruM che, (arthAt AtamAne asvabhAvano, saMskAra upayogI che.) jene (svabhAvathI aNI hotI nathI
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa saMskAra karIne) luhAra vaDe, aNI kADhavAmAM AvI hoya che. evA tIkSaNa | (29) Atmadravya, akartanake kevaLa sAkSI ja che (kartAnathI), potAnA kAryamAM tIranI mAphaka. | pravRtta raMgarejane jonAra puruSanI (prekSakanI) mAphaka. (20) AtmA dravya kALanaye jenI siddhi samaya para AdhAra rAkhe che, evuM che. (30) Atmadravya, bhokatRnaye sukha duHkhAdinuM bhogavanAra che. hitakArIunALAnA divasa anusAra pAkatA AmraphaLanI mAphaka. (kALanaye AtmadravyanI ahitakArI ane khAnAra rogInI mAphaka, (AtmA bhokatAnaye sukha siddhi samaya para AdhAra rAkhe che, unALAnA divasa anusAra pAkatI kerInI duHkhAdine bhogave che, jema hitakArI ke ahitakArI ane khAnAra rogI sukha mAphaka.). ke duHkha ne bhogave tema.) (21) Atmadravya, akALanaye jenI siddhi samaya para AdhAra rAkhatI nathI, evuM (31) Atmadravya, abhokatRna kevaLa sAkSI ja che, hitakArI, ahitakArI annane che, kRtrima garamIthI pakavavAmAM AvatA, AmraphaLanI mAphaka. khAnAra rogIne ja jonAra vaidhanI mAphaka. ( AtmA abhokatA naye kevaLa (22) Atmadravya, puruSAkAra naye jenI siddhi catna- sAdhya che, evuM che. jene sAkSI ja che. IkatA nathI, jema sukha duHkha ne bhogavanAra rogIne jonAra je puruSakArathI lIMbunuM jhADa, prApta thAya che (uge che ) evA puruSakAravAdInI vaidha che te to kevaLa sAkSI ja che tema.) 41 mAphaka (puruSArthana, AtmAnI siddhi prayatnathI thAya che. jema koi (32) Atmadravya, kriyAnaye anuSThAnanI pradhAnatAthI siddhi sadhAya evuM che, puruSArthavAdI manuSyane puruSArthathI lIMbanuM jhADa prApta thAya che. tema.). thAMbhalA vaDe mAthuM bhedatAM daSTi utpanna thai ne, jene nidhAna maLe che. evA (23) Atmadravya, devanaye jenI siddhi ayatna sAdhya che. (yatna vinA thAya che), aMdhanI mAphaka.( kriyAnaye AtmA anuSThAnanI pradhAnatAthI siddhi thAya, evuM che. puruSakAravAdIe dIdhelA lIMbunA jhADanI aMdarathI jene (yatna vinA, evo che. jema koi aMdha puruSane pattharanA thAMbhalA sAthe mAthuM phoDavAthI, devathI) mANeka prApta thAya che, evA devavAdI nI mAphaka. mAthAmAMnA lohIno vikAra dUra thavA ne lIdhe, AMkho khUlI jAya ane (24) Atmadravya, izvaranave parataMtratA bhogavanAra che, dhAvanI dukAne dhavaDAvavAmAM nidhAna prApta thAya, tema.). AvatA musApharanAma bALakanI mAphaka. (33) Atmadravya, jJAnanaye vivekanI pradhAnatAthI siddhi sadhAya evuM che, caNAnI (25) Atmadravya, anIzvaranave svataMtratA bhogavanAra che. haraNane svacchede muThThI daIne ciMtAmaNi kharIdanAra evo je gharanA khUNAmAM rahelo vepArI, (svataMtrapaNe, potAnI marajI anusAra) phADI khAtA, siMhanI mAphaka. tenI mAphaka. (jJAnanaye AtmAne, vivekanI pradhAnatAthI siddhi thAya che. jema (26) Atmadravya, guNInA guNagrAhI che, zikSaNa vaDe jene keLavaNI ApavAmAM gharanA khUNAmAM beThelo vepArI caNAnI mudI daine, ciMtAmaNi kharIdI le, Ave che, evA kumAranI mAphaka. tema.) (27) Atmadravya, akSuNInaye kevaLa sAkSI ja che (guNagrAhI nathI), zikSaka vaDe (34) Atmadravya, vyavahAranave baMdha ane mokSane viSe daitane anusaranAruM che, baMdhaka jene keLavaNI ApavAmAM Ave che evo je kumAra, tene jonAra puruSanI (baMdhakaranAra) ane mocaka (mukata karanAra), evA anya paramANunI mAphaka.( (prekSakanI) mAphaka. vyavahAranaye AtmA baMdha ane mokSamAM (pudagala sAthe) daitane pAme che, jema (28) Atmadravya, kartunaye raMgarejanI mAphaka, rAgAdi pariNAmonuM karanAra che, te paramANunA baMdhane viSe te paramANu anya paramANuM sAthe saMyoga pAmavArUpa athAt AtmA kartAnaye rAgAdi pariNAmono kartA che, jema raMgAro daitane pAme che, ane paramANunA mokSane viSe te paramANu anya paramANuthI raMgakAmano karanAra che, tema.) chUTo thavA rUpa daitane pAme che, tema.) 44
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ 671 vastupaNe judA pADavA azakaya hovAthI, Atmadravya judA judA vidha vidha svabhAvavALuM, anaMta dharmomAM vyApanAM,eka dharmI hovAne lIdhe, vayokata anekAntAtma (aneka dharma svarU5) che. (jemAM eka vakhate eka nadInA jaLane jANanArA jJAna vaDe jovAmAM Ave to samadra eka nadInA jaLa svarUpa dekhAya che, tema eka vakhate eka dharmane jANanArA eka nayathI jovAmAM Ave, to AtmA eka dharma svarUpa jaNAya che, paraMtu jema ekI sAthe sarva nadIonAM jaLane jANanArA, jJAnavaDe jovAmAM Ave, to samudra sarva nadIonA jaLa svarUpa jaNAya che, tema ekI sAthe sarva dharmone jANanArA pramANa vaDe jovAmAM Ave to, AtmA aneka dharmasvarUpa jaNAya che. A rIte te eka nayathI jotAM, AtmAM ekAMtAtmaka che, ane pramANathI jotAM anekAMtAtmaka (deta- bepaNuM vyavahAranaye, AtmAnA baMdhane viSe karma sAthenA saMyoganI apekSA AvatI hovAthI, daita che ane AtmAnA mokSane viSe, karmanA viyoganI apekSA AvatI hovAthI, tyAM paNa daita che.) (35) Atmadravya, nizcayane baMdha ane mokSane viSe adaitane anusaranAruM che. ekalo baMdhAto ane mukAto, evo je baMdhamokSocita snigdhatva rUkSatva guNa pariNata paramANu, tenI mAphaka.( nizcayanaye AtmA ekalo ja baddha ane mukata thAya che. jema baMdha ane mokSane ucita evA snigdhatvaguNe ke rUkSatvaguNe pariNamato paramANu, ekalo ja baddha ane mukata thAya che, tema.) (36) Atmadravya azuddhanaye, ghaTa ane rAmapAtrathI viziSTa mATImAtranI mAphaka, sopAdhi svabhAvavALuM che. (37) Atmadravya zuddhana, kevaLa mATI mAtranI mAphaka, nirupAdhi svabhAvavALuM che. tethI kahayuM che, ke jeTalA vacanapaMtha che teTalA kharekhara nayavAda che, ane jeTalA nayavAda che, teTalA ja para samaya (paramata) che. para samayonuM (mithyAmatIonuM vacana sarvathA (arthAt apekSA vinA) kahevAmAM AvatuM hovAthI, kharekhara mithyA che, ane jainonu vacana kathaMcita (arthAt apekSA sahita) kahevAmAM AvatuM hovAthI, kharekhara samyaka che. A rIte A uparokata sUcana pramANe (arthAt 47 nayomAM samajAvyuM te vidhithI) eka eka dharmamAM eka eka naya (vyApe), ema anaMta dharmomAM vyApaka anaMta nayo vaDe, nirUpaNa karavAmAM Ave to. samudranI aMdara maLatA zveta-nIla (gaMgAnuM pANI zveta hoya che ane jamavAnuM pANI nIla (vAdaLI hoya che.) gaMgA-yamunA nA jaLa- samUhanI mAphaka, anaMta dharmAne paraspara atarbhAva vaDe judA pADavA azakaya hovAthI. Atmadravya, amecaka svabhAvavALuM (abheda vividhatA rahita eka) ema dharmamAM vyApanAruM, eka dharmI hovAne lIdhe, yathokata ekAMtatmaka (eka dharmasvarUpa) che. paraMtu yugapada anaMta dharmomAM vyApaka, evA anaMta nayomAM vyApanArA ema zrutajJAna svarUpa pramANa vaDe, nirUpaNa karavAmAM Ave to, badhI nadIonA jaLasamUhanA samavAyAtmaka (samudAya svarU5) eka samudranI mAphaka, anaMta dharmone, A rIte cAkAra zrInA (sthAkArarUpI lakSmInA) vasavATane vaza vartatA, naya samUho vaDe jIvo jue topaNa ane pramANa vaDe jue topaNa spaSTa anaMta dharmovALA nija Atma dravyane aMdaramAM zuddha caitanyamAtra dekhe che ja. A rIte Atmadravya kahevAmAM AvyuM. have tenI prApti no prakAra (gIta) kahevAmAM Ave che.Hprathama to, anAdi paudagalika karma jenuM nimitta che, evI mohabhAvanAnA (mohanA anubhavanA) prabhAva vaDe, Atma pariNati sadAya ghUmarI khAtI hovAthI, A AtmA samudranI mAphaka potAmAM ja kSubdha thato thako ume, pravartatI anaMta zami vyakitao vaDe parivartana pAme che. jethI kSati vyakitaonAM nimittarUpa hovAthI, je zeyabhUta che. evI bAhaya padArtha vyakitao pratye, tene maitrI pravarte che, (jJapti vyakitao pragaTatA o, paryAye vizeSa (bAhaya padArtho vizeSo zakti vizeSonAM nimitta hovAthI, zeyabhUta che.) tethI Atmaviveka zithila thayo hovAne lIdhe, azvatyaMta bahirmukha, evo te pharIne paudagalika karmane racanArA rAgadeSadaitarUpe pariName che. ane tethI tene AtmAprAmi dUra ja che. paraMtu have jayAre A ja AtmA pracaMDa karma kAMDavaDe, akhaMDa jJAna kAMDane pracaMDa karavAthI, anAdi paudagalika karmaracita moha
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ 676 ne vadhya, ghAtakanA vibhAga jJAnapUrvaka vibhakata (judo) karavAnA lIdhe, pote || pravartanAra calAvanAra kevaLa AtmabhAvanAnA (AtmAnA anubhavanA) prabhAva vaDe, pariNati pravartamAna pravRtta thatuM; amalamAM mukAtuM; prasaratuM; phelAtuM. nizcaLa karI hovAthI, samudranI mAphaka potAmAM ja ati nikaMpa raheto thako, pravartavuM cAlyuM AvavuM ekI sAthe ja anaMta jJaptivyakitaomAM vyApIne, avakAzanA abhAvane pravardhanA :abhivRddhi; sAro evo vadhAro. lIdhe, bilakula vivartana (parivartana pAmato nathI.tyAre kSati vyakitaonAM paravaryA pagathI cAlI nIkaLyA; sidhAvavuM. nimittarUpa hovAthI, je zeyabhUta che evI, bAhya padArtha vyakitao pratye, pravaTi:aNa praviTa,pravezeluM-apravezeluM tene kharekhara maitrI pravartatI nathI ane tethI Atma viveka pratiSThita pravahe che. pragaTe che. (susthita) thayo hovAne lIdhe, atyaMta aMtarmukha thayelo evo A AtmA pravahyA karavuM pariNamavuM. pariNamyA karavuM paudagalika karmane racanArA, rAgadeSadaitarUpa pariNatithI dUra thayo thako, pUrve pravahyA karavI :pariNamyA karavuM nahi anubhavelA apUrva jJAnAnaMda svabhAvI bhagavAna AtmAne, atyaMtapaNe pravAha:saMtAne; eka pachI eka paNe utpanna thavuM (2) saMtAne ja prApta kare che. jagata paNa jJAnAnaMdAtmaka paramAtmAne prApta karo ja. praviTa :utpanna thaIne nAza pAmI gayA che; utpanna thaIne vilaya pAmyA che. (2) prazyananA sArane:bhagavAna AtmAne nAza pAmI gayA che; vilaya pAmI gayA che. pravega :prabaLatama vega pravikSa:sparzavuM; padArthamAM vartavuM padArtho kAraNa che ane tema joyAkAro (dravya-guNapravRjayA dIkSA paryAyo) kArya che. (2) sparzavuM; padArthamAM vartavuM pravajyAdAyaka dIkSA denAra. pravINa :niSNAta pravaNa :DhaLatI; abhimukha; rata; sanmukha; Asakta; namra; vinIta. pravRtta lAgu thavuM; pravRttimAM rahevuM; kAmamAM maceluM; navarAza vinAnuM; cAlu raheluM. prathama :upazama (2) zAMta; vairAgya; niHspRhatA; virakti; madhyasthabhAva; pravRtti svabhAvamAMthI bahAra nIkaLavAnI jeTalI vRtti che, te badhI pravRtti che. (2) udAsInatA. (3) zAMta; uparama; upazama. (4) anaMtAnubaMdhI kaSAyanA, udyoga; vyavasAya; hilacAla, sAMsArika viSayomAM ke, kAmakAjamAM macyA aMtapUrvaka, bAkInA kaSAyonuM aMza rUpe maMda thavuM te. (5) upazama rahevuM te. prathama 2sa :Atmika rasa; amRta rasa; vItarAgabhAvano rasa; caitanya rasa pravardhamAna :vadhatA jatA bhAva. prazamanA lo:upazama prApta karavAnA hetuthI. pravara sarvottama (2) parama jJAna (3) parama (4) zreSTha; mukhya; parama jJAna (5). prathamabhAva :samabhAva; paMcendriyonA viSayonI abhilASAthI rahita evo parama; utkRSTa vItarAga, paramAnaMda sahita nirvikalpa, je potAno bhAva, te samabhAva che. prajayA dAyaka:dIkSA denAra prazamarasa :amRta rasa, Atmika rasa pravartI ruci kare prathamita :nivRtta karIne. prathama=nivRtta; zAMti; uparama (2) nivRtta. (3). pravartatA :cAlyA AvatA. nivRtta. prazamI jAya che-nivRtta thAya che. pravartana :phelAvo; prasAra, pracAra. prazamI jAya che :nivRtta thAya che.
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ prasakta :Asakta; vaLageluM, prastuta, muddAne lagatuM (2) anurakta; Asakta. prasaMga :sahavAsa; saMga; avasara; paricaya; samAgama; meLApa; banAva. prastAra :phelAva; vistAra; pathAro. (asaMkhyAta kALadravyo AkhA lokAkAzamAM patharAyelA che. temane paraspara aMtara nathI. kAraNake dareka AkAzapradezamAM eka eka kALadravya raheluM che.) (2) pathAro; phelAvo; vistAra. (asaMkhyAta kALa dravyo AkhA lokAkAzamAM patharAyelA che temane paraspara aMtara nathI, kAraNa ke dareka AkAza pradezamAM eka eka kALa dravya raheluM che. (3) pathAro; phelAvo; vistAra (asaMkhyAna kALa dravyo AkhA lokAkAzamAM patharAyelA che, temane paraspara aMtara nathI, kAraNa ke dareka AkAza pradezamAM, eka eka kALadravya raheluM che.) (4) phelAva; vistAra; pathAro. (asaMkhyAta kALa dravyo AkhI lokAkAzamAM patharAyelA che. temane paraspara aMtara nathI, kAraNa ke dareka AkAza pradezamAM eka eka kALadravya raheluM che. prasannacitta :aMtaranA umaLakAthI prasaravuM vistaravuM prasAda :prasannatA, kRpA (2) vizuddhatA; ujavaLatA. prasAdhaka :prakR; sAdhaka; prabaLa sAdhaka (2) svaprayojanano prakRSTa sAdhaka. prasAdhya :prasiddha karavA yogya. (2) prasiddha karavA yogya; pragaTa karavA yogya prasAdhyamAna :jaNAvavA yogya; sAdhavA yogya. (2) jJAna prasiddha che, ane jJAna sAthe jemano avinAbhAvI saMbaMdha che evA anaMta dharmonA samudAyasvarUpa AtmA te jJAna vaDe prasAdhyamAna che. mATe jJAnamAtramAM acalitapaNe sthApelI daSTi vaDe, kramarUpa ane akramarUpa pravartato, taavinAbhUta (jJAnanI sAthe avinAbhAvI saMbaMdhavALo) anaMta dharmasamUha je kAMI jevaDo lakSita thAya che, te saghaLoya kharekhara prasAdhyamAna eka AtmA che. prasAdhyakhAna sAdhavA yogya. (2) jaNAvanAra; jANavA yogya; sAdhavA yogya; jANavArUpa (3) sAdhavA yogya prasAra :phelAva 673 prasiddha svasaMvedanarUpa jJAna. (2) pragaTa anubhUti; (guNanI prasiddhi, eTale pragaTa anubhUti) (3) jANIto. (4) pragaTa; jaNAvavuM prasiddha thayo anubhavamAM Avyo. prasidhdhi :prakRSTa sidhdhi (2)khyAti; oLakhANa prahAra :mAra mAravo e; ghA karavo e; AghAta; phaTako mAra; jhApaTa: jhaTako. prazna :koi rasatyAgane jANatI na hoya ane manamAM ja tyAga kare to e pramANe ja vRttipari saMkhyAna paNa che to pachI temAM ane AmAM taphAvata zo ? samAdhAna : vRtti parisaMkhyAnamAM to aneka prakAranA tyAganI saMkhyA che ane AmAM rasano ja tyAga che eTalI vizeSatA che. vaLI A paNa vizeSatA che ke - rasa pari tyAga to dhaNA divasano paNa thAya ane tene zrAvaka jANI paNa jAya che tyAre vRtti parisaMkhyAna dhaNA divasanuM thatuM nathI. prazna : dravya sAmAnyanuM AlaMbana ja upAdeya hovA chatAM, ahIM rAgapariNAmanA grahaNatyAga rUpa, paryAyono svIkAra karanAra, nizcayanayane upAdeya kema kahyo che ? uttara : rAgapariNAmano karanAra paNa, AtmA ja che. ane vItarAga pariNAmano karanAra paNa, AtmA ja che. ajJAnadazA paNa, AtmA svataMtrapaNe kare che. ane jJAnadazA paNa AtmA, svataMtrapaNe kare che. -AvA yathArtha jJAnanI aMdara, dravya sAmAnyanuM jJAna garbhitapaNe samAi ja jAya che. jo vizeSonuM barAbara yathArtha jJAna hoya, to e vizeSone karanAra sAmAnyanuM jJAna, hovuM ja joie. dravya, sAmAnyanA jJAna vinA, paryAyonuM yathArtha jJAna, hoi zake ja nahi. mATe uparokata nizcayanayamAM, dravya sAmAnyanuM jJAna garbhitapaNe, samAi ja jAya che. je jIva baMdhamArgarUpa paryAyamAM, temaja mokSamArgarUpa paryAyamAM, AtmA ekalo ja che, ema yathArthapaNe (dravyasAmAnyanI apekSA sahitI jANe che, te jIva paradravya vaDe, saMyukata thato nathI ane dravyasAmAnyanI aMdara, paryAyone DubADI daine suvizuddha hoya che. A rIte paryAyonA yathArtha jJAnamAM, dravyasAmAnyanuM jJAna apekSita hovAthI ane dravya-paryAyonA yathArtha jJAnamAM, dravyasAmAnyanA
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ AlaMbanarUpa abhiprAya, apekSita hovAthI, uparokata nizcayanayane upAdeya || pratikaNuM chuM :nivartu . kahyo che. vizeSa mATe pravacana sArazAstranI 126mI gAthAnI TIkA juo) pratipAdaka kahenAra; samarthana karanAra; samajAvanAra; siddha karI batAvanAra; prazama 2sa :Atmika rasa; amRta rasa; karmanA abhAvarUpa, vItarAga rasa. sAbita karI ApanAra. prazata:uttama; zreSTha; hitakare. (2) puNya (3) uttama; vakhaNAyeluM; zubha (4) pratibhAsA yathArtha pratIti; zraddhA (2) saMpUrNa tyAga; pharI na saMgharAya e rItano vItarAga deva-zAstra-gurunI zraddhA bhakitane bahumAnano zubha rAga. (5) tyAga. (3) saMpUrNa tyAga; (pharI na saMgharAya e rItano.) kalyANadAyaka; hitadAyaka. pratiSedha niSedha prazasta rAga ahaMta, sidhdha, AcArya, upAdhyAya, ane sAdhuo pratye bhakti, prAkRta bhASA vaidika bhASAmAMthI saMskRta bhASAnI samAMtara vikasI AveluM dharmamAM vyavahAra cAritramAM AcaraNa, bhAvanA pradhAna pravRtti ane guruonuM bhASAsvarUpa. (jemAM pAli, ardhamAgadhI, mahArASTrI, zaurasenI, mAgadhI, AcAryAdi pratye ullAsathI AjJAkiMta vartavuM te prazasta rAga che. paizAcI ane apabhraMza vagere aneka prAMtIya bolIo-bhASAono samAveza A prazasta rAga kharekhara je sthULa lakSaNa vALo hovAthI kevaLa bhaktipradhAna thAya che. mukhyatve mahArASTra prAkRta bhASAomAMthI apabhraMza dvArA vikasI che evA ajJAnIne hoya che; uparanI bhUmikAmAM (uparanA guNasthAnomAM) AvelI bhArata-Arya kuTuMbanI badhI arvAcIna bhASAonuM eka sAmAnya sthiti prApta na karI hoya tyAre asthAnano rAga aTakAvavA artha athavA tIvra nAma (saMjJA). rAgajavara haThAvavA artha, kadAcita jJAnIne paNa hoya che. prAkatajanya lokamAM kahevAtuM vAkya, jJAnInuM vAkya nahI. prazastane puNyane. prANika kArya karanAro prathatAbhAva vakhANavA lAyaka bhAva; Adara upaje, tuvo bhAva. prAkuvAda :pUrvAsvAda prazastarAga ahaMta-siddha-sAdhuo pratye bhakti, dharmamAM kharekhara ceSTA ane bAkAya IcchA pramANe kArya karavAnI IzvarI zakti (ATha mahAsiddhiomAMnI guruonuM anugamana te prazastarAga kahevAya che. eka) ahaMta-siddha-sAdhuo pratye bhakti, dharmamAM-vyavahAra cAritranA prAgabhAva prAka+abhAva. pAMca abhAvo mAMheno eka=pUrve kazuM ja nahotuM e anukAnamAM-bhAvanApradhAna ceSTA ane gurUonuM AcAryAdi rasikapaNe prakArano. anugamana, te prazasta rAga che, kAraNake teno viSaya prazasta che. prAgubhAva :pragaTa AvirbhAva A prazasta rAga kharekhara, je skUla-lakSyavALo hovAthI kevaLa bhaktipradhAna che. prAgabhAva ane pradhvasAbhAva :AgaLa-pAchaLano ane vartamAna vikAranI evA ajJAnIne hoya che; uparanI bhUmikAmAM (uparanA guNasthAnomAM) avasthAono abhAva. sthiti prApta na karI hoya tyAre, asthAnano rAga aTakAvavA arthe athavA tIvra rAgajavara haThAvavA arthe, kadAcit jJAnIne paNa hoya che. prANa :pAMca Indriya, mana, vacana, kAyA, zvAsa ane AyuSya e dasaprANa che. (2) prazaMsA :utkarSaNa; kIrti (2) vakhANa; abhinaMdana, stuti Indriya, baLa, Ayu, ane zvAsocchavAsa svarUpa che. (je prANomAM prazAMta :mohadazA bahu kSINa hoya; khUba ja ThareluM; zAMta prakRtinuM. (2) parama zAMta citsAmAnyarUpa anvaya hoya che te bhAvaprANI che arthAta je prANomAM sadA prazAMtAtmA :prazAMta svarU5; prazAMta mUrti; upazAMta; karI gayelo. citsAmAnya, citsAmAnya, citsAmAnya evI ekarUpatA-sadgatA hoya che.
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ te bhAvaprANo che. je prANomAM sadA pudgalasAmAnya, pudgalasAmAnya, pudgalasAmAnya evI ekarUpatA-saddatA hoya che te dravyaprANo che.) (3) indriya prANa; baLaprANa; Ayu prANa; ane zvAsocchavAsa prANa, e cAra jIvonA prANo che. sparzana, rasanA, prANa cakSu ane zrotra, e pAMca indriya prANa che, zraya, vacana, ane mana etraNa baLa prANa che; bhavadhAraNanuM nimitta (arthAt manuSyAdi paryAyanI sthitinuM nimitta te AyugaNa che; nIce tathA uMce javuM te jenuM svarUpa che, evo vAyu (zvAsa) te zvAsocchavAsaprANa che. je cAra prANothI jIve che, jIvaze, ane pUrve jIvato hato, te jIva che. Ama chatAM prANo to pudgaladravyothI niSpanna che. jo ke nizcaya jIva, sadAya bhAva prANathI jIve che, to paNa saMsAradazAmAM vyavahArathI, tene vyavahAra jIvatvanA kAraNabhUta, indriyothI dravyaprANothI jIvano kahevAmAM Ave che. Ama chatAM te dravya prANo, AtmAnuM svarUpa bilakula nathI, kAraNake teo pudgala dravyothI banelA che. (*) mohAdi paulika karmo vaDe baMdhAyo hovAne lIdhe, jIva prANothI saMyukata thAya che ane (*) prANothI saMyukata thavAne lIdhe, paudgalika karmaphaLane (mohI-rAgIdveSI jIva moha-rAga-dveSapUrvaka) bhogavato thaze, pharIne paNa anya paulika karmo vaDe baMdhAya che. tethI (*) paudagalika karmanAM kArya hovAne lIdhe ane (*) paudgalika karmanA kAraNa hovAne lIdhe, prANo paudgalika ja nizrita (nakakI) thAya che. (4) jenA saMyogathI A jIva, jIvanaavasthAne prApta thAya, ane viyogathI maraNa avasthAne prApta thAya, tene prANa kahe che. prANanA keTalA bheda che ? :be che, dravya prANa ane bhAva prANa prANanA bheda dravyaprANa ane bhAvaprANa. (2) prANanA be bheda che. dravyaprANa ane bhAvaprANa. (1) dravyaprANanA daza bheda cheH pAMca indriyo, traNa baLa, manobaLa, vacanabaLa ane kAyabaLa, zvAsocchavAsa ane Ayu.(A badhI pudgala dravyonI paryAyo che. jIvone, A dravyaprANenA saMyogathI, jIvana ane viyogathI maraNarUpa avasthA, vyavahArathI kahevAya che.) 675 (1) (2) bhAva prANa = caitanya ane bALaprANa ane bhAvaprANa kahe che. bhAva prANanA be bheda cheH bhAvendriya ane baLaprANa. *bhAvendriyanA pAMca bhedaH Nzendriya, rasendriya, dhANendriya, cakSurendriya ane karmendriya. *(A bheda saMsArI jIvomAM che. bhAvendriyo badhI cetana che. A jJAnanI matirUpa paryAyo che. (2) bAvabaLaprANa=bhAva baLa prANanA traNa bheda: manobaLa, vacanabaLa ane kAya baLa. (bhAvabaLaprANa, jIvanA vIryaguNanI paryAyo che. dravyabaLaprANa pudgalanA vIryaguNanI paryAyo che.) prANApAna :zvAsocchavAsa prANAtipAta HahiMsA nAmanA vratanuM paheluM vrata; prANano vinAza. prANAyAma :cittavRttirUpa zvAsocchvAsanA jayane arthe, mananA jaya arthe dehAdhyAsa Adi bAhyabhAvone choDavA te recaka, zuddha caitanyasvarUpa huM AtmA chuM, ema aMtarAtmabhAvane poSaka bhAvo sadbodhamaya bhAvo cittamAM bharavA te pUraka, ane AtmabhAvane aMtaramAM sthira karavA te kuMbhaka e mumukSa yogIne bhAva-prANAyAma che. prANAyAma-zvAsa jaya. prANIyA svarakSAnI asti; jagata pratye nirderabuddhi-adrohabuddhi; verabuddhino tyAga. prANonI saMtati pravAhanI paraMparA prAMja namra; vinayI; vivekI; prAmANika; be hAtha joDIne UleluM. (2) spaSTa ane nirdoSa. prAtihAryo tIrthaMkara gotra bAMdhanAra sAtiya puNyodayanA prabhAvathI, ATha prAtihAryo prApta thAya che. 1.azokavRkSa, 2. surapuSpavRSTi, 3.divyadhvani, 4. cAmara, 5.chatra, 6. siMhAsana, 7. bhAmaMDaLa, 8. du bhi, sAthe ja amogha dezanAzaktithI yukata hoya che.
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAdurbhAva pragaTa; utpanna (2) vyaktatA; pragaTatA; samApti. (3) utpAda (4). utpAda; utpatti (5) pachInA bhAvanI eTale ke vartamAna bhAvanI utpatti; utpatti. prAdurbhAva pAmatuM pragaTa thatuM; utpanna thatuM. prAdezika dravya ane sattAmAM pradezabheda nathI; kAraNake pradezabheda hoya yutasiddhapaNuM Ave-je prathama ja rada karI batAvyuM che. prAdhAnya :mukhyatA prApta jJAna pAmelo puruSa. (2) upasthita; maLavuM prApti pAmavuM e; maLavuM e; lAbha; kAyado; maLatara; Avaka. (2) lAbha (3) upalabdhi prApti-aprApti :lAbha-lAbha; kAyado-geraphAyado; lAbha ke nukasAna. prApya prApta thavA yogya. (je svataMtrapaNe kare, te kartA, kartA jene prApta kare-pahoMce, te karma) (2) je thAya, tene pahoMcI vaLavuM; rAga thavo; jANavAnA pariNAma thavA; hato; meLave che; pahoMce che; prApta kare che. dhruva. (3) prApta thavA yogya. (4) prApta thavA yogya. (je svataMtrapaNe kare te kartA; kartA jene prApta kare-pahoMce te karma.) (5) dhruva che eTale ke, te kALe te ja thavAnA che, ema nizcita che. A prAptakarmanI vyAkhyA che. (6) pudagala pote potAnI avasthAne pahoMcI vaLe che, eTale ke grahaNa kare che, te prApta. (7) pahoMcI vaLavuM (8) prApta thavA yogya. (je svataMtrapaNe kare, te kartA; kartA jene prApta kare-pahoMce, te karma) (9) pahoMcI vaLavuM; grahavuM (10) grahaNa karavuM. (11) prApta thavA yogya prApya kAritA :Neya viSayone sparzane ja kArya karI zakavuM, jANI zakavuM-te (indrIyAtIta thayelA AtmAmAM, prApya kAritAnA vicArano paNa avakAza badalAvuM, ane nirvatye eTale, navI avasthA upajavI. (2) jema eka gAma hoya, te gAmane mANasa pahoMcI vaLe che, te prApya, eka avasthAthI bIjI avasthA thavAmAM je badalavApaNuM AvyuM, te vikArya, ane navI avasthAnuM je nIpajavuM thAya, te nirvarya (3) jANavAnI avasthA, AtmAmAMthI AvI che, potAmAMthI ja AvI che, pote ja, potAnI paryAyane pahoMcI vaLyo che. te prApya, pote ja te paryAyarUpe pariNamyo che. eTale ke badalyo che, te vikArya, ane pote ja te paryAyarUpe Upajavo che, te nirvatyuM. jJAnanI avasthAmAM pote ja, aMtarthApaka thaine eTale ke, pote ja prasarIne, pote ja laMbAine, te avasthA utpanna kare che. te avasthAnI zarUAtamAM paNa, AtmA; madhyamAM paNa AtmA; ane aMtamAM paNa AtmA ja che; te jJAnanI avasthA, pote ja pakaDI che eTale ke, pote ja grahI che, jJAnanI eka avasthAthI, bIjI avasthA thAya, temAM pote ja pariNamyo che. eka avasthAthI bIjI avasthA upaje, temAM pote ja upajato thakI, te jJAnanI avasthAne kare che. (4) grahavuM; badalavuM ane navuM upajavuM prAdhyakarma:5dArtha je che, tene pahoMcI vaLe, te kartAnuM prAptakarma che. prApyakAritA :Neya viSayone sparzIne ja kArya karI zakavuM-jANI zakavuM-te. (indrIyAtIta thayelA AtmAmAM prApyakAritAnA vicArano paNa avakAza nathI.) padArtho kAraNa che ane temanA sevAkAro (dravya-guNa-paryAya) kArya che. prApya-vikArya-nirvarya pugala pote, potAnI avasthAne, pahoMcI vaLe che eTale ke, grahaNa kare che. te prApya; pula pote potAnA, paryAyano pheraphAra karIne, pariName che. te tenuM vikAryakarma che. pula pote potAnA paryAyane nipajAve che, te tenuM nirvattha karma che. prApya, vikArya ane nirvattharUpa pulakarma pote paraName che. AtmA te pulakarmane grahato nathI. pariNamAvato nathI. upajAvato nathI, karato nathI ane bAMdhato paNa nathI. prAta:ahaMta pravacanano avayava aMza (2) prakaraNa; bheTazuM; sAra (3) ahaMn pravacanano avayava (aMza) (4) ahaMta pravacanano avayava; sarvajJa nathI). prApya, vikArya ane nirvatye pahoMcI vaLavuM, eka avasthAthI bIjI avasthA thavAmAM, je badalavApaNuM AvyuM, te vikArya, ane navI avasthAnuM je nIpajavuM thAya che, te nirvarya prApya eTale pahoMcI vaLavuM, vikArya eTale
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ 677 bhagavAnanA pravacanano aza (5) pra-prakRSTapaNe, AbhUta paripurNa. ThAMsoThAMsa | saMbhUta, paripurNa (6) bheTa (7) prakaraNa; bheTazuM; sAra prAbhRtAtraya samayasAra, pravacanasAra ane paMcAstikAya nAmanAM traNa zAstro. prAya sahita; pUrNa bharelo prAye ghaNuM karIne; mukhyapaNe; kathana mAnapaNe nahi; paramArtha satpaNe; pradhAna. (2) kathaMcitta; sApekSapaNe prAyaH :ghaNuM karIne. prAyazcita prAyaH+cita arthAt prakRDhapaNe cita kahetAM jJAna te prAyazcita. eTale trikALI jJAnasvarUpa je vastu che te prAyazcita svarUpa ja che. (2) prAyaH=aparAdha, citta=zuddhi; aparAdhanI zuddhi karavI te prAyazcita che. prAya:=prakRSTapaNe ane citta jJAna; prakRSTapaNe je jJAna te ja prAyazcita che. krodhAdi vibhAvabhAvano kSaya karavAnI bhAvanAmAM vartavuM tathA potAnA Atmika guNonI ciMtA karavI te kharuM prAyazcita che. potAnA AtmikatattvamAM ramaNarUpa je tapazcaraNa te ja zuddha nizcayaprAyazcita che. prAyazcittataSa :pramAda ke ajJAnathI lAgela doSonI zuddhi mATe Atma-AlocanA, pratikramaNAdi dvArA prAyazcitta karavuM te prAyazcittatapa che. prAye lagabhaga; ghaNuM karIne. prAyogya prayogane lagatuM; prayoga karIne karavA jevuM; prAyogika. prAyogya lubdhi jijJAsu, Tagara Tagara joI ja rahe che. temAM sAMbhaLavAmAM ekAgrathatAM karmanI sthitino rasa ghaTADe che. (2) kSayopazamalabdhi, vizuddhilabdhi ane dezanAlabdhi A traNa labdhiothI yukta jIva pratisamaya vizuddhatAthI vadhato vadhato jIvanA AyuSyakarma sivAya bAkInA sAta karmonI sthiti antaHkoDAkoDI mAtra bAkI rahe che tyAre te jIva temAMthI saMkhyAtahajAra sAgara pramANa sthitino ghAta (nAza) kare che ane ghAtiyAkarmono latA ane dArUrUpa tathA aghAtiyAkarmono lImaDo ane kAMjI (kAMjIra)rUpa anubhAga bAkI rahe che. A kAryonI karavAnI yogyatAnI prAptine prAyogyalabdhi kahe che. prAyogika vikArI. (2) para nimittathI thayelA prAyogika guNa :5ranA nimitathI thayelA, guNanuM sAmarthya prArthanA : yAcanA prArthanIya :icchavA yogya prArthita artha araja karIne mAMgelI vastu prArabdha jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne, pudgalo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che. ekabIjAnI avasthAnI yogyatA, evI thAya che ke, eka bIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che. tene paraspara avagAhalakSaNa, saMbaMdha kahevAya che. jIvanA pariNAmanuM bAhya nimitta pAmIne, karmanA pulo eka jagyAe avagAhIne rahe che, te prArabdha (kALa pAtAM) pariName che. to paNa bhAvathI judA che. eka jagyAe rahe che, ene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che, evo saMbaMdharUpa baMdha kahevAya chu. (2) nasIba; bhaviSyamAM thanAra karmanI avasthA; AtmA ajJAna avasthAe, zubhAzubha bhAvarUpe pariName, tyAre te pariNAma karmabaMdha prArabdha thavAmAM, bAhya nimitta thAya che. karmarUpa rajakaNo potAnI lAyakAtathI baMdhAya che. paraMtu zubhAzubha pariNAma, tene nimittarUpa thAya che. (3) sArI rIte prAraMbheluM kArya, karmanA traNa prakAromAMnuM eka che, jemAM A bhavanAM ke pUrva bhavanA ke bhavonA saMcita, karmono bhoga zarU thai cUkayo hoya. (4) nasIba prArabdha rma prArabdhakarma je baMdhAya tene AtmA bAMdhato nathI; te karma pote potAnA kAraNe, baMdhAya che. AtmA potAnA guNano vikAsa nahi karatAM, rAga-dveSa karI pote UMdhA bhAvamAM baMdhAya che, eTale ke, temAM aTake che paNa jaDa karmane AtmA kare nahi. jIvapariNAmane nimitta karIne, pudagalo karmapaNe pariName che, ane pulakarmane nimitta karIne, jIva paNa pariName che. AtmA jeTalA pUjA bhakti vagerenA, zubhabhAva kare teTaluM ja sAme puNyakarma baMdhAi jAya che; paNa AtmA puNayanA bhAva paNa kare, ane puNya pApa karma paNa AtmA pote kare, tema nathI, paraMtu AtmA bhAva kare, tenA ja pramANamAM navAM karma thavA yogya rajakaNa, karmanI avasthA rUpe pariNamI jAya che.
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAraMbha zarUAta prANuka :jIvarahita, je dravya sukAyeluM hoya, pAkI gayeluM hoya, agnithI tapAvelu hoya, Aspharasa tathA lavaNamizrita hoya, ko, saMco, charI, ghaMTI Adi, yaMtrothI chinnabhinna karela hoya tathA saMzodhita hoya, te prAsuka acitta che. (2) jIvarahita. je dravya sukAyeluM hoya, pAkI gayeluM hoya, agnithI tapAveluM hoya, Aspharasa tathA lavaNa mizrita hadaya, kolDa, saMco, charI,ghaMTI Adi, yaMtrothI chinnabhinna karela hoya tathA saMzodhita hoya, te badhAM prAsu=acitta che. A gAthA, svAmI kArtikeyAnuM prekSA granthanI saMskRtta TIkAmAM, tathA gommadasAranI kezavavargIkRta saM. TIkAmAM, satyavacananA bhedomAM kahevAmAM AvI che. (3) jIva rahita-acitta. patra, phaLa, chAla, mULa, bIja ane kuMpaLa ityAdi, sacitta vanaspatine na khAya, to te sacitta virata pratimAdhAraka, zrAvaka kahevAya che. sukAvelI, pakAvelI, khaTAza yA lasaNathI meLavelI, yaMtrathI chinna bhinna karelI tathA zodhelI evI badhIya lIlotarI (haritakAya), prAsuka eTale jIvarahita acitta thAya che. kahevAya che. (4) AcAryono abhiprAya ahIM prAsuka dravyothI pUjA karavAno che. tethI jaLane, laviMga dvArA, prAsuka banAvI levuM joie athavA jaLa ukALI levuM joie, ane te dravyo te jaLathI dhovAM joie. prAsuka AhAra acitta AhAra prApta mAhArI sacitta-jala, phaLa, dhAnya vagerenA tyAgI prAsuka AhArI kahevAya sudhI tenA nimitte pulakarma baMdhAyA kare che.ane tethI dravyaprANono saMbaMdha thayA kare che. mauSadhu jema caNAne pANImAM palALI-DUbADI rAkhe tyAre poDho thAya che tema AtmA AnaMdano nAtha prabhu che tene poSavo-eTale AnaMdanA sAgaramAM ekAkAra DUbADavo tene prauSadha kahe che. boSadhopavAsa zikSAvratanA pAMca aticAra :1 joyA vinA tathA poMchayA vinA koi vastu grahaNa karavI, 2. joyA vinA sApha karyA vinA pathArI pAtharavI, 3. joyA vinA sApha karyA vinA, maLa-mUtrano tyAga karavo, 4. uparavAsanI vidhi bhUlI javI ane 5. tapa ke upavAsanI vidhimAM anAdara (udAsInatA) karavo, e pAMca proSadha upavAsavratanA aticAra che. mISadha upavAsa ziNAvratanA pAMtha aticAro che: (1) joyA vinAnI ane zodhyA vinAnI jamInamAM maLa-mUtrAdinuM kSepaNa karavuM, (2) pUjana vagerenAM upakaraNo joyAM-zodhyAM vinA levAM, (3) joyA vinAnI ane zodhyA vinAnI jamIna para vastra, caTAI vagere bichAvavI. (4) bhUkha vagerethI vyAkuLa thaI Avazyaka dharmakAryo utsAharahita thaIne karavAM ane (5) Avazyaka dharmakAryo bhUlI javAM - e pAMca prauSadhopavAsa-zikSAvratanA aticAro che. paugalika kyuM navAM dravya karmo paugalika karmano baMdhu navAM dravyakarmano baMdha pautralika karmo navAM dravya karmo paugalika karma dravya karma pauvadehika pUrva deha saMbaMdhI sAdhelo. pauruSeya manuSyane saMbhavatA. pRthak bhinna; alaga; judo; anya (2) judAM; bhinna. (jema dravya kSetre, kALe ke bhAve suvarNathI pILAza Adi guNo ane kuMDaLAdi paryAyo pRthaka jovAmAM AvatA nathI.) pRthaka-upalabdha bhinna bhinna. paugalika prANonI saMtati (pravAha) nI paraMparAnuM kAraNa jayAM sudhI jIva, dehapradhAna viSayomAM mamatva choDato nathI, tyAM sudhI, karmathI malina AtmA, pharI pharIne anya anya prANo dhAraNa kare che. bhAvArtha: dravya prANonI paraMparA cAlyA karavAnuM aMtaraMga kAraNa, anAdi pudgalakarmanA nimitte thatuM jIvana vikArI pariNamana che. jayAM sudhI jIva, dehAdika viSayomAM mamatva rUpa, evuM te vikArI parivartana choDato nathI. tyAM
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ puthatva vibhakta pradeza7; bhinna pradezatva te pRthatvanuM lakSaNa che; pradezabheda; | pradezavibhAga. (2) bheda (3) vibhakata pradezatva (bhinnapradeza7) pRthakatvanuM lakSaNa che. te to sattA ane dravyane saMbhavatuM nathI, kAraNa ke guNa ane guNIne vibhakata pradezatvano abhAva hoya che. zukalattva ane vastranI mAphaka. te A pramANeH jema je zukalatvanA guNanA-pradezo che te ja vastranA-guNInA che, tethI tamane pradezavibhAga(pradezabheda) nathI, tema je sattAnA guNanApradezo che te ja dravyanA-guNInA-che tethI temane pradezavibhAga nathI. (4). vibhakta pradeza7; bhinna pradeza- (5) vibhakata pradeza; bhinna pradezava pRthakatA bhinnatA; svataMtratA pRthakSaNe bhinna bhinna paNe pathakapaNe vartatA svalaNaNorUpa hAmI dravyonA bhinna bhinna vartatAM evAM nija nija lakSaNo, te dravyonI lakSmI-saMpatti zobhA che. pathapaNe vartatAM svalANorUpa hamIthI Alokita dravyonA bhinnabhinna vartatAM evAM nija nija lakSaNo te dravyonI lakSmI-saMpatti-zobhA che. pRthakatta:juduM pRthakabhUta-puthabhUta : juduM pathabhUtapaNAne bhinnapaNAne pathagdhartA :alaga; juduM; chUTuM; chuTuM; bhinna. (2) alagarUpa; bhinnarUpa. pRthabhUtapaNuM bhinnapaNuM puvIkAyika pRthvI ja, je jIvanuM zarIra che, te. pRthvIkAyika jIvomAM urjA Asthiti :22000varSa paizanya paraniMdA; krUratA; pizunatA. paityahArAgarbha:duSTatA athavA kuthalIrUpa, hAsyavALuM phUDathA phADacIra hAtho toDa; nikAla; lAkaDAne phADIne cIra karavI. haDaphaDATa :dhaDaka, bIka, kaMpa kaMda :jALa hIro karavo ughADo pADavo. kaMkADo kApa pharasanA sparzanA pharasavA sparzavuM phalevara :zarIra delAva vistArarUpa kalita siddha; nIpajeluM; phaLeluM; phaLa phalita thavuM:siddha thavuM; ApoApa AvavuM. phaLa ApyA pachI karmonuM zuM thAya che ? :tIvra madhyama, ke maMda phaLa (anubhAga) ApyA pachI te karmonI nirjarA thai jAya che. arthAt udayamAM AvyA pachI karma AtmAthI judAM thai jAya che. AThe karma udaya thayA pachI nirjarI jAya che; temAM karmanI nirjarAnA be bheda che. savipAka nirjarA ane avipAka nirjA (1) savipAka nirjarA=AtmA sAthe eka kSetre rahelAM karma potAnI sthiti pUrI thatAM judAM thai gayA te savipAka nirjarA che. (2) avipAka nirjarA=udayakALa prApta thayA pahelAM je karmo AtmAnA puruSArthanA kAraNe AtmAthI judAM thai gayAM te avipAka nirbhara che. tene sakAma nirjarA paNa kahevAya che. nirjarAnA be bheda bIjI rIte paNa paDe che. tenuM varNana(1) akAma nirjarA= temAM bAhya nimitta to icchA rahita bhUkha-tRSA sahana karavI e che. ane tyAM jo maMda kaSAyarUpa bhAva hoya to pApanI nirjarA thAya ane devAdi pazyano baMdha thAya tene akAma nirjarA kahe che. je akAma nirjarAthI jIvanI gati kaMika UMcI thAya che te pratikULa saMyogo vakhate jIva maMda kaSAya kare che tethI thAya che, paNa karmo jIvane UMcI gatimAM lai jatAM nathI. (2) sakAma nirjarAHtenI vyAkhyA upara AvI gai haLadAnasamartha phaLa devAmAM samartha. kAva :phAvavuM e; anukULa AvavuM e; mAphaka thavuM e; sarakhAi, AvaData di:nirasa; niHsAra
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ phirasto devadUta; paMgabara; payagambara. hITavuM :TaLavuM; maTavuM; patavuM; sAme thavuM. phITavuM TALavuM; maTavuM; patavuM hITavuM nAza pAmavuM hITI javuM maTI javuM; nAza pAmavuM thaI javuM alopa thaI javuM. BTa zikhara; parvata ke maMdira jevA UMcAguNavALA padArthanI Toca. haTastha :sarvakALe ekarUpa rahenAruM, acaLa bakuza : ghaNo; khUba; baha; vAraMvAra (2) eka prakArano nigraMtha sAdhu; je nigraMtha hoya che. vratonuM akhaMDarUpathI pAlana kare che. zarIra ane uparakaNonI zobhA vadhAravAmAM lAgyA rahe che, parivArathI gherAyelA rahe che, Rdhdhi ane yazanI kAmanA rAkhe che. sAta ane gauravanA AdhAra che. ahIM bakuza zabda zabala (citra-vicitra) zabdano paryAyavAcI che. bakutha sAdhunA bheda bakuza be prakAranA hoya che; upakaraNa bakuza ane zarIra bakuza temanAmAM aneka prakAranI vizeSatAone mATe upakaraNonI cAhanAvALA upakaraNa bakuza hoya che ane zarIranA saMskAra karavAvALA zarIra bakuza che. upakaraNomAM jemanuM citta Asakta che, je vicitra parigrahavALA che, je suMdara zobhAvALA upakaraNonI AkAMkSA rAkhe che tathA A saMskArono pratikAranI sevA karavAvALA bhikSu upakaraNa bakuza che. zarIra saMskArasevI zarIra bakuza che. je rAtre sUe che tyAre potAnI icchA anusAra pathArI paNa suMdara banAve che, upakaraNono saMgraha kare che temane upakaraNa bakuza kahe che. je divase sUe che tene dehabakuza kahe che. baDakaMdAra nizAnabAja. badohela :kharAba cAla calagatavALuM; durAcaraNI; durvartanI; pAkhaMDI; DhoMgI; badalavuM :pariNamavuM (2) palaTavuM (3) pariNamavuM badalAvavuM AnaMdita karavuM; khIlavavuM; vistAravuM; pAMgarAvavuM badhu najIka eka kSetre rahelA; zarIrAdi te badhdha che kAraNa ke te ane AtmA eka kSetre rahelAM che. (2) najIka eka kSetre rahelA; zarIrAdi badhdha che. kAraNa ke eka kSetre rahelA che. (3) azuddha rAgAdi bhAva baradANa :khamIkhAvuM; sevAcAkarI; kALajIvALI sevA; paroNAgata; mahemAnagIrI. banavArI sonuM tapAvavAnI kulaDI badalavuM :kriyA balakhANa balaprANanA traNa bheda cheH manobaLa, vacana bala, ane kAyebala bahaiyAM:ovAraNAM balihArI balihAra thavuM e; vArI javuM e; vAha vAha, dhanyavAda; zAbAzI; khUbI (2) vArI javuM e; dhanyavAda; zAbAzI; vAhavAha; khUbI baLa :jora baLe :apekSAthI (nayanA baLe =nayanI apekSAthI) baLathI puruSArthathI baLaprANa :kAya, vacana ane mana e traNa baLaprANa che. baLavattara :atyaMta baLavAna; vadhu ne vadhu baLavAna baLavAna :sazakta; jADo bahumAna :bhakti bahulatA adhikatA bahuvidha aneka prakAranAM baha:(1) ghaNo; khUba; baha. (2) vAraMvAra. (3) ghaNo; khUba; baha; vAraMvAra. bahArathalo naThArI saMgatavALo (2) vyabhicArI (3) naThArI saMgatavALo. bahAranI anukuLatA paisA; AbarU; cakravartInA vaibhava, svarganI saMpadA, strInA bhogane zarIranI nirogatA-A badhI bahAranI anukULatAmAM ajJAnI jIva ThIka mAne che. AvI kalpanA che te bhrAnti che, mithyAtvabhAva che. bahAvaro unmatta bahitattva :nirmaLa paryAya. (2) puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjara, baMdha ane mokSa.
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ bahiraMga parigraha :kSetra, makAna, rUpuM, sonuM, dhana, dhAnya, dAsI, dAsa, kapaDAM ane vAsaNa-e dasa che. bahiraMga sAdhana :bAhya kAraNa. bahiraMga sAdhanabhUta pariNAma nIpajavAmAM je nimittabhUta che-evo. bahiraMga hetuo :nimitto bahiraMga hiMsA :bIjAnA prANono viccheda thavo ne bahiraMga hiMsA-bahiraMga cheda che. bahiraMgakAraNa Hpara dravyanI hAjarI; nimittakAraNa bahiraMgatapa :bIjA joi zake evA para padArthothI saMbaMdha rAkhavAvALo icchAnirodha bahiraMgabhAva :caitanyane cUkIne karmanA saMbaMdhe je bhAva utpanna thAya te bahiraMgabhAva che. zarIrAdinI kriyA to jaDa che ane vrata, tapa, pUjA, bhakti, paDimA vagereno zubharAga te bahiraMgabhAva che.- vikAra che. tenAthI AtmAnuM kalyANa thatuM nathI. bahirjA :bAhya kriyA; parapakSa khaMDana ane svapakSamaMDananI dRSTie karavAmAM Avato vAda, baDabaDATa; bakavAda; lavAro. bahiraMta tapa cha :anazana, avauMdarya, vRttiparisaMkhyAna, rasaparityAga, viviktazayyAsana ane kAyaklezAdi bhedovALAM cha bahiraMga tapa che. bahirbhUta HbahAra; rahita; udAsIna. (2) nAza karavo. bahirbhUta bahAra; rahita; udAsIna. (2) potAthI bhinna; para rUpe (3) bhinna anubhavavuM; para mArArUpe nathI; bhinnarUpe; asaMbaMdharUpe. bahirmukhI :AtmajJAnathI virUdhdhanA je zubhAzubha bhAva ke dayA dAna, pUjA-bhakita, vrata-tapa vagere kriyA che te badhI bahirmukhI kriyA che. bahirmohadRSTi :bahirmukha evI mohadaSTi. (AtmAne dharmapaNe thavAmAM vighna karanArI evI bahirmohadaSTi ja che.) bahiAtmya buddhi :ekalo rAga ane zarIravALo te ja huM evI buddhi te bahirAtma buddhi che. 681 bahirAtmabhAva traNa prakAranA AtmAne jANIne bahirAtmabhAva rAgabhAva che te kaSAyarUpa che. tethI jayAM sudhI mithyAdaSTi ane anaMtAnuMbaMdhI kaSAya che tyAM sudhI te bahirAtmA che tene zIghratyAgI de ane je svasaMvedana jJAnasamyajJAna-je kevaLajJAnamaya paramAtma svabhAva che tene aMtarAtma lakSaNavALA vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAne karIne jANa tyAre tane samAdhiprApta thaze. bahirAtmA HadharmAtmA; saMsArAtmA; mUDha. (2) je jIva mithyAtvakarmanA udayarUpa pariNmayo hoya, tIvra kaSAya (anaMtAnubaMdhI) thI sujhu eTale atizaya yukata hoya ane e nimittathI jIvane tathA dehane eka mAnato hoya te jIvane bahirAtmA kahIe chIe. bhAvArtha :- bAhya para dravyane je AtmA (svarUpa) mAne te bahirAtmA che ane ema mAnavuM mithyAtva-anaMtAnubaMdhI kaSAyanA udayathI thAya che. mATe bheda vijJAna rahita thato thako dehAdithI mAMDI samasta para dravyamAM ahaMkAramamakArayukata banelo jIva bahirAtmA kahevAya che. (3) aMtarAtmAparamAtmA=mUDha bahirAtmA; vicakSaNa aMtarAtmA ane parabrAhma paramAtmA ema AtmA traNa prakAre che. dehane ja AtmA mAne che te prANI bahirAtmA che. mithyAtva rAgAdimAM pariNamelo AtmA bahirAtmA che. aMtarAtmA= vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAnamAM pariNamelo aMtarAtmA che. paramAtmA=zudhdha-budhdha eka jJAyaka svabhAvavALo AtmA paramAtmA kahevAya che. zudhdha eTale rAgAdi rahita tathA budhdha eTale anaMta jJAnAdi catuSTaya (anaMtajJAna, anaMta darzana, anaMta cAritra ane anaMta sukha) sahita, paramAtmA dravyakarma, bhAvakarma tathA nokarmathI rahita che. A prakAre AtmA traNa bhedavALo che. (4) mithyAdaSTinuM bIjuM nAma bahirAtmA che. kema ke bahAranA saMyoga-viyoga, zarIra, rAga, deva-guru-zAstra AdithI kharekhara (paramArtha) potAne lAbha thAya ema te mAne che. (5) zarIrane AtmA mAnanAra tathA anya padArthomAM potApaNuM ane rAgAdimAM hitakarapaNuM
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnanAra athavA zarIra ane AtmAne eka mAnanAra jIva ja bahirAtmA che. te ajJAnI-mithyAdraSTi che. AtmA sivAyanA bIjA bAhya padArthomAM AtmApaNuM (potApaNuM) mAnavAne kAraNe ja e bahirAtmA kahevAya che. anAdikALathI A AtmA zarIranI utpattimAM ja potAnI utpatti ane zarIranA nAzamAM ja potAno nAza tathA zarIra sAthe saMbaMdha rAkhanArAone potAnA mAnI rahyo che. jayAM sudhI A bhUla na nIkaLe tyAM sudhI jIva bahirAtmA arthAt mithyAdaSTi che. (6) mUDha, mithyAtva; rAgAdimAM pariNamelo AtmA bahirAtmA che.je sukhAmRta nirvikalpa samAdhithI pragaTelA sadA AnaMdarUpa eka sukhAmRta svabhAvane pAmyA nathI ane dehane ja AtmA mAne che te AtmA bahirAtmA che. bahirAtmA-aMtarAtmA ne parakSAtmA :mUDha, bahirAtmA, vicakSaNa, aMtarAtmA ane parabrahma, paramAtmA ema AtmA traNa prakAre che. je dehane ja AtmA mAne che te prANI bahirAtmA che. mithyAtva rAgAdimAM pariNamelo AtmA bahirAtmA che. vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAnamAM pariNamelo AtmA aMtarAtmA che tathA zudhdha-budhdha eka jJAyaka svabhAvavALo AtmA paramAtmA kahevAya che. zudhdha eTale rAgAdi rahita tathA budhdha eTale anaMta jJAnAdi catuSTaye sahita, paramAtmA dravyakarma, bhAvakarma tathA nokarmathI rahita che. A prakAre AtmA traNa bhedavALo che. je vItarAga nirvikalpa samAdhithI pragaTelA sadA AnaMdarUpa eka sukhAmRta svabhAvane pAmyA nathI ane dehane ja AtmA mAne che te AtmA bahirAtmA che. bahirAtmA heya che. tenI apekSAe jo ke aMtarAtmA upAdeya che to paNa sarva prakAre upodayabhUta evA paramAtmAnI apekSAe te paNa haya che. zudhdha sahajAtmasvarUpa paramAtmA ja eka ArAdhavA yogya dhyAna karavA yogya prApta karavA yogya sarva prakAre upodaya che. bahirAtmA-aMtarAtmA-paramAtmA tuM traNa prakAranA AtmAne jANIne bahirAtmabhAvane zIdhratyAgI de ane je kevaLajJAnamaya paramAtma svabhAva che. tene aMtarAtma lakSaNavALA vItarAga nirvikalpa svasaMvedana jJAna karIne jANa. svasaMvedana jJAna karIne je paramAtmAne jANyo che te ja upAdeya che. ahIM ziva ema prazna kare che ke svasaMvedana jJAnamAM vItarAga vizeSaNa zA mATe mUkayuM che ? kAraNa ke je svasaMvedana jJAna haze te to rAgarahita haze ja. tenuM samAdhAna zrI guru Ape che ke - viSayonA AsvAdanathI paNa te vastuonA (svarUpanuM) jANapaNuM thAya che. paNa te jANapaNuM rAgAdibhAve karI malina hoya che, mATe tyAM nijarasa zudhdha AtmAno anubhava nathI ane vItarAgadazAmAM svarUpanuM yathArtha jJAna hoya che. temaja tyAM rAgAdibhAve karI AkuLa-vyAkuLatA hotI nathI. te svasaMvedanajJAna prathama avasthAmAM cothA pAMcamA guNasthAnavALA gRhasthane paNa hoya che. paNa tyAM rAga jovAmAM Ave che mATe sarAga avasthAnA niSedhane arthe vItarAga svasaMvedanapada mUkayuM che. rAgabhAva che te kapAyarUpa che. tethI jayAM sudhI mithyA daSTie ane anaMtAnubaMdhI kaSAya che tyAM sudhI te bahirAtmA che, tene to svasaMvedanajJAnasamyaga jJAna sarvathA ja nathI. cothA guNasthAnamAM rahenAra sabhyadraSTine mithyAtva tathA anaMtAnuMbaMdhI kaSAyano abhAva thavAthI samyajJAna pragaTayuM che paNa kaSAyanI traNa cokaDI avazeSa hovAthI bIjanA caMdra samAna vizeSa prakAza hoto nathI. ane pAMcamAM guNasthAnavALA AtmAne be cokaDIno abhAva hovAthI cothA guNasthAna karatAM pAMcamAmAM rAgabhAva ocho che, vItarAgatA vadhI che. AthI svasaMvedanajJAna paNa vizeSa che, paNa e cokaDI bAkI hovAthI muninI samAna prakAza atre hotA nathI; munine traNa cokaDI (anaMtAnubaMdhI krodha, mAna, mAyAne lobha; apratyAkhAnAvaraNIya krodha, mAna, mAyAne lobha tathA pratyAkhyAna varaNI krodha, mAna, mAyA ne lAbha) no abhAva che. mATe teone rAgabhAva nirbaLa hoya che, ane vItarAgabhAva prabaLa hoya che. muni avasthAmAM pahelAM karatAM, nIcenI avasthA karatAM vItarAgatA vizeSa che; paNa cothI cokaDI (svajavalana kaSAya) bAkI che tethI atre vItarAga saMyamI jevo prakAza nathI. sAtamA guNasthAnamAM cothI cokaDI maMda thai jAya che. tyAM AhAra-vihArAdi kriyA nathI hotI, emAM dhyAnarUDha avasthA che.
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ 683 besatuM varSa sanAtana jaina dharmamAM aSADha vadI 1 eTale besatuM varSa che. pUrNimA eTale pUrNa mAsa. trikALa niyama pramANe aSADha vadI 1 eTale besatuM varSa navuM varSa che. Aje mahAvIra bhagavAnanI divya dhvanino prathama divasa che. temane vaizAkha sudI dasame kevaLa jJAna pragaTayuM hatuM te vakhate indroe samavasaraNanI adabhUta racanA karelI, tene dharmasabhA kahevAya che. tyAM ekI sAthe aneka deva-devIo, manuSyo, triyaMco dharmasabhAmAM dharma sAMbhaLavA Ave che. evI dharmasabhAnI racanA to thai, paNa (kevaLajJAna thayA pachI) chAMsaTha divasa sudhI bhagavAnanA mukhathI vANI na chUTI. hoTha baMdha hoya che; sage thI kAra evI ekAkSarI divyadhvani chUTe che, teno evo atizaya che ke tene sAMbhaLanArA potapotAnI bhASAmAM potAnI yogyatA mujaba samajI jAya che. divyadhvanino mahAna yoga tIrthakara bhagavAnane teramI bhUmikAmAM sahaja hoya che. traNa kALa, traNa lokanI sarva padArthone eka sAthe eka samayamAM jANyA kare tevuM akhaMDa jJAna temane varta sAtamAmAMthI chaThThA guNasthAnamAM jayAre saMyamI Ave che tyAre AhArAdi kriyA saMbhave che. A pramANe saMyamI chaThThA tathA sAtamA guNasthAnamAM sthira raheto nathI, aMtarmuharta kALamAM guNasthAnamAM parivartana thAya che. AThamAM guNasthAnamAM cothI cokaDI atyaMta maMda thai jAya che. tethI tyAM rAgabhAva atyaMta thAya thaine vItarAgabhAva puSTi pAme che. ahIM svasaMvedana jJAna vizeSa vikAsa pAme che. A guNasthAnomAM muni zreNI arthe zukala dhyAnamAM sthira thAya che. zreNinA be bheda che-eka kSayaka bIjI upazama; kSayaka zreNIvALo AtmA te ja bhavamAM kevaLajJAna pAmI nirvANapada pAme che. upazama zreNivALo muni AThama, navamA, dasamA tathA agiyAramAM guNasthAnane sparzI pAcho paDe che pachI thoDAka bhava dhAraNa karI mokSa pAme che. kSayaka zreNivALo saMyamI AThamA, navamAM guNasthAnane pAmI kaSAyono sarvathA abhAva kare che, eka saMjavalana lobha rahI jAya che. ahIM pahelAM karatAM vItarAgatA ati prabaLa thAya che. tethI svasaMvedana atyaMta adhika prakAza thAya che. paraMtu eka saMjavalana lobha bAkI raheto hovAthI ahIM sarAga cAritra ja kahevAya che. dezamAM guNasthAnanA aMtamAM sUkSma lobha paNa raheto nathI. ane mohanIya karma saMpUrNapaNe kSaya thavAthI vItarAga cAritranI siddhi thAya che. kSayakazreNIvALo jIva dazamAmAMthI bAramA guNasthAne jAya che, agiyAramAne sparzato nathI. ahIM vizAkhyAtacAritra pragaTe che. bAramAnA aMte AtmA jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa tathA aMtarAyano sarvathI abhAva karI kevalajJAna pAme che. mohanIya karmano kSaya dazamAmAM prathama thai jAya che. ema ghAtiyA karmono kSaya thavAthI AtmA terame guNasthAne arihaMta paramAtmA bane che, tyAM AtmAnA anaMta guNo pragaTatA pAme che. cothA guNasthAnathI laIne bAramA guNasthAna sudhI to jIva aMtarAtmA kahevAya che. tathA jayAM saMpUrNa jJAnano prakAza Ave che. pUrNa zuddhatA paramAtmAmAM ja pragaTe che. bahirSyAmi :hayAtI (nimittanI hayAtI) huM pUrNa thAuM ane bIjA dharma pAme evA akhaMDa guNanA bahamAnanI bhUmikAmAM (zubha rAgamAM) tIrthaMkara gotra karma baMdhAya che. tIrthakara thavA pahelAnA trIje bhave karma baMdhAya che. mahAvIra prabhune kevaLa jJAna dazA pragaTI paNa chAsaTha divasa sudhI dhvani na chUTI, tenuM kAraNa e hatuM ke te vakhate sabhAmAM bhagavAnanI vANI jhIlI zake evo mahAna pAtra jIva koi hAjara na hato. dharma sabhAmAM hAjara rahelA indra vicAryuM to mAluma paDyuM ke bhagavAnanI vANI jhIlI zake evo sarvotkRSTa paNa jIva A sabhAmAM hAjara nathI. tevo pAtra jIva indrabhUti che ema teNe potAnA avadhijJAnathI nakkI karyuM, tethI teo nAnA brAhmaNanuM rUpa dhAraNa karIne indrabhUti (gautama) pAse gayA. temanAmAM (gautamamAM) tIrthaMkara bhagavAnanA vajIra thavAnI eTale ke gaNadhara padavInI yogyatA hatI; paNa te vakhate yathArthabhAna na hatuM. hajAro ziSyonI vacce teo yajJa karatA hatA, tyAM brAhmaNanA vezamAM jai indra kahyuM ke tamAre vAda karavo hoya to mahAvIra prabhu
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAse cAlo, gautame kahyuM cAlo. gautama mahAvIra prabhu pAse javA nIkaLyA, mAnasthaMbha pAse pahoMcatA ja temanuM mAna gaLI gayuM, te mAnastaMbha oLaMgIne gautama jayAM dharma sabhAmAM dAkhala thayA ke turata ja bhagavAnanI vANI chUTI. gautamane AtmabhAna thayuM. nigraMtha munipada pragaTayuM, te sAthe manaH paryaya jJAna thayuM ane gaNadhara padavI maLI. gaNadharapada maLyA pachI temaNe AjanI ja mitie rAtrinA AgalA pAchalA be pahoranA eka eka aMtarmuhUrtamAM ja bAra aMga ane caudapUrvanI racanA karI te satazrutanI racanAno divasa ane sarvajJanI divyadhvani prathama chUTayAno divasa Ajano ja che. utkRSTa dharma samajavAne pAtra jIva thAya tyAre tenA nimittarUpa vANI maLyA vinA rahe nahI. 'jhADa UgavAnA hoya tyAre varasAda na paDe evuM bane nahI.' behada :aparimita; amaryAdita. (2) amApa; anaMta; hada vinAnuM, maryAdA rahita, amaryAda. (3) amaryAdita; jenI koi maryAdA sImA nathI evo. baMdha :pahelAM AtmA zuddha hato ane pachI vikArI thayo, pahelAM karmabaMdha nahoto ane pachIthI karma baMdhAyA ema nathI. arthAt AtmAnA vikArI pariNAmathI karma thayAM ane karmathI vikArI pariNAma thayA ema nathI. banne anAdithI svataHsiddha che. anAdi kALathI karma karmarUpe ane AtmAnA pariNAma vikArarUpe svataMtrapaNe thatA AvyA che. koIthI koI thayA che ema nathI. anAdithI purANAM karma kharatAM jAya ane tenuM nimitta pAmIne jIvamAM navA navA vikArI pariNAma thatA jAya tathA enuM nimitta pAmIne navAM karma baMdhAtAM jAya ema pravAha che. A pramANe anAdi pravAhapaNAne lIdhe jIvapudgalano je baMdha thAya che emAM ItaretarAzraya doSa nathI. anAdikALathI Avo je baMdha che te kartAkarmanI pravRttinuM nimitta je ajJAna tenuM nimitta che. kartAkarmanI pravRttinuM nimitta ajJAna che ane ajJAnanuM nimitta pUrvanAM jUnAM karmano baMdha che. ajJAna kAMI AtmAno mULa svabhAva nathI. ajJAna-paryAya svayaM (azuddha) upAdAna che ane tenuM nimitta pUrvano karmabaMdha che. karma che te 684 kAMI ajJAna karAvI de che ema nathI. paraMtu pote jyAM lagI rAga-dveSa-ajJAna karyA kare che tyAM lagI karma nimitta thAya che. nijacaitanyasvabhAvanA lo jene ajJAna TaLI jAya che tene kartAkarma pravRtti maTe che ane karmabaMdha paNa TaLI jAya che. tathA je svabhAvanA lakSe pariNamato nathI tene ajJAna che. tene kartAkarmanI pravRtti che ane navo navo karmabaMdha paNa che. baMdha :jIvanA moharAgadveSa vaDe snigdha pariNAma (te baMdha che) temaja tenA (snigdha pariNAmanA) nimittathI karmapaNe pariNata pudgalonuM jIvanI sAthe anyonya avagAhana (viziSTa zakti sahita ekakSetrAvagAhasaMbaMdha) te baMdha che. baMdhanA be prakAra che; moharAgadveSa vaDe snigdha evA je jIvanA zubha ke azubha pariNAma te bhAvabaMdha che. ane tenA (zubhAzubha pariNAmanA) nimittathI zubhAzubha karmapaNe pariNata pudgalonuM jIvanI sAthe anyonya avagAhana (viziSTa zakti sahita ekakSetrAvagAhasaMbaMdha) te dravyabaMdha che. karmabaMdhaparyAyanA cAra vizeSo che : prakRtibaMdha, pradezabaMdha, sthitibaMdha ane anubhAgabaMdha. AmAM sthiti-anubhAga ja atyaMta mukhya vizeSo che. prakRti-pradeza to atyaMta gauNa vizeSo che; kAraNake sthiti-anubhAga vinA karmabaMdhaparyAya nAmamAtra ja rahe. tethI ahIM prakRti-pradezabaMdhane mAtra grahaNa zabdathI kahela che ane sthiti-anubhAgabaMdhane ja baMdha zabdathI kahela che. jIvanA koI paNa pariNAmamAM vartato yoga karmanAM prakRti-pradezanuM arthAt grahaNanuM nimitta thAya che. ane jIvanA te ja pariNAmamAM vartato moharAgadveSabhAva karmanAM sthiti-anubhAganuM arthAt baMdhanuM nimitta thAya che; mATe moharAgadveSabhAvane baMdhanuM aMtaraMga kAraNa (aMtaraMga nimitta) kahyuM che ane yogane -ke je grahaNanuM nimitta che tene-baMdhanuM bahiraMga kAraNa (bAhya nimitta) kahyuM che. (2) dayA-dAna Adi je vikalpa UThe temAM aTakavuM te baMdha che. (3) jo kharekhara A AtmA anyanA (pudgalakarmanA) Azraya vaDe anAdi kALathI rata rahIne karmodayanA prabhAvayuktapaNe vartavAthI udita (pragaTa thatA) zubha ke azubha bhAvane kare che, to te AtmA te nimittabhUta
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAva vaDe vividha pulakarmathI baddha thAya che. tethI ahIM (ema kahyuM ke, moharAgadveSa vaDe snigdha evA je jIvanA zubha ke azubha pariNAma te bhAvabaMdha che ane tenA (zubhAzubha pariNAmanA) nimittathI zubhAzubha karmapaNe pariNata pulonuM jIvanI sAthe anyonya avagAhana (viziSTa zakti sahita ekakSetrAvagAhasaMbaMdha) te dravyabaMdha che. grahaNa eTale karmayugalono jIvapradezavartI (jIvanA pradezonI sAthe eka kSetre rahelA) karmaskaMdhomAM praveza; tenuM nimitta yoga che. yoga eTale vacanavargaNA, manovargaNA, kAyavargaNA ane karmavargaNAnuM jemAM AlaMbana hoya che evo Atmapradezono parispada (arthAt jIvanA pradezonuM kaMpana). baMdha eTale karmapulonuM viziSTa zaktirUpa pariNAma sahita sthita rahevuM te (arthAt karmapulonuM amuka anubhAgarUpa zakti sahita amuka kALa sudhI TakavuM te); tenuM nimitta jIvabhAva che. jIvabhAva ratirAgadveSamohayukta (pariNAma) che arthAt mohanIyanA vipAkathI utpanna thato vikAra che. tethI ahIM (baMdhane viSe) bahiraMga kAraNa (nimitta) yoga che kAraNake te pudgalonA grahaNano hetu che, ane aMtaraMga kAraNa (nimitta) jIvabhAva ja che. kAraNake te (karmapulonI) viziSTa zakti ane sthitino hetu che. bhAvArtha :- karmabaMdhaparyAyanA cAra vizeSo che : prakRtibaMdha, pradezabaMdha, sthitibaMdha ane anubhAgabaMdha. AmAM sthiti-anubhAga ja atyaMta mukhya vizeSo che. prakRti-pradeza to atyaMta gauNa vizeSo che; kAraNake sthitianubhAga vinA karmabaMdhaparyAya nAmamAtra ja rahe. tethI ahIM prakRtipradezabaMdhane mAtra grahaNa zabdathI kahela che ane sthiti-anubhAgabaMdhane ja baMdha zabdathI kahela che. jIvanA koI paNa pariNAmamAM vartato yoga karmanAM prakRti-pradezanuM arthAt grahaNanuM nimitta thAya che ane jIvanA te ja pariNAmamAM vartato moharAgadveSabhAva karmanAM sthiti-anubhAganuM arthAt baMdhanuM nimitta thAya che; mATe moharAgadveSabhAvane baMdhanuM aMtaraMga kAraNa (aMtaraMga nimitta) kahyuM che 685 ane yogane-ke je grahaNanuM nimitta che tene-baMdhanuM bahiraMga kAraNa (bAhya nimitta) kahyuM che. A baMdhanA bahiraMgakAraNa ane aMtaraMgakAraNanuM kathana che. granthAMtaramAM (anya zAstramAM) mithyAtva, asaMyama (avirati, kaSAya ane yoga e cAra prakAranA dravyahetuone dravyapratyayone) ATha prakAranAM karmonAM kAraNa tarIke baMdhahetu kahyA che. temane paNa baMdhahetupaNAnA hetuo jIvabhAvabhUta rAgAdika che; kAraNake (9) rAgAdi bhAvono abhAva hotAM dravya mithyAtva, dravyaasaMyama, dravya-kaSAya ane dravyayoganA sarbhAvamAM paNa jIvo baMdhAtA nathI. tethI rAgAdibhAvone aMtaraMga baMdhahetupaNuM hovAne lIdhe (9) nizcayathI baMdhahetupaNuM che ema nakakI karavuM. () jIvagata rAgAdirUpa bhAva pratyayono abhAva hotAM dravyapratyayonA vidyamAnapaNAmAM paNa jIvo baMdhAtA nathI. jo jIvagata rAgAdibhAvonA abhAvamAM paNa dravya pratyayonA udayamAtrathI baMdha thAya to sarvadA baMdha ja rahe. (mokSano avakAza ja na rahe, kAraNake saMsArIone sadAya karmodayanuM vidyamAnapaNuM hoya che. (4) udayagata dravyamithyAtvAdi pratyayonI mAphaka rAgAdibhAvo navA karmabaMdhamAM mAtra bahiraMga nimitta nathI paNa teo te navA karmabaMdhamAM aMtaraMga nimitte tethI temane nizcayathI baMdha hetu kahyA che. A rIte baMdha padArthanuM vyAkhyAna samApta thayuM. (paMcAstIkAya gAthA 147-48-49). (4) karmadravyanI eTale pudgaladravyanI sAthe jIvano saMbaMdha thavo te baMdha. (5) AtmAnuM ajJAna, rAga-dveSa, puNya-pApanA bhAvamAM aTakI javuM te bhAvabaMdha che. ane te samaye karmayogya pulanuM svayaM karmarUpa baMdhAvuM te dravyabaMdha che. (temAM jIvanI azuddha paryAya nimitta mAtra che.) (6) jIvanA moharAgadveSa vaDe snigdha pariNAma te baMdha che, tema ja tenA-snigdha pariNAmanA nimittathI karmapaNe pariNata yugalonuM jIvanI sAthe anyonya avagAhana-viziSTa zakti sahita ekakSetrAvagAhasaMbaMdha te baMdha che. (7)
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ prANIone Icchita sthAnamAM jatAM rokavA mATe rassI vagerethI baMdhavA te. (9) AtmAno vizALa svabhAva cUkIne, vartamAna vikArI paryAya jeTalo ja huM chuM-tema mAnIne rokAvuM tenuM nAma baMdha che. vAstavika rIte vikAramAM jo ekAkAra thai gayo hoya to koi divasa chUTo paDI zake nahi, mATe vastumAM vikAra nathI paraMtu paryAyamAM vikAra che. paryAya mAtramAM aTakavuM tenuM nAma baMdha che. svabhAvanI zudhdhine bhUlI javI ane paryAyamAM aTakavuM tenuM nAma baMdha che. (10) je saMbaMdha vizeSathI aneka vastumAM ekapaNAnuM jJAna thAya te saMbaMdha vizeSane baMdha kahe che. (11) aneka cIjomAM ekapaNAnuM jJAna karAvavAvALA saMbaMdha vizeSane baMdha kahe che. (12) (9) prakRtibaMdhaHkarmonA svabhAvane prakRtibaMdha kahe che. (9) sthitibaMdha= jJAnAvaraNAdi karmo potAnA svabhAvarUpe jeTalo kALa rahe te sthitibaMdha che.(*) anubhAgabaMdha = jJAnAvaraNAdi karmonA rasavizeSane anubhAgabaMdha kahe che. (9) pradezabaMdha = jJAnAvaraNAdi karmorUpe thanAra pudgalaskaMdhonA paramANuonI saMkhyA te pradezabaMdha che. baMdhanA uparyukata cAra prakAramAM prakRtibaMdha ane pradezabaMdhanA yogano nimitte thAya che, ane sthitibaMdha tathA anubhAga baMdha kaSAyanA nimitte thAya che. ahIM baMdhanA prakAra varNavyA che te padulakarma baMdhanA che; te dareka prakAranA bheda upabheda have anukrame kahe che. pahelo arthAt prakRtibaMdha jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, vedanIya, mohanIya, Ayu, nAma, gotra ane aMtarAya-e ATha prakArano che. (1) jJAnAvaraNa =jayAre AtmA pote potAnA jJAnabhAvano ghAta kare tyAre AtmAnA jJAnaguNanA ghAtamAM je karmano udaya nimitta thAya tene jJAnAvaraNa kahe che. darzanAvaraNa jayAre AtmA pote potAnA darzanabhAvano ghAta kare, tyAre AtmAnA darzanaguNanA ghAtamAM je karmano udaya nimitta thAya tene darzanAvaraNa kahe che. (3) vedanIya= jayAre AtmA pote mohabhAva vaDe para lakSe AkuLatA kare tyAre sagavaDatA ke agavaDatArUpa saMyoga prApta thavAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene vedanIya kahe che. (4) mohanIya jIva potAnA svarUpane bhUlIne anyane potAnA samaje athavA svarUpAcaraNamAM asAvadhAnI kare tyAre je karmano udaya nimitta thAya tene mohanIya kahe che. (5) Ayu= jayAre jIva potAnI yogyatAthI nArakI, tiryaMca, manuSya ka devanA zarIramAM rokAi rahe che tyAre je karmano udaya nimitta thAya tene Ayukarma kahe che. (6) nAma = jIva je zarIramAM hoya te zarIrAdinI racanAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene nAmakarma kahe che. (7) gotra = jIvane uMca ke nIca AcaraNavALA kuLamAM pedA thavAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene gotrakarma kahe che. (8) aMtarAya= jIvane dAna, lAbha, bhoga, upabhoga ane vIryanA viddhamAM je karmano udaya nimitta thAya tene aMtarAyakarma kahe che. prakRtibaMdhanA A ATha bhedomAMthI jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAya e cAra ghAtikarma kahevAya che, kema ke teo jIvanA anujIvI guNonA paryAyanA nimittanA ghAtamAM nimitta che; ane bAkI vedanIya, Ayu,nAma ane gotra e cArane aghAtikarma kahevAya che, kema ke, teo jIvanA anujIvI guNonA paryAyanA ghAtamAM nimitta nathI paNa pratijIvI guNonI paryAyanA ghAtamAM nimitta che. vastumAM bhAva svarUpa guNa anujIvI guNa ane abhAva svarUpa guNa pratijIvI guNa kahevAya che. (13) baMdhAvAnuM nAma baMdha che. athavA jenA dvArA ke jemAM baMdhAya che tenuM nAma baMdha che. te baMdha traNa prakArano che.-jIvabaMdha, pudgalabaMdha ane jIvapugalabaMdha. eka zarIramAM rahenArA anaMtanaMta nigodanA jIvono je paraspara baMdha che te jIvabaMdha kahevAya che. betraNa vegere pugalono je samavAya saMbaMdha thAya che te pugalabaMdha kahevAya che. tathA audArika vargaNAo, vaikriyika
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ vargaNAo, AhAraka vargaNAo, taijasa vargaNAo ane kArmANa vargaNAo eno ane jIvono je baMdha kahevAya che te jIva-pula baMdha kahevAya che. je karmanA kAraNe anaMtAnaMta jIva eka zarIramAM rahe che te karmanuM nAma jIva baMdha che. je snigdha ane rUkSa vagere guNone lIdhe pudagalono baMdha thAya che tenuM nAma pudgalabaMdha che. je mithyAtva, asaMyama, kaSAya ane yoga AdinA nimitte jIva ane pulono baMdha thAya che. te jIva -pudgala baMdha kahevAya che. A baMdhane paNa bhagavAna jANe che. (14) parAzrita pariNAma ja baMdhanuM kAraNa che. eka dravyanA pariNAma bIjA dravyamAM kAMipaNa kare tene doSita mAnyatA kahI che. (15) jevI rIte chidradvArA pANI AvIne naukAmAM bharAi jAya che tevI rIte karma paramANu AtmAnA pradezomAM mithyAtvAdine kAraNe eka kSetre bhegAM thAya che te baMdha che. (16) AtmA pote potAnA vikArI bhAvathI baMdhAvA yogya che. te baMdhAvA yogya potAnI avasthA te bhAvabaMdha ane tenuM nimitta pAmI navA karma potAnI yogyatAthI baMdhANAM te dravyabaMdha. koi koine bAMdhatuM nathI. jIva baMdhanarUpa vikArI bhAva karI, paravasaNamAM ThIka-akIka bhAve aTake tyAre para nimitta thayuM evo Aropa Ave che, ane svalakSe sthira rahe to nirmaLa zaktino vikAsa thAya che. vikAsapaNe nahi thatAM para viSayamAM vikAra bhAve joDANa karI aTakayo eTale vartamAna avasthA hINI karI te ja bhAvabaMdha che. te ja paramArtha AvaraNa che. te vikArapaNe thanArA AtmAnI rAga-dveSa avasthA thaine bhAvakarma; prathama samayathI bIjA samayanI arUpI avasthA vikArapaNe badalANI te kriyA; e bhAvabaMdhano kartA ajJAnapaNe jIva che. jaDakarmano kartA jIva nathI tathA kameM jIvane rokayo nathI. vartamAna eka samayanI sthitimAM thatA navA baMdhane pote rokavAnI yogyatA jIva rAkhe che. pragaTa vikArI avasthA vakhate paNa dareka samaye dravyamAM trikALI pUrNa zaktithI akhaMDapaNuM che tema nahi mAnanAre potAno svabhAva hINo mAnyo che. potAnA trikALIpaNAnI mAnyatA na karI te bhAva ja baMdhAvA yogya che; jaDa karme bAMdhyo nathI. atyAra sudhI zAstranA nAme palAkhAM gokhyAM ke karma AvaraNa kare, karma bAMdhe tethI te pheravavuM kaThaNa lAge che. svataMtra vastunI oLakhANa kare to beu dravyo judAM-svataMtra hatAM chatAM nimittAdhana mAnyatAno saMsAra hato ema te mAne. zradhdhAmAM pUrNa svataMtra svarUpano svIkAra karyA pachI puruSArthanI nabaLAino alpa rAga rahyo teno dhaNI jJAnI nathI. svabhAvamAM vikAra nathI. svabhAva to vikArano nAzaka ja che, tene bhUlI bhAvabaMdhanamAM jIva aTakayo tyAre jaDa karmane nimitta kahevAyuM. karma jIvane baMdha karAvatuM nathI, ane jIve paramArthe karma bAMdhyAM nathI, potAmAM baMdha avasthAnI yogyatA hatI ema mAne to vIryaMtarAya karma, para vajana na rahe. karmano saMyoga to tenI sthiti pUrI thatAM jJAnI ke ajJAnI beune niyamathI chUTI jAya che. karma naDatAM nathI paNa pote jevo bhAva (virodha ke avirodhapaNe) potAmAM kare tenuM phaLa te ja samaye potAmAM AkuLatA ke nirAkuLatApaNe Ave che. (17) rAga (budhdhipUrvaka=icchApUrvaka; ekatvabuddhithI) (18) baMdha to be vacce hoya, ekalo AtmA baMdha svarUpa kema hoi zake ? e praznano uttara e che ke, eka to AtmA ane bIjo moha rAgadveSAdibhAva ema hovAthI, moha rAga dveSAdi bhAva vaDe malina svabhAvavALo AtmA pote ja bhAvabaMdha che. (19) AtmA pote potAnA vikArIbhAvathI baMdhAvA yogya che. te baMdhAvA yogya potAnI avasthA te bhAvabaMdha ane tenuM nimitta pAmI navA karma potAnI yogyatAthI baMdhANAM te dravyabaMdha. koi koine bAMdhatuM nathI. jIva baMdhanarUpa vikArI bhAva karI, para valaNamAM ThIka akIka bhAve aTake tyAre para nimitta thayuM evo Aropa Ave che, ane svalakSe sthira rahe to nirmaLa zakitano vikAsa thAya che. vikAsapaNe nahi thatAM para viSayamAM vikArabhAve joDANa karI aTakayo eTale vartamAna avasthA te ja samaye hINI karI te ja bhAvabaMdha che. te ja paramArtha AvaraNa che. te vikArapaNe thanArA AtmAnI rAgadveSarUpa avasthA thai te bhAvakarma; prathama samayathI bIjA samayanI arUpI avasthA vikArapaNe badalANI te kriya; te baMdhabhAvano kartA ajJAnapaNe jIva che. jaDakarmano kartA jIva nathI tathA karma jIvane rokato nathI.
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ vartamAna eka samayanI sithatimAM thatA navA baMdhane pote rokavAnI yogyatA jIva rAkhe che, pragaTa vikArI avasthA vakhate paNa dareka samaye dravyamAM trikALI pUrNa zaktithI akhaMDapaNuM che tema nahi mAnanAre potAne svabhAva hINo mAnyo che. potAnA trikALIpaNAnI mAnyatA na karI te bhAva ja baMdhAvA yogya che. jaDa karma bAMdhyo nathI. atyAra sudhI zAstranA nAme palAkhA gokhyAM ke karma AvaraNa kare, karma bAMdhe, tethI te pheravavuM kaThaNa lAge che. svataMtra vastunI oLakhANa kare to beu dravyo judAM-svataMtra hatAM chatAM nimittAdhIna mAnyatAno saMsAra hato ema te mAne. zradhdhAmAM pUrNa svataMtra svarUpano svIkAra karyA pachI puruSArthanI nabaLAipaNe alpa rAga rahyo teno ghaNI jJAnI nathI. svabhAvamAM vikAra nathI. svabhAva to vikArano nAzaka ja che tene bhUlIne bhAvabaMdhanamAM jIva aTakayo tyAre jaDakarmane nimitta kahevAya. karma jIvane baMdhana karAvatuM nathI ane jIve paramArthe karma bAMdhyA nathI. potAmAM baMdha avasthAnI yogyatA hatI ema mAne to vIryAtarAya karma upara vajana na rahe. karmano saMsaMyo to tenI sthiti pUrI thatAM jJAnI ke ajJAnI beune niyamathI chUTI jAya che. karma naDatAM nathI paNa pote jevo bhAva (virodha ke avirodhapaNe) potAmAM kare tenuM phaLa te ja samaye potAmAM AkuLatA ke nirAkuLatApaNe Ave che. AtmA vastupaNe ekarUpa rahe chatAM tenI avasthA ekarUpa na rahe, tema rajakaNa vastupaNe ekarUpa rahe chatAM tenI avasthA badalAyA kare, ekarUpa na rahe. jaDamAM jJAna nathI chatAM te vastu che tethI trikALI zaktivAna che. dareka samaye pUrNa dhruvapaNuM rAkhIne potAnI tAkAtathI avasthAo badale che. A rahasya kevaLa jJAnano kakako che. dareka vastunI pUrepUrI svataMtratAI temAM jAherata thAya baMdhanA cAra prakAra che. (21) baMdhanA prakRtibaMdha, sthitibaMdha, anubhAgabaMdha ane pravezabaMdha e cAra bheda che. (1) prakRtibaMdha karmonA svabhAvane prakRtibaMdha kahe che. (2) sthitibaMdha-jJAnAvaraNAdi karmo potAnA svabhAvarUpe jeTalo kALa rahe te sthitibaMdha che. (3) anubhAgabaMdha = jJAnAvaraNAdi karmorUpe rasavizeSane anubhAgabaMdha kahe che., (4) pradeza baMdha - jJAnAvaraNAdi karmorUpe thanAra pudgala skaMdhonA paramANuonI saMkhyA te pradezabaMdha che. baMdhanA uparyukta cAra prakAramAMthI ane pradezabaMdha yoganA nimitte thAya che. ane rithitibaMdha tathA anubhAgabaMdhI kaSAyanA nimitte thAya che. ahIM je baMdhanA prakAra varNavyA che te pudagalakarmabaMdhanA che; te dareka prakAranA bheda-upabheda have anukrame kahe che.(1) prakRtibaMdhanA mULa bheda=pahelo arthAt prakRtibaMdha jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, vedanIya, mohanIya, AyuSya, nAma gotra ane aMtarAya e ATha prakAranA che. (1) jJAnAvaraNa =jayAre AtmA pote potAnA jJAnabhAvano ghAta kare che tyAre AtmAnA jJAnaguNanA ghAtamAM je karmonAM udaya nimitta thAya tene jJAnAvaraNa karma kahe che. (2) darzanAvaraNa =jayAre AtmA pote potAnA darzanabhAvano ghAta kare tyAre AtmAnA darzanaguNanA ghAtamAM je karmano udaya nimitta thAya tene darzanAvaraNa kahe che. (3) vedanIya =jayAre AtmA pote mohabhAva vaDe para lo AkaLatA kare tyAre sagavaDatA ke agavaDatArUpa saMyogo prApta thavAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene vedanIya kahe che. (4) mohanIya = jIva potAnA svarUpane bhUlIne anyane potAnA samaje athavA svarUpa AcaraNamAM asAvadhAnI kare tyAre je karmano udaya nimitta thAya tene mohanIya kahe che. asaMga svabhAvane jIva bhUle tyAre te baMdhAvA yogya che. baMdhamAM pUrvanuM karma nimitta che. vikArI-avikArI avasthA potAmAM thai te vyavahAra che. nimitta rAgadveSa karAve che ema mAnavuM te vyavahAra nathI paNa vyavahArAbhAsa che, ajJAna che. (20) prakRti, sthiti, anubhAga ane pradezabaMdha A prakAre
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) AyuSya=jayAre jIva potAnI yogyatAthI nArakI, tiryaMca, manuSya ke devanA zarIramAM rokAi rahe tyAre je karmano udaya nimitta thAya tene Ayukarma kahe che. (6) nAma = jIva je zarIramAM hoya te zarIrAdinI racanAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene nAma karma kahe che. (7) gotra= jIvane uca ke nIca AcaraNavALA kuLamAM pedA thavAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene gotrakarma kahe che. (8) aMtarAya= jIvane dAna, lAbha, bhoga, upabhoga ane vIryanA vinamAM je karmano udaya nimitta thAya tene aMtarAyakarma kahe che. prakRttibaMdhanA A ATha bhedomAMthI jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAya e cAra ghAtikarma kahevAya che, kema ke teo jIvanA anujIvI guNonA paryAyanA ghAtamAM nimitta che. ane bAkInA vedanIya,Ayu,nAma ane gotra e cArane aghAtikarma kahevAya che. kema ke, teo jIvanA anujIvI guNAnA paryAyanA ghAtamAM nimitta nathI paNa pratijIvI guNonI paryAyanA ghAtamAM nimitta che. vastumAM bhAva svarUpa guNa anujIvI guNa ane abhAva svarUpa guNa pratijIvI guNa kahevAya che. jema eka ja vakhate khAdhelo AhAra udarAgninA saMyoge rasa, lohI vagere judA judA prakAre thai jAya che. tema eka ja vakhate grahaNa thayelAM karmo jIvanA pariNAmo anusAra jJAnAvaraNa ityAdi aneka bhedarUpa thai jAya che. ahIM udAharaNathI eTalo phera che ke AhAra to rasa, lohI vagere rUpe krame krame thAya che paraMtu karmo to jJAnAvaraNAdi rUpe eka sAthe thai jAya che. (1) anAdithI jIva kadI paNa zudhdha thayo nathI paNa kaSAyasahita ja rahyo che ane tethI jIva ane karmano saMbaMdha anAdithI che. kaSAyabhAvavALo jIva kayAyakarmanA nimitte navo baMdha kare che. kaSAya-karmane mohakarma kahevAya che. ATha karmomAMthI te eka ja karma baMdhanuM nimitta thAya che. (4) pahelAM sUtramAM baMdhanA je pAMca kAraNo jaNAvyA che temAMthI pahelAM cAra mithyAtva, avirati, pramAda ane kapAyano samAveza ahIM keTalA kapAya zabdamAM thai jAya che. (5) ahIM jIva sAthe karmano baMdha thavAnuM kahyuM che, te karma pudagalo che ema batAvavA mATe sUtramAM pudgala zabda kahyo che. tethI karma AtmAno aduSTa guNa che. evI keTalAMka jIvonI je mAnyatA che te dUra thAya che. sakaSAyatAt -ahIM pAMcamI vibhakti lagADavAno hetu evo che ke jevo tIvra, madhyama ke maMda kaSAya jIva kare te mujaba ja karmomAM sthiti ane anubhAga baMdha thAya che. karmanA nimitte jIva sakaSAya thAya che eTale ke je jIvanI avasthAmAM vikArI thavA yogya lAyakAta hoya tene karmanuM nimitta hAjara hoya che. ane je jIvane karmano saMbaMdha na hoya te jIvanI potAnI lAyakAta paNa sakaSAyarUpa thavAnI hotI nathI. e dhyAnamAM rAkhavuM ke sAme karma udaya hoya mATe jIvane kaSAya karavo ja paDe ema nathI; karma hAjara hovA chatAM jIva pote jo svalakSamAM TakIne kaSAyarUpe na pariName to te karmone baMdhanuM nimitta kahevAtuM nathI. (6) jIvane karma sAthe ja saMbaMdha che. te pravAhe anAdithI cAlyo Ave che, paNa te eka ja samaya pUrato che. dareka samaye potAnI yogyatAthI jIva navo navo vikAra kare che tethI te saMbaMdha cAlu rahe che paNa jaDa karmo jIvane vikAra karAvatAM nathI. jIva potAnI yogyatAthI vikAra kare to thAya ane na kare to na thAya. jema ghaNAM kALathI UnuM thayeluM pANI kSaNamAM karI jAya che tema anAdithI vikAra cAlyo Avato hovA chatAM vikAranI yogyatA eka ja samaya puratI hovAthI svabhAvane lakSe te TaLI zake che. vikAra TaLatAM karma sAtheno saMbaMdha TaLe che. baMdhu:sva; svajana. (2) karmanuM TakavuM baMdhu varga :sagA saMbaMdhIo. baMdhakaH navAM karmano baMdha karanAra
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ baMdhatatva AtmAnuM ajJAna, rAgadveSa, puNya-pAparUpa vikAramAM rokAI javuM, (aTakI javuM) te bhAvabaMdha che, ane te samaye karmayogya pagalonuM svayaM (svataH) jIvanI sAthe eka kSetrAvagAharUpe baMdhAvuM te dravyabaMdha che. baMdhatattvanI bhUla :aghAti karmanA (AyuSya-nAmakarma-gotra ane vedanIya karmanA) phaLa anusAra padArthonI saMyoga-viyogarUpa avasthAo thAya che. mithyAdaSTi jIva tene anukULa-pratikULa mAnIne tenAthI huM sukhI-duHkhI chuM evI kalpanA vaDe rAga-dveSa AkuLatA kare che. dhana, yogya strI, putrAdinA saMyo thatAM rati kare che; roga, niMdrA, nirdhanatA, putraviyoga vagere thatAM arati kare che; puNyapApa baMnne baMdhanakartA che, paNa tema nahi mAnIne puNayane hitakara mAne che; tattvadraSTithI to puya-pApa baMnne sahita ja kare ja che, paraMtu ajJAnI evuM nirdhArarUpa mAnato nathI te baMdhatattvanI UMdhI zradhdhA che. baMdhana :piMDa (2) parAzraya bhAva (3) rajakaNanA piMDanuM baMdhana (4) paranI upAdhi (5) rajakaNanA piMDanuM baMdhana (6) jJAnAvaraNAdi dravyakarma, rAga-dveSa Adi bhAvakarma ane zarIrAdino karma e sarva baMdhano, temaja lokasaMbaMdhI baMdhana, svajana kuTuMba baMdhana, dehAbhimAnarUpa baMdhana ane saMkalpa vikalparUpa baMdhanae sarva saMbaMdhano AtyaMtika viyoga thAya tevI rIte te baMdhano tIvrapaNe chedIne mahApuruSono mArga, samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa ratnatrayanI prAptithI akhaMDa Atma svabhAvamAM ramaNatArUpa sarvotkaTa samAdhi mArgamAM niraMtara kayAre vicarIzuM? baMdhana nAmakarma je karmanA udayathI, audArikAdi zarIronA paramANu, paraspara saMbaMdha ne prApta kare, tene baMdhana nAmakarma kahe che. baMdhanuM mULa kAraNa :jema cuMbakanA paththaramAM soyane kheMcavAnI zakti che tevI ja rIte jIva ane pula bannemAM vaibhAvika nAmanI zakti che. ke je baMnnemAM paraspara baMdhanuM kAraNa che. jema cuMbakanA paththaramAM soyane kheMcavAnI zakti che tevI ja rIte loDhAmAM kheMcAi javAnI zakti che. jo baMnnemAM kheMcavA ane kheMcAi javAnI zakti mAnavAmAM na Ave to cuMbaka paththara sivAya pittaLa, cAMdI AdithI lAkaDuM, paththara vagere paNa kheMcAvA joie. tethI mAnavuM paDe che ke baMnnemAM kramapUrvaka kheMcavA ane kheMcAvAnI zakti che. tevI ja rIte jIvamAM karma bAdhavAnI zakita che ane karmamAM jIvanI sAthe baMdhAvAnI zakti-jIva ane karma bannemAM kramapUrvaka bAMdhavA ane baMdhAvAnI zakita che. tethI baMnneno AtmakSetramAM baMdha thai jAya che. AtmAmAM ja bAMdhavAnI zakita che tethI AtmAmAM ja karma AvIne baMdhAi jAya che. jIva ane pudgala ja potAnI zudhdha avasthA choDI baMdharUpa azuddha avasthAmAM kema Ave che ? dharmadravya, adharmadravya Adi dravya kema azuddha nathI thatA ? enuM e ja kAraNa che ke vaibhAvika nAmano guNa A be -jIva ane pudgala dravyomAM ja prApta thAya che tethI A be mAM ja vikAra thAya che. bAkInA dravyomAM thato nathI. baMdhanuM tANa AkhA lokamAM kArmaNavargaNArUpa pulo bharyA che. jayAre jIva kaSAya kare tyAre te kaSAyanuM nimitta pAmIne kArmaNavargaNA pote karmarUpe pariName che ane jIvanI sAthe saMbaMdha pAme che tene baMdha kahevAmAM Ave che. ahIM jIva ane pulanA ekakSetrAvagAharUpa saMbaMdhane baMdha kahyo che. -baMdha thavAthI jIva ane karma eka vastu thai jatI nathI; temaja te be bhegAM thaine koi kArya karatAM nathI eTale jIva ane karma e banne bhegA thaine AtmAmAM vikAra karatAM nathI, temaja jIva ane karma bhegAM thaine pRdulakarmamAM vikAra karatAM nathI. karmono udaya jIvamAM vikAra thato nathI. jIva karmomAM vikAra karato nathI. paNa baMnne svataMtrapaNe potapotAnA paryAyanA kartA che. jayAre jIva potAnI vikArI avasthA kare tyAre jUnAM karmonA vipAkane 'udaya' kahevAmAM Ave che. jo jIva vikArI avasthA na kare to tene mohakarmanI nirjarA thai, ema kahevAmAM Ave che. paralakSa vagara jIvamAM vikAra thAya nahi. jIva jayAre paralakSe potAnI avasthAmAM vikAra bhAva kare tyAre te bhAva anusAra navAM karmo baMdhAya che -ATalo jIva-pudgalano nimitta-naimittika saMbaMdha che. baMdhanapaNuM visaMvAdapaNuM
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ 691 baMdhanA kAraNo mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga e pAMca baMdhanA kAraNo che. baMdhanA kAraNa vastunA svabhAvamAM nathI, paNa e baMdhanA kAraNa paryAyamAM to che ja. jo vyavahAranaya na darzAvavAmAM Ave to baMdhanA kAraNo siddha thaze nahi ane tethI rAgI, dveSI, mohI jIva karmathI baMdhAya che ema paNa kahI nahi zakAya. ane ema thatAM mokSanA upAyanA grahaNano abhAva thaze. ane tethI mokSano paNa abhAva thaze. (2) mithyA darzana, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga e pAMca baMdhanA kAraNo che. mithyAdarzana avirati pramAda kaSAya yogAH baMdha hetavaH. A sUtra ghaNuM upayogI che; saMsAra zuM kAraNe che te A sUtra batAve che. dharmamAM praveza karavA icchatA jIvo tathA upadezako, jayAM sudhI A sUtrano marma na samaje tyAM sudhI eka mahAna bhUla kare che. te A pramANe che. baMdhanA pAMca kAraNomAMthI sauthI pahelAM mithyAdarzana TaLe che ane pachI avirati vagere TaLe che, chatAM teo prathama mithyAdarzanane TALyA vagara aviratine TALavA mathe che. ane te hetuthI temaNe mAnelA bALavrata vagere grahaNa kare che tathA bIjAne paNa teo upadeza Ape che. vaLI, A bALavrata vagere grahaNa karavAthI ane tenuM pAlana karavAthI mithyAdarzana TaLI jaze-ema mAne che. te jIvonI A mAnyatA saMpUrNapaNe judI che. ema A sUtramAM mithyAdarzana paheluM jaNAvIne sUcavyuM che. A sUtramAM baMdhanAM kAraNonAM nAma je kramathI ApyA che te ja kramathI te TaLe che. paraMtu paheluM kAraNa vidyamAna hoya ane tyAra pachInuM kAraNa TaLI jAya e rIte kamabhaMga thato nathI. temanA TaLavAno krama A prANe che. :(9) mithyA darzana cothA guNasthAne TaLe che. (9) avirati pAMcamA-chaThThA guNasthAne TaLe che. (9) pramAda sAtamAM guNasthAne TaLe che. (9) kaSAya bAramAM guNasthAne TaLe che. ane (-) yoga caudamA guNasthAne TaLe che. vastusthitino A niyama nahi samajavAthI ajJAnIo prathama bALavrata aMgIkAra kare che ane tene dharma mAne che; e rIte adharmane dharma mAnavAnA kAraNe teone mithyAdarzana ane anaMtAnubaMdhI kaSAyanuM poSaNa thAya che. mATe jijJAsuoe vastusthitino A niyama samajavAnI khAsa jarUra che. A | niyama samajIne khoTA upAyo choDI prathama mithyAdarzana TALavA mATe samyagdarzana pragaTa karavAno puruSArtha karavo yogya che. mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoganA bhedone jIva bAhyarUpathI jANe paNa aMtaraMgamAM e bhAvonI jAtane oLakhe nahi to mithyAtva TaLe nahi. anya kudevAdinA sevanarUpa gRhitamithyAtvane to mithyAtva tarIke jANe paNa anAdi agRhita mithyAtva che tene na oLakhe,temaja bAhya traNasthAvaranI hiMsAne tathA indriya-mananA viSayomAM pravRtti thAya tene avirati jANe paNa hiMsAmAM pramAda pariNati te mULa che. tathA viSayasevanamAM abhilASA mULa che. tene avaloke nahi, to khoTI mAnyatA TaLe nahi. bAhya krodha karavo tene kaSAya jANe paNa abhiprAyamAM je rAga-dveSa rahe che te ja mULa krodha che; jo tene na oLakhe to mithyA mAnyatA TaLe nahi, bAhya ceSTA thAya tene yoga jANe paNa zaktibhUta (Atma pradezonA parispaMdana rU5) yogane na jANe to mithyA mAnyatA TaLe nahi, mATe temanA aMtaraMga bhAvane oLakhIne te saMbaMdhI anyathA mAnyatA TALavI joie. (3) je je baMdhanA kAraNo che. te baMdhano mArga che. te kAraNanI eka evI AtmadazA te ja mokSamArga che. A baMdhakAraNomAM rAga-dveSane ajJAna e ja mukhya karmagraMthi (gAMTha) che te jethI chedAya te ja mokSamArga che. A rAgAdi sarva vibhAvanA ane dehAdisaMyoganA AbhAsathI rahita evo sat, caitanyamaya kevaLa zudhdha AtmA jethI pAmIe te ja mokSamArga che. temaja karma anaMta prakAranA che, temAM mukhya jJAnAvaraNIyAdI ATha che ane temAM mukhya mohanIya karma che. A mohanIyanA be bheda che. darzanamohanIya ane cAritra mohanIya; darzana mohanIyane Atmabodha haNe che ane cAritra mohanIyane vItarAgatA haNe che. Ama, mohane haNavAno acUka upAya che, e ja sarva karma thI mukta thavA rU5 mokSanA amogha upAyarUpa mokSa mArga che. (4) mithyAdarzana, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga e pAMca baMdhanA kAraNo che. 1. saMsAra zuM kAraNe che te A sUtramAM batAve che. dharmamAM praveza karavA icchatA jIvo tathA upadezako, jayAM sudhI A sUtrano marma na samaje
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ tyAM sudhI eka mahAna bhUla kare che. te A pramANe che. baMdhanA pAMca kAraNomAMthI sauthI pahelAM mithyAdarzana TaLe che. ane pachI avirati vagere TaLe che. chatAM teo prathama mithyAdarzanane TALyA vagara aviratine TALavA mathe che ane te hetuthI temaNe mAnelA bALavrata vagere grahaNa kare che tathA bIjAne paNa teo upadeza Ape che. vaLI, A bALavrata vagere grahaNa karavAthI ane tenuM pAlana karavAthI mithyAdarzana TaLI jaze-ema mAne che. te jIvonI A mAnyatA saMpUrNapaNe judI che. ema A sUtramAM mithyAdarzana paheluM jaNAvIne sUcavyuM che. A sUtramAM baMdhanA kAraNonAM nAma je kramathI ApyAM che te ja kramathI te TaLe che. paraMtu paheluM kAraNa vidyamAna hoya ane tyAra pachInuM kAraNa TaLI jAya e rIte kramabhaMga thato nathI. temanA TALavAno krama A pramANe che. :(1) mithyAdarzana cothA guNasthAne TaLe che. (2) avirati pAMcamA-chaThThA guNasthAne TaLe che. (3) pramAda sAtamA guNasthAne TaLe che. (4) kaSAya bAramAM guNasthAne TaLe che. ane (5) yoga caudamAM guNasthAne TaLe che. 3. vastusthitino A niyama nahi samajavAthI ajJAnIo prathama bALavrata aMgIkAra kare che ane tene dharma mAne che; e rIte adharmane dharma mAnavAne kAraNe teone mithyAdarzana ane anaMtAnubaMdhI kaSAyanuM poSaNa thAya che. mATe jijJAsuoe vastusthitino A niyama samajavAnI khAsa jarUra che. A niyama samajIne khoTA upAyo choDI prathama mithyAdarzana TALavA mATe samyagdarzana pragaTa karavAno puruSArtha karavo yogya che. 4. mithyAtvAdi ke jeo baMdhanA karaNo che teo jIva ane ajIva ema be prakAranA che. je mithyAtvAdi pariNAmo jIvamAM thAya che teo jIva che. tene bhAvabaMdha kahevAya che; ane je mithyAtvAdi pariNAmo pulamAM thAya che teo ajIva che, tene dravyabaMdha kahevAmAM Ave che. baMdhanA pAMca kAraNo kahyAM temAM aMtaraMga bhAvonI oLakhANa karavI joie. mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoganA bhedone jIva bAhyarUpathI jANe paNa aMtaraMgamAM e bhAvonI jAtane oLakhe nahi to mithyAtva TaLe nahi. anya kudevAdinA sevanathI gRhIta mithyAtvane to mithyAtva tarIke jANe paNa anAdi agRhIta mithyAtva che tene na oLakhe, temaja bAhya tra-sthAvaranI hiMsAne tathA indriya-mananA viSayomAM pravRtti thAya tene avirati jANe paNa hiMsAmAM pramAda pariNati te mULa che tathA viSayasevanamAM abhilASA mULa che. tene avaloke nahi to khoTI mAnyatA TaLe nahi. bAhya krodha karavo tene kapAya jANe paNa abhiprAyamAM je rAga-dveSa rahe che te ja mULa krodha che; je tene na oLakhe to mithyA mAnyatA TaLe nahi mATe temanA aMtaraMga bhAvane oLakhIne te saMbaMdhI anyathA mAnyatA TALavI joie. baMdhanA prakAra :vAstavamAM baMdha traNa prakArano che. bhAva baMdha, dravyabaMdha ane ubhayabaMdha temAM bhAvabaMdha ane dravyabaMdha to judA judA svataMtra che. paraMtu trIjo je ubhayabaMdha che te jIva ane pula bannenA meLathI thAya che. baMdhanuM lakSaNa che ke aneka padArtho nAmekatva budhdhijanaka sambandhavizeSo bandha : arthAt aneka padArthomAM ekatvabudhdhi utpanna karanAra saMbaMdhanuM nAma baMdha che. ahIM baMdha traNa prakArano batAvavAmAM Avyo che. temAM ubhayabaMdha to jIvAtmA ane pagalakarma A baMnneno saMbaMdha thavAthI thAya che. bAkInA je be prakAranA baMdha che te bethI thayelA nathI. paraMtu judA judA svataMtra che. bhAvabaMdha to AtmAno ja vaibhAvika (azudhdhi) bhAva che. ane dravyabaMdha pulano evo skaMdha che ke jemAM baMdha thavAnI zakti che. A banne prakAranA judA judA baMdhomAM paNa ekatvabudhdhi utpanna karanAra evuM baMdhanuM lakSaNa rahe ja che. kema ke rAgamaya je bhAvabaMdha che te paNa vAstavamAM jIva ane pulano ja vikAra che. A rAga paryAya jIva ane pula bannenA yogathI thayelo che. AtmAno aMza che e apekSAe rAga
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ paryAya jIvanI kahevAmAM Ave che ane pudgalanA aMzanI apekSAe te ja paryAya pugalanI kahevAya che. rAga paryAya bannenI che eno artha e nathI ke jIva pugalamaya banI jAya che athavA pudgala jIvarUpa thai jAya che. paraMtu bannenA aMzonA meLathI rAga-paryAya thAya che. je dravyabaMdha che te paNa aneka paramANuono samudAya che tathA ubhayabaMdhamAM to baMdhanuM lakSaNa spaSTa ja che. baMdhanA bheda bhAvabaMdha,dravyabaMdha, ane ubhayabaMdha. A rIte baMdhanA traNa bheda che. temAM bhAvabaMdha ane dravyabaMdhamAM to dhULapaNe eka eka ja padArtha hoya che, kema ke rAgadveSAdi bhAva ja bhAvabaMdha kahevAya che. A bhAvomAM AtmAnI ja mukhyatA rahe che. karmanA nimitte AtmAnA cAritraguNanA vikArane rAgadveSa kahe che. dravyabaMdhamAM kevaLa pudgala ja Ave che. tethI A banne baMdha to pratyeka svataMtra che. paraMtu trIjo baMdha je ubhayabaMdha che te AtmA ane pula A be drayonA saMbaMdhathI thAya che. paraspara eka bIjAnI apekSA sahita je jIva ane karma banneno saMbaMdha che te ja ubhayabaMdha kahevAya che. jIva to karmothI baMdhAyelo che ane karma jIvathI baMdhAyelA che. (2) prakRtibaMdha, pradezabaMdha, sthiti baMdha ane anubhAgabaMdha e baMdhanA cAra bheda che. (1) prakRttibaMdhakarmonA svabhAvane prakRtibaMdha kahe che. (2) pradezabaMdha=jJAnAvaraNAdi karmorUpe thanAra pudgalaskaMdhonA paramANuonI saMkhyA te pradezabaMdha che. (3) sthiti baMdha = jJAnAvaraNAdi karmo pAtAnA svabhAva rUpe jeTalo kALa rahe te sthitibaMdha che. anubhAga baMdha= jJAnAvaraNAdi karmonA rasavizeSane anubhAga baMdha kahe che. baMdhanA uparyukata cAra prakAramAMthI prakRtibaMdha ane pradezabaMdha yoganA nimitte thAya che. ane sthitibaMdha tathA anurAgabaMdha kaSAyanA nimitta thAya che. ahIM je baMdhanA prakAra varNavyA che te pudgalakarmabaMdhanA che. te dareka prakAranA bheda-upabheda have anukrame kahe che. 693 prakRttibaMdhanA mULabheda=pahelo arthAt prakRtibaMdha jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, aMtarAya, mohanIya, Ayu, nAma, gotra ane vedanIya e ATha prakArano che. (1) jJAnAvaraNa =jayAre AtmA pote potAnA jJAna svabhAvano ghAta kare tyAre AtmAnA jJAnaguNanA ghAtamAM je karmano udayanimitta thAya tene jJAnAvaraNa kahe che. (2) darzanAvaraNa = jayAre AtmA pote potAnA darzana bhAvano ghAta kare tyAre AtmAnA darzanaguNanA ghAtamAM je karmano udaya nimitta thAya tene darzanAvaraNa kahe che. (3) aMtarAya-jIvane dAna, lAbha, bhoga, upabhoga ane vIryanA vidanamAM je karmano udaya nimitta thAya tene aMtarAya karma kahe che. (4) mohanIya jIva potAnA svarUpane bhUlIne anyane potAnA samaje athavA svarUpAcaraNamAM asAvadhAnI kare tyAre je karmano udaya nimitta thAya tene mohanIya kahe che. (5) Ayu=jayAre jIva potAnI yogyatAthI nArakI, tiryaMca, manuSya ke devanA zarIramAM rokAi rahe tyAre je karmano udaya nimita thAya tene Ayukarma kahe che. (6) nAma = jIva je zarIramAM hoya te zarIrAdinI racanAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene nAma karma kahe che. (7) gotra = jIvane UMca ke nIca AcaraNavALA kuLamAM pedA thavAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene gotra karma kahe (8) vedanIya = jayAre AtmA pote mohabhAva vaDe para lakSe AkuLatA kare tyAre sagavaDatA ke agavaDatA rUpa saMyogo prApta thavAmAM je karmano udaya nimitta thAya tene vedanIya kahe che.
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) (2) prakRtibaMdhanA A ATha bhedomAMthI jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, aMtarAya ane mohanIya e cAra ghAtikarma kahevAya che. kema ke teo jIvanA anujIvI guNonA paryAyanA ghAtamAM nimitta che; ane bAkInA Ayu,nAma,gotra ane vedanIya e cArane aghAti karma kahevAya che. kema ke, teo jIvanA anujIvI guNonA paryAyanA ghAtamAM nimitta nathI paNa pratijIvI guNonI paryAyanA ghAtamAM nimitta che. vastumAM bhAva svarUpa guNa anujIvI guNa ane abhAva svarUpa guNa pratijIvI guNa kahevAya che. jema eka ja vakhate khAdhelA AhAra udAgninA saMyoge rasa, lohI vagare judA judA prakAre thai jAya che, tema eka ja vakhate grahaNa thayelAM karmo jIvanA pariNAma anusAra jJAnAvaraNa ityAdi aneka bhedarUpa thai jAya che. ahIM udAharaNathI eTalo phera che ke AhAra to rasa, lohI vagere rUpe krame krame thAya che paraMtu karmo to jJAnAvaraNAdirUpe eka sAthe thai jAya che. upara kahelA prakRtibhedanA ATha bhedanA uttara bhedo nIce pramANe cheH(1) jJAnAvaraNa karmanA pAMca bheda che. matijJAnAvaraNa, zrutajJAnAvaraNa, avadhijJAnAvaraNa, manaHjJAnAvaraNa ane kevaLajJAnAvaraNa. darzanAvaraNa karmanA nava bheda che. cakSudarzanAvaraNa, aca,darzanAvaraNa, avadhidarzanAvaraNa, kevaLadarzanAvaraNa, nidrA, nidrA nidrA, pracalA , pracalA pracalA ane pracalA syAnagRddhi e nava bheda darzanAvaraNa karmanA che. aMtarAyakarmanA pAMca bheda che. dAnAMtarAya, lAbhAMtarAya, bhogAMtarAya, upabhogAMtarAya ane vIryaMtarAya mohanIya karmanA aThThAvIsa bheda che. (1) darzana mohanIya (2) cAritramohanIya (3)akaSAya mohanIya (4) kaSAya 694 mohanIya. A cAra mohanIya karmanA bhedarU5 mohanIya karma che. te cArenA peTAbheda nIce pramANe che. darzanAmohanIyanA traNa peTA bheda che. (1) mithyAtvamohanIya (2) samyatva mohanIya ane (3) samyatva mithyAtva mohanIya. A traNa bheda darzana mohanIyanA che. cAritra mohanIya nA be bheda che. (1) kayAya vedanIya ane (2) akaSAya vedanIya. hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, puruSaveda ane napuMsakaveda. A nava bheda akaSAya vedanIyanA che. ane anaMtAnubaMdhI, apratyAkhyAna, pratyAkhyAna tathA sajavalananA bhedathI tathA darekanA krodha, mAna, mAyA ane lobha e cAra prakAra-e soLa bheda kaSAya vedanIyanA che. A rIte kala aThThAvIsa bheda mohanIya karmanA che. noMdha -akaSAya vedanIya ane kaSAya vedanIya e baMnneno samAveza cAritra mohamAM thai jAya che. tethI temane gaNatarImAM judA levAmAM AvyAM nathI. TIkA mohanIyakarmanA mukhya be bheda che. darzana mohanIya ane cAritra mohanIya. jIvano mithyAtvabhAva e ja saMsAranuM mULa che. temAM nimitta mithyAtvamohanIya karma che. te darzana mohanIyano eka bheda che. darzanamohanIyanA traNa bheda che. :- mithyAtva prakRti, sabhyatva prakRti ane sabhyatvamithyA prakRti A traNamAMthI baMdha eka mithyAtvaprakRtino ja thAya che. jIvano evo koi bhAva nathI ke jenuM nimitta pAmIne samyakatva mohanIya prakRti ke samyatvamithyAtvamohanIya prakRti baMdhAya; jIvane prathama samyagdarzana pragaTa thavAnA kALamAM (-upazama kALamAM) mithyAtva prakRtinA traNa TukaDA thai jAya che. temAMthI eka mithyAtvarUpe rahe che. eka (1)
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ samatvaprakRtirUpe thAya che. ane eka samyakatvamithyAtva | prakRttirUpe thAya che. cAritra mohanIyanA pacIsa bheda che. nava no kaSAya ane soLa bhedakaSAya vedanIyanA maLIne pacIsa bheda cAritra mohanIyanA che ane darzana mohanIyanA traNa bheda maLIne badhAM thaIne 28 bheda mohanIya karmanA che. (2 ahIM hAsyAdika navanokaSAyane akaSAya vedanIya kahela che tene nokaSAya vedanIya paNa kahevAya che. anaMtAnu baMdhIne artha = anaMta mithyAtva, saMsAra; anubaMdhI tene anusarIne baMdhAya te. mithyAtvane anusarIne je kaSAya baMdhAya che. tene anaMtAnubaMdhI kaSAya kahevAmAM Ave che. anaMtAnubaMdhI krodha-mAna-mAyA lobhanI vyAkhyA nIce mujaba che :- (1) AtmAnA zaddha svarUpanI arUci te anaMtAnubaMdhI krodha che. (2) huM paranuM karI zakuM evI mAnyatApUrvaka je ahaMkAra te anaMtAnubaMdhI mAna -abhimAna che. (3) potAnuM svAdhIna svarUpa na samajAya evI ADa mArIne vikArI dazA vaDe AtmAne Thagavo te anaMtAnubaMdhI mAyA che. (4) puyAdi vikArathI lAbha maLIne potAnI vikArI dazAne vadhAryA karavI te anaMtAnubaMdhI lobha che. anaMtAnubaMdhI kaSAya AtmAnA svarUpAcaraNa cAritrane roke che, zudhdhAtmAnA anubhavane svarUpAcaraNa cAritra kahevAya che. tenI zarUAta cothA guNasthAnathI thAya che, ane caudamAM guNasthAne tenI pUrNatA thaIne siddhadazA pragaTe che. baMdhano pratikULatA; anukULa nahi tevuM ; muzkelIo baMdhabhAva anaMta duHkhanA saMyoganuM kAraNa; mithyA abhiprAya. (2) te sahaja nathI; kRtrima bhAva che; anityabhAva che; kSaNika bhAva che; upAdhi bhAva che; azubha rAga-dveSanI kriyA te kRtrimabhAva che. baMdhamArga ahIM kharekhara zubharUpa vikArI bhAva te puNyAsava che ane azubharUpa vikArI bhAva pApAsava che. tyAM, puNya athavA pApa je bhAvathI AsUve che. te bhAva jyAre je jIvane hoya tyAre te jIva te bhAva vaDe paracAritra che-ema (jinendro dvArA) prarUpavAmAM Ave che. tethI (ema nakakI thAya che ke) paracAritramAM pravRtti te baMdhamArga ja che. mokSamArga nathI. baMdha paryAya karmanA saMbaMdhanI avasthA baMdhuvarNa sagAMsaMbaMdhI (2) sagAM saMbaMdhIo baMdhAya che:lepAya che. badhAyakALa :sadAya. baMdhAvyavasAyasthAna :bAdhaka nirdhAraka sthAna bo karma bhAvakarma ane dravyakarma. bo nayo jina bhagavAnanA upadezamAM be nayo dvArA nirUpaNa hoya che tyAM nizcayanaya dvArA to satyArtha nirUpaNa karavAmAM Ave che. ane vyavahAranaya dvArA abhUtArtha upacarita nirUpaNa karavAmAM Ave che. be Indriya jIva :sparza ane rasa e be indriyavALA jIva-iyaLa vagere. be nayo jina bhagavAnanA upadezamAM be nayo dvArA nirUpaNa hoya che. tyAM nizcayanaya dvArA to satyArtha nirUpaNa karavAmAM Ave ane vyavahAra dvArA abhUtArtha upacarita nirUpaNa karavAmAM Ave che. prazna :- satyArtha nirUpaNa ja karavuM joIe; abhUtArtha upacarita nirUpaNa zA mATe karavAmAM Ave che ? uttara :- jene siMhanuM yathArtha svarUpanA khyAla tarapha dorI javAmAM Ave che, tema jene vastunuM yathArtha svarUpa sIdhuM samajAtuM nI na hoya tene vastu svarUpanA upacarita nirUpaNa dvArA vastusvarU5nA yathArtha khyAla tarapha dorI javAmAM Ave che. vaLI lAMbA kathanane badale saMkSipta kathana karavA mATe paNa vyavahAranaya dvArA upacarita nirUpaNa karavAmAM Ave che. ahIM eTaluM lakSamAM rAkhavAmAM yogya che ke ... je puruSa bilADInA nirUpaNane ja siMhanuM nirUpaNa mAnI bilADI ne ja siMha samajI bese te to upadezane ja yogya nathI, tema ja
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ puruSa upacarita nirUpaNane ja yathArtha-satyArtha nirUpaNa mAnI vastusvarUpane | khoTI rIte samajI bese te to upadezono ja yogya nathI. (ahIM eka udAharaNa levAmAM Ave che :sAdhya-sAdhana viSenuM satyArtha nirUpaNa ema che ke chaThThA guNasthAne vartatI AMzika sudhI sAtamA guNasthAna yogya nirvikalpa zuddha pariNatinuM sAdhana che. have chaThThA guNasthAne kevI athavA karelI zuddhi hoya che - e vAtano paNa sAthe sAthe khyAla karAvavo hoya to vistArathI ema nirUpaNa karAya che je zuddhinA sadbhAvamAM tenI sAthe sAthe mahAvratAdinA zubhavikalpo haTha vinA sahajapaNe vartatA hoya che te chaThThA guNasthAna yogya zuddhi sAtamA guNasthAna yogya nirvikalpa zuddha pariNatinuM sAdhana che. AvA lAMbA kathanane badale ema kahevAmAM Ave ke chaThThA guNasthAne varta mahAvratAdinA zubhavikalpo sAtamAM guNasthAnayogya nirvikalpa zuddha pariNatinuM sAdhana che. AvA lAMbA kathanane badale, ema kahevAmAM Ave ke chaThThA guNasthAne vartatA mahAvratAdinA zubhavikalpo sAtamAM guNasthAnayogya nirvikalpa zuddha pariNatinuM sAdhana che, to e upacarita nirUpaNa che. AvA upacarita nirUpaNamAMthI ema artha tAravavo joIe ke mahAvratAdinA zubhavikalpo nahi paNa temanA dvArA sUcavavA dhArelI chaThThA guNasthAnayogya zuddhi kharekhara sAtamA guNasthAnayogya nirvikalpa zuddha pariNatinuM sAdhana che.). (2) dravya ne paryAya; nizcaya ane vyavahAra. be nayo dvArA pANInuM kathana hoya che. kathana to dravyane paryAyanuM, nizcaya ane vyavahAranuM ema be nayonuM hoya che. temAM eka naya AdaraNIya che ane bIjo naya choDavA yogya hoya che. be bhAvo mULa padArtho (jIva ane ajIva). beImAnI vizvAsaghAta; apramANikatA; kRtanatA; nimakaharAmI; nAstikatA; adharma. bekhabaruM gheluM bekhabaro bhAna vinAnA; potAnA svarUpanA bhAna vinA e caturgatimAM rakhaDe che. bejoDa benamUna; ajoDa. bebhAna :ajJAna; abhAna; bezudhdhi (2) bhAna vagarano bebhAnapaNuM ajJAnapaNuM bhaNe che:mukta thAya che. banAsa :kadara karanArA (bUjha=kadara). ajhavuM :sAmAnA kAryane samajhI enI kadara karavI; karavuM; pAra paDavuM. bujhAvuM TharavuM. buddha sarvajJa paramAtmA paryAyamAM buddha che. eka samayamAM jJAnanI pUrNa dazA pragaTa thatAM pote ane AkhuM lokAloka jJAnamAM AvyuM evA bhagavAnane buddha kahe che. A bhagavAna AtmA dravya buddha che. jJAnasvarUpa buddha nI mUrti che. (2) jJAnasvarUpa (3) jJAnano ghanapiMDa; anaMta jJAnAdi catuSTaya sahita. (4) jJAnarUpa; maLa rahita zuddha AtmAne jJAnarUpe pragaTa kare che. je maLanA abhAvanuM kaLa che. (5) sarvajJa paramAtmA paryAyamAM baddha che. eka samayamAM jJAnanI pUrNa dazA pragaTa thatAM pote ane AkhuM lokAloka jJAnamAM AvyuM evA bhagavAnane buddha kahe che. A bhagavAna AtmA dravaye buddha che. jJAnasvarUpa buddhanI mUrti che. (6) anaMtadarzana; anaMtajJAna; anaMtasukha ane anaMta vIrya Adi catuSTaya sahitane budhdha kahevAya che. (7) jJAnano piMDa buddha :anaMta jJAnAdi catuSTaya sahita (8) jJAnasvarUpa budhdha puruSa :vicakSaNa puruSa; hita karavAnA kAmI baddhapue :baMdhAyeluM ane sparzAyeluM buddhi bodhanamAtrapaNuM te buddhi che. buddhi, pratibhA, prajJA e matijJAnanI tAratamyatA (hIna-adhikapaNuM) sUcaka jJAnanA bhedo che. (2) matijJAna (3) indriya Azrita hoya che. indriya Azrita budhdhi saMsAra vRddhi ApanAra hoya che. saMsAra phaLane ApanAra hoya che. indriya Azrita buddhi ajJAnarUpa che ane AgamaAzrita budhdhi jJAnarUpa che. tethI ja ajJAnInA bhogone baMdhanuM ane jJAnInA bhogone nirjarAnuM kAraNa kahevAmAM Ave che. (4) indriya Azritane budhdhi kahe che. buddhi gocara duHkha te to draSTAMtathI samajAvI zakAya.
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ buddhinA ATha guNo: (1) zubhUSA= sAMbhaLavAnI IcchA te zuzraSA. (2) grahaNa =artha samajIne grahaNa karavuM te grahaNa. (4) dhAraNa= smRtimAM rAkhavuM te dhAraNa. (5) vijJAna=ne saMbaMdhI vizeSa jJAna te vijJAna. (6) uhA=zaMkA upasthita karavI te uhA. (7) apoI=potAnI ke paranI zaMkAnuM samAdhAna te apoha. (8) tattvAbhiniveza=je tatvanirNaya thAya te choDe nahi te tattvAbhiniveza. athavA (1) dharmakathA sAMbhaLavavAnI icchA, (2) zravaNa (3) grahaNa (4) smaraNa (5) sAMbhaLelAmAM tarka uThAvavo, (6) zaMkAnuM samAdhAna karavuM (7) padArthanuM saMzaya rahita jJAna ane (8) tatva nirNaya e budhdhinA ATha guNo kahevAya che. buddhinA bAradAna :sthaLa budhdhivALA buddhipUrvaka rucipUrvaka; abhiprAyapUrvaka. (2) buddhithI pakaDAya evo vikalpa hoya tene budhdhipUrvaka kahevAya. buddhipUrvakano rAga :jJAnamAM jaNAya evo rAga (2) manapUrvakano rAga buddhiprasAra :vikalpono phelAvo; vikalpa vistAra; cittanuM bhramaNa; mananuM bhaTakavuM te; mananI caMcaLatA. ahaMtAdinI bhakti paNa rAga vinA hotI nathI. rAgathI cittanuM bhramaNa thAya che; cittanA bhramaNathI karmabaMdha thAya che, mATe A anarthonI paraMparAnuM mULa kAraNa rAga ja che. mAtra nityAnaMda jeno svabhAva che evA nija AtmAne je bhAvato nathI, te jIvane mAyA-mithyA-nidAnazalyatrayAdika samastavibhAgarUpa buddhiprasAra rokI zakAto nathI ane te nahi rokAvAthI (arthAt buddhiprasArano nirodha nahi thavAthI) zubhAzubha karmano saMvara thato nathI; tethI ema TharyuM ke samasta anarthaparaMparAonuM rAgAdivikalpo ja mULa che. budha:samaju (2) vidvAno; jJAnIo. (3) jJAnI; hita karavAnA kAmI; vicakSaNa budha jana :catura puruSa; cakora puruSa budha jano :jJAnI puruSo budha puruSo samaju jIvo. brahma paramAtmapaNuM; siddhatva. (2) AnaMda (3) jIva; AtmA jIva jagatanA upAdAna ane nimitta kAraNarUpe AtmA svIkArAyeluM anAdi anaMta eka paramatatva; paramAtmA, paramezvara. (4) saccidAnaMda prabhu AtmA. (5) parama svabhAvavAna bhagavAna AtmA (6) AnaMda svarUpa AtmA (7) jJAna svarUpa AtmA (8) siddha; parameSThI. brahAarthavratanA pAMca aticAra :(1) paranA vivAha karavA (2-3) paranI pariNIta-apariNIta strIno saMsarga rAkhavo (4) kAmakrIDA (5) kAmano tIvra abhiprAya e brahmacarya vratanA pAMca aticAra che. brAhAcarya :brahma arthAt nijazuddhAtmAmAM caravuM; ramaNa karavuM ja brahmacarya che. padravyothI rahita potAnA zuddha-buddha AtmAmAM je carcA arthAt lInatA thAya che tene ja brahmacarya kahe che. vratomAM sarvazreSTha A brahmacaryavratanuM je pAlana kare che te atIndriya AnaMdane prApta kare che. jo ke nijAtmAmAM lInatA ja brahmacarya che, tathApi jyAM sudhI potAnA AtmAne jANaze nahi, mAnaze nahi tyAM sudhI temAM lInatAno saMbhava kevI rIte thaze ? AthI ja kahyuM che ke AtmalInatA arthAt samyakyAritra AtmajJAna ane AtmazraddhAnapUrvaka ja hoya che. brahmacaryanI sAthe joDela uttama zabda paNa A ja jJAna karAve che ke samyagdarzana, samyajJAna sahita samyakucAritra ja uttama brahmacarya che. brahamacarya pote brahmasvarUpa bhagavAna AtmA che temAM ekAgra thaI caravuM-ramavuM te brahmacarya che ane te yathArthamAM dharma che. (2) AtmA zuddha AnaMdakaMda che tenI daSTi rAkhI temAM lInatA karavI te brahmacarya che. (3) brahma nAma AtmA, emAM carya eTale ramavuM AtmAmA: ramaNatA-lInatA karavI tenuM nAma brahmacarya che. (4) brahma nAma AtmA, zudhdha cidAnaMda caitanya ciMtAmaNi prabhu ane carya nAma caravuM. zudhdha caitanyamAM caravuM tenuM nAma brahmacarya che. zarIrathI brahmacarya pALavAno vikalpa e to zubhabhAva che, enAthI puNya baMdhAya dharma na thAya. (5) zudhdha AtmasvarUpamAM ramaNatA karavI-TharavuM tenuM nAma brahmacarya
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. zarIrathI brahmacarya pALavAno vikalpa e to zubhabhAva che, enAthI puNya baMdhAya, dharma na thAya. enAthI dharma thavAnuM mAne e to mithyAtvanuM mahApApa che. (6) brahmacaryanI nava gupti-nava vADa (1) pahelI vADe strI, pazu ane napuMsaka rahita sthAnane sevavuM, sahitane seve te udara ne bilADInuM dRSTAMta. (2) bIjI vADe strI-puruSano viSayarUpa vikathA karavI nahi. kare to lIMbu ane dADhanuM dRSTAMta. (3) trIjI vADe strI-puruSanA Asana para aMtarmuharta thayA sivAya besavuM nahi, bese to koLuM ane kaNakanuM dRSTAMta. (4) cothI vADe strI-puruSanAM aMgopAMga viSayabuddhithI nirakhavA nahi, nirakhe to sUrya ne netranuM dRSTAMta. (5) pAMcamI vADe bhIMta khaveDAne AMtare saMyogI vasatAM hoya tyAM brahmacArIe besavuM nahi, vase to lAkha, agni ane mINanuM dRSTAMta. (6) chaThThI vADe pUrve bhogavelA kAmabhoga saMbhAravA nahi, saMbhAre to musApharane (sApanA valoNAMnI) chAzanuM dRSTAMta. (7) sAtamI vADe pratidina atizaya sarasa AhAra karavo nahi, kare to sannipALAne dUdha-sarasanuM dRSTAMta. (8) AThamI vADe atizaya dAbIne AhAra karavo nahi, kare to zeranI tobaDI ne bazeranuM dRSTAMta. (9) navamI vADe zarIra upara zobhA zaNagAra karavA nahi, kare to rAMka ane ratnanuM dRSTAMta. brahmacarya aNuvratanA pAMca aticAra :1.kAmabhoga-viSaya sevana karavAnI bahu lAlasA rAkhavI, 2. je aMga viSaya sevana karavAnA nathI tevAM mukha, nAbhi, stana vagere anaMgomAM ramaNa karavuM, 3. bIjAnA putra putrIonA vivAha karAvavA. 4 vyabhicAriNI vezyA tathA kanyA vagere sAthe leNadeNa Adi vyavahAra rAkhe, vArtA kare, rUpa zrRMgAra dekhe, 5 vyabhicAriNI bIjAnI strI sAthe paNa e pramANe karavuM-e pAMca brahmacarya aNuvratanA aticAra che. 698 brahmacarya mATe nava vADa :(1) vasati, (2) kathA, (3) Asana, (4) Indriya nirIkSaNa, (5) kuDyAMtara, (6) pUrva krIDA, (7) praNIta, (8) atimAtrAhAra ane (9) vibhUSaNa. brahmacarya-aNuvratanA pAMca aticAra : (1) parivavAhakaraNa-bIjAnA putra-putrIonA vivAha karavA-karAvavA, (2) parigRhIta ItyarikAgamana=patisahita vyabhicAriNI srIo pAse AvavuM-javuM, leNadeNa rAkhavI, rAga-bhAvapUrvaka vAtacIta karavI. (3) aparigRhIta ItyarikAgamana=patirahita vyabhicAriNI srI (vezyAdi) ne tyAM AvavuM-javuM, leNadeNa vagereno vyavahAra rAkhavo. (4) anaMgakrIDA=anaMgakrIDA eTale ke kAmasevana mATe nizcita aMgone choDIne anya aMgothI kAmasevana karavuM. (5) kAmatIvrAbhinivezA=kAmasevananI atyaMta abhilASA. e pAMca brahmacarya aNuvratanA pAMca aticAro che. brahmacaryanI nava vADa jJAnIoe thoDA zabdomAM kevA bheda ane kevuM svarUpa batAvyuM che ? e vaDe keTalI badhI Atmonnati thAya che ? brahmacarya jevA gaMbhIra viSayanuM svarUpa saMkSepamAM ati camatkArika rIte ApyuM che. brahmacaryarUpI eka suMdara jhADa ane tene rakSA karanArI je nava vidhio tene vADanuM rUpa ApI AcAra pALavAmAM vizeSa smRti rahI zake evI saraLatA karI che. e nava vADa jema che tema ahIM kahIM jauM chuM. (1) vasati - je brahmacArI sAdhu che temaNe jyAM strI, pazu ke paDaMga ethI karIne je saMyukta vasati hoya tyAM rahevuM nahIM. strI be prakAranI che H manuSTiNI ane devAMganA. e pratyekanA pAchA be be bheda che. eka to mULa ane bIjI strInI mUrti ke citra. e prakArano jyAM vAsa hoya tyAM brahmacArI sAdhue na rahevuM; pazu eTale tirthaMciNI gAya, bheMsa ItyAdika je sthaLe hoya te sthaLe na rahevuM; ane paDaMga eTale napuMsaka eno vAsa hoya tyAM paNa na rahevuM. evA prakArano vAsa brahmacaryanI hAni kare che. teonI kAmaceSTA, hAvabhAva ItyAdika vikAro manane bhraSTa kare che.
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) kathA - kevaLa ekalI strIone ja ke eka ja strIne dharmopadeza brahmacArIe na | karavo. kathA e mohanI utpattirUpa che. strInA rUpa saMbaMdhI graMtho, kAmavilAsa saMbaMdhI graMtho, ke jethI citta caLe evA prakAranI game te zuMgAra saMbaMdhI kathA brahmacArIe na karavI. (3) Asana - strIonI sAthe eka Asane na besavuM. jyAM strI beThI hoya tyAM be ghaDI sudhImAM brahmacArIe na besavuM. e strIonI smRtinuM kAraNa che, ethI vikAranI utpatti thAya che; ema bhagavAne kahyuM che. iMdriya nirakSaNa - strIonAM aMgopAMga brahmacArI sAdhue na jovAM; enA amuka aMga para daSTi ekAgra thavAthI vikAranI utpatti thAya che. (5) kukyAMtara - bhIMta, kanAta ke trATAnuM aMtara vacamAM hoya ne strIpuruSa jyAM maithuna seve tyAM brahmacArIe besavuM nahIM. kAraNa zabda, ceSTAdika vikAranA kAraNa che. (6) pUrva kriIDA - pote gRhasthAvAsamAM game tevI jAtanA zRMgArathI viSayakrIDA karI hoya tenI smRti karavI nahIM; tema karavAthI brahmacarya bhaMga thAya che. (7) praNIta - dUdha, dahIM, ghUtAdi madhurA ane cIkAzavALA padArthono bahudhA AhAra na karavo. ethI vIryanI vRddhi ane unmAda thAya che ane tethI kAmanI utpatti thAya che. mATe brahmacArIe tema karavuM nahIM. atimAtrAhAra - peTa bharIne AhAra karavo nahIM; tema ati mAtrAnI utpatti thAya tema karavuM nahIM. ethI paNa vikAra vadhe che. ema bhagavaMte nava vADa vizuddha brahmacaryane mATe kahI che. badhA e tamArA sAMbhaLavAmAM AvI haze. paraMtu gRhasthAvasthAmAM amuka amuka divasa brahmacarya dhAraNa karavAmAM abhyAsIone lakSamAM rahevA ahIM AgaLa kaMIka samajaNapUrvaka kahI che. bAtharyavata :je jJAnI samyadraSTi zrAvaka devAMganA manuSyavAdI tirthaMcaNI ane citrAmaNanI ItyAdi cAre prakAranI badhIya strIono mana-vacana-kAyAthI abhilASa na kare te brahmacarya vratano dhAraka thAya che. bhAcArI tIrthakyo covIsa tIrthakaromAM (1) vAsupUjya, mallinAtha, neminAtha, pArzvanAtha ane mahAvIra A pAMca tIrthakaro brahmacArI hatA. brAne paramAtmapaNAne; sitvane. brahAmUrti :jJAnamUrti bahAraM : mAthAmAM tALavA uparanuM eka manAtuM chidra. braNAvedanA svAnubhava amRtarasano AhalAd brahAsatya ane jagatamithyA :AtmA satya ane bIjuM bhrama. brahmA potAnA sahaja AnaMda guNane brahma (jJana svarUpa AtmA) bhogave; athavA brahmA =sarjanahAra; potAnI svAdhIna sukhamaya avasthAne utpanna karanAra, dareka samaye navI navI paryAyane utpanna karanAra che, tethI te svasvabhAva pariNamanarUpa sRSTino kartA jIva che. e dRSTie dareka jIva svataMtra pote brahmA che. (2) sarjanahAra, potAne svAdhIna sukhamaya avasthAne utpanna karanAra dareka samaye navI navI paryAyane utpanna kare che tethI te svasvarUpanI pariNamanarUpa sRSTino kartA jIva che. e daSTie dareka jIva svataMtra pote brahmA che. brahmAnaMda :AtmA sAthenI ekatAno AnaMda; AtmAnaMda-cidAnaMda brahamopadeza :AnaMda svarUpa AtmAnI prApti thAya te upadeza che. bahiMmohadaSTi bahirmukha evI moha daSTi. (AtmAne dharmapaNe thavAmAM vighna karanArI eka bahirmoha draSTi ja che.) brAhalIvedanA svAnubhava amRtarasano AhalAda bAga :phIDAvana bAcakAM bharavA pAMca AMgaLAM vaDe pakaDavuM; baluravuM; dhUmaDAne pakaDavA; valakhAM mAravA bAjana yogya, pAtra bAdara pAMca sthAvara ekendriya bAdara che, temaja sUkSma paNa che. nigoda bAdara che tema sUma che. vanaspati sivAya bAkInA cAramAM asaMkhyAta sUkSma kahevAmAM Ave che. nigoda sUkSma anaMta che; ane vanaspatinA sUkSma anaMta che; tyAM nigodamAM sUkSma vanaspati ghaTe che. (2) anaMta pradezavALA skaMdho; bhUla. (3)
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 (12) daSTivAda aMga sUtra ke jemAM cauda pUrva hatA teno hAsa viccheda thayo che tathA bAra upAMga che. bAra upAMga :(1) vivAda sUtra (2) rAya paseNiya sUtra (3) kapivaDaMsiyA sUtra (4) jIvAbhigama sUtra (5) jaMbudvIpa pannati sUtra (6) caMdra pannati sUtra (7) sUra pannati sUtra (8) kampiA sUtra (9) kampi vaDaMsiyA sUtra (10) puSkiA sUtra (11) puSka yuliyA sUtra (12) vahina dazA sUtra A bAra upAMga jANavA. bAra guNa :arihaMta bhagavAnanA 12 guNa che. (1) vacanAtizaya, (2) jJAnAtizaya, (3) apAyApagamAtizaya, (4) pUjAtizaya, (5) azokavRkSa, (6) kusumavRSTi, (7) divyadhvani, (8) cAmara, (9) Asana, (10) bhAmaMDaLa, (11) bherI, (12) chatra. 4 atizaya tathA 8 prAtihArya kahevAya sUkSmathI ulaTuM; skUla; jADuM; moTuM (4) atizUla; sthUlatA (5) skUla (6) | sthaLa-jaLa, tela, chAza, dUdha Adi bAdara ane sAma :pAMca sthAvara ekendriya bAdara che, temaja sUkama paNa che. nigoda bAdara che tema sUkama che. vanaspati sivAya bAkInA cAramAM asaMkhyAta sUkSma kahevAmAM Ave che. nigoda sUkSma anaMta che, ane vanaspatinA sUkSma anaMta che. tyAM nigodamAM sUkSma vanaspati ghaTe che. bAdara bAdara :dhULa dhULa; pRthvI, pattharaAdi bAdara sAma :sthaLa sUkama. chAyA, taDako, caMdranI cAMdanI Adi bAdha naDatara; aDacaNa; pratibaMdha; manAI. bAdhaka naDatara karanAruM; pratibaMdha karanAruM, pratikULa; viruddha javuM. bAdhatA :pratikULatA. bAdhA pIDA; duHkha; mAnatA; AkhaDI. (2) mAnatA; AkhaDI; amuka ITa siddha na thAya tyAM sudhI amuka kaMI na karavuM evI pratijJA karavI. (3) virodha. (4) Apatti (5) upadrava; IjA; vi. (6) aMtarAya bAbA rahita :pIDA rahita. bAdhArUpa:vikArI. bAdhAsahita :khAvAnI IchA, pANI pIvAnI IcachA, maithunanI IcchA ItyAdi tRSNAnI pragaTatAo sahita. bAMdhIne lIna karIne. bAra aMga :AcAraMga, sUtrakRtAMga, sthAnAMga, samavAyAMga, bhagavatI, jJAtAdharmakathA, upAsakadazAMga, anukRtadazAMga, anuttaraupapATidazAMga, praznavyAkaraNa, vipAkasUtra ane daSTivAda. bAra aMga sUtro :(1) AcArAMga sUtra (2) sUyagaDAMga sU (3) ThANAMga sUtra (4) samavAyAMga sUtra (5) bhagavatIjI sUtra (6) jJAtA dharmakathAMga sUtra (7) upAzaka dazAMga sUtra (8) aMtagaDa dazAMga sUtra (9) anuttaropapAtika dazAMga sutra (10) prazna vyAkaraNa sUtra (11) vipAka sUtra A agiyAra aMga tathA bAra tapa : bAhya : (1) anazana - upavAsa Adha, svAdya, lehya (cATavAnA), peya (pIvAnA) cAra prakAranA AhArano tyAga. (2) UNodara - bhUkha hoya tethI ochuM khAvuM. peTanA be bhAga annAdithI, ane eka bhAga pANIthI bharI eka bhAga khAlI rAkhavo. (3) vRttiparisaMkhyAna - bhikSA levA jatI vakhate koI pratijJA levI ane te pUrNa thAya to ja te divase AhAra levo. (4) rasaparityAga - gaLapaNa, mIThuM, dUdha, dahIM, ghI, tela, e cha rasamAMthI eka athavA anekano tyAga. (5) vivikta zavyAsana - ekAMtamAM zayana ane Asana (sUvA besavAnuM) rAkhavuM. (6) kAyakaleza zarIranuM sukhiyApaNuM maTADavA kaThaNa sthAno upara jaI tapa karavuM. cha aMtaraMga :- (7) prAyazcitta - koI doSa lAge to daMDa (zikSA) laI zuddha thavuM. (8) vinaya - dharma ane dharmAtmAonuM sanmAna. (9) vaiyAvRtyadharmAtmAonI sevA karavI. (10) svAdhyAya-zAstronuM paThana, pAThana ane manana. (11) vyutsarga - zarIrAdi uparathI mamatAno tyAga. (12) dhyAna - dharmadhyAna ke zukaladhyAna karavuM.
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ 701 (4) ekatva bhAvanA=A AtmA sadA ekalo ja che. jamamAM tathA maraNamAM ekalo che. teno koi saMgI nathI. te sukha bhogavavAmAM ekalo, saMsArabhramaNa karavAmAM ekalo nirvANa thavAmAM ekalo. sadA AtmA ekalo ja rahe che. teno sAthI koi nathI evuM haMmezA vicAravuM tene ekatva bhAvanA kahe che. (5) anyatva bhAvanA=saMsAranA jeTalA padArtho che te badhA judA judA che. koi padArtha koi padArthamAM maLelo nathI. mana, vacana, kAyA, e badhAM AtmAthI judAM che. jayAre A zarIra, mana ane vacana paNa AtmAthI judAM che to A pragaTarUpe judAM evAM ghara, jhaverAta, makAna vagere eka kevI rIte hoi zake ? A jAtanuM vAraMvAra ciMtavana karavuM te anyatva bhAvanA che. (6) azuci bhAvanA= A zarIra sadeva nava dvArathI vahetA maLa-mUtrano khajAno mahA azucirUpa che ane AtmA jJAnamaya mahApavitra che, to AtmAno zarIrAdithI saMbaMdha kevI rIte hoi zake ? ema vAraMvAra ciMtavana karavuM te chaThThI azuci bhAvanA che. (7) Asava bhAvanA =5 mithyAtva, 12 avirati, 25 kaSAya 15 yoga-e AsavanA 57 bheda che. A bhedo vaDe A jIva haMmezA karmono Asrava karyA kare che. jayAM sudhI (zuddhabhArUkSma saMvara vaDe) te Asavono tyAga na thAya tyAM sudhI A jIva saMsAramAMthI chUTI zakato nathI. arthAt jIvane A Asava ja duHkhadAyaka padArtha che. ema vAraMvAra ciMtavana karavuM tene ja Asrava bhAvanA kahe bAra prakAranA tapa anazana, avamaudarya, rasaparityAga, vRttiparisaMkhyAna, vivikta zAsana ane kAyakleza e cha prakAranA bAhya tapa tathA prAyazcita, vinaya, vaiyAvRtya, svAdhyAya, vyutsarga ane dhyAna e cha prakAranA aMtaraMga tapa maLI bAra prakAranAM tapa che. bAra bhAvanAo :anitya, azaraNa, saMsAra, ekatva, anyatva, azuci, Asava, saMvara, nirjarA, loka, bodhi durlabha, ane dharma e bAra bhAvanAonuM niraMtara vAraMvAra ciMtana ane manana karavuM joie. (1) anitya-adhRva bhAvanA= saMsAranI samasta vastuo-zarIra, bhogAdi badhuM nAzavAna che. AtmA nitya che, dhruva che, mATe adhRva vastune choDIne dhruva vastumAM citta lagAvavuM ene ja anitya bhAvanatA kahe che. azaraNa bhAvanA = A jagatamAM koi koine zaraNa nathI badhA prANI kALane vaza che, kALathI bacAvanAra koi nathI. vyavahAra nayathI cAra zaraNa che. - ahaMtanuM zaraNa, sidhdhanuM zaraNa, sAdhunuM zaraNa ane jainadharmanuM zaraNa ane vAstavamAM nizcayanayathI kevaLa potAno AtmA ja zaraNa che, bIjuM nahi. evo (sva sanmukhatA sahita) vicAra karavo te A bIjI azaraNabhAvanA che. (3) saMsArabhAvanA=saMsAra bahu duHkharUpa che. cAre gatimAM kayAMya paNa sukha nathI. naraka gatimAM to pragaTarU5 tAna, bhedana-chedana, ityAdi ghaNAM duHkha che. tiryaMca gatimAM bhUkha, tarasa ghaNo bhAra vahana karavo vagere duHkha che. manuSya gatimAM paNa aneka ciMtA, vyAkuLatA vagere ghaNAM duHkha che. devagatimAM paNa viSayavAsanA che ane nAnA devo moTA devonA vaibhava joine duHkhI thAya che. devonuM AyuSya lAbuM ane devAMganAonuM AyuSya TUMkuM hovAthI viyogamAM avazya duHkha thAya che. maraNanA cha mAsa agAu jayAre maMdAra puSpanI mALA karamAvA lAge che tyAre atyaMta kheda ane duHkha thAya che vagere prakAre devagatimAM paNa ghaNAM duHkha che eka sukha mAtra paMcamagati arthAta mokSamAM che tethI pratyeka prANIe cAra gatirUpa saMsArathI udAsIna thaine paMcamagati prApta karavAno upAya karavo joie. AvuM haMmezA ciMtana karatA rahevuM te trIjI saMsArabhAvanA (2) (8) saMvara bhAvanA = karmonA Agamanane rokavuM tene ja saMvara kahe che. A saMvara ja saMsArathI choDAvanAra ane mokSamAM pahoMcADanAra che. pAMca mahAvrata, pAMca samiti, traNa gumi, daza dharma, bAra bhAvanA, bAvIsa pariSaha, pAMca prakAranA cAritra-e badhAM saMvaranAM kAraNo che. badhA prANIoe A badhAM kAraNone dhAraNa karI saMvaranI prApti karavI joie-evuM vAraMvAra ciMtavana karavuM tene ja saMvara bhAvanA kahe che. (9) nirjarA bhAvanA = karmono eka deza kSaya thavo tene nirjarA kahe che. A nirjarA be prakAranI cheH savipAka nirjara ane avipAka nirjarA. savipAka
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirjarA to saMsAranA samasta jIvone sadaiva thayA ja kare che paNa avipAka nirjarA tapa vagere karavAthI ja thAya che ane avipAka nirjarA vinA jIva saMsArathI mukata thai zakato nathI. mATe mokSArthI jIvoe A avipAka nirjarA avazya karavI joie-evuM vAraMvAra ciMtavana karavuM tene ja nirjarA bhAvanA kahe che. (10) loka bhAvanA = A anAdinidhana loka koie banAvyo nathI, koi eno rakSaka nathI ke koi eno nAza karanAra nathI. e svayaMsiddha avinAzI-kadI paNa nAza na pAmanAra che. A lokanA traNa bhAga che. adho loka, madhya loka ane Urdhvaloka. A jIva anAdikALathI A traNe lokamAM bhramaNa karI rahyo che. A traNe lokamAM sukhano aMza paNa nathI, e mahAna duHkhanI khANa che. A lokano nivAsa kayAre chUTe-TUTe evo vAraMvAra vicAra karavo ene ja lokabhAvanA kahe che. (11) bodhidurlabha bhAvanA = saMsAramAM badhI ja vastuo sulabha che arthAt zIghra ja badhAne prApta thai zake che, paNa jo kAMi durlabha ane kaThina hoya to te eka kevaLajJAna che ane kevaLajJAna vinA A jIvane mokSa maLI zakato nathI. mATe pratyeka prANIe te ja kevaLa jJAnanI prApti karavAmAM tatpara ane prayatnazIla thavuM joie. jayAM sudhI kevaLajJAnanI prApti nahi thAya tyAM sudhI A AtmA saMsAramAM bhramaNa karato ja raheze. tethI he AtmA ! jo tAre vAstavika sukhanI prApti karavI hoya to tuM zIghra cAra ghAtikarmono nAza karI zIghra ja kevaLajJAnane prApta kara, A prakAranuM vAraMvAra ciMtavana karatA rahevuM tene ja bodhidurlabha bhAvanA kahe che. (12) dharma bhAvanA=vAstavamAM jIvane sukha ApanArI vastu eka dharma che. kema ke; dharma nAma svabhAvanuM che. pratyeka vastuno je svabhAva che tene ja dharma kahe che. jayAre te dravya potAnA svabhAvamAM pariNamana kare che tyAre te sukhI ane zudhdha kahevAya che. A AtmAno je jJAnaguNa che te ja eno dharma che. jayAM sudhI te jJAnadharmano athavA samyagdarzana, samyajJAna samyakacAritra e traNeya 702 dharmono pUrNa vikAsa nahi thAya tyAM sudhI A AtmA saMsAranA baMdhanamAMthI chUTI zakato nathI. uttama kSamA, mArdava vagere paNa AtmAnA ja dharma che tathA dayA karavI e paNa AtmAno dharma che. jo ke A dharma pratyeka saMsArI AtmAmAM virAjamAna che. to paNa jayAM sudhI teno AtmAmAM vikAsa na thAya tyAM sudhI A AtmA saMsAra rUpI jelamAMthI chUTI zakato nathI, arthAt mokSa pAmI zakato nathI, mATe A pramANe vAraMvAra ciMtavana karatA rahevuM ene ja dharma bhAvanA kahe che. A rIte bAra bhAvanAonuM varNana karyu kema ke saMsArathI vairAgya utpanna karavAmAM e pradhAna sahAyaka che. bAra bhAvanAonuM ciMtavana karavAthI A vairAgyanI puSTi thAya che mATe enuM sadaiva ciMtavana karavuM joie. bAra vrata zrAvakanA bAra vrata che. te A pramANe che - (1) ahiMsAaNuvrata, (2) satyaNuvrata, (3) acauryANuvrata, (4) parigrahaparimANANuvrata, ane (5) brahmacaryapariNuvrata. e pAMca aNuvrata che. (1) divrata, (2) dezavrata, (3) anartha daMDavata-A traNa guNa vrata che. (1) sAmAyika, (2) proSadhopavAsa, (3) upabhogaparibhogaparimANa, (4) atithisaMvibhAga e cAra zikSAvrata che. bArabhAvanA bhavyajana-AnaMdajananI bhAvanA. bAramuM guNasthAnaka sAdhakabhAva bAramA guNasthAna sudhI ja hoya che. 13mA guNasthAne stuti na hoya, kAraNake 13muM guNasthAna-kevaLajJAna to stutinuM phaLa che. bAlAvabodha bALaka paNa samajI zake evuM. bALa tapa je tapa AtmAnA bhAna vinA kare te badhuM ajJAna tapa, bALa tapa che, AtmAnA bhAna vanAnuM tapa te ajJAnInuM tapa che. (2) mithyAdaSTine maMdakaSAyabhAve thatAM tapa. bALajIvo :ajJAnI bAva ane bhAvavAna sattA bhAva che ane vastu bhAvavAna che. bAva stutivaMdanAmaya :bAvastutimaya ane bhAvavaMdanAmaya.
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ bAvabhAsana :aMtara nirNaya yathArtha nizcaya, avAya, pratIti, aDaga zraddhA, pUrNa | vizvAsa bAvakaraNa :Atma svabhAva cUkI vibhAvamAM rAcavuM, sukhanidhAna evuM potAnuM AtmasvarU" te bhUlI tethI anya evA tana, dhana, svajanAdi sarva paramAM ja ahatva mamatva buddhithI, paranI ciMtA mAM ja parabhAvomAM ja nimagna rahI, svarUpa sukhanI niraMtara viyoga rahe te bhaMkara bhAvamaraNa. bAvyabhAvaka :bhA=bhAvavA yogya, ciMtavavA yogya, dhyAna karavA yogya, arthAt dhyeya. bhAvaka= bhAvanAra, ciMtAvanAra, dhyAna karanAra arthAt dhyAtA. bAvaviveka Idriyo ane kaSAyothI AtmAne judA ciMtavavo te bhAvaviveka che. bAvAtmaka vidheyAtmaka, svabhAvAtmaka, sadbhAvarUpa bAvityA bhAvityA jeno AtmA ucca AzayavALo hoya tevuM, sthitaprajJa bAvIza pariSaha jaya nIce lakhelA bAvIza pariSaho AvI paDe to zAMtipUrvaka sahana karavA. (1) kSudhA, (2) tRSA, (3) ThaMDI, (4) garamI, (5) dezamazaka - DAMsa, macchara Adi jIvothI thatI bAdhA, (6) nagnatA, (7) Arati, (8) strI, (9) carcA-cAlavAno. (10) niSadyA-besavAno. (11) zayyA, (12) Akroza-gALa, (13) vadha, (14) yAcanA-jarUra paDye mAgavAnA avasare paNa na mAgavuM joIe. (15) alAbha-bhojanano aMtarAya thAya to paNa saMtoSa. (16) roga, (17) tRNasparza, (18) maLa, (19) satkArapuraskAraAdara-nirAdara, (20) prajJA-jJAnano mada na karavo, (21) ajJAna - ajJAna hovA chatAM kheda na karavo, (22) adarzana-zraddhA bagADavI nahi. bAvIsa pariSaha kSudhA, tRSA, zIta, uSNa, DAMsamasaka, caryA, zayyA, vadha, roga, tRNasparza, maLa, nagnatA, arati, strI, niSadyA, Akroza, yAcanA, satkArapuraskAra, alAbha, adarzana, prajJA ane ajJAna e bAvIsa prakAranA pariSaha che. bAsana :jJAna, jAvuM te, jJAnanuM pariNamana, (bhAvabAsana svarUpanI samajaNa) bAvara tejasvI, jhaLakavuM. 703 bAhabaLajI A gomaTezvara nAmathI prasiddha zrI bAhabaLasvAmInI pratimAnI chabI che. beMgalora pAse ekAMta jaMgalamAM DuMgaramAMthI kotarI kADhelI sittera phUTa UMcI A bhavya pratimA che. AThamA saikAmAM zrI cAmuMDarAye enI pratiSThA karI che. aDola dhyAne kAusagnamudrAe zrI bAbaLajI animeSanetre UbhA che. hAthapage vRkSanI velIo vIMTAI chatAM dehabhAnarahita dhyAnastha zrI bAhubaLajIne tenI khabara nathI. kevalya pragaTa thavA yogya dazA chatAM jarA mAnano aMkuro naDyo che. vIrA mArA gaja thakI Utaro. e mAnarUpI gajathI UtaravAnA potAnI baheno brAhmI ane suMdarInA zabdo karNagocara thatAM suvicAre sajaja thaI, mAna moDavA taiyAra thatAM kevalya pragaTayuM. te A zrI bAhubaLajInI dhyAnastha mudrA che. vacanAmRta. bAhya atyaMtara nigraMtha = strI-putra-mitrAdi bAhya saMbaMdha ane rAgadveSa mohAdi sakala atyaMtara saMbaMdhanuM (AkaruM-tIvra) baMdhanuM tIrNapaNe-tIvrapaNeugrapaNe chedIne kApI nAkhIne sarvathA asaMga nigraMtha (sAcA sAdhu-saMta zramaNa) thavuM te. bAhya draSTi deha ane parane ekarUpa jovAnI draSTi te bAhya daSTi che te AtmAnI nirmaLatAne rokanAra che. potAnA svataMtra svabhAvane bhUlI paranAM kAma meM karyA, huM dehAdinAM kAma karI zakuM chuM, meM saMsAramAM sudhAro karyo, huM hato to kharaDo thayo, moTI rakama bharANI, vagere huM hato to thayuM, evI mAnyatAnA abhimAna vaDe pote potAnuM khUna karI rahyo che. mATe bhAi ! tuM parano ahaMkAra choDI de. parakAryanA abhimAnathI caitanyanI saMpatti lUMTAya che, te parAdhInatA che chatAM temAM hoMza mAnavI te to gAMDA i che. bAhya parigraha kSetra, vAstu, (makAna), cAMdI-sonuM, dhana-dhAnyAdi, dAsa-dAsI, vAsaNa, cArapagALAM pAlatu pazu vagere rUpe dasa prakArano kahevAmAM Avyo che. bAhya viSayo zubha ke azubha bhAvo. bAhya sukha indriya viSayono anubhava che te bAhya sukha che. bAlpaTi:sthala daSTi
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304 bANaparigraha :bAhyaparigraha dasa prakArano che - (1) khetara-kSetra (2) vAstu- | biMba darpaNamAM jenuM pratibiMba paDyuM hoya te. (jJAnane darpaNanI upamA ApIe makAna, (3) sonuM, (4) cAMdI, (5) dhana, (6) dhAnya, (7) dAsa, (8) to padArthonA sevAkAro biMbasamAna che ane jJAnamAM thatA jJAnanI dAsI, (9) vastra ane (10) vAsaNa. avasthArUpa yAkAro pratibiMba jevAM che.) bALatti AtmAthI bahAra vartavuM te. birada stutivacana; prazasti; Teka (2) stutigAna bAlAsthita bahAra rahelA bilakula :kadApi. bApAMtara :bAhya dravyathI temaja aMtarathI eTale bhAvathI. ahIM zrImade bAhyathI bIja :bIja AkhA caMdrano aMza che. te traNa prakAra batAve che. (1) bIja AkhA nirgadha thavAnuM kahyuM che eTale bahirAtmabhAvathI thavAnuM kahyuM che tema nathI. caMdrano AkAra batAve; (2) bIja bIjane batAve eTale ke keTalI nirmaLatA bAhyathI eTale bAhya vezathI, gRhasthapaNuM choDI muniveza dhAraNa karavAno che. che te batAve ; (3) AvaraNa keTaluM bAkI che te paNa batAve. aMtarathI nigraMtha thavuM eTale rAgadveSa rahita thavuM game tevasaMjogo hoya, badhA tevI ja rIte AtmabhAva thatAM samyajJAna kaLArUpa bIja (1) huM pUrNa nirmaLa mAna ApatA hoya, aneka jAtanI labdhio pragaTI hoya chatAM te vize paramAtmA jevaDo ja chuM ema AkhA dhruvane svabhAva batAveH (2) samyagdarzana jarApaNa mAnabhAva na ANavo; temaja game teTalI azAtAno udaya hoya, ane samyajJAna zraddhAnI tAkAta ane sva-paranI judAi batAve; ane (3) game teTalA upasargo ne pariSado sahana karavA paDatA hoya ke niMdA-apamAna AvaraNa ane vikArabhAva keTalo che te paNa batAve. thatAM hoya chatAM enuM nimitta bananAra pratye leza paNa dveSabhAva na Ave, bIjano caMdra jema bIja AkhA caMdrano aMza che te traNa prakAra batAve cheH- (1) sArI ke duHkhakArI baMnne sthitimAM samabhAva rahe te AMtarika nigraMthapaNuM. bIja AkhA caMdrane batAve; (2) bIja bIjane batAve eTale ke keTalI strI, putra, dhana, svajanAdi bAhya parigrahanA tyAgarUpa bAhya nigraMthatA ane nirmaLatA che te batAve che; (3) AvaraNa keTaluM bAkI che te paNa batAve. tema mithyAtva, cAra kaSAya ane nava nokavAyarUpa cauda prakAranA atyaMtara AtmabhAna thatAM samyajJAna kaLArUpa bIja batAve; (2) samyagdarzana ane parigrahanA tyAgarUpa aMtaraMga nirgathatA. samyajJAna zradhdhAnI tAkAta ane svaparanI judAi batAve; ane (3) bAhara sthala AvaraNa ane vikArabhAva keTalo che te paNa batAve. bAhulya :puSkaLatA; bahoLa5. bIjI bhAme bIjI bhramaNAmAM bithakavuM :vacakavuM; vaTakI javuM; chaTakI javuM; bedila thavuM; vIpharavuM; risAvuM; cheDAvuM; bIjAdhAna :bIjanuM ropaNa karanAra; bIjane dhAraNa karanAra vAkuM paDavuM; aDadhethI ADe paDavuM. bIjAnA prANono viccheda thavo te bahiraMga hiMsA-bahiraMga cheda che. bicArA zaMkA; varAkA (2) rAMkA; bhikhArI bIjI gati :bIjo koI rasto biMdavo :TIpuM paNa bIna murata :arUpI; rAgathI zUnya; aMdaramAM rAgathI nagna binA nayana nayana vagara; sadagurunI doravaNI vinA; sAcA bhAva lIMgI sadagurue bodha samyajJAna. (2) samyagdarzana-jJAna-cAritranI ekatA (3) samyagdarzanaApela yogadaSTirU5 divyacakSu vinA. jJAna cAritranI ekatA; upadeza. binA nayana kI bAta carmacakSune agocara AtmajJAna; sAkSAt pratyakSa pragaTa bodha taraMgo :jJAna taraMgo Atma anubhavanI kathA
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ 705 bodhabIja samyagdarzana (2) bIja jJAna. zodhete kevalajJAna; kevaLa zudhdha AtmAno jayAM anubhava thAya che. evuM zudhdhAtmAnuM bhUtirUpa je paramArtha satva te ja kevalajJAnanA bIjarUpa thai paDe che, eTalA mATe te bIjajJAna kahevAya che. vaha kevalako bIjajJAnI kahe, nijako anubhau batalAi diye" ane A zudhdhAtmAnubhUtino je amRta anubhava thAya-amRtarU5 zudhdha cetanarasa anubhavAya te ja sudhArasa. samayasAranI gAthA 38 huM eka zudhdha sadA arUpI jJAna darzanamaya khera! paramANu mAna mAruM nahi e A prakArano zloka zrI. saubhAgyacaMdrabhAi mAraphata zrImad rAjacaMdrane maLatAM tamane samayasAra zAstranI smRti thai AvI. bodhyabodhaka :bodhyA eTale jene samajAvavAno hoya te arthAt jene upadeza devAno hoya che ane bodhaka eTale samajAvanAra arthAt upadeza denAra. mAtra anya zramaNo pAsethI pote bodha levA mATe athavA anya zramaNone bodha devA mATe munine anya zramaNo sAthe paricaya hoya che. bodhakSa :jJAnasvarUpa bodhazvarUpa :jJAyakabhAva bodhi Atmadarzana, AtmajJAna, AtmaramaNatAmaya ratnatrayanI prApti. (2) nahi prApta thayela evAM samyagdarzana-jJAna-cAritranI prAptino lAbha. (3) nizcaya samyagdarzana-jJAna-cAritranI ekatA te bodhi (4) samyagdarzanajJAna-cAritrarU5 ratnatrayanI prAptinuM nAma bodhi che. (5) saMpUrNa jJAna (6) samyagdarzana-zAna cAritrarUpa ratnatrayanI prAptinuM nAma bodhi che. bodhita :bodha pAmeluM. bodhita buddhatva samajAvanAra sAcA guru dvArA jANavuM; guru gama vaDe satsamAgama vaDe jANavuM te; evA kAraNapUrvaka pote potAnA svabhAvathI ja jANe che. (2) bIjAnA jaNAvavAthI jANavuM te. (3) bIjAnA jaNAvavAthI jANavuM te; bIjAnA upadezathI jANavuM te; bIjA koi dharmAtmA jJAnInA upadezathI jANe bodhidurlabha anaMta kALathI rakhaDatA jIvone AtmAno samyabodha pAmavo mahAdurlabha che. bodhinIja :AtmAnA bhAnapUrvaka samyagdarzana, jJAna ane akayAya sthiratArUpa cAritra te bodhi. bodhi-samAdhi Aja sudhI kadI prApta thayAM nathI evAM samyagdarzana. jJAna cAritrarUpa ratnatrayanI prAptinuM nAma bodhi che ane tene parabhavamAM | nirlinapaNe sAthe lai javAM te samAdhi kahevAya che. bodhi-samAdhi samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa ratnatrayanI prAptinuM nAma bodhi che. ane tene parabhavamAM nirvidhanapaNe sAthe lai javAM te samAdhi kahevAya che. bodhIbIja :AtmAnA bhAnapUrvaka samyagdarzana, jJAna ane akaSAya sthiratArUpa cAritra te bodhi. bauddha buddhadevane roga, daridratA, vRddhAvasthA ane mota e cAra bAbata uparathI vairAgya utpanna thayo hato. baudhadarzana :kSaNikavAda; Rju sUtra nayane ekAnta svIkArIne Rju sUtra nathI AtmatatvanuM kathana karIne ane anya nayone utthApIne baudhdhadarzana udabhavyuM bhaktanA prakAra :bhakta be prakAranA che -eka AjJA pradhAna-bIjA parIkSA pradhAna (1) AjJA pradhAna =je jIvo paraMparA mArga vaDe game tevA deva-guruno upadeza pramANa karIne vinayAdi kriyArUpa pravarte tene AjJApradhAna kahIe. (2) parIkSA pradhAna = je jIvo samyajJAna vaDe pahelAM stuti karavA yogya guNano nizcaya kare ane pachI jemanAmAM te guNa hoya temanA pratye vinayAdi kriyArUpa pravarte tene parIkSApradhAna kahIe. kema ke; koi pada, veza, athavA sthAna pUjaya nathI paNa guNa pUjya che. tethI ahIM zudhdha cetanA prakAzarUpa guNa stuti karavA yogya che. bhakita aMtaramAM bhajana karavuM (2) bhakita e sarvotkRSTa mArga che. bhakitathI ahaMkAra maTe, svachaMda raLe, ane sIdhA mArge cAlyuM javAya, anya vikalpo maTe. Avo e bhakitamArga zreSTha che. (3) bhakita prayojanarUpa AtmArthe na hoya to te
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ badhuM kalpita ja. (4) smRti ne namati= nija zuddhAtmAnI mAtra vikalpathI stuti karavAthI paryAyamAM nirmaLatA-zAMti na thAya paNa anaMdathI bharapUra bharelAM nija AtmAnI bhakita eTale svarUpamAM ekAgratA karavI, aMdaramAM smRtimAM caitanyane lAvavo ane vikAranuM vismaraNa karIne bhAgavata svarU5:5ramAtma svarUpa bhagavaMtA :bhagavAna; paramAtmA bhagavatI ArAdhanA :bhagavatI ArAdhanA jevAM pustako mAdhyama ane utkRSTabhAvanA munirAjone tathA mahAtmAone ja yogya che. evA graMtho tethI ochI padavI, yogyatAvALA sAdhu, zrAvakane ApavAthI teo kRtaghI thAya che, tethI UlaTo alAbha thAya che, kharA mumukSuone ja lAbhakArI che. bhagavatI prazA:aizvaryavALI buddhi; meghA; mati; akkala; samajhazakti bhagavAna :bhaga eTale lakSamI ane vAna eTale vALo. AtmA anaMta jJAna ane anaMta AnaMdanI lakSAmIvALo bhagavAna che. (2) sarvajJadeva bhagavAna che. paramezvara sAkSAt kevaLajJAnI birAje che evo ja A AtmA zakita e bhagavAna che. (3) jJAyaka AtmA (4) mahimAvaMta, sahaja (5) jo bhagavAne paranuM kaMi nathI karyuM to pachI jagata udhdhAraka, taratatAraNa, jIvanadAtA, bodhidAtA ityAdi upanAmothI bhagavAna kema oLakhAya che ? uttaraH-e badhAM upanAmo upacArathI che; jayAre bhagavAnane darzana vizuddhinI bhUmikAmAM anicchakabhAve dharma rAga thayo tyAre tIrthakara nAmakarma baMdhAi gayuM. tanya svarUpa ema che ke bhagavAnane tIrthaMkara prakRtti baMdhAtI vakhate je zubhabhAva thayo hato te temaNe upAdeya mAnyo ja na hato. paNa te zubhabhAva ane te tIrthaMkara prakRti banneno abhiprAyamAM nakAra ja hato. teo rAgane toDavAno puruSArtha karatA hatA. chevaTe rAga TALI vItarAga thayA pachI kevaLajJAna pragaTayuM ane divya dhvani svayaM pragaTayo; lAyaka jIvo te sAMbhaLIne svarUpa samajayA ane tevA jIvoe upacArathI jagata udhdhAraka, taraNatAraNa ityAdi upanAma bhagavAnane ApyAM. jo kharekhara bhagavAne bIjA jIvonuM kAMI karyuM hoya ke karI zakatA hoya to jagatanA sarve jIvone mokSamAM sAthe kema ti0? na lai gayA? mATe zAstranuM kathana kayA nayanuM che te lakSamAM rAkhIne tenA yathArtha artha samajavA joie. (6) bhaga eTale jJAnAnaMdanI lakSamI vAna eTale dhruva dhruva evo bhaMDAra jJAnAnaMda evI lakSmIno dhruva dhruva bhaMDAra e bhagavAna prabhu che. (7) sarvajJa deva "bhagavAna" che. paramezvara sAkSAta kevaLajJAnI birAje che. evI ja rIte A AtmA zaktie bhagavAna che. bhagavAna AtmA zAzvata sat che. zAzvata sat che tethI e dhruva che; ane tenA jJAna, darzana, cAritra, AnaMda Adi je guNo che te paNa dhruva che ane tene pAriNAmika bhAva kahIe. kema ke evuM ja potAnuM svarUpa sahajabhAva asti che ne ? eTale tene pariNAmika bhAva kahIe, to tevI rIte tenI A kAraNa paryAya paNa pAriNAmika bhAve che. paMcamabhAva pariNati te ja kAraNa zudhdha paryAya che. jema A vastu bhagavAna AtmA trikALI mahAsata che tema tenA guNo paNa trikALI mahAsata che ane tenI sAthe rahelI ekarUpa paryAyanI sapATI paNa trikALa sata..sata..satarUpa che. ene paryAya kahIe, paNa emAM palaTavuM nathI. e aMza eka dhAro trikALa ema ne ema rahe che. ahA ! e jarI gaMbhIra sUma cIja che. ene ahIM kAraNazudhdha paryAya kahe che. ne tenA taraphanuM manana karatAM dharmanI dazA pragaTa thAya che, ne te mokSano mArga che. bhagavAna AtmA aMdara caitana-ratnAkya che kSetrathI jema AkAzano aMta nathI, ema bhAvathI temaja guNonI saMkhayAthI jeno aMta na maLe evI, ahA! A te zI cIja che ! evo ja nija bhagavAna AtmA tene meLavavAno jene draDha nizcaya thayo che tene game te pratikULa saMyogo ho, tenI je kALe je avasthA ho, zarIramAM game te thAo, evA prasaMge puruSArthane tIkho karIne aMtaramAM vALavo paDaze; te vinA koi upAya nathI. huM rogI chuM, huM nidhana chuM ema mAnIza to marI gayo ! rAga bhAvamAM potAnuM astitva mAnI trikALI pUrNa svabhAvano puruSArthanA piMDano nija sahaja astitvano te anAdara karyo to puruSArtha UpaDaze ja kayAMthI? ahA! AvI vAta che.
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhagavAna sarvaza vaDe upaza hovAthI vItarAga sarvajJa jinabhagavAne svayaM jANIne | praNIta kareluM hovAthI. bhagavAnaDagata bhagavAnamAM prApta bhaje namuM; vaMdu bhaje che:ArAdhe che. bhajana potAnA AtmAmAM ekAgra thavuM te bhajana che. parathI khasa ane svamAM (AtmAmAM) vasa, TuMkuM ne Taca ATaluM kara to basa. lyo, sukhI thavAno A upAya chuM. (2) potAmAM ekAgra thavuM te bhajana che. bhajana karavuM huM akhaMDAnaMda zudhdha caitanyadhAtu chuM. zAzvata jJAnane AnaMda e mArA AtmAnuM svarUpa che temAM ekAgratA karavI, vartamAna jJAnanI dazAne dhyeya banAvI-dhruva saccidAnaMda AtmAnI bhAvanA karavI-temAM ekAgratA karavI tenuM nAma bhajana karavuM e che. bhajanA aMze, hoya vA na hoya. bhajavuM Azraya karI kahevuM, zaraNe jaI rahevuM, bhajana karavuM, arcana-pUjana - ArAdhanA upAsanA karavuM, japa karavo, dhAraNa karavuM. (2) grahaNa karavuM bhadAraka AcArya, upAdhyAya, sAdhu (2) digabara AcArya bhavatA:pariNamatA bhaNe che :rakhaDe che; cAra gatimAM rakhaDe che bhayAna :bhayathI gherAI gayeluM, tanna bhayabhIta, bhayagrasta, bI gayeluM, DarI gayeluM, bIdheluM. bharaDo levo AjubAju vIMTAI javuM; viMTaLAi javuM bhavuM che. iTa che; sukhakara che bhale teo samayamAM hoya :bhale teo dravyaliMgIpaNe jainamatamAM hoya bhalI :bhavano nAza. bhalAmaNa :zikhAmaNa bhalI :uttama pUrNa; yogya bhapha :Akaro; sakhataH 707 bhaya potAne duHkhadAyaka jANI DararUpa pariNAma tene bhaya kahe che. (2) ajJAnanuM bIjuM nAma bhaya che. jJAna AvyuM ke bhaya gayo. jJAnanuM bIju nAma abhaya che. (3) bhayanA sAta prakAra che. : lokano bhaya, para lokano bhaya, arakSAbhaya, amibhaya, maraNabhaya, vedanA bhaya ane akasmAta bhaya lokamAM sAta prakAranA bhaya che. (1) Aloka bhaya - dasa prakAranA parigrahanI ciMtA. (2) paraloka bhaya - durgatimAM janma levAno bhaya. (3) maraNa bhaya- prANa chUTI javAno bhaya. (4) vedanA bhaya - rogAdi kaSTa AvavAno bhaya. (5) akSAbhaya - mAro koI rakSaka nathI te bhaya. (6) anumabhaya - cora, duzamanathI bacavAno bhaya. (7) akasmAta bhaya - anika vipatti AvavAno bhaya. sAta prakAranA bhaya nIce pramANe che :(1) Ihaloka bhaya-manuSyathI ane tiryaMcane tiryaMcathI bhaya lAge te (2) paraloka bhaya - manuSya Adine saMha, sarpa vagerethI bhaya. (3) AdAna bhaya - cora rAjA vagere dhana laI jAya teno bhaya. (4) akasmAta bhaya - vinA kAraNe ja anika bI javuM (5) AjIvikA bhaya - mAruM gujarAna cAlaze ke? duSkALa ke moMdhavArImAM kema pUruM thaze? vagere bhaya. (6) maraNa bhaya- marI javAno bhaya. (7) azloka bhaya - apajaza thavAno bhaya. bhayatrANa :bhayathI bacAvanAra, abhayadAna ApanArA. bharyuM bhADuM ghara jJAnAnaMda rasathI bhareluM pUraNa ghara bharAIza :bharamAIza bharitAvasthabharelI avasthA; sthiti, hAlata, dazA bhava saMsAra bhave kheda :parabhAvanI nAsti
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhava bhavamAM ghaNA bhavamAM lekheda :parabhAvanI nAsti bhavajaLamAMhi mahA mohanIya karmabhArathI bhuvatAraka :bhavamAM DUbatAM prANIone tAranAra udhdhAranAra bhavati kriyA thavA rUpa kriyA bhavad vartamAna bhavana :pariNamana (2) thavuM te, pariNamavuM te, pariNamana(jJAnabhavana=jJAnarUpe pariNamavuM) (3) astitva; pariNamana bhavano abhAva karavo :cAra gatinA janma maraNano nAza karavo tene bhavane jItyA che ema kahevAya. AtmAnI pUrNa prApti karI che. bhavapadhdhati :saMsAramArga bhavabaMdhananA kaMdaHsaMsAranA mAyika baMdhanonI jALa bhavabIja :mithyAdarzana bhavya :thavA yogya (2) traNa kALamAM koi paNa vakhate ratnatrayanI prApti yogyatA rAkhavAvALo jIva bhavya kahevAya che. bhavya ane abhavya sarva saMsArIo dehamAM vartanArA (arthAt dehasahita) che. tyAM dehamAM vartavAnI apekSAe saMsArI jIvono eka prakAra hovA chatAM teo bhavya ane abhavya evA be prakAranA che. pAcya ane apAcya maganI mAphaka jemanAmAM zuddha svarUpanI upalabdhinI zakitano sadbhAva che temane bhavya ane jemanAmAM zuddha svarUpanI upalabdhinI zakitano asadbhAva che temane abhavya kahevAmAM Ave che. bhavya jIvo Hzuddha svarUpanI upalabdhinI zakitano sadbhAva che temane bhavya jIvo kahevAmAM Ave che. (2) mokSane lAyaka prANIo; potAnuM hita cAhanAra jIvo. bhajIva je jIvanuM vIrya zAMtarase pariName ne tethI navo karmabaMdha na thatAM mokSa thAya. AtmAnI parama zAMtadazAe mokSa (2) te anaMta sukhane bhavyajIva 308 jANe che.upAdeyapaNe zraddhe che ane potepotAnA guNasthAna anusAra anubhave che. (3) lAyakajIva bhavyatva :mokSa hovAne lAyaka; mokSa pAmavAne lAyaka jIvane bhavyatva hoya che. (2) mokSa hovAne lAyaka. bhavyatvaguNa je guNanA kAraNe AtmAmAM samyagdarzana-jJAna-cAritra pragaTa karavAnI yogyatA rahe che te guNane bhavyatvaguNa kahe che. (2) je guNanA kAraNe AtmAmAM samyagdarzana, samyajJAna, samyakcAritra pragaTa karavAnI yogyatA rahe che te guNane bhavyatvaguNa kahe che. (bhavyatvaguNa sadAbhavya jIvomAM ja cheH ane abhavyatva guNa sadA abhavya jIvomAM ja che.) bhavyazArdUla :bhavyAttama (2) siMha jevA zUravIra bhAvazrutajJAna samyaka zrutajJAna bhavasthiti Heka ja prakAranA bhavomAM janma-maraNa karI karIne rahevAnI jeTalI kALamaryAdA hoya tene bhavasthiti kahevAya che. bhavAI gayo :ekalA paramAM bhavAi gayo eTale ke te para rUpe thai gayo tene ahIM bhAva kahe che; A bhAva che te ajJAnano bhAva che. bhavAbhinaMdI :saMsAranuM abhinaMdana karanAra; saMsArane prazaMsanAra; saMsAranI prazaMsA karanAra; dIrghasaMsArI (2) bhayane vadhAranArA; bhavane AvakAranAra (3) saMsAranuM abhinaMdana karanAra; anaMta saMsArI sudhI bhavika :siddha thavA yogya, bhavya, kalyANa, kuzaLa, maMgala bhavitavya :bhaviSyamAM thavA jevuM, banavA joga, nasIba, bhAgya bhavitavya samakita bhavitA:bhAgya, nazIba, bhaviSyamAM thavA jevuM, banavA joga (2) bhavyatvazakti; samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa zudhdha pariNati (3) samakti bhavitavyatA :bhAgya, nazIba bhavodvega :saMsAra pratye aNagamo bhAvonuM Hnava padAthonA
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhUSaNa :zobhA bhasma karavuM :bALI nAkhavuM bharamAvuM :paramAM rAjI rAjI thai javuM bhasmIbhUta :mULathI bALI nAkhavuM bhAva:paryAya bhAvasvabhAve utpAdarUpa svabhAve bhAkhavuM bhaviSya kathana karavuM, kalpanA ke aMdAjathI kahevuM bhAMge :prakAre, vibhAga-vikalpa bhAgyazALI:nasIbadAra, sukha pAmanAra bhAjana :bhokatA bhAMDa:vAsaNa Adi bhANa :sUrya bhAta pratyakSa; prakAzamAna (2) oLakha, khabara, mAhitI (3) lakSa (4) vicAra; viveka (5)khyAla; samaja; gama; lakSma; dhyAna; kALajI; sAvacetI; sUdha; hoMza; zudhdhi (6) samaja; akkala; hoMza; zudhdhi; smaraNa; sAvacetI; kALajI bhAna karavuM oLakhavuM bhAme bhramaNAmAM (2) viSaya-kaSAya (3) bhramaNA (bIje bhA=bIjI bhramaNAmAM). bhAkhaMDaLa AkhA zarIranI AsapAsa tejanuM cakra kuMDALuM dekhAya che. bhA=teja, maMDaLa=cakra =bhAmaMDaLa arthAta prakAzanuM maMDaLa. AvI e puNya prakRti hoya che. bhAmuM-bhAkho :bhrama; bhramaNA; vahema; zaMkA; aMdezo; khoTI AturatA; gAMDapaNa; bhUla thAya bhAvazatajJAna dravyazratanuM jJAna e to vikalpa che. paraMtu aMdara bhagavAna cidAnaMda rasakaMda che ene daSTimAM laI eka enuM jJAnamAtranuM anubhavana karavuM e bhAvazrutajJAna che, e samyajJAna che, jainazAsana che, Atmasanmukha je jJAna che te bhAvakRtajJAna che. 709 bhAkho bhrAnti, bhrama (2) bhrama; bhramaNA; vahema; zaMkA; saMdezo bhAva :pariNAma tenuM lakSaNa che. (2) sata, dravya (3) padArtha, dravyanAM pariNAma. (4) pariNAma (5) ullAsa (6) sat, zraddhA, mananI nIpajatI vRtti, cidu vivartI (7) IcchA (8) potAnA anaMta guNa athavA trikALI zakita. (9) Azaya (10) zudhdha pAriNAmikabhAva je trikALa che tene bhAva kahevAya. paryAyane paNa bhAva kahevAya. rAgane paNa bhAva kahevAya ne dravya-vastu che tene paNa bhAva kahevAya. (11) zubha bhAva ane azubha bhAva (12) padArtha; dravyanA pariNAma (13) potAnA anaMtaguNa athavA trikALI zakita (14) A lokamAM cha dravya che. temAM jIva ane pudgalanuM vartana pragaTa jovAmAM Ave che. jIva cetanA svarUpa che ane pudagala sparza, rasa, gaMdha ane varNa svarUpa jaDa-ajIva che. emanI avasthA-sthitimAMthI avasthAMtararUpa-bIjI bIjI sthitirUpe tevA pariNAmane bhAva kahe che. jIvano svabhAva-pariNAmarUpa bhAva to darzana-jJAna che. ane pulakarmanA nimittathI jJAnamAM moha-rAga-dveSa thavA te vibhAvabhAva che. pudagalanA sparzathI sparzAtara, rasathI rasAMtara ityAdi guNathI guNAMtara hovA te svabhAvabhAva che ane paramANumAMthI skaMdha thavo tathA aMdhathI bIjo skaMdha thavo ane jIvanI bhAvanA nimittathI karmarUpa thavuM te vibhAvabhAva che. A pramANe jIva-ajIvanA paraspara nimitta naimitikathI bhAva hoya thAya che. pudgala to jaDa che. tene naimitika bhAvathI kAMi sukha-duHkha Adi hotuM nathI ane jIva cetana che ane nimittathI bhAva thAya che. tenAthI sukha duHkha Adi thAya che. AthI jIvane svabhAva-bhAvarUpa rahevAno ane naimittika bhAvarUpa na pravartavAno upadeza che. jIvane pudagalakarmanA saMyogathI zarIrAdi dravyano saMbaMdha che. A bAhyarUpane dravya kahe che ane bhAva dravyanI pravRtti thAya che. A prakAre dravyanI pravRtti thAya che. A prakAre dravya ane bhAvanuM svarUpa jANIne svabhAvamAM-jJAtA-draSTArUpa rahevuM ane vibhAvamAM moha rAga-dveSarUpa na pravartavuM ethI parama AnaMdarUpa sukha thAya che. ane vibhAva-rAga-dveSa moharUpa pravarte tene saMsAra saMbaMdhI duHkha thAya che. (15) trikALa zaktirUpa guNa (16) Atma bhAva; aMtarbhAva; hovApaNuM
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ (17) guNane athavA aupathamika, kSAyika Adi pAMca bhAvone bhAva kahe che. (18) trikALapaNe dravyanI zakti athavA guNa (19) astitva; hovApaNuM; prakRti; svabhAva; irAdo; matalaba; vRtti; lAgaNI; tAtparya; abhiprAya; ceSTA; abhinaya; heta; prIti; gamo; AsthA; kiMmata; dara; sthiti; svarUpa. (20) avasthA pariNAmanuM kArya; ane rAgarUpa kArya te ci vikAra che. (21) bhAvanuM lakSaNa pariNAma mAtra che. (22) jJAna. AtmAnA jJAnano aMta nathI. (23) jJAnamAM saMvedanarUpa kaMpana-caMcaLatA (24) guNa (25) pariNAma (26) trikALa5Ne dravyanI zakti athavA guNa (27) trikALa zaktirUpa guNa (28) padArtha; padArtha saMjJA che sarva svarUpanI. zAzvata vasturUpa. bhAva kahetAM padArtha; te padArtha koi cetana che, koi acetana che. (29) svasaMvedana pariNAma. nirmaLa AtmAnuM dhyAna kare. (30) astitva; hayAtI; sthiti; svatva (31) bhAva cAra prakAranA che :-audayika, upazama, kSayopazama ane kSAyika (32) svarUpa (33) bhAva eTale bhavavuM-thavuM, te dareka samaye che, zubhAzubha bhAva te ja saMsArabhramaNarUpa bhAvagati, saMsAramAM rakhaDanAra prANInA je je zubha azubha pariNAma che te ja mukhyapaNe gati che. utkRSTa zubha dravyanuM Urdhvagamana temAM saralatAnI haLavAza rahelI che. utkRSTa UMdhAivALA dravyanuM adhogamana temAM loDhAnI jema bhAre karmIpaNuM che, ane madhyama pariNAmavALA jIvane manuSyabhAva che. atre traNe lokamAM bhogavavAnAM asaMkhyAta sthAnaka che. dravya,kSetra,kALabhAvathI pula dravya svataMtrapaNe pariName che. temAM koi jagatakartA izvaranI jarUra nathI. (34) avasthA; pariNAmanuM kArya ane rAgarUpa kArya te civikAra che, bhUlarUpa kSaNika vikArI bhAva che. (35) pAMca bhAvomAM pathamika, jJAyopathamika, jJAyika ane audayika, A cAra bhAvo paryAyarUpa che ane zuddha pAriNAmika bhAva dravyarUpa che, e paraspara sApekSa evuM dravya, paryAya dravya (dravya ane paryAyanuM joDakuM), te AtmApadArtha che. pAMca bhAvomAM upazamAdi cAra bhAvo, paryAyarUpa che. temAM prathamanA traNa, nirmaLa paryAyarUpa che, audayika malina vikArarUpa che; ane 710 pAriNAmika dhruva, dravya svarUpa che. te AtmAno ahetuka, akRtrima sahaja svabhAva che. (1) aupathamika bhAvaH pAMca bhAvomAM, eka aupathamika bhAva che, te nirmaLa che. jema pANImAM mela hoya te mela nIce TharI jAya ane upara pANI nirmaLa thai jAya te ma karmano udaya Thare ane aMdara paryAyamAM nirmaLabhAva pragaTa thAya tene pathamika bhAva kahe che. anAdi ajJAnI jIva sau prathama jayAre potAnA zudhdha svabhAvanuM bhAna kare tyAre, cAthe guNasthAne pathamika samyagdarzana thAya che. A aupathamika bhAvathI dharmanI zarUAta thAya che, pachI cAritramAM upazamabhAva upazamazreNI vakhate munine hoya che. A upazamabhAva e nirmaLa bhAva che. temAM mohano vartamAna udaya nathI, temaja teno sarvathA kSaya paNa thai gayo nathI. jema nItarelA svaccha pANImAM nIce kAdava besI gayo hoya tema sattAmAM mohakarma paDyuM che. jIvanI AvI nirmaLa paryAyane parAmika bhAva kahe che. kSAyopathamika bhAva=A bhAvamAM kAMika vikAsa ane kAMika AvaraNa che; jJAnAdino sAmAnya kSayopazama bhAva to badhA jIvone anAdithI hoya che, paNa ahIM mokSanA kAraNarUpa zrayopazamabhAva batAvavo che- eTale samyagdarzana pUrvakano kSayopazamabhAva ahIM samajavo karmano udaya che teno udayAbhAvI kSaya ane anudaya che te upazamarUpe aMdara satAmAM rahe tenA nimitte je jIvano bhAva hoya tene kSayopazamabhAva kahela che. kSAyikabhAva=AtmAnA guNanI saMpUrNa zudhdha dazA pragaTe ane karmono sarvathA kSaya thai jAya-evI dazA te kSAyika bhAva che. darzana mohanIyano kSaya thatAM kSAyika samyagdarzana, jJAnAvaraNIyano kSaya thatAM kSAyika jJAna, darzanAvaraNIyano kSaya thatAM kSAyikadarzana-ema je bhAva pragaTa thAya te kSAyika kahevAya che. (3)
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ A traNe bhAva nirmaLa paryAyarUpa che; te anAdinA nathI hotA, paNa AtmAnA AzrayapUrvaka navA pragaTe che, mATe sAdi che ane te bhAvo mokSanuM kAraNa thAya che ema AgaLa kaheze. audayika bhAva=jemAM karmano udaya nimitta hoya che. evo jIvano rAgAdi vikArI bhAva te audayika bhAva che. dayA, dAna, vrata, bhakti Adi tathA hiMsA, jUTha, corI, kuzIla AdinA je bhAva thAya te audayika bhAva che. eka apekSAe tene pariNAmika kahyo che. jIva svayaM je bhAva kare che te apekSAe tene pariNAmika kahyo che. ane karmodayanA nimittanA vaDe thAya che. mATe tene audayika bhAva kahevAya che. have AvI vAta che oche sAMbhaLe ene zuM samajAya ? bhAi! dayA pALo, dAna karo, vrata pALo ema prarUpaNA kare paNa! e badhA rAganA audayika bhAva che. te baMdhanA kAraNarUpa che, te koi bhAvo mokSanuM kAraNa thatA nathI. anAdithI badhA saMsArI jIvone audayika bhAva hoya che. mokSadazA thatAM teno sarvathA abhAva thAya che. (5) pAriNAmika bhAvaH- AtmAno trikALI sahaja ekarUpa zAzvata svabhAva te pAriNAmika bhAva che; te dhruva dravyarUpa che. tene paramabhAva kahyo che. anya cAra bhAvo kSaNika che tethI temane paramabhAva kahyA nathI. pAriNAmika parama svabhAva bhAva pratyeka jIvane sadAya vidyamAna che. have A pAMca bhAvomAM sarva vizudhdha parama pariNAmika bhAva je zAzvata dhruva acala che te dravyarU5-vasturUpa che ane anya cAra bhAvo pragaTa paryAyarUpa che. temAM traNa nirmaLarUpa che ane audayika malinarUpa che. e paraspara sApekSa evuM dravya-paryAyadravya te AtmA-padArtha che. arthAta dravya-paryAya banne thaine Akho AtmA-padArtha che. dravya te nizcaya, paryAya te vyavahAra; banne thaine pramANa vastu sat. 711 dravya-paryAyarUpa Akho padArtha AtmA te pramANano viSaya che. temAM parama pAriNAmika svabhAve je trikALI dhruva dravya che te nizcayano viSaya che. ane vartamAna vartatI paryAya te vyavahArano viSaya che. nizcaya che te trikALI dravyane svIkAre che ane vyavahAranaya vartamAna vartatI paryAyane svIkAre che. tyAM nizrayanuM je jJAna karyuM, tenI sAthe paryAyanuM jJAna meLave tene pramANajJAna kahevAmAM Ave che. nizcayane rAkhIne vyavahArane jANe te pramANajJAna che; paNa yine uDADIne vyavahArane bheLave to pramANajJAna rahe ja nahi. bhAi! tArI vastune AtmA jovAnA traNa prakAra:-trikALI dhruva dravyarUpa parama bhAvane dekhanArI daSTi te dravyArthika naya. -vastune paryAyarUpe dekhanArI daSTi te paryAyArthikanaya ane -dravya-paryAyarUpa vastune samagrapaNe dekhanAruM te pramANajJAna. bhAva ane bhAvavAnuM astitva te dravyano bhAva che ane dravya te bhAvavAna (bhAvavALuM) che. bhAva Asava ane dravya bhAsava:jUnAM karmanA udayamAM joDANa karI puNya-pApano je vikArI bhAva jIva kare che te bhAva Asrava che ane te bhAvanuM nimitta pAmI puNya-pApa rUpa karma paNe thavAnI yogyatAvALA rajakaNo jIva pAse eka kSetre Ave che te dravya Asava che. jIva puNya-pApanA AsavarUpI jevA bhAvo kare tenuM nimitta pAmIne te pramANamAM tevA ja puNya-pAparUpa rajakaNo baMdhAya che. ema baMnne paraspara nimitta ane naimittika vyavahAre che. jaDa rajakaNane kAMi khabara nathI ane te jIvane kAMi karatuM nathI paNa ajJAnI mAne che ke te mane asara kare che. ane mArAthI jaDanuM A badhuM thAya che. huM ja karmanI avasthA bAMdhu chuM ane choDuM chuM. bhAva kyuM mithyAtva, rAga, dveSa, krodha vagere (2) rAga-dveSa vikArarUpa vibhAvika bhAvazakita, dravyakarmanuM nimita pAmI jIvamAM vikAra thAya che te azudhdha upAdAna Azrita che. paNa svabhAva nathI. bhAva ni hopa kevaLa vartamAna paryAyanI mukhyatAthI, je padArtha vartamAna je dazAmAM che te rUpa kahevo-jANavo, te bhAva nikSepa che.
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAva nirjarA saMvara ane zuddhopayogavALA jIvane jayAre ugra zuddhopayoga thAya che tyAre ghaNA karmonI nirjarA thAya che. dropayoganI ugratA karavAnI vidhi zuddhAtma dravyanA AlaMbananI ugratA karavI te ja che, ema karanArane sahajadazAe haTha vinA je anazanAdi saMbaMdhI varte temAM (zubha paNArUpa aMzanI sAthe) ugra-zaddhirUpa aza hoya che, jethI ghaNAkarma sarmonI nirjarA thAya che. karmanI zakitanuM zAtana karavAmAM samartha evo je bahiraMga ane aMtaraMga tapo vaDe vaddhi pAmelo zuddhopayoga te bhAvanirjarA che. (miththArUSTine to zuddhAtmAdravya bhAsyuM ja nathI, tethI tene saMvara nathI, zuddhopayoga nathI, zuddhopayoganI vRddhinI to vAta ja kayAM rahI ? thI tene, sahaja dazA vinAnA-haThapUrvaka-anazanAdi saMbaMdhI zubhabhAvo kadAcit bhale hoya, to paNa mokSanA hetubhUta nirjarA bilakula hotI nathI. bhAva puNya ane bhAva pApa :bhAva puya ane bhAva pApa te jIvanI avasthAmAM thAya che tathA dravya puNya ane dravya pApa te pudagalanI avasthA che. je rajakaNamAM puNya-pAparUpa karmabaMdha thavAnI yogyatA hatI te tenA dravyanI tAkAtathI te rUpa thayA ane temAM jIvanI rAgAdirUpa vikArI avasthA nimitta thai. e rIte rAganA nimittano saMyoga pAmI dravya karmarUpa thanAra te jaDa paramANuo svataMtra che, pUrve baMdhAyelA karmono pAka (udaya) thatAM AtmA te tarapha valaNa karI svalakSa bhUlyo ane ajJAnabhAve puNya-pApanA bhAva karyA eTale vikArI thavAnI yogyatA AtmAnI che; ema be prakAranI yogyatA potAmAM ane be prakAranI avasthA sAme saMyogarUpa thanAra pudgala paramANamAM che. jUnAM karmanI hAjarInuM nimitta pAmIne (tenA udayamAM joDAvAthI) zubhabhAva karyA temAM ajIva nimitta ane jIvanI yogyatA te upAdAna; ane te bhAvapurNaya che. dayA, dAna, vagerenA zubhabhAvanuM nimitta pAmIne je paramANuomAM puNyabaMdharUpa thavAnI yogyatA hatI te tenA kAraNe puNayabaMdharUpe thayAM temAM zubhabhAva (jIva) nimittakAraNa ane pudgala paramANuomAM puNyarUpe thavAnI yogyatA te ajIvanI yogyatA upAdAna che. 712 tene dravya puNya kahevAya che. A pramANe pApa tattvanI vAta paNa samajI levI. bhAva pratibaMdha vinAnI anAsakta bhAvavALI bhAva parakhANa svasaMvedana pariNAma te indriya-manane gama na hovAthI sahama che, tene bhAva paramANu kahyuM che, A dravya paramANunA bhAva paramANunA dhyAnathI, kevaLajJAna thavAnuM kahyuM che. (2) bhAvanI sUkSmatA; svasaMvedana pariNAmanI sUkSamatA bhAva maraNa AtmAnA guNano bhrAnti vaDe ane kaSAya vaDe ghAta karavo te bhAvamaraNa che. bhAva moNa :mokSa thavA yogya ane mokSa karanAra-e banne mokSa che. mokSa thavA yogya jIvanI paryAya che. jIvanI paryAyamAH mokSa thavAnI lAyakAta che. trikALI cIja che e to mokSasvarUpa ja che. mokSa thavA yogya jIvanI paryAya to bhAvamokSa che. bhAva vacana aMtara ekAgratA (2) nirmaLa zradhdhA bhAva vaMdana huM pUrNa jJAna ghana svabhAve nirmaLa chuM evA bhAva sahita rAgAdi vismaraNa karI svalakSe, rAgarahita, aMdara karavuM te aMtara-ekAgratA arthAt bhAva vaMdana che. bhAva zrutajJAna :zudhdha AtmajJAna bhAva stutithI namaskAra :jJAyakanI sanmukhathaIne-emAM ekAkAra thaIne stuti karavI, aMdaramAM potAmAM zuddha caitanyadAna taraphanuM pariNamana thavuM e bhAvanamaskAra che. bhAva svabhAve :utpAdarUpa, svabhAve bhAva, abhAva, bhAvAbhAva ane abhAvabhAva :dravya kharekhara sarvadA avinaSTa ane anutpanna AgamamAM kahyuM che, tethI jIvadravyane dravyarUpe nityapaNuM kahevAmAM AvyuM. (1) devAdi paryAyarUpe UpajavuM hovAthI tene ja (jIva dravyane ja) bhAvanuM (utpAdana) kartApaNuM kahevAmAM AvyuM che.
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) manuSAdiparyAya rUpe nAza pAmatuM hovAthI tene ja abhAvanuM (vyayanuM). kartApaNuM kahevAmAM AvyuM che. (3) sat(vidyamAna) devAdiparyAyano nAza karatuM hovAthI tene ja bhAvAbhAvanuM (sanA vinAzanuM) kartApaNuM kahevAmAM AvyuM che.ane (4) karIne asat (avidyamAna) manuSyAdiparyAyano utpAda karatuM hovAthI tene ja abhAvabhAvanuM (asanA utpAdana) kartApaNuM kahevAmAM AvyuM A badhuM niravadya (nidorSa, nirbhAdha, aviruddha) che. kAraNa ke dravya ane paryAyomAMthI ekanI gauNatAthI ane anyanI mukhyatAthI kathana karavAmAM Ave che. je A pramANe jayAre jIva paryAyanI gaNatAthI ane dravyanI mukhyatAthI vivikSita hoya che tyAre te (*) Upajato nathI, (9) vinAza pAmato nathI,( *) kramavRttie nahi vartato hovAthI sa(vidyamAna) paryAyasamUhane vinaTa karato nathI ane(9) ane (avidyamAna paryAyasamUhane) utpanna karato nathI, ane jayAre jIva dravyanI gauNatAthI ane paryAyanI mukhyatAthI vivekSA hoya che tyAre te (*) Upaje che, (9) vinAza pAme che, (4) jeno svakALa vItI gayo che evA sat(vidyamAna) paryAyasamUhane vinaSTa kahe che. ane () jeno svakALa upasthita thayo che(AvI pahoMcyo che) evA asane (avidyamAna paryAya samUhane) utpanna kare che. bhAva-bhAva: rAga-dveSa; gamo-aNagamo bhAva Asrava Asava thavA yogya ane Asava karanAra e banne Asrava che. puNya pApanA bhAva5Ne thavA lAyaka jIvanI paryAya e bhAva-Asrava che. bhAvaka (bhAvanamaskAra karanAra) te aMga (aMza) che ane bhAvya (bhAvanamaskarA karavA yogya padArtha te aMgI (aMzI) che, tethI A bhAvanamaskAramAM bhAvaka temaja bhAvya pote ja che. (sAvaka pote ane bhAvya para ema nathI) (2) eTale thanAra ane bhAvaka je-rUpe thAya ce bhAvya. AtmA bhAvaka che ane samyagdarzanAdi paryAyo bhAvya che. bhAvaka ane bhAvyane paraspara ati gADha 713 milana(ekamekatA) hoya che. bhAvaka AtmA aMgI che ane bhAvya rUpa samyagdarzanAdiparyAyo tenA aMgo che. (3) mohakarma, karma (4) bhAvanAra, ciMtavanAra, dhyAna karanAra arthAt dhyAtA (5) (bhAvanamaskAra karanAra) te aMga(aMza) che ane bhAvya (bAva namaskAra karavA yogya padAthI te aMgI (aMzI) che. sthI A bhAvanamaskAramAM bhAvaka tema ja bhAvya pote ja che. (bhAvaka pote ane bhAvya para ema nathI.) (6) thanAra, bhAgavanAra, bhAvano bhokatA (7) krodha thavAnuM nimitta dravyakarma-jaDakarma che te bhAvaka, bhAva karanAra. (8) bhAvanAra; ciMtavanAra; dhyAna karanAra arthAt dhyAtA (9) krodha thavAnuM nimitta dravyakarma-jaDakarma che te bhAvaka (10) zradhdhA-jJAnanI avasthA thavA yogya evo je bhAvaka (11) mohakarma, je phaLarUpe pragaTa thavuM; te anusAra rAga-dveSanI lAgaNIrUpa je AtmAnI avasthA thai te bhAvya (12) zradhdhA-jJAnanI avasthA thavA yogya (13) krodha thavAnuM nimitta dravyakarma-jaDakarma che te bhAvaka; bhAva karanAra (14) mohakarmanI pravRtti (15) mohakarmanuM nimitta; zradhdhA, jJAnanI avasthA thavA yogya evo bhAvaka bhAvaka ane bhAvya :karmano udaya Ave che te bhAvaka che, ane te bhAvakane anulakSIne je vikAra thAya che te bhAvya che udaya jaDa karmanI paryAya che ane vikAra AtmAnI paryAya che. jayAre mohakarma sattAmAthI phaLa devAnI zakitathI bhAvakapaNe prakAra udayamAM svabhAvamAM TharI javuM tenuM nAma bhagavAnanI ne AtmAnI sAcI bhakita che. bahAranI zubha rAgarUpa bhakitano vikalpa Ave paNa tenI pAchaLa zuddha nirmaLAnaMdamAM ghUsIne daSTi jJAna ane ekAgratA karavI te ja nizcayabhakita che. smRti che ane sAcAM namaskAra che. bhakitano vyavahAra ave paNa paramArtha zraddhA-jJAna-bhakita vinA te to mAtra puNyabaMdhanuM kAraNa che. bhAvaka bhAgya (bhAva namaskAra karanAra) te aMga (aMza) che ane bhAvya (bhAva namaskAra karavA yogya padArtha) te aMgI (aMzI) che, tethI A bhAva
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ namaskAramAM bhAvaka temaja bhAvya pote ja che. (bhAvaka pote ane bhAvya para ema nathI) bhAvakaryo te cidvivartI che. cidvivarta arthAt caitanyano palaTo arthAt caitanyanuM eka viSayane choDI anya viSayane jANavArUpe palaTAvuM te, cikitanuM anya anya jJeyone jANavArUpe pariNamavuM te. mukata AtmAne karma saMyukatapaNuM nathI ja hotuM kAraNa ke dravyakarmo ane bhAvakarmothI vimukata thaI che. dravyokarmo te pudgalaskaMdho che ane bhAvakarmo te cidvivartI che. citzakita anAdi jJAnavaraNAdi kA nA saMparkathI (saMbaMdhathI) saMkucita vyApAravALI hovAne lIdhe jJeyabhUta vizvanA (samasta padArthonA) eka eka dezamAM krame vyApAra karatI thakI vivartana pAme che paraMtu jayAre jJAnAvaraNAdika karmono saMparka vinAza pAme che, tyAre te zeya bhUta vizvanA sarva dezomAM yugapat vyApAra karatI thakI kathaMcita kuTastha thaIne, anya viSayane nahi pAmatI thakI vivartana karatI nathI. te A (citzakitanA vivartanano abhAva) kharekhara nizcita(niyata, acaLa) sarvakSapaNAnI ane sarvadarzIpaNAnI upalabdhi che. A ja dravyakarmonA nimittabhUta bhAvakarmonA katatvano vinAza che, A ja vikArapUrvaka anubhavanA abhAvane lIdhe aupAdhika sukha-duHkhapariNAmonA bhokatRtvano vinAza che, ane A ja, anAdi vivartananA khedanA vinAzathI jenuM anaMta caitanya susthita thayuM che evA AtmAne svataMtra svarUpAnubhUti lakSaNa sukhanuM (svataMtra svarUpanI anubhUti jenuM lakSaNa che evA sukhanuM) bhokatRtva che. bhAvakabhAva :mohakarmanA udayarUpa bhAva. (2) karmanA nimitte thato vikAra bhAva-bhAvano bheda HkarmanA nimitte thato vikAra bhAvaka-bhAvya bhAvaka eTale thanAra; ane bhAvaka je rUpe thAya te bhAvya. AtmA bhAvaka che ane samyagdarzanAdi paryAyo bhAvya che. bhAvaka ane bhAvyane paraspara ati gADha milana (ekamekatA) hoya che. bhAvaka AtmA aMgI che ane bhAvyarUpa samyagdarzanAdi paryAyo tenA aMgo che. 314 bhAvakarSa zubhAzubha rAga; para dravyano ajJAna bhAve kartA te bhAvakarma che. zubhAzubha rAgano kartA ajJAnadazAmAM cetana ja pote thA che. koi jaDakarmanA anya koi nimitta enuM kartA che . che ja nahi (2) rAga-dveSa-ajJAnAdi saMkalpavikalparUpa pariNAma e bhAvakarma che. (3) caitanyanuM eka viSayane choDI anya viSayane jANavA rUpe palaTAvuM te caitanya vivarta, caitanyano palaTo, citzakitanuM anya anya jJeyone jANavArUpe pariNamavuM te bhAvakarmo che. (4) AtmapariNAma saMtati, AtmAnA pariNAmonI paraMparA (5) AtmA zuddha jJAnAnaMda che tene bhUlIne rAgadveSano vikAra mAro che ema mAnavuM, rAgarUpa rahevuM te bhAvakarma che. jIvanA rAgadveSa te azuddha avasthA daSTie jIvanuM bhAvakarma che. (6) mohanA nimittathI mithyAtva-krodhAdirUpa jIvanA pariNAma thAya che te azuddha bhAvavaDe nipajAveluM kArya che, tethI tenuM nAma bhAvakarma che. (7) moha-rAga-dveSarUpa-azuddha cetanArUpa pariNAma. (8) rAgAdi bhAva (9) ATha karmonAM baMdhana thavA yogya bhAvo. (10) puNya-pApa rUpI zubhAzubha karma. (11) zubha-azubha bhAvamAM joDANa; pote vikArI thai udaya karmane vaza thatAM puNya-pAparUpa karma bhAvamAM DhaLatI vikArI avasthA. koipaNa padArthamAM ThIka aThIkapaNuM nathI chatAM tenAthI ThIka aThIkapaNAnI kalpanA utpanna karavI, te bhAva karma che. te ja rAgadveSa che. karmabhAva, baMdhabhAva, vikArIbhAva, vibhAvabhAva, asthiratA,UMdho puruSArtha, caMcaLatA, duHkharUpI AkuLatAbhAva, kayatA vagere zabdo ekArtha che. (12) rAga-dveSa. rAgadveSa eTale dravyakarmanuM nimitta pAmI, eka eka samaya jevaDI kSaNika vikArI avasthAnuM kArya athavA cAritraguNano vikAra (13) karmanA udayamAM A jIva moha-rAga-dveSarUpI vikArI bhAvarUpa thAya che. tene bhAvakarma kahe che. (14) rAga dveSa ane rAgadveSa eTale dravyakarmanuM nimitta pAmI, eka eka samaya jevaDI kSaNika vikArI avasthAnuM kArya, athavA cAritra guNano vikAra. (15) duHkha; bhAvakarma baMdharUpa ane baMdhanuM kAraNa che mATe duHkharUpa che.; puNyane pApanA vikalpa, cAhe tIrthaMkara nAmakarma baMdhavAno bhAva hoya to te bhAvakarma che. to Avo je zubha ke azubha vikalpa che tene rokavAthI, tenA
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ 715 nirodhathI dravyakarmano virodha thAya che. eTale zuM? ke dravyakarma tene AvatuM nathI. nirodha thAya che eTale ke tene AvatuM nathI. (16) rAga-dveSa, ajJAna Adi saMkalA-vikalparUpa pariNAma bhAvakarma che. (17) zubha-azubha bhAvamAM joDANa; pote vikArI thai udaya karmane vaza thato pazya-pApa rU5 karmabhAvamAM DhaLatI vikArI avasthA; koI paNa padArthamAM ThIka-adIkapaNuM nathI chatAM tenAthI ThIkaaThIkapaNAnI kalpanA utpanna karavI, te bhAva karma che. te ja rAga-dveSa che. karmabhAva,badhabhAva,vikArIbhAva, vibhAvabhAva, asthiratA, UMdho puruSArtha,caMcaLatA, duHkharUpI AkulIbhAva, kaluSatA jagere zabdo ekArtha che. (18) rAga dveSa vikArarUpa vibhAvika bhAvazakita, dravyakarmanuM nimitta pAmI jIvamAM vikAra thAya che te azubha upAdAna Azrita che, paNa svabhAvamAM nathI. (19) zubha-azubha bhAva te bhAvakarma (20) mithyAtva, rAga-dveSa vagere jIvanA malina bhAva. (21) puNya-pApanA vikalpa. puNyakarma eTale dayA, dAna, vrata, tapa, bhakti, pUjA AdinA bhAva; pApakarma eTale hiMsA, corI, jUTha, vikAra, parigraha AdinA kaSAyabhAva. uparanA banne bhAva karmo aTakatAM dravyakarmanA jJAnAvaraNAdi ATha karmo rokAya jAya che, AvatAM aTakI jAya che. zubha ke azubha vikalpa che tene rokavAthI, tenA nirodhathI dravyakarma tene AvatuM nathI. (22) bhAvakarma baMdharUpane baMdhanuM kAraNa che mATe duHkharUpa che. bhAvakarma moNa :bhAvakarmanuM sarvathA chUTI javuM te, bhAvamokSa. (jJaprikriyAmAM kramapravRttino abhAva thavo te bhAvamokSa che. arthAt sarvajJa-sarvadarzIpaNAnI ane anaMtAnaMdamayapaNAnI pragaTatA te bhAvamokSa che.). bhAvakarma-karmabhAva :agninI ujaLAimAM UNapa thAya che, te lIlA lAkaDAnuM nimitta pAmI dhUmADo UThe che te kAraNe te UNapa agninuM mULa svarUpa nathI. (asalI svAbhAvika svarUpa nathI.) tema caitanya AtmA svabhAve zudhdha che paNa para nimitte vartamAna avasthAnI kacAzanA kAraNe (avaguNarUpa UNapanA kAraNe) bhUla kare to rAga-dveSarUpa dhUmADo UThe che; te bhAvakarma athavA karmabhAva kahevAmAM Ave che, te AtmAnuM asalI mULa svarUpa eTale ke | svAbhAvika svarUpa nathI. samyagdaSTi bhAvakarmane paraNeya mAne che, teno svAmI thato nathI, kAraNa ke jJAna cetanAno te svAmI rahe che. daSTinA baLa vaDe bhAvakarmane nimittamAM nAkhe che. bhAvakarmanA nirodhathI dravyakarmano virodha thAya che :bhAvakarmanA nirodhathI, A puNya ne pApanA vikalpa, cAhe to tIrthaMkara nAme karma bAMdhavAno bhAva hoya to te paNa, bhAvakarma che. to Avo je zubha ke azubha vikalpa che tene rokavAthI, tenA nirodhathI dravyakarmano virodha thAya che. eTale ke dravyakarma tene AvatuM nathI. nirodha thAya che eTale ke aTakI jAya che, tene AvatuM nathI. potAnA jJAyaka svabhAvanI teNe dRSTi karI eTale ene bhAvakarmano nirodha thayo ema kahevuM che. puNya-pApanA vikalpanuM ene kartApaNuM maTI gayuM eTale ene bhAvakarma aTakI gayuM ane tethI have ene dravyakarma paNa AvatuM nathI. AtmA aMdara abheda nirvikalpa zudhdha caitanyamAtra nija samayasAra vastu che. tenI jayAM daSTine anubhava thayo to tyAM ene bhAvakarma aTakI gayAM. puNyapApa rokAi gayAM arthAt thayAM nahi, ane praNaya-pApa rokAtAM tene have navuM dravya karma AvatuM nathI, paraMtu te rokAi gayuM. karma AvatuM hatuM te rokAI gayuM ema nahi paNa have te pula karmabhAve navuM thatuM nathI paNa bhASAmAM to ema ja Ave ne ke karma rokAi gayuM ? samajAvavuM zI rIte? bhAvakarmamoNa :bhAvakarmanuM sarvathA chUTI javuM te, bhAvamokSa(jJaprikriyAmAM kramapravRttino abAva thavo te bhAvamokSa che athavA sarvajJa-sarvadarzIpaNAnI ane anaMtAnaMdamayapaNAnI pragaTatA te bhAvamokSa che.) bhAvaIrUpa saMtati AtmapariNAmarUpa saMtati, AtmAnA pariNAmonI paraMparA. bhAvalyiA :aMtara kriyA bhAvazAtI:svabhAvano ghAta karanAra bhAvasthAritra:zudhdha AtmA ramaNatA bhAvata :bhAva anusAra, Azaya anusAra bhAvataH :bhAva anusAra, Azaya anusAra bhAvathI :NAyakanI sanmukha thaIne; AtmAmAM ekAkAra thaine.
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvathI :jJAyakanI sanmukha thaine emAM ekAkAra thaIne stuti kare che. bhAvavaMdana "huM pUrNa jJAnadhana svabhAve nirmaLa chuM" evA bhAva sahita rAgAdi vismaraNa karI svalakSe, rAgarahita, aMdara karavuM te aMtara ekAgratA arthAt bhAvavaMdana bhAvedriyanuM svarU5:labdhi ane upayogane bhAvendriya kahevAmAM Ave che. 1. labdhi = labdhino artha prApti athavA lAbha thAya che. AtmAnA caitanyaguNano kSayopazamahetuka ughADa te labdhi che. 2. upayoga= uyogano artha caitanya vyApAra thAya che. AtmAna caitanyaguNano je kSacopazama hetuka ughADa che tenA vyApAra ne upayoga kahe che. AtmA zeya padArthanI sanmukha thaIne potAnA caitanya vyApArane te tarapha joDe, te upayoga che. upayoga caitanyanuM pariNamana che; te koi anya kSeya padArtha tarapha lAgI rahyo hoya to, AtmAnI sAMbhaLavAnI zakti hoya to paNa, sAMbhaLe nahi. labdhi ane upayoga baMne maLIne, jJAnanI siddhi thAya che. 3. prazna - upayoga to labdhirUpa bhAvedriyanuM phaLa (athavA kAryo che, tene bhAvendriya zA mATe kahI zakAya? uttaraH-kAryamAM kAraNano upacAra karIne upayoga(upacArathI) bhAvendriya kahevAmAM Ave che. ghaTa-AkAre pariNamela jJAnane ghaTa kahevAmAM Ave che, e nyAye lokamAM kAryane paNa kAraNa mAnavAmAM Ave che. AtmAnuM liMga indriya (bhAvendriya) che; AtmA te sva artha che, temAM upayoga mukhya che ane te jIvanuM lakSaNa che, tethI upayogane bhAva-indriyapaNuM kahI zakAya che. upayoga ne labdhi e bannene bhAvendriya e mATe kahe che ke, teo draya paryAya nathI paNa guNaparyAya che. kSayopazamahetuka labdhi paNa, e paryAya yA dharma che ane upayoga paNa eka dharma che, kemake te AtmAno pariNAma che. te upayoga darzana ane jJAna evA be prakArano che. 5. dharma, svabhAva, bhAva, guNaparyAya, guNa e zabdo ekArtha vAcaka che. 6. prayojanabhUta jIvAdi tattvone zradhdhAna karavA yogya jJAnanI kSayopazama labdhi to, sarva saMjJI paMcendriya jIvone hoya che; paNa je jIva paranuM lakSa TALI 716 sva(AtmA) tarapha upayogane vALe che, tene AtmAnuM jJAna (samyajJAna) thAya che, ane je jIva. 5ra tarapha ja upayogane vALyA kare che tene mithyAjJAna thAya che. ane tethI tenuM avinAzI kalyANa thatuM nathI. jIvane chadmastha dazAmAM jJAnano ughADa arthAt kSayopazamahetuka labdhi ghaNI hoya to paNa, te badhA ughADano upayoga eka sAthe karI zakato nathI, kema ke teno upayoga rAgamizrata che tethI rAgamAM rokAi jAya che, te kAraNa jJAnano ughADa (labdhi) ghaNo hoya to paNa, vyApAra (upayoga) to alpa hoya che. jJAnaguNa to dareka jIvane paripUrNa che; vikArI dazAmAM te jJAnaguNanI pUrNa paryAya UghaDatI nathI, eTaluM ja nahi paNa paryAyamAM jeTalo ughADa hoya teTalo paNa vyApAra e sAthe karI zakato nathI. AtmAnuM lakSa para tarapha hoya tyAM sudhI, tenI AvI dazA hoya che. mATe jIve sva ane paranuM yathArtha bhedavijJAna karavuM joie. bhedavijJAna thatAM te potAno puruSArtha svatarapha vALyA ja kare che, ane tethI krame krame rAgaTALIne bAramA guNasthAne sarvathA rAga TaLI jatAM, vItarAgatA thAya che. tyArapachI thoDA ja vakhatamAM puruSArtha vadhatAM jJAnaguNa jeTalo paripUrNa che teTalo ja paripUrNa teno paryAya UghaDe che; jJAna paryAya pUrNa UghaDI gayA pachI jJAnanA vyApArane eka bAjuthI bIjI bAju tarapha vALavAnuM rahetuM nathI; mATe dareka mumukSu jIvoe yathArtha bhedavijJAna prApta karavuM joie, ke jenuM phaLa kevaLa jJAna che. bhAvanuM cAluM bhUlarUpa kSaNika vikArIbhAva che. bhAvanuM bhAvAntaranA abhAva svabhAve avabhAsana che :bhAva anya bhAvanA abhAvarUpa svabhAve prakAze che-dekhAya che. bhAvanuM lANa :bhAvanuM lakSaNa pariNamana mAtra che. bhAvendriya khaMDakhaMDarUpa jJAna (2) bhAvendriyanA pAMca bheda cheH sparzana, rasanA, ghANa, cakSu ane kSotra (3) judA judA potapotAnA viSayomAM vyApArapaNAthI jeo viSayone khaMDakhaMDa grahaNa kare che athavA jJAnane khaMDakhaMDarUpa jaNAve che evI bhAvendriyone pratItimAM AvatAM akhaMDa eka caitanyazaktipaNA vaDe potAthI judI jANavI e bhAvenidrayonuM jItavuM thayuM.
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ 717 svabhAvI AtmAnI oLakhANa karIne tenuM lakSa karatAM bhAvendriyanuM (jJAnanI adhUrI paryAyanuM) lakSa chUTI javuM te ja bhagavAnanI kharI stuti che. bhAvanamaskAra mAtra bhAvyamAM ja parAyaNa-ekAgra-lIna thavuM te bhAvanamaskAranuM lakSaNa che. (2) kevalajJAnAdi anaMta guNonA smaraNarUpa bhAva namaskAra kahevAya che. (3) kevaLa jJAnAdi anaMta guNonA smaraNarUpa bhAvanamaskAra kahevAya che. zudhdha nizcayanayathI vaMdya-vaMdaka bhAva nathI. bhAvedriyanA bheda bhAvedriyanA pAMca bheda che. jIvanI bhAvasparzanendriya, rasanenidraya, ghANendriya, cakSurindriya ane karmendriya- te labdhi upayoga rUpa bhAvedriyane kevI rIte jItavI ? :bhAvendriyanuM judApaNuM kai rIte che te varNave che judA judA potapotAnA viSayomAM vyApArapaNAthI jeo viSayone khaMDakhaMDa rUpa ja jaNAve che, evI bhAvendriyone pratItimAM AvatA akhaMDa eka caitanya zaktipaNA vaDe potAthI judI jANI, e bhAvendriyonuM jItavuM thayuM" A bolathI have vistAra thAya che. bhAvendriya eTale kSayopazamajJAna paNa AtmAthI juduM che kema ke ahIM nizcayastutino adhikAra hovAthI nizcayasvabhAva zuM che te batAvavuM che. AtmAno trikALa kevaLajJAna svabhAva che. tenI vartamAna je adhUrI dazA che tene bhAvendriya kahevAya che; te ochA ughADavALuM jJAna eka eka viSayone jANe che jayAre eka viSaya jANavAmAM te pravarte che tyAre bIjA viSayomAM pravartatuM nathI-A rIte te khaMDa khaMDarUpa jJAna che; AtmAno jJAna svabhAva to eka sAthe badhuM jANavAno akhaMDarUpa che; je jJAnamAM khaMDa paDe te jJAnamAM khaMDa paDe te jJAna AtmAnuM svarUpa nathI. ochuM jJAna te mAruM svarUpa nathI. mAro jJAna svabhAva to pUrNa che. pUro svabhAva zuM ane UNI dazA zuM e badhuM khyAlamAM AvyA vagara paramArtha svarUpamAM praveza thai zake nahi pUrNa svabhAvanI pratIta vagara sabhyazradhdhA hoi zake nahi ane vartamAna apUrNa dazA che. tenuM jJAna karyA vagara paramArtha svarUpanA lakSamAM pahoMcI zakAya nahi. paripUrNa svabhAvane pratItamAM lenAruM jJAna te nizcayanaya che. adhUrI darzAnuM jJAna karavuM te vyavahAranaya che. avasthAnA jJAnane vyavahAranaya kharekhara kayAre kahevAya ? jo avasthA uparathI daSTi khaseDIne nizcayasvarUpa upara draSTi kare to avasthAnA jJAnane vyavahAra kahevAya. vyavahArane jANayA vagara paramArtha sAco hoi zake nahi, ane nizcayanI zradhdhA vagara vyavahAra ekalo hoya nahi. nizcaya vyavahAra banne sAthe ja che. adhUrI jJAnadazArUpa vyavahArane jANIne pachI pUrNa svabhAvanI pratItanA jore apUrNatAno niSedha karavo te ja bhAvendriyane jItavAno upAya che. bhAvendriyane jItavuM te nAstithI kathana che ane astithI laie to jJAna bhAveljiAya zabda,rasa,rUpa,ItyAdi eka ekha viSaya jANavAnI yogyatAvALo kSayopazamabhAva te bhAvendriIya che. je paNa kharekhara paraNeya che. paraNeya ane jJAyakabhAvanI ekatAbuddhi te saMsAra che. mithyAtva che. Indriyano viSaya je AkhI duniyA, strI, kuTuMba, deva,zAstra, guru-te badhAya IndriIyonA viSayo hovAthI IndriIya kahevAmAM Ave che. je paNa paraNeya che. enAthI mane lAbha thAya ema mAnavuM te mithyA bhrAnti che. mithyASTine nava pUrvenI je labdhi pragaTa thAya che te ane sAta dvIpa tathA samudrane jANe tevuM je vibhaMgajJAna hoya che te IndriyajJAna che, bhAvendriya che. je nava pUrvanuM jJAna ke virbhAgajJAna svabhAvane prApta karavAmAM kAMI kAma AvatuM nathI. bhAvendriyone jItavI hoya to pratItimAM AvatAM akhaMDa eka caitanyazakitapaNA vaDe tene judI jJAnamAM te paraNeya che paNa svaNeya nathI ema jANa. paryAyane aMtarmukhI vALatAM te sAmAnya eka akhaMDa svabhAvamAM ja ekatva pAme che. A akhaMDamAM ekatva thAuM evuM paNa rahetuM nathI. paryAya je bahAranI tarapha jatI hatI tene jayAMaMtarmukha karI tyAM te (paryAya) svayaM svataMtra kartA thaIne akhaMDamAM ja ekatvapAme che. paryAyane rAgAdi para tarapha vALatAM mithyAtva pragaTa thAya che.ane aMtamurkha vALatAM paryAyano viSaya akhaMDa jJAyaka thaI jAya che (karavo paDato nathI) ahAhA ! je vALavAvALo
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ koNa ? dizA pheravavALo koNa? pote. paranI dizAnA lakSa tarapha dazA che e dazA svalakSa prati vALatAM zuddhatA vA dharma pragaTa thAya che. are! je paraNeya che. ene svaNeya mAnI AtmA mithyAtvathI jItAI gayo che(haNAI gayo che.) have te paraNeyathI bhinna paDI, svarNaya je eka akhaMDa caitanya svabhAva tene daSTi ane pratIti jayAM karI tyAM bhAvendriIyo potAthI sarvathA bhinna jaNAya che. tene bhAvendriIya jItI ema kahevAya che. jene samyagdarzana eTale sAcuM darzana kahevAya che. bhAveAiyone jItavAnI vAta kahe che. judA judA potapotAnA viSayomAM vyapArapaNAthI jeo viSayone khaMDa khaMDa grahaNa kare che te bhAvendriyo che. kAnano ughADa zabdane jANe, aMkano kSayopazama rUpane jANe, sparzano ughADa sparzane jANe ItyAdi potapotAnA viSayomAM vyApAra karI je viSayone khaMDakhaMDa grahaNa kare che te bhAvendriIyo che. A bAhya IndriIyonI vAta nathI. eka eka Insiya potapotAno vyApAra kare che tethI jJAnane te khaMDakhaMDarUpa jaNAve che. jema dravyansiyo ane AtmAne ekapaNa mAnavAM te ajJAna che tema jJAnane khaMDakhaMDarUpe jaNAvanAra bhAvendriIyo ane jJAyakane ekapaNe mAnavAM e paNa mithyAtva che, ajJAna che. judA judA potapotAnA viSayone je khaMDakhaMDa grahaNa kare che ane akhaMDa ekarUpa jJAyakane je khaMDakhaMDarUpe jaNAve che te bhAvendriIyonI jJAyaka AtmA sAthe ekatA karavI te miyAtva che. dravyansiyo che te zarIra pariNAmane prApta che. jayAre bhAnsiyo jJAnanA khaMDakhaMDa pariNAmane prApta che. je jJAna eka eka viSayane jaNAve, jJAnane khaMDakhaMDarUpe jaNAve, aMzI(jJAyaka) ne paryAyamAM khaMDarUpe jaNAve te bhAvendriIyo che. jema jaDa dravyensiyo jJAyakanuM paraNeya che tema bhAvendriIya paNa jJAyakanuM paraNeya che. adI zeya-jJAyakanA saMkaradoSano parihAra karAve che. jema zarIra pariNAmane prApta jaDa indriIyo zeya ane AtmA jJAyaka bhinna che. tema bhAvendriIyo paNa paraNeya che ane AtmA jJAyaka bhinna che. ahAha ! eka eka viSayane jANanAra jJAnano kSayopazama tathA akhaMDa jJAnane khaMDakhaMDapaNe jaNAvanAra bhAvedriIyA te jJAyakanuM parazeya che ane jJAyakaprabhu AtmAthI 718 bhinna che.AmAM akhaMDa eka caitanyazakitapaNAnI pratItinuM jora lIdhu che. jJAyakabhAva eka ane akhaMDa che, jayAre bhAvendriIyA aneka ane khaMDakhaMDarU bhAvendriIyA judI thAya che-bhinna jaNAya che. A rIte akhaMDa jJAyakabhAvanI pratIti vaDe jJAnane khaMDakhaMDarUpa jaNAvanAra paraNeyaapa" bhAvedriyane sarvathA judI karavI e bhAvendriIyA nuM jItavuM che ema kahevAya che. bhAvanA :vAraMvAra ciMtavana karIne upayogano abhyAsa karavo te; (2) abhilASA; vikalpa; icchA (3) azubha bhAvanAnA pAMca prakAra che. kAndarpa, kalviSikI, saMmohI,dAnavI ane abhiyogikA (1) kArpe : rAga thAya tevAM vacana, halakA cALA, hAsyayukata asabhya vacanathI parane satata vismaya pamADato sAdhu kAntarSI bhAvanAne bhaje che. kalviSikI : kevaLa, dharma, AcArya, zrata, sAdhu, sAdharmI AdinA avarNavAda bolavAmAM tatpara ane mAyAvI evo tapasvI kalpiSI bhAvanAne kahe che.(3) saMmohI : sanamArgane dUSaNa lagADanAra unmArga dezanAmAM cAlAka, moha karIne lokone moha pamADato saMmohI bhAvanAno Azraya kare che. (4) dAnavI :-anaMtAnuM baMdhI kaSAya ane kalahamAM AsakitathI athavA zarIrAdi parigrahamAM AsakitathI tevAM nimittane meLavato karuNArahita, pazcAtApa rahita, pUrvanuM vera rAkhanAra muni dAnavI athavA AsurI bhAvanAne dhAre che. (5) Abhiyogika : maMtra, abhinaya, kautuka, bhUtaprayoga AdimAM pravartato sAtA, rasa ane Rddhi e traNa gAravanA nimitte Abhiyogika bhAvanAne bhaje che. A bhAvanAo vaDe virodhanA karanAra Adhu kilveiSa, vAhana Adi jAtimAM halakI devagatine pAme che. tyAMthI Tyuta thatAnI sAthe saMsAramAM paribhramaNa kare che.
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4) kubhAvanAnA pAMca prakAra che. pArzvastha, kuzIla, saMsaskata, avasanna ane mRgAcArI (1) pArthastha=je muni vasatimAM pratibadhdha thai munionI samIpa pArzvamAM pravarte te pArthastha veSadhArI kahevAya che. kuzIla=je kaSAyI thaIne vRtAdikathI bhraSTa banI zaMsadikano avinaya kare te muni veSadhArIne kuzIla kahevAya che. saMsakata = je vaidyaka, jayotiSa, vidyA, maMtrathI AjIvikA kare, rAjAdikanA sevaka thAya tevA veSadhArIne saMsakata kahevAya che. (4 avasanna= jina sUtrathI virudhdha, cAritrathI bhraSTa ALasu evA veSadhArIne avasanna kahevAya. (5) mRgAcArI := guno Azraya choDI ekAkI svacachaMde pravarte jina AjJA lope evA veSadhArIne mRgAcArI kahevAya. A pAMcanI bhAvanA bhAve te duHkhane pAme che. (5) cAra bhAvanA A pramANe che - maitrI=sarva jagatathI nirvera buddhi pramodakakoi paNa AtmAnA guNa joi harSa pAmavo karuNA=saMsAratApathI duHkhI AtmAnA duHkhathI anukaMpA pAmavI upekSA=niHspRha bhAve jagatanA pratibaMdhane visArI AtmahitamAM AvavuM (6) pariNamana (7) adhyAtma bhAvanA cAra che. maMtrI, pramoda, karuNA ane upekSA. (1) maitrI eTale sarva jagatathI nivairya buddhi (2) pramoda eTale koi paNa AtmAnA guNa joi harSa pAmavo. karuNA eTale saMsAra tApathI duHkhI AtmAnA duHkhathI anukaMpA pAmavI. 719 (4) upekSA eTale nispRhabhAve jagatanA pratibaMdhane visArI Atma hitamAM AvavuM. A bhAvanAo kalyANamaya ane pAtratA ApanArI che. bhAvanA ane bhAva :bAra bhAvanA kahI che ne ? temAM prathama to vikalparU5 bhAvanA hoya che. teno vyaya thaIne pachI nirvikalpa thAya che. A nirmaLa nirvikalpa paryAya aMdara pragaTa thai te bhAvanArUpa che. bhAva je trikALI ekarUpa paramAtmadravya tenI sanmukha thaine pragaTelI je dazA che te bhAvanArUpa che. trikALI bhAvarUpa nathI. bhAi! A to bhASA che, jaDa che, teno vAgyabhAva zuM che te yarthAtha samajavo joie. zudhdha pAriNAmika bhAva trikALI svabhAva paramAnaMdamaya prabhu Atmadravya che. te bhAvanA nathI, arthAt te vartamAna paryAyarUpa nathI; tenA Azraye pragaTelI mokSanA kAraNarUpa daza bhAvanArUpa che, have AvI vAta na samajatAM keTalAka dayA, dAna, vrata, bhakita Adi vyavahAra karatAM karatAM nizcaya mokSamArga pragaTI jAya ema kahe che. ane prabhu! A tuM zuM kahe che bhAi! tArI mAnyatAthI mAragano virodha thAya che. bhAi! e rIte tane satya nahi maLe, asatya ja tane maLazeM kema ke rAganA sarva bhAva asatyArtha ja che. AkarI vAta prabhu! paNa jo ne ahIM zuM kahe che ? trikALI dravyanI apekSAe vartamAna mokSamArganI paryAyane tenAthI kathaMcita bhinna kahIne asatyArtha kahI to pachI rAganA vikalpavALI malina duHkharUpa dazAnuM zuM kahevuM ? bhAi! mokSamArganI paryAya che te to pavitra che, AnaMdarUpa che, sabaMdha che. te paNa trikALI zudhdha dravyathI kathaMcit bhinna che. to pachI baMdharUpa rAganI dazAnuM zuM kahevuM ? rAga karatA karatAM nizcaya (vItarAgatA) pragaTe e to tAro anAdikAlIna bhrama che bhAi! (tyAMthI haTI jAya. bhAvanA pradhAna theNa :bhAvapradhAna pravRtti, zubhabhAvapradhAna vyApAra. bhAvanAnI ugratA hoya to sAruM AvavAno avakAza che nizcaya eTale satya; vyavahAra eTala Aropita vAto. bhAvanAnI ugratA eTale zuM? vastupUrNa svarUpa che-ema tenA astipaNAnuM sahajarUpa jora AvatAM aMtaramAM
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvanAnI ugratAthI-bhAva to trikALa vastu che paNa tenI vartamAna dazAmAM vikalpathI nahi nirvikalpa bhAvanAnA jorathI-sAcuM AvavAno avakAza che. ugratA hoya-aMtaranA taLiyAM levAno-taLa tapAsavAno bhAva joradAra hoya, to sAcuM AvavAno-satya svarUpe pragaTa thavAno-tyAM avakAza che. bhAvanArUpa pratijJAna jANelA padArthanuM punaHciMtana te bhAvanArUpa matijJAna che. bhAvanikopa kevaLa vartamAna paryAyanI mukhyatAthI je padArtha vartamAna ja dazAmAM che te rUpa kahevo-jANavo te bhAvanikSepa che. jema sImaMdhara bhagavAna vartamAna tIrthakarapade mahAvidehamAM birAje che temane tIrthakara kahevAjANavA ane mahAvIra bhagavAna hAla siddha che temane siddha kahevA-jANavA te bhAvanikSepa bhAvanirjarA AtmAnA dhruva svabhAvanA lakSe azudhdhatAnuM aMze khasI javuM ane zudhdhatAnI aMze aMze vRddhirUpa avasthAnuM thavuM e sahaja hoya che, te bhAva nirjarA che. (2) nirjaravA yogya ane nirjarA karanAra-banne nirjarA che. nirjaravA yogya azudhdhatA ane thavA yogya zudhdhatA e jIvanI paryAya che. e bhAva-nirjarA che. bhAvapAya :mohakarmano je udaya che e to pApa ja che. ghAtI karmano udaya che e to ekalo pAparUpa ja che. chatAM ahIM puNyabhAvapaNe pariNamyo che tene bhAvapuNya jIva kahyo ane karmano udaya (ghAcIkarmano) je ajIva che tene dravyapuNya kahyo. zAtAno udaya che e puNyabhAvamAM nimitta na thAya. e to aghAtI che. eno udaya to saMyoga Ape. (adhAtI karma saMyogamAM nimitta thAya, puNaya-pApamAM nimitta na thAya) paNa ghAtI karmano udaya je che ane ahIM bhAvapuNyanI apekSAe dravyapuNya kahyo che. ghAtakarmano udaya maMda hoya ke tIvra, e che to pApa ja. karmano udaya bhale tIvra hoya, ahIM rAganI maMdatArUpa puNyabhAva kare to karmanA udayane dravyapuNya (maMda udaya) kahevAya che. karmano udaya maMda che mATe ahIM zubhabhAva thayo ema nathI. ahIM ema nathI lIdhuM ke zubhabhAvano udaya hoya to dravya-puyajIvanA puNayabhAvane je nimita che ane dravya-puNya kahyuM che. jIva potAnA | 720 zubhabhAva lAyaka che te jIvapuNya-bhAvapuNya ane emAM je karma nimitta che te dravya puNya, ajIvapuNya kahyuM che. (ajIva puSya jIvanA puNaya bhAvamAM nimitta che, te puNyabhAva karAvatuM nathI.) (3) vikArI thavA yogya jIvanI dazA te bhAvapuryo che. vikArI thavA yogya paryAya to potAnA upAdAnathI thai che. upAdAnapaNe karanAra pote che, vikArI thavA yogya ema kahIne jIvanI paryAyanI lAyakAta batAvI che. dravya svabhAva to evo nathI. bhAvapuyapA5 : jIvanA amUrta zubhAzubha pariNAmarUpa bhAva5 pApa nizcayathI jIvanuM karma che. jIvarUpa kartAnA*nizcaya karmabhUta zubha pariNAma dravyapuNyane nimitta mAtrapaNe kAraNabhUta che. sthI dravyapuNyAzravanA prasaMgane anusarIne (anulakSIne) te zubha pariNAma bhAvapuNya che. (zAtAdanIyAdi dravyapuNyAzvavano je prasaMga bane che temAM jIvanA zubhapariNAma nimittakAraNa che mATe dravyapustrava prasaMganI pAchaLa tenA nimittarUpa zubha pariNAmane paNa bhAvapuNya avuM nAma che.) evI rIte jIvarUpa kartAnA nizcayakarmabhUta azubha pariNama, dravyapApane nimittarUpamAtrapaNe kAraNabhUta che tethI dravyapApAmravanA prasaMgane anusarIne (anulAkSIne) te azubha pariNAma bhAvapApa che. (jIva kartA che ane zubha pariNAma tene azuddha nizcayanaya) nizcaya karma che.) bhAvaprANa caitanya ane (bhAva) balaprANane bhAvaprANa kahe che. (2) AtmAnI je zaktinA nimittathI indriyAdika potAnA kAryamAM pravarte, tene bhAvaprANa kahe che. (3) nirvikAra svasaMvedanajJAnasvarUpa nija zudhdha bhAva prANa nirvikAra svasaMvedanajJAnasvarUpa nija zudhdha jIvano bhAva prANa che. bhAvaprANanA bheda :bhAvaprANanA be bheda che-bhAvendriya ane balaprANa. A bheda saMsArI jIvomAM che. bhAvendriyo badhI cetana che ane te jJAnanA matirUpa paryAyo che. bhAvabalaprANa jIvanA vIryaguNono paryAya che. dravyabalaprANa pulono paryAya che. (2) bhAvendriya ane balaprANa bhAvaprANo je prANamAM citA sAmAnyarUpa avaya hoya che te bhAvaprANo che, arthAt je prANomAM sadocit sAmAnya, citsAmAnya, citsAmAnya evI
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekarUpatA-sadazatA hoya che te bhAvaprANI che. (je prANomAM sadA pula sAmAnya, pudgala sAmAnya, pula sAmAnya evI ekarUpatA-sadazatA hoya che te dravyaprANo che.) bhAvaparAvartana :vaLI jIvane anaMta bhAvaparAvartana thayAM che. zubha ane azubha bhAvarUpI bhAvaparAvartana anaMtavAra thaI gayAM che. dayA, dAna, vrata, tapa,pUjA,bhakita Adi zubhabhAva jIve anaMtavAra karyA che. akendrine paNa zubhabhAva hoya che. Ama dayA, ahiMsA AdinA zubhabhAva ane raMLavu, kamAvuM, parigraha rAkhavo, ane viSayavAsanA Adi pApabhAvonuM parAvartana jIve anaMta vAra karyuM che, AvA paMca parAvartanarUpa anaMta parAvartAne lIdhe jIvane cAra gatimAM paribhramaNa thayuM che. tethI saMsAracakranA cakrAvAmAM pIsAI rahyo che, duHkhI thaI rahyo che. (2) vaLI jIva niraMtarapaNe anaMtavAra bhavaparivartana karI cUkayo che. manuSya, nArakI, deva ane tiryaMcanA bhavo anaMtavAra thaI cUkayA che. rAjA, mahArAjA, zeTha ane karoDapatinA bhava anaMtavAra maLyA che. bhAI! paNa e badhA bhikhArAnI jema hamaNAM paNa duHkhI che, kema ke emane AtmAnA AnaMdanI khabara nathI, bhagavAna sarvajJadeve anaMta anaMta AnaMda ane zAMtithI bharelo bhagavAna AtmA anaMta jJAnalakSmIno bhaMDAra kahyo che. paNa prabhu! tane tArI lakSmInI khabara nathI ane bahAra doDAdoDI karI duHkhI thaI rahyo che. ahA!duniyA mUrkha che, AtmAne samajayA vinA mUrkha che. rAga ane puNyanI kriyA mArI ema mAnanArA sau mUrkha che. are ! anaMta aMnata anAkuLa AnaMdanI mUrti bhagavAna AtmA che enI khabara na maLe ane A karo ne te karo, ema prazya-pApa karavAnI vAta anAdithI sAMbhaLI sAMbhaLI anaMta bhavanAM kaSTa sahyAM che, bhAI ! nigodanAM duHkhanI kathA to koNa kahI zake? A rAgakathA, baMdhakathA AtmAnuM atyaMta bUruM karanArI che. bhAvapApa :vikArI thavA yogya je jIvanI paryAya te bhAvapApa che. bhAvapApArAva :azAtA vedanIyAdi pula pariNAmarUpa dravyapApAcavano je | prasaMga bane che temAM jIvanA azubhabhAvo nimitta kAraNa che mATe | 721 dravyapApAzrava prasaMganI pAchaLa tenA nimittabhUta azubha bhAvone paNa bhAvapAzAstrava evuM nAma che. bhAvabaMdha ane dravyabaMdha mithyAtvAdi ke jeo baMdhanA kAraNo che teo jIva ane ajIva ema be prakAranA che. je mithyAtvAdi pariNAmo jIvamAM thAya che teo jIva che, tene bhAvabaMdha kahevAya che; ane je mithyAtvAdi pariNAmo pugalamAM thAya che teo ajIva che, tene dravyabaMdha kahevAmAM Ave che. bhAvabaMdha jo kharekhara A AtmA aMjanA ( pulakarmanA) Azraya vaDe anAdi kALathI rakata rahIne karmodayanA prabhAvayukatapaNe vartavAthI udita (pragaTa thatA) zubha ke azubha bhAvane kare che, to te AtmA te nimittabhUta bhAva vaDe vividha pulakarmathI baddha thAya che. tethI ahIM (ema kahyuM ke, moha rAgadveSa vaDe snigdha evA je jIvanA zubha ke azubha pariNAma te bhAvabaMdha che ane tenA (zubhAzubha pariNAmanA) nimittathI zubhAzubha karmapaNe pariNata pudgalonuM jIvanI sAthe anyonya avagAhana (viziSTa zakita sahita ekotrAvagAha saMbaMdha) te dravyabaMdha che. (2) baMdhAvA yogya ane baMdhana karanAra e banne baMdha che. baMdhAvA yogya jIva (paryAya) che. rAgadveSa, mithyAtva, viSayavAsanAemAM aTakavA yogya, baMdhAvA yogya lAyakAta jIvanI paryAyanI che, te bhAva-baMdha che. (3) jIvamAM rAgadveSarUpa vikAra te bhAvabaMdha che. (4) rAgadveSarUpa vikAra te bhAvabaMdha che. (5) A AtmA sAkAra ane nirAkAra pratibhAsa svarUpa (jJAna ane darzana svarU5) hovAthI pratibhAsya (prati bhAsavA yogya) padArtha samUhane je moharU5, rAgarUpa ke dveSarUpa bhAvathI dekhe che ane jANe che tenAthI uparakata thAya che. je A uparAga (malinatA, vikAra) che te kharekhara snigdha-rUkSatva sthAnIya bhAvabaMdha che. vaLI tenAthI ja jarUra paulika karma baMdhAya che. Ama A dravyabaMdhanuM nimitta bhAvabaMdha che. bhAvabaMdhana :pAMce indriyonA viSayo tarapha ThIka aThIkanuM valaNa karI rAgamAM aTakavuM thAya che te ja paramArthe bhAvabaMdhana che. bhAvabalakhANanA bheda bhAvabalaprANanA traNa bheda che-manabala, vacanabala, ane kAyabala.
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvabharyuM hadaya soMsaruM pesI jAya evuM bhAvabhAsana :bhAvano nirNaya-nizcaya-avAya (2) AtmaramaNanA, AtmapariNamana, svarUpanI ramaNatA. bhAvabhAsavo vicAra karIne tattvano avAya (nirNaya) thavo joIe. bhAvamana :bhAvamana labdhi ane upayogarU" che. je pulanuM avalaMbana meLavIne ja hoya che. AthI paulika che. bhAvamaraNa :vRtti parabhAvamAM rAce te bhAvamaraNa (2) rAgadveSa Adi dugdha bhAvomAM mananI pravartanA rUpa bhAvamaraNa. (3) deha chUTe te dravyamaraNa to bhavamAM eka ja vAra thAya che. paNa bIjA evA bhava dhAraNa karAve tevA rAga-dveSa Adi daSTa bhAvomAM mananI pravartanArUpa bhAvamaraNa kSaNe kSaNe thaI rahyAM che. jethI AtmAnA vAstavika anaMtajJAna, darzana, sukha vIrya Adi guNono ghAta thaI rahyo che te bhayaMkara bhAvamaraNamAM aho bhAvo ! tame zA mATe rAcI rahyA cho ? (4) deha chUTe te dravya maraNa to bhavamAM eka ja vAra thAya che. paNa bIjA evAM aneka bhava dhAraNa karAve tevA rAga-dveSa Adi duSTa bhAvomAM mananI pravartatArUpa bhAvamaraNa kSaNekSaNe thai rahyAM che. ane tethI AtmAnA vAstavika anaMtajJAna darzana sukha vIrya Adi guNonA ghAta thai rahyo che te bhayaMkara bhAvamaraNamAM ahI bhavyo ! tame zA mATe rAcI rahyA cho ? bhAvamaLa :rAgAdika tathA krodhAdika bhAvamo mokSa thavA yogya ane mokSa karanAra-e banne mokSa che. mokSa thavA yogya jIvanI paryAya che. jIvanI paryAyamAM mokSa thavAnI lAyakAta che. trikALI cIja che e to mokSasvarUpa ja che. mokSa thavA yogya jIvanI paryAya te bhAvamokSa che. (2) Aavano hetu kharekhara jIvano moharAgadveSarUpa bhAva che. jJAnIne teno abhAva thAya che. jeno abhAva thatAM AsravabhAvano abhAva thAya che. AavabhAvano abhAva thatAM karmano abhAva thAya che. karmano abhAva thavAthI sarvajJapaNuM, sarvadarzIpaNuM ane avyAbAdha, IdriyavyApArAtIta anaMtasukha thAya che. te A jIvanmukita nAmano bhAvamokSa che. kaI rIte? ema prazna karavAmAM Ave to nIce pramANe spaSTIkaraNa cheH ahIM je bhAva vivakSita che te karmAvRta (karmathI vicArelA) caitanyanI krame pravatartI jJatikriyArUpa che. te (krame pravartatI jJatikriyArUpa bhAva) kharekhara saMsArIne anAdikALathI mohanIyakarmane udayane anusaratI pariNatine lIdhe azuddha che, dravyakarmAstravano hetu che. paraMtu te (krame pravartatI bratikriyArUpabhAva) jJAnIne moharAgadveSavALI pariNatirUpe hAni pAme che tethI tene AsatravabhAvano nirodha thAya che. jethI AzvavabhAvano jene nirodha thayo che evA te jJAnIne mohanA kSaya vaDe azvayaMti nirvikArapaNuM thavAthI, jene anAdikALathI anaMta caitanya ane anaMta) vIrya biDAI gayela che evo te jJAnI (kSINamoha guNasthAne) zuddha jJatikriyArUpe aMtarmuharta pasAra karIne yugapad jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa ane aMtarAyano kSaya thavAthI kathaMcata kUTastha jJAnane prApta kare che ane e rIte tene jJaprikriyAnA rUpamAM kramapravRttino abhAva thavAthI bhAvakarmano vinAza thAya che. jethI karmano abhAva thatAM te kharekhara bhagavAna sarvajJa, sarvadarzI ane IdriyavyApArAtIta-AvyAbAdhaanaMta sukhavALo sadAya rahe che. A rIte(A ahIM kahyo te) bhAvamokSano prakAra tathA dravyakarma mokSanA hetubhUta paramana samavano prakAra che. bhAvya :thavA yogya, bhogavavA lAyaka, bhogavavA lAyaka bhAva. (2) bhAvavAyogya, citavavAyogya, dhyAna karavA yogya arthAt dhyeya. (3) krodhAdinA vikArI pariNAma thavA te bhAvya-phaLa che. (4) puNya-pApa vagerenA pariNAma (5) krodha, mAna, mAyA, lobha vagere prakAranA vikArI bhAvo. (6) karmanA anusAra thavA yogya AtmAnI avasthA te bhAvya. (7) bhAvavA yogya ; ciMtavavA hoya; dhyAna karavA yogya arthAt dhyeya bhAvya bhAvaka:bhAva eTale kodhAdinA vikArI pariNAma thavA te ane bhAvaka eTale krodha thavAnuM nimitta e dravyakarma-jaDakarma che. bhAvya bhAvaka saMbaMdha :je je bhAva anubhavavA yogya hoya tene bhAvya kahIe, ane anubhava karanAra padArthane bhAvaka kahIe. Avo bhAvya bhAvaka saMbaMdha jayAM hoya tyAM bhokatA bhogya saMbaMdha saMbhave, bIjI jagyAe na saMbhave.
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAgya bhAva5NuM bhAvaka eTale thanAkara, ane bhAvaka je rUpe thAya the bhAvya. AtmA bhAvaka che ane samyagdarzanAdi paryAyo bhAvya che. bhAvaka ane bhAvyane paraspara ati gADha milana (ekamekatA) hoya che. bhAvaka AtmA aMgI che ane AvyarUpa samyagdarzanAdi paryAyo tenAM aMgo che. bhAvabaMdha ane dravayabaMdhanuM svarUpa je AtmAnA rAga-dveSarUpa pariNAma che te ja bhAvabaMdha kahevAya che. tene ja jIvabaMdha paNa kahe che. dravyabaMdha A padamAM paDelo je dravya zabda che teno artha to pulapiMDa che. te pulapiMDamAM je AtmAnI sAthe baMdha thavAnI zakti che te ja baMdha zabdano artha che. bhAvArtha : AtmAnA rAgadveSarUpa je pariNAma che te to bhAvabaMdha che ane saMsAramAM bharelI pudgala vargaNAo ke jenAmAM AtmAnI sAthe baMdhAi javAnI zakti che te dravyabaMdha kahevAya che. badhA pulomAM AtmAnI sAthe baMdhAvAnI zakti nathI. pudagalanA tevIsa bheda batAvavAmAM AvyA che. temAM pAMca vargaNAo evI che ke jenI sAthe jIvane saMbaMdha che, bIjA pudgalo sAthe nathI. te vargaNAo AhAravargaNA, tejasa vargaNA, bhASAvargaNA, manovargaNA ane kArmANavargaNA, A nAmothI prasiddha che. A ja pAMca vargaNAo AtmAnI sAthe baMdhAvAnI zakti dharAve che. rAgadveSa zuM vastu che te graMthakAra pote AgaLa lakhaze. bhAgyabhAvaka saMkaradoSa bhAvaka karmano udaya che ane bhAvya thavAne lAyaka potAno AtmA bhAvya che. je bannenI ekatA te bhAvyabhAvaka saMkara doSa cho. bhAvyabhAvakabhAva :AtmA bhAvaka che ane zubhAzubha bhAva bhAvyuM che. rAga-dveSa bhAva bhAvyuM che tene bhAvaka AtmA bhogave che. bhAvyarUpa :krodhAdi vikArothI mizrita bhAvayoga :karma-nokarmane grahaNa karavAnI AtmAnI zakita vizeSa te bhAvayoga che. bhAvaliMgI buni bhAvaliMgI muninuM lakSaNa aMtarmuhurtamAM chaThThA-sAtamAM guNa sthAne AvyA kare te bhAvaliMgI muninuM lakSaNa che. chaThThA guNasthAne paNa aMdara zudhdha pariNati rahe che te bhAva liMgIpaNuM che. munidazAmAM to AnaMdanuM pracura 723 svasaMvedana hoya che, cothA-pAMcamA guNasthAne AnaMdanuM vadana hoya che paNa alpa che. pracura AnaMdanuM vadana to bhAvaliMgI munine hoya che. bhAvaliMgI munione chaThThA guNasthAne zubharAga Ave che te pramAda che. zAstramAM tene jagapaMtha kahyo che. svarUpamAM TharI javuM e ja munidazA che, emAMthI zubharAgamAM AvavuM goThatuM nathI jema cakravartIne potAnA sukhadAsa mahelamAMthI bahAra AvavuM goThatuM nathI tema caitanya mahelamAM je vizrAMtithI beThAM che tene e sukhadAyI caitanya mahelamAMthI bahAra AvavuM gamatuM nathI. azubha rAga to pAparUpa jhera che paNa zubharAga paNa duHkharUpa baMdhana che. AtmA atIndriya jJAnAnaMdanI mUrti che evA svarUpanI oLakhANa thai che tene svarUpamAMthI bahAra AvavuM gamatuM nathI. jene 96 hajAra rANIo, 96 karoDa gAma ne 16 hajAra devI sevA karanAra che. evI sAhyabImAM paDelA cakravartI maLane choDe tema vibhUtIne kSaNamAM choDI AnaMdano ugra svAda lenArane zubharAgamAM AvavuM muzkela lAge che, bojo lAge che, bahAra AvavuM gamatuM nathI. zAstra racavAno ke upadeza devAno vikalpa Ave che paNa te bojArUpa lAge che. bhAvavuM anubhavavuM, samajavuM, ciMtavavuM(koI jIvane -ajJAnIne ke jJAnIne-para sAthe saMbaMdharUpa nathI. baMdha mArgamAM AtmA pote potAne potAthI bAMdhato hato ane potAne (arthAt potAnA duHkhaparyAyarUpa phaLane) bhogavato hato. have mokSamArgamAM AtmA pote potAne potAthI mukata kare che ane potAne (arthAt potAnA sukhaparyAyarUpa phaLane) bhogave che. AvA ekatvane samyagdaSTi jIva bhAve che- anubhave che. samaje che- ciMtave che.mithyA mithyAdaSTi AnAthI viparIta bhAvanAvALo hoya che.) (2) samajavuM, anubhavavuM (3) ciMtavavuM (4) dhyAvavuM, anubhavavuM (5) ciMtavavuM, dhyAvavuM, anubhavavuM (6) banAvavuM, bhAvyarUpa karavuM. (7) anubhavavuM, samajavuM, ciMtavavuM, (koI jIvane-ajJAnIne ke jJAnIne-para sAthe saMbaMdha nathI. baMdhamArgamAM AtmA pote potAne potAthI bAMdhato hato ane potAne (arthAt potAnA duHkha paryAyarUpa phaLane) bhogavato hato. kave mokSamArgamAM
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ 724 AtmA pote potAne potAthI mukata kare che ane potAne (arthAt potAnA sukhaparyAyarUpa phaLanI) bhogave che.- AvA ekatvane samyagdaSTi jIva bhAve che. anubhave che. samaje che-ciMtave che.mithyATi AnAthI viparIta bhAvanAvALo hoya che.) (8) samajavuM; anubhavavuM (9) anubhavavuM; samajavuM; ciMtavavuM; (koi jIvane ajJAnI ke jJAnIne-para sAthe saMbaMdha nathI. baMdha mArgamAM AtmA pote potAne bAMdhato hato ane potAne (arthAt potAnA du:kha paryAyarUpa kULane) bhogavato hato. have mokSamArgamAM AtmA pote potAne potAthI mukta kare che ane potAne (arthAt potAnA sukha paryAyarUpa kULane) bhogave che - AvA ekatvane samyagdaSTi jIva bhAve che-anubhave che samaje che-ciMtave che. mithyAdraSTi AnAthI viparIta bhAvanAvALo hoya che.). bhAvavacana :nirmaLa dazA (2) aMtara ekAgratA bhAvavaMdana huM pUrNa jJAnadhana svabhAve nirmaLa chuM evA bhAva sahita rAgAdi vismaraNa karI svalakSe rAgarahita, aMdara karavuM te aMtara-ekAgratA arthAta bhAva vaMdana che. bhAvavAriSi :bhAvasiMdhu bhAvavAcaka :astisUcaka bhAvavAna :bhAvavALuM(dravya bhAvavALuM che ane sattA teno bhAva che. teo apRthakU che(judA nathI-abhinna che.) te apekSAe ananya che, (annaya nathI) pRtha7 ane anyatvono bheda je apekSAo che te apekSA laIne temanA khAsa (judA) artho che te artho ahIM lAgu na pADavA. ahIM to anyapaNAne apUNAno arthamAM ja samajavuM. bhAvavALA vidyAmAna bhAvazakita bhAva nAma bhavana-nirmaLa pariNAmananA bhAvanarU" paryAya vartamAna vidyamAna hoya ja che evuM A zakitanuM svarUpa che. bhAvazakita ane zakitamAna AtmA-teno jene anubhava varte che tene kahe che. narmaLa paryAya vartamAna vidyamAna hoya ja che. jene bhagavAna AtmAnI aMtara-pratIti thaI, jJAnamAM nija jJAyaka jaNAyo, ne nirmaLa jJAna sAthe anAkuLa AnaMda pragaTa tene bhAvazakitanuM pariNamana thayuM che jethI tene vartamAna nirmaLa avasthA vidhAna ja che, evA samyagdaSTinI vAta che. vartamAna avasthA vidyamAnapaNe hoya ja evI AtmAnI bhAvazakita tenuM kAraNa che. irtamAna, vartamAna vartatI prati samayanI avasthA tenA svakALe vidyamAna thAya evI AtmAnI bhAvazakita che te kAraNa che. ghAnamAtra vastunuM pariNamana thatAM bhegI anaMta zakitao nirmaLapaNe UchaLe che. AvI svAnubhavanI dazA hoya che. e svAnubhavanI dazA kAMI vikalpathI ke nimittathI utpanna thAya che ema nathI. IvakALe vidyamAna e dazA, ahIM kahe che, bhAvazakitanuM kArya che, ne potAnA dravyasvabhAvanI sanmukha thatAM te pragaTa thAya che. jo ke A AtmA zarIra pramANa che, tathApi te zarIrathI taddana bhinna che. IrIra tenuM kAMI saMbaMdhI nathI. Avo bhagavAna AtmA asaMkhyAta pradezI vastu anaMta guNothI virAjamAna moTo (sarvotkRSTa) caitanya bAdazAha che, asaMkhya pradeza teno deza che. jemAM vyApaka anaMta guNa tenAM gAma che, ne ekeka gAmamAM anaMtI nirmaLa paryAyarUpa prajA che. A paryAyarU" prajA kevI rIte pragaTa thaI? to kahe che- anaMta guNamAM bhAvazakitanuM rU" che. sthI pratyekane vartamAna vidyamanA avasthAvArthapaNuM che. juo, AkAzamAM dhruvano tAro hoya che. jene lakSamAM rAkhIne samudramAM vahANa cAle che. dhruva tAro to jayAM che tyAM che, tenuM sthAna karatuM nathI, paNa moTAM vahANo hoya che te A dhruvanA tArAne lakSamAM rAkhI nizcita sthAna prati gati kare che. jema bhagavAna AtmA dhruva cidAnaMdaprabhu, AnaMdarasa, jJAnarasa, zAMtarasa, vItarAgarasa, jIvanarasa-evA anaMta guNanA nijarasathI bharapUra bharelo dhruva-dhruva che. AvA dhruvanA lakSe vartamAna paryAyane aMdara UMDe (sanmukha) thaI jatAM paryAyanI dhruvamAM ekatA thAya che. rAga ane para nimitta sAthe ekatA hatI te palaTIne dhruvanA lakSe dhruvamAM ekatA thAya che. AnuM nAma samyagdarzana ane dharma che. ekatA eTale zuM ? dhruva ne paryAya kAMI paraspara
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhALIne eka thaI jAya che ema nahi paNa paryAya dhruvanI sanmukha thaI tene ekatA thaI ema kahevAmAM Ave che. bhagavAna AtmA caitanya guNaratnothI bharelo ratnAkara prabhu che. jemAM eka bhAvazakita nAmano guNa che. A bhAvazakita vartamAna vidyamAna avasthAne pragaTa kare che. pragaTa kare che zuM? zakita pariNama vartamAna vidyamAna avasthA hoya ja che. bhAvazakitanuM bhavana-pariNamana hotAM AtmAne vartamAna vidyamAna avasthAyukatapaNuM hoya ja che. avasthA karavI paDe ema nahi. ahIM nirmaLa avasthA levI, malina avasthA zakitanA kAryarUpa nathI. trikALI bhAvazakita che te pariNAmika bhAve che. jenuM pariNamana thAya che te upazama, kSayopazama, ane kSAyika evA traNa bhAvarUpa hoya che. udayamAna te zakitanuM kArya nathI. nirmaLa paryAyanI vartamAna hayAtI hoya evI bhAvazakita jIvamAM trikALa che. amuka svaramAM eTale ahIM nizcita nirmaLa paryAyanI vAtaca che. dravyasvabhAvanI daSTipUrvaka jene bhAvazakitanI pratIti thaI che tene bhAvazakitanA kAryarUpa niyamathI nizcaya nirmaLa avasthA vidyamAna hoya che. amuka evasthA eTale kramabaddha je nirmaLa avasthA thavAnI hoya te avasthA vartamAna-vartamAna vidyamAna hoya che ema vAta che. amuka avasthA eTale game te avasthA ema vAta nathI, paNa amuka nirmaLa nizcita avasthAnI vAta che. ahA ! A bhAvazakitanA varNanamAM ghaNuM rahasya bharyuM che. bhAvazakita pariNamatAM - (1) niyamathI vimAna nirmaLa avasthA vidyamAna hoya che, tethI (2) dravyanI paryAyanuM nirmaLa paryAyanuM) vyavahAranayano vikalpa kAraNa nathI. (3) dravyanI nirmaLa paryAyanuM deva-guru Adi para nimitta kAraNa nathI. dravyanI paryAya karavI paDe che. ema nathI. (5) dravyanI paryAya svakALe pragaTa thAya ja che. 725 (6) dravyamAM pragaTa thatI paryAya niyata kramathI kramabaddha pragaTa thAya che. IzvayAdi aneka rahasyo A bhAvazakitanA varNanamAM bharyA che. - pravacanaratnAkara graMtha-11-bhAvazakitamAMthI. bhAvata :pramANa jJAna. te kevaLa jJAnano aMkuro che. jJAnano te aMkura koi rAganA vikalpamAMthI nathI Avato. rAgamAMthI jJAnano aMkura kadI Uge nahIM; caitanya ratnAkara ulasIne temAMthI zrutano aMkura Ave che. tenI sAthenI zudhdha draSTi te samyagdarzana che ane jeTalI rAgarahita sthiratA thai te samyakyAritra che. bhAvazatakevaLI A AtmA ekarUpa, zuddha, sAmAnya, dhuva anubhavagocara vastu che. tenI sanmukha thaI tene svasaMvedanajJAna dvArA je pratyakSa jANe anubhave te samyagdaSTi jIva che. tene kevaLI bhagavAna ane RSIzvaro bhAvazrutakevaLI kahe che. A muddAnI rakamanI vAta che are ! jinevvazvaradevano mArga lokAe laukika jevo karI nAkhyo che. paraMtu bhagavAnanI vANI anusAra vANI anusAra bAra aMganI racanA thaI, te anusAra digaMbara saMtoe zAstra racyAM che. jemAM jJAnapravAha nAmanuM eka zAstra che. jeno A samayasAra eka bhAga che. temAM kahe che ke aMdara AkhuM jJAyakanuM daLa je anaMta anaMta behada jJAna, AnaMda, ItyAdi anaMta guNothI bhareluM abheda che tenI sanmukha potAnI jJAnaparyAyane karIne je anubhavagamya nijasvarUpane jANe-anubhave che te bhAvatrutakevaLI bhAvazatakazAna nija svarUpa nuM anubhavana te AtmajJAna che. zuddhajJAnarUpa svasaMvedana, jJAnanuM (trikALInuM) svasaMvedana anubhavana e bhAvazrutajJAnarUpa jinazAsananuM anubhava che. zuddhanayathI AmAM kAMI bheda nathI. ahIM traNa vAta AvI :(1) eka to paradravya ane paryAyathI paNa bhinna je akhaMDa eka zuddha trikALI jJAnasvabhAva enuM anubhavana bhAvazruta jJAna e ja zuddhanaya zuddhanayano viSaya je dravyasAmAnya che ane anubhava ene ja zuddhanaya kahe che, ane e ja jainazAsana che.
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) trikALI zuddha jJAyakamAtrano vartamAnamAM bhAvazrutajJAnarUpa anubhava e jainazAsana che. kema ke bhAvazrutajJAna e vItarAgI jJAna che, vItarAgI paryAya che. eTale jemAM rAganI ke nimittanI apekSA nathI evuM je svane vedanA arUpI nirvikalpa jJAna te bhAvazrutajJAna. tenA dvArA akhaMDa ekarUpe' kevaLa zuddhAtmAne anubhave jANe tene bhAvazrutakevaLI kahevAmAM Ave che.) (2) zrutajJAna pote AtmA ja che. bhAvazrutajJAna-zuddhopayogathI je AtmAno anubhava thayo e AtmA ja che. svarUpanI vItarAga svasaMvedanadazA-pratyakSa jJAnanI anubhUti je pragaTa thaI e AtmA ja che. IvazrutamAM je trikALI vastu jaNAI te vItarAga svarUpa che ane enI anubhUti pragaTa thaI e paNa vItarAga pariNati che. bhagavAna AtmA trikALa mukatasvarUpaja che, eno paryAyamAM anubhava thayo e bhAvazrutajJAna che, zuddhopayoga che. (3) jJAna te AtmA che ane AtmA che te jJAna che. A pramANe guNI-guNanI abheda daSTimAM AvatuM je sarva padravyothI juduM potAnA paryAyomAM ekarUpa, nizcaLa, potAnA guNomAM ekarUpa, paranimittathI utpanna thayela bhAvothI bhinna potAnuM svarUpa, tenuM anubhavana te jJAnanuM anubhavana che, ane A anubhavana te bhAvazrutajJAnarUpa jinazAsananuM anubhavana che. zuddhanayathI AmAM kAMI bheda nathI. (4) AtmAnuM atyaMtara jJAna (5) dravyazrutanI je jJIpta jANakArI te bhAvazrutajJAna che. bhAvakRtajJAnanI utpattimAM kAraNa thavAthI te dravya-zratane paNa upacArathI -vyavahArathI zrutajJAna kahevAmAM Ave che. sutrato upAdhirUpa hovAthI chUTI jAya che. kSati ja bAkI rahI jAya che. te jJati kevaLa jJAnInI ane zrutajJAnInI AtmAnA sabhya anubhavamAM samAna hoya che. vAstavamAM jJAno vyuta upAdhirUpa bheda nathI. svAdhyAyarUpa zrutajJAna ane kevaLajJAna bannenAM sarva tattva prakAzanamAM sAkSAt asAkSAtano -pratyakSa-parokSano bheda che. jIva ajavAdi tattvone yathArtharUpe jANavAmAM koI aMtara nathI. (6) mokSanA mArgamAM bhAvazrutajJAna (anubhUtirUpa jANapaNuM) hoya che, te paNa AnaMdanA svAdathI bhareluM che ne svasaMvedanarUpa pratyakSa che. jema kevaLajJAna pramANa che tema zrutajJAna paNa pramANa che; parokSa hovA chatAM te pramANa che, te saMvedanamAM to te pratyakSa paNa che. potAnA AtmAnA anubhavane sAdhakajIva svasaMvedanarUpa pratyakSa pramANathI jANe che; temAM tene saMdeha nathI. parokSarUpa pramANajJAna paNa sadeha vagaranuM hoya che. kevaLajJAna jevI ja jAtanuM, svasaMvedana-pratyakSarUpa bhAvazrutajJAna hoya tyAre ja mokSamArga thAya ane te jIvane ja sAcA nizcaya-vyavahAra no hoya. (7) zudhdha Atma jJAna; anubhUtirUpa jANapaNuM; pramANajJAna (8) dravyazruta svataH jJAna rUpa na hotAM padugalanA kramamAM che, jenI je jJati-jANakArI te bhAvazrutajJAna kahevAya che. (9) anubhUtirUpa jANapaNuM=pramANajJAna (10) jemAMthI bheda nAma puNya-pApano rAga bhinna paDI gayo che ane jemAM abheda eka nityAnaMda svarUpanuM saMvedana-jJAna pragaTa thayuM che. evuM bhAvakRta jJAnadravyazrutajJAna eTale bhagavAnanI vANImAMthI racAyelAM zAstronuM vAMcavuM, sAMbhaLavuM, manana karavuM ityAdi je vikalpa che ke jemAMthI dUra thai gayA che evuM je bhAvazrutajJAna tenA sadbhAvane lIdhe jJAnI parathI atyaMta virakata che. (11) AtmAnI zudhdha anubhUtirUpa mRtaNAna ne bhAvakRta jJAna kahe che. bhAvaRtazAna ane dravyathatAna : jemAMthI bheda dUra thayA che evuM bhAvazrutajJAna! eTale zuM? ke jemAMthI bheda nAma puNyapApano rAga bhinna paDI gayo che ane jemAM abheda eka nityAnaMda svarUpanuM saMvedana-jJAna pragaTa thayuM che evuM bhAvazrutajJAna. dravyazrutajJAna eTale bhagavAnanI vANImAMthI racAyelA zAstronuM vAMcavuM, sAMbhaLavuM, manana karavuM ityAdi bhAvakRtajJAna svarUpa zudhdha AtmAnuM jJAna bhAvastuti :mana, vANI, deha tathA zubhAzubhavRttithI huM judo chuM, ema zudhdhAtmA tarapha vaLI rAganI vRttithI khasI aMdaramAM karavuM te bhAvatuti che. bhAva stuti vaMdanAmaya bhAva stutimaya ane bhAvavaMdanA maya. bhAvasaMva2 saMvara thavA yoya saMvArtha e jIvanI paryAya che. te bhAvasaMvara che.
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirAvalaMbI ekarUpa svabhAvanA jore azudhdhatA rokAya te bhAva saMvara, e yogyatA AtmAnI che. kaSAyono nirodha bhAva saMvara kahevAya che. krodha-mAna mAyA-lobha Adi kaSAyone AvatA aTakAvavA te bhAvasaMvara che. bhAvahiMsA mithyAtva, rAga, ane dveSa vagere vikAronI utpatti (kharekhara rAgAdi bhAvonuM pragaTa na thavuM te ahiMsA che. ane te rAgAdi bhAvonI utpati thavI te hiMsA che-evuM jainazAstranuM TuMkuM rahasya che.) puruSArtha siddhopAya (2) AtmAnA guNano ghAta te bhAvahiMsA che. bhAvAMtara anvabhAva (2) bIjAnA bhAvo (3) bhAva vizeSa, khAsa bhAva, bIjo bhAva, judo bhAva (nava padArthonA azraddhAnano abhAva jeno svabhAva che evo bhAvAMtara (nava padArthonA zraddhAnarUpa bhAva) te samyagdarzana che.) (4) anya bhAva (5) jJAyakabhAvathI anya bhAvo; vibhAvo (6) jJAyakabhAvathI anyabhAvo. (7) bhAlavizeSa, khAsa bhAva, bIjo bhAva, judA bhAva (nava padArthonA AzraddhAnano A bAva jeno svabhAva che evo bhAvAMtara (nava padArthonA zraddhAnarUpa bhAva) te samyagdarzana che.) (8) anya bhAva bhAvAya satarUpa; hovA rUpa avinAzI vastu che. bhAvAya cisvabhAvAya vAnarbhatyA thakAzmate bhAvAya eTale sattAsvarUpa padArtha vastu (AtmA) ane cisvabhAvAya kahetAM guNa eTale jJAna jevo svabhAva che te, ane svAnubhutyA cakAsate eTale anubhUtithI prakAze che te. anubhUti thI prakAze che. anubhUti te paryAya ema dravya, guNa, paryAya traNe siddha thayA ahIM anubhUtithI prakAze che. emAM rAgathI nahi, puNyathI nahi, nimittathI nahi, ema sidhdha thayuM. potAnI anubhavanarUpa kriyAthI prakAze che. arthAt potAne potAnAthI jANe che. eTale jJAnanI paryAyathI trikALajJAna (jJAyaka) jaNAya che. jJAnanI paryAyathI trikALa dhruva jaNAya che, potAne potAhathI pragaTa kare che eTale anubhuti zAyakane pragaTa kare che. saMvara adhikAramAM Ave che ke upayogamAM upayoga che. tyAM upayogamAM kahetAM jANanakriyAmAM upayoga che kahetAM dhRva trikALI AtmA che. jaNanakriyA te AdhAra ane dhruva vastu te Adheya kahI che. upayogarUpa jANanakriyAmAM trikALI AtmA jaNAvo tethI | ahIM jANanakriyAno AdhAra kahI ane temAM je dhRva AtmA jaNAyo te vastune Adheya kahI che. kaLazamAM traNa astithI vAta lIdhI che. 'bhAvAya' kahetAM sat svarUpa zudhdha caitanyaprabha te dravya asti, cita svabhAvAya kahetAM teno jJAnasvabhAva te guNa asti ane "svAnubhUlyA cakAsa' kahetAM trikALI jJAyakabhAva teno je cisvabhAva bhAva tene svAnubhUtithI prakAze che te svAnubhuti, te paryAyaasti. kevI adabhuta zailI! AmAM bAra aMgano sAra che. amRtacaMdrAcArye gajabanuM kAma karyuM che. ekalAM amRta reDyAM che. kahe che ke caitanya jeno svabhAva che evI svabhAvavAna bhAva-svarUpa vastu-AtmA te svAnubhUtithI jaNAya che. bhAvArtha sva-paranA vivekathI mohano nAza karI zakAya che. te sva parano viveka, jinAgama dvArA svaparanAM lakSaNo yarthAthapaNe oLakhavAthI karI zakAya che. (2) karmonA nimitte thanArI rAga-dveSarUpa AtmAnI avasthAnuM nAma ja vaibhAvikabAva che. te ja azuddhibhAva pulone karmarUpa banAvavAmAM kAraNa che ane te karma paNa the vaibhAvika bhAvanI utpattinuM kAraNa che tethI A bannemAM paraspara kAraNapaNuM che. uparyukata kathanano A ja Azaya che ke je karmanuM vaibhAvikabhAva kArya che, te ja karmanuM kAraNa paNa che, tethI eka to bhAva ane eka karma A bannethI ja ubhayabaMdha thAya che. bhAvArthika naya :AtmAnI samaya samayavartI avasthA batAvanAruM zAstranuM paDakhuM bhAvArTu :atyaMta lAgaNIzIla; mAyALu bhAva; bhAvathI taraboLa (2) bhAvabhInuM; mRdubhAva vALuM; komaLa bhAvavALuM; (3) komaLa lAgaNIvALuM; mRdu lAgaNIvALuM,; mAyALu bhAvita jene viSe vicAra karavAmAM Avyo hoya tevuM; vicAreluM (2) saMskArita bhAvitAtmA jeno AtmA ucca AzayavALo hoya tevuM ; sthitaprajJa; dhIra. bhAvo sadravyo, nava padArtho (2) zeyonA svabhAva (3) nava padArtho (4) avasthAo (5) gaMdha, rasa, sparza, rUpa, zarIra, saMsthAna, saMhanana, rAga, dveSa,
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ moha, pratyaya, karma, no karma, varga,vargaNA, spardhaka, adhyAtmasthAna, anubhAga sthAna, yogasthAna, baMdhasthAna, udayasthAna, mArgaNasthAna, sthitibaMdha sthAna, saMkaleza sthAna, vizudhdhisthAna, saMyamalabdhisthAna, jIvasthAna ane guNa sthAna A prakAranA 28 bhAvo jIvane nathI.. bhASya :sUtramAM karelo artha. bhASA kevI rIte thAya che? :bhASA bolAya che e ja bhASAvargaNAnuM kArya che. bhASAvargaNA bhASArUpe pariNamI jAya che. jemAM zarIranAM hoTha, jIbha Adi tathA jIvano vilkapa nimitta ho, paNa te jIvanuM ke zarIranuM kArya nathI, bhASA bolAya e bhASAvargaNAnuM ja kArya che. maDadAnA prayogamAM bhASA bolAya evI bhASAvargaNAnI tyAM yogyatA ja hotI nathI ane tethI bhASA paNa bolAtI nathI. bhASA bolAya ke na bolAya, maDadu hale ke na hale -te te kAryano kartA te te pulo che, bIjo(jIva) teno kartA nathI. bhASAvargaNA je vargaNA zabdarUpe pariName tene bhASAvargaNA kahe che. (2) je zabdarUpa paraName tene bhASAvargaNA kahe che. bhAse che :thAya che. (2) jovAmAM Ave che. bhAsavuM jovAmAM AvavuM. (2) jANavuM (3) jovAmAM AvavuM. jaNAvuM bhAsvara :tejasvI, jhaLakavuM (2) tejasvI (3) pUrNa paNe saMbaMdhano abhAva; tejasvI (4) tejasvI; jhaLakatuM (5) dedIpyamAna (6) tejasvI bhAvara(yatanyathI) :tejasvI bhAsvaroNA :apunarvi; mokSa thayA pachI pharIthI saMsAramAM janma thato nathI. bhekha bhAva-veSa bhegA levAmAM varNavavAmAM bhedazAna :satvajJAna, AtmajJAna bheda aMza, paTakhAM, nikSepa (2) chUTA paDavuM te, vikhUTA thavuM te. (3) aMtara, bheda, taphAvata (4) vyavahAra, aMtarAzaya (5) bhAna, TUkaDo (6) judApaNuM (7) prakAra (8) marmanuM rahasya (9) bhinnatA; judAi; judApaNuM (10) aMza; paDakhAM 728 bheda daTi:aMza daSTi, paryAya daSTi. medAna samyajJAna, deha ane AtmAno bheda pADavo te bhAdajJAna (2) anAdi mithyAvAsanAne lIdhe jIvone pote koNa che tenuM vAstavika jJAna nathI ane potAne zarIrAdirUpa mAne che. jemane ajIvadravya ane alpadravyano vAstavika bheda darzAvI mukitano mArga prApta karAvavA arthe ahIM jaDa pudgala dravyanAM ane cetana jIvadravyanAM vItarAga sarva jJakathika lakSaNo lahevAmAM AvyAM. je jIva te lakSaNo jANI, potAne eka svataHsiddha svataMtra dravya tarIke oLakhI, bhedavijJAnI anubhavI thAya che, te nijAtmadravyamAM lIna thaI mokSamArgane sAdhI zAzvata nirAkuLa sukhano bhokatA thAya che. paMcAstikAya. gAthA 126127. (2) AtmA zuddha caitanya svarU" janma jarA maraNa rahita asaMga svarUpa che, evI sarva para dravyathI bhinna ekamAtra nija zuddha Atma svarUpanI yathArtha oLakhANa te bhedajJAna che. (3) sva-parano viveka, sva-parano vibhAga (4) deha ane AtmAno bheda pADavo te bhedajJAna, jJAnIno te jApa che. je jApathI deha ane AtmA judA pADI zake che. je bhedavijJAna thavA mATe mahAtmAoe sakALa zAstro racyAM che. jema tejAbathI sonuM tathA kathIra judAM paDe che, tema jJAnInA bhedavijJAnanA jAparUpa tejAbathI svAbhAvika Atmadravya azrulaghu svabhAvavALuM hoIne prayogI dravyathI juduM paDI svadharmamAM Ave che. (5) deha ane AtmAno bheda pADavo te bhedajJAna, te jJAnIno tejAba che. je tejAbathI deha ane AtmA judAM paDI zake che. (6) AtmA ane anAtmAno sAkSAt bheda bhinnatAnuM vedana, deha ane AtmAno bheda pADavo te bhedajJAna, satjJAna, AtmajJAna. (7) AtmAne rAga dveSa rahita mAnavo, jJAtA sAkSIpaNe mAnavo te bhedajJAna che. ane bhedajJAna thatAM tenA abhiprAyamAM jagatanA lokothI AMtaro paDI jAya che. (8) sva-parano viveka; svaparanA vibhAga (9) AtmAne rAga-dveSa rahita mAnavo, jJAtA-sAkSI-paNe mAnavo te bhedajJAna che ane bhedajJAna thatA tenA abhiprAyamAM jagatanA lokothI AMtaro paDI jAya che. (10) rAgathI, para dravyathI, para bhAvathI bhinna mAtra ekalo zAyaka svabhAva AtmA chuM te bhedajJAna che. (11) nirmaLa bhedajJAnarUpa
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzathI spaSTa bhina dekhavAmAM Ave che. evuM AtmAnuM ekapaNuM ja sulabha nathI. juo, rAgathI bhinna ane paralakSI jJAnathI paNa bhinna ane potAthI abhinna evA AtmAnuM ekapaNuM, nirmaLa bhedajJAnarUpa prakAzathI spaSTa bhinna dekhavAmAM Ave che. jIve paralakSI jJAna paNa anaMtavAra karyuM che. agiyAra aMga ane navapUrvanuM jJAna che e paNa paralakSI jJAna che, enAthI AtmAnuM ekapaNuM bhinna dekhAtuM nathI. rAga ane paranuM lakSa choDI svadravyanA dhyeya ane lakSe je bhedajJAna thAya e bhedajJAnathI AtmAnuM ekapaNuM dekhavAmAM Ave che. jema prakAzamAM ja cIja spaSTa dekhAya tema bhedajJAna prakAzamAM ja Atmavastu spaSTapaNe bhinna dekhAya che. nirmaLa bhedajJAna prakAza vaDe AtmAnuM ekapaNuM spaSTa dekhavuM e muddAnI vAta che. bhAi! bAkI dayA pALo, bhakti karo, vrata karo ityAdi badhAM thothAM che. aho! mAtra A bhinna AtmAnuM ekapaNuM svabhAvathI ja sadA pragaTapaNe aMtaraMgamAM prakAzamAna che, te bhedajJAna prakAzathI dekhAya che. AnaMdano nAtha caitanya camatkAra prabhu aMdaramAM prakAzamAna che tene bhedajJAna prakAzathI jovA kadI darakAra karI nathI. AvuM aMdaramAM cakacakATa karatI AmavastunuM ekapaNuM kaSAyacaphasAthe ekarUpa jevuM karavAmAM AvatuM hovAthI atyaMta tirobhAva pAmyuM che, DhaMkAi gayuM che, dayA, dAna, bhakti Adi zubha vikalpo ane hiMsAdi azubha vikalpomAM ekarUpa thatAM (mAnatAM) bhagavAna AtmAnuM ekapaNuM DhaMkAi gayuM che.-ahAhA bhedajJAna prakAzathI spaSTa dekhavAmAM Ave che evI aMtaraMgamAM cakacakATa karatI jJAnarUpI prakAzanI mUrti asaMkhya prakAranA zubhAzubha vikalpo sAthe ekarUpa jevI mAnavAmAM AvatA DhaMkAi gai che, rAganI ekatva badhdhi ADe e najaramAM AvatI nathI. rAganA vikalpo ane paralakSI jJAna e ja jANe mArI cIja che evI mAnyatAne ADe jJAyaka prakAzamAna caitanyajayoti DhaMkAi gai che, potAmAM anAtmajJapaNuM hovAthI arthAt potAne AtmAnA jJAnano abhAva hovAthI aMdara prakAzamAna caitanya camatkAra vastu paDI che. tene kadI jANI ke anubhavI nathI. pote AtmAnuM ekapaNuM nahI jANato hovAthI tathA AtmAne 729 jANanAra saMto-jJAnIonI saMgati-sevA nahIM karI hovAthI bhinna AtmAnuM ekapaNuM kadI sAMbhaLyuM nathI, paricayamAM AvyuM nathI ane tethI anubhavamAM paNa AvyuM nathI. (12) jJAnIne AtmAnI oLakhANa thAya ke huM cidAnaMda akhaMDa jJAnapiMDa AtmA chuM, te sivAya koi paNa para dravya mAruM nathI. te para dravyanuM koi paNa kartavya mAruM nathI. huM para dravyano kartA nathI. huM to mArA svabhAvano ja kartA chuM evuM samyajJAna thAya. pachI jeTalo jeTalo svarUpamAM ekAgra thAya teTalo teTalo rAga-dveSathI chUTe, ane jeTalo jeTalo rAga-dveSathI chUTe teTalo teTalo svarUpamAM ekAgra thAya, jeTalo jeTalo svarUpamAM sthira thAya teTalI teTalI asthiratA TaLe ane jeTalI jeTalI asthiratA TaLe teTalo teTalo svarUpamAM sthira thAya, jeTalo jeTalo jANavAnA paMthamAM rokANo teTalo teTalo AsavothI nivarte che, jeTalo jeTalo AsavothI nivarte che teTalo teTalo jANavAnA paMthamAM rokAya che. A rIte vikArabhAvarUpa Asavane TALavAno ane samyajJAna thavAno samakALa che eTale ke eka kALa che. juo, ahIM ema kIdhuM ke bhedajJAna ja AsravothI nirvatavAno upAya che, bIjo koI upAya kahyo nathI. vrata kare, tapa kare, pUjA bhakita kare to AsavathI nivarse tema kahyuM nathI. kAraNa ke vrata, tapa vagere bhAvo pote ja zabhAsava che mATe temAM pravartavAthI Asavo kyAMthI rokAya ? paNa te bhAvothI aTakIne nirvikArI svarUpamAM thaMbhe to AsavothI nivarte. AtmA zuM ? tenuM svarUpa zuM? temAM sthira thavuM-thaMbhavuM zuM ? tenA bodha-jJAna vagara Asavo TaLe kayAMthI ? mATe AcArya deve samayasAranI 74mI gAthAmAM AsavonA svarUpano AbehUba citAra ApI jIvone khyAla karAvyo che ke tuM AsavonA svarUpane A rIte jANa ane sampara prakAre jJAna kara, to AsavothI nivRtti thaze ane AtmasvarUpamAM sthiti thaze. (13) svalakSaNonuM jJAna (14) mohakarmathI juduM pADavuM ke A moha te huM nahi evuM je te bhedajJAna (15) AtmAne rAga-dveSa rahita mAnavo, jJAtA sAkSIpaNe mAnavo te bheda jJAna che. ane bhedajJAna thatAM tenA abhiprAyamAM jagatanA lokothI AMtaro paDI jAya che.
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhedazAna eTale zuM? AtmA upayogasvarUpa che. rAgAdi para bhAvothI te bhinna che, ema upayoga ane rAgAdine sarva prakAre atyaMta judA jANIne rAgathI bhinnapaNe ane upayogamAM ekatApaNe jJAna pariName te bheda vijJAna che. bhedAna jayoti :bodhIbIjarUpa zakti; jJAtA-draSTApaNArUpa zakita bhedajJAna pragaTa karavAnI rIta :Aavo-puNya-pApanA bhAvo azuci che, bhagavAna AtmA azvayaMta zuci che e pahelo bola thayo. Aavo-puNyapApanA bhAvo jaDa,acetana che, ane bhagavAna AtmA vijJAnaghana svabhAva hovAthI cetaka che, zuddha caitanyamaya che. A bIjo bolakahyo. Aavo-puNyapApanA bhAvo AkuLatA upajAvanArA hovAthI duHkhanAM kAraNa che, ane bhagavAna AtmA sadAya anAkuLa svabhAva hovAthI duHkhanuM akAraNa ja che. A trIjo bola kahyo. traNa bolathI AtmA ane AavonI bhinnatA kahI. A pramANe AstravothI bhinna ane svabhAvathI abhinna evA AtmAnI sanmukha thaIne bhedajJAna pragaTa karavuM, arthAt paryAyane trikALImAM abheda karavI te dharma che-mokSamArga che. paryAyane abhaMda karavI eTale dravya sanmukha karavI evo ano artha che. kAMI dravya ane paryAya eka thaI jAya ema artha nathI. paryAya dravyasanmukha thatAM svabhAvanI jAtanI paryAya thaI ane rAgathI bhinna paDI gaI. eTale te dravyathI abhinna thaI ema kahevAmAM Ave che. bhedazAnIo :samyagdarzana pAmelA jIvo; cothA guNasthAnavALA gRhasthAzramamAM rahelA jIvo bhadaMta :sarva kalyANa prApta bhaddha kalyANakArI, umadA sAlasa svabhAvanuM, kakSA-hoda vagerenI daSTie mobhAdAra, zrImaMta, kalyAma, bhaluM, zreya, maMgala, sukha, AbAdI bhaktA:saralatA, bhalAI, satyatA, gRhasthAI bhedanAra :nAza karanAra bhedapaNuM : vyavahAra draSTithI AtmAmAM bhedapaNuM che. nAma, saMkhyA, lakSaNa ane prayojanathI bheda pADavAmAM Ave che. (2) dareka vastumAM bhedapaNuM che. vastu anaMtaguNa svarUpe abheda che, to paNa guNa-guNInA bhedathI nAma, saMkhyA, 730 lakSaNa, prayojana bhede bheda che, jema-goLa padArtha che, temAM gaLapaNa, gaMdha, varNa vagere guNa aneka che; tema AtmA eka vastu che, temAM jJAna, darzana, vagere guNa anaMtaguNa che, guNa-guNInAmathI bheda te saMjJA bheda che. guNanI saMkhyA anaMta ane AtmA eka saMkhyAbheda che. lakSaNabheda-AtmAnuM lakSaNacaitanya Adi guNa dhAraNa karavA te. jJAnanuM lakSaNa-sva ane parane jANavuM te cAritraguNanuM la TharavuM te. zraddhAguNanuM lakSaNa pratIti karavI te. ema guNa-guNImAM lakSaNabheda che. bheda-prabheda :prakAra ane peTA prakAra, jAta ane peTA jAta, bhedamAM :vyavahAramAM bhedarUpa bhinna (2) aMzarUpa bhedarahita vizeSatA rahita; sAmAnya grahaNa AtmAno darzanopayoga (2) vikalpa rahita; ekarUpa; akhaMDa bhedA sAkarano gAMgaDo hoya teno bhuko thAya tene bhedavuM kahe che. bhedavuM :phADa pADavI; TUkaDA karavA; juduM karavuM; toDavuM; kANuM pADavuM (2) toDavuM (3) judu karavuM; bhinna karavuM bhedavAsanA bhedarUpa valaNa, vikalpa-pariNAma bhedavijJAna :parathI bhinna paDavuM (2) jIva ane jaDa judA judA ja che te prakAranI samaja. (3) nija ane parano viveka (4) AtmAthI zarIrAdi anya padArtho bhinna che te prakAranA jJAnanuM nAma bhedavijJAna che. mana vaza thavAthI pAMca indriyo saheje vaza thAya che. bhedavijJAna pratibaddha thavAnuM muLa utpattikAraNa che. koI ema kahe ke rAganI ghaNI maMdatA karatAM karatAM (eTale zubhabhAva karatAM karatAM) anubhUti thAya to, e vAta barAbara nathI. paraMtu rAga ane AtmAnAM bhinna bhinna lakSaNo jANIne, rAganuM lakSa choDI prajJA-chINI eTale jJAnanI pariNati vaDe AtmA ane rAgAdi baMdhane chedI nAkhavA-judA pADavA. jene AvuM bhedajJAna thAya te AvI avicaLa potAnA AtmAnI anubhUti pAme che. bhagavAna AtmAnI
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ anubhUtinuM mULa kAraNa bhedajJAna kahyuM che. paNa vyavahAra-sAdhana-zubharAgane AtmAnubhUtinuM kAraNa kahyuM nathI. juo, AmAM vyavahAra sAdhana zubharAgano niSedha AvI jAya che. bheda-saMghAta judA paDavuM ane ekaThAM thavuM -maLI javuM bhedasaMveta :bhedajJAna bhedAI javuM:nAza pAmavuM bhedAvuM sAkarano gAMgaDo hoya tene bhuko thAya tene bhedavuM kahe che. bhaMga :vyaya, nAza (2) bheda bhaMgI :jaDa ane cetanano bhaMga karanAra evA jJAnI bhagaSapAta ati duHkhathI kaMTALIne ApaghAta karavA mATe parvatanA nirAdhAra UMcA sthAna parathI khAvAmAM AvatI pachATa. (bhUgu=parvatanuM nirAdhAra UMcuM sthAna-zikhare prapAta=pachATa, bhUsako (2) ati duHkhathI kaMTALIne ApaghAta karavA mATe parvatanA nirAdhAra UMcA sthAna parathI khAvAmAM AvatI pachATa. (bhRgutra parvananuM nirAdhAra UMcuM sthAna-zikhara prapAta=pachATa, bhUsako. (3) ati duHkhathI kaMTALIne ApaghAta karavA mATe parvatanA nirAdhAra UMcA sthAna parathI khAvAmAM AvatI pachATa. bhRgu-parvatanuM nirAdhAra UMcusthAna-zikhara, prAma=pachADa; bhUsako bhAvamonuM svarUpa :Azvavano hetu kharekhara jIvano mohagadveSarUpa bhAva che. tAnIne teno abAva thAya che. jeno abhAva thatAM AavabhAvano abhAva thAya che. AzvavabhAvano abhAva thatAM karmano abhAva thAya che. karmano abhAva thavAthI sarvajJapaNuM, sarva darzApaNuM ane avyAbAdha, IndriyavyApArAtIta, anaMta sukha thAya che. je A jIvanmukita nAmano bhAvamokSa che. kaI rIte ? ema prazna karavAmAM Ave to nIce pramANe spaSTIkaraNa che:ahIM je bhAva vivikSita che te karmAvRta (karmathI avarAyelA) caitanyanI krame pravartatI jJatikriyArUpa che, te (krame pravartatI jJatikriyArUpa bhAva) kharekhara saMsArIne anAdi kALathI mohanIya karmanA udayane anusaratI pariNatine lIdhe azuddha che. dravyakarmAstravano hetu che. paraMtu te (krame pravartatI 731 jJatikriyArUpabhAva) jJAnIne moharAgadveSavALI pariNatirUpe hAni pAme che tethI tene AzvavabhAvano nirodha thAya che. sthI AzvavabhAvano jene nirodha thayo che evA te jJAnIne mohanA kSaya vaDe atyanI nirvikArapaNuM thavAthI jene anAdi kALathI anaMta caitanya ane anaMta) vIrya bIDAI gayela che evo te jJAnI (kSINamoha guNasthAne) zuddha jJatikriyArUpe aMrtamuharta pasAra karIne yugapa jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa ane aMtarAyano kSaya thavAthI kathaMcit kUTastha jJAnane prApta kare che ane e rIte tene jJatikriyAnA rUpamAM kramapravRttino abhAva thavAthI bhAvakarmano vinAza thAya che. sthI karmano abhAva thatAM te kharekhara bhagavAna sarvajJa, sarvadarzI ane IndriyavyApArAtIta-AvyAbAdhaanaMta sukhavALo sadAya rahe che. A rIte A (ahIM kahyo te) bhAva karmamokSano prakAra tathA dravya karmamokSanA hetubhUta parama saMvarano prakAra che. A dravya karmamokSanA hetubhUta parama saMvararUpe bhAvamokSanA svarUpanuM kathana che. bhujaMga :sarpa bhaMDAI :vikAra bhUta :cAre gatinAM prANIo bhUta bhareluM ; saMbhUta bhUtya nokara, pagAradAra, cAkara, sevaka, pagArathI nokarI karanAra. bhatArtha svasarvedhadivya=pAramArthika(satyArthI svasaMvedya ane divya evAM je jJAna ane AnaMda te bhagavAna AtmAno svabhAva che. bhUtArtha-vasaMvedha divyajJAnAnaMda pAramArthika (satyArthI svasaMvedya ane divya evAM je jJAna ane AnaMda te bhagavAna AtmAno svabhAva che. tArtha satyArtha, vidyamAna, sAco, satya. (2) AtmA jJAyaka svabhAva ekarUpa" vastunI sevana karavAthI je nizcaya samyagdarzanazAna-cAritra pragaTa thAya tene satya-bhUtArtha mokSamArga kahyo che. samayasAra 11mI gAthAmAM bhagavAna bhUtArtha vastu je kahI che e bhUtArthanAM daSTi-jJAna-cAritra e paryAyamAM bhUtArtha (mokSamArga) che. 11mI gAthAmAM je bhUtArtha kahyo te dravya-vastu
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhUtArtha kahI tyAM trikALI vastu-puNaya-pApa rahita, paradravya rahita ane eka samayanI vyakata paryAyathI paNa rahita-je dhruva vastu AtmA che tene mukhya karIne nizcaya kahIne bhUtArtha-satyArtha kahyo ane paryAyane gauNa karIne vyavahAra kahIne asatyArtha kahI. je bhUtArtha vastu che tenA AzrayathI samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa" paryAya pariName ane bhUtArtha mokSamArga kahe che. je satyArtha mokSamArga paNa paryAya che, mATe vyavahAra che. (3) satya; sAco; nizcaya (4) trikALa TakanAra te bhUtArtha (5) chato trikALI padArtha; satyArtha (6) svasaMvedya-divya jJAnAnaMda jeno svabhAva che. evA pAramArthika-satyArtha, svasaMvedya ane divya evAM je jJAna ane AnaMda te bhagavAna AtmAno svabhAva che. (7) nizcayanayanA jJAnathI virudhdha je abhiprAya che te; satyArtha (8) bhUtArtha nAma satyArthanuM che. bhUta eTale je padArthamAM hoya te ane artha eTale bhAva. tene je prakAze, bIjI kalpanA na kare tene bhUtArtha kahIe. jema ke; satyavAdI satya ja kahe, kalpanA karIne kahe nahi. te ja batAvIe chIe. jo ke jIva ane pudgalane anAdithI ekakSetrAvagrAha saMbaMdha che, banne maLelA jevA dekhAya che to paNa nizcayanaya Atma dravyane zarIrAdi para dravyothI bhinna ja prakAze che. te ja bhinnatA mukti dazAmAM pragaTa thAya che. mATe nizcayanaya satyArtha che. nizcayanayane bhUtArtha kahe che. (9) bhUta=trikALa rahenAra+artha= padArtha=trikALa padArtha; nitya pUrNa zakti; svabhAvanI aMtara nirmaLa daSTi (bhUtArthanaya) (10) bhUtArtha nAma satyArthanuM che. bhUta eTale je padArthamAM hoya te ane artha eTale bhAva; tene je prakAze, bIjI kalpanA na kare tene bhUtArtha kahe che. jema ke satyavAdI satya ja kahe, kalpanA karIne kahe nahi. te ja batAvIe chIe. jo ke jIva ane pulano anAdithI ekakSetrAvagrAha saMbaMdha che, banne maLelA jevA dekhAya che. to paNa nizcayanaya Atmadrayane zarIrAdi para dravyothI bhinna ja prakAze che. te ja bhinnatA mukti dazAmAM pragaTa thAya che. mATe. nizcayanaya satyArtha che. (11) trikALa TakanAra te bhUtArtha (12) trikALa TakanAra te bhUtArtha; bhUta-trikALI rahenAra+artha=padArtha. 732 trikALI rahenAra padArtha. (13) bhUta=trikALa rahenAra; artha= padArtha; trikALI TakanAra padArtha (14) bhUta eTale je padArthamAM hoya te ane artha eTale bhAva. tene je prakAro, bIjI kalpanA na kare tene bhUtArtha kahIe. bhUtArtha nAma satyArthInuM che. (15) bhUta eTale je padArthamAM hoya te ane artha eTale bhAva tene je prakAze, bIjI kalpanA na kare tene bhUtArtha kahIe.jo ke jIva ane pulano anAdithI ekakSetrAvagAha saMbaMdha che, banne maLelA jevA dekhAya che to paNa nizcayanaya Atmadravyane zarIrAdi para dravyothI bhinna ja prakAze che. te ja bhinnatA mukti dazAmAM pragaTa thAya che. mATe nizrazcanaya satyArtha che. bhUtArtha nAma satyArthInuM che. (16) trikALa TakanAra te bhUtArtha, bhUta+artha =bhUta nitya sthAyI Takato, chato+artha=padArtha-vastu. nitya TakatI vastu; satyArtha (17) bhUta=trikALa rahenAra+artha-padArtha=trikALa rahenAra padArtha; satyArtha; trikALI padArtha (18) satyArtha (19) bhUta eTale je padArthamAM hoya te ane artha eTale bhAva tene je prakAze, bIjI kalpanA na kare tene bhUtArtha kahIe. bhatArtha daSTi nava tattvanA bheda tathA sarva vikArI avasthAnA bhedane gauNa karI nitya ekarUpa jJAyaka svabhAvane lakSamAM lenAra daSTine zudhdhanaya athavA bhUtArthadraSTi kahevAya che. bhatArtha dharma svAbhAvika dharmanuM svAbhAvika tattvanuM satva te dharmanuM svAzraya svabhAvanI jayota paripUrNa che. temAM vikArano eka aMza paNa nathI, evo tRtArtha dharma che. tArtha svasaMdha:pAramArthika (satyArthI; svasaMvedya ane divya evAM je jJAna ane AnaMda te bhagavAna AtmAno svabhAva che. bhUtArthadarzI zudhdha daSTithI jonArA; samyagdaSTi bhUtArthadarza zuddhanayane dekhanArAo (2) zudhdha jJAnane jonArAo. "tArthanaya :svabhAvanI aMtaranirmaLa daSTi (2) paramArtha naya; paramArtha draSTi; satyArtha daSTi; samyakaTi (3) svabhAvanI aMtara nirmaLa daSTi
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ 733 bhatArthanayathI jANe chatI vidyamAna je vastu trikALa che tene jANanAra nayathI | bhikA sAdhya sAdhana bhAva :kharekhara sAdhya ane sAdhana abhinna hoya che. jayAM sAdhya jANela. ane sAdhana bhinna kahevAmAM Ave tyAM A satyArtha nirUpaNa nathI paNa bhUtArtha Ti:zuddha nayanI draSTi; satyArtha daSTi vyavahAranaya dvArA upacarita nirUpaNa karyuM che. ema samajavuM joIe. kevaLa bhUtAvaLa :bhUtono samudAya; bhUtono samUha vyavahAralaMbI jIvo A vAtane UMDANathI nahi zraddhatA thakA arthAta ! kAma bhrAnti, saMdeha, zaMkA, khoTo tarka, anyathA jJAna, goLa goLa bhamavuM e, kharekhara zubhabhAvarUpa sAdhanathI ja zuddhabhAva rUpa sAdhya prApta thaze evI zraddhA bhramaNA. (2) avidyA, Atma bhrAnti, ajJAna. (3) saMdeza; bhrAnti (4) UMDANamAM sevatA thakI niraMtara aMtyanI kheda pAme che. (2) je nayamAM sAdhya saMdeha, zaMkA, khoTo tarka, anyathA jJAna tathA sAdhana bhinna hoya (judA prarUpavAmAM Ave te ahIM vyavahAranaya che. maNa :bhavo jema ke chaThThA guNasthAne (dravyArthikanayanA viSayabhUta zuddhAtma svarUpanA hamaNAM bhAMge :bhramaNA dUra thAya. AMzika AlaMbana sahita) vartatAM tattvArthazraddhAna(navapadArtha saMbaMdhI @Anta :bhrama, bhramaNA, khoTo ke AbAsarUpa khyAla, mithyAjJAna zraddhAna), tanvArthajJAna ane paMcamahAvratAdirUpa cAritra vyavahAranayathI @AMti:mithyAtva; viparIta mAnyatA mokSamArga che, kAraNa ke (mokSarU5) sAdhya svahetuka paryAya che. ane thAni:saMdeha, zaMkA, zaka, bhUla (2) ajJAna; khoTI mAnyatA (3) mithyASTi (tattvArthazraddhAnAdimaya mokSamArgarUpa sAdhana sva5rahetuka padArtha che. (3) (4) vibhrama, para padArthamAM ekatvabudhdhi (5) mithyAtva (6) saMdeha; bhrama; mokSamArga jJAnI jIvone savikalpa prAthamika dizAmAM (chaThThA guNa sthAna sudhI) moha;khoTo khyAla; khoTuM jJAna; zaka; aMdezo; zaMkA vyavahAranI apekSAe bhUmikAnuM (4) je nayamAM sAdhya tathA sAdhana bhinna bhizAyarI :bhIkha mAgavA pharavuM, bhikSArana hoya (judA prarUpavAmAM Ave, te ahIM vyavahAranaya che, jema ke chaThThA bhikhArIpaNuM rAMkAI guNasthAne (dravyArthikanayanA viSayabhUta zuddhAtmasvarUpanA AMzika AlaMbana bhidhATana :gocarI mATe karavuM. sahita) vartatAM tattvArthazraddhAna (navapadArtha saMbaMdhI zraddhAna) tattvArthajJAna bhittio :bhIMto dIvAlo ane paMcamahAvratAdirUpa cAritra vyavahAranayathI mokSamArga che kAraNa ke lina :svataMtra (mokSarUpa) sAdhya svahetuka paryAya che ane (tattvArthazraddhAnAdimaya mokSamArga bhika karIne jANIne rU5) sAdhya svahetuka paryAya che ane (tattvArthazraddhAnAdimaya mokSamArgarUpa) bhika pradeza anyapaNuM atyaMta dUra rahelA sahyAdri ane viMdhya nAmanA sAdhana svaparahetuka paryAya che. parvatone bhinnapradezatva svarUpa" ananyapaNuM che. bhitA :asamAnatA bhinna bhinna anya anya bhijJapradezatva bhinna pradezatva te pRthakSaNAnuM lakSaNa che ane atabhAva te bhinna viSayavALAM zraddhAna-zAna cAritra vyavahAra-zraddhAna-jJAna-cAritranA anyapaNAnuM lakSaNa che dravyane ane guNane pRthakapaNuM nathI chatAM anyapaNuM viSayo AtmAthI bhinna che, kAraNa ke vyavahAra zraddhAnano viSaya nava padArtho che, vyavahArajJAnano viSaya aMga-pUrva che.ane vyavahAra cAritrano viSaya prazna : jeo apRthapha hoya temanAmAM anyapaNuM kema hoI zake ? AcArAdisUtrakathita muni-AcAro che.
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttara : vajra ane saphedapaNAMnI mAphaka temanAmAM anyapaNuM hoi zake che. vajranA ane saphedapaNAnAM pradezo judA nathI temane pRthakapaNuM to nathI. Ama hovA chatAM saphedapaNuM to mAtra AMkhathI ja jaNAya che. jIbha, nAka vagara bAkInI cAra indriyothI jaNAtuM nathI, ane vastra to pAMceya indriyothI jaNAya che. mATe (kathaMcita) vastra te saphedapaNuM nathI ane saphedapaNuM te vastra nathI. jo ema na hoya to vasranI mAphaka saphedapaNuM paNa jIbha, nAka vagere sarva indriyothI jaNAvuM joie. paNa ema to banatuM nathI. mATe vajra ane saphedapaNAne apRthakpaNuM hovA chatAM anyapaNuM che ema sidhdha thAya che. e ja pramANe dravyane ane sattAdiguNone apRthakatva hovA chatAM anyatva che; kAraNa ke dravyatA ane guNanA pradezo abhinna hovA chatAM dravyamAM ane guNamAM saMjJA-saMkhyA-lakSaNAdi bheda hovAthI (kaMcit) dravya te guNapaNe nathI ane guNa te dravyapaNe nathI. bhinnaviSayavALAM :vyavahAra-zraddhAna jJAna cAritranA viSayo AtmAthI bhinna che. kAraNa ke vyavahAra zraddhAnano viSaya nava padArtho che. vyavahAra jJAnano viSaya aMgapUrva che ane vyavahAra cAritrano viSaya AcArAdi sUtra kathita muni AcAro che. binasAdhyasAdhanabhAva :mokSamArga prApta jJAnI jIvone prAthamika bhUmikAmAM, sAdhya to paripUrNa zuddhatA e pariNata AtmA che ane tenuM sAdhana vyavahAranaya (AMzika zuddhinI sAthe sAthe rahela) bhedabhatrayarUpa parAvalaMbI vikalpo kahevAmAM Ave che. A rIte te jIvone vyavahAranaye sAdhya ane sAdhana bhinna prakAranAM kahevAmAM AvyA che.(nizcayanaye sAdhya ane sAdhana abhinna hoya che.) (2) mokSamArga prApta jJAnI jIvone prAthamika bhUmikAmAM sAdhya to paripUrNa zuddhatAe pariNata AtmA che ane tenuM sAdhana vyavahAranaye (AMzika zuddhinI sAthe sAthe rahela) bhedaratnarUpa parAvalaMbI vikalpo kahevAmAM Ave che. A rIte te jIvone vyavahAranaye sAdhya ane sAdhana bhinna prakAranAM kahevAmAM AvyAM che (nizcayanaye sAdhya ane sAdhana abhinna hoya che.) 734 binasAdhya sAdhana bhAvanA kharekhara sAdhya ane sAdhana abhinna hoya che.jayAM sAdhya ane sAdhana bhinna kahevAmAM Ave tyAM A satyArtha nirUpaNa nathI paNa vyavahAranaya dvArA upacarita nirUpaNa karyuM che, ema samajavuM joIe. kevaLa vyavahAralaMbI jIvo A vAtane UMDANathI nahi zraddhatA thakI arthAt kharekhara zubhabhAvarUpa sAdhanathI ja zudhdha bhAvarUpa sAdhya prApta thaze evI zraddhA UMDANamAM sevatA thakI niraMtara anyanI kheda pAme che. bharitAvastha paripUrNa avasthita, nizcaya zakitathI paripUrNa. bharapUra bharelo avasthita. bhiSavara vaidyarAja bhIDo :baMdha bhIti bhaya bhIru :zrI (2) Darapoka bhotya je anubhUti caitanyapUrvaka hoya tena ja ahIM bhokRtva kahela che. te sivAyanI anubhUtine nahi. bhoktAbhAva harSa-zoka, sukha-duHkhanI lAgaNIrUpa bhokatA bhAva bhoga ghrANendriya, cakSuriMdriya ane karmendriya, e traNanA viSayone bhogamAM, AcArya jayasenadeve lIdhA che. (A pAMcemAM aMdaranA bhAvanI vAta che.) (2) eka vakhata bhogavAya te bhoga. (3) IcchAnuM bhogavavuM, ghrANenidraya, cakSurindriya ane karmenidraya e traNanA viSayone bhogamAM lIdhA che. (4) abhavyane bhoganI phica che -ahIM bhoga-zubha kartavya; dayA; dAna,pUjAbhakti-vrata tevA zubha bhAvanI tene ruci che. bAkI viSayanA bhoganI (eTale azubhanI) ahIM vAta nathI. paMcendriya saMbaMdhI viSayomAM AsaktinuM nAma bhoga che. temaja manasaMbaMdhI saMkalpa-vikalpa karavA te paNa eka prakAranuM bhoganuM svarUpa che. bhoga-upabhoga parimANa zikSAvratanA pAMca aticAra H 1. nizcayathI sacitta jIva sahita kAcI lIlI (lIlotarI) vastuno AhAra levo,
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2. lIlotarInA mizraNavALI vastuno AhAra levo. 3 lIlotarI DhAMkI hoya tevI vastuno AhAra levo. 4 evI vastuno AhAra karavo je sArI rIte raMdhAyelI na hoya, ati raMdhAyelI adhakacarI raMdhAyelI hoya tathA 5 garIka, kAmoddIpaka vastuno AhAra karavo e pAMca bhogapabhoga parimANavratanA aticAra che. bhogabhUmi eka meru saMbaMdhI himavat harikSetra, ramyaka, hiraNyavata, devakuru e uttarakuru evI che bhogabhUmi che, e pramANe pAMca meru saMbaMdhI trIsa bhogabhUmi che temAM dasa jadhanya, dasa madhyama ane dasa utkaTa che. temAM dasa prakAranAM kalpavRkSa che. tenA bhoga bhogavI jIva saMkalezarahita zAtArUpa rahe che. bhogavaTo :vedana; anubhava bhoga-saMsArathI sAmo vairAgya kayAre utpanna thAya? bhogothI ane saMsArathI sAco vairAgya kayAre thAya che e batAvatAM ahIM e spaSTa jAherAta karavAmAM AvI che ke jayAre samyajJAnarUpa dIpathI bhogo ane saMsAranI nirguNatA niHsAratA spaSTa dekhAya che tyAre temanAthI pAramArthika vairAgya utpanna thAya che.-ukata nirNatAnA darzana vinA sAco vairAgya thato nathI. banAvaTI ane dekhAvano vairAgya banI rahe che. tethI ja keTalAya jIvo bhAvukatAdimAM AvIne brahmacArI to bane che paraMtu temanAthI brahamacaryanuM pUrI rIte pAlana thai zakatuM nathI. je strInA kAmAMgane svAmI samatabhadranA zabdomAM maLabIja, baLayoni, maLatumaLa, yutigaMdhi ane bItaH A pAMca vizeSaNothI yukata dekhe che, anubhave che, ane ramavA yogya nathI samajato te vAstavamAM kAmathI-abrahmarUpa maithunathI dhRNA karIne-virakata thaine sAco brahmacArI bane 735 bhautika sthULa; jaDa; paMcamahAbhUta saMbaMbhI; paMca mahAbhUtonuM baneluM pleccha Arya saMskRtithI judA prakAranI saMskRtino mANasa; jayAM Arya saMskRti nathI ke vilupta thai cUkI hoya tevo deza. magaja :bhejuM bagala magazeLiyo patthara) aDadiyo patthara; aDadanA vana DAgha vALo ke chAMTavALo eka kaThaNa jAtano patthara, tenA para game teTaluM pANI paDe to paNa pANI te patthara upara Take nahi ane tarata ja sUkAi jAya. maza:nimagna; aMdara DUbI javuM; tallIna thai javuM, aMrtalIna zakyatA :lInatA; mazagulatA; DUbI javuM macaka :pAchuM haThavuM e; apasaraNa; pIchehaTha; namatuM ApavuM mathaka khAI javI cUkAi javuM; bhUla thAya thai javI. (2) svabhAvane cukAvI devo arajI :mAchalAM majajA hADakAmAno mAvo, (snAyu) majITha :jemAMthI rAto raMga nIkaLe che tevI eka vanaspati matanI mArApaNanI dRSTi thata mamatvapaparNa :mArA paNAnA AgraharUpa matabhedAtIta :parama madhyasthavRtti; matabhedathI rahita matabhedo:matAgraho matavAdIo vedAMtI, mImIMsaka, sAMkhya, yoga, bauddha, naiyAyika, vaizeSika ane cArvAka Adi ATha mato che. (1) vedAMtI =svAbhAvika arthAt svayameva utpanna thayelA rAgadveSa vaDe meluM je adhyavasAna (arthAta mithyA abhiprAya sahita vibhAva pariNAma) te ja jIva che kAraNa ke jema kALApaNAthI anya judo koI kolaso jovAmAM Avato nathI tema evA avyavasAnathI judo anya koI AtmA jovAmAM Avato nathI. (2) mImAMsaka = anAdi jeno pUrva avayava che ane anaMta jeno bhaviSyano avayava che evI je eka saMsaraNarUpa (bhrAmaNarU5) kriyA te rUpe krIDA karatuM je bhogAvaLI karma hArabaMdhI; karmanI zreNIbaMdha paraMparA bhogI IndrilaMpaTa, viSayIjanA bhaiyA bhagavatIdAsa temaNe nimitta-upAdAnanA 47 dohA racyA che. emAM nimitta-upAdAna vize ghI badhI spaSTatA karI che.
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ karma te ja jIva che kAraNa ke karmathI anya judo koI jIva jovAmAM Avato nathI. (3) sAMkhya=tIvra-maMda anubhavathI bhedarU5 thatAM, duraMta (jeno aMta dUra che evA) rAgarUpa rasathI bharelAM adhyavasAnonI je saMtati (paripATI) te ja jIva che kAraNa ke tenAthI anya judo koI jIva dekhAvamAM Avato nathI. (4) yoga = navI ne purANI avasthA ItyAdi bhAve pravartatuM je no karma te ja jIva che. kAraNa ke zarIrathI anya judo koI jIva jovAmAM Avato nathI. (5) bauddha =samasta lokane puya-pAparUpe vyApato je karmano vipAka te ja jIva che kAraNa ke zubhAzubha bhAvathI anya judo koI jIva jovAmAM Avato nathI. (6) naiyAyika= zAtA-azAtArUpe vyApta je samasta tIvra maMdatvaguNo te vaDe bhedarUpa thato je karmano anubhava te ja jIva che kAraNa ke sukha-duHkhathI anya judo koI jIva dekhAvamAM Avato nathI. (7) vaizeSika = zikhaMDanI jema ubhayarUpa maLelAM je AtmA ane karma, te banne maLelAM ja jIva che kAraNa ke samastapaNe (saMpUrNapaNe) karmathI anya judo koI jIva jovAmAM Avato nathI. (8) cArvAka= artha kriyAmAM (prayojanabhUta kriyAmAM samartha evo je karmano saMyoga te ja jIva che kAraNa ke jema ATha lAkaDAMnAM saMyogathI anya judo koI khATalo jAvAmAM Avato nathI tema karmanA saMyogathI anya judo koI jIva jovAmAM Avato nathI. (ATha lAkaDAM maLI khATalo thayo tyAre arthakriyAmAM samartha thayo, te rIte ahIM paNa jANavuM.) (1) vedAMtamatanuM khaMDana =svamava utpanna thayelA evA rAgadveSa vaDe malina adhyavasAna che te jIva nathI kAraNa ke kAlimAM (kALa5) thI judA suvarNanI jema evA adhyavasAnathI judo anya cisvabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che. arthAt teo pratyakSa caitanyabhAvane judo anubhave che. (2) mImAMsaka matanuM khaMDana = anAdi jeno pUrve avayava che ane anaMta jeno bhaviSyano avayava che evI je eka saMsaraNarUpa kriyA te rUpe kIDA karatuM karma che te paNa jIva nathI kAraNa ke karmathI judo anya caitanya svabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che. arthAt teo tene pratyakSa anubhave che. (3) sAMkhyamatanuM khaMDana = tIvra-maMda anubhavathI bhedarUpa thatAM, duraMta rAgarasathI bharela adhyavasAnonI saMtati paNa jIva nathI kAraNa ke te saMtatithI judo caitanya svabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che arthAt teo tene pratyakSa anubhave che. (4) yogyamatanuM khaMDana= navI purANI avasthAdikanA bhedathI pravartatuM je no karma te paNa jIva nathI kAraNa ke zarIrathI anya judo caitanyasvabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che arthAt teo pratyakSa anubhave che. (5) bauddhamatanuM khaMDana =samasta jagatane puya-pAparUpe vyApato karmano vipAka che te paNa jIva nathI kAraNa ke zubhAzubha bhAvathI anya judo caitanya svabhAvarUpa bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che. arthAteo pote tene pratyakSa anubhave che. (6) naiyAyikamatanuM khaMDana =zAtA-azAtA rUpe tyAthI je samasta tIvra maMdapANArUpa guNo te vaDe bhedarUpa thato je karmano anubhava te paNa jIva nathI kAraNa ke sukha duHkhathI judo anya caitanyasvabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che artAt teo pote tene pratyakSa anubhave che. (7) vaizeSika matanuM khaMDana = zikhaMDanI jema ubhayAtmakapaNe maLelAM je AtmA ane karma ne banne maLelAM paNa jIva nathI kAraNa ke samastapaNe (saMpUrNapaNe) karmathI judo anya caitanyasvabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che arthAt teo pote tene pratyakSa anubhave che. (8) cArvAkamatanuM khaMDana =artha kriyAmAM samartha evo je karmano saMyoga te paNa jIva nathI kAraNa ke ATha kApaDanA saMyogathI (khATalAthI)
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ 737 judo je khATalAmAM sunAro puruSa tenI jema karmasaMyogathI judo anya caitanya svabhAvarUpe jIva bheda jJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che arthAt teo pote tene pratyakSa anubhave che. matsara : irSA, adekhAi matsarabhAva :adekhAipaNuM ; irSAbhAva batAgraha mArApaNAnA pakSanI buddhi (2) laukika rUDhine anusarato je mithyAmata te, kaLadharma, mithyApakSa patizAna zuM kAraNe thAya che? :kSAyopathamika jJAna (ughADa) nI yogyatAne anusarIne jJAna thAya che, jJAna thavAnuM e kAraNa che. jJAnanA te ughADane anusarIne A jJAna thAya che. vastune anusarIne thatuM nathI, tethI vastu jJAna thavAmAM nimittakAraNa nathI ema samajavuM. mardana karI karIne kacarI kacarIne, dabAvI dabAvIne madhyapAtra :madhyama yogyatAvALA jIvo; je mumukSu janoe zabda, rasa, sparza Adi pAMceya indriyonA viSayomAMthI bhogAsakita TALI viSayo pratye jatI mananI vRttine rokIne indriya saMyama sAdhyo che, temaja svarUpasthiratArUpa paramArtha saMyamanA sAdhano satsaMga, sanzAstra, sabbodha Adi pratye jene ruci pragaTI che. ane AtmAthI sau hIna evI draDha samajaNa tathA pratIti thavAthI jagatanI vismRti karavI ane salUnA caraNamAM rahevuM e rUpa AtmAnI upAsanA e ja sarvoparI kartavya bhAsyuM che, daDha manAyuM che, ane tethI jagata, jagatanA bhAvo, sAMsArika pravRtti e sarva baMdhananA kAraNa jANI, te ijha rUpa nathI, ema daDha thavAthI te pratye tyAga, vairAgya, udAsInatA, upekSAbhAva jAgRta thayo che, evA AtmArtha sanmukha mahAbhAgya nirAraMbhI nigraMtha mokSArthI jano madhyapAtra, madhyama yogyatAvALA jANavA yogya che. madhyama ane jaghanya aMtarAtmA je nizcaya samyagdarzanAdi sahita che, traNa kaSAyarahita, zuddhopayogarUpa munidharmane aMgIkAra karI, aMtaraMgamAM to zuddhapayoga vaDe pote potAne anubhave che, koIne ISTa-aniSTa mAnI rAgadveSa karatA nathI. hiMsAdirUpa azubhopayoganuM to astitva ja jene rahyuM nathI, | evI aMtaraMga dazA sahita, bAhya digambara saumyamudrA dhArI thayA che. ane chaThThA pramatta saMyata guNasthAnakanA kALe 28 mULaguNane akhaMDita pALe che, teo tathA je anaMtAnubaMdhI tathA apratyAkhAnIya be kaSAyanA abhAva sahita, samyagdaSTi zrAvaka che, te madhyama aMtarAtmA che, arthAt chaThThA ane pAMcamA guNasthAna vartI jIva madhyama aMtarAtmA che. (zrAvakanA guNothI yukta e pramattavirata muni madhyama aMtarAtmA che. (svAmI kArtikeyAnuM pretrakSA gAthA 196)). madhyapradazA :cothAthI chaThThA guNasthAnaka sudhInI dazA; sAdhaka dazA madhyastha kavacamAM (2) pakSapAta rahita; nizciyanaya ane vyavahAranayanA pakSapAta rahita. jo tuM jinamatamAM pravarte che to vyavahAra ane nizcayane na choDa. jo nizcayano pakSapAtI thai vyavahArane choDIza to ratnatrayasvarUpa dharmatIrthano abhAva thaze. ane jo vyavahArano pakSapAtI thai nizcayane choDIza to zudhdha tattvasvarUpano anubhava nahi thAya. tethI pahelAM vyavahAra-nizcayane barAbara jANI pachI yathAyogyapaNe ene aMgIkAra karavA, pakSapAtI na thavuM e ja uttama zrotAnuM lakSaNa che. praznaH je nizcaya vyavahAranA jANapaNArUpa guNa vikatAno kahyo hato te ja zrotAno kahyo, temAM vizeSa zuM AvyuM ? uttara : je guNa vaktAmAM adhikapaNe hoya te ja zrotAmAM hInatA paNe thoDA aMze hoya che. madhyasthatA sakhyatvaguNa (2) udAsInatA, mamatAno abhAva, A be darzanamoha (mithyAtva) nA nAzano upAya che. (3) nirguNI jIva pratye madhyasthatA madhyasthapaNe rAgadveSa rahitapaNe, taTasthapaNe, niSpakSapAtapaNe. batanA baLAmAM anaMtavAra vecAyo che pahelAM zAkavALA zAka sAthe chokarAne maphatamAM mULo ApatA, e mULAmAM tuM anaMtavAra janmamaraNa karI cUkayo che. paNa badhuM bhUlI gayo che. ahIM yAda karAvIne kahe che ke prabhu ! tuM tArA bhagavAnane saMbhALa.
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ maktamAM nakAmI pati :mana agara IndriyothI, vartamAnakALavartI padArthane avagratAdirUpa sAkSAt jANavo te mati che. (2) mana (3) buddhi; jJAna (4) mana agara indriyothI vartamAna kAlavartI padArthane avagrahAdirUpa sAkSAt jANavo te mati che. patizAna :pAMca Indriyo ane mana dvArA potAnI zakita anusAra) je jJAna thAya te mati jJAna che. (2) jJAnAvaraNanA kSayopazamathI ane Insiya-mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane apUNapaNe jANe te matijJAna che. (3) nizcayanaye akhaMDa-eka-vizauddha jJAnamaya evo A AtmA vyavahArano saMsArAvasthAmAM karmAvRta vartato thakI, mati jJAnAvaraNano kSayopazama hotAM pAMca Insiyo ane manathI mUrta-amUrta vastune vikalparUpe je jANe che te matijJAna che, je traNa prakAranuM che. upalabdha rU5, bhAvanA rUpa ane upayoga rUpa. utijJAnAvaraNanA kSayopazamathI janita arthagrahaNazakita (padArthane jANanArI zakita) te upalabdhi che, jANelA padArthanuM punaH punaH ciMtana te bhAvanA che ane A kALuM che. A pILuM che, IzvayAdirUpe artha grahaNa vyApAra (padArthane jANavAno vyApAra) te upayoga che, evI ja rIte te (matijJAna) avagraha, IhA, avAya ane dhANArUpa bhedo vaDe athavA koSTabuddhi, bIjabuddhi, padAnusArI buddhi ane saMbhinnazrotRtAbuddhi evA bhedo paDe cAra prakAranuM che. (ahIM ema tAtparya grahaNa karavuM ke nirvikAra zuddha anubhUti pratye abhimukha te ja upAdeyabhUta anaMta sukhanuM sAdhaka hovAthI nizcayathI upodaya che. tacenA sAdhanabhUta bahiraMga matijJAna to vyavahArathI upAdeza che. (4) parAzrayanI buddhi choDIne darzanopayogapUrvaka svasammukhatAthI pragaTa thavAvALA nija AtmAnA jJAnane matijJAna kahe che. (5) Indriya ane mana jemAM nimitta mAtra che evA jJAnane matijJAna kahe che. (6) nizcayanaye akhaMDa eka vizuddha jJAnamaya evo A AtmA vyavahAranaye saMsArAvasthAmAM karmAvRta vartato thako, matijJAnAvaraNano kSayopazama hotAM pAMca Indriyo ane manathI mUrta-amUrta vastune vikalparUpe je jANe che te matijJAna che. (7) Indriya ane 738 mananI sahAyatAthI je jJAna thAya tene matijJAna kahe che. (8) matijJAna bAra bhedavALuM che. baha, eka, bahuvidha, eka vidha, kSipra, akSipra, aniHsRta; niHsRta, anukata; ukata; dhruva ane adhuva. (1) baha= ekI sAthe ghaNA padArthonuM athavA ghaNA jaththAnuM avagrahAdi thavuM (jema lokonA ToLAnuM athavA khaDanI gaMjInuM), ghaNA padArtho jJAnagocara thavA. eka=alpa athavA eka padArthanuM jJAna thavuM (jema eka mANasanuM athavA pANInA pyAlAnuM) thoDA padArtha jJAna gocara thavA. (3) bahuvidhaeghaNA prakAranA padArthonuM avagrahAdi jJAna thavuM (jema kUtarA sAtheno mANasa athavA ghau-cokhA-caNA vagere ghaNI jAtanA padArtho) yugapata ghaNA prakAranA padArtho jJAnagocara thavA. ekavidha=eka prakAranA padArthonuM jJAna thavuM (jema eka jAtanA ghaMunuM jJAna) eka prakAranA padArtho jJAnagocara thavA. (5) kSipra=zIdhratAthI padArthanuM jJAna thavuM akSipra=koi padArthane dhIre dhIre ghaNA vakhate jANavociragrahaNa aniHsRtaHeka bhAganA jJAnathI sarvabhAganuM jJAna thavuM (jema bahAra nIkaLelI sUMDhane dekhI pANImAM DUbelA pUrA hAthInuM jJAna thavuM) eka bhAga avyakata rahyA chatAM jJAnagocara thavuM (8). niHsRtaHbahAra nIkaLelA pragaTa padArthonuM jJAna thavuM, pUrNa vyakata hoya tevA padArthanuM jJAna gocara thavuM
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ 739 (11) matijJAnAvaraNa karmanA kSayopamAMthI utpanna thayela spezanAdi pAMca indriyomAMthI koi indriya tathA mananA avalaMbanasahayogathI yukata je jJAna dvArA koika mUrta-amUrta dravyane vizeSa rUpe jANavAmAM Ave che tene matijJAna tathA "abhinibodhikajJAna" kahe che. (12) (9) parAzrayanI buddhi choDIne darzana upayogapUrvaka sva sanmukhatAthI pragaTa thavAvALA nija AtmAnA jJAnane matijJAna kahe che. (9) indriya ane mana jemAM nimitta mAtra che. evA jJAnane matijJAna kahe che. (12) matijJAna traNa prakAranuM che. upalabdhi, bhAvanA ane upayoga. (1) matijJAnAvaraNanI kSayopazama jemAM nimitta che evI arthagrahaNazakti (padArthane jANavAnI zakita) te upalabdhi bhAvanA jANelA padArtha pratye pharI pharIne ciMtana te bhAvanA (9) anukata (nahi kahela)= je vastunuM varNana ApyuM nathI tene | jANavI, jenuM varNana na sAMbhaLavA chatAM padArtha jJAnagocarA thavo. (10) ukata kahelA padArthanuM jJAna thavuM. varNana sAMbhaLyA pachI padArtha jJAnagocara thavo. (11) dhruva ghaNA kALa sudhI jJAna evuM ne evuM rahevuM daDhatAvALuM jJAna. (12) adhruvaH je kSaNe kSaNe hIna-adhika thAya tevuM jJAna, asthirajJAna. uparanA badhA bhedo samyakamatijJAnanA che. jene samyajJAna thayuM hoya te jANe che ke AtmA kharekhara potAnA jJAnaparyAyane jANe che, para to te jJAnanuM nimitta mAtra che. parane jANayuM ema kahevuM te vyavahAra che. jo parane jANe che. ema paramArthadaSTie kahIe to te khoTuM che, kema ke tema thatAM AtmA ane para (jJAna ane zeya) banne eka thai jAyaH kema ke, jenuM je hoya te te ja hoya; tethI kharekhara pudagalanuM jJAna che ema kahIe to jJAna pugalarUpa-zeyarUpa thai jAya. mATe nimitta saMbaMdhI potAnA jJAnanA paryAyane AtmA jANe che ema samajavuM (9) matijJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela sparzanAdi pAMca indriyomAMthI koi indriya tathA mananA avalaMbana-sahayogathI yukata je jJAna dvArA koi mUrta-amUrta dravyane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che. tene matijJAna tathA abhinibodhika kahe che. (10) matijJAnanA cAra bheda che. (1) avagraha=vastunA bodhanuM pakaDavuM (2) ihA=vastu zuM che te nakakI karavA vicAravuM avAya =A vastu Ama ja che, anyathA nathI, evo nirNaya karavo. (4) dhAraNA=je jJAnathI jANelAM padArthamAM kALAntaramAM saMzaya tathA vismaraNa na hoya (3) upayoga =A kALuM che. A pILuM che. ityAdi arthagrahaNa vyApAra (padamarthane jANavAno vyApAra) te upayoga che. (13) matijJAna cAra bhedavALuM che. avagraha, ihA (vicAraNA), avAya (nirNaya) ane dhAraNA. (14) matijJAna cAra bhedavALuM che. avagraha, hAvicAraNA), avAya (nirNaya) ane dhAraNA (15) matijJAna bAra bhedavALuM che. bahu, eka, eka vidha, bahuvidha, kSipra, akSipra, aniHsRta, niHsRta, anukata, ukata,dhruva ane ava. A pramANe matijJAna bAra bhedovALuM che. tyAM ghaNAMne jANe te bahu ne ekane jANe te eka che. bahuvidha matalaba ke badhA prakArane jANe. A paNa potAnI (jJAnane anusarIne thayelI) paryAya che. ho. sAme jhAjherA dravya che mATe jhAjhA dravya jaNAya che ema nathI. ekavidhamAM eka prakAranuM jJAna thAya. kSipra-ekadama thAya, ne akSiprahaLave haLave thAya, aniHsRta-adhuruM thAya, ne niHstRta-pUrNa thAya. anukatakahyA vinAnuM thAya, arthAt koi cihnathI nahi paNa emane ema thAya. ukata 3)
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahyuM hoya ne thAya. dhU-thayeluM jJAna Take ane adhuva-jJAna na Take. AvA Ama matijJAnanA bAra bhedo che. A bhedo paNa potAnI jJAna paryAyanA che ane te jJAnaguNane anusarIne thAya che. (16) AtmA je svabhAvathI sarvottama pradeza vyApI zudhdha jJAnasvarUpa che te anAdi kALathI jJAnAvaraNathI pradeze AcchAdita thayo che. ane te AvaraNanA matijJAnAvaraNAdi pAMca mukhya bheda che. matijJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela sparzanAdi pAMca indriyomAMthI koi indriya tathA mananA avalaMbana sahayogathI yukata je jJAna dvArA koika mUrta-amUrta dravyane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che. tene matijJAna' tathA abhinibodhika jJAna kahe che. zrutajJAnAvaraNa karmanA zrayopazamathI utpanna thayela ane atindriya mananA avalaMbana- sahayogathI yukata je jJAna dvArA koika mUrta-amUrta dravyane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che tene "zrutajJAna" kahe che. avadhijJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela je jJAna dvArA koika mUrta dravyone vizeSarUpe sAkSAt jANavAmAM Ave che tenuM nAma "avadhijJAna' che. manaH paryaya jJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela je jJAna dvArA bIjAnA manamAM rahela koika mUrta dravyone vizeSarUpe sAkSAta jANavAmAM Ave che tene mana:paryaya jJAna kahe che. kevaLajJAna jJAnAvaraNa karmanA saMpUrNa AvaraNanA atyaMta kSayathI utpanna thayela je jJAnathI saMpUrNa mUrta-amUrtarUpa dravyasamUhane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che tene kevaLajJAna" kahevAmAM Ave che ane te svAbhAvika hoya che. (17) matijJAna traNa prakAranuM che. upalabdhi; bhAvanA ane upayoga. matijJAnAvaraNano kSayopazama jemAM nimitta che evI arthagrahaNazakti (padArthane jANavAnI zakti) te upalabidha che. jANelA padArtha pratye pharI pharIne ciMtana te bhAvanA che. A kALuM che, A pILuM che ityAdirUpe arthagrahaNa vyApAra (padArthane jANavAno vyApAra) te upayoga che. (18) pAMca indriyo ane mana dvArA (potAnI zakti anusAra) je jJAna thAya te matijJAna che. patizAnanA kamanA bhedo :avagraha, ihA, avAya ane dhAraNA ema cAra bhedo che. | 740 avagraha=cetanAmAM je thoDo vizeSAkAra bhAsavA lAge che te pahelAM thanAruM jJAne tene avagraha kahe che. viSaya ane viSathI (viSaya karanAra)nuM yogya sthAnamAM AvyA pachI AdyagrahaNa te avagraha che. sva ane para banneno (je vakhate je viSaya hoya teno) pahelAM avagraha thAya che. (parezmaNa) ihA=avagraha dvArA jANavAmAM AvelA padArthane vizeSarUpa jANavAnI ceSTAne ihA kahe che. (konsezana) avAya =vizeSa cihna dekhavAthI teno nizcaya thai jAya te avAya che. (jajamenTa) (4) dhAraNA=avAyathI nirNaya karelA padArthane kALAMtare na bhUlavo te dhAraNA che. (rITenzana) patitarpaNa hAjI hA karanAra (2) budhdhi saMtoSa; buddhi tRmi mati-mRtAdi NAyopacchamika zAna :kramapUrvaka jANavuM; niyata Atma pradezathI ja jANavuM; amukane ja jANavuM ityAdi maryAdAo mati-mRtAdi kSAyopathamika jJAnamAM ja saMbhave che. pati-zatAdi ghana kramapUrvaka jANavuM; niyata Atma pradezathI ja jANavuM; amukane ja jANavuM ityAdi maryAdAo mati-zrutAdi kSAyopathamika jJAnamAM ja saMbhave che. dhana :abhyAsa, ArAdhanA bada :ATha prakAranA mada nIce pramANe che:- (9) jAtimada,(9) kuLamada, (9) baLa mada, (9) rUpamada, (9) tapa mada, (*) lAbha mada, (*) mRta mada, (9) aizvarya mada 2 (2) kaSAya (3) mAna; abhimAna; apavitrapaNuM (4) mAna (5) ahaMkAra, abhimAna (6) ATha prakAranA cheH jAti, kula, rUpa, vidyA, dhanadolata (Rdhdhi), bala, tapa, sattA (adhikAra prabhutA) (7) ahaMkAra; ghamaMDa (8) ATha prakAranA mada hoya che.:- jAti, kula,dhana,baLa,rUpa,vidyA, adhikAra ane tapa. mada khoIne nirmAnatA pragaTa karIne, mada=mAna, abhimAna
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ mada nAmanA ATha doSa HpitAnA gotrane kuLa ane mAtAnA gotrane jAti kahe che. (1) kuLa mada=pitRpakSanA rAjA vagere pitA vagere pratApI puruSa hovAthI (huM rAjakumAra chuM vagere) abhimAna karavuM te kuLamada che. (2) jAtimada=mAmA vagare mAtRpakSanA rAjA vagere pratApI vyakita hovAnuM abhimAna karavuM te jAtimada che. (3) rUpamada =zarIranI suMdaratAno garva karavo te rUpamada che. (4) (5) (6) (7) jJAna (vidyA) mada=potAnI vidyA (kalA-kauzalya athavA zAstrajJAna) tenuM abhimAna karavuM te jJAna (vidyA) mada che. dhana (Rddhi) mada= potAnA dhana-dolatano garva karavo te dhana (Rddhi)no mada che. balamada=potAnA zarIranI tAkAtano garva karavo tene balamada kahe che. tapamada=potAnA vrata, upavAsa, vagere tapano garva karavo te tapamada kahe che. (8) prabhutA (pUjA) mada=potAnI moTAi ane AjJAnuM abhimAna karavuM te prabhutA (pUjA) mada kahevAya che. (1) kula (2) jAti (3)rUpa(zarIra) (4) jJAna (vidyA) (5) dhana (Rddhi) (6) bala (7) tapa (8) prabhutA (pUjA) A ATha madadoSa kahevAya che. je jIva A AThano garva karato nathI te ja jIva AtmAnI pratIti (zudhdha samyaktvanI prApti) karI zake che. je teno garva kare che to e mada samyagdarzananA ATha doSa thaine dUSita kare che. khada nAmanA ATha doSa :kulamada, jAtimada, jJAna-vidyAmada, rUpamada, dhana(Rddhi)mada, balamada, tapamada ane prabhutA mada A prakAre ATha mada che. tenI vyAkhyA nIce pramANe cheH (1) kulamada-pitAnA gotranekuLa pitA vagere pitRpakSanA (rAjA) vagere pratApI puruSa hovAthI huM rAjakumAra chuM vagere abhimAna karavuM te kuLamada che. (2) jAtimada=mAtAnA gotrane jAti kahe che. mAmA vagere mAtRpakSanA rAjA vagere pratApI vyakita hovAnuM abhimAna karavuM te jAtimada che. (3) rUpamada=zarIranI suMdaratAno garva karavo te rUpamada che. 741 (4) jJAna-vidyAmada=potAnI vidyA-kalA kauzalya athavA zAstra (jJAna)nuM abhimAna karavuM te jJAna (vidyA) mada che. (5) dhana(dha) mada=potAnA dhana-dolatano garva karavo tene dhana (RRdhdhi) mada kahe che. balamada=potAnA zarIranI tAkAtano garva karavo tene balamada kahe che. tapamada=potAnA vrata, upavAsa vagere tapano garva karavo te tapamada che. prabhunA (pUjA) mada= potAnI moTAi ane AjJAnuM abhimAna karavuM te prabhutA (pUjA) mada kahevAya che. je jIva A AThano garva karato nathI te ja jIva AtmAnI pratIti (zudhdha samyatvanI prApti) karI zake che. jo teno garva kare che to e mada samyagdarzananA ATha doSa thaine tene dUSita kare che. mana :mati, buddhi, bhAva, pariNAma (2) mana AtmA nathI. anya che. mana rUpI che. mana acit che. mana ajIva che. (3) caMcaLatA (4) citta, pariNati, bhAva (5) mati, buddhi, bhAva, pariNAma. (6) mana che e kema manAya ? uttara : jo jJAna ekaluM svataMtra kArya karatuM hoya to parAvalaMbana na hoya ne krama paNa na paDe, paNa jayAre vicAramAM krama paDe che tyAre mananuM nimitta hoya che. pAMca indriyo dvArA je viSayonuM jJAna thAya che, te indriyo saMbaMdhIno jJAnopayoga baMdha karI, aMdara vicAra karatAM eka pachI eka kramapUrvaka vicAra Ave che tyAre indriyomAM pravRtti nathI, chatAM vicAramAM krama paDe che te parAvalaMbana sidhdha kare che, te parAvalaMbanarUpa dravya mana che. te vicAramAM madada karatuM nathI, mAtra nimitta thAya che jJAna potAnA jJAna svabhAva vaDe ja jANe che. para vastu AtmAne madada karI zake ja nahi. (7) jo jJAna ekaluM svataMtra kArya karatuM hoya to parAvalaMbana na hoya ne krama paNa na paDe, paNa jayAre vicAramAM krama paDe che. tyAre mananuM nimitta hoya che. pAMca indriyo dvArA je viSayonuM jJAna thAya che te indriyo saMbaMdhIno jJAnopayoga baMdha karI, aMdara vicAra karatAM eka pachI eka kramapUrvaka vicAra Ave che tyAre indriyomAM pravRtti nathI, chatAM vicAramAM krama paDe che te parAvalaMbana sidhdha kare che. ne parAvalaMbana dravya-mana che. te (6) (7) (8)
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ 742 je mana-indriyonA nimitta vinA dravya, kSetra, kALa, bhAvanI maryAdAthI bIjAnA manamAM rahelArUpa padArthane spaSTa jANe che, avadhijJAna ane mana:paryAya adhUrA pratyakSa che. (2) manaH paryaya jJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela je jJAna dvArA bIjAnA manamAM rahela koika martadravyone vizeSarUpe sAkSAta jANavAmAM Ave che tene manaH paryayajJAna kahe che. (3) koi koi munivarone viziSTa saMyamadharone hoya che. (4) je indriya ke mananA nimitta vinA ja anya puruSanA manamAM sthitarUpI padArthone dravya, kSetra, kALa ane bhAvanI maryAdA sahita pratyakSa jANe te manaH paryAya jJAna che. (5) dravya,kSetra, kALa, bhAvanI maryAdAthI bIjAnA manamAM rahelA sarala athavA gUDha rUpI padArthone jANavAvALuM jJAna (6) dravya, kSetra, kALa, bhAvanI maryAdA sahita, je bIjAnA manamAM rahelA rUpI padArthane, spaSTa jANe. vicAramAM madada karatuM nathI. mAtra nimitta thAya che. jJAna potAnA jJAna svabhAva vaDe ja jANe che, para vastu AtmAne madada karI zake ja nahi. (8) manovargaNAthI banela hadayakamaLanuM nAma mana che, athavA manathI utpanna thayela jJAnane mana kahe che. (9) manano viSaya para dravaya che, viSaya eTale lakSane lakSa eTale dhyeya, dhyeya eTale sAdhya. AtmAnI ekAgratAmAM sahaja svabhAvanA bhAna vakhate para vastu AvatI nathI. mAtra zudhdha akhaMDa nirmaLa AtmadravyanuM ja dhyAna hoya che. AtmAnI ekAgratAmAM aMzamAM para upara lakSa jatuM nathI. (10) hita-ahitano vicAra karavAnI tathA zikSA ane upadeza grahaNa karavAnI zakti sahita jJAnavizeSa tene bhAvamana kahe che; tathA hRdayasthAnamAM ATha pAMkhaDIvALA kamaLanA AkAre pudagalapiMDa, tene jaDamana arthAta dravyamana kahe che. (11) hRdayamAM ATha pAMkhaDInuM kamaLanA AkAre jaDa mane che te caitanyanuM svarUpa nathI, caitanya to jJAnAdi anaMta guNano piMDa che. manaH5ryayazAna :A AtmA manaHparyaya jJAnAvaraNano kSayopazama hotAM, paramanodagata mUrta vastune je pratyakSapaNe jANe che te manaHparyayajJAna che. jumati ane vipulamati e jovA bhedo vaDe mana:paryayajJAna be prakAranuM che. tyAM vipulamati mana:paryayajJAna paranA manavacanakAya saMbaMdhI padArthane vakra temaja avaka bannene, jANe che ane Rjumati mana:paryayajJAna to june (avakrane) ja jANe che. nirvikAra AtmAnI upalabdhi ane bhAvanA sahita caramadehI munione vipulamati mana:paryayajJAna hoya che. A banne mana:paryayajJAno vItarAga AtmatattvanAM samyaka zraddhAna-jJAna-anuSThAnanI bhAvanA sahita paMdara pramAda rahita apramatta munine upayogamAM-vizuddha pariNAmamAM utpanna thAya che. ahIM mana:paryayajJAnanA utpAdakALe ja apramattapaNAno niyama che, pachI pramattapaNAmAM paNa te saMbhave che. :bhogabhUminA aMtamAM ane karmabhUminA AdimAM thatA kulakaro manuSyone AjIvikAnAM sAdhana zIkhavIne lAlita-pAlitakare che tethI teo manuSyonA pitA samAna che. kulakarane manu kahevAmAM Ave. che. mana:paryayajJAna kevI rIte pragaTe ? sAdhAraNapaNe dareka jIvane matijJAna hoya che. jene Azraye rahelA zrutajJAnamAM vadhAro thavAthI te matijJAna hoya che. jene Azraye rahelA zrutajJAnamAM vadhAro thavAthI te matijJAnanuM baLa vadhAre che. ema anukrame matijJAna nirmaLa thavAthI AtmAnuM asaMyamapaNuM caLI sayamapaNuM thAya che, te tethI mana:paryaya jJAna pragaTe che. jene yoge AtmA bIjAno abhiprAya jANI zake che. liMga dekhAva uparathI bIjAnA krodha harSAdibhAva jANI zakAya che, te matijJAnano viSaya che, tevAM dekhAvanA abhAve je bhAva jANI zakAya te mana:paryaya jJAnano viSaya che. banaHparyayAnano viSaya :sarvAvadhijJAnanA viSayabhUta rUpI dravyanA anaMtamAM bhAga mana:paryayajJAno viSaya saMbaMdha che. parama avadhijJAnanA viSayabhUta je puda gala skaMdha che teno anaMtamo bhAga karatAM je eka paramANuM mAtra thAya che te sarvAvadhino viSaya che. jeno anaMtamo bhAga Rjumati mana:paryayajJAnano viSaya che ane teno anaMtamAM bhAga vipulamati mana:paryayano viSaya che.
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ mana:paryarUpa :A AtmA, mana:paryaya jJAnAvaraNano kSayopazama hotAM paramanogata mUrta vastune je pratyakSapaNe jANe che te manaHparyayajJAna che. Rjumati ane vipulamati evA bhedo vaDe manaHparyayajJAna be prakAranuM che. tyAM vipulamamita manaHparyayajJAna paranA manavacanakAya saMbaMdhI padArthane, vakra temaja avakra bannene jANe che ane Rjumati mana:paryaya jJAna to RRjune (avakrane) ja jANe. narvikAra AtmAnI upalabdhi ane bhAvanA sahita carama dehI munione vipulamati mana:paryayajJAna hoya che. A baMnne mana:paryaya jJAno vItarAga AtmatattvanAM samyak zraddhAna-jJAna-NanuSThAnanI bhAvanA sahita pardara pramAda rahita apramata munine upayogamAM vizuddha parimAmamAM utpanna thAya che. ahI mana:paryayajJAnanA utpAdakALe ja apramattapaNaphAno niyama che, pachI pramattapaNAmAM paNa te saMbhave che. manana mAnavuM te, jANavuM te. (2) manana karavAthI chApa bese che, ane nididhyAsana karavAthI grahaNa thAya che. (3) manathI ciMtana (4) ekAgratA anane kema jItAya ? :vaLI mananA nimitte je kaMpana thAya che, tene anusarIne yogapaNe thavAnI yogyatA, potAnI che. te bhAvya-bhAvaka saMkaradoSa jeTalA aMze svabhAvane anusaravAmAM Ave, teTalA aMze TaLI jAya che. paMDita jayacaMdajIe lakhyuM che ke kSAyika samyagdaSTine, sattAmAMthI mithyAtvano kSaya thatI vakhate ja, anaMtAnubaMdhI kaSAyano tathA te saMbaMdhI avirati ane yogabhAvano paNa, kSaya thaI gayo hoya che, tethI tene te prakArano baMdha thato nathI. manana karavuM :vAMcelA pATha para ciMtana karavuM, temAMthI heya,kSeya ane upAdeya zuM che tenI tAravaNI karavI. manane nirvikalpa karavAnI rIta indriyone vyApAra rahita ane manane nirvikalpa karavano abhyAsa barAbara vadhAratA rahevuM joie. manamAM jayAre rAgadveSAdinI krodha-mAna-mAyA-lobha-kAma-moha-zoka 743 bhayAdinI laharo na uThe tyAre ja mana nirvikalpa (sthira) thAya che. ane AvA sthira manavALo yogI sAdhaka ja AtmatatvanA darzanano adhikArI thAya che. bIjo koi nahi. manane vaza karavAnAM sAdhano alpa AhAra, alpa vihAra, alpa nidrA, niyamita vAcA, niyamita kAyA ane anukULa sthAna e manane vaza karavAnAM uttama sAdhano che. manane AmaLo :manane saMkalpa vikalparUpa jALAmAM gUMcavavArUpa AmaLo kivA avaLo vaLa che. je manane mokSarUpa paramapadamAM pragati mATe nirvikalpa samAdhiprada madadarUpa na thAya paNa mana temAM ja gheMcAI rahI saMkalpa vikalpanI vRddhithI svahita cUkI jAya. manano nirodha :mana jenuM mULa che evI caMcaLatAno vilaya manmatha kAmadeva manthanadaMDa ravaiyo manoza :manane jANanAra; suMdara; ramya; manohara manoza :manapasaMda; suMdara manogata manamAM rahelA manoSThi :mana tarapha upayoga na jatAM AtmAmAM ja lInatA manojya nizcitapaNe AtmAnubhutirUpa manojaya che. manomuMDana :manamAMthI vastuonI mamatA chUTI javI joie. manoza :suMdara, ramya, manohara manovargaNA je vargaNAthI (pudagalasuMdhathI) aSTadaLa kamaLanA AkAre dravyamananI racanA thAya tene manovargaNA kahe che. je vargaNA manarUpe pariName tene manovargaNA kahe che. manosaMcama :manaHsaMkSepatA, manaHsthiratA, AtmaciMtanatA. saMyama kAraNa nimittarUpa dravya, kSetra, kALa ane bhAva. dravya=saMyamita deha. kSetra=nivRttivALAM kSetre sthiti-vihAra.
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ 744 kALa= yathAsUtra kALa. bhAva yathAsUtra nivRttisAdhana vicAra. manohara : suMdara; manane harI le tevuM manohara rUpa zudhdha AkRti (2) suMdara AkRti manuSya kone kahIe ? :mati-manute jAnAti Iti manuSyaH AtmAnuM svarUpa jANe te kharekhara manuSya che, bAkI badhAne pazu kahIe. caitanya svarUpa AtmAne jANa, tenuM manana ne dhyAna kare, te manuSya. jene caitanyanI bhAvanA-samyagdarzana nathI te cAlatAM maDadAM che. zrI kuMdakuMdAcArya deva bhAva prAbhRtamAM kahe cheHjIva mukta zaba kaheva "cala zaba' jANa darzanamuktane zaba loka mAMhI apUjya cala zaba hoya lokottara viSe (bhAvaprAbhuta-13) jene AtmAnI ruci nathI, tenA taraphanuM valaNa nathI. tenA taraphano aMdaramAM prema nathI, te badhAM cAlatAM maDadAM che. manuSya vyavahAra manuSyarUpa vartana (arthAt huM manuSya ja chuM evI mAnyApUrvakanuM vartana) huM manuSya chuM. zarIrAdinI samasta kriyAo huM karuM chuM. strI-putradhanAdikanA grahaNa tyAgano huM svAmI chuM, vagere mAnavuM te manuSyavyavahAra manuSyarUpa vartana che. manuSya vyavahAra manuSyarUpa vartana. (arthAta huM manuSya ja chuM evI mAnyatApUrvakanuM vartana) huM manuSya chuM zarIrAdi samasta kriyAo huM karuM chuM. strI putra dhanAdikanA grahaNatyAgano huM svAmI chuM vagere mAnavuM te manuSya vyavahAra (manuSavartana) anukrame A pramANe cheH 1/2 dvIpa jaMbu dvIpa. (jemAM ApaNe rahIe chIe tenA karato ane 144 gaNo moco ghAtakI khaMDa ane tene pharato ane jaMbudvIpa karatAM 1184 gaNo moTo ardha puSkaradvIpa be samudranAM nAmo : jaMbadvIpane pharato ane tenAthI 24 gaNo moTo lavaNa samadra, jaMbadvIpa ane kAtakI khaMDanI vacce Avelo che. ane ghAtakI khaMDa ane ardha puSkaradvIpanA vacce Avelo samudra kAlodadhi jaMbudvIpa karatAM 672 gaNo moTo che. manuSyanI utpatti aDhI dvIpamAM kahI che. nA be mukhya bheda che (1). akarmabhUmi ane (2) karmabhUmi. manuSyakSetranI utpattinAM aDhI dvIpanI aMdara trIsa kSetra to akarmabhUmi (jugalIo) manuSyanAM che ane chappana kSetra aMtaradvIpanA manuSyanAM che. e chayAsI kSetranA manuSyo dharmakarmamAM bilakula samajatAM nathI. e manuSyo to potAnAM pUrve karelAM puNyonAM kuLo devatAonI peThe sukha bhogave che. ahI dvIpamAM AvelA karma bhUmi manuSyanAM paMdara kSetronAM nAma nIce mujaba che - 1/2dvIpa jaMbudvIpa temAM - 1. bharata,1 Iravata ane 1 mahAvidaha kSetra ema kula 3 kSetra. 1 dvIpa ghAtakIkhaMDaH temAM - 2 bharata, 2 Iravata, ane 2 ahAvideha kSetra ema kula 6 kSetra. 1 dvIpa pakirAI dvIpaH temAM 2 bharata, 2 Iravata, ane 2 mahAvidehakSetra ema kula 3 kSetra. kula 211 dvIpa ane 15 kSetra. A 211 dvIpa phakata 45 lAkha yojanamAM che. manuSyAdi paryAyamAM lIna che, te ekAMta draSTivALA loko manuSyavyavahArano Azraya karatA hovAthI rAgadveSI thAya che ane e rIte paradravya karma sAthe saMbaMdha karatA hovAthI teo para samaya che. manuSyotra :jayAM manuSya rahe che te manuSyakSetra. ne trIchAloka kahevAya che. trIchAlaka aDhI dvIpa ane be samudra no banelo che. aDhI dvIpanA nAma karmabhUmi eTale asi, masi(vyAparA) ane kRSi jayAM thatI hoya che. akarmabhUminAM trIsa bhedo cheH pAMca hemavaya, pAMca airavaya, pAMca harivAra, pAMca ramyaka vAsa, pAMca devakupha ane pAMca uttarakurU. manuSyagatinAma ane manuSyAyunA dayathI manuSyo hoya che. jeo karmabhUmi ja ane bhogabhUmi (akarmabhUmija) evA bhedhone lIdhe be prakAranA che.
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ aDhI dvIpamAM karmabhUmi manuSyanAM paMdara kSetra mAtra dharmakaraNI karavAnAM rahyAM. e paMdara kSetramAM pAMca mahAvideha kSetra che. tyAM to sadAkALa jainadharma pravarte che, ane bAkInA pAMca bharatakSetra ane pAMca Iravata kSetramAM daza doDAdoDI sAgarano sarpiNI kALamAMthI eka koDAphoDa sAgarathI saheja vadhAre vakhata dharma karma karavAno rahe che. pAMca bharata ne pAMca Iravata e duza kSetramAMnA ekeka kSetramAM batrIzahajAra deza che. ivIza hajAra dezamAMthI paNa dharma karma karavAnA to mAtra sADApacIsa Arya deza ja che. manuSyagati manuSya gati nAmakarmanA udayathI manuSyomAM janma levA athavA pedA thavuM manuSyapaNuM zubhAzubha bhAvanA mizrapaNAnuM phaLa manuSyapaNuM che. manuSyaparyAya manuSyaparyAyanA kALanI sthiti utkRSTa traNa palyanI che ane jaghanya aMtarmahartinI che. manuSyabhava koi jIva uparA uparI manuSyanA ja bhava kare to vadhumAM vadhu ATha bhava thAya. pachI niyamathI manuSya sivAyanI bIjI gatimAM cAlyo jAya. (2). cAre gatimAM bhamatAM sauthI ochA manuSyabhAva karyA. koi jIva zubhabhAva TakAvI rAkhe to uparAuparI vadhAremAM vadhAre ATha bhava manuSyapaNe thAya. manuSyavyavahAra :manuSyarUpa vartana(arthAt huM manuSya ja chuM vI mAnyApUrvakanuM vartana) manuyAyanA AsavanA kAraNo alpa AraMbha-parigrahapaNuM te manuSyanA AsavanuM kAraNa che. (1) mithyAtvasahita buddhinuM hovuM (2) svabhAvamAM vinaya hovo. (3) prakRttimAM bhadratA hovI (4) pariNAmomAM komaLatA hovI ane mAyAcArano bhAva na hovo. (5) sArA AcaraNomAM sukha mAnavuM (6). veLunI rekhA samAna krodhanuM hovuM (7) vizeSa guNI puruSonI sAthe vyavahArapriya hovuM (8) thoDo AraMbha, thoDo parigraha rAkhavo. (9) saMtoSa rAkhavAmAM ruci karavI. (10) prANIonA ghAtathI virakta thavuM (11) mAThAM kAryothI nivRtti hovI. (12) manamAM je vAta hoya te anusAra saraLatAthI vartavuM-bolavuM (13) vyartha bakavAda na karavo (14) pariNAmomAM madhuratAnuM hovuM (15) sarve loko pratye upakAra budhdhi rAkhavI. (16) pariNAmomAM vairAgyavRtti rAkhavI. (17) koi pratye irSAbhAva na rAkhavo. (18) dAna devAno svabhAva rAkhavo. (19) kApota ane pIna vezyA sahita hovuM (20) dharmadhyAnamAM maraNa thavuM A vagere lakSaNavALA pariNAmo manuSkAyunA AsavanAM kAraNo che. khamakAra mArApaNuM (2) mArApaNuM, "A badhAM mArA che." evo bhAva. (3) mithyA ahaMkAra; para vastumAM mamatva-mArApaNuM bakatva moha, mamatA, anurAga (2) mArApaNAno bhAva ke tRSNA, ahaMkAra (3) satta mamatA mArApaNuM, ahaMkAra; moha; rAga (2) pAdgalika padArthomAM mArApaNAnI buddhine mamatA kahe che. maraNa ghAta (2) azvayanI vinAza (3) zarIra ane AtmAno saMyoga chUTo paDavo tene maraNa kahe che. pUrve AyuSyakarma je sthitie baMdhAyeluM hoya te sthiti purI thatAM zarIra ne AtmAno saMyoga chUTo paDI jAya che tene maraNa kahevAya che. (4) kArmaNa zarIra rahe ne dArika deha chUTe tene maraNa kahe che. maraNaharaNa :kamaraNane haranAra; mRtyuno nAza karanAra mardana masaLavuM, ghAta karavo. (2) cikAza; telathI mAlIza karavuM te (3) ghAta mardana karI karIne damI damIne, kacarI kacarIne, dabAvI dabAvIne mardI nAkhavuM cIkaNuM karI nAkhavuM
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ marma sAra (2) rahasya, pAtratA keLavyA vinA marma jANavAnI vAta te | AtmahitakArI thAya nahIM te mATe mithyA moha karaze ema kahyuM. va.136. (3) rahasya; tAtparya; chUpI vAta maryAdA:parimANa maryAdA dharma vrata niyama Adi maryAdApUrvaka, deza saMyama pUrvaka gRhasthadharmanuM pAlana, vRddha, maryAdA, dharma maryAdA. maryAdA 2hita :aMkUza vinA maryAdAdharma vrata, niyama Adi maryAdApUrvaka, dezasaMyamapUrvaka gRhastha dharmonuM pAlana. maryAdAmAM lAve che. hadamAM lAve che. maryAdita :parimitta; maryAdAvALuM; hadavALuM; amuka hada ke sImAmAM samAi raheluM. mala :bhAvakarma baladvAra be kAna, be AMkha, be nasakorAM, eka moTuM ane be maLa-mUtranA dvAra - kula nava che. malapatI cAle hAthInI cAle malAvavuM :bahalAvavuM; maThArIne dIpAvavuM; sAruM lAge tema karavuM; lADa laDAvavA malina :dUSita mahinatA :azudhdhatA; badhAM dravyo dravyathI, guNathI te paryAyathI traNe kALe nirmaLa che. eka chUTo paramANuH paNa dravyathI, guNathI ane paryAyathI nirmaLa che to pachI mArAmAM A malinatA kayAMthI pesI gai, paranA nimitte thatI sApekSA paryAyamAM malinatA thai che paraMtu mArI nirapekSa paryAya AkAzAdi dravyanI jema anAdi nirmaLa che. (2) rAgadveSarUpI kacaro matara adekhAI, IrSA, adekhApaNuM, pArakAnI caDatI na sahana karavApaNuM matI khumArI mahattarAkAra :vizeSa nirjarAdi khAsa kAraNamAM gurunI AjJA meLavI nizcita samaya pahelAM paracakakhANa pAravuM te. mahaMtatA:mahAnatA, mahAna mANasapaNuM 746. mahatpa3 nigraMthamAM paNa mahatparuSa eTale tIrthaMkara prabhu, temanI sAthe temanA gaNadharI ane cauda pUrvadhArI anya mahAtmAo paNa mahapuruSa gaNAya. maheza rAga-dveSa ajJAnano dhvaMza kare athavA pUrvavartikSaNika paryAyano nAza (abhAva) kare te maheza. mahA kheda :ghaNo moTo kheda mahA dukha :svasvarUpanI aNasamajaNa; mithyAtva mahI 2sa :dArU bahAtapodhana tapane dhana mAne te tapodhana, tapodhanamAM paNa uttama te mahAtapodhana mAhAbhya:mahattA; mahimA; prabhAva (2) sAmarthya mahAna :aneka pradezI mahAnirgatha :rAga-dveSa-ajJAnarUpa graMthi jeNe chedI nAkhI che te nigraMtha, temAM je mahAna te mahArnigraMtha mahAprazA :deha ane AtmA bhinna oLakhAve te mahAprajJA mahAprazAvaMta je buddhi mokSamArga batAve, deha ane AtmA bhinna oLakhAve te mahAprajJA ane tethI je yukata te mahAprajJAvaMta. mahApAtra :utkRSTa pAtra mahA bhAgya jIvo; jemaNe jIvananI AzA vadhAre jivAya to sAruM evI tRSNAno tyAga karyo che, tema maraNanI prApti jevA prasaMgamAM paNa kSobha, gabharATa, vyagratA, jugupsA ke khaLabhaLATarUpa azAMti jene TaLI gai che, arthAt parama zAMtabhAve samAdhimaraNane bheTavA, mRtya, mahotsava mANavA je sadAya tatpara che, tevA mahAbhAgya jIvo utkRSTapAtra, mokSa prApti mATe sarva zreSTha yogyatAvALA jANavA yogya che. te mahApuruSo parama yogI, jJAna dhyAnamAM niraMtara magna rahenArA, mana-vacanakAyAnA yogane jItanArA, svavaza vartanArA, gupti ane samitithI AtmavRttine mokSamAM zudhdha Atma svabhAvamAM joDI, dhyAtA, dhyAna ane dhyeyanI ekatA sAdhI, samAdhi sukhamAM niraMtara nimagna rahenArA, jita lobha, kaSAyano jaya karanArA, arthAt cAre kaSAyane jItanArA evA parama nirgatho, athavA parama yogI sayogI jina te mokSamArganA sarvotkRSTa adhikArI che.
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ 747 mahAmunionI pravRtti ratnatrayarUpa padavIne prApta thayelA je mahAmunio che temanI rIta lokanItine maLatI AvatI nathI. te ja kahIe chIe. loko pApakriyAmAM Asakta thaI pravarte che, muni pApa kriyAnuM ciMtavana paNa karatA nathI. loko aneka prakAre zarIranI saMbhALa rAkhe, poSe che, muni aneka prakAre zarIrane parISaha upajAve che. ane parI paNa sahe che. vaLI lokone indriyaviSayo bahu mIThA lAge che, muni viSayone haLAhaLa jhera samAna jANe kAraNa teo alpakALamAM ja sayogIpada tajI ayogI thai sidhdhapada pAmavAnA che, ane parama kRtArtha thai jagata ziromaNi banI lokAgre jai virAjita thavAnA che. abhinaMdana ho te sadA jayavaMta evA paramAtmapadane mAnavapaNuM vidvAno kone kahe che? jenAmAM viveka budhdhi eTale A satya che, A asatya che ema nirNaya karavArUpa vivekabudhdhi pragaTI hoya; cha dravya, nava tattva, emAM parama tattva zudhdha AtmA che te AtmAmAM lInatA karavA mATe pAMca mahAvrata vagere uttama AcAra pALIne ane samyagdarzana jJAna-cAritrarUpa sadadharmanuM sevana karI jeo anupama mokSa sukhane pAme che teo kharA mAnava kahevAya che. mokSamArgamAM pravRti kare te mAnava. mahAbhAgya :mahA puruSArtha mahAbhagIratha :mahA prayatna mahAbhAga:mahA pavitra, mahA guNiyala, mahA bhAgyazALI. mokSane mATe nitya udyama karanArA mahApavitra bhagavaMtone (mokSamArgI jJAnI jIvone) niraMtara zuddha dravyArthikanayanA viSayabhUta zuddhAtmasvarUpanuM samyak avalaMbana vartatuM hovAthI te jIvone te avalaMbananI taratamatA pramANe savikalpa dazAmAM bhUmikAnusAra zuddha pariNati temaja zubhapariNatino yathocita sumeLa (haTha vinA) hoya che tethI te jIvo A zAstramAM jemane kevaLa nizcayavAlaMbI kahyA che evA kevaLa nizcayAvalaMbI nathI temaja jemane kevaLa vyavahAralaMbI kahyA che evA kevaLavyavahAralaMbI nathI. (2) mahApavitra, mahA guNiyala, mahA bhAgyazALI. (mokSane mATe nitya udyama karanArA mahApavitra bhagavaMtone (mokSamArgI jJAnI jIvone) niraMtara zuddha dravyArthikanayanA viSayabhUta zuddhAtma svarUpanuM samyaka avalaMbana vartatuM hovAthI te jIvone te avalaMbananI taratamatA pramANe savikalpa dazAmAM bhUmikAnusAra zuddha pariNati tema ja zubhapariNatine yathocita sumeLa (haTha vinA) hoya che tethI te jIvo A zAstramAM jemane kevaLa nizcayAvalaMbI kahyA che evA kevaLa nizcayAvalaMbI nathI tema ja jemane kevaLa vyavahAravalaMbI kahyA che evA kevaLa vyavahAravalaMbI nathI.) (3) mahAbhAgyavaMta; madhyamapAtra lokone potAnI pAse mANasono saMga-samudAya game che. muni bIjAno paNa saMyoga thatA kheda mAne che. lokone vastI game che, munine nirjana sthAna sAruM lAge che. kayA sudhI kahIe? mahA munIzvaronI rIta lokonA rItathI UlaTArUpe hoya che. kevI che munIzvaronI pravRtti? pApakriyA sahitanA AcArathI parADamukha che. jema zrAvakano AcAra pApakriyAthI mizrita che tema manIzvaronA AcAramAM pApano meLApa nathI athavA karmabhanita bhAvamizrita je AcaraNa temA parADamukha che. kevaLa nijasvarUpane anubhave che. te mATe ekAMta viratirUpA eTale sarvathA pApakriyAnA tyAga svarUpa che. athavA eka nija svabhAvanA anubhava vaDe sarvathA paradravyothI udAsIna svarUpa che. ratnatrayanA dhAraka mahAmunionI evI pravRtti che. mahAmahA vikaTa atyaMta muzkela; kaThina mahAmAna :bahumAna mahAratna :jagatanAM jaDa ratnonI to dharmamAM kAMi kiMmata nathI. have AtmAmAM mokSanAM kANarUpa traNa ratno-sammadarzana-jJAnacAritra tenuM phaLa kevaLa jJAnAdi catuSTaya-te mahAratna anaMtI kevaLajJAna paryAyarUpe have pariNamavAnI jenI tAkAta evo jJAna guNa te mahA-mahAratna ane anaMta guNa ratnothI bharelo caitanyasamudra te to mahA-mahAmahAratna
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAi! AvA ratnono ja Akho pahADa tuM cho..... tArA mati-zruta jJAnane aMtaramAM vALIne A caitanya ratnanA pahADane tuM dekha. pote AnaMdano moTo DuMgara, paNa daSTinA doSane lIdhe jIva tene dekhato nathI. mahArasa :dArU mahAsattA ane avAntara sattA :AmAnya vizeSAtmaka sattAnA be paDakhAM che, eka paDakhuM te mahAsattA ane bIjuM paDakhuM te avAntara sattA(*) mahAsattA avAntarasattArUpe asattA che ane avAntarasattA mahAsattArUpe asattA che. tethI jo mahAsattA sattA kahIe to avAktarasattAne asattA kahevAya. (9) mahAsattA utpAda, vyaya, ane dhrauvya evAM traNa lakSaNavALI che tethI te trilakSaNA che. vastunA UpajatA svarUpanuM utpAda ja eka lakSaNa che. naSTa thatA svarUpanuM vyaya ja eka lakSaNa che ane dhruva rahetA svarUpanuM dhrauvya ja eka lakSaNa che, tethI te traNa svarUpomAMnA pratyekanI avAntarasattA eka ja lakSaNavALI hovAthI atrilakSaNa che. (9) mahAsattA samasta padArtha samUhamAM sat sat evuM samAnapaNuM darzAvatI hovAthI eka che. eka vastunI svarUpa sattA bIjI koI vastunI svarUpa sattA nathI, tethI vastuo teTalI svarUpa sattAo mATe AvI svarUpa sattAo athavA avAntara sattAo aneka che. (9) sarva padArtho sat che tethI mahAsattA sarva padArthomAM rahelI che. vyakitagata padArthomAM rahelI bhinna bhinna vyakitagata sattAo vaDe ja padArthonuM bhinna bhinna nizcita vyakitatva rahI zake, tethI tene padArthanI avAntarasattA te te eka padArthamAM ja sthita che. (*) mahAsattA samasta vastusamUhanAM rUpo (svabhAvo) sahita che tethI te savizvarUpa (svarUpavALI che. vastunI sattAnuM (kathaMcita) ekarUpa hoya to ja te vastunuM ekarUpa (cokakasa eka svabhAva) rahI zake tethI pratyeka vastunI avAntara sattA nizcita eka rUpavALI ja che. (9). mahAsattA sarva paryAyomAM rahelI che tethI te anaMtaparyAyamaya che. bhinna bhinna paryAyomAM (kathaMcita) bhinna bhinna sattAo hoya to ja eka eka paryAya bhinna bhinna rahIne anaMta paryAyo siddha thAya, nahi to paryAyonuM anaMtapaNuM ja na 748 rahe- ekapaNuM thaI jAya. mATe pratyeka paryAyanI avAntara sattA te te eka paryAyamaya ja che. A rIte sAmAnya vizeSAtmaka sattA, mahAsattArUpa temaja avAntara sattArUpa hovAthI (*) sattA paNa che ane asattA paNa che.(*) trilakSaNA paNa che ane atrilakSaNA paNa che, (4) eka paNa che ane aneka paNa che. (4) sarva padArtha sthita paNa che ane eka padArtha sthita paNa che. (*) savizvarUpa paNa che ane ekarUpa paNa che. (*) anaMta paryAyamaya paNa che ane eka paryAyamaya paNa che. mahAvrata nizcaya ratnatrayapUvRka traNe yoga (mana, vacana, kAyA) tathA karaNa karAvaNa-anumodana sahita hiMsAdi pAMca pApono sarvathA tyAga. (hiMsA, jUTha, corI, abrahma ane parigraha e pAMca pApono sarvathA tyAga) (2) hiMsA, corI, asatya, abrahmacarya (maithuna) ane parigraha A pAMca pApono sarvathA tyAga. (nizcaya samyagdarzana-jJAna ane vItarAgacAritra rahita ekalA vyavahAravratanA zubha bhAvane mahAvrata karela nathI paNa bALavrata-ajJAna vrata kahela che.) mahAvrata ane ta5 :jIvo kathaMcita jinAgamamAH kahelAM mahAvrata ane tapanA bhArathI ghaNA vakhata sudhI bhagna thayA thakA tUTI maratA thakA kaleza pAmo to pAmo; paraMtu je sAkSAt mokSa svarUpa che, nirAmaya (rogAdi samasta kaleza vinAnuM) pada che. ane svayaM saMvedyamAna che-potAnI meLe pote vedavAmAM Ave che. evuM A jJAna to jJAnaguNa vinA koi paNa rIte teo prApta karI zakatA nathI. Azaya e che ke jJAna che sAkSAt mokSa che; te jJAnathI ja maLe che, anya koi kriyAkAMDathI tenI prApti thatI nathI. (samayasvara nirja adhikAra) mahAvidehotra:AtmakSetra; AtmadezanA nivAsI mahAvIra bhagavAna mahAvIranA pAMca nAma hatA (1) vIra (2) vardhamAna (3) sanmatinAtha (4) atIvIra ne (5) mahAvIra
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra tIrthaMkara mAtAnI kuMkhamAM hatA tyAre, traNa jJAna ane traNa darzana sahita hatA. mati-zruta-avadhi e traNa jJAna, ane cakSu-acakSu ane avidha e traNa darzana, sahita hatA. matalaba ke teo AtmajJAna-atIndriyajJAna ane atinsiya darzana sAthe ja laine, garbhamAM AvyA hatA. mahAvIra prabhu :aSADha vadI ekama eTale besatuM varSa che. sanAtana jaina dharmamAM aSADha vadI ekama besatuM varSa che.pUrNimA eTale pUrNa mAsa. tyAre mahino pUro thAya che. amAsa eTale ardhamAsa. trikALa niyama pramANe Aje besatuM navuM varSa che. A divase mahAvIra bhagavAnanI divya dhvanino prathama divasa che. temane vaizAkha suda dasame kevaLajJAna pragaTayuM hatuM te vakhate indroe samavasaraNunI adabhuta racanA karelI. tene dharmasabhA kahevAya che. tyAM ekI sAthe aneka devadevIo, manuSyo, tiryaMco dharma sAMbhaLavA Ave che, evI dharmasabhAnI racanA to thai, paNa saMzodhana kare che. e saMzodhananA sArarUpa nija AtmahitanuM zreya samajatAM e jijJAsu sAdhaka banI rahe che. je mAnavajIvananA aMta sudhI TakI rahe che. A mAnavajIvananI TUMkamAM kArakirdI banI rahe che. mahAvIra prabhuno janma :vikrama saMvata 542 varSa pUrve caitra suda terasanA janma ane rnivANa vikrama saMvata 470 varSa pUrve Aso vadI amAsa . 72 varSanuM Ayu. mahAvIra bhagavAna zrI bhagavAna zrI mahAvIra devano janma kalyANaka caitra suda 13ne divase thayo. kArataka vadI dazama tapa kalyANaka (dIkSA) che. te prabhu dIkSita thaine saMsArathI nivRtta thaine nagna nigraMthapada munipaNuM dhAraNa kare che te vakhate sIdhuM sAtamuM guNasthAnaka pragaTe che. prabhu dIkSita thaine dhyAnamAM sthira thAya che ke turata 7mI bhUmikA-apramatta dazA pAme che. ane tyAM ja cothuM mana:paryaya jJAna pragaTe che. rAga ane rAganuM nimitta TaLyuM ke sAthe ja jJAnanI nirmaLatA ujajavaLatA pragaTa thai. jJAna dhyAnanI sthiratA, icchA, nirodha, tapa evI apramata dazAmAM sADA bAra varSa sudhI bhagavAna masta rahyA. RjuvAlikA nadI kinAre zAmalI vRkSa pAse bhagavAna nigraMtha jJAnanI ekAgratAmAM zukla dhyAnanI zreNImAM hatA prathama dhyAnamAM alpa vikalpa che. 749 bIjA zukla dhyAnanI zreNImAM taddana nirvikalpa jJAnanI sthiratA thatAM vaizAkha suda dazamane divase sarvajJatA-trikALajJAna-pragaTa thayuM. pachI chAsaTha divasa vANI baMdha rahI che. tenuM kAraNa dharmasabhAmAM gaNadhara padavI dhAraNa karavAnI yogyatAvALo koi jIva na hato. te gaNadhara muninI utkRSTa zakti hoya che. alpa zabdomAM ghaNuM samajI zake che. bhagavAna mahAvIra prabhuno mokSa kalyANaka divasa. Aso vadI amAsa eTale caudazanI rAtano pAchalo bhAga che. te vakhate pAvApurI kSetre bhagavAna sarva karma kalaMka rahita pUrNa zudhdhatA vaDe mokSadazAne pAmyA. jIvana mukata dazA to vIza varSa pahelAM pAmyA hatA ane boMterame varSe pUrNamukata dazAne pAmyA. te parama kalyANakArano mahimAvaMta divasa dIvALIne divase che. traNa prakAranI padavI paNe aMtima zarIranI avasthA choDIne mokSe javAya che. (1) bhagavAnanI sarvotkRSTa tIrthaMkara padavI. (2) gaNadhara padavI (3) sAmAnya kevaLI bhagavAna e traNa avasthAnA puNyabhAvanI tAratamyatAthI mukhyapaNe che. (1) je trilokanAthanuM biruda dharAve che. evuM tIrthaMkaranAma karma baMdhAi javAnuM kAraNa e che ke zudhdha Atma svarUpanI bhAnasahitanI dazAmAM eTale ke samyajJAnadazAmAM evo prazasta rAgabhAva hoya che ke sarva jIvone Atma dharma pamADuM eTale ke nizcaya to mAro AtmA zIghra pUrNa zudhdhatAne pAmI jAya; e utkRSTa puNya pariNAma che temAM evI yogyatAvAna jIvane evuM puNya baMdhAya che ke te jagatane parama upakArI thAya che. (2) gaNadhara bhagava thavAnuM kAraNa mArA kuTumbane Atmadharma pamADuM ane pakSano zubha vikalpa viveka sahita Ave che, tethI puNyapadanI apekSAe tIrthaMkara bhagavAnathI nyUna padavIno yoga thAya che.
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) mukta thavAnI icchAvALA dharmAtma jJAnI sAmAnya kevaLI bhagavAna thaine mokSe jAya che. mokSa svabhAva jIvamAM zakita che te vyakata pragaTa thAya che. mahAvIra bhagavAna ane divyadhvani sanAtana jaina dharmamAM aSADha vadI 1 eTale besatuM varSa che. pUrNimA eTale pUrNa mAsa, tyAre mahino pUro thAya che, amAsa eTale ardhamAsa. trikALa niyama pramANe aSADha vadI ekame navuM varSa bese che. Aje mahAvIra bhagavAnanI divya dhvanino prathama divasa che. temane vaizAkha sudhI dazame kevaLajJAna pragaTayuM hatuM, te vakhate indroe samavasaraNanI adbhuta racanA karelI tene dharmasabhA kahevAya che. tyAM ekI sAthe aneka deva devIo, manuSyo, tiryaMco dharma sAMbhaLavA Ave che, evI dharmasabhAnI racanA to thai, paNa kevaLajJAna thayA pachI chAMsaTha divasa sudhI bhagavAnanA mukhathI vANI na chuTI. hoTha baMdha hoya che. sarvAMgethI 'OMkAra' evI ekAkSarI divyadhvani chUTe che, teno evo atizaya che ke tene sAMbhaLanArA potapotAnI bhASAmAM potAnI yogyatA mujaba samajI jAya che. divya dhvanino mahAna yoga tIrthaMkara bhagavAnane teramI bhUmikAmAM (terame guNasthAne) sahaja hoya che. traNa kALa traNa lokanA sarva padArthone eka sAthe eka samayamAM jANyA kare tevuM akhaMDa jJAna temane varte che. "huM pUrNa thAuM ane bIjA dharma pAme evA akhaMDa guNanA bahumAnanI bhUmikAmAM (zubharAgamAM) tIrthaMkara gotra karma baMdhAya che. tIrthaMkara thayA pahelAnA trIjo bhave karma baMdhAya che. mahAvIra prabhune kevaLajJAna dazA pragaTI paNa chAMsaTha divasa sudhI dhvani na chUTI, tenuM kAraNa e hatuM ke te vakhate sabhAmAM bhagavAnanI vANI jhIlI zake evo mahAna pAtra jIva koi hAjara na hato. dharmasabhAmAM hAjara rahelA indra vicAryuM to mAluma paDyuM ke bhagavAnanI vANI jhIlI zake evo sarvotkRSTa pAtra jIva A sabhAmAM hAjara nathI. tevo pAtra jIva indrabhUti che ema teNe potAnA avadhijJAnathI nakakI karyuM; tethI teo nAnA brAhmaNanuM rUpa dhAraNa karIne indrabhUti (gautama) pAse gayA. temanAmAM (gautamamAM) tIrthaMkara 750 bhagavAnanA vajIra thavAnI eTale ke gaNadhara padavInI yogyatA hatI. paNa te vakhate yathArtha bhAna na hatuM. hajAro ziSyonI vacce teo yajJa karatA hatA; tyAM brAhmaNanA vezamAM jai indre kahyuM ke tamAre vAda karavo hoya to mahAvIra prabhu pAse cAlo, gautame kahyuM cAlo. gautama mahAvIra prabhu pAse javA nIkaLyA, mAnasthaMbha pAse pahoMcatA ja temanuM mAna gaLI gayuM, te mAnastaMbha oLaMgIne gautama jayAM dharmasabhAmAM dAkhala thayA ke tarata ja bhagavAnanI vANI chUTI, gautamane AtmajJAna thayuM. nigraMtha munipada pragaTayuM, te sAthe manaHparyaya jJAna thayuM ane gaNadhara padavI maLI. gaNadharapada maLyA pachI temaNe AjanI ja mitie (aSADha vadI ekame) rAtrinA AgalA pAchalA be pahoranA eka eka aMta muhUrtamAM ja bAra aMga ane cauda pUrvanI racanA karI, te satazrutanI racanAno divasa ane sarvajJanI divyadhvani prathama chUTavAno divasa Ajano che. utkRSTa dharma samajavAne pAtra jIva thAya tyAre tenA nimittarUpa vANI maLyAvinA rahe nahIM. jhADa UgavAnA hoya tyAre varasAda na paDe evuM bane nahI. A vAta koine na bese, na mAnavAmAM Ave tethI asatya na thai jAya. A vAta Ama ja che, te nyAyathI, yuktithI ane AgamathI vagere badhA pramANathI nakakI thai zake che. mahAzruta :jeNe sarva zruta jANyuM che te mahAdyuta mahAsattA sAmAnya sattA (2) samasta padArthonA astitvaguNane grahaNa karavAvALI sattAne, mahAsattA kahe che. (3) samasta vastu vistAramAM vyApanArI te mahA sattA che. samasta vyApakarUpamAM vyApanArI te mahAsattA che, anaMta paryAyomAM vyApanArI mahAsattA che. mahAsaMvedalarUpI zrI :mahAjJAna rUpI lakSmI mahAsAmAnya :anaMta vizeSo mahimA :mahattA, gaurava, mobho, pratApa, yaza (2) moTapa; vizeSatA; sarvotkRSTatA mahiSa :pADo
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahIdhara :5hADa, giri, parvata, DuMgaro, magaro. mahora :chApa maLatI pANa Ave nahi kadI paNa meLa khAya nahikameLa maLe nahi. maLavuM :prApta thavuM; maLyu=prApta thaye. mA ruSa ane mA tuSa :koi prati rAga na kara, dveSa na kara mAMka :lAla moMnuM vAMdaruM mAjhA :maryAdA, hada mATInI upAdhi mATInI malinatA; azuddhatA. mATIno ghaDo mATI pote vyApaka thaine-prasarIne ghaDAnuM kArya lAve che, mATI vyApaka che ane ghaDo vyApya che. vyApaka te dravya che ane vyApya te paryAya che. mAMDaliko :khaMDiyApaNuM, khaMDiyA rAjAno jUnA samayano darajajo, sAmaMto mAMDavIne meLavIne; sarakhAvIne; mIMDavavu=meLavavuM; sarakhAvavuM mANuM nava zera ke dasa zeranuM eka junuM mApa-mApiyuM "ADe mANe bharavuM' eTale pUruM mApiyuM na bharAya tethI kAMi maLe nahi. mAtra :kSaNika ja; sarvathA kSaNika mAtrA mApa, pramANa, IdriyonA viSayono anubhava-zabda-sparza-rUpa-rasa ane gaMdha, khAsa karIne dhAtuonI bhasmano levAnA Dojhano ekama. mAtsarya vastusvarUpane jANatAM chatAM jo huM Ane kahIza to te paMDita thaI jaze ema vicArI koIne na bhaNAvavo te mAtsarya che. 751 AtmA che, te AtmAmAM lInatA karavA mATe pAMca mahAvrata vagere uttama AcAra pALIne ane samyagdarzana, samyajJAna ane sammacAritrarUpa sadUdharmanuM sevana karIne jeo anupama mokSa sukhane pAme che teo kharA mAnava kahevAya che.mokSamArgamAM pravRtti kare te mAnava. (2) mokSamArgamAM praveza kare te mAnava; viveka budhdhi jenA manamAM udaya pAmI che. te ja mAnava (3) viveka budhdhi jenA manamAM udaya pAmI che. te ja manuSya (4) mokSamArgamAM pravRtti kare te mAnava. jenAmAM viveka budhdhi eTale ke A satya che. A asatya che ema nirNaya karavArUpa vivekabudhdhi pragaTI hoya, cha dravya, nava tattva, emAM paramatattva zuddha AtmA che, te AtmAmAM lInatA karavA mATe pAMca mahAvrata vagere uttama Adara pALIne ane saggadarzana-jJAna cAritra rUpa saddharmanuM sevana karIne jeo anupama mokSasukhane pAme che teo kharA mAnava kahevAya che. mAnavuM valaNa karavuM, IrAdo rAkhavo, AzA dharavI, IcchA karavI, gaNanA karavI, abhiprAya karavo. (2) anubhavavuM mAnasika:mana vaDe ciMtita padArthanuM nAma mAnasika che. mAnArtha:matArtha mAyA puNaya-pApa Adi padArthonA premanI ADamAM caitanya svabhAvamaya nija AtmAno InkAra karavo te anaMtAnubaMdhI mAyA che. (2) kapaTa; dagA prapaMca; chetaravuM (3) mana, vacana, kAyAmAM, ekatAno abhAva tene mAyA kahe che. (4) vastuno svabhAva jevo che tevo nahi mAnatAM ADa mArIne bIjI rIte khatavavuM mAnavuM tenuM nAma anaMtAnubaMdhI mAyA che. (5) vastuno svabhAva jevo che tevo nahi mAnatAM ADa mArIne bIjI rIte khatavazvavuM tenuM nAma anaMtAnubaMdhI mAyA che. (6) akriya, svataMtra svabhAva na mAnavo, dehAdi, rAgAdithI ThIka mAnavuM te anaMtAnubaMdhI mAyo che. mAyAthI yukitathI mAyika kapaTI, chaLa-prapaMcI, mAyAvI, mAyAtmaka (2) mAyA saMbaMdhI; mAyAne lagatuM mAna puNya-pApa Adi para padArthomAM ahaMbuddhi thavI e anaMtAnabaMdhI mAna che. (2) bIjA karatA potAne moTo mAnavo tene mAna kahe che. mAnadhAtA :duniyAnA kahevAtA moTA mAnamoDavA : mAnyatA :abhiprAya mAnava jenAmAM vivekabuddhi eTale A satya che, A asatya che ema nirNaya | karavArUpa vivekabuddhi pragaTI hoya, cha dravya, nava tattva, emAM parama tattva |
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAyika saMpatti chaLakapaTayukata dhana-dolata, saMsArano moha, paisA ke svArthanuM saguM. mAra kAmadeva, hiMsA athavA maraNa (2) kAma (3) kAma-vikAra mAruM potIkAnuM mAruM zuM hasuM chuM mArga kAraNa (2) parama vairAgya karavA pratye DhaLatI pAramezvarI parama AjJA, parama vairAgya karavAnI paramezvaranI parama AjJA. mArgaNAsthAna :gati-Indriya AdithI utpanna thatA sthAna. mArgaNA je je dharma vizeSothI jIvonuM anveSaNa (zodhakhoLa-tapAsa) karavAmAM A te te dharma vizeSone mArgaNA kahe che. (2) mArgaNA te lakSya che. ane mArgaNAnA bheda tenuM lakSaNa che. te bhedarUpa lakSya. lakSaNo AtmAthI judA che. AtmAnA lakSya lakSaNo abheda che. bheda upara lakSa karavuM te AtmAnI ekAtAne toDanAra che. bheda uparanA lakSanI ekatA pudgala tarapha jAya che. mATe mANAnA bheda te pudagalanA pariNAma che. samyagdarzana ane kevaLajJAna vagerenI je nirmaLa paryAya pragaTe te to caitanya dravyamAM bhaLe che, caitanya dravyamAM abheda thAya che mATe tene to caitanyanA pariNAma kahyA che tene kAMi pudagalanA pariNAma nathI kahyA paNa te bhedo upara lakSa jatAM roga thAya che te rAgane pudagalanA pariNAma kahyA che. (3) gotavuM jJAnamArgaNAnA ATha prakAra che. matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, manaH paryAya jJAna, kevaLajJAna, kumatijJAna, kuzrutajJAna ane virbhAgajJAna, chellA traNa ajJAna che. mArgaNAnA bheda :mArgaNAnA cauda bheda che-gati, indriya, kaya, yoga, veda, kaSAya. jJAna, saMyama, darzana, vezyA, bhavyatva, samyakta, saMnnitva, AhAra (1) gati=gati nAmakarma udayajIvanI paryAya vizeSane gati kahe che. gatinA cAra bheda che-naraka gati, tiryaMcagati, manuSyagati, devagati (2) Indriya= AtmAnA citrane (liMgane) indriya kahe che. indriyanA be bheda che. dravyendriya ane bhAvendriya (1) dravyendriya =nivRtti ane upakaraNone dravyendriya kahe che. 752 nivRtti pradezonI racanA vizeSane nivRtti kahe che. nivRttinA be bheda che. bAhya nivRtti indriyonA AkArarUpa pulanI racanA vizeSane bAhya nivRtti kahe che. AvyaMtara nivRtti AtmAnA vizudhdha pradezonI indriyAkAra racanA vizeSane AvyaMtara nivRtti kahe che. upakaraNa =je nivRttinI rakSA (upakAra) kare tene upakaraNa kahe che upakaraNanA be bheda cheH AtyaMtara ane bAhyaAtyaMtara upakaraNa negendriyamAM kALu ane sapheda maMDaLanI mAphaka badhI indriyomAM je nivRttinI rakSA (upakAra) kare tene AtyaMtara uparakaNa kahe che. bAhya upakaraNanenTendriyamAM palaka (pAMpaNo) vagerenI mAphaka je nivRttinI rakSA kare tene bAhyopakaraNa kahe che. bhAvendriya =labdhi ane upayogane bhAvendriya kahe che. labdhi =jJAnAvaraNa karmanA kSayopazamane labdhi kahe che. upayoga = kSayopazama hetuthI cetanAnA pariNAma vizeSane upayoga kahe che. (1) dravyendriya = tenA pAMca bheda che. sparzana, rasanA dhANa, cakSu, ane zrotra (1) sparzanendriyanA ATha prakAra dvArA sparzanuM thAya che tene sparzanendriya kahe che. cIkaNo, lUkho, zIta, uSNa, bhAre (vajanadAra), halako, komaLa ane kaThora A sparzanA ATha prakAra che.(2) dhrANendriya = jenA dvArA be prakAranI gaMdha sugaMdha ane durgadhanuM jJAna thAya tene dhrANendriya kahe che. (3) cakSurindriya =jenA dvArA pAMca prakAranA varNa (raMga) kALo, lIlo, pILo, rAto ane dhoLA varNanuM jJAna thAya tene cakSurindriya kahe che.
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4)zrotrendriya =jenA dvArA sAta prakAranA svaro-pa4, RSabha, gAMdhAra, madhayama, paMcama, dhavata, niSAdono samUhanuM jJAna thAya tene zrotrendriya kahe (5)rasanendriya =jenA dvArA pAMca prakAranA rasa-khAro, khATo, kaDavo, gaLyo ane kaDacho svAdanuM jJAna thAya tene rasanendriya kahe che. kayA kayA jIvone kai kai indriyo hoya che? (1) ekendriyajIva=pRthvI, pANI, teja, vAyu, ane vanaspatine eka sparzendriya ja hoya che. (2) be IndriyajIva kRmi vagare jIvone sparzana ane rasanA e be indriyo hoya (3) traNa indriyajIva = kIDI vagare jIvone sparzana, rasanA ane dhANa e traNa indriyo hoya che. (4) caurendriya jIva= bhramara, mAkhI vagerene zrotrendriya sivAyanI cAra indriyo hoya che. (5) paMcendriya jIva = ghoDA-gAya Adi pazu, manuSya, deva ane nArakI jIvone pAMca indriyo hoya che. mArgaNAsthAno (1) gati, (2) Indriya,(3) kA5,(4) yoga,(5) veda,(6) kaSAya,(7) jJAna, (8) saMyama(9) darzana(10) vezyA,(11) bhavya, (12) samyatva,(13) saMjJA ane (14) AhAra (1) gati A zarIra che te gati nathI aMdara gatino je vizeSa bhAva -udayabhAva che te gati che. manuSya, deva, tiryaca, ane narakagatinA pariNAma jIvanA che. paraMtu te vikArI pariNAma hovAthI trikALa svabhAvanI dRSTi thatAM chUTI jAya che. mATe te pariNAma pudgalanAM che ema kahyuM che. (2) Indriya bhAvendriya ane dravyendriya te badhIya pugalanA pariNAma che. bhagavAna AtmA atIndriya mahAprabhu che. jenI apekSAe bhAvendriyane paNa pagalanA 753 pariNAma kahyA che. A dravyendriya bAprabhu che. jenI apekSAe bhAvendriyane paNa pugalanA pariNAma kahyA che. A dravyanidraya che e to jaDa pudgalarUpa ja che. paNa je bhAvendriya che te paryAya apekSAe jIvanA ja pariNAma che. paraMtu dravyadRSTithI jotAM bhAvandriyanuM svarUSa trikALI atIndriya svabhAvamAM nathI ane te nIkaLI jAya che. mATe bhAvendriya pudgalanAM pariNAma che. bIjI rIte kahIe to bhAvendriyanA pariNAma potAthI ja che, jemAM karmanA kSayopazamani mittapaNuM che. Ama bhAvendriyanA pariNAma e kAraNathI thayA che. ema kahyuM tyAM pramANajJAna no viSaya batAvavA kahyuM che. nimittanuM jJAna karAvavA ema kahyuM che. Indriya khaM-khaMDa jJAnane jaNAve che, pUrNa AtmAne nahi. jethI te paraNeya che. Indriyano viSaya je khaMDa-khaMDa jJAna che te zAyakanuM paraNeya che. Indriyane jAtavI eTale zuM ? (1) bhAvendriya je khaMDa-khaMDa jJAna che te (2) Indriya jaDa che te (3) ane viSayo je deva-guru-zAstra Adi che te badhA paraNeyapadravya-Indriya che. je traNeyane jItavA eTale ke tenAthI adhika-bhinna eka jJAyakabhAvane jANavo te IndriyonuM jItavuM che. (3) kAma A bAhya zarIrane emAM na levuM, paNa aMdara yogyatA che te levI. A kAma che te jIvane nathI kema ke te pulanA pariNAmamaya che. (4) yoga yoga eTale mana-vacana-kAyAnA nimitte je aMdara AtmAmAM yoganI kriyA kaMpana thAya che te jIvane nathI, kema ke te pudgala dravyanA pariNAmamaya che. (5) veda puruSa-strI-napusaMka Adi je traNa pukAranA vedanA pariNAma thAya che te tenI janmakSaNa che tethI potAthI thAya che. jene paranI apekSA nathI.temaja dravyaguNanI apekSA nathI. dravya-guNanI apekSA tene kema hoya ? kAraNa ke dravyaguNa to zuddha che ane paranI apekSA paNa kema hoya ? kAraNa ke para to bhinna che. to pachI be kAraNa kema kahyA che ? e to pramANajJAna karAvavA kahyuM che.
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaLI je vAsanA utpanna thAya che te che to jIvanI paryAya paraMtu trikALI dravya svabhAvamAM te nathI tathA svabhAvanI dRSTi karatAM te pariNAma jIvamAMthI nIkaLI jAya che tethI te vAsanAnA pariNAmane ahIM pudgalanA pariNAma kahyA che. bIjI rIte kahIe to vedano bhAva je vikAranI vAsanA thAya che tenuM azuddha upAdAna-kAraNa to pote ja che, tathA jaDa vedano udaya temAM nimitta che ahIM upAdAna kAraNanI sAthe aupacArika kAraNa je nimitta che tene bheLavIne pramANajJAna karAvyuM che. paraMtu tethI karIne para nimittathI vikAranI vAsanA thAya che ema na samajavuM. potAnI paryAyamAM vikAra potAthI thAya che. je parakArakanI apekSA rAkhato nathI. (juo paMcAstikAya. gAthA kara.) prazna :- jo vikAra parathI na thAya ane potAthI thAya to te svabhAva thaI jaze ? uttara H- vikArapaNe thavAno paryAyano svabhAva che. potAthI paryAya thAya che. mATe te svabhAva che. vikAra paNa te samayanuM sat che ke nahIM ? (hA, che) to nizcayathI satna koI hetu hoI zake nahi. utpAda, vyaya, dhruva, traNeya sat che. bhale utpAda ke vyaya vikArarUpa ho, paNa te satke ane sat ahetuka hoya che. je kALanuM te svataMtra sat che to temAM asatnI (tenAthI anyanI) apekSA kema hoya ? paraMtu ahiMyA to te satne trikALI satnI apekSA paNa nathI. vikArI paryAya potAnI apekSAe vartamAna sat hovA chatAM, tene apekSAe pudgalanA piraNAma kahyAM che. vikArI paryAya vartamAna sattnuM sattva che te apekSAe joIe to vikArI vedanA pariNAma potAthI thAya che. je vedakarmanA udayathI AtmAmAM thayA che ema bIlakula nathI. (6) kaSAya krodha, mAna, mAyA, lobhanA pariNAma zubha ke azubhabhAva te badha kaSAya che. je bhAve tIrthaMkaragotra baMdhAya te bhAva paNa pudgalanA pariNAma che. bhagavAna AtmA to akaSAyarUpa vItarAgamUrti prabhu che. jemAM te pariNAmakaSAyanA pariNAma nathI. jo ke kaSAyanA pariNAma jIvanI paryAyamAM che ane te 54 nizcayathI potAthI thayA che., parakArakathI nahi. paNa svabhAvanI dRSTie jotAM te kaSAyanA pariNAma svabhAvabhUta nathI ane paryAyamAMthI nIkaLI jAya che mATe temane pudgalanA pariNAma kahyA che, jo kaSAyanI utpatti be kAraNathI kahIe to nimitta kAraNane bheLavIne upacArathI kahI zakAya. paraMtu nimittakAraNa te kharuM kAraNa nathI. ahIM to siddhAMta zuM che te vAtano nirNaya karAve che. siddhAMta ema che ke-je dravyane je paryAya je kALe utpanna thavAnI che te dravanyane te paryAya te kALe potAnA kAraNe thAya che, parathI ke nimittathI thatI nathI. AvI spaSTa vAta che. (7) jJAna matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryAyajJAna,kevaLajJAna ane kumatijJAna, kuzrutajJAna ane vibhaMgajJAna Adi jJAnanA bhedote jIvane nathI kema ke te pudgaladravyanA pariNAmamaya che. ahAhA....! gajabavAta che.! caitanya svabhAvI zuddha jIvavastu trikALa ekarUpa abheda che. jemAM jJAnamArgaNAno jJAnanA bhedono abhAva che. abheda svabhAvamAM bhedano abhAva che ema kahevuM che. pAMca jJAna ane ajJAnanA traNa bhedo te badhAya jJAnanA bhedo abheda caitanya svarUpamAM nathI. bheda che te kharekhara vyavahAra che. ane tethI te trikALI svabhAvamAM nizcaya svarUpamAM nathI ema hi kahevuM che. paryAyamAM je jJAnanA bhedo che te azuddha nizcayathI jIvanA che paraMtu zuddha nizcayathI joIe to te jJAnanAM bhedasthAno zuddha jIvavastumAM nathI. jJAnanA bheda pADavA te pudgalanA pariNAma che. bhagavAna AtmA abheda ekarUpa caitanyavastu che. jemAM jJAnanA bhedonuM lakSa karatAM rAga ja utpanna thAya che ane rAga che te pudgaladravyanA pariNAma che. niyamasAra zuddhabhAva adhikAra gAthA 42mAM A jJAnanA bhedo je mArgaNAsthAno che teno vikalpalakSaNAni kahyA che. bhedanuM svarUpa ja vikalpalakSaNa che. gati, Indriya, Adi bheda svarUpa je cauda mArgaNA sthAno che te badhAMya jIvane nathI. jIva kaho ke zuddhabhAva kaho banne eka ja niyamasAramAM trikALa zuddha bhAvane jIva
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahyo che. ane ahIM jIvane trikALa zuddhabhAva kahyo che. A mArgaNAsthAno vikalpalakSaNAni eTale ke bhedasvarUpa jenuM lakSaNa che evA che. jethI te jIvanuM svarUpa nathI. rAgAdi to jIvanuM svarUpa nathI paNa bhedajJAna paNa nizcayathI jIva nathI. abhediSTa thayA vinA samyagdarzana thatuM nathI. ane temAM (abhedanI dRSTi thavAmAM) nimitta ke vyavahAra kAMI madadagAra nathI. bhAI! kALa thoDo che ane karavAnuM ghaNuM che. tyAM vaLI jIvane bahArano moha bahu che. bahArano tyAga joIne te khUba rAjI thaI jAya che. paNa te bahArano tyAga AtmAmAM che kayAM ? ahIM to kahe che ke jJAnanA bheda AtmAM mAM nathI to e saghaLA bAhya kriyAkAMDa vastumAM kayAMthI hoya ? tyAre AkarI vAta, bhAI ! prathama mithyAtva nA tyAga vinA bIjo tyAga hoI zake ja nahi. e mithyAtvanA tyAga mATe zuM choDavuM ? jo kahe che ke nimittane, rAgane ane bhedane dRSTimAMthI choDavAM, ane abheda ekarUpa nirmaLanaMdasvarUpa bhagavAna AtmAnI dRSTi karavI. UrvajJa paramezvare Aja mArga kahyo che. (8) saMyama saMyama eTale cAritranI vAta kare che. saMyamanA paNa bhedo jIvane nathI kema ke te pudgala pariNAma che. AtmA zuddha jJAyakabhAva trikALa ekarUpa che, temAM saMyamanA bheda kevA ? bhedanA lo to rAga thAya che. mATe ebhedamAM cAritranA bhedo pADavA e pudgaLanAM pariNAma che. cAritra paryAya che ane cAritra trikALI guNa paNa che. e trikALI cAritra guNanA bheda paryAyamAM bhAsavA te vikalpanuM kAraNa che. tethI bhedane pudgalanA pariNAma kahyA che. jene samyagdarzana hoya, jene abhedanI dRSTi thaI hoya tene ja zubhabhAvamAM azubha rAga ghaTe che. paNa jene vastunI daSTi thaI nathI, je caitanyanidhAna che te najaramAM AvyuM nathI, te jIvane zubhabhAva vakhate azubha bhAva ghaTayAM ja nathI. zubhAzubhabhAvarahita zuddha caitanyavastune jANyA vinA zubhabhAva vakhate azubha ghaTe ema traNakALamAM banatuM nathI kema ke tene mithyAtva to AkhuM paDayuM che. bhAI trikALI pUrNa AnaMdanA nAthane jeNe anubhavamAM lIdho che tene zubhabhAva vakhate azubha ghaTe che ane te krame krame rAga ghaTIne nAza thaI 55 jAya che. AhAhA! jemAM rAga nathI, bhavanA bhAva nathI, apUrNatA nathI evA pUrNa svabhAvamaya zuddha caitanya bhagavAnanA nidhAnane joyu che tene zubhabhAva vakhate azubha ghaTe che ane te zuddha caitanyavastunA Azraye zubhabhAvane paNa ghaTADIne krame karI svAzrayanI pUrNatA karI mukita pAmaze. (9) darzana cakSu, akSui, avadhi ane kevaLa darzana evA darzananAM je bhedasthAno che te vastumAM-trikALI zuddha jIvadravyamAM nathI ema kahe che.zadra vastu to parama pavitra che. paraMtu paryAyamAM je azuddhatA thAya chete potAnA UMdhA puruSArthathI thAya che, karmane laIne nahi. pote rAgamAM rokayo che te karmane kAraNe nahi paNa potAnI ja bhUlanA kAraNe rokAyo che. (10) lezyA kRSNa, nIla, kApota,pIta,padma ane zukala ema je lezyAnA bhedo che te vastumAM zuddha jIvadravyamAM nathI. (11) bhavya vaLI bhavya, abhavya evA bheda jIvane nathI. bhavya-abhavyapaNuM to paryAyamAM che. caitanyasvabhAvI vastumAM bhavya-abhavyapaNAnA bheda nathI. tethI ja bhavya ho ke abhavya, vastupaNe zuddha hovAthI pratyeka jIva samAna che. (12) samyaktva kSAyika, upazama ane kSayopazama evA je samakitanA bhedo che te jIvane nathI, samyagdarzanano viSaya je akhaMDa dhruva Atmadravya che temAM samyagdarzananA bhedo nathI. bahu jhINuM bhAI prabhu ! tane paramAtmA banAvavo che ne ? tuM dravyasvabhAvathI to paramAtmA che ja, paraMtu paryAyamAM paramAtmA banAvavo che, hoM ! bhAI! tuM evA abheda paramAtmasvarUpe cho ke temAM guNabheda ke paryAyabheda nathI ane evI abhedaSTi thatAM tuM alpakALamAM paryAyamAM paNa paramAtmApada pAmIza-ahIM bhedanuM lakSa choDAvavA upazama, kSayopazama ane jJAyika evA samakitanA bhedo paramAtmAsvabhAvamAM nathI ema kahyuM che. eka samayamAM pUrNa jJAnarasakaMda zuddha caitanyaghanavastuno caitanya-caitanya-caitanya.. evo trikALI
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ pravAha dhruva evo ne evo che. temAM bheda kevA ? mATe bhedanuM lakSa choDI de. nimittanuM lakSa choDI de ane je trikALI dhruva caitanya che tyAM dRSTi de ane sthira thA. vyavahArathI dharma thAya ema mAnanArane A ekAMta jevuM lAge. ene ema thAya ke paMca mahAvrata pALe, aneka kriyAo kare, rasano tyAga kare e kAMI nahI ? hA, bhAI! e kAMI nathI. e to saMsAra che. jIva cAhe navame traiveyaka jAya ke sAtamI narake jAya, che to audiyikabhAva ja ne ? vastunA svarUpamAM jayAM bheda paNa nathI to vaLI udayabhAva kayAMthI rahyo ? are, jJAyikabhAvanAM sthAno paNa jIvamAM nathI. niyamasAranI 43mI gAthAmAM Ave che ke kSAyikabhAva, udayabhAva,upazamabhAva ane kSayopazamabhAvanAM sthAno jIvamAM nathI. Avo AnaMdano nAtha prabhu pUrNa svarUpe aMdara birAjamAna che tyAM dadiSTa de to tane paramAtmAno bheTo thaze. (13) saMjJI saMjJI-asaMjJIpaNuM paNa vastumAM nathI. vastu saMjJI ke asaMzI kevI ? iMstu to zuddha cipa ekAkAra che. (14) AhAra AhAra-anAhArapaNuM vastumAM -AtmAmAM nathI. AhAra levAno vikalpa ke anAhArIpaNAno vikalpa te banne paryAya che. e vastumAM nathI. Ama mArgaNAsthAno saghaLAMya je bhedasvarUpa che te jIvane nathI. kAraNa ke teo pudgaladravyanA pariNAmamaya che juo, bhedanA bhAvane paNa pudgalanAM pariNAma kahyA che, kAraNa ke ebheda svarUpa caitanyamUrtimAM bheda kevA ? prathama ema kahyuM ke badhAMya mArgaNAsthAno jIvane nathI. kAraNa zuM ? jo kahe che kAraNa ke te pudgaladravyanA pariNAmamaya che ane tethI anubhUtithI bhinna che. aMtaramAM abhedanI anubhUti thatAM, anubhUtimAM te bhedo AvatA nathI, paNa bhinna rahI jAya che. AvI adbhuta vAta che! mArgAya che. zodhAya che. mArjana zuddhatva mArjita zuddha mArganI jijJAsA :varSa195mAM prakAzayuM che keH- mArganI IcchA jene utpanna thaI che, teNe badhAM vikalpo mUkIne A eka vikalpa pharI pharI smaraNa karavo Avazyano che. "anaMta kALathI jIvanuM paribhramaNa thayA chatAM tenI nivRtti kAM thatI nathI? ane te zuM karavAthI thAya ? A vAkayamAM anaMta artha samAyelo che, ane e vAkayamAM kahelI ciMtanA karyA vinA, tene mATe dRDha thaI jhUryA vinA mArganI dizAnuM paNa alpa bhAna thatuM nathI, pUrve thayuM nathI, ane bhaviSyakALe paNa nahIM thaze. ame to ema jAzrayuM che. (jo tamane amArA upara pUrNa zraddhA hoya to) mATe (ubayAnvayI avasthA arthAt prathamanA ane bIjA vAkayane joDanAra pula) tamAre saghaLAe e ja zodhavAnuM che. (varSe aMtarazodha -bIjuM kAMI zodhamAM) tyAra pachI bIjuM jAvuM zuM ? (AtmabhAva) ne jaNAya che.'' mArdava :nirabhimAnatA (2) komaLa (3) mRdutA; namratA; komalatA; vinaya mArdava bhAvanA :nirmAnta mArmika marma bharyu, marmane sparza kare tevuM, hradayane asarakare tevuM, rahasyabhareluM bAla :sAmarthya 756 mALo pote jAte; mUDha (kAThiyAvADI zabda-nA na letA mALo kahe che.) mUDha; ajJAnI (2) mUrakha mAha :mumakSu (mumakSu, zramaNa, kSullaka, bhikhkhu, nigraMtha ema padavIo che. A nigraMtha pahelAnI bhUmikA kahI. nigraMtha zabda pUrNa arthamAM che. mAhAtmya mahimA mAhola vAtAvaraNa (2) bhramaNA micchAmi dukkaDama duSkRtya mithyA thAo mithyAtva mohanIya unmArgane mokSamArga mAne, ane mokSamArgane unmArga mAne te mithyAtva mohanIya. mithyAdarzana :khoTI mAnyatA, nija svarUpamAM bhrAnti miMjA :majajA=hADakAmAMno mAvo; snAyu
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ mita :parimita; pramANasara; maryAdita mithyA mithyA bhAvo, mohane lIdhe asamyaka bhAvo. (2) khoTuM (3) khoTI mithyA thAritra jene tatvamAM bhUla che.zradhdhA ane jJAna mithyA che tene nija svarUpamAM pravRttirUpa sAcuM cAritra to hotuM nathI. te to mithyAtva sahita bAhya viSayomAM ja pravarte che tene mithyAcAritra jANo. A mithyAcAritra naisargika che eTale ke kuguru vagerenA nimitta vagara jIva nija svarUpane bhUlIne AvI bhUla karI rahyo che. tene aMgRhIta mithyAtva kahe che. kuguru vagerenA nimitte ke vizeSa mithyAtvAdi bhAvo jIva grahaNa kare che tene gRhIta mithyAtva kahe che. zubhAzubha bannethI pAra caitanya svabhAva che temAM zuM karavuM sAcuM cAritra che, te vItarAga bhAvarUpa che. mithyAdarzana :5rane ane potAne ekarUpa mAnavuM te mithyAdarzana che. mithyA draSTinA bIjuM nAmo:paryAyabudhdhi, saMyogI budhdhi, paryAyamUDha, vyavahAradaSTi, vyavahAramUDha , saMsAradraSTi, parAvalaMbI budhdhi, parAzrita daSTi, bahirAtmA vagere nAmo ApavAmAM Ave che. mithyA zradhdhA te mahA mUDha, mahA mUrakha ane samakti thayA pachI kiMcita cAritrano doSa rahe te nAno mUrakha (2) A rAga mAro che, mane te bhalo che, zubharAgathI dharma thAya che, rAgamAMthI ne paramAMthI mane sukha Ave che tathA paryAyanA aMza jeTalo huM chuM. paryAya svarUpa ja huM chuM evI evI mithyA viparIta mAnyatA che te mithyAzradhdhA che. mithyArna mithyAmohanIya, je karmanA udayathI samyagdarzana guNanu viparIta pariNAma thAya, mithyAdarzanarUpa thAya, je vaDe AtmA ke anAtmAnuM bhedavijJAna utpanna thaI zake nahi te mithyAtvakarma che. mithyAvAritra:5ra sAthe ekarUpa lInatA karavI te mithyAcAritra che. (2) gRhIta ane agRhIta (nisargaja) (3) para sAthe ekarUpa lInatA karavI te mithyA cAritra che. 757 mithyAzana :5rane ane potAne ekarUpa jANavuM te mithyAjJAna che. (2) gRhIta (bAhya kAraNa prApta); agRhIta (nisargaja) (3) mati-ajJAna, zrutaajJAna ane virbhAgajJAnanA bhedathI mithyAjJAna traNa prakAranuM che. (4) parane ane potAne akarUpa jANavuM te mithyAjJAna che. (5) mithyAjJAnamAM traNa doSa kahyA che. (1) kAraNa viparItatA (2) svarUpa viparItatA ane (3) bhedabheda viparItatA (1) kAraNa viparItatA=AtmA che ane mAne paNa tenI paryAyanu kAraNa padravya che ema mAne, athavA AtmA bIjAnA kAryanuM kAraNa che ema mAne, athavA AtmAnI mokSadazAnuM kAraNa rAga che ema mAne to tene kAraNa viparItatA che. sAcuM jJAna nathI. svarUpa viparItatA=AtmA che ema to kahe paNa izvare tene banAvyo che ema mAne, athavA pRthvI vagere paMcabhUtanA saMyogathI AtmA banyo che ema mAne, athavA sarvavyApaka brahma mAne, jaduM svataMtra astitva na mAne, to tene svarUpa viparItatA che, eTale sAcuM jJAna nathI. (3) bhedabheda viparItatA=guNa ane guNIno sarvathA bheda mAne ke sarvathA abheda mAne to tene bhedabheda viparItatA che athavA bIjA brahma sAthe A AtmAne abheda mAnavo, ke jJAnane AtmAthI juduM mAnavuM te paNa bhedabheda viparItatA che, tene vastunuM sAcuM jJAna nathI. mithyAtattva viparIta mithyAtva, ekAnta mithyAtva, vinaya mithyAtva, saMzaya - mithyAtva ane ajJAna mithyAtva mithyAtva ADoDAI, vAstavika tattvathI viparIta zraddhA-mithyAtvanuM sevana karanArA prAyaH tiryaMcamAM janmavAnA che. juo, manuSya che te sIdhA) UbhA che. tyAre gAya, bheMsanAM zarIra ADAM che, ADoDAI karI tethI ADA zarIrano saMyoga che. zAstramAM mithyAtvIne pazu kahyA che. (2) he rAga ane zarIravALo chuM evI mAnyatA te mithyAtva che. (3) atattvazradhdhA (4) paravastumAM sukha mAnavuM; parane potAnuM mAnavuM; je pote potAne bhUlI javuM (5) mithyAtvanA be bheda che. anAdi mithyAtva ane sAdi mithyAtva. anAdi mithyAtvamAM
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ 758 anaMtAnubaMdhI krodha, mAna, mAyA ane lobha kAraNa che. sAdi mithyAtvamAM mithyAtva sampamithyAtva ane samyaka pravRtti mithyAtva anaMtAnubaMdhI kaSAyakrodha, mAna, mAyA ane lobha e sAta kAraNo che. (6) je vastu je rUpe sthita che tenuM te rUpe jJAna na thatAM viparItAdi rUpe jJAna jenA saMbaMdhathI thAya che tene mithyAtva kahe che. A mithyAtva saMpUrNa karma rUpa bagIco ugADavA tathA vistAravA mATe jaLasiMcana samAna che. mithyAtvanuM A vizeSaNa khUba ja mahatvapUrNa che ane tenI pUrepUrI lIlAno saMketa kare che. (7) mithyAtvanA be prakAra che. para padArthane potAnA mAnavArUpa UMdho abhiprAya te jIvamithyAtva che. tenuM bAhya nimitta pAmIne rajakaNo mithyAtvakarmapaNe pariName te ajIvamithyAtva che.UMdho bhAva kare pote, paNa te vakhate pUrva karma hAjara hoya che, UMdhI mAnyatAnA bhAva vakhate darzanamohanIya karmano udaya nimittarUpa che. potAnuM svakSeya bhUlIne mAtra paraNeya kare ane te paraNeyane potAnuM jANe te jIvaajJAna che. te jIvaajJAnanA UMdhA bhAva vakhate jJAnAvaraNIya karmanA udayanuM nimitta che te ajIva ajJAna che. jaDa karma UMdho bhAva AtmAne karAvI detuM nathI paNa UMdho bhAva jIva pote kare tyAre jaDa karmanA udayanuM nimitta hoya che. parapadArtha pratyenI Asaktino atyAgabhAva te jIvaavirati, potAnA svarUpamAM sthira nahi rahetAM asthira thai jAya te avirati, samyagdarzana thatAM para padArthanI Asaktino zradhdhAmAMthI tyAga thai gayo hoya, je je rAga-dveSanA pariNAma Ave tenAthI ja bhAna vartatuM hoya to paNa asthiratamAMthI Asakti chUTI na hoya tenuM nAma jIvaavirati. te jIvaavirati vakhate apratyAkhyAnAvaraNIya Adi cAritra mohano udaya che te ajIva avirati che. AtmAnA pradezonuM kaMpana te jIvayoga che. manayoga; vacana yoga; ane kAya yoganI prakRtino udaya te jaDa yoga che. AtmAno asAvadhAnarUpa bhAva te jIvamoha che; ane te bhAva vakhate mohanIya karmano udaya te ajIvamoha che. krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, zoka vagere kaSAyabhAvo jIvanA pariNAmamAM thAya che te jIvakrodhAdi che. te bhAvo vakhate dravyakarmarUpa krodhAdi karma udayamAM che te jaDakrodhAdi che. ema badhA vikArI bhAvomAM jIva ajIva babbe prakAra che. samyagdarzananI bhUla mithyAtva, jJAnanI bhUla te ajJAna, cAritranI bhUla te asthiratA; moha ne krodhAdi te cAritranI bhUlamAM samAi jAya che. mithyAdarzana, ajJAna, avirati ityAdi je bhAvo che. te. pratyeka mayUra ane darpaNanI jema ajIva ane jIva vaDe bhAvavAmAM AvatA hovAthI ajIva paNa che ane jIva paNa che. mithyAtva eTale UMdhI mAnyatA, ajJAna eTale UMdhuM jJAna, ane avirati eTale cAritraguNano vikAra. e traNe avasthA che, e traNe upayogarUpa che, e traNeya caitanyano arUpI vikAra che. nizcayathI je mithyAdarzana, ajJAna, avirati, ityAdi ajIva che te to amUrtika caitanyapariNAmathI anya evuM mUrtika pudagalakarma che; ane je mithyAdarzana, ajJAna, avirati ityAdi jIva che. te mUrtika pudakarmathI anya evo caitanya pariNAmano vikAra che. AtmAgadveSa vinAnuM tatva che, te pudagalanI avasthAthI anya evuM caitanya dravya che. huM rAgI-dveSI AtmA chuM tevI mAnyatA te jIvano vikArabhAva che, mithyAtva che. je jJAna ekalo para dravyane ja jANe paraMtu potAnA sva dravyane na jANe te jJAna nathI paNa ajJAna che ane vItarAga svarUpe nahi rahetAM rAga-dveSarUpe asthira thAya te jIvano aviratirUpa vikArabhAva che. (8) koi ema mAne ke huM ekalo zudhdha chuM; avasthAmAM kaMi nathI, avasthAmAM rAga nathI. avasthAmAM vikalpa nathI tema ekAMta mAne tepaNa mithyAtva che. vaLI je svabhAvane samaje nahi ne ekalo vyavahAra vyavahAra karyA kare ene sAcA vyavahAranuM jJAna hoya ja kayAMthI ? mATe te vyavahAranI pakaDavALo paNa mithyAvI che. (9) mithyAtva; samyamithyAtva ane samyakaprakRti mithyAtva evA mithyAtvanA traNa bheda che. (10) vastunuM jevuM svarUpa che tevuM nahi
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnatAM viparIta mAnuM te mithyAtva che. zarIra-vANI-mana ane zubhAzubha vikalpa jeTalo huM chuM tema mAnavuM te moTuM juThANuM che te mithyAtva avasthA che. (11) jIvane paryAyamAM rAgadveSa, puNya-pApanA bhAva ne kAma,krodha, viSayavAsanA AdinA je pariNAma thAya che te para dravyathI-karmathI thAya che ema zaMkA na karavI. anUkuLa saMyogathI rAga utpanna thAya ne pratikULa saMyogathI dveSa utpanna thAya-evI mAnyatA mithyAtva che. bhAi! paradravyathI paradravyanA pariNAma nIpaje e mAnyatA mithyAtva che. A badhAM kArakhAnAM hAle che ne ? bhAi! ene huM halAvuM chuM ema mAne e mithyAtva che. bhagavAna! tuM koNa cho ? tane khabara nathI prabhu! paNa para dravyanuM kAMi karI zake evI tAkAta-yogyatA para dravyamAM nathI. ahIM A spaSTa kahe che ke-anya dravya vaDe anya dravyanA guNano-guNa eTale paryAyano-utpAda karAvAnI ayogyatA che. mATe koi paNa paradravyanuM kArya huM karI zakuM ane paradravya mAruM kAma kare-ema tuM mAne e mithyAbhramarUpa ajJAna che. pAkhaMDa che. A jIvane, paranAM kAma huM karuM ne para mArAM kAma kare evI UMdhI mAnyatAnuM zalya-mithyAzradhdhAna anAdithI ja che. koi vaLI te mithyAzradhdhAna darzana mohanIya karmanA kAraNe thayuM ema mAne che. paNa bhAi! e tArI mAnyatA jUDI che. moha karmanuM emAM nimitta ho, paNa nimitta-para dravya ene zuM kare ? kAMi na kare, nimitta-karma jIvane rAgadveSa moha upajAve che e vAta bIlakula jUThI che. traNa kALamAM e vAta satya nathI. (12) je vastu je rUpe sthita che tene te rUpe jJAna na thatAM viparItAdi rUpe jJAna jenA saMbaMdhathI thAya che tene mithyAtva kahe che. A mithyAtva saMpUrNa karmarUpa bagIco ugADavA ane vistAravA mATe jalasiMcana samAna che. sthiyAtvanuM A vizeSaNa khUba ja mahatvapUrNa che. ane tenI pUrepUrI lIlAno saMketa kare che. (13) AtmA jJAna-sukhAdi anaMta guNano piMDa che ema cUkIne pAMca indriyonA viSayothI mane sukha thAya che, athavA puNya-pApanA pariNAmathI mane sahAya maLe che evI je mAnyatA te mithyAtva che. mithyAtvabhAva eTale bhrAntino bhAva, AtmAno svabhAva cUkIne saMyogI bhAvane potAno mAnavo te mithyAtva te 759 badhA pudagalanA pariNAma che, te AtmAno svabhAva nathI. caitanyanI paryAyamAM paNa caitanyanA avikArI anubhavathI teno anubhava judo che. mATe te AtmAno svabhAva nathI tethI te jaDa che. (14) paramAM huM paNAnI dI kalpanA-mAnyatA, juTho bhAva-zarIra huM chuM, rAga huM chuM evI jUThI mAnyatA te mithyAtva che. ane te puNya-pApanA bhAvanuM mULa che. puNya-pApanA bhAvanuM mULa mithyAtva che. ane tenuM phaLa caturgati-paribhramaNarUpa saMsvara che. tethI kahyuM che ke te bhAvo parasamaya che. (15) UMdhI mAnyatA; ajJAna eTale UMdhu jJAna ane avirati eTale cAritraguNano vikAra. A traNe upayogarUpa che. A traNe caitanyano arUpI vikAra che. je mithyAtva, yoga, avirati ane ajJAna ajIva che te to pudagalakarma che ane je ajJAna, avarita ane mithyAtva jIva che te to upayoga che. ajIva mithyAtvAdika pudgalakarma che ane jIvamithyAtvAdi che te jIvano upayoga che. (16) prayojanabhUta jIvAdi tattvonuM anyathA zradhdhAna (17) UMdhI mAnyatA (18) zudhdha AtmAnI zradhdhArUpa samyaktvathI virudhdha bhAva te moha arthAt mithyAtva (19) parane ane potAne eka mAnavuM te mithyAdarzana che. parane ane potAne aneka jANavuM te mithyAjJAna che. para sAthe eka rUpalInatA karavI te mithyAcAritra che. (20) mithyAtva ane mithyAdarzanamAM kaMi taphAvata nathI, mAtra banne paryAyavAcaka zabda che. (21) darzana mohanIya karmanA udayathI mithyAtva utpanna thAya che. tethI tene dRSTi vikArathI yukata tattvo ane padArthonA azradhdhAnarUpa samajavuM joie. vastunA yarthAtharUpamAM potAnI A azradhdhAnA kAraNe ja jJAnane te mithyAjJAna rUpa kare che. te mithyAtvanA gRhIta,agRhIta ane sAMziyaka evA traNa bhedo che. agRhItane naisagika ane gRhItane paropadezika kahe che. agRhIta mithyAtva je paropadeza vinA mithyAtvakarma nA udayavaza tatvonA azradhdhAnarUpa thAya che tene naisargikaagRhItamithyAtva kahe che.gRhIta mithyAtva je paropadezanA nimittathI tattvonA azradhdhAnarUpa thAya che tene paropadezika athavA gRhIta mithyAtva kahe che. saMzaya mithyAtva vastutatvanA yarthAtha zradhdhAnamAM virUdhdha aneka koTine
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ sparzanAra ane koino paNa nizcaya na karanAra zradhdhAnane saMzaya mithyAtva kahe che jema ke mokSamArga darzana-jJAna cAritra rUpa che ke nahi, A prakAre koi eka pakSano svIkAra na karavAno saMdeha cAluM rAkhavo te. sarvArtha sidhdhi Adi bIjA graMthomAM mithyAtvanA pAMca bhedono paNa ullekha che. jemanA nAma che - ekAMta mithyAdarzana, viparIta mithyAdarzana, vainayika mithyAdarzana, ajJAnika mithyAdarzana ane saMzaya mithyAdarzana jemAMthI prathama cArane ahIM gRhIta mithyAtvanI aMtargata samajavA joie. (22) mithyAtvAdi bhAva je thAya che. tene jIva svataMtrapaNuM potAnI paryAyamAM utpanna kare che. trikALI jIvadravya enuM kAraNa nahi. tema para dravya-karma paNa enuM kAraNa nahi. e mithyAtvabhAvano kartA mithyAtva paryAya che. mithyAtvanI paryAya ne kartA, mithyAtvanI paryAya pote sAdhana, mithyAtvanA pariNAma te saMpradAna, mithyAtvamAMthI mithyAtva thayuM te apAdAna ane mithyAtvane AdhAre mithyAtva thayuM te adhikaraNa; A pramANe mithyAtvanI vikArI paryAya kartA-karma Adi potAnA pakArakathI svataMtrapaNe utpanna thAya che. ene nimittanI ke karmanA kArakonI koi apekSA nathI. (23) pudgalamAM sukhabudhdhi thavI te bhrAMti che. mithyAtva che huM koinuM kalyANa karuM ne koi mAruM kalyANa kare che evI mAnyatA te mithyAtva che, AtmA akhaMDa jJApakamUti che, ene bhUlIne zarIra te huM chuMvANI te huM chuM-mana te huM chuM-zubhAzubha pariNAma te huM chuM evI mAnyatA te mithyAtva che. (24) je kAraNe jJAnamAM vastuno anyathA paricchedaviparItAdi rUpe jANavuM thAya che tene satpaSoe mithyAtva mAnyuM che ke je karmarUpI bagIco ugADavAM tathA vistAravA mATe jaLasiMcana samAna che. je vastu je rUpesthita che tenuM te rUpe jJAna na thatAM viparIta Adipe jJAna jenA saMbaMdhathI thAya che. tene mithyAtva kahe che. A mithyAtva saMpUrNa karmarUpa bagIco ugADavA tathA vistAranA mATe jaLasiMcana samAna che. mithyAtvanuM A vizeSaNa khUba ja mahatvapUrNa che ane tenI purepUrI lAlAno saMketa kare che. (25) mithyAtvanA be prakAra che; (1) jIva mithyAtva ane | (2) ajIva mithyAtva para padArthane potAnA mAnavA rUpa UMdho abhiprAya te jIva mithyAtva che, tenuM bAhya nimitta pAmIne rajakaNo mithyAtvakarma paNe pariName te ajIva mithyAtva che. UMdho bhAva kare pote, paNa te vakhate pUrva karma hAjara hoya che. UMdhI mAnyatAnA bhAva vakhate darzana mohanIya karmano udaya nimittarUpa che. potAnuM svaya bhUlIne mAtra paraya kare ane te paraNeyane potAnuM jANe te jIva ajJAna che. te jIva ajJAnanA UMdhA bhAva vakhate jJAnAvaraNIya karmanA udayanuM nimitta che te ajIvajJAna che. jaDa karma UMdho bhAva AtmAne karAvI detuM nathI, paNa UMdho bhAva jIva pote kare tyAre jaDakarmanA udayanuM nimitta hoya che. parapadArtha pratyenI Asaktino atyAgabhAva te jIva avirati potAnA svarUpamAM sthira nahi rahetAM asthira thai jAya te avirati; samyagdarzana thatAM para padArthanI Asakitano zradhdhAmAMthI tyAga thai gayo hoya, je je rAgadveSanA pariNAma Ave tenAthI juduM bhAna vartatuM hoya to paNa asthiratAmAMthI Asakita chUTI na hoya tenuM nAma jIva avirati. te jIva avirati vakhate apratyAkhyAnAvaraNIya Adi cAritra mohano udaya che te ajIva avirati che. AtmAnA pradezonuM kaMpana te jIva yoga che; mana yoga, vacana yoga, ane kAyayoganI prakRtino udaya te jaDa yoga che. AtmAno asAvadhAnarUpa bhAva te jIvamoha che. ane te bhAva vakhate mohanIya karmano udaya te ajIva moha che. krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, zoka vagere kaSAyabhAvo jIvanA pariNAmamAM thAya che te jIvakrodhAdi che; te bhAvo vakhate dravyakarmarUpa krodhAdi karma udayamAM che te jaDa krodhAdi che. ema badhA vikArI bhAvomAM jIva, ajIva babbe prakAra che. samyagdarzananI bhUla mithyAtva, jJAnanI bhUla te ajJAna, cAritranI bhUla te asthiratA; moha ne krodhAdi te cAritranI bhUlamAM samAi jAya che.
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ 761 mithyAtvabhAva jIvanI avasthAmAM thAya che te jIva mithyAtva che. te jIvanI vikArI avasthA che ane mithyAtvabhAva thavAmAM sAmuM nimittakAraNa jaDamithyAtva che. A zarIra mAruM che. A rAga mAro bhAva che, huM te rAga, zarIra, makAna vagereno kartA chuM tevI UMdhI mAnyatAno bhAva jIvano che tema jIvano mithyAtvabhAva thatI vakhate jaDa karmamAM mithyAtva nAmanI prakRttino udaya che te nimittarU5 che. koi kahe che ke AtmAmAM vikAra ajJAnabhAve paNa thato nathI to te vAta taddana khoTI che, avasthAmAM vikAra thAya che, paryAyamAM vikAranuM astitva che. jo paryAyamAM vikAra na hoya to saMsAra na hoya, saMsAra na hoya to mokSa paNa na hoya. jo avasthAmAM vikAra na hoya to tene TALavA mATe puruSArtha karavAnuM kAraNa zuM? satya samajavAnuM kAraNa zuM? mATe paryAyamAM zubhAzubhabhAvarUpa vikAra che ane tene TALavAno upAya paNa che, AtmA parathI nirALo, parama pavitra zudhdha cidAnaMda che. tenI oLakhANa karI tenI zradhdhA karI temAM sthira thavuM te zubhAzubha vikAra TALavAno upAya che. (26) rAga-dveSarUpa vikAra paranuM kartavya ane dehAdinI kriyAnuM svAmitva mAnavuM te mithyAtva che. (27) AtmA akhaMDa jJAyakamUrti che ane bhUlIne zarIra te huM chuM - vANI te huM chuM-mana te huM chuM-zubhAzubha pariNAma te huM chuM evI mAnyatA te mithyAtva che. (28) rAgamAM ekatArUpa pariNamana te mithyAtva che. (29) mithyAtvanA be prakAra che. para padArthane potAnA mAnavArUpa UMdho abhiprAya te jIva mithyAtva che, tenuM bAhya nimitta pAmIne rajakaNo mithyAtvakarmapaNe pariNAme te ajIvathiyAtva che. UMdho bhAva kare pote paNa te vakhate pUrvakarma hAjara hoya che, UMdhI mAnyatAnA bhAva vakhate darzana mohanIya karmano udaya nimittarUpa che. AvI ja rIte ajJAna, avirati, yoga, moha ane krodhAdi kaSAyo-A bhAvo jIva ane ajIvanA bhedathI banne prakAre che. potAnuM svaNeya bhUlIne mAtra paraNeya kare ane te paraNeyane potAnuM jANe te jIva ajJAna che. te jIvaajJAnanA UMdhA bhAva vakhate jJAnAvaraNIya karmanA udayanuM nimitta che te ajIvaajJAna che. jaDa karma UMdho bhAva AtmAne karAvI detuM nathI. paNa UMdho bhAva jIva pote kare tyAre jaDakarmanA udayanuM nimitta hoya che. para padArtha pratyenI Asakitano atyAgabhAva te jIvaavirati potAnA svabhAvamAM sithara nahi rahetAM asthira thai jAya te avirati; samyagdarzana thatAM para padArthanI Asaktino zradhdhAmAMthI tyAga thai gayo na hoya, je je rAga-dveSanA pariNAma Ave tenAthI judu bhAna vartatuM hoya to paNa asthiratAmAMthI Asakita chUTI na hoya tenuM nAma jIvaavirati te jIva avirati vakhate apratyAkhAnAvaraNIya Adi cAritramohano udaya che te ajIvaavirati che. AtmA pradezonuM kaMpana che jIva yoga che mana yoga; vacanayoga ane kAyayoganI prakRtino udaya te jayoga che. AtmAno asAvadhAna bhAva te jIvamoha che. ane te bhAva vakhate mohanIya karmano udaya te ajIvamoha che. krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, zoka vagere kaSAyabhAvo jIvanA pariNAmamAM thAya che. te jIva krodhAdi kaSAyo che; te bhAvo vakhate dravyakarmarUpa krodhAdi karma udayamAM che te jaDa krodhAdi kaSAyo che. ema badhA vikArI bhAvomAM jIva ajIva babbe prakAra che, samyagdarzananI "la mithyAtva, jJAnanI bhUla te ajJAna, cAritranI bhUla asthiratA; moha ne krodhAdi te cAritranI bhUlamAM samAi jAya che. (30) ajJAna (31) jIvanuM je (tatvanuM) azradhdhAna che te mithyAtvano udaya che. huM sukharUpa chuM evI pratIti nahi thatAM paramAM sukhabudhdhi thavI, paramAM potApaNAnI budhdhi thavI te mithyAtva che. evI mAnyatA thavAmAM pUrvanA mithyAtvakarmanA vipAkanuM nimitta che. te udaya tarapha AtmA joDAya che. tyAre bhrAnti thAya che, karma parANe karAve ema nathI. (32) mithyAtva; samyamithyAtva ane samyaprakRti mithyAtva (33) viparItapaNuM (34) A mithyAtvAdi ja
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 AtmAne duHkhanuM kAraNa che. paNa para padArtho duHkhanuM kAraNa nathI. tethI | (1) ekAntika mithyAtva=dharma dharmIne "A AvA ja che', bIjI rIte nathI potAnA preSarUpa mithyAbhAvono abhAva karavo joie. (35) jUTho ityAdi atyaMta abhiniveza abhiprAyane ekAntika mithyAtva kahe che. jema abhiprAya (2) yathArtha na samajAya te. mithyAtvathI viratipaNuM na thAya, baudhamatAvalaMbI padArthane sarvathA kSaNika mAne che. viratine abhAve kaSAya thAya, kaSAyathI yoganuM calAyamAnapaNuM thAya che. viparIta mithyAtva=saMgrathane nigraMtha kahe, kevaLIne mAMsAhArI mAne, yoganuM calAyamAnapaNuM te Asrava che ane tethI UlaTuM te saMvara che. ityAdi rUcivALAne viparIta mithyAtva kahe che. vyAkhyAna sAra-2 saMzaya mithyAtva=dharmanuM ahiMsA lakSaNa che ke nahi ityAdi anizcita (36) mithyAtvanI traNa prakRtio che. mithyAtva, mizra mithyAtva ane mativALAne saMzaya mithyAtva kahe che. samyaka mohanIya. ajJAna mithyAtva=jemane hitAhita vivekano kaMi paNa sadabhAva na hoya, mithyAtva ane mithyAdarzana mithyAtva ane mithyAdarzanamAM kAMI taphAvata nathI, tene ajJAna mithyAtva kahe che. jema ke; pazudhane dharma mAnavo. mAtra banne paryAya vAcaka zabdo che. (5) vinaya mithyAtva= samasta devo tathA samasta matavALAmAM samadarzIpaNuM te mithyAtva kone kahe che ? :mithyAtva prakRttinA udayathI kudevamAM devabudhdhi, atattvamAM vinaya mithyAtva che. tatvabuddhi, adharmamAM dharma budhdhi, ityAdi viparIta abhiniveSarUpa- mithyAtvano doSa :parane laine mane rAga thAya ema mAne te mithyAtvano doSa che. abhiprAyarUpa jIvanA pariNAmane mithyAtva kahe che. mithyAtva bhAvano kartA mithyAtvabhAvano to mithyAtva paryAya che. mithyAtvanI mithyAtva mohanIya :unmArgane mokSamArga mAne, ane mokSamArgane unmArga mAne te paryAya te kartA, mithyAtvanI paryAya te karma, mithyAtvanI paryAya pote sAdhana, mithyAtva mohanIya mithayAtvanA pariNAma pote saMpradAna, mithyAtvamAMthI mithyAta thayuM te mithyAtva-azAna ane avirati mithyAtva eTale UMdhI mAnyatA, ajJAna eTale apAdAna ane mithyAtvane AdhAre mithyAtva thayuM te adhikaraNa; A pramANe UMdhu jJAnano ane avirati eTale cAritraguNano vikAra, e traNe avasthA mithyAtvanI vikArI paryAya kartA-karma-sAdhana-saMpradAnarUpaapAdAna ane che, e traNe upayogarUpa che. e traNe caitanyarUpI arUpI vikAra che. adhikaraNa Adi potAnA SaTakArakathI svataMtrapaNe utpanna thAya che; tene nizcayathI je mithyAdarzana, ajJAna, avirati ityAdi ajIva che te to nimittanI ke karmanA kArakonI koi apekSA nathI. amUrtika caitanya pariNAmathI anya evuM mUrtika pulakarma che ane je mithyAtvamoha :aparimita moha mithyAdarzana, ajJAna, avirati ityAdi jIva che te mUrtika pulakarmathI mithyAtvAdi pAMca pratyaya mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya ane yoga e pAMca anya evo caitanya pariNAmano vikAra che. pratyaya mithyAtvanA kahevAya che. mithyAtvAdi pAMca pratyayo mithyAtva, avirata, kaSAya, pramAda ane yogarUpa pAMca mithyAtvAdi mahApAponA nAthano upAya : jo te aMdara bhagavAna AtmAno ke jeno dravya Asavo aMdara darzana upayoga, jJAna upayoga, zradhdhA ne svarUpasthita sukha cAritra mithyAtvanA bheda mithyAtvanA pAMca bheda che. ekAntika mithyAtva, viparIta svabhAva che teno Azraya kare to tenA mithyAtvAdi mahApApono nAza thAya mithyAtva, sAMzayika mithyAtva, ajJAna mithyAtva ane vinaya mithyAtva.
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ A rAga mAro che, ne puya bhaluM che, je zarIra mAruM che ityAdi mAnyatArUpa mithyAtva eno anAdikAlIna duSTa pAparUpa duzmana che, ne puya-pApanA bhAvo tenI senA che. ahIM kahe che ke samasta pAporUpa vIra duzmanonI senAnI dhajAno nAza karavAnA kAraNa svarUpa evo bhagavAna AtmA aMdara che. ahA! AvA nija svarUpanI pratIti ne ekAgratA karanAra te samasta pApanI senAno nAza karI nAkhe che. samajANuM kAMi ? mithyAdarzana : moha; jayAM sudhI cetana-acetanarUpa para padArthomAM potApaNAnI budhdhi rAkhe che-para padArthone potAnA samaje che tyAM sudhI moha-mithyAtva vadhato rahe che. (2) paranuM huM karI zakuM, para mAruM karI zake, parathI mane lAbha thAya, parathI mane nukazAna thAya evI mithyA mAnyatAnuM nitya aparimita mahA pApa dareka kSaNe jIva sevyA kare che, te mahApApane zAstrIya paribhASAmAM mithyAdarzana kahevAmAM Ave che. tenA phaLa tarIke krodha, mAna, mAyA, lobha je parimita thAya che tene tIvra ke maMdapaNe seve che jIvo krodhAdine pApa mAne che paNa tenuM mULiyuM mithyAdarzarUpa mahApApa che. tene oLakhatA nathI. to pachI tene TALe kayAMthI ? (3) para ane potAne ekarUpa mAnavuM te mithyAdarzana che. (4) moha; jayAM sudhI A jIva para padArthomAM bhale te cetanA sahita hoya ke cetanA rahita-potApaNAnI budhdhi rAkhe che. tene AtmIya mAne chetyAM sudhI moha vadhato rahe che. upara kahelA cetana-acetanarUpa para padArthomAM AtmIyatAnI matirUpapotApaNAnI -mArA paNAnI pravRttine prApti jIvane karmono mahAna Asava thayA kare che. ane tethI karmAsavamAM je DUbyAM rahe che teno udhdhAra thato nathI. (5) gRhIta; agRhIta (6) jJAna-cAritra=parane ane potAne eka mAnavuM te mithyAdarzana che. parane ane potAne eka jANavuM te mithyAjJAna che, para sAthe ekarUpa lInatA karavI te mithyAcAritra che. UMdhI mAnyatA, UMdhu jJAna, UMdhu cAritra (7) jIvAdi tattvonI viparIta zradhdhA (8) para mane lAbha kare; huM parane lAbha karuM; para mane nukazAna kare; huM parane nukazAna kare evI UMdhI zradhdhA (9) khoTI mAnyatA (10) te darzanamohanIya karmanI paryAya che. (11) khoTI mAnyatA, nijasvarUpamAM bhrAnti mithyAdarzana zalya :UMdhI mAnyatA, darzana moha, mULa pApanI jaDa, svarUpanI UMdhI mAnyatA; para vastumAM mArApaNuM; svarUpanI bhramaNA (2) huM rAgI-dveSI chuM. puNya karavA jevA che. dehanI kriyA karIe to guNa thAya ema ajJAnarUpa vyavahAranI pakakaDa eTale parAvalaMbanano mithyA Agraha saMsArI jIvone anAdithI che. zubha-azubha vikAranuM ghaNIpaNuM-kartApaNuM mAnavuM tene sarvajJa bhagavAne mithyAdarzana zalya kahayuM che. mithyAdarzananuM cothuM kAraNa jayA sudhI A jIva cetana ke acetana koi paNa para padArthamAM potAnI svAmItva-dhaNIpaNAnI buddhithI varte che-para padArthane potAnI mAlikInA mAne che tyAM sudhI karmonuM Agamana-Atmapraveza rokI zakAtuM nathI. strI-putrAdinA zarIrAdimAM je potAnA svAmitvanI budhdhi rAkhe che te cothA prakAranI budhdhi che. A buddhithI jayAM sudhI jIva pravarte che tyAM sudhI karmonuM Agamana rokI zakAtuM nathI. mithyAdarzananuM trIjuM kAraNa mithyASTinI A buddhi ke dehAdi vastu pahelA huM svAmI hato, vartamAnamAM chuM ane AgaLa bhaviSyamAM paNa eno svAmI thaiza A budhdhi karmonA AgamananI-AtmapravezanI kAraNabhUta che evI buddhithI AtmAmAM karmono dravya tathA bhAvarUpa Asava karAvanAra che. mithyAdarzananuM bIjuM kAraNa A karmajanaka padArthasamUha mArAmAM che, huM enuM kAraNa chuM A zarIrAdika padArtha mArAmAM che. mArI sAthe tAdAtmaya saMbaMdhane prApta cheane jenuM kAraNa (upAdAna) huM chuM evI budhdhi jayAM sudhI A jIvane rahyA kare che tyAM sudhI mithyAdarzana dUra thatuM nathI. mithyAdarzananuM svarUpa : (1) jIvane anAdithI mithyAdarzanarUpa avasthA che. tamAma duHkhanuM mULa (saMsAranI jaDa) mithyAdarzana che. jevuM jIvane zradhdhAna che tevuM padArtha svarUpa na hoya ane jevuM padArtha svarUpa na hoya tevuM e mAne tene mithyAdarzana kahevAmAM Ave che. jIva potAne ane zarIrane ekarUpa mAne che; zarIra koi veLA dUbaLuM thAya, koi
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ veLA jADuM thAya, koi vAra naSTa thai jAya, koi vAra navIna upaje tyAre e badhI kriyAo zarIrAdhIna thavA chatAM A jIva tene potAne AdhIna mAnI khedabhinna thAya che. A jIva jayAM zarIra dhAraNa kare tyAM, koi anya ThekANethI putra, dhanAdika AvIne svayaM prApta thAya che; te sarve ne A jIva potAnAM jANe che, paNa e badhAM to potapotAne AdhIna hovAthI koi Ave, koi jAya tathA koi aneka avasthArUpa pariName, te kriyA temane AdhIna che, A jIvane AdhIna nathI, to paNa tene potAne AdhIna mAnIne A jIva kheda khinna thAya che. (2) A jIva pote je che tema potAne mAnato nathI paNa jema nathI te mAne che te mithyA dhvani che. pote amUrtika pradezono pUMja, prasidhdhajJAnAdi guNono dhAraka, anAdi nidhana vastupa che, tathA mUrtika pudgala dravyano piMDa, prasiddha jJAnAdi guNo rahita, navIna ja jeno saMyoga thayo che evA A zarIrAdi pudgala ke je potAthI para che-e bannenA saMyogarUpa manuSya, tiryaMcAdi aneka prakAranI avasthAo thAya che, temAM A mUDha jIva potApaNuM dhArI rahyo che, sva-parano bheda karI zakato nathI; je paryAya pAmyo hoya tene ja potApaNe mAne che. e paryAyamAM (1) je jJAnAdi guNo che te to potAnA guNo che, (2) je rAgAdi bhAvo thAya che te vikArIbhAvo che, tathA (3) je varNAdi che te potAnA guNo nathI paNa zarIrAdi pudgalanA guNo che ane (4) zarIrAdimAM paNa varNAdinuM tathA paramANuonuM palaTAvuM ghaNA judA judA prakAre thAya che; te sarve pudagalanI avasthAo che. A badhAne A jIva potAnuM svarUpa mAne che; svabhAva ane parabhAvano viveka karato nathI; vaLI potAthI pratyakSa bhinna dhana-kuTumbAdikano saMyoga thAya che teo potapotAne AdhIna pariName che, tathA A jIvane AdhIna thai pariNamatA nathI; chatAM paNa temAM A jIva mamakAra 764 kare che ke A badhAM mArA che. paNa e koi paNa prakArathI tenAM thatAM nathI, mAtra potAnI mAnyatAthI jIva tene potAnAM mAne che. (3) manuSyAdi avasthAmAM koivALA deva,guru, zAstra athavA dharmanuM je anyathA kalpita svarUpa hoya tenI to pratIti kare che paNa teonuM je yathArtha svarUpa che tenI pratIti karato nathI. (4) jagatanI dareka vastu arthAt dareka dravyo potapotAne AdhIna pariName che, paNa A jIva tema mAnato nathI ane pote tene pariNamAthI zake athavA koi vakhate aMze pariNamAvI zake-ema mAne che. upara pramANe badhI mAnyatA mithyAdaSTinI che. potAnuM ane para dravyonuM jevuM svarUpa nathI tevuM mAnavuM tathA jevuM che tevuM na mAnavuM e viparIta abhiprAya hovAthI mithyAdarzana che. (5) jIva anAdi kALathI aneka zarIra dhAraNa kare che; pUrvanuM choDI navuM dhAraNa kare che; tyAM eka to pote AtmA (jIva) tathA anaMta pudgala paramANumAM zarIra-e baMnnenA eka piMDa baMdhanarUpe avasthA hoya che; temAM te sarvamAM A huM chuM evI ahaM budhdhi kare che. jIva to jJAnarUpa che ane pudgala paramANuono svabhAva varNa-gaMdha-rasa sparzAda che. e sarvane potAnuM svarUpa mAnI A mArAM che evI budhdhi kare che. hAlavuM-cAlavuM ityAdi krayA zarIra kare che te ne huM karuM chuM ema jIva mAne che. anAdithI indriya jJAna tarapha lakSa che. che tethI amUrtika evo pote to potAne bhAsato nathI ane mUrtika evuM zarIra ja bhAse che, tethI anyane potArUpa jANIne jIva temAM ahaMbudhdhi dhAraNa kare che. potAnuM svarUpa potAne parathI juduM na bhAsyuM eTale zarIra, jJAnAdi guNa, krodhAdi vikAra tathA sagA saMbaMdhIno samudAya te sarvemAM pote ahaMbudhdhi dhAre che. vaLI potAne ane zarIrane nimitta naimittika ghaniSTa saMbaMdha hovAthI zarIrathI potAnI bhinnatA yarthAthapaNe bhAsatI nathI. (AtmAnA sthAnanuM calana thatuM hoya tyAre zarIranuM sthAna paNa calanarUpa hoya ja - tethI ghaniSTha saMbaMdha kahyo che)
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ (6) potAno svabhAva to jJAtAdraSTA che chatAM pote kevaLa dekhavA jANavAvALo to raheto nathI, paNa je je padArthone dekhe-jANe che temAM iSTa-aniSTapaNuM mAne che; e iSTa-aniSTapaNuM mAnavuM te mithyA che, kAraNa ke koi paNa para padArtha iSTa-aniSTa pala nathI. padArthomAM jo iSTa-aniSTapaNuM hoya to je padArtha iSTarUpa hoya te sarvene iSTarUpa ja thAya tathA je padArtha aniSTarUpa hoya te sarvene aniSTarUpa ja thAya. paNa ema to thatuM nathI; mAtra jIva pote ja kalpanA karIne tene iSTa aniSTarUpa mAne che. e mAnyatA jUdI che, kalpita che. (7) jIva koi padArthanA sadbhAva tathA koinA abhAvane icche che paNa teno sadabhAva ke abhAve A jIvano karyo thato nathI kAraNa ke koi dravya koi anya dravyanuM ke tenI paryAyanuM kartA che ja hi, paNa sarva dravyo potapotAnAM svarUpe potAthI ja pariName che. (8) rAgAdi bhAvo vaDe mithyAdraSTi jIva to sarva dravyone anya prakAre pariNamavavA icche che paNa te sarva dravyo jIvanI icchAne AdhIna pariNamatA nathI, tethI tene AkuLatA thAya che. jo sarva kArya jIvanI icchAnusAra ja thAya, anyathA na thAya to ja virAkuLatA rahe, paNa ema to thai zakatuM ja nathI. kAraNa ke koi dravyanuM pariNamana koi dravyane AdhIna nathI, mATe jIvane rAgAdi bhAva dUra thAya to ja nirAkULatA thAya che-ema na mAnatAM pote para dravyono kartA, bhokatA dAtA hartA Adi che ane para dravyathI potAne lAbha-nukazAna thAya che ema mAnavuM te mithyA che. mithyAdarzananA be prakAra :mithyAtvanA be prakAra che-agRhIta mithyAtva ane gRhIta mithyAtva. agRhIta mithyAtva anAdithI cAlyuM Ave che. jIva para dravyanuM kAMi karI zake ke zubha vikalpathI AtmAne lAbha thAya evI mAnyatA te anAdinuM agRhIta mithyAtva che, janma thayA pachI paropadezanA nimittathI je atattvazradhdhA jIva grahaNa kare che te gRhIta mithyAtva kahevAya che. agRhIta mithyAtvane nisarga ja mithyAtva ane gRhIta mithyAtvane bAhya prApta mithyAtva paNa kahevAmAM Ave che. jene gRhIta mithyAtva hoya tene to agRhIta mithyAtva hoya ja 365 (1) agRhIta mithyAtva-zubha vikalpathI AtmAne lAbha thAya evI anAdithI cAlI AvatI jIvanI mAnyatA te mithyAtva che, te koinA zIkhavavAthI thayuM nathI mATe agRhIta che. (2) gRhIta mithyAtva=khoTA deva, khoTA guru ane khoTA zAstronI zradhdhA te gRhIta mithyAtva che. mithyAdarzananI TUMkI vyAkhyAo :(1) sva-para ekatva darzana (2) paranI kartRtva budhdhi (3) paryAya budhdhi (4) vyavahAra-vimUDha (5) atattvazradhdhAna (6) potAnA svarUpanI bhramaNA (7) rAgathI zubhabhAvathI AtmAne lAbha thAya evI budhdhi (8) bahira daSTi (9) viparIta ruci (10) vastusvarUpa na hoya tema mAnavuM hoya tema na mAnavuM (11) avidyA (12) parathI lAbha nukazAna thAya evI mAnyatA (13) anAdi anaMta caitanya mAtra trikALI AtmAne na mAnavo paNa vikAra jeTalo ja AtmA mAnavo. (14) viparIta abhiprAya (15) para samaya (16) paryAya mUDha (17) zarIranI kriyA jIva karI zake tevI mAnyatA (18) para dravyonI vyavasthA karanAra tathA teno kartA, bhokatA, dAtA, hartA jIvane mAnavo (19) jIvane ja na mAnavo (20) nimittAdhIna STi (21) parAzraye lAbha thAya evI mAnyatA (22) zarIrAzrita kriyAthI lAbha thAya evI mAnyatA (23) sarvajJanI vANImAM jevuM AtmAnuM pUrNa svarUpa kahyuM che tevA svarUpanI azradhdhA (24) vyavahAranaya kharekhara AdaraNIya hovAnI mAnyatA (25) zubhAzubhabhAvanuM svAmItva (26) zubha vikalpanI AtmAne lAbha thAya evI mAnyatA (27) vyavahAra ratnatraya karatAM karatAM nizcayaratnatraya pragaTe evI mAnyatA (28) zubha-azubhamAM sarakhApaNuM na mAnavuM te arthAt zubha sArAM ane azubha kharAba evI mAnyatA (29) manuSya ane tirthaMca pratye mamatvabudhdhithI karuNA thavI te. mithyAdarzana-mithyAjJAna ane mithyAcAritra parane ane potAne eka mAnavuM te mithyAdarzana che. para ne ane potAne eka jANavuM te mithyAjJAna che, para sAme ekarUpa lInatA karavI te mithyAcAritra che.
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ mithyAdi khoTI draSTivALo (2) rAga-dveSa ajJAnabhAvane pAmela te mUDhAtmA | athavA mithyAdaSTi che. (3) nara-narakAdi paryAya (avasthA)mAM rakta thayelo jIva mithyAdraSTi thAya che. ane aneka prakAranA karma bAMdhe che, jethI ghaNA kALa sudhI saMsAramAM paribhramaNa kare che. paramAtmAnA anubhavanI zradhdhAthI vimukha thai ATha mada, cha anAyatana tathA traNa mUDhatAomAM lIna thayelo jIva mithyAdaSTi che. te nara-narakAdi paryAyomAM rakta rahe che. eTale te paryAyomAM mamatva karI rAgadveSa karyA kare che ane tethI karma bAMdhI bAMdhI saMsAramAM rajhaLyA kare che. dravya, kSetra, kALa, bhava ane bhAvanA bhedathI saMsAra pAMca prakAre che. je jIva paryAyamAM (avasthAmAM) Asakta che te ajJAnI che tathA je AtmasvabhAvamAM sthita che tene sva-samaya-samyagdaSTi jANavo. je para dravyamAM Asakata che te sAdhu mithyAdRSTi che ane mithyAtvamAM pariNamelo te jIva duSTa evA ATha karmane bAMdhe che. mATe vItarAgI samyagdarzana upAdeya che ane mithyAtva sarvathA heya che. (4) tattvonI UMdhI zradhdhA karavAvALA (5) mithyASTine paryAya budhdhi, saMyogI buddhi, paryAya mUDha, vyavahAra daSTi, vyavahAra mUDha, saMsAra draTi, parAvalaMbI budhdhi, parAzrita draSTi bahirAtmA vagere nAmo ApavAmAM Ave che. (6) mUDha jIva (7) huM eka AtmA paripUrNa vastu chuM mAro svabhAva nirvikAra asaMyogI sidhdha samAna che. jIva jayAre potAnA paripUrNa, nirvikAra, asaMyogI caitanya svabhAvane bhUlyo tyAre ATha jAtanA jaDa karmanA nimitte thatI apUrNa avasthA, vikAra ane parasaMyoga tarapha tenI dRSTi gai ane tyAM ja potApaNuM mAnyuM. jJAnAvaraNa-darzanAvaraNa ane aMtarAya karmanA kAraNe jJAna-darzana ane vIryamAM apUrNatA, mohanIyanA kAraNa zraddhA ane cAritramAM UMdhAI ane cAra AdhArita karmanA kAraNe para sAmagrIne saMyoga e rIte apUrNatA, vikAra ane sAmagrI uparanI daSTi te ja mithyAdaSTi che; ane caitanya svabhAva potAthI paripUrNa, nirvikAra ane parasaMyoga rahita che. enI zradhdhA jJAnacAritra e ja sukhano upAya che. (8) khoTI draSTivALo mithyATipaNe jIva nAmano padArtha je cidAnaMda-jJAnAnaMda-rasarUpe svataMtra che tene paranA saMbaMdhavALo mAnavo, tema ja te paranA saMbaMdhe, puNya-pApa vikAra thAya che tevaDo AkhA AtmAne mAnI levo te mithyAdaSTipaNuM che, parAzrayathI kSaNika baMdha avasthA che. tene AtmAnI trikALI nirmaLa saMbaMdhamAM khatavI nAkhavI te mithyASTipaNuM che. AtmA to sadAya arUpI jJAtA che, te jJAna ane zAMti athavA ajJAna ane rAgadveSanA bhAva sivAya kAMi karI zakato nathI chatAM paranuM huM karI zakuM ema mAne che, AtmAne hAtha, paga, jIbha nathI chatAM teno dhaNI thAya che, e anAdinuM mithyAzalya che. mithyA duSaNa :khAlI Aropa mithyAniyatavAdane guhIta mithyAtva kema kahyuM che ? :uttara : nimittathI dharma thAya. rAgathI dharma thAya, zarIrAdinuM AtmA karI zake evI mAnyatArUpa agRhIta mithyAtva to anAdinuM hatuM ane janmyA pachI zAstra vAMcIne athavA kuguru vagerenA nimitte mithyA niyativAdano navo kadAgraha grahaNa karyo tethI tene gRhIta mithyAtva kahevAya che. pahelAM jene anAdinuM aMgRhIta mithyAtva hoya tene ja gRhIta mithyAtva thAya. jIvo zAtAzILiyApaNAthI indriyaviSayonA poSaNa mATe thavAnuM haze tema thaze. ema kahI eka svachaMdatAno mArga zodhI kADhe che tenuM nAma gRhIta mithyAtva che. mithyAbhAva 5rane potApaNe mAnavuM te mithyAtvabhAva mithyAbhAva azAna ane asthiratA :5rane potApaNe mAnavArUpa mithyAbhAva. potAne jANavuM mUkIne ekalo parano ja viSaya kare te ajJAna, svamAM ekAgratA mUkIne paramAM ekAgratA kare te asthiratA- e traNe vikArI pariNAma mohamAMthI joDAvAthI utpanna thAya che. mithyAbhAsarUpa:asakalpanArUpa mithyAzradhdhA A rAga mAro che. mane te bhalo che, enAthI (zubharAgathI mane dharma thAya che, rAgathI-rAgamAMthI ne paramAMthI mane sukha Ave che tathA paryAyanA aMza jeTalo huM chuM, paryAya svarUpa ja huM chuM evI evI mithyA viparIta
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnyatA che te mithyA zradhdhA che ane evI jayAM mithyA zradhdhA che tyAM je mati jJAna che te kumatijJAna che. mithyAzradhdhAna :UMdhI mAnyatAnuM zalya miyopadeza aticAra svargamokSanA sAdhaka kriyAvizeSamAM anya jIvone anyathA pravartana karAvavuM, e saMbaMdhI jUTho upadeza Apavo te miththopadeza nAmano aticAra che. midavivartana :AtmAnuM pariNamana mizana maLI javuM te, mizritapaNuM, saMbaMdha, joDANa (2) mizrita; ekarUpa milApa sabaMdha milApathI saMbaMdhathI milita mizrita (2) maLelI mizrita (3) ekameka maLI gayelA (4) eka meka maLI gayelA (5) mizrita; maLelAM (6) ekameka maLI gayelA milita thatuM mizrita thatuM; sabaMdha pAmatuM arthAt temane jANatuM (samasta padArthonA sevAkAro jemAM pratibiMbita thAya che arthAta temane je jANe che evuM spaSTa eka jJAna ja AtmAnuM rUpa che. mizva mohanIya samyam mithyAtvakarma, jenA udayathI samyagdarzana ane mithyAdarzananAM mizra pariNAma thAya te karmane samyamithyAtva athavA mizra karma kahe che. (2) unmArgathI mokSa thAya nahIM, mATe mArga bIjo hovo joie evo je bhAva te mizra mohanIya. (3) unmArgathI mokSa thAya nahIM, mATe mArga bIjo havo joIe evo je bhAva te mizra mohanIya. mizraNa :bheLaseLa mizrita paryAyo jJAnamAM sau dravyonA traNe kALanA paryAyo ekI sAthe jaNAvA chatAM dareka paryAyanuM viziSTa svarUpa-pradeza,kALa AkAra vagere vizeSatAospaSTa jaNAya che, saMkara-vyatikara thatA nathI. traNe kALanA paryAyonuM vartamAna paryAyonI mAphaka jJAnamAM jaNAvuM ayukata nathI kAraNa ke, (1) teno dRSTinI sAthe (jagatamAM je bhAvamAM Ave che- anubhavAya che tenI sAthe) avirodha che.(jagatamAM dekhAya che. ke iTamasthAne paNa, jema vartamAna vastu citavatAM tenA AkArane jJAna avalaMbe che tema, vyatIta ane anAgata vastu ciMtavatAM (paNa) tenA AkArane jJAna avalaMbe che. vaLI jJAna citrapaTa samAna che. jema citrapaTamAM atIta, anAgata ane vartamAna vastuonA AlekhyAkAro (Alekhya AkAro) sAkSAt eka kSaNe ja bhAse che, tema jJAnarUpI bhIMtamAM (jJAnabhUmimAM, jJAnapaTamAM) paNa atIta, anAgata ane vartamAna paryAyonA jJayAkAro sAkSAt ekakSaNe ja bhAse che. vaLI sarva zeyAkaronuM tAtkALikapaNuM(vartamAnapaNuM, sAMpratikapaNuM) abhiruddha che. jema naSTa ane anutpanna vastuonA okhAkAro vartamAna ja che. tema atIta ane anAgata paryAyonA zeyAkAro vartamAna ja che. manuSyakSetramAM pravartatA tIrthanAyako sahita vartamAnakALa gocara karIne = mahAvidehakSetramAM vartatA zrI sImaMdharAdi tIrthaMkaronI jema jANe badhAya paMcaparameSThI bhagavaMto vartamAna kALamAM ja vartatA hoya ema atyaMta bhakitane lIdhe bhAvIne-ciMtavIne, temane. mizrita paryAyo jJAnamAM sau dravyonA traNe kALanA paryAya ekI sAthe jaNAvA chatAM dareka paryAyanuM viziSTa svarUpa-pradeza, kALa, AkAra vagere viziSTatAo -vizeSatAo spaSTa jaNAya che. saMkara-vyatikara thatA nathI. zizcitapaNuM ekameka paNe lAgavuM. mIDhavavuM :meLavavuM; sarakhAvavuM mIMDhave che. sarakhAmaNI kare che. pIDhavavuM meLavavuM, sarakhAvavuM (2) nAmuM mIMDhavavuM=mAMDavALa karavI; mAMDI vALavuM te; taDajoDa karavI; toDa lAvavo; samAdhAna karavuM (3) meLavavuM; sarakhAvavuM mINo kepha, mada; garva; atyaMta tRpta
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ mINo caDI jAya :utsAha jAgI jAya; vIrya uchaLI jAya khInamekha :kAMIpaNa zaMkA na hovI, vAMdho-khAmI na hovI, adho na thavo, pheraphAra na thavo (2) jaDabesalAkha; vAMdho sAMdho nahi thavo; zaMkA rahita; pheraphAra rahita mImAMsA :vicAra; vicAraNA; tapAsa; samAlocanA bodha :karma baMdhanathI chUTavuM (2) sahaja svarUpe jIvanI sthiti thavI tene zrI vItarAga mokSa kahe che. (3) potAmAM (AtmAmAM) pUrNa nirmaLa paryAya thavI te mokSa mokSa kahyo nija zuddhatA" Atmasiddhi. potAnI zakitamAM zuddhatA paDI che, temAMthI paripUrNa vyakata zuddha dazA thavI te mokSa che. mokSa ahIM paryAyamAM thAya che. je samaye UrdhvagamanasvabhAvI AtmA upara jAya che. mokSa ane UrdhvagamanamAM samayabheda nathI. potAnI jJAnazakitamAMthI kevaLajJAna pragaTayuM, darzanazakitamAMthI kevaLadarzana pragaTa thayuM, AnaMdazakitamAMthI kevaLa AnaMda thayo vagere prakAre badhI zuddhatA thaI te mokSa te mokSa (9) rAga-dveSano sarvathA kSaya hoya te mokSa (10) paryAyamAM mahA AnaMdano lAbha te mokSa che, mukti samasta ATheya karmanA nAzathI mokSa thAya che. A nAsti kahI. karmanA nAmathI astimAM zuM maLyuM ? to kahe cheH sAkSAt mahA AnaMdano lAbha meLavAya che. bhagavAna AtmA pUrNa amRtano sAgara prabhu che. temAMthI pUrNa amRtano paryAya pragaTa thAya eTale ke AnaMdathI jhUmatRma paritRta paryAyano lAbha thAya tenuM nAma mokSa che. atIndriya AnaMda svarUpa mokSa zaktirUpa-dhUvarUpa to trikALa vidyamAna che ja, kema ke vastu che te mukata svarUpa ja che. baMdha svarUpa nathI. paNa tenI vartamAna paryAyamAM-vartamAna hAlatamAM-avasthAmAM sAkSAt mahA AnaMdano lAbha prApta thAya tyAre pragaTarUpe mokSa thAya che. paryAyamAM mahA atIndriya AnaMdanI prAptinuM nAma mokSa che. (11) nirvANa nAmanuM tattva jene sAta tatvomAM mokSa nAmathI gaNAvavAmAM Avela che. ane jenuM lakSaNa saMsArapaNAno abhAva che.-arthAt jemAM bhavaparivartana nathI. janma-maraNa nathI, zarIra nathI, indriyo nathI, indriyo dvArA viSayagrahaNa nathI, rAga-dveSa-moha nathI.krodha mAna-mAyA-lobha nathI, hAsya-rati-arati-zoka-bhaya-jugupsA nathI. kAma veda nathI. koI prakAranI icchA nathI, tRSNA nathI, ahaMkAra mamakAra nathI, saMyo-viyoga nathI, iTa viyoga aniSTa yoga-janya koi kaSTa nathI, roga nathI, jarA nathI, bALavRddhAvasthA nathI, bhUkha-tarasa nathI, khAvuM-pIvuM-sUvuM-jAgavuM nathI. kayAMya javA AvavAnuM nathI, koinI sAthe tAlApa nathI, koi dhaMdho-vyApAra nathI, koi jAtanI sAdhanA-ArAdhanA nathI, mATI-iMTa-paththara-cUnA AdinA makAnomAM rahevAnuM nathI, saMsAranuM koi sukha-duHkha nathI, anityatA-kSaNabhaMgura nathI; ane na koi prakAranuM vibhAva pariNamana che, te sva-svabhAva-sthita nirvikAra zudhdha zAzvata jJAnAnaMda svarUpane saMsArAvIta lakSaNa kahe che. A lakSaNathI yukata nirvANa tattva vAstavamAM eka ja che mokSa,mukti, nivRtti siddhi Adi zabda bheda athavA saMjJA(nAma) bhedane kAraNe bheda hovA chatAM paNa arthano koi bheda nathI. badhA nAma tAtvika kevaLa jJAna lokAlokane jANe te to vyavahAra che.lokAlokane jANe che mATe kevaLajJAna athavA mokSa che, ema nathI jJAna, darzana,AnaMda,vIrya AdinI paryAyanI paripUrNatA che, mATe mokSa che. mukitazilA upara rahevuM te siddhapaNuM nathI. mukitazilA upara to ekendriya-nigodanA jIvo paNa che. (4) vastu jJAyakasvarUpa abaMdha che. tyAM paeNrNa sthiratA thatAM pUrNa nirmaLa dazA, pUrNa zuddhatA, pUrNa vItarAgatA pragaTa thavI enuM nAma mokSa che. jevuM pUrNAnaMda svarUpa che tevo pUrNa AnaMda pragaTa thaI javo te mokSa che. (5) mokSamAM AtmAnA anubhavano jo nAza thato hoya to te mokSa zA kAmano ? (6) jIvanI atyaMta zuddha Atmopalabdhi te mokSa che tema ja karma pudgalono jIvathI atyaMta vizleSa (viyoga) te mokSa che. (7) jIvanI azvata zuddha Atmopalabdhi(te mokSa che) tema ja karma-pulono jIvathI azvayaMta vizleSa (viyoga) te mokSa che. (8) AtmAnI svataMtra, zudhdha, pUrNa dazA pragaTa thAya
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ draSTie eka ja arthanA vAcaka che. (12) vastunA dravya-guNa-paryAya traNe svAdhIna che. temAM dravya-guNa to sadAya ekarUpa paripUrNa che ane paryAyamAM je apUrNatA che te pote ja karI che, koi bIjAe karAvI nathI. Ama jo dravyaguNa-paryAyanuM svAdhIna svarUpa yathArtha jANe to potAnA paripUrNa svAdhIna svabhAvanI ekAgratA paryAyanI apUrNatA TALIne pUrNa dazA pragaTa kare. paryAyamAM vikAra hovA chatAM vikAra rahita pUrNa svabhAvano vizvAsa ane mahimA lAvIne tenI zraddhA-jJAna kare to pUrNa svabhAvanA avalaMbane paryAyanI pUrNatA pragaTa kareenuM nAma mokSa. paraMtu je potAnA pUrNa svabhAvano vizvAsa ane mahimA na kare ane vikAra tathA paranA mahinAmAM ja aTakI jAya te kadI vikAra TALIne pUrNa thavAno puruSArtha pragaTa karI zake nahi. (13) mukti; samasta AThe karmono nAza thavAthI mokSa thAya che. tethI paryAyamAM mahA AnaMdano lAbha meLavAya che. (14) mukti; nivRtti (15) AtmAnI svataMtra, zuddha, pUrNadazA pragaTa thAya te mokSa (16) AtmAnI chellAmAM chellI pUrNa nirmaLa avasthA; athavA vikArathI sarvathA mukta thatAM karma baMdhanathI chUTI javuM te. (17) mokSa bahAramAM nathI potAnI pUrNa nirmaLa zakti pragaTa karI te mokSa. vikArano nAza karyo tyAM jaDa karmanA abhAvanI apekSAe mokSa thayo kahevAya. vastu daSTie mokSa navo nathI, avasthAdaSTie navo che. sarvajJa bhagavAna kahe che ke ame prabhu te tuM paNa prabhu cho. puNaya-pApanI kSaNikavRtti utpanvayaMsI che. tenA rakSama svabhAve tuM nathI. tuM vikArano nAzaka ja cho. Ama na mAne to janmamaraNathI rakhaDavA svataMtra cho. tane baLajorIthI koNa samajAve ? tuM samajavA na mAMge to tIrthakara bhagavAnanuM paNa na mAne tevo cho. koi koinuM mAnatuM nathI. potAne ruce te mAne che. svabhAvano bharoso jAnathI besatAM anaMtA mokSe gayA che. (18) mokSanA be prakAraH eka zaktirUpa mokSa, bIjo vyakitarUpa mokSa. vastu je zudhdha pAriNAmika svabhAve che te zaktirUpa mokSa trikALa che. trikALa parama svabhAvabhAvarUpa je zudhdha zaktirUpa mokSa che temAM mokSa karavo che ema nathI. e to prathamathI ja mokSasvarUpa che. paraMtu tyAM paryAyamAM pariNamana thaine AtmAno pUrNa lAbha vyakatarUpe prApta thavo te vyakitarUpa mokSa che. mokSa svarUpa zakitarUpe che teno Azraya karIne paryAya je paripUrNa svabhAve pragaTa thAya te vyakitarUpa mokSa che. anaMtajJAna, anaMtadarzana, anaMtasukha ane anaMta vIrya-ema anaMta catuSTaya pragaTa thayAM te vyakatarUpa mokSa che ane te mokSamArganI paryAyathI prApta thAya che. e mokSa dravyathI prApta na thAya ema ahIM kahevuM che. para padArtha enuM kAraNa nathI, trikALI dravyapaNa enuM kAraNa nathI. vAstavamAM to te-te paryAyanuM zuddha upAdAna ja te mokSanuM kAraNa che. (19) mukti; nivRttiH svasvabhAvanI upalabdhi (20) AtmAnI chellAmAM chellI pUrNa nirmaLa avasthA, athavA vikArathI sarvathA mukta thatAM karmabaMdhanathI chUTI javuM te (21) chuTavAnuM nAma mokSa che, athavA jenA dvArA ke jemAM mukta thAya che te mokSa kahevAya che. te mokSa traNa prakArano che-jIva mokSa, pudgala mokSa, ane jIva-pudgala mokSa. e ja pramANe mokSanA kAraNo paNa traNa prakAranA kahevA joie. baMdha, baMdhanuM kAraNa, baMdha pradeza, badhdha ane badhdhamAna jIva ane pudgala; tathA mokSa, mokSanuM kAraNa, mokSa pradeza, mukta ane muzyamAna jIva ane pudgala; A sarva trikALa viSayaka padArthone jANe che. e sarvajJa uta kathananuM tAtparya che. (22) nija zudhdhatAnI pUrNatA; sarva samAdhAna; avinAzI ane zAzvata kharuM sukha; sAcuM kAyamI sukha (23) AtmAnI chellAmAM chellI pUrNa nirmaLa avasthA; athavA vikArathI sarvathA mukata thatAM karmabaMdhanathI chUTI javuM te. (24) janma-maraNamAMthI mukti; sidhdha dazA (25) AThe karmano sarvathA nAza thatAM AtmAnI sarva prakAre zuddha dazA thavI te mokSa che. (26) zudhdha sahaja AtmasvarUpanI prApti tene mokSa kahe che. (2) mukti; nivRtti; nirvANa (28) AtmAnI chellAmAM chellA pUrNa nirmaLa avasthA; vikArathI sarvathA mukta thatAM karmabaMdhanathI chUTI javuM te (29) anaMta anaMta AnaMdanI paryAyamAM prApti thAya e mokSa. AtmAmAM mahA AnaMdano lAbha e mokSa (30) svataMtra upAdAna-svabhAva daSTi te mokSa che. (31) AtmAmAM jJAnAnaMdasvabhAva jevo trikALa che tevo paryAyamAM pragaTe tenuM nAma mokSa, ane saggadarzana-jJAna-cAritra tenuM kAraNa te
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ mokSamArga; temAM paNa mULa samyagdarzana che. (32) mokSamAM vikArathI ane parathI mukta thavAthI apekSA che. eka ekarUpa dhruva svabhAvanA jore pUrNa avasthAno nAza thavo te bhAvamokSa ane tenuM nimitta pAmI karmarAja tenI yogyatAthI chUTI te dravyamokSa. saha sahanA kAraNe svataMtra avasthA thAya che. nimittathI thayuM ema kahevuM te vyavahAra che, paNa nimittathI koi avasthA thAya e mAnavuM te mithyAtva che. karmano saMyoga sarvathA chUTayo te jIvamAM abhAvarUpI nimitta kAraNa (mokSa karanAra) ajIva, karma, chUTayAM te nimitta thayAM ema nAstirUpa (abhAvarU5) AropathI mokSa thayA yogya jIva vyavahArathI che. jIva ajIvamAM svataMtra upAdAnanI yogyatA, nimittanaimittikapaNuM tathA nava tattvanA vikalpa che ema jaNAvI, mana dvArA svataMtrapaNuM nakkI karAvyuM. koinA kAraNakAryarUpa parAdhInapaNuM jaNAvyuM nathI. ekalA svabhAvamAM navatattvanA bheda paDe nahi. nimittanI apekSAe vyavahAra (avasthAmAM nava athavA sAta bheda paDe che. (33) pUrNa zudhdha AtmasvarUpanI prApti (34) nija zudhdha paramAtma svabhAvamAM parama samarasIbhAve pariNavAthI AtmA ja mokSamArga che, ane upAdeya rUpa atIndriya sukhano sAdhaka hovAthI AtmA ja upAdeya che. (35) mokSanuM svarUpa oLakhI tene potAnuM parama hita mAnavuM, ATha karmono sarvathA nAza thavA pUrvaka AtmAnI je saMpUrNa zudhdha avasthA (paryAya) pragaTa thAya che tene mokSa kahe che. A avasthA avinAzI ane anaMta sukhamaya che. A prakAre sAmAnya ane vizeSarUpathI sAta tattvonI acaLa zradhdhA karavI tene vyavahAra-samyakatva (samyagdarzana) kahe che. jinendra deva, vItarAgI (digambara jaina) guru ane jinedrapraNIta ahiMsAmaya dharma paNa A vyavahAra samyagdarzananA kAraNa che eTale ke traNanuM yathArtha zradhdhAna paNa vyavahAra samyagdarzana kahevAya che. tene nIce jaNAvelA ATha aMgo sahita dhAraNa karavuM joie. vyavahAra samaktinuM svarUpa AgaLa samajAvyuM che. nizcaya samyakatvanA ekalA vyavahArane vayavahAra samakti kahevAtuM nathI. (36) jevI rIte vahANamAMthI ekaThuM thayeluM badhuM pANI kADhI nAkhavAthI vahANa ekadama pANI vinAnuM thai jAya che tema AtmAmAMthI badhAM karmo judA paDI javAthI AtmAnI pUrupUrI zudhdha hAlata (mokSadazA) pragaTa thAya che eTale ke te AtmA mukta thai jAya che. boza ane boTamArga AtmAnA guNonI saMpUrNa nirmaLatA te mokSa che. svabhAva tarapha DhaLatI adhUrI nirmaLa avasthA te mokSamArga che. temAM guNa navA pragaTatA nathI paNa guNanI UMdhI avasthA badalAine kSaNa kSaNe nirmaLa avasthA pragaTa thatI jAya che. guNa to trikALa ekarUpa dhruva che, tenI paryAya badalAyA kare che. UMdhI mAnayatA badalAine savaLI mAnyatA dhruva svabhAvanA AdhAre thAya che; nimittanA laze ke avasthAnA lakSe nirmaLa dazA pragaTa thatI nathI paNa UlaTo rAga thAya che. (2) potAnA Atma svarUpanI saMpUrNa zudhdhatA te ja mokSa che. ane mokSano upAya te mokSa mArga che. muniliMga-digaMbara dazA vinA kevaLajJAna thAya nahi. bhAvaliMga hoya te mokSa thAya. bhAvaliMga na hoya to mokSa na thAya. bhAvaliMga hoya to ekarUpa che. evI dRSTi kare tene mokSamArga thayA vinA rahe nahi. AtmAnA zudhdha jJAnabaLane Azraye rAgarahita ruci thai aMtara sthiratA thAya te sAco mokSa mArga che. tyAre karmarUpI Asaktino abhAva che ne bIjI sahakArI sAmagrIno abhAva hoya che. AtmAnA zradhdhA, jJAnane cAritranI ekatA te mokSamArga che. tenA hovAthI mokSa bhedajJAnapama kArya siddha thAya ja. A vinA savasthA kArya na thAya ane e vakhate tene pratibaMdhaka (karma)no abhAva na hoya ema bane nahi. ahIM traNa kAraNa kahyAM (1) mokSa vakhate nimitta kAraNarUpe nagna dazA hoya ja ema kahyuM (2) mokSa thatI vakhate tapanuM nimittakAraNa kahyuM paNa te hoya ja evo niyama nathI. ne (3) trIjuM upAdAna kAraNa AtmAnAM samyagdarzana, samyagajJAna ane samyaka cAritranuM kAraNa hoya ja che. AtmAnI pUrNAnaMdamaya vItarAga dazA te mokSa che.
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ boNa janAranI saMkhyA : cha mAsa ane 8 samayamAM 608 jIvo mokSe jAya che. pore javAnA kAraNo :cAra kAraNa mokSe javAne kahyAM che. jJAna, darzana, cAritra ane tA. te eka bIjA avirodhapaNe prApta thaye mokSa thAya. bo mArga ane baMdhabArga zAstramAM be nayanI vAta che. eka AtmAzrita thatA bhAva te nizcayanI vAta ane bIjA karmazrita thatA bhAva te vyavahAranI vAta ema be prakAre vAta hoya che. AtmAzrita thatA bhAva te mokSamArga che ne karmAzrita thatA bhAva te baMdhamArga moNA zuM che ? mokSa te kai trikALI dravya-padArtha ke guNa nathI, paNa te jIvanA jJAnAdi guNonI pUrNa zudhdha avasthArUpa kArya pariNamana che; tenuM paheluM kAraNa samyagdarzana che. samyagdarzananuM lakSya pUrNa zuddha AtmA che, te pUrNatAnA dhayeye pUrNa taraphanI dhArA UpaDe che; vacce rAgAdi hoya vRtAdi zubhabhAva hoya paNa samyagdaSTi tene Asrava jANe che, te kAMi mokSanI sIDI nathI. samayatA kaho ke zudhdhatA kaho, jJAna-cAritra vagerenI zuddhinuM mULa samyagdarzana che. zubharAga te kAMI dharmanuM pagathiyuM nathI. rAganuM phaLa samyagdarzana nathI ne samyagdarzananuM phaLa zubha rAga nathI, banne cIjo ja judI che. AtmA zAMti-vItarAga svabhAva che; te puNya vaDe, rAga vaDe vyavahAra vaDe prApta thato nathI eTale ke anubhavamAM Avato nathI; paNa sIdho pote potAnA cetanAbhAva vaDe anubhavamAM Ave che; Avo anubhava thAya tyAre samyagdarzana thAya ne tyAre mokSamArga UghaDe. anaMta janma-maraNanA nAzanA upAyamAM ne mokSanA parama AnaMdanI prAptimAM samyagdarzana ja paheluM pagathiyuM che. tenA vagara jJAnanuM jANapaNuM ke zubharAganI kriyAo te badhuM nirarthaka che, dharmanuM phaLa tenA vaDe jarAya AvatuM nathI, mATe te nirarthaka che. navatattvonI ekalI vyavahAra zraddhA, vyavahAru jANapaNuM ke paMca mahAvratAdi zubha AcAra, te koi rAga AtmAnA samyakadarzana mATe jarAya kAraNarUpa nathI; vikalpanI madada vaDe nirvikalpatA kadI pAmatI nathI. samyakatvAdinI bhUmikAmAM tene yogya vyavahAra hoya che eTalI tenI maryAdA che, paNa te 771 vyavahAra che mATe tene laine nizcaya che-ema nathI. vyavahAranA jeTalA | vikalpo che te badhAya AkuLatA ane duHkha che. AtmAnA nizcaya ratnatraya ja sukharUpa enAkuLa che. jJAnIneya vikalpa te duHkha che. vikalpa vaDe kAMi AtmAnuM kArya jJAnIne thatuM nathI; te vakhate ja tenAthI bhinna evA nizcaya zradhdhA-jJAnAdi potAnA AtmAnA avalaMbane tene varte che. ane te ja mokSamArga che. AvA nirapekSa nizcaya sahita je vyavahAra hoya te vyavahAra vyavahAra tarIke sAco che. (2) koI ghaTatI ghaTanA nathI, koi maLI jato padArtha nathI, koi padavI nathI, koi ridhdhi, siddhi ke saMpatti nathI paNa AtmAnI eka dazA che. sarvathA svabhAva-pariNatimAM pariNamI javuM te mokSa che. pariNatinA pariNamanano prAraMbha nijapadanI prAptithI thAya che. kho, monuM phaLa ane mokSa prAnuiM kAraNa :mokSa eTale zudhdha sahaja AtmasvarUpanI prAptirUpa mokSa che. mokSanuM phaLa eTale kevaLa jJAna, kevaLa darzana, anaMta sukha ane anaMta vIryarUpa anaMta catuSTayanuM pragaTavuM te rUpa mokSa phaLa che. ane mokSamArga eTale nizcaya samyagdarzana, nizcaya samyajJAna ane nizcaya samphacAritrarUpa ratnatrayanI prApti te mokSa prAptinuM kAraNa che. motanya azuddha avasthAno sarvathA-saMpUrNa nAza thaI AtmAnA pUrNa zuddha paryAyanuM pragaTa thavuM te bhAvamokSa che. ane te samaye potAnI yogyatAthI dravyakarmono AtmapradezathI azvayaMta abhAva thavo te dravyamokSa che. mohatattvanuM sAdhana tattva zuddhopayogIo ja mokSamArga rUpa che mohatatvanI bhUla pUrNa nirAkuLa Atmika sukhanI prApti arthAta jIvanI saMpUrNa zudhdhatA te mokSanuM svarUpa che ane te ja kharuM sukha che paNa ajJAnI tema mAnato nathI. mokSa thatAM tejamAM teja maLI jAya athavA tyAM zarIra indriyo ane tenAM viSayo vinA sukha kema hoi zake? tyAMthI pharI avatAra levo paDe vagere. ema mokSa dazAmAM nirAkuLapaNuM mAnato nathI te mokSatatvanI viparIta zradhdhA che.
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ mohAdazA AtmAnI avasthAmAM vikArarahita sarvathA nirmaLapaNuM tenuM nAma mokSadazA che. moDAnuM kAraNa :nizcaya-vyavahAra ratnatrayarUpa mokSamArga moAnuM phaLa kevalajJAnAdi anaMta catuSTayanuM pragaTavuM te rUpa mokSanuM phaLa che. (2) bhagavAna kundakundAcArya jagata pAse jAhera kare che ke vikAra ane guNanA prakAranA bheda rahita ekalo jJAyaka chuM evI diSTa vaDe akhaMDa svabhAvanI zradhdhA karavI te ja mokSanuM mULa che. vyavahAra samajAvavA mATe bIjA padArtho che tenAthI AtmAne judo dekhADavA mATe kathanathI guNaguNInA bheda pADe, paNa vastune akhaMDa jJAyakapaNe jotAM tenA anaMtaguNa ekarUpa anubhavamAM Ave che, temAM vikalpa nathI, budhdhipUrvaka vikalpano khyAla paNa nathI, evI zradhdhAnuM jora te prathama ja dharmano upAya che ne te ja muktinuM kAraNa che. mokAnA prakAra :zrI jayasenAcArya deva vItarAgI saMta munivara kahe che- mokSanA be prakAra che. eka zaktirUpa mokSa, bIjo vyakitarUpa mokSa. tyAM paryAyamAM pariNamana thaine AtmAno pUrNa lAbha vyakatarUpe prApta thavo te vyakitarUpa mokSa che. ane je vastu je zudhdha pAriNAmika svabhAve che te zakitarUpa mokSa trikALa che. trikALa parama svabhAvarUpa je zudhdha zaktirUpa mokSa che. temAM mokSa karavo che ema nathI. e to prathamathI ja mokSa svarUpa che ane teno Azraya karIne paryAya je paripUrNa svabhAve pragaTa thAya te vyakitarUpa mokSa che. anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta sukha ane anaMta vIrya ema anaMta catuSTaya pragaTa thatAM te vyakatarUpa mokSa che ane te mokSamArganI paryAyathI prApta thAya che. e mokSa dravyathI prApta na thAya ema ahIM kahevuM che, paryAyamAM je mokSa thAya che e mokSamArganA kAraNathI thAya che, para padArtha enuM kAraNa nathI, tema trikALI dravya paNa enuM kAraNa nathI. vAstamAM to te te paryAyanuM zuddha upAdAna ja te paryAyanuM (mokSanuM) kAraNa che. mokSamArganI paryAyane ahIM mokSanuM kAraNa kahyuM che. e paNa apekSAthI vAta che. mokSamArganI je paryAya che te vyaya thaine mokSanI paryAya pragaTa thAya che, 772 paNa ema nathI ke jora karIne te mokSanI paryAyane utpanna karI de che vA karAvI de che. AvI vAta che. AtmAno trikALI dhruva svabhAva ane enA Azraye pragaTa thato mokSamArga samajAvIne aho! AcArya bhagavAne aMtarano khajAno kholI dIdho che. he bhAi! tAro caitanya khajAno aMdara mokSa svabhAvathI bharapUra che. emAM aMdara utarIne emAMthI joie eTaluM kADhaH samyagdarzana kADha, sabhyajJAna kADha, samyakcAritra kADha, kevaLa jJAna kADha ane mokSa kADha. ahA! sadA kALa emAMthI pUrNa jJAna ne pUrNa AnaMda lIdhA na kara; tAro khajAno khUTe ema nathI. ahA! tAruM Atma dravya avinAzI anaMtaguNa svabhAvathI bhareluM ahA mokSasvarUpa ja che. tuM cho mokSa svarUpa. ahA! AvA nija svabhAvanuM jJAnazradhdhAna thayuM tene mokSa pragaTatA zI vAra ! jeNe aMtaramAM zaktirUpa mokSa bhALyo tene mokSanA bhaNakAra AvI gayA ne tene alpakALamAM ja vyakitarUpa mokSa thAya che. vastu-dhruva Atma dravya zaktirUpe mokSa trikALa che, ane enA Azraye vyakitarUpa mokSa navo pragaTe che. paryAyamAM mithyAtva ho ke samyakatva ho, baMdhana ho ke mokSa ho; dravya svabhAva to trikALa mokSa svarUpa ja che, temAM baMdhana nathI, AvaraNa nathI, azudhdhatA nathI ke alpatA natI. ahAhA....! vastu to sadA paripUrNa jJAnadhana-AnaMdadhana prabhu mokSa svarUpa ja che, ahA...! AvA nija svabhAvanuM aMtarmukha thaine bhAna karanArane paryAyamAM baMdhana TaLIne pUraNa zudhdha mokSadazA thavA mAMDe che. aho! Avo alaukika mokSano mArga che ane enuM nAma dharma che. moLAnI paryAya kema pragaTe ? :anAdithI caitanya parama pAriNAmika parama svabhAvarUpa che tene nahi mAnatAM, parane potAnuM mAnavA rUpa UMdhI mAnyatA, parane potAnuM jANavArUpa ajJAna ne paramAM sthira thavArUpa avirati ema AtmAnI avasthAmAM traNa prakArano pariNAma vikAra dekhavo; AtmAnI vikArI avasthA AtmAthI thAya che. tema dekho. nirmaLa avasthA thavAnuM sAmarthya hovA chatAM tene bhUlIne traNa prakArano AtmAmAM pariNAma vikAra thAya che.
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ to paNa vikArane TALavAnuM sAmarthya potAmAM bhayuM che tene oLakhIne temAM sthira thAya to vikArano nAza thAya ane mokSanI zudhdha paryAya pragaTe. moTAnI paryAya pragaTavAnuM kAraNe sarvajJa bhagavAnanI vANImAM aneka jAtano vyavahAra Ave che. A vyavahAra na mAne to jJAna khoTuM ane nizcaya svarUpa na mAne to zradhdhA khoTI vastunuM jevuM svarUpa che tevI zradhdhA, tevuM jJAna ane tevuM ja AcaraNa karavAthI mokSa paryAya pragaTe che. monI prApti mATe zuM karavuM ? :aMtarmukha diSTa karI bhedajJAna kara. aMtarmukha diSTa vaDe ja bhedazAna thAya che. bhedajJAna vaDe ja aMdara zudhdha nizcaya paramArtha vastuAtma padArtha pote che teno anubhava thAya che. AnuM ja nAma dharma che ne AnuM ja nAma mokSano upAya che. anAdi kALanuM bhavabhramaNa maTADavAno A ja eka upAya che. mokSano paMtha HanaMta kALathI jIve badhuM karyuM che paNa vikArI bhAvathI chUTA paDavAno prayatna karyo nathI. avikArI sabaMdha svarUpa AtmAne samajaye ja mokSano paMtha pragaTe che. mokSane sAdhavA rUpa dorI hAthamAM Ave che; samyajJAna thatAM ja AsavothI bhedajJAna thAya che. mokSano mArga samyaktva jJAnayukata cAritra ke je rAgadvevaSa rahita hoya te jemaNe buddhi prApta karI hoya evA bhavya jIvone, kSINakaSAyapaNuM hotAM ja mokSano mArga hoya che. (2) sarva viratipaNuM moDAno rAjamArga :sarvaviratipaNuM moAbhAva nijasvarUpamAM vAsa moAmAM AtmA kyA rUpe rahe che? Hmukti avasthAmAM AtmA parasaMyoga rahita svasvabhAvamAM vyavasthita, nistaraMga samudrasamAna, sarva prakAranI utsukatAthI rahita, sarvathA kalezavarjita, kRtakRtya niSkalaMka nirAbAdha ane sadA AnaMdarUpa rahe che. - e ja parabrahmanuM svarUpa che. mokSa pAmelo jIva kayA rUpe rahe che. enuM A bahu ja suMdara ane sarasa vyApaka spaSTIkaraNa karavAmAM AvyuM che. ane te e che ke mutAtmA samasta para saMbaMdhothI rahita thai potAnA jJAna-darzana svabhAvamAM pUrNapaNe vyavasthita mokSAmAM jIvano sadbhAva che tenAM kAraNo H dravya, dravyapaNe zAzvata che, nitya dravyamAM paryAyono pratyeka samaye nAza thAya che. dravya sarvadA abhUta paryAyorUpe bhAvya (thavA yogya, pariNAmavA yogya) che, dravya sarvadA bhUta paryAyorUpe abhAvya (nahi thavA yogya) che, dravya anya dravyothI sadA zUnya che. dravya sadravyathI sadA azUnya che, (1) (2) (3) (4) (5) (0) (c) 773 rahe che. nistaraMga samudra samAna samasta rAgAdi vikalpothI zUnya rahe che. koi paNa prakAranuM duHkha kaleza kadI temanI pAse pharakI zakatuM nathI. temanuM koipaNa prayojana sidhdha thavA mATe bAkI nathI rahetuM. dravya-bhAvAdirUpe sarva prakAranA maLa ane vikArothI rahita thAya che. te koine koi bAdhA pahoMcADatA nathI, ane na temane koi koi prakAranI bAdhA pahoMcADI zake che te potAnA svarUpamAM magna thayA thakA sadA AnaMdamaya rahyA kare che. kAraNa ke tenAthI adhika suMdara ane spRhaNIya bIjuM koi paNa rUpa vizvamAM kayAMya nathI-AkhuM vizva tenA jJAnamAM jhaLake che. T koI jIvadravyamAM anaMta jJAna ane koIkamAM sAMta jJAna che, koIka jIvadravyamAM anaMta ajJAna ane koIkamAM sAMta ajJAna che. A badhuM anyathA nahi ghaTatuM thayuM, mokSamAM jIvanA sadbhAvane jAhera kare che. (mokSamAM jIvanI hayAtI ja na rahetI hoya to ukata ATha bhAvo ghaTe ja nahi. jo mokSamAM jIvano abhAva ja thaI jato hoya to (1) dareka dravya dravyapaNe zAzvata che-e vAta kema ghaTe ? (2) dareka dravya nitya rahIne temAM paryAyono nAza thayA kare che-e vAta kema ghaTe ? (3 thI 6) dareka paryAya sarvadA anAgata paryAyo bhAvya, sarvadA atIta paryAye abhAvya, sarvadA parathI zUnya ane sarvadA svathI azUnya che e vAto kema ghaTe ? (7) koIka jIvamAM dravyamAM anaMta jJAna che -e vAta kema ghaTe ?
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ (8) koIka jIvadravyamAM sAMta ajJAna che (arthAt jIvadravya nitya rahIne temAM ajJAna pariNAmano aMta Ave che.) e vAta kema ghaTe ? mATe ATha bhAvo dvArA mokSamAM jIvanI haiyAtI siddha thAya che. ) 1. je samyaktvathI vyuta chavAno na hoya evA samyaktvI jIvane anaMta jJAna che ane je cyuta thavAno hoya evA samyaktvI jIvane sAta jJAna che. 2. abhavya jIvane anaMta ajJAna che ane jene koI kALe paNa jJAna thavAnuM che evA ajJAnI bhavya jIvane sAMta ajJAna che. oLamArga :anAdi-anaMta sadA ekarUpa parama svabhAva bhAvasvarUpa nijaparamAtmadravya te dhruva trikALa che, te mokSamArga te parama svabhAvabhAvanA Azraye pragaTelI vartamAna paryAya che. eka trikALabhAvane eka vartamAna paryAyabhAva; AvA dravya paryAyarUpa baMne svabhAvo vastumAM eka sAthe che, vastu kadI paryAya vagaranI hoya nahi; dareka samaye te navI navI paryAya pariNamyA kare che. te paryAya jo aMtarmukha svabhAvabhAvamAM DhaLelI hoya to te mokSanuM kAraNa che, ne barhimukha parabhAvamAM DhaLelI hoya to te baMdhanuM kAraNa che, Ama baMdhamokSathI ramatuM tArI paryAyamAM samAya che. bIjuM koi tArA baMdha mokSanuM kAraNa nathI. potAnA parama svabhAvamAM ekAgra thaine AnaMdane anubhavanArI dhruvamAM DhaLelI ne dhruvamAM bhaLelI je dazA thAya te mokSamArga che ane te dharma che. dhruva sAmAnyane dhyeyamAM laine je dazA pragaTI te navI che; dhruva navuM nathI pragaTayuM paNa nirmaLa avasthA navI pragaTI che, ne te vakhate mithyAtvAdi jajUnI avasthAno nAza thayo che. nAza thavuM ne navuM upajavuM te paryAyadharma che te TakI rahevuM te dravya svarUpa che. AvI vastu dravya paryAya svarUpa che. aho dravya ane paryAyanuM AvuM alaukika anya svarUpa sarvajJa bhagavAne sAkSAt joie upadezya che. ahA! Ane samajatAM to tuM nyAla thai jAya ane tenA phaLamAM kevalajJAna phaLe evI A alaukika vAta che. (2) sahajAnaMdamaya nija zudhdha caitanyamaya AtmAmAM lIna thavuM e ja samyagdarzana-jJAna cAritramaya zudhdha 774 ratnatraya che. (3) jIvasvabhAvamAM niyata cAritra te mokSamArga che. jIva svabhAva kharekhara jJAnadarzana che kAraNa ke teo (jIvathI) ananyamaya che. jJAnadarzananuM(jIvathI) ananyamayapaNuM hovAnuM kAraNa e che ke vizeSacaitanya ane sAmAnya caitanya jeno svabhAva che evA jIvathI teo niSpanna che. (arthAt jIvathI jJAnadarzana racAyelAM che.) have jIvanA svarUpabhUta evAM te jJAnadarzanamAM niyataavasthita evuM je utpAdyayauvyarUpa' vRttimaya astitva te je rAgAdipariNAmanA abhAvane lIdhe aniMdita che-te cAritra che, te ja mokSamArga che. saMsArIomAM cAritra kharekhara be prakAranuM cheH (1) svacAritra ane (2) paracAritra, (1) svasamaya ane (2) parasamaya evo artha che. tyAM svabhAvamAM avasthita astitvasvarUpa (cAritra) te svacAritra che ane parabhAvamAM avasthita astitvasvarUpa (cAritra) te parasAritra che. jemAMthI (arthAtne prakAranA cAritramAMthI) svabhAvamAM avasthita asvirUpa cAritra - ke je parabhAvamAM avasthita astitvathI bhinna hovAne lIdhe atyanI aniMdita che te ahIM sAkSAt mokSamArga tarIke avadhAravuM. (A ja cAritra paramArtha zabdathI vAcya evA mokSanuM kAraNa che. anya nahi -ema nahi jANatAM thakA, mokSathI bhinna evA asAra saMsAranA kAraNabhUta mithyAtvarAgAdimAM lIna vartatA thakA ApaNo anaMta kALa gayo, Ama jANIne te ja jIvasvabhAva niyata cAritranI ka je mokSanA kAraNabhUta che tenI- niraMtara bhAvanA karelI yogya che. A pramANe sUtratAtparya che.) (4) svabhAvamAM avasthita astittvarUpa cAritra te sAkSAt mokSamArga che. saMsArI jIva, (dravya apekSAe) jJAna darzanamAM avasthita hovAne lIdhe svabhAvamAM niyata (nizcayapaNe rahelo) hovA chatAM jayAre anAdi mohanIyanA udayane anusarIne pariNati karavAne lIdhe uparAgayukata
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ upayogavALo (azuddha upayogavALo) hoya che. tyAre pote) bhAvonuM vizvarUpa paNuM (anekarUpapaNuM) rahyuM hovAne lIdhe tene je vividha prakAranA guNaparyAyapaNuM hoya che te para samaya arthAt para cAritra che, te ja (jIva) jayAre anAdi mohanIyanA udayane anusaratI pariNati karavI hoDIne azvayaMta zuddha upayogavALo hoya che tyAre (pote) bhAvanuM ekarUpapaNuM chuM hovAne lIdhe tene je nizcita guNaparyAyapaNuM hoya che te sva samaya arthAt svacaritra che. have, kharekhara jo koI paNa prakAre samyajJAna jayoti pragaTa karIne jhIva para samayane choDI svasamayane grahaNa kare che to karmabaMdhathI avazya chUTe che, jethI kharekhara (ema nakakI thAya che ke, jIvasvabhAvamAM niyata cAritra te mokSamArga che. (5) (9) AgamajJAna(9) te-pUrvaka tattvArtha zraddhAna ane (9) te banne-pUrvaka saMyatapaNuM-e traNenuM sAthe hovuM te ja mokSamArga che. (6) potAnA AtmAnI zuddhino paMtha-rasto-mArga-upAya. tene amRtamArga, svarUpamArga athavA kalyAmamArga paNa kahevAya che. (7) mokSanuM kAraNa (8) saMsArI jIva dravya apekSAo jJAna darzanamAM avasthita hovAne lIdhe svabhAvamAM niyata (nizcayapaNe rahelo) hovA chatAM, jayAre anAdi mohanIyanA udayane anusarIne pariNati karavAne lIdhe uparakata upayogavALo (azuddha upayogavALo) hoya che tyAre pote) bhAvonuM vizvarUpaNumuM (anekarUpapaNuM) rahyuM hovAne lIdhe tene je aniyata guNa paryAyapaNuM hoya che te para samaya athAt paracAritra che, te ja (jIva) jayAre anAdi mohanIyanA udayane anusaratI pariNati karavI choDIne atyaMta zuddha upayogavALo hoya che tyAre (pote) bhAvanuM ekarUpapaNuM rahyuM hovAne lIdhe tene je niyata guNaparyAyapaNuM hoya che te svasamaya arthAt svacAritra che. have, kharekhara jo koIpaNa prakAre samyajJAna jayoti prakaTa karIne jIva para samayane choDIne svasamayane grahaNa kare che to karmabaMdhathI avazya chUTe che, jethI kharekhara (ema nakakI thAya che ke, jIva svabhAvamAM niyata cAritra te mokSamArga che. (9) mokSamArga e agamya temaja saraLa che. 775 agamya - mAtra vibhAvadazAne lIdhe matabhedo paDavAthI koI paNa sthaLe mokSamArga samajAya tevuM rahyuM nathI, ane tene lIdhe vartamAnamAM agamya che. mANasa marI gayA pachI ajJAna vaDe nADa jhAlIne vaidAM karavAnAM kuLanI barAbara matabheda paDavAnuM phaLa thayuM che. ane tethI mokSamArga samajAya tema nathI. saraLa :- matabhedanI kaDAkUTa javA daI, AtmA ane pudgala vacce vaheMcaNI karI, zAMtapaNe AtmA anubhavavAmAM Ave to mokSamArga saraLa che, ane dUra nathI. jema ke eka graMtha vAMcatAM keTalIka vakhata jAya te tene samajatAM vadhAre vakhata javo joIe, te pramANe aneka zAstro che, te ekeka vAMcyA pachI teno nirNaya karavA mATe besavAmAM Ave to te hisAbe pUrvAdikanuM jJAna ane kevaLajJAna keme prApta thAya nahIM, arthAt tema bhaNavAmAM AvatAM hoya to koI divasa pAra Ave nahI, paNa tenI saMkalanA che, ne te zrI gurudeva batAve che ke aMtarmuhartamAM mahAtmAo te prApta kare che. A jIve nava pUrva sudhI jJAna meLavyuM to paNa kAMI siddhi thaI nahIM, tenuM kAraNa vimukha dazAe pariNamavAnuM che. jo sanmukha dazAe pariNamyA hoya to tallaNa mukata thAya. parama zAMta rasamaya bhagavatI ArAdhanA jevA eka ja zAstranuM sArI rIte pariNamana thayuM hoya to basa che, kAraNa ke A ArA-kALamAM te saheluM sarala che. (10) (9) AgamajJAna (9) tapUrvaka tattvArtha zradhdhAna ane (9) te bannapUrvaka saMyatapaNuM -e traNenuM sAthe hovuM te ja mokSamArga che. (11) Atma AtmAne jANI-zradhdhI AtmAmAM ja varte e ja mokSa mArga che. (12) rAgathI Agho khasIne jJAna vaDe aMtaranA svabhAvamAM ghUsI jAya tyAre zudhdha AtmAnA apUrva anubhavasahita mokSamArga zarU thAya che. (13) aMtaranA Azraye rAga rahita rUci thai aMtara sthiratA thAya te sAco mokSamArga che. tyAre karmarUpI pratibaMdhano abhAva che ne bIjI sahakArI sAmagrIno sadbhAva hoya che, mokSadazAmAM zarIranI naganadazAno niyama che. mokSadazAmAM manuSyapaNuM, bAdarapaNuM,uttama saMhanana vagere sahakArI samartha
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAraNa che. AtmAnAM zraddhA, jJAna ne cAritranI ekatA te mokSamArga che. tenA hovAthI mokSarUpa kArya siddha thAya ja. ne A vinA sarvathA kArya na thAya. ane e vakhate tene pratibaMdhaka karmano abhAva na hoya ema bane nahi. ahIM traNa kAraNa kahyA | mokSa vakhate nimittakAraNarUpe nagna dazA hoya ja ema kahyuM mokSa thatI vakhate tapanuM nimitta kAraNa kahyuM paNa te hoya ja evo niyama nathI. ne trIjuM upAdAna kAraNa AtmAnAM zraddhA-jJAna-cAritranuM kAraNa hoya ja che. (13) nija paramAtma dravyanA Azraye mokSamArga che, paranA Azraye mokSamArga nathI. zuM kIdhuM ? A samyagdarzana-jJAna-cAritranA pariNAma e traNe svAzrita pariNAma che, temAM paranuM ke rAganuM avalaMbana jarAya nathI. te traNeya bhAvo zudhdhAtmAbhimukha che ne parathI vimukha che. A rIte mokSamArga atyaMta nirapekSa che, parama udAsIna che. jeTalA para sanmukhanA parAzrita rAgAdi vyavahArabhAvo che te koi paNa mokSamArga nathI. svAbhimukha svAzrita pariNAmamAM vyavahAranA rAganI utpati ja thatI nathI. mATe te rAgAdi bhAvo mokSa mArga nathI; je svAzrita nirmaLa ratnatrayarUpa bhAva che te ja mokSamArga che. ane te ja dharma che. tene ja Agama bhASAthI upazamAdi bhAvatraya kahevAmAM Avela che. e to prathamathI ja mokSa svarUpa che ane teno Azraya karIne paryAya je paripUrNa svabhAve pragaTa thAya te vyakitarUpa mokSa che. anaMta jJAna, anaMta darzana, anaMta sukha ane anaMta vIrya ema anaMta catuSTaya pragaTa thatAM te vyakatarUpa mokSa che ane te mokSamArganI paryAyathI prApta thAya che. e mokSa dravyathI prApta na thAya ema ahIM kahevuM che, paryAyamAM je mokSa thAya che e mokSamArganA kAraNathI thAya che, para padArtha enuM kAraNa nathI, tema trikALI dravya paNa enuM kAraNa nathI. vAstamAM to te te paryAyanuM zudhdha upAdAna ja te paryAyanuM (mokSanuM) kAraNa che. mokSamArganI paryAyane ahIM mokSanuM kAraNa kahyuM che. e paNa apekSAthI vAta che. mokSamArganI je paryAya che te vyaya thaine mokSanI paryAya pragaTa thAya che, paNa ema nathI ke jora karIne te mokSanI paryAyane utpanna karI de che vA karAvI de che. AvI vAta che. AtmAno trikALI dhruva svabhAva ane enA Azraye pragaTa thato mokSamArga samajAvIne aho! AcArya bhagavAne aMtarano khajAno kholI dIdho che. he bhAi! tAro caitanya khajAno aMdara mokSa svabhAvathI bharapUra che. emAM aMdara utarIne emAMthI joie eTaluM kADha: samyagdarzana kADha, samyajJAna kADha, samakyAritra kADha, kevaLa jJAna kADha ane mokSa kADha, ahA! sadA kALa emAMthI pUrNa jJAna ne pUrNa AnaMda lIdhA na kara; tAro khajAno khUTe ema nathI. ahA! tAruM Atma dravya avinAzI anaMtaguNa svabhAvathI bhareluM ahA mokSasvarUpa ja che. tuM cho mokSa svarUpa. ahA! AvA nija svabhAvanuM jJAnazradhdhAna thayuM tene mokSa pragaTatA zI vAra ! jeNe aMtaramAM zaktirUpa mokSa bhALyo tene mokSanA bhaNakAra (14) bhagavAna AtmA trikALI prabhu eka samayanI paryAya vALo paNa nathI. e to sahaja anaMtajJAna, anaMta sukhAmRta, anaMtacitthati ne trikALa zradhdhAthI bharapUra bharelo bhagavAna che. evA nija Atma svarUpane bhAvavuM-anubhavavuM, arthAta emAM ekAgratA ne ramaNatA-lInatA karavI. ahIM bhAvavo eTale vikalpa karavo ema vAta nathI paNa prathama tene zradhdhAmAM laine zeya banAvIne pachI temAM ramavuM-lIna thavuM ema vAta che. A samyagdarzana-jJAna-cAritra che ne A mokSamArga che. (15). AtmAnAM samyagdarzana-jJAna-cAritra te mokSamArga che. (16) mokSano prathamamAM prathama upAya AtmAmAM bhedajJAna jayoti pragaTa karavI te che; tene samyajJAna jayoti kahe che. jema aMdhakAranA kAraNe badhI cIja judI judI jaNAya nahi tema ajJAnarUpI aMdhakAramAM mana, vANI, deha, puNaya, pApa vagere AtmAthI judA che te judA jaNAya nahIM, paNa bhedajJAna parathI
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ 777 e che ke koi agiyAramI gAthAno Azaya na samaje ane ekaluM akhaMDa tattva che, avasthA nathI ema mAnI vyavahAranuM jJAna na kare to puruSArtha karI zake nahi mATe nizcaya ane vyavahAranI avirodhI saMdhithI mokSamArganuM svarUpa banne gAthAmAM samajAvyuM che. A samajyA vinA vyavahAranI pakaDa kare to tattvanI zradhdhAno nAza thAya, avasthAnA prakAra na jANe to mokSamArgano nAza thAya; eTale je koi vyavahAra na mAnato hoya tene cokhavaTathI samajAya te mATe A bAramI gAthA che. judApaNAno bodhano udaya (pragaTa) thavAthI sarva para dravyothI chUTI nirAvalaMbI thai darzanajJAna svabhAvamAM jIva pravarte che. mana, vANI, deha, puNaya, pApa, rAga vagere huM nathI evI je zradhdhA thAya tyAre zradhdhAmAM 'parathI chUTavuM' thayuM. ahIM to hajI mokSadazA kema pragaTa thAya tenI zradhdhA eTale oLakhANa karavAnI vAta che. (17) duHkhano nAza ane sukhanI prApti (18) potAnA AtmAnI zudhdhino paMtha-rasto-mArga-upAya amRtamArga; svarUpamArga; kalyANamArga. (19) vastusthiti jema che tema jANavApaNe rahenAro huM to eka jJAyakabhAva mAtra AtmA chuM-ema potAne jANavo; anubhavavo te mokSamArga che. (20) nija zudhdha paramAtma svabhAvamAM parama samarasIbhAve pariNamavAthI AtmA ja mokSamArga che, ane upAdeyarUpa atIndriya sukhano sAdhaka hovathI AtmA ja upAdeya che. moTAbhArga prapaMthasaska :mokSamArgano vistAra jANAvanArI, mokSamArgane vistArathI kahenArI, mokSamArganuM vistRta kathana karanArI mokSamArganuM utkaTa sAdhana :ajJAnIne kramAnusAra tathA baLatArUpI udyamathI karma pAke che ane jJAnIne to jJAnIpaNAne lIdhe vartatA triguptapaNArUpa pracaMDa udyamathI karma pAke che; tethI je karma ajJAnI aneka zata-saharSa-koTi bhavo paDe, mahA kaSTathI, oLaMgI jAya che. te ja karma jJAnI udvArA mAtra vaDe ja ramatamAtrathI ja naSTa kare che. vaLI ajJAnIne te karma, sukha duHkhAdi vikAra rUpa paribhramaNane sAthe karIne nUtana karmarUpa saMtati mUkatuM jAya che. ane jJAnane to sukhada:Adi vikArarUpa thI pariNamana nahi hovAthI te karmarUpa saMtati mukatuM jatuM nathI. mATe AtmajJAna ja mokSamArganuM saMtuTa sAdhana che. khoNAmArganuM svarUpa nirapekSa, nirvikArI jJApaka svabhAvane yarthAya nyAyathI lakSamAM lIdho tenA jore vikArano nAza thAya che, paNa vikArane lakSe ke nirmada avasthAne lo rogano nAza thato nathI. AvI zradhdhArUpa yarthAtha svarUpano nizcaya jene hoya che tene to vartamAna avasthAno barAbara viveka hoya ja; chatAM ahIM vyavahArano vizeSa khulAso karavA mATe upadezamAM vyavahArathI kahevuM paDe ke, tuM azubha rAga choDavA mATe zubhabhAvano Teko le. vaLI bIjo Azaya | moTAmArganA bhakato ArAdhako; upAsako mokSamArganA virodhI kudeva, kuguru ane kuzAstranI zradhdhA, jJAna ane te rU5 AcaraNa te mithyA zradhdhA-jJAna cAritra che. ane te duHkharUpa che. mozAyatana:mokSanuM sthAna moAba :mokSa nAmathI kahevAto mozAyatana :mokSanuM sthAna poNAthInuM prathama kartavya :Agama vinA padArthono nizcaya thato nathI, padArthonA nizcaya vinA azrakAjanita taralatA, parakartutvAbhilASAjanita kSobha ane parabhokatRtvabhilASAjanita asthiratAne lIdhe ekAgratA thatI nathI, ane ekAgratA vinA eka AtmAnAM zraddhAna-jJAna-vartanarUpe pravartatI zuddhAtmapravRtti nahi thavAthI munipaNuM thatuM nathI. mATe mokSArthInuM pradhAna kartavya zabdabrahmarUpa AgamamAM pravINatA prApta karavI te che. moAthInuM prathama kartavya :Agama vinA padArthono nizcaya thato nathI; padArthonA nizcaya vinA azradhdhAjanita taralatA, parakartutvAbhilASAjanita kSobha ane parabhokatRtvAbhilASAjanita asthiratAne lIdhe ekAgratA thatI nathI; ane ekAgratA vinA eka AtmAnAM zradhdhAna-jJAna-vartanarUpe pravartatI zudhdhAtma pravRtti nahi thavAthI munipaNuM thatuM nathI. mATe mokSArthInuM pradhAna kartavya zabdabrahmarUpa AgamamAM pravINatA prApti karavI te che. maukitaAEALA:motInI mALA, motIno hAra
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ mogarI :lAkaDAnA moTA mAthAnI hathoDI mogha :niSphaLa; khAlI javuM khodho muzkela mojudagI astitva (2) mojUda, hayAtI, hAjarI, astitva () hayAtI moTerA puruSo rtIrthakara bhagavaMto, arihaMta bhagavaMto moTo poTaluM; anAja bharavAno kothaLo moTA mAna dhAtA duniyAnA kahevAtA moTA boTAbhAI 71mo janma divasa : 18mI ogaSTa 1917:zrAvaNa suda 11 1977 moDavuM maraDavuM, AMbaLavuM, dUra karavuM, troDavuM maitrI sarva jagatathI nirvera buddhi moda :AnaMda, prasannatA; khuzAlI; svasvarUpamAM parama pramoda moMdho durlabha mobho darajajo; AbarU;pratikA; ijajata (2) pratiSThA; AbarU; ijajata; ucca darajajo moLI pAtaLI vata DhIlI nabaLI vAta khoLo paDavo bhAva moLo paDavo eTale haLavo paDavo ghaTI javo ocho thavo; Acho thavo moha zuddha AtmAnI zraddhArUpa samyatvathI bhAva arthAmithyAtva te moha. (2) para taraphanA valaNavALo che te moha che. (3) darzana mohanIyanA vipAkathI je kaluSita pariNAma te moha che. (4) je yathArtha tattvanI apratipattirUpa(aprAptirU5) moha che te badho ya jIvane nathI. vAstavika cighana svarUpa cidAnaMdamaya AtmAnI viparIta mAnyatArUpa moha che. evo mohabhAva badhoya AtmAne nathI. kAraNa ke te pula pariNAmamaya hovAthI potAnI anubhUtithI bhinna che. ahAha ! jeNe nija caitanyamaya svadravyano Azraya lIdho che te mithyAtavanA pariNAma rahetA nathI. ema ahIM kahe che. caitanyanA svarUpa je AtmA che tenAthI aneka viparIta mAnyatA rUpa moha che. e saghaLoya moha jIvane nathI kema ke caitanyanA sattavamAM teno praveI nathI ane zuddha caitanyano ekano anubhava karatAM e badhIya mithyA mAnyatArUpa mithyAtvano nAza thaI jAya che. jagatamAM tattvanA svarUpathI viparIta aneka mithyA mAnyatAo hoya che. je badhI ja jaDa padulanA pariNAmamaya hovAthI svanubhUtithI bhinna che. eTale ke svAnubhUti thatAM e badhI ya mithyA mAnyatAono abhAva thaI jAya che mATe che jIvane nathI. (5) mohamAMthI tRSNA ane tRSNAmAMthI moha ame paraspara janyajanaka bhAva sapuruSoe kahyo che. dukha tenuM haNAyuM hoya che ke jene moha nathI. tema moha paNa teno haNAyo hoya che ke tenA hadayamAMthI tRSNAno dAvAnaLa bujhAyo che ane tRSNA paNa tenI haNAI che ke jene pralobhano pajavatAM nathI ane jeno lobha haNAyo che tene kazuM (Asakita) hotuM nathI. (6) paramAM sAvadhAnI (7) mamatva, mamatA, anurAga (8) zuddha AtmAnI zraddhArUpa samyatvathI viruddhabhAva (arthAtu mithyAtva) te moha. darzana mohanIyanA udayathI utpanna thAya the moha. (9) mohanA traNa bheda che.-darzanamoha, rAga,ane dveSa. padArthonA yathArtha svarUpathI viparIta mAnyatA tathA tiryaMco ne manuSyo pratye takhtayapaNe karuNAbhAva te darzanamohanAM hni che. ISTa viSayomAM prati te rAganuM cihna che ane aniSTa viSayomAM aprati te dveSanuM cihache. A cihanothI traNe prakAranA mohane oLakhIne mumukSae teno tatkALa nAza karavo yogya che. (10) darzana mohanIyanA vipAkathI je kaluSita pariNAmane moha che. (11) para padArthamAM mamatA; putra, mitra, strI Adi padArthomAM Asakti mArApaNAnI bhAvanA (12) zudhdha AtmAnI zradhdhArUpa samaktavathI virUdhdha bhAva (arthAtu mithyAtva) te moha (13) paramAM potAnI mAnyatA; rAga; zubhabhAva mAro che, bhalo che evI mAnyatA te moha che; mithyAtva che. (14) anAdi anya vastubhUta moha sAthe saMyukatapaNe eTale ke temAM joDAelo hovAthI mithyAdarzana, ajJAna, ane aviratirUpa bhAvo utpanna thAya che. parane potApaNe mAnavArUpa mithyAbhAva, potAne jANavuM mUkIne ekalo parano ja viSaya kare te ajJAna, svamAM ekAgratA mUkIne paramAM ekAgratA kare te
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ asthiratA-avirati-etraNa vikArI pariNAma mohamAM joDAvAthI utpanna thAya che. (15) svarUpamAM bhrAnti eTale ke potAne bhUlI javuM ane parane potAnuM mAnavuM te ja anaMta saMsAranuM kAraNa che. samyagdarzana vaDe teno nAza thAya che. (16) motanA traNa bheda che. -darzana moha, rAga ane dveSa (1) padArthanA yarthAtha svarUpathI viparIta mAnyatA tathA tiryaMco ane manuSyo pratye tanmayapaNe karuNAbhAva te darzanAmIhanA cihna che. iSTa viSayomAM prIti te rAganuM cihna che. ane (3). aniSTa viSayomAM aprIti te dveSanuM cihna che. A cihnothI traNe prakAranA mohane oLakhIne mumukSuoe teno tatkALa nAza karavo yogya che. (17) para sAthe ekatvabudhdhi te mithyAmoha, A moha aparimita che, tathA asthiratArUpa rAgAdi te cAritra. moha, A moha parimita che. (18) para vastu pratyeno utsAhabhAva (19) svarUpanI asAvadhAnI. te vaDe anAdithI para cIja mArI, puNaya-pApa mArAM ema jIva mAne che. Ama parAdhInadaSTi hovAthI tene svataMtra thavAnI vAta gamatI nathI. (20) paramAM mArApaNano bhAva (21) mUrchA; para vastumAM mUjhAi javuM te, moha te huM chuM te mAnavuM (22) para vastu pratyeno utsAhabhAva-mamatvabhAva (23) mohanA traNa prakAra che; ajJAna-rAga-dveSa-ajJAna kaho ke moha kaho. ema moha-rAga ane dveSa e traNa mohanA prakAra che. (1) padArthanuM ayathArtha grahaNa arthAt padArthone jema che tema satya svarUpe na mAnatAM temanA vize anyathA samajaNa (2) tiryaMco-manuSyo pratye karuNAbhAva ane viSayono saMga arthAt iSTa viSayo pratye prIti ane aniSTa viSayo pratye aprIti A traNa mohanA liMgo che.-darzanAmoha, rAga ane dveSa 779 (1) padArthonA yarthAtha svarUpathI viparIta mAnyatA tathA tiryaMcone manuSyo pratye tanmayapaNe karuNAbhAva te darzanamohanA cihna che. (2) iSTa viSayomAM prIti te rAganuM cihna che ane (3) aniTa viSayomAM aprIti te dveSanuM cihna che. A cihnothI traNa prakAranA mohane oLakhIne mumukSue teno tatkALa nAza karavo yogya che. (24) svarUpamAM asAvadhAnI ane paramAM sAvabhAnI. rAgadveSanI kriyArahita mAruM svarUpa che, tevuM bhAna na hovuM te moha tene kAraNe paramAM ramaNatA kare che. paranI kartutva budhdhi te paramAM sAvadhAnI che. (25) svarUpanI asAvadhAnI. te vaDe anAdithI para cIja mArA, puya-pApa mAruM ema jIva mAne che. Ama parAdhIna draSTi hovAthI tene svataMtra thavAnI vAta gamatI nathI paNa tuM prabhu cho, pUrNa cho, nirvikArI cho, tenI zraddhA kara, svabhAvanI hA pADatAM aMdarathI anaMtu jora Avaze. (26) ajJAna (27) saMpUrNa bAhya padArthone potAnA AtmAnA je sukha-duHkha thatA kalpavAmAM Ave che te badho mohano doSa che. moha-karmanA udayavaza je daSTi vikArAdI utpanna thAya che tema ja kAraNe AvI miththAmAnyatA bane che, mohanA abhAvamAM AvuM kadI banatuM nathI. (28) mUjIMbuddhi (29) sva-paranA ekapaNAnI bhrAnti; mithyAdarzana (30) AtmAno asAvadhAnarUpa bhAva te jIva moha che; ane te bhAva vakhate mohanIya karmano udaya te ajIvamoha che. (31) AkuLatA te duHkha che ane tenuM mULa moha che eTale mohane lIdhe AkuLa-vyAkuLa pariNAma thAya che. AkhuM jagata mohAdhIna thaine duHkhI thai rahyuM che, ema he ziSa, tuM jo. paramAtmabhAvanAnA pratipakSI te moha darzanamoha tathA cAritramohanA bhedathI be prakAre che, e moha AtmabhAvanAmAM bAdhaka che. bAhyamAM strI putrAdino moha avazya tajavA yogya ja che, tathA atyaMtaramAM vAsanAnA vazathI vastuonA smaraNarUpa moha paNa vyAjya che. ema mohane tajIne AtmAmAM AtmabhAvanA karavI joie; e zudhdhAtmabhAvanA rUpa tapazvaraNa che te tapanuM
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ 380 sAdhya A zarIra che tethI zarIrane arthe je AhArAdi levAmAM Ave che te pratye paNa mamatA na karavI. (32) para dravyamAM mamatvarUpa pariNAma tene moha kahe che. (33) kartA karmapaNAnuM ajJAna (34) svarUpamAM bhrAnti eTale ke potAne bhUlI javuM ane parane potAnuM mAnavuM. te ja anaMta saMsAranuM kAraNa che. samyagdarzana vaDe teno nAza thAya che. (35) para vastu pratyeno utsAha; mArApaNAno bhAva (36) moha ane kSobha rahita pariNAma, sAmya, dharma, ane cAritra e badhAM ekArNavAcaka che. (37) mithyAdarzana ; atattvazradhdhAna (38) A jIva jayAM sudhI cetana-acetanarUpa para padArthomAM potApaNAnI-mArApaNAnI budhdhi rAkhe che. para padArthone potAnA samaje che. tyAM sudhI moha-mithyAtva vadhato rahe che. (39) mUDhatA; ghelachA (40) mohajanita rAga-dveSamAM badhA kaSAyono samAveza thAya che. rAgamAM mAyA, lobha A be kaSAyo ane hAsya, rati tathA kAma (veda) A traNa no kaSAyomAM samAveza thAya che ane dveSamAM krodha, mAna A be kaSAyo tathA arati, zoka, bhaya ane gupsA (glAni) A cAra no kaSAyomAM samAveza thAya che. je rAga mithyAdarzana sahita hoya che tene moha kahe che. (41) zudhdha AtmAnI zradhdhArUpa samyaktathI virudhdha bhAva arthAt mithyAtva te moha che. moha rAzi mohanI duSTa gAMTha moha mugdha mohamAM pAgala; mohathI pAgala thayelA. bhramaNA bhrAntimAM paDelA moha yUha :moha samUha(je munI samasta mohasamUhano nAza karyo hovAthI potAnuM svarUpa para dravyanA svabhAvarUpa bhAvothI rahita che evI pratIti ane jJAna jemane varte che, tathA te uparAMta je kevaLa svadravyamAM ja nirvikalpapaNe azvayaMta lIna thaI nija svabhAvabhUta darzana jJAna bhedone AtmAthI abhedapaNe Acare che. je muniMdra svacAritranA AcaranAra che. proha aMdhakAra :ajJAna aMdhakAra mohakarma kevI rIte jItAya ? :jaDa mohakarma phaLa devAnA sAmarthyathI pragaTa udayarUpa thAya che. phaLa devAnA sAmarthyathI eTale anubhAgathI ahIM je karma sattAmAM paDayAM che tenI vAta nathI. paNa udayamAM AvyAM che enI vAta che. udayapaNe je karma pragaTa thAya che te bhAvaka che, ane vikArI thavAne lAyaka je jIva che tene e karmano udaya nimitta kahevAya che. karma bhAvaka kone thAya che? ke je jIva karmane anusarIne vikAra-bhAvya kare che tene ja karmano udaya bhAvaka kahevAya che. ane te jIvane bhAvya kahevAya che. bhAvaka karmano udaya to jaDamAM Ave che, paraMtu tenA anusAre jayAM sudhI pravRtti che tyAM sudhI asthiratA thAya che tathA bhAvyarUpa vikAra thAya che. jethI bhAvya bhAvaka banne eka thAya che. eka thAya che eno artha ema che ke banneno nimitta naimittika saMbaMdha thAya che. e jitendriya jina thayo che, paraMtu haju bhAvya-bhAvaka-saMkaradoSa TALavAno bAkI che. cAritra-mohano udaya Ave che ane tenA anusAra pravRtti thavAthI bhAvya-vikArI dazA thAya che. jJAnI te vikArI bhAvya ne upazama kare che. karmano udaya Ave mATe tene anusaravuM ja paDe ema nathI. paraMtu karmano udaya Ave tyAre jo tene anusare to te bhAvya-vikArI thAya che. je AtmA bhedajJAnanA baLa dvArA, udaya taraphanA valaNavALA bhAvane na thavA detAM, dUrathI udayathI pAcho vaLIne, jJAyakabhAvane anusarIne sthiratA kare che tene mohakarmadoSa bhAvya-bhAvasaMkaradoSa TaLe che. dUrathI ja pAchovALIne eTale zuM ? bhAvaka evA udayane anusarIne AtmAnI paryAyamAM vikArI bhAvya thayuM ane pachI tenAthI haTha, pAcho vaLe ema nahi, paraMtu bhedajJAnanA baLathI udayamAM joDAyo ja nahi arthAt udaya taraphano vikArI bhAvya chayo ja nahi tene dUrathI pAcho vALyo ema kahevAya che. svabhAva taraphanA valaNathI para taraphanuM valaNa chUTI gayuM tene dUrathI ja pAcho vALIne ema kahyuM che. ahAhA ! bhedajJAnanA baLa dvArA arthAt jJAyakabhAva taraphanA vizeSa jhukAvathI parathI bhinna huM eka jJAyaka chuM ama aMtarasthiratAnI vRddhithI jene udaya taraphathI dazA ja utpanna na thaI tene bhAvya-bhAvaka saMkaradoSa dUra thayo ane teNe mohane jItyo che. keTalAka loko ema mAne che ke jevo karmano udaya Ave tevo bhAva jIvamAM thAya ja, tathA karma nimittapaNe thaIne Ave che tethI jIvane vikAra karavo ja paDe che.paraMtu bheda jJAnanA baLa vaDe karmathI dUra ja pAcho vaLI udayane anusare nahi
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ to bhAvya-vikArI thAya nahi, udaya jaDa karmanI paryAya che ane vikAra AtmAnI paryAya che. jaDanI paryAya ane AtmAnI paryAya vacce akSayanI abhAva che. jethI udaya Ave te pramANe vikAra thAya ke karavo paDe ema nathI. mohakarma che ema enI asti siddha karI, have te phaLadevAnA sAmarthyarUpa pragaTa thayuM- eTale ke sattAmAMthI te pAkamAM -udayamAM AvyuM. jo jIva tene anusarIne bhAvya-vikAra kare to udayane bhAvakapaNe pragaTa thayo ema kahevAya ane moharUpa thanAra jIvane bhAvya kahevAya che. bhAvya AtmAne bhedajJAnanA baLa dvArA dUrathI ja pAcho vALavAthI udaya taraphanuM lakSa chUTI jAya che. ane potAnA svabhAva upara lakSa jAya che. Ane mohanuM jItavuM kahe che. je samaye udaya Avyo te samaye ja sAthe ja rAgano abhAva hoya che, kAraNa ke udaya Avyo tyAre tenA anusAre pariNamana na thayuM ane tethI rAga utpanna ja thayo nahi. je sattAmAM mohakarma che te have phaLa devAnA sAmarthyathI udayamAM Ave che te samaye jJAnanI paryAyamAM tene anusarIne asthiratArUpa bhAvya thavAnI yogyatA paNa che. A pramANe bannenI asti siddha karI. have te jJAnI AtmA baLapUrvaka mohano tiraskAra karIne nimitta taraphano Adara choDI de che. karmanA vipAkano anAdara karIne te jJAnI aMdara bhagavAna jJAyaka trikALInA AdaramAM-AzrayamAM jAya che. jene bhAvya-bhAvaka saMkaradoSa dUra thAya che. vastusthiti ja AvI che, potAnA bhAvamAM enuM bhAsana thavuM joIe. ema ne ema mAnI le te kAma Ave nahi. jJAnanA svabhAva vaDe anya dravyonA svabhAvothI thatA sarva bhAvothI paramokSa bhinna evA potAnA AtmAne je muni anubhave che te nizcayathI jitamoha che teNe mohane jItyo che paNa haju TALyo nathI. mohano upazama karyo che paNa kSaya karyo nathI. eTalo puruSArtha haju maMda che. munine ane samakitIne dRSTimAM rAgano abhAva che. jethI karmanA udaye rAga thAya che ema nathI. paraMtu paryAyamAM rAga thavAnI lAyakAta che tethI bhAvaka (karma) taraphanuM valaNa thatAM rAgarUpa bhAvya thAya che. have muni bhAvaka je 381 mohakarma tenI upekSA karIne- tenuM lakSa choDIne eka jJAyakabhAva trikALI dhruva bhagavAnano Azraya kare che tene jimoha jina kahe che. bhAI ! A eka (jJAyaka) bhAva jene yathArtha bese ene badhA bhAva paryAya besI jAya paNa jene eka bhAvanAM ThekAMNAM na maLe te nAkhe karma upara. paNa tethI zuM thAya ? (saMsAra na maTe) kevo che jJAna svabhAva ? A samasta loka upara tarato che. jJAnanI paryAyamAM svapara prakAzaka thavAno svabhAva che. jethI jJAna svabhAva vaDe te zeyane "lokane jANe che chatAM te jJeyathI bhinna rahe che. zeyane barAbara jANato hovA chatAM zeyarUpa thato nathI. tarato rahe che eTale jANavA yogya zeyathI judA rahe che. vaLI te jJAna svabhAva pratyakSa udyotapaNAthI sadAya aMtaraMgamAM prakAzamAna che. jethI jJAnanI paryAya aMtaramAM AtmAne viSaya banAvatAM te pratyakSa thAya che. Avo avinAzI bhagavAna AtmasvabhAva potAthI ja siddha ane pararmArtha sat che. ahAha ! AtmA to bhagavAna che paNa teno jJAnasvabhAva paNa bhagavAna che. A bhagavAnanI stuti che. eTale pote bhagavAna che enI stuti che. mohakarSanA baLapUrvaka tiraskAra :baLapUrvaka mohakarmanA tiraskAra karyo ke jagatanA koi paNa padArthano huM kartA hartA nathI. jagatanA koi paNa padArtho tathA koi paNa zubhAzubhabhAva ane sukharUpa ke madadagAra nathI ema baLapUrvaka mohano tiraskAra karIne samasta bhAvya-bhAvaka saMkaTadoSa dUra karyo. ahIM AcAryadeve baLapUrvaka mohano tiraskAra kahIne puruSArtha batAvyo che. huM jJAyakajayoti caitanyamUrti chuM, rnidoSa ane nirAvalaMbana chuM. deva, guru zAstranuM paNa mane avalaMbana nathI ema paranA avalaMbana vagara nirAvalaMbana svabhAvamAM ekAgra thayo ne paramAM joDAyo nahi eTale mohano baLapUrvaka tiraskAra saheje thayo. bIjo koi tiraskAra karavAno nathI. potAno nirvikalpa, vItarAga svabhAvamAM sthira thayo eTale mohano tiraskAra saheje thai jAya che. A ja kharo puruSArtha che, A ja kharo dharma che, ane A ja kharI bhagavAnanI bhakti che.
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) mohobhavihIna zuddha AtmAnI zraddhArUpa samyatvathI viruddha bhAva arthAt mithyAtva te moha, ane nirvikAra nizcaLa caitanya pariNatirUpa cAritrathI viruddha bhAva arthAt asthiratA te kSobha, moha ane kSobha rahita pariNAma te sAmya, dharma ane cAritra e badhA ekAAvAcaka che. mohagraMthi mohagraMthinuM mULa rAga dveSa che (2) mohanI draSTa gAMTha mohagraMthibheda darzana moharUpI mAnanuM bhedAvuM-tUTavuM mohadaNathi :mohanI duSTa gAMTha mohabreSamayapaNA vaDe azubhapaNuM hoya che. mohamaya pariNAma temaja draSamaya pariNAma azubha che. mohanA rAyano upAya :jinazAstra dvArA pratyakSAdi pramANothI padArthone jANanArane niyamathI mohano saMcaya kSaya pAme che. tethI zAstra samyaka prakAre abhyAsavA yogya che. (2) je pariNAma bhAva jJAnanA avalaMbana vaDe DhIkRta hoya evA pariNAmathI dravyakRtano abhyAsa karavo te mohakSaya karavAmAM upAyAMtara che. mohano kSaya karavA icchatA paMDitajano AgamamAM kahelA anaMta guNomAMthI asAdhAraNa ane bhinnalakSaNabhUta guNo vaDe anaMta dravya paraMparAmAM A svadravya che. ane A padravyo che. evo viveka karo. te A pramANe :sat ane akAraNa hovAthI svatasima aMtarmukha ane bahiMmukha prakAzavALuM hovAthI sva paranuM jJApaka evuM je A, mArI sAthe saMbaMdhavALuM, mAruM caitanya tenA vaDe te ja (caitanya) samAna jAtIya athavA asamAnajAtIya anya dravyane choDIne mArA AtmAmAM ja varte che tenA vaDe- huM potAnA AtmAne sakaLa trikALe dhRvatva gharatuM dravya jANuM chuM. e rIte pRthakapaNe vartatAM svalakSaNo vaDe ke je (svalakSaNo, anya dravyane choDIne te ja dravyamAM varte che temanA vaDeAkAzane, dharmane, adharmane, jJAnane, pugalane ane AtmAntarane dravyo tarIke nakakI karuM chuM (arthAt jema caitanya lakSaNa vaDe AtmAne dhruva dravya tarIke jAyo, tema avagAha hetutva, gati hetutva vagere lakSaNo ke jeo svasakyabhUta dravya sivAya anya dravyomAM vartatAM nathI temanA vaDe AkAza, dharmAtikAra vagere bhinna bhinna dhruva dravyo tarIke jANuM chuM mATe huM AkAza nathI, 782 dharma nathI, adharma nathI, kALa nathI, pudagala dharma ane AtmAtaMra nathI; kAraNa ke eka oraDAmAM pragaTAvelA aneka dIvAnA prakAzanI mArka A dravyo ekaThAM thaine rahetAM hovA chatAM mAruM caitanya (nija) svarUpathI azruta ja thayuM ane pRthaka jaNAve che. A pramANe jeNe sva-parano viveka nizcita (nakakI) karyo che evA A AtmAne vikArakArI mohAMkarano prAdurbhAva thato nathI. (vikAra karanAro mohAMkura pragaTa thato nathI.) mohanA traNa bheda darzanamoha, rAga ane dveSa (1) padArthanA yathArtha svarUpathI viparIta mAnyatA tathA tiryaMco ne manuSyo pratye tanmayapaNe karuNAbhAva te darzanamohanAM cihna che. ITa viSayomAM prIti te rAganuM citna che. ane aniTa viSayomAM aprIti te dveSanuM cihna che. A cinothI traNe prakAranA mohane oLakhIne mumukSue teno tatkALa nAza karavo yogya che. mohanA nAthano upAya ahaMta bhagavAna ane potAno atAmA nizcayathI samAna che. vaLI aheMta bhagavAna moharAgadveSa rahita hovAne lIdhe temanuM svarUpa atyaMta spaSTa che, tethI jo jIva dravya-guNa-paryAya-paNe te (Ita bhagavAnanA) svarUpane mana vaDe prathama samajI le to "A je "AtmA, AtmA " evo ekarUpa (kathaMcita sadazya) trikALika pravAha te dravya che, tenuM je ekarUpa rahetuM caitanyarUpa vizeSaNa te guNa che ane te pravAhamAM je kSaNavartI vyatireko te paryAyo che" ema potAno AtmA paNa dravya-guNa-paryAyapaNe tene mana vaDe khyAlamAM Ave che. e rIte trikALika nija AtmAne mana vaDe khyAlamAM laIne pachI jema motIone ane dhoLAzane hAramAM ja aMrtagata karIne kevaLa hArane jANavAmAM Ave che tema Atma paryAyone ane caitanyaguNane AtmAmAM ja aMtargarbhita karIne kevaLa AtmAne jANatAM pariNAmI-pariNAma-pariNatinA bhedano vikalpa nAza pAmato jato
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ 783 hovAthI jIva niSkriya cinmAtra bhAvane pAme che ane tethI moha (darzana moha) |. mohanIya rma mohanIya karmanA be bheda. darzana mohanIya ane cAritra mohanIya. nirAzraya thayo thako vinAza pAme che. AtmAnA zradhdhA guNano vikArI bhAva eTale ja mithyAtva e ja darzana (hAra kharIdanAra mANasa kharIda karatI vakhate to hAra, tenI dhALoza ane mohanIya. tathA cAritra guNano vikArI bhAva eTale rAga-dveSa e ja cAritra tenAM motI-e badhAMyanI parIkSA kare che paraMtu pachI dhoLAza ane motIone mohanIya. (2) krodha, mAna, mAyA ane lobha e cAra prakAranA kSAyanI hAramAM ja samAvI daIne-temanA paranuM lakSa choDI daIne kevaLa hArane ja jANe saMjavalana prakRti 7me guNasthAne vartatA sAdhakane jItavAnA bAkI hoya che. che. jo ema na kare to hAra paheryAnI sthitimAM paNa dhoLAza vagerenA tene jItavA mATe tenA pratye kevI zUravIratAthI vartavuM joie. te varNavatAM vikalpo rahevAthI hAra paheryAnuM sukha veThI zake nahi.) zrImadda apUrva avasaranI 7mI kaDImAM kahe che ke potAne thatA krodha pratye ja mohanA lahANo padArthone jema che tema satya svarUpe na mAnatAM temanA vize anyathA krodha varte mAna pratye namratAnuM mAna hoya; mAyA pratye jJAtAdraSTApaNAnI samajaNa (padArthonuM anyathA grahaNa); tiryaMco ane manuSyo pratye karuNAbhAva sAkSIbhAvanI-mAyA ane lobha prati lobha karavA jevuM, eTale ke lobhano ane viSayono saMga arthAt iSTa viSayo pratye prIti ane aniSTa viSayo lobha karavA jevuM bIjuM kAMi nathI, eTale lobha na karavo evo apUrva avasara pratye aprIti A mohanA lakSaNo che. kayAre Avaze ? (2) (1) padArthanuM athAgrahaNa (arthAt padArtho jema che tema satya mohanIya karma te saMsAra-paribhramaNanuM mukhya kAraNa che, mohanIyanA sevako svarUpe na mAnatAM temanA vize anyathA samajaNa). tarIke indriyonA viSayo, pramAda Adi kAma kare che, te ja pramANe krodha, (2) tiryo ane manuSyo pratye karuNAbhAva tathA mAna, mAyA, lobha tenA anuyAyI tarIke kArya kare che. A cAra kaSAya ghaNA viSayono saMarthAt IsTa viSayo pratye prIti e aniSTa baLavAna che. 7me guNasthAne vartatA nigraMtha munine A cAre kaSAyanI viSayo pratye aprIti. (A mohanA liMga-cihno che.) anaMtAnubaMdhI prakRttino kSaya mukhyatAe hoya che. koikane ja teno kSayopazama mohanA traNa bheda che. darzanAmoha, rAga ane dveSa. hoya che. bAkInI 3 prakRtino kSayopazama hoya che, bAkI rahela kaSAyane (1) padArthonA yathArtha svarUpathI viparIta mAnyatA; jItavAno upAya ahIM batAvAyo che. alabatta, e upAya tIvra kaSAyano tiryaMco ne manuSyo pratye tanmayapaNe karuNAbhAva te nAza karavA mATe paNa eTalo ja upayogI che, te vicAratAM jaNAze. darzanAmohanAM cihno che. mohanIya karmanI prakRttirUpa A cAra kaSAyane upazamathI,kSayopazamathI ke iSTa viSayomAM prIti te rAganuM cihna che; ane kSayathI jItI zakAya che. upazama eTale udayamAM AvelI tathA udayamAM na (3) aniTa viSayomAM aprIti te dveSanuM cihna che; A AvelI prakRtine pradeza tathA rasathI samAvI devI. upazamamAM nimitta na maLe cihnothI traNa prakAranA mohane oLakhIne mumukSue tyAM sudhI AtmA zudhdha rahe che, paNa nimitta maLatAM AtmAnI sthiratA teno tatkALa nAza karavo yogya che. DahoLAi javAno ghaNo saMbhava rahe che. kSayopazama eTale udayamAM AvelI mohanIya :tevI rIte te (AtmA) aMdara trikALI cAritra vItarAga svabhAvI prakRtino kSaya ane udayamAM na AvelI prakRtino upazama. ahIM AtmAnI AtmAno Azraya laine paryAyamAM pUrNa vItarAgatA pragaTa kare che tyAre saMpUrNa jIta hotI nathI. ane kSaya eTale kayAyano saMpUrNa nAza. te pachI te mohakarmano kSaya thAya che. kadI paNa udayamAM AvI zakato nathI. tyAM AtmAnI saMpUrNa jIta che.
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) A cAre kaSAyane jItavAno upAya zrImade apUrva avasaranI 7mI kaDImAM batAvyo che. jaldI asara karanAra ane jaladI nAza pAme tevo kaSAya te krodha che. cAre kaSAyamAM sahelAithI jItI rakAya tevo kaSAya krodha hovAthI zrImale sau prathama teno nAza karavo icchayo che. mANasanuM jayAre kaMi dhAryu na thAya, kaMi pratikULa bane tyAre tene tarata ja krodha Ave che. A krodha anya vyakitane bALe te pahelAM to te krodha karanArane ja bALe che. tethI teno nAza karavo yogya che. teno nAza karavAno upAya krodhano udaya prati krodha karavo te che. ema kai rIte thai zake te samajAvatAM zrImade upadeza noMdha pR.678mAM jaNAvyuM che keH= krodhAdino kaSAyano udaya thAya tyAre tenI sAmA thai tene jaNAvavuM ke te anAdi kALathI mane herAna karela che. have huM ema tAruM baLa nahi AlavA dauM, huM have tArA sAme yudhdha karavA beTho chuM. krodha e AtmAno svabhAva nahi paNa vibhAva che, tethI teno udaya Ave tyAre tene potAnA karmano udaya samajAvAthI tenI sAthe laDavAnI zakita sAdhakamAM Ave che. (2) mAna e krodha karatAM paNa mahAna zatru che. e aneka prakAre jIvamAM pravartatuM jovA maLe che. jIvane potAnAM rUpa, vidyA, jJAna, saMpatti, icchita vastunI prApti AdinuM mAna hovA uparAMta mane mAna nathInuM mAna paNa tene hoya che. muni paNa A mAnanI jALamAM ghaNI vakhata lapaTAi jAya che. mAnathI kevI hAni thAya che. tenuM udAharaNa sanatkumAra cakravartI tathA bAhubaLanI kathAmAM maLe che. AvA mAnano nAza karavA mATeno upAya "dInapaNAnuM mAna' sevavAno che. tIrthaMkara prabhunA rUpa, guNa, jJAna Adi pAse potAnAM rUpa, guNa, jJAna Adi siMdhumAM biMdu samAna che. tenI pratIti potAnuM mAna gALavA sAdhake rAkhavAnI hoya che. pU.zrI kAnajI svAmI jaNAve che temaH 784 sAdhakane pUrNa zudhdha paramAtma svarUpanI pratIti aMtaramAM varte che. tethI jANe che ke mArI vartamAna dazAmAM haju asthiratAnI nabaLAine lIdhe huM pAmara chuM, eTale ke pUrNa svarUpano dAsAnuM dAsa chuM evo viveka hovAthI vItarAgI sat puruSanuM bahumAna kare che. paramArthe potAnA svarUpanI te bhakti che. mAro pUrNa svabhAva haju UghaDyo nathI mATe abhimAna kema karuM ? ema ja jANato thakI te svarUpanI maryAdAmAM varte che. zrI tIrthaMkara prabhunI mahAnatA pAse potAnI pAmaratA vicAravI e ja mAna gALavAno zreSTha upAya che. (3) mAyA-e krodha tathA mAna karatAM paNa vadhu sUkSma che. potAmAM mAyA pravezI che teno khyAla paNa keTalIka vAra jIvane Avato nathI. koi paNa jAtano lAbha levA mATe, manamAM hoya tethI virUdhdha bolavuM ke AcaravuM te mAyA kahevAya che. mana, vacana, ane kAyAnI ekatA na hoya tyAM mAyAno praveza sidhdha thAya che. potAnI bhUla koi na jANe ane jANe to ghaNA nAnA svarUpamAM jANe, tevI jAtanI icchA paNa mAyAne lIdhe thAya che. Ama mAyA e AtmAno vibhAva che. ane tenA thakI bIjA keTalAya durguNo AtmAmAM praveze che. tethI mAyAno nAza karavo ucita che. mAyAno nAza karavAno sauthI asarakAraka upAya tenI sAme sAkSI bhAve-upekSAvRttithI rahevuM te che. mAyA thAya to tene koi jAtanuM mahatva na Apavu aMte thAkIne te nAza pAmaze. mAyA sAme niSkapaTapaNuM tathA saraLapaNuM sAkSIbhAve ajamAvavAnI zrImadnI nema che. (4) lobha= cothA kaSAya te lobha che. te sauthI sUkSma ane sauthI cIkaNo eTale ke sau pahelAM praveze ane saunI aMte jAya tevo A kaSAya che. sUkSma lobha to dazamAM guNasthAna sudhI pravarte che. lobhamAMthI bIjA kaSAyonI paNa vRdhdhi thAya che.
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ 785 pariNAma thAya te karmane samyamithyAtva athavA mizra karma kahe che. samyakatva mohanIya = je karmanA udayathI samyagdarzana na rahe, koI doSa-mala ke aticAra lAge tene samyaktvamohanIya kahe (3) muni e rIte aparigrahI hoya che, chatAM pustako meLavavAno, ziyo vadhAravAno, kIrti prApta karavAno, labdhi meLavavAno e vagere prakArano lobha to muniomAM paNa saMbhave che. nirgatha muni A lobhathI bacavA sarvathA prayatnazIla hoya che. lobhathI bacavA teo lobhano ja lobha kare che. lobhane jItavA mATe lobhano lobha karavA jevo bIjo eka uttama upAya nathI. lobhano lobha karavo eTale lobha vAparavAmAM kaMjUsAi karavI, arthAt lobha na karavo. Ama, muni lobhanI sAme tyAgathI varte che. lobhane to dUrathI ja Avato bhALI teno nAza karavA teo prayatnazIla rahe che, teo tyAga dvArA lobhane pravezavAno avakAza ja AvavA deto nathI. upazamathI krodhane haNo, namratAthI mAnane jIto, saraLatAthI mAyAne dUra karo, ane saMtoSathI lobhane jIto ema kahI upazama, namratA, saraLatA ane saMtoSane krodha, mAna, mAyA ane lobhane jItavAnA upAya tarIke batAvela che. (3) mohanIya karmanA be bheda che. darzana mohanIya ane cAritra mohanIya. (1) darzana mohanIyanA traNa bheda che. : (1) mithyAtva karma (mithyAmohanIya) (2) samya mithyAtva karma (mizra mohanIya) ane (3) samyakta mohanIya karma (samyakta prakRti) mithyAtva karma = je karmanA udayathI samyagdarzana guNanuM viparIta pariNAma thAya, mithyAdarzanarUpa thAya, je vaDe AtmA ke anAtmAnuM bhedavijJAna utpanna thaI zake nahi te mithyAtva karma che. (2) samyamithyAtva karma = jenA udayathI samyagdarzana ane mithyAdarzananAM mizra mohanIya karmaprakRtinI sthiti:mohanIya(darzana mohanIya) nI karmaprakRtinI sthiti sittera koDAkoDInI che. mohabhAvanA mohano anubhava mohamakSa rAgAdi moha-rAga-de: (1) hAthIne pakaDavA mATe ghAsathI DhAMkelo khADo banAvavAmAM Ave che, hAthI tyAM khADo hovAnA ajJAnane lIdhe te khADA upara jatAM temAM paDe che ane e rIte pakaDAI jAya che. vaLI hAthIne pakaDavA mATe, zIkhavelI hAthaNI mokalavAmAM Ave che. jenA deha pratyenA rAgamAM phasAtAM hAthI pakaDAI jAya che. hAthIne pakaDavAnI trIjI rIta e che ke te hAthI sAme pALelo bIjo hAthI mokalavAmAM Ave che ane pelo hAthI A zIkhavI mokalelA hAthI sAme laDavA tenI pAchaLa doDatAM pakaDanArAonI jALamAM phasAI jAya che-pakaDAI jAya che. uparyukata rIte jema hAthI (1) ajJAnathI (2) rAgathI ke (3) dveSathI aneka prakAranA baMdhanane pAme che, tema jIva (1) mohathI, (2) rAgathI ke (3) dveSathI aneka prakAranA baMdhanane pAme che. mATe mokSArthIe moha-rAga-dveSano pUrepUrI rIte mULamAMthI kSaya karavo joIe. boharAgadveSa pariNati saMgrAma vizvarUpatA moharAga dveSa pariNatine lIdhe jIvane vizvarUpatA arthAt anekarUpatA prApta thAya che. . (1)
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ mohabUha mohara,mUha. (je munIndra samasta mohasamUhano nAza karyo hovAthI potAnuM svarUpa paradravyanA svabhAvarUpa bhAvothI rahita che. evI pratIti ane jJAna jemane varte che, tathA te uparAMta je kevaLa svadravyamAM ja nirvikalpapaNe atyanI lIna thaI nija svabhAva bhUta darzana jJAnabhedone AtmAthI ebhedapaNe Acare che, te munIMdra svacAritranA AcaranAra che.) moha-vyANathI kadardhita :moharUpI sarpathI DaMkha pAma; moha rUpI hAthIthI pIDita. mohathI mUrNita athavA mohathI pIDita mohAcchAdita mohathI dherAyelo mohAviza:mahamUDha, ajJAnI; zuSkajJAnI; mohanA avizamAM vartavuM mohita :mUcchita mohinI bhAva:viSayAsaktithI mohAdhIna banI, vikArabhAvane vaza thavuM te. mohI:mithayAdraSTi bohopacaya mohano upacaya (upacaya=saMcaya) Dhagalo. (2) mohano samUha pautika mALA:motInI mALA, mAtIno hAra pauktikamALA :motInI mALA, motIno hAra bIjaE :hAjara bhautikamALA:motInI mALA; motIno hAra muda :komaLa mRdu:AnaMda mukata :siddha mukata ane adhyakta :sidhdha ane saMsArI mukta kaMThe mukAmane mukata jIva mithyAdarzana -kaSAya. Uogarahita siddha che. muktAnaMda :aMdarano akhaMDa AnaMda svabhAva mukatAtmAnuM svarUpa AtmA(karmarajanA) paradravyapaNAne lIdhe karmarajathI saMpUrNapaNe je kSaNe mukAya che(mukata thAya che) te je kSaNe (potAnA Urdhvagamana svabhAvane lIdhe lokanA aMtane pAmIne AgaLa matietano abhAva hovAthI (tyAM) | sthira raheto thako, kevaLa jJAna ane kevaLa darzana(nija) svarUpabhUta hovAne lIdhe temanAthI nahi mukAto thako anaMta atIndriya sukhane anubhave che. je mukata AtmAne bhAvaprANadhAraNa jenuM lakSaNa svarU5) che evuM jIvatva hoya che.cidrapa jenuM lakSaNa (svarU5) che evuM cetayitRtva hoya che. citpariNAma jenuM lakSaNa (svarU5) che evo upayoga hoya che. prApta karelA evA samasta (Atmika) adhikAronI zakitamAtrarUpa prabhutva hoya che. samasta vastuothI asAdhAraNa evA svarUpanI niSpattimAtrarUpa (nija svarUpane racavArUpa) kartutva hoya che. svarUpabhUta svAtaMtra jenuM lakSaNa (svarU') che evA sukhanI upalabdhi rUpa bhAtatva hoya che. atIta anaMtara (chellA) zarIra pramANe avagAhapariNAmarUpa dehapramANapaNuM hoya che, ane upAdhinA saMbaMdhathI vivikata evuM AtyaMtika (sarvathA) amUrtapaNuM hoya che. (mukata AtmAne karmasaMyukata paNuM to nathI ja hotuM kAraNa ke dravyakarmo ane bhAvakarmothI vimukata thaI che. muktAnaMda :aMdarano akhaMDa AtmasvabhAva mukti suMdarI suMdara zudhdha svarUpanI citsavarUpa pariNati muktirUpI zIthI udabhavatA anaMga :azarIrI, atIndriya, Atmika, sukha atisukha sarva prakAre nirAkuLa, abAdhita ane parataMtratA rahita che. muktisaMdarI suMdara zudhdha svarUpanI cittasvarUpa pariNati. AvA jJAna svarUpa pariNatino AtmA nAtha che. ane evA AtmAne anubhavavo ema ahIM kahe che. A mAraga ne A samyagdarzana-jJAna cAritra aMdaramAM vastu AtmA sahaja anaMtadarzana, sahaja anaMtajJAna, sahaja anaMta sukha ane sahaja anaMtavIrya evo AtmA svabhAva anaMta catuSTamaya trikALa vidyamAna che. tenI ekAgratA ne bhAvanA karavI te mokSamArga che, ne e dharma che. bAkI badhuM thothAM che. ahIM traNa zabdo nAkhyA che. sanAtha, anAtha ne nAtha trikALa dhruva....dhruva... avicaLa civilArUpa evo bhagavAna AtmA aMdaramAM trikALa sahajajJAnAdi anaMta svabhAva catuTayathI sahita hovAthI sanAtha che; ne tenA
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAthe koi nAtha nathI mATe anAtha che; ne pote muktisuMdarIno nAtha che. ahA! Avo aMdaramAM nija bhagavAna AtmA che ene jANIne aMtara ekAgra thavuM, tene anubhavavo, temAM lIna kahevuM te dharma che, mokSano mArga che; ne tenuM phaLa mukti che ke jeno pote ja nAtha che. AvI alaukika vAta che. makelI :sthApelI, ekAgra karelI, mUkavuM,sthApavuM; ekAgra karavuM muvA mukata karavA, choDavA mukita saMsAranA zokathI mukata thavuM te, pariNAmamAM jJAnadarzanAdika anupama vastuo prApta karavI. jemAM parama sukha ane paramAnaMdano akhaMDa nivAsa che, janma maraNanI viTaMbanAno abhAva che, zokano ne duHkhano kSaya che. mukhapAke karavo smaraNamAM rAkhavo-rahevo mukhamudrA :prastAvanA; upodaghAta (2) jema koinuM moDhuM joine lAge ke A zAMta che. A krodhI che. tema A pustakamAM zuM kahevuM che te A prastAvanA vAMcIne kahI zakAya che. (3) moTuM joine tenA bhAva jaNAya, tema prastAvanA vAMcIne pustakamAM zuM AvavAnuM che te jANI zakAya mukhya : nizcayakathana (2) pradhAna; kharekharA mukhya ane upacAra mukhya eTale nizcaya ane upacAra eTale vyavahAra. nizcayakathana ane vyavahAra kathana. muda dazA :AnaMdadazA muddA :AnaMda muddAo :poInTasa rajU karavAnI mULa ane mahattvanI vAto; pUrAvA ; sAbitIo mudita :AnaMda pAmavuM, prasanna thavuM. muditA :AnaMda, prasannatA mudrA mahora chApa (2) mRti :AkAre khani jene avadhi, mana:paryava jJAna hoya tathA kevaLa jJAna hoya te. (2) zramaNa, mauna uparathI muni nAma paDayuM che. je svarUpane jANe te muni. (3) traNa kapAya(krodha, mAna,mAyA) no abhAva thayo che te muni che, muni to paramezvara che. (4) sva5ra padArthanA jJAtA muni (5) traNa kaSAyano abhAva thayo che te muni paramezvara samAna che. (6) zramaNa; mauna uparathI paNa muni nAma paDayuM che. je svarUpane jANe te muni. (7) AtmajJAna tyAM munipaNuM; AtmajJAna sahita jeNe svabhAvanuM pariNamana karyuM ane temAM lIna thayo te ja muni che; jayAM AtmAnuM sAcuM jJAna hoya tyAM ja munipaNuM hoi zake. (8) (sAdhu parameSThI) samasta vyApArathI vimukata, cAra prakAranI ArAdhanAmAM sadA lIna, nigraMtha ane nirmoha evA sarva sAdhu hoya che, badhA bhAvaliMga munine nagna digambara dazA tathA sAdhunA 28 mULaguNa hoya che. (9) samasta vyApArathI virakata, cAra prakAranI ArAdhanAmAM tallIna, nigraMtha ane nirmoha evA sarva sAdhu hoya che. te nizcaya samyagdarzana sahita, virAgI thaIne samasta parigrahano tyAga karIne zudhdhopayogarUpa munidharma aMgIkAra karIne, aMtaraMgamAM zudhdhopayogarUpa dvArA potAnA AtmAno anubhava kare che. para dravyamAM ahaMbadhdhi karatA nathI. jJAnAdi svabhAvane ja potAnA mAne che. parabhAvomAM mamatva karatA nathI. koine iSTa-aniTa mAnI temAM rAga-dveSa karatA nathI. hiMsAdi azubha upayoganuM to tene astitva ja maTI gayuM hoya che. aneka vAra sAtamA guNasthAnanA niviskalpa AnaMdamAM lIna thAya che. jayAre chaThThA guNasthAnamAM Ave che tyAre tene 28 mULaguNone akhaMDitapaNe pALavAnA zubhasvakalpa Ave che. tene traNa kaSAyanA abhAvarUpa nizcaya samyaka cAritra hoya che tathA traNe kALa bhAva liMgI munine nagna digaMbara dazA hoya che, temAM kadI apavAda hoto nathI. mATe vastrAdi sahita muni hoya nahi (10) dharmAtmA; mahAtmA; sAdhaka; sAdhu (11) munidazAthI vizeSa sthiratA, ekAgratA, nirvikalpa dhyAna dazA sAtame (apramatta) guNasthAnake munine hoya che. te vakhate budhdhipUrvaka vikalpa nathI, huM anubhava karuM chuM AnaMda lauM chuM, evo vikalpa nathI; aMdara svarUpano akhaMDa AnaMda anubhave che. (12) svarUpane jANe te muni, zramaNa (13) samasta vyApAthI vimukata,
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ 388 cAra prakAranI ArAdhanAmAM sadA lIna, nigraMtha ane nirmoha evA sarva sAdhu | TIkA :- AmAM je aniSiddha upAdhi apavAda che. te badhoya kharekhara evo ja che ke hoya che, badhA bhAvaliMga munine nagna digambara dazA tathA sAdhunA 28 mULa je thAmayaparyAyanA sahakArI kAraNa tarIke upakAra kanAro hovAthI guNa hoya che. upakaraNabhUta che, bIjo nahi. tenA vizeSa (bhedo) A pramANe cheH munie nirmaLa avasthAmAM kema vartavu jayAM sudhI zudhdhopayogamAM ja lIna na thai (1) sarva AhArya rahita sahajarUpathI apekSita evA (sarvaAhArya javAya tyAM sudhI zramaNe AcaraNanI susthiti artha utsargane apavAdanI rahita, yathAmatarUpapaNAne lIdhe ja bahiraMga liMgabhUta che. evAM maitrI sAdhavI joie. teNe potAnI nirbaLatAno khyAla rAkhyA vinA kAyapudgalo ekalA utsargano Agraha rAkhIne kevaLa ati karkaza AcaraNanI haTha na karavI jemanuM zravaNa karavAmAM Ave che evAM tatkALabodha guru vaDe kahevAmAM joie, temaja utsargarUpa dhyeyane cUkIne ekalA apavAdanA Azraye kevaLa mUda AvatA Atmajvadyotaka sidhdha upadezarU5 vacana pudgalo temaja AcaraNarUpa zithilatA paNa na sevavI joie. haTha paNa na thAya ane jemanuM adhyayana karavAmAM Ave che evAM nitya bodhaka, zithilatA paNa na sevAya ema vartavuM joie. sarvajJa bhagavAnano mArga anAdinidhana zudhdha Atma tatvane prakAzavAmAM samartha zrutajJAnanA anekAna che. potAnI dazA tapAsIne je rIte ekaMdara lAbha thAya te rIte sAdhanabhUta, zabdAtmaka sutra pudgalo; ane vartanAno bhagavAnano upadeza che. potAnI game te (sabaLa ke rnibaLa) sthiti zudhdha Amatattvane vyakata karanAra darzanAdika je paryAyo te rUpe hoya to paNa eka ja prakAre vartavuM evo jinamArga nathI. pariNamelA puruSa pratye vinItatAno abhiprAya pravartAvanArAM citta nikuMjaro munivaro pugalo (apavAda mArgamAM je upakaraNabhUta upAdhino niSedha nathI munidazA zuddha draSTinA jore traNa kakSAyanI cokaDIno abhAva karI aMdara cAritranI tenA uparokata cAra bhedo che. vizeSa sthiratA pragaTa kare te munidazA chadde guNasthAnake hoya che. (2) bhAvArtha: manidazAmAM AhAranI vRtti UThe che te saMyamanA hetuthI zarIranA nibhAva mATe (1) je zramaNane zrAmaya paryAyanA sahakArI kAraNabhUta, sarve che ane munine vastra rAkhavAnI vRtti UThe to vastra rAkhavAno bhAva che te kRtrimatAothI rahita yathAjAta rUpa sanmukhavRtti jAya. tene zarIranuM mamatva batAve che tethI vastra rAkhavAnI vRttithI munidazA rahetI kAyAno parigraha che. nathI. (3) munidazA bAhya temaja atyaMtara parigrahathI rahita hoya che. (4) (2) je zramaNane guru-upadezanA zravaNamAM vRtti rokAya tene vacana munidazA bAhya temaja atyaMtara parigrahathI rahita hoya che. AtmajJAna pudgalono parigraha che. (3) je zramaNane sUtra adhyayanamAM vRtti sahita nagna digaMbarapaNuM hoya che. rokAya tene sUtra pudgalono parigraha che. manine apavAdanA kyA vizeSo che ? (1) yathAjAtarUpa je liMga; te jinamArgamAM (4) ane je zramaNane yogya puruSanA vinayarUpI pariNAma thAya, tene upakaraNa kahevAmAM AvyuM che. (2) gurunAM vacana (3) sUtronuM adhyayana ane manamAM pudgalono parigraha che. (4) vinaya paNa uparakaraNa kahela che. jo ke A parigraho upakaraNabhUta hovAthI apavAda mArgamAM temano niSedha nathI, to paNa temano vastu dharma nathI. vinayarUpI pariNAma thAya, tene manamAM pulono parigraha che.
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ munine zuddhopayoga :munine (municocita) zudhdhopayoga te aMtaraMga athavA nizcaya prayatna che ane te zuddhopayoga dazAmAM vartato je (haTha vagarano) dehaceSTAdika saMbaMdhI zubhopayoga te bahiraMga athavA vyavahAra prayatna che. (zudhdhopayogadazA na hoya tyAM zubhopayoga haTha sahita hoya che; te zubhopayoga vyavahAra prayatnapaNAne paNa pAmato nathI.) muninA bAhya ane aMtaraMga hiMga :(1) janma samayanA rUpa jevuM nagna digaMbara rUpa (2) mAthAnA ane dADhI mUchanA vALano loca karAyeluM (3) zudhdha akiMcana (4) hiMsAdirahita ane (5) pratikarma-zarIranI sajAvaTa vinAnuM evuM muninuM bAhya liMga hoya che. temaja (1) mUcha (mamatva) ane AraMbha rahita (2) upayoga ane yoganI zudhdhithI yukatapaNuM ane (3) paranI apekSAthI rahita jina deve kaheluM aMtaraMga liMga hoya che. muninI yiA:muninA guNa-mULa guNa 28 che. nipaNuM traNa kaSAyanA abhAva sahita jene aMtaramAM pracura AnaMdano svabhAna anubhava che. ane bahAramAM jene vastrano eka dhAtroya nathI. jaMgalamAM jeno vAsa hoya che. e digaMbara saMto sAtame guNasthAne jhUlatA e mokSamArgI munivaronI dazA mahA alaukika hoya che. munivaro munivaro mahAvratanI kriyAne karatAM karatAM mokSa pAme che. ema nahi, paNa tene oLaMgI jaIne svarUpamAM tRpta thayA thakI TharI jaIne paramAnaMda dazA pAme che. A vastusthiti che. mugdha :aNasamajuM; bhoLo; aNadhaDa; bhadrika loka muLa :asalI paLa ane uttara parama guru :mULa paramaguru je ahaMtadeva tathA uttara parama guru je dIkSAcArya temanA pratye atyaMta ArAdhyabhAvane lIdhe ArAdhya evA parama guru ane ArAdhaka evA potAno bheda asta thAya che. 389 maLa ane uttara paramaguru mULa paramaguru je advaitadeva tathA uttaraparamaguru je dIkSAcArya temanA pratye atyaMnI ArAdhyabhAvane lIdhe ArAdhya evA parama guru ane ArAdhaka evA potAno bheda asta thAya che. baLa pada ? jIva ane abdha e be mULa padArtha che. jIva ane pudgalanAM saMyogapariNAmathI nIpajatA sAta bIjA padArtho che. jemanuM saMkSipta svarUpa nIce pramANe cheH(1) jIvanA zubha pariNAma(te puNya che) temaja te (zubha pariNAma) jenuM nimitta che evA pudgalonAM karma pariNAma(zubha karmarUpa pariNAma) te puNya che. jIvanA azubha pariNAma(te pApa che) temaja te (azubha pariNAma) jenuM nimitta che evA pudgalonA karma pariNAma(azubha karmarUpa pariNAma) te pApa che. jIvanA moharAgadveSarUpa pariNAma(te Azrava che) tema ja te (moharAgadveSarU pariNAma) jenuM nimitta che evA je yogadvArA pravezatAM pugalonA karma-pariNAma te Asrava che. jIvanA moharAgadveSarUpa pariNAmano nirodha(te saMvara che) tema ja te (moha rAga dveSarUpa pariNAmano nirodha) jenuM nimitta che evo je yogadvArA pravezatAM pulonA karma pariNAmano nirodha te saMvara che. karmanA vIyajJanuM (karmanI zakitanuM) zAtana karavAmAM samartha evo je bahiraMga ane aMtaraMga(bAra prakAranA) tapo vaDe vRddhi pAmelo jIvano zuddhopayoga (te nirjarA che) tema ja tenA prabhAvathI (vRddhi pAmelA zuddhopayoganA nimittathI) nIrasa thayelAM evAM upArjita karmapulono ekadeza saMkSaya te nirjarA che. jIvanA moharAgadveSa vaDe snigdha pariNAma (te baMdha che) tema ja tenA (snigdha pariNAmanA) nimittathI karmapaNe pariNata pudgalonuM jIvanI sAthe aLyonya avagAhana (viziSTa zakita sahita ekakSetrAvagAha saMbaMdha) te baMdha che.
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ 790 (7) jIvanI azvayaMta zuddha Atmopalabdhi (te mokSa che) tema ja | mahatA:lokamUDhatA, devamUDhathA, ane gurumUDhatA. karmapulono jIvathI azvayaMta vizleSa (viyoga) te mokSa che. mUha mohI ajJAnI (2) mohasvarUpa (3) mohita (4) bhramarUpa hadayavALA; muLa prakRttinA ATha bheda no Agama karma dravya prakRti ATha prakAranI che. mohI; ajJAnI (5) mohamAM paDeluM; mohavaza thayeluM stabdha; nizceSTa, mUrkha jJAnAvaraNIya, darzanAraNIya, vedanIya, mohanIya, Ayu, nAma, gotra ane buddhihIna, durAgrahI, jiddI haThavALuM aMtarAya prakRti. uttara prakRtinA 148 bheda che. jJAnAvaraNIyanA pAMca bhUcita :viveka zUnya mUDha mAnasavALA darzanAvaraNIyanA nava, vedanIyanA be, mohanIyanA aThThAvIsa, AyuSyanA hatA : jagatanA badhA dharma, badhA deva, badhA guru sAcA che ema mAnavuM te satya cAra, nAmanA trANuM (93), gotranA be ane aMtarAyakarmanA pAMca bheda ane asatyane sarakhAM mAnavArUpa mUDhatA che, aviveka che, matijJAnanA cAra maLIne, 148 bheda thAya che. bheda cheHsAmAnya karma ATha prakAranA che, athavA ekaso aDatAlIsa prakAra che. athavA (1) avagraha=vastunA bodhanuM paDavuM asaMkhyAta lokapramANa prakAra che. temanI judI judI ghAtiyA aghAtiyA, ihA=vastu zuM che te nakkI karavA vicAravuM evI saMjJA che. (3) avAya = A vastu Ama ja che, anyathA nathI, evo utarottara bhedonI apekSA, karma asaMkhyAta lokapramANa prakAra che. nirNaya karavo. mULa 2w :vastuno svabhAva (4) dhAraNA= je jJAnathI jANelA padArthamAM kALAntaramAM saMzaya muLajImAmA umarALA gAmamAM pU.kAnajIsvAmInA gharanI paDozamAM mULajIbhAi tathA vismaraNa na hoya. brAhmaNa rahetA. teo bhUMbhalI gAmanA rahevAsI pU.kAnajI svAmInA bA (2) kudeva-sevA, kuguru-sevA ane kudharma-sevA e traNa sabhyattvanA mUDhatA paNa bhUMbhalInA. tethI mULajIbhAIne mULajImAmA kahetA. teo savAramAM nAmano doSa che. samyagdaSTi jIva vItarAga muni, jinendraya deva ane vahelA uThIne nAhyA bAda bolatA ke - jinavANI sivAya kudeva, kuguru ane kuzAstra vagerene bhaya, AzA, lobha anubhavIne eTaluM ke AnaMdamAM rahevuM re; ane sneha vagerethI paNa namaskAra karatAM nathI kAraNa ke e traNa mUDhatAnA bhajavA paribrahmane bIjuM kAMi na kahevuM re. sthAno che. (3) ajJAnatA. traNa prakAranI mUDhatA kahI che. lokamUDhatA, deva mAmAne to kayAM khabara hatI ke emAM zuM bhAva che ? paNa amane khyAla rahI mUDhatA ane guru mUDhatA. gayo ke mAmA bole che kAMika rahasyabharyuM. lyo, e rahasya A ke-anubhavI (1) lokamUDhatA=sUryane artha Apavo, caMdragrahaNa-sUryagrahaNamAM eTale samyagadaSTi-dharmI-jJAnI-tene to basa eTaluM ke AnaMdamAM sadA rahevuM. gaMgAsnAna karavuM, makarasaMkrAti vagere prasaMge dAna ApavuM, bhale zarIra ho, sagAM ho, parivAra ho-e badhuM bhale rahyuM enA ghare saMdhyA karavI, agninI pUjA karavI, zarIranI pUjA karavI, anubhavIne to basa eTaluM ke sadAya atIndriya AnaMdanA anubhavamAM masta gomUtranuM sevana karavuM, gAyanA pRSTha bhAgamAM devatAono rahevuM. bhagavAna AtmA paribrahma nAma samasta prakAre AnaMdano nAtha che. nivAsa mAnIne tenA pRSThabhAgane namaskAra karavA, ratna, ahAhA...! Avo ja potAno AtmA che tene bhajavo-anubhavavo. basa e savArI, pRthvI, vRkSa, zastra, pahADa Adine pUjavA, dharma eka ja dharmInuM kArya che. AvI vAta! samajIne nadImAM snAna karavuM, setu baMdha, rAmezvara vagere
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ 791 (2 samudramAM snAna karavuM, retI paththaranA DhagalA karIne pUjA karavI, pahADa para caDIne paDatuM mUkavuM, AgamAM baLIne maravuM A vagere prakAra lokamUDhatAnA che. lokamAM pracalita A murkhatAono tyAga karavo e samyakatvano prathama guNa che. deva mUDhatA=rAgI-dveSI devonI sevA karavI devamUDhatA che. A deva viSayaka mUrkhatAne choDavI te bIjo guNa che. (3). gurumUDhatA=bAhya ane atyaMtara parigrahavALA aguruone namaskAra karavA te gurumUDhatA che. A guruviSayaka mUrkhatAne choDavI te trIjo guNa che. khaTadaSTi :yathArtha jJAnarahita (2) yarthAtha jJAnarahitanuM nAma che. te zraddhAnavALA thavuM yogya nathI. kayAM kayAM ? (1) lokeHlokamAM ghaNA mANaso viparIta bhAvamAM pravartatA hoya to paNa pote temanI jema (dekhAdekhIthI) ne pravartavuM zAstrAbhyAse kazAstra jevA lAgatA, anya vAdIoe nIpajAvelA graMthomAM rucirUpa na pravartavuM samayAbhAse= sAcA mata jevA lAgatA anya matamAM koi kriyA bhalI jevI dekhIne temAM bhaluM jANIne na pravartavuM. athavA samaya eTale padArtha sarakhAM lAge tevAM anya vAdIoe kahelAM kalpita tatvo temAM yukti jevuM joine satyabudhdhi na karavI. devatAbhAse deva jevA pratibhAse evA, arihaMta deva sivAya anya devomAM kAMika camatkArika dekhIne vanayarUpa na pravartavuM cakAra vaDe bIjA paNa je guru jevA pratibhAse evA viSaya -kaSAya vaDe lapaTI, vezadhArIo tenA pratye vinayarUpa na pravartavuM. (3) dravya-guNa-paryAya viSe ja mUDhatArUpa pariNAma te moha che. (4) mUDhatArUpa pariNAma te moha che. mohathI nijarUpa AcchAdita hovAthI A AtmA paradravyane svadravyapaNe. paraguNane svaguNapaNe ane para paryAyone svaparyAyopaNe samajIne. -aMgIkAra karIne atirUDha thayelA daDhatara saMskArane laIne para dravyane ja haMmezA grahaNa kare che. zreyAtmA mithyATi jIva mata ane amarta guNo :mUrta guNonuM lakSaNa indriyagrAhayapaNuM che; amUrta guNonuM lakSaNa tenAthI viparIta che. (arthAt amUrta guNo indriyothI jaNAtA nathI.) vaLI mUrta guNo pudgala dravyanA che, kAraNa ke te ja (pudgala ja) eka mUrta che. amUrta guNo bAkInA pAMca dravyonA che. kAraNa ke pudgala sivAya bAkInA badhAMya (pAMceya) dravyo amUrta che. bhUgatuSNA:jema jhAMjhavAmAMthI jaLa prApta thatuM nathI tema Indriya viSayomAMthI sukha prApta thatuM nathI. pragatuSNAmAMthI jaLanI mAphaka :jema jhAMjhavAmAMthI jaLa prApta thatuM nathI tema IMdriya viSayomAMthI sukha prApta thatuM nathI. yugAzI :hariNAkSI; strI bagAcArI guno Azraya choDI ekAkI svacchede pravarte. jinaAjJA lope evA, veSadhArIne mRgAcArI kahevAya. e pAMcanI bhAvanA bhAve te duHkhane pAme. mRtaka kalevara :zarIra; mudde ttikApiMDa mATIno piMDa, mATIno piMDo mRtyu :deha ne AtmA chUTA paDe tene maraNa mRtyu kahevAya che. matyu pachI kaI gati prApta thAya ? :paheluM mithyAtva ane cothuM avirata samyakatva guNasthAna che. jemAM jo maraNa thAya to jIva cAre gatimAMnI koI ekamAM jAya che. bIjA AsvAdana guNasthAnamAM maraNa thatAM jIva narakagati sivAyanI bAkInI tiveMca, manuSya ane deva e traNamAMnI koI eka gatimAM jAya che. samyagdarzana thatAM pahelAM jIve AyuSyakarmano baMdha karI lIdho hoya to ja te cAra gatimAnI game te gatimAM jAya che nahi to (cayurtha guNa sthAnavata) 2.
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ samyagdaSTi jIvanI devagati ja hoya che. temAM paNa te bhuvanavAsI Adi devamAM nahi jatAM uttama vaimAnika devamAM ja jAya che. trIjA mizra guNasthAnamAM, bAramAM kSINamoha guNasthAnakamAM ane temAM saMyogIkevalI guNasthAnakamAM tathA ATha, nava ane daza je #paNa zreNInAM bAkInAM guNasthAnaka che temAM maraNa thatuM nathI. te sivAyanA bAkInAM guNasthAna mAM maraNa thAya che. caudamA ayogI guNasthAnake maraNa karIne mana, vacana, kAyAnA yogane AtyaMtikapaNe tajI daIne bhavyajIvo zivAlaya, mokSamaMdirarUpa siddhipada sahajAtmasvarUpa anupama zAzvata zAMtidhAmamAM jaI birAje che. bAkInAM pAMcamAMthI agiyAramAM sudhImAM sAta guNasthAnakamAM maraNa karanAra jIvo ekamAtra uccadevagatimAM jAya che. mRti ti:takhatIrUpa(epIetha) nikapaNuM varNa, gaMdha, rasa, sparza e pulanA guNa che. pudagalamAM rUpIpaNuM (mUrtikapaNuM) che. te sivAya pAMca vastu (padArtho) arUpI (amUrtika) che. kRtikA:mATI bratikApiMDa :mATIno piMDa, mATIno piMDo mUrta pudagala dravyanA guNo varNa, rasa, gaMdha ne sparza, e guNo sUkSmathI mAMDIne pRthvI paryaMtanA sarva pudgalane hoya che, je vividha prakArano zabda, te pudgala arthAt paulika paryAya che. sparza, rasa, gaMdha ne varNa indriyagrAhya che, kAraNa ke, teo indriyonA viSayo che. teo indriyagrAhyapaNAnI vyakita ane zakitane vaze, indriyo vaDe bhale grahatA hoya ke, na grahatA hoya to paNa, teo eka dravyAtmaka sUkSma paryAyarUpa paramANuthI mAMDIne, aneka dravyAtmaka sthUla paryAyarUpa, pRthvI skaMdha sudhInA sarva pudgalane avizeSapaNe vizeSa guNo tarIke hoya che, ane teo mUrta hovAne lIdhe (pudgala sivAyanA) bAkInAM dravyone, nahi vartatA hovAthI, pudgalane jaNAve che. (paramANu, kArmaNavargaNa vageremAM indriyagrAhappaNuM vyakata nathI, to paNa 792 zaktirUpe avazya hoya che, tethI ja ghaNA paramANuo skaMdha rUpe thai zUlapaNuM dhAraNa karatAM, indriyo vaDe jaNAya che.) zabda paNa indriyagrAhya hovAthI guNa haze evI zakaravI, kAraNa ke, te (zabda) vicitratA vaDe, vizvarUpapaNuM (anekAneka prakArapaNuM) darzAvato hovA chatAM, tene aneka dravyAtmaka pudgalaparyAya tarIke svIkAravAmAM Ave che. (vicitratA = vividhatA (zabda bhASAtmaka, abhASAtmaka, prAyogika, vaiRsika-ema vividha che.) zabdane paryAya nahi mAna, guNa mAnavAmAM Ave, to te kai rIte yogya nathI, tenuM samAdhAnaHprathama to, zabda amUrta dravyano guNa nathI, kema ke guNa-guNIne abheda pradezapaNuM hovAthe lIdhe (guNa-guNI), eka vedanathI vedha hovAthI, amUrta dravyane paNa zravaNendriyanA viSaya bhUtapaNuM AvI paDe. (eka vedanathI vedya=eka jJAnathI jaNAvavA yogya. (naiyAyiko, zabdane AkAzano guNa mAne che, paNa te mAnyatA apramANa che. guNa-guNInA pradezo abhinna hoya che, tethI guNa, je indriyathI jaNAya te ja indriyathI guNI paNa jaNAvo joie. zabda karmendriyathI jaNAya che, mATe AkAza paNa kandriyathI jaNAvuM joie. paNa AkAza to karNa indriyathI jaNAtuM nathI. mATe zabda, AkAza vagere, amUrtika dravyono guNa nathI.) bIjuM, zabdamAM paryAyanA lakSaNa , guNanuM lakSaNa utthApita thatuM hovAthI, zabda mUrta dravyano guNa paNa nathI. paryAyanuM lakSaNa kadAcitkapaNuM (anityapaNuM) che, ane guNanuM lakSaNa nityapaNuM che; mATe zabdamAM kAdAcitkapaNa vaDe nityapaNuM, usthApita thatuM hovAthI (arthAt zabda koika vAra ja thato hovAthI, ane nitya nahi hovAthI), zabda te guNa nathI. je tyAM nityapaNuM che, te tene (zabdane) utpanna karanArAM pulonuM, ane sparzAdika guNonuM ja che, zabdaparyAyanuM nahi, ema draDhapaNe grahaNa karavuM. vaLI, jo, pulano paryAya hoya, to pRthvI skaMdhanI jema, te sparzanAdika indriyono viSaya hovo joie. arthAt jema pRthvIskaMdharUpa pudgalaparyAya
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ 793 sarva inidrayothI jaNAya che, tema zabdarUpa pudagalaparyAya paNa, sarva | indriyothI jaNAvo joie. (ema tarka karavAmAM Ave to) ema paNa nathI; kAraNa ke, pANI (pugalaparyAya hovA chatAM), prANendriyano viSaya nathI, agni (pudgalaparyAya hovA chatAM), dhrANendriyano viSaya nathI, agni (pudgalaparyAya hovA chatAM), dhrANendriya tathA rasanendriyano viSaya nathI, ane pavana (pudgalaparyAya hovA chatAM), dhrANendriya, rasanendriya tathA cakSundriyano viSaya nathI, vaLI ema nathI ke, pANI gaMdha vinAnuM che (tethI nAkathI aMgrAhya che). agni gaMdha tathA rasa vinAno che(tethI nAka tathA jIbhathI agrAhya che). ane pavana gaMdha, rasa tathA varNa vinAno che, (tethI nAka, jIbha tathA AMkhathI agrAhya che); kAraNa ke sarva pulo catuka sahita, svIkAravAmAM AvyA che; kema ke jemane spardhAdi (1)caMdrakAntane (2) araNine ane (3) javane, je pugalo utpanna kare che, te ja pulo vaDe (9) jene gaMdha avyakata che, evA pANInI, (9) jene gaMdha tathA rasa avyakata che, tevA agninI ane (9) jene gaMdha, rasa tathA varNa, avyakata che evA udaravAyunI, utpatti thatI jovAmAM Ave che. muda:komaLa mu :AnaMda khagI bhakti parAzraya vinA AtmAmAM ekAgra thayA tenuM nAma mUMgI bhakti. tenuM nAma dharma, te AtmAno svabhAva. bhaktimAM bolavAno bhAva te vikalpa che. paNa svarUpamAM ekAgra thavuM tenuM nAma mUMgI bhakti che. meghapaTala vAdaLa becaka judA judA, vidhavidha, aneka (2) aneka avasthArUpa, aneka AkArarUpa, bhedarUpa anekAkAra, malina, paryAyanA bhedarUpa (3) anekAkAra, azuddha (4) anekAkAra, sva ane para saMbaMdhInuM vizeSa jJAna thAya tene ahIM AkAra kahela che. sva-para arthanuM jJAna tene AkAra kahe che. arthavikalpane jJAnAkAra kahe che. (5) anekAkAra rU5; bhedarUpa ane anekAkAra ethakatA :anekAkArapaNuM, anekapaNuM ecadraSTi:malina dRSTi mujaro :vaMdana; namana; salAma bhuja :jJAnI, muni (2) mokSa-mukatabhAva sAthe joDAyela mumukSu, jJAnI (3). vItarAga svabhAvanA kAmI-icchAvALA; AtmAnA arthI evA mumukSu mukha jIva zAnInAM gaMbhIra vacanonuM khUba UMDuM maMthana karIne mArga meLavI che che. khUba eTale ghaNuM; UMDu eTale trikALI AnaMda sAgaranA dhrauvyanA-taLa sudhI pahoMcIne, maMthana eTale aMtaranI ekAgratA, e vaDe mULa mArgane zodhI kADhe che. vikalpa hoya che paNa te dharma nathI. ahA! Avo dharma che. dharmanI zarUAta ahIMthI thAya che. amAo :mukti prAptinA icchuko; mokSanA abhilASIo. mukhAjIva vicAravAna jIva, mokSa meLavavAnI IcchAvALA jIva puNatA mokSanI abhilASA mudada :jJAnadazA mane paraNya mArgadarzaka apUrva tattvavArtA AtmA saccidAnaMda, jJAnApekSAe sarvavyApaka saccidAnaMda evo huM AtmA eka chuM ema vicAravuM, dhyAvavuM. sarvane bAda karatAM karatAM je abAdhya anubhava rahe che te AtmA che. je sarvane jANe che te AtmA che. je sarvabhAvane prakAze che te AtmA che. upayogamaya AtmA che. avyAbAdha samAdhi svarUpa AtmA che. AtmA che. AtmA atyaMta pragaTa che, kema ke svasaMvedana pragaTa anubhavamAM che. te AtmA nitya che. anutpanna ane amilanasvarUpa hovAthI bhrAntipaNe para bhAvano kartA che. tenA phaLano bhoktA che, bhAna thaye svabhAva pariNAmI che. sarvathA svabhAva pariNAma te mokSa che. sadguru, satsaMga,sanzAstra, sadvicAra ane saMyamAdi tenAM sAdhana che. AtmAnA astitvathI mAMDI nirvANa sudhInAM pada sAcAM che. atyaMta sAcAM che, kema ke prakaTa anubhavamAM Ave che. bhrAMtipaNe AtmA parabhAvano kartA hovAthI te zubhAzubha karmanI utpati thAya che. karma saphaLa hovAthI te zubhAzubha karma AtmA bhogave che. utakRSTa zubhathI utkRSTa azubha sudhInA sarva jUnAdhika paryAya bhogavavA rUpa kSetra avazya che.
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ nija svabhAvajJAnamAM kevaLa upayoge, tanmayAkAra, sahaja svabhAve, nirvikalpapaNe AtmA pariName te kevala jJAna che. tathA rUpa pratItipaNe pariName te samyaktva che. niraMtara te pratIti vartyA kare te jJAyika samyaktva kahIe chIe. kavicata maMda, kacit tIvra, kavacit visarjana, kavacit smaraNarUpa ema pratIti rahe tene kSayopazA samyaktva kahIe chIe. te pratItine saSAgata AvaraNa udaya AvyAM nathI. tyAM sudhI upazama samyaktva kahIe chIe. AtmAne AvaraNa udaya Ave tyAre te pratItithI paDI jAya tene sAsvAdana samyaktva kahIe chIe. atyaMta pratIti thavAnA yogamAM sattAgata alpa pudagalanuM vedavuM jayAM rahyuM che. tene vedaka samyaktva kahIe chIe tathA rUpa, pratIti thaye anyabhAva sabaMdhI ahaMmamatvAdi, harSa, zoka krame karI kSaya thAya, manarUpa yogamAM tAratamya sahita je koi cAritra Azaye te sidhdha pAme che. ane je svarUpa sthiratA bhaje te svabhAva sthiti pAme che. niraMtara svarUpalAbha-svarUpAkAra upayoganuM pariNamana e Adi svabhAva aMtarAyakarmanA kSaye pragaTe che. kevaLa svabhAvapariNAmI jJAna te kevaLajJAna....kevaLajJAna che. mumukSAo :mukti prAptinA icchuko; mokSanA abhilASI mukyAnA lANo mumukSunI yogyatA mATe pAMca lakSaNo parama Avazyaka che. (1) zamaH krodhAdika kaSAyonuM zamAi javuM, udaya AvelA kaSAyomAM maMdatA thavI, athavA anAdi kALanI vRttio zamAi javI te zama. (2) saMvega=mukata thavA sivAya bIjI koi paNa prakAranI icchA nahIM, abhilASA nahIM te saMvega. (3) niveda=jayArathI ema samajAyuM ke bhrAntimAM ja paribhramaNa karyuM; tyArathI have ghaNI thai, are jIva! have thobha, e nirveda. (4) AsthAHmAhAtmya jenuM parama che evA niHspRhI puruSonAM vacanamAM ja tallInatA te zradhdhA-AsthA. 794 (5) anukaMpA=e saghaLAM vaDe jIvamAM svAtmatulya budhdhi te anukaMpA. A lakSaNo avazya manana karavA yogya che, smaravA yogya che, icchavA yogya che, anusaravA yogya che. mumukSu jJAnI, muni mumukSutA :mumukSatA te che ke sarve prakAranI mohAsaktithI mujhAi eka mokSane viSe ja yatna karavo ane tIvra mumukSutA e che ke ananya preme mokSanA mArgamAM kSaNekSaNe pravartavuM mumukSutA utpanna thavAnuM lakSaNa potAnA doSa jovAmAM apakSapAtatA e che. ane tene lIdhe svacchaMdano nAza hoya che. mUInA saMgItanA sAta svarono sAda (saMgIta) mUrchA :avicArapaNuM (2) mamatva (3) upAdhinA sadbhAvamAM mamatva pariNAma jenuM lakSaNa che evI mUrchA. (4) mamatva (5) bezuddhi, bebhAna, ApavaDAI, ApavakhANa (6) bezudhdhi; mUrcchatA (7) mamatA. mUrchA=pariNAma; parigrahanuM lakSaNa ja marcyA che. (8) mamatva bhAva (9) cAritra mohanIya karmanA udayathI udayane prApta thayela je mamatva pariNAma (arthAt A mAruM che evA pariNAma) tene ja mUrchA kahe che. mUrchAi :ApavakhANa; vaDAi; moTAi; baDAi (2) mUMjhAi javuM mUrchAI javuM :mUMjhAi javuM mUrchAgata :bebhAna mUrta :sparza-rasa-gaMdha-varNano sadbhAva jeno svabhAva che te mUrta che. pudgala ja eka mUrta che. (2) IndriyAdi (3) sparza-rasa-gaMdha-varNano sadbhAva jeno svabhAva che te mUrta che. mUrta ane amUrta dravya cakSu, nAka, jIbha ane cAmaDI (sparzana)nI inidrayonA viSayo che indriya-grAhyaguNone ja ahIM mUrta ane jJAna-darzanAdi atIndriya guNone amUrta kahevAmAM AvyA che. ahIM atIndriyane amUrta batAvyA che ane paramANune paNa atIndriya kahyo che to pachI pudgala-paramANu paNa amUrta Thare che. paraMtu pudgala dravya mUrtika hoya che. tethI paramANu paNa mUrtika hovo joie. tethI paramANune
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ 795 atIndriya ane amUrta kahevAmAM virodha Avato lAge che. jo ema kahevAmAM Ave to eka apekSAe barAbara che; kema ke vAstavamAM pudgala dravya mUrtika ja hoya che-bhale te potAnI ko sUma ke sUkSmatara avasthAmAM te indriya grAhya na hoya, paraMtu indriya grAhya na hovAthI ja jo pula paramANune atIndriya mAnavAmAM Ave to hajAro paramANunA skaMdharUpa je kArmANa vargaNAo che te paNa indriyagrAhya na hovAthI atIndriya tathA amUrtika Tharaze ane tethI pudgalano eka avibhAgI paramANuM ja nahI balka vargaNAonA rUpamAM sUma pudgalaskaMdha paNa amUrtika Tharaze. amUrtika sidhdha thatAM temanAmAM sparza-rasagaMdha-varNano abhAva mAnavo paDaze. ane A pugalaguNonA abhAva thatAM pudgala dravyanA ja abhAvano prasaMge upasthita thaze. tethI paramANune atIndriya ane atIndriyane amUrtika kahevuM te vyavahAranayanI daSTie kathana che. nizcayanayanI draSTie nahi. keTalAya sama padArtho evA che je svabhAvathI to indriyagocara nathI paraMtu yaMtronI sahAyathI indriyagocara thai jAya che. AjakAla evA zaktizALI yaMtro taiyAra thai gayA che je eka sUkSma vastune hajAro gaNI moTI karIne batAvI zake che. AvI sthitimAM paramANu paNa yaMtranI sahAyathI moTo dekhAi zake che. paraMtu game tevI zaktizALI AMkha hoya tenAthI svataMtratApUrvaka dekhAi zakato nathI. tethI ja te atIndriya hovA chatAM paNa pudgala dravyanI daSTie mUrtika che. mUrta guNonuM chANa :mUrta guNonuM lakSaNa indriyagrAhyapaNuM che. kharta -amartanuM vahANa A lokamAM jIvo vaDe sparzanendriya, pasaneMdriya, ghAneMdriya ane cakSuriMdriya dvArA temanA (te InsiyonA) viSayabhUta, sparza-rasa-gaMdhavarNa svabhAvavALA padArtho(sparza, rasa,gaMdha ane varNa jemano svabhAva che. evA padArtho) grahAya che(jaNAya che) ane zrotredriya dvArA te ja padArtho tenA (zroseMdriyanA) viSayabhUta zabdakAre pariNamyA thakA grahAya che. jeo (te sparza-rasa-gaMdha-varNa-svAbhAvavALA padArthone arthAt pudgalone) zroseMdriyanA viSaya thavAmAM hetubhUta zabdAkArapariNAma che, tethI te padArtho (pudgalo) zabdAkAre pariNamyA thakA zroseMdriya dvArA grahAya che.) (te padArtho). kadAcita sthUla aMdha5NaphAne pAmatA thakA, kadAcit sUkSmatvane (sUkSma skaMdhapaNAne) pAmatA thakA ane kadAcit paramANupaNakAne pAmatA thakA Indriyo grahatA hoya ke na grahatA hoya, Indriyo vaDe grahavAnI yogyatAno (sadA) sadabhAva hovAthI marta kahevAya che. sparza, rasa, gaMdha,varNano abhAva jeno svabhAva che evo bAkIno anya samasta padArtha samaha Insiyo vaDe grahavAnI yogyatAnA abhAvane lIdhe amUrta kahevAya che. je banne (pUrvokata banne prakAranA padArtho) citta vaDe grahavAnI yogyatAnA sadbhAvavALA che, citta ke je aniyata viSayavALuM, aprApyakArI ane matizruta jJAnanA sAdhanabhUta (matijJAna tathA zrutajJAnamAM nimittabhUta) che te arta temaja amUrta ne grahaNa kare che. (jANe che.) pUrtakarma A lokamAM saMsArI jIvane viSe anAdi saMtatithI(pravAhathI) pravartatuM thayuM mUrtakarma vidyamAna che, te sparzadivALuM hovAne lIdhe, AgAmI mUrta karmane sparze che, tethI mUrti evuM te tenI sAthe, snigdhatvaguNanA vize(-potAnA snigdharUkSatva paryAyane lIdhe), baMdhane pAme che. A mUrtakarmano mUrtakarmanI sAthe baMdha prakAra che. vaLI (amUrta jIvano mUrta karmonI sAthe baMdha prakAra A pramANe che ke) nizcayanayathI je amUrta che evo jIva, anAdi mUrta karma jenuM nimitta che evA rAgAdi pariNAma vaDe snigdha vartato thako, mUrta karmone viziSTapaNe avagAhe che(arthAt ekabIjAnA pariNAmamAM nimitta mAtra thAya evA saMbaMdha vizeSa sahita mUrtakarmonA kSetramAM vyApe che) ane te rAgAdi pariNAmanA nimitte jeo potAnA (jJAnavaraNAdi) pariNAmane pAme che. evAM mUrta karmo paNa jIvane viziSTapaNe avagAhe che (arthAt jIvanA pradezo sAthe viziSTatApUrvaka ekakSetrAvagAhane pAme che.) A jIva ane mUrta karmano anyonya. avagAha svarUpa baMdha prakAra che. A rIte amUrta evA jIvano paNa mUrta puNaya pApa karmanI sAthe kathaMcit (koI prakAre) baMdha virodha pAmato nathI. (2) karmanuM phaLa je sukhaduHkhanA hetubhUta mUrti viSayane te viSayathI mathI mUrta
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 796 Idriyo dvArA jIva vaDe bhogavAya che, tethI karmanA mUrtipaNAnuM anumAna thaI prApta thato hoya. cAra indriyonA viSaya sparza, rasa, gaMdha varNanA rUpe che te ja zake che. je pramANe :- jema mUSakaviSa mUrti che tema karma mUrti che, kAraNa ke zabdarUpe pariNamIne zrotra indriya dvArA grahaNa karavAmAM Ave che. tethI ja (mUSakaviSanA phaLanI mAphaka) mUrtinA saMbaMdha dvArA anubhavAtuM evuM mUrta tenuM zudhdha pudagalarUpe je je paramANu che tene azabda zabda rahita kahevAmAM AvyA kaLa che. (uMdaranA jheranuM phaLa) zarIramAM sojA thavA, tAva Avavo vagere) mUrta che eka pradezI hovAnA kAraNe temAM zabda-paryAyarUpa pariNati vRttino che ane mUrta zarIranA saMbaMdha dvArA anubhavAya-bhogavAya che, tethI anumAna abhAva che. paraMtu zabda skaMdharUpa pariNati zaktino abhAva hovAthI te thaI zake che ke udaranuM jhera mUrti che, tevI rIte karmanuM phaLa (viSayo) mUrti che ane zabdanuM kAraNa thAya che. (2) rUpa (varNa), rasa, gaMdha, sparzanI avasthAne mUrti mUrta iMdriyonA saMbaMdha dvArA anubhavAya -bhogavAya che, tethI anumAna thaI kahevAya che. zake che ke karma mUrta che. pula sivAya bAkInA dharma, adharma AkAza kALa e cAre ajIva tattva mUrtaguNo :mUrta guNonuM lakSaNa IndriyagrAhyapaNuM che. hUrtaguNA puladravyanA che. amUrtika tathA niSkriya che. kevaLa pudgala dravya mUrtika che ane te sakriya paNa mUrti mUrtapaNuM che. sAthosAtha mUrtinuM lakSaNa paNa ApyuM che. je potAnA varNa, gaMdha, rasa khartika amUrtika eka lakSaNa e paNa karavAmAM Ave che ke je viSaya padArthanuM jIva ane sparzanI vyavasthA sahita che tene mUrti batAvela che. vaDe indriyo dvArA grahaNa thavA yogya che te badhA mUrtika ane bAkInA badhA varNanA pAMca-rAto, pILo, kALo, lIlo, dhoLo. gaMdhanA be-sugaMdha, durgadha; amUrtika che. AmAM grahaNa karI zakavAnI yogyatA nA rUpamAM je vAta rasanA pAMca-tIkho, kaDavo, khATo, mITho kaSAyelo ane sparzanA AThakahevAmAM AvI che te khAsapaNe dhyAnamAM rAkhavA yogya che; kema ke saMkhyAta- komaLa, kaThora, bhAre halako, ThaMDo garama, lUkho, cIkaNo A ATha mULa bheda asaMkhyAta aNuonA sUkSma pariNamana sahita keTalIye vastuo tathA pula vargaNAo evI hoya che ke je vartamAnakALamAM indriya gocara thai pudgalanA A vIsa mULa guNA martimAM koi eka varNa, eka gaMdha eka rasa zakatI nathI, paraMtu kALAntaramAM sthaLa pariNamananA avasaramAM indriya gocara ane zIta-sinagdha, zIta-rakata, tRSNa-nigdha, uSNa-rUkSa A cAra thAya che. ethI indriyagocara thavAnI yogyatAnA sadbhAvanA kAraNe temane joDakAmAMthI koi eka joDarUpa be speza ochAmAM ochA hovA ja joie. indriya gocara nahi thavAnA avasare paNa mUrtika ja samajavI joie. bartiprabhava :mUrtipaNe upajanAro arthAt rUpa-gaMdha-rasa-sTarzanA pariNAmarUpe jeno paramANa paNa potAnA zudhdharUpamAM ati sukSamatAnA kAraNe indriyagocara utpAda thAya che evo (mUrti=mUrtipaNuM) nathI hotA, paraMtu skaMdharUpe pariNata thaine jayAre sthULarUpa dhAraNa kare che mUrtimAna :sAkSAt raheluM, khuda, pote. tyAre indriyonA grahaNamAM Ave che. tethI te paNa mUrtika che. mUrdhanya sthAna ucca sthAna ahIM eka bIjI vAta paNa jANI levAnI che ane te eke mUrtikamAM rUpa, mUlyAMkana :kiMmata AMkavI; mApa karI zake gaMdha, rasa, spezanI vyavasthAno je ullekha karavAmAM Avyo che. je kramazaH bapakavi :uMdaranuM jhera(uMdaranA karaDavAthI zarIramAM sojA thavA, tAva Avavo vagere) AMkha, nAka, jIbha, spazana A cAra indriyonA viSaya che; paraMtu pAMcamI muharta beghaDInuM eka muharta bane che. 48 miniTano samaya, 15 muhUrtano eka zrotra indriyano viSaya je zabda che teno ullekha karavAmAM Avyo nathI, tenuM divasa thAya che. (2) aDatAlIsa miniTa; be ghaDI (24 miniTanI eka ghaDI) kAraNa e che ke zabda pugalano koi guNa-svabhAva nathI, je sthAyI rUpe temAM | pRSA :jUThuM, asatya
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ 797 mRNA ane paramItyAga :zrAvaka AzrayI parastrItyAga ane bIjA aNuvrata viSe:- | maMtra gukhabheda (2) deva ke koi zakti sAthe karavAno gUDha zabda ke zabdo (3) (1) jayAM sudhI mRSA ane parastrIno tyAga karavAmAM Ave nahi tyAM sudhI sarva maMtrAkSaro kriyA niSphaLa che, tyAM sudhI AtmAmAM chaLakapaTa hovAthI dharma pariNamato maMthanadaMDa: ravaiyo nathI. maMthara :maMda, jaDa, susta (2) susta; tRta-tRta, svarUpamAM jAmI javuM (svarUpa maMthara) dharma pAmavAnI A prathama bhUmikA che. maMda :zubha jayAM sudhI mRSAtyAga ane parastrItyAga ebe guNo na hoya tyAM sudhI baMgala :me eTale rAgadveSano ahaMkAra. tene svabhAvanA Azraye gala eTale gALInevakatA tathA zrotA hoI zake nahIM. nAza karIne je samyajJAnarUpI svabhAva paryAya pragaTayo che te maMgaLika che. mRSA javAthI ghaNA asatya pravRtti ochI thaI nivRttino prasaMga ove che. (2) zrI arihaMtAdika ja parama maMgala che. temAM bhakitabhAva thatAM parama maMgala sahaja vAtacIta karatAM paNa vicAra karavo paDe. thAya che. maMga eTale sukha ane lAni eTale Ape athavA maM eTale pApa tene mRSA bolavAthI ja lAbha thAya evo kAMI niyama nathI. jo tema hoya to gALe te maMgala (3) pApane gALe, pavitratAne lAve evA svarUpanuM zradhdhAna, sAcA bolanArA karatAM jagatamAM asatya bolanArA ghaNA hoya che, to jJAna-AcaraNa te maMgaLa che. (4) maLane arthAt pApane gALe-naSTa kare te teone ghaNo lAbha thavo joIe, tema kAMI jovAmAM AvatuM nathI, tema maMgaLa che, athavA sukhane prApta karelAve te maMgaLa che. asatya bolavAthI lAbha thato hoya to karma sAva rada thaI jAya, ane zAstra maMgaLanuM paNa maMgaLa zrI jayasenAcArya deva kRta TIkAmAM zAstranuM maMgaLa, zAstranuM paNa khoTAM paDe. nimitta, zAstrano hetu(phaLa) , zAstranuM parimANa, zAstranuM nAma ane zAstranA satyano jaya che. prathama muzkelI jaNAya, paNa pAchaLathI satyano prabhAva kartAe cha bAbatonuM vistRta vivecana karyuM che. thAya ne tenI asara sAmA mANasa tathA saMbaMdhamAM AvanAra upara thAya. vaLI zrI jayasenAcAryadeve A gAthAmAM zabdArtha, jayArtha,matArtha, AgamArtha (7) satyathI manuSyano azvamAM sphaTika jevo jaNAya che. ane bhAvArtha samajAvIne e rIte vyAkhyAnakALe sarvatra zabdArtha, jayArtha, vyAkhyAnamAra-2-16 matArtha, AgamArtha ane bhAvArtha yojavA yogya che ema kahyuM che. meTI maTavuM; choDavuM bhakita arthe maMgaLanuM paNa maMgaLa karavAmAM Ave che. sUryane dIpakathI, kheHjabU dvIpanA videhakSetramAM sthita eka lAkha jojana UMco eka parvata vizeSa mahAsAgarane jaLathI, vAgIzvarIne (sarasvatIne) vANIthI ane maMgaLane meSonmeSa :AMkhano te te palakAro maMgaLathI arcavAmAM Ave che. maitrI: mokSano mArga batAve te maitrI, sarva jagatathI nirverabuddhi (2) sarva jIva maMdatA:zithilapaNuM, kamanasIba pratye hitaciMtavanA (3) sarva jagatanA jIvo pratye nirve budhdhi (4) sarva maMdabuddhi :mUDha budhdhi (2) ajJAnI; jene AtmAnuM bhAna nathI te badhA ajJAnI jagatathI nivairya buddhi maitrIbhAva :adveSabhAva maMdavRtti HnirbaLatA maMTanazIla :maTADavAnA svabhAvavALuM maMthara :maMda, jaDa, susta yajana :yajJa karavo e . ArAdhanA
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ yajana mAjana :yajJa pote karavo ane bIjAne karAvavo e. yathArtha upadeza :jayAM sudhI yathArtha zraddhAnanI prAptirUpa samyagdarzananI prApti thaI na hoya tyAM sudhI to jenAthI yathArtha upadeza maLe che evAM jinavacano sAMbhaLavA Avo bhAva samyagdarzana thavA pahelAM hoya che enI vAta che. ahIM yathAtha upadeza enA para vajana che. Ama jayAM tyAMthI kahe che ke dAna karo, vrata karo to samakita thaze. ane dharma thaze to A jinavacana nathI, yathArtha upadezanathI. A upadeza sAMbhaLavA lAyaka nathI. jemAM samyagdarzanAdi vItarAganuM prayojana pragaTa hoya te yathArtha upadeza che. paMcAstikAyamAM zAstranuM tAtparya vItarAgatA che. ema kahyuM che. tathA AtmAvalokana zAstramAM Ave che ke munio vAraMvAra vItarAgabhAvano upadeza Ape che. eTale nimitta, rAga ane paryAyathI lakSa pheravI trikALI zAkabhAvanuM lakSa karo jethI samAgadarzanAdi vItarAgarUpa dharma thAya. Avo upadeza te yathArtha upadeza che, kema ke vItarAgabhAva ekamAtra svadravyanA ja Azraye thAya che. yatAjAtarUpadhara :(AtmAnuM) jevuM mULabhUta che evuM (sahaja, svAbhAvika) rUpadhAraNa karanAra, sahaja rUpadhArI. thatAniSpanna :jevuM baneluM che tevuM, jevuM mULabhUta ce tevuM, sahaja, svAbhAvika. yanA bIjA jIvone harakata na thAya tema sAcavIne kAma karavuM, kALajI rAkhavI, e prakArano je prayatna-puruSArtha te yatnA che. sAvadhAnI rAkhI hitakArI hoya tema pravartavuM te yAtrA che. viveka e dharmanuM mULa che tema yatnA e dharmanuM upatattva che. thanAthAra :pramAdathI rahita AcaraNavALo. pati dhyAnamAM sthira thaI zreNi mAMDanAra. (2) saMsArano pAra pAme te yati.(jAti) (3) pAra pahoMcelA paramAtmapadane pAme te pati kahIe. (4) Idriyajaya karIne zuddhAtma svarUpamAM prayatna parAyaNa te yati. (5) Indriyajaya karIne zuddhAtmasvarUpamAM prayatna parAmaNa te yati. yApi jo ke, agara jo, yadapi yatheSa :paryApta 798 yatheTa: IcchA pramANe, marajI pramANe, svacchede, bedarakAra thaIne. yatheTa:5ryApta yathAsthita jevI sthitimAM hatuM te pramANe, pUrvavat, asala mujaba. yathAkhyAta : jema kaheluM che tevuM, jevuM prasiddha pAmela che tevuM, yathAkathita . (2) jevuM prasiddha che tevuM yathAyogya =jema che jema. yathAvAta cAritra:AtmAmAM aMdara je trikALI zuddha cAritra che teno Azraya letAM bhagavAna kevaLIne kArya zuddha cAritra pragaTayuM che. ema kahe che. to AtmAmAM je pUrma ramaNanA pragaTI che tene cAritra kahe che. bAkI A kriyAkAMDanezarIranI kriyAne ke paMcamahAvratanA vikalpane cAritra kahetA nathI. aMtara nijAnaMda svadhAmAM ramaNatA karavI temAM lInatA karavI temAM caravuM temAM karavuM ne tenuM vedana karavuM enuM nAma bhagavAne cAritra kahyuM che. te cAritranI pUrNatA te yathAkhyAta kAryazuddha cAritra che. yathAjAtarUpa ja liMga: janmayA pramANe rUpa evuM ja liMga yathAjatarUpajAtama :janma samayanA rUpa jevA rUpavALuM (digaMbararUpa) yathAjAtarUpadhara sahajarUpa dharI(AtmAnuM) jevuM mULabhUta che tevuM (sahaja svAbhAvika) rUpa dhAraNa karanAra, janmasamayanA rUpa jevuM rUpa dharanAra. (2) (AtmAnuM) jevuM mULabhUta che tevuM(sahaja svAbhAvika) rUpa dhAraNa karanAra, (3) (AtmAnuM sahajarUpa dharanAra (4) (AtmAnuM) jevuM mULabhUta che tevuM, sahaja svAbhAvika rUpa dhAraNa karanAra, janma vakhate jevuM svarUpa hoya che tevuM nagna svarUpa dhAraNa karanAra. (5) (AtmAnuM) jevuM mULabhUta che tevuM (sahaja svAbhAvika) rUpa dhAraNa karanAra, sahaja rUpadhArI, AtmAnuM sahajarUpa dharanAra. yathAtatha :ochuM adhika ke viparItatAthI rahita mAne ne te rIte niHsaMdehapaNe jANe tene yathAtathI kahe che. yathAtatha5Ne 5dArthanuM je samyakSaNe svarUpa che te pramANe. yathAnuM bhUta jevo (ame) anubhavyo che tevo. yathAniSpanna :jevuM baneluM che tevuM, jevuM mULabhUta che tevuM, sahaja, svAbhAvika
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ thathApadavI :jayAM sudhI zuddha svarUpanI prApti na thaI hoya tyA sudhI || vyavahAramArgamAM pravRtta thavuM. yathAyogya jevA joI teva - tathArUpa yathArtha rIte apekSA samajIne yathArtha taddana sAcuM, ucita, yogya, vAjabI, vAstavika, svAbhAvika (2) nizcaya (3) vAstavika, vAstavika rIte, sAcuM, kharuM. (4) hoya tevuM, taddana sAcuM, ucita, yogya, vyAjabI, vAstavika, svAbhAvika yathArthatA :pramAhAtA yathAzudhdha jevo maLe tevo yathAvidha te prakAranuM athAt zarIrAdirUpa yathAzakita potAnI zakita anusAra yathAsukha marajI mujaba, jema sukha upaje tema, yathecchapaNe. (jemane dravyArthikanayanA (nizcayanayanA) viSayabhUta zuddhAtmadravyanuM samyak zraddhAna ke anubhava nathI tema ja tene mATe jhaMkhanA ke prayatna nathI, Ama hovA chatAM jeo nija kalpanAthI potAne viSe kAMIka bhAsa thato kalpI laIne nizcitapaNe svacchaMdapUrvaka varte che.- jJAnI mokSamArgI jIvone prAthamika dazAmAM AMzika zuddhinI sAthe sAthe bhUmikAanusAra zubha bhAvo paNa hoya che.-e vAtane zraddhatA nathI. temane ahIM kevaLa nizcayAlaMbI kahyA che. mokSamArga jJAnI jIvone savikalpa prAthamika dazAmAM (chaThThA guNa sthAna sudhI) vyavahAranayanI apekSAe bhUmikAnusAra bhinnasAdhya sAdhanabhAva hoya che arthAt bhUmikA pramANe nava padArtho saMbaMdhI, aMga-pUrva saMbaMdhI ane zrAvakamuninA AcAro saMbaMdhI zubha bhAvo hoya che. A vAta kevaLa nizcayAlaMbI jIvo mAnatA nathI arthAta(AMzika zuddhi sAthenI) zubhabhAvavALI prAthamika dazAne teo zraddhAtA nathI ane pote azubha bhAvomAM vartatA hovA chatAM potAne viSe ucI zuddha dazA kalpI laI svacchaMdI rahe che. 799 kevaLa nizcayAlaMbI jIvo puNyabaMdhanA bhayathI DarIne maMdakapAyarUpa zubhabhAvo karatA nathI ane pApabaMdhanA kAraNabhUta azubhabhAvone to sevyA kare che. A rIte teo pApane ja bAMdhe che. zrI jayasenAcAryadeva racita TIkAmAM vyavahAra-ekAMtanuM spaSTIkaraNa karyA pachI turata ja nizcaya ekAMtanuM nIce pramANe spaSTIkaraNa karavAmAM AvyuM che. :vaLI jeo kevaLa nizcayAlaMbI vartatA thakA rAgAdivikalparahita paramasamAdhi paramasamAdhirUpa zuddha AtmAne nahi upalabdha karatA hovA chatAM, munie (vyavahAre) AcaravA yogya thaAvazyakAdirUpa anuSThAnane tathA zrAvake (vyavahAre) AcaravA yogya dAnapUjArirUpa" anuSThAnane dUSaNa de che. jeo paNa ubhayabhraSTa vartatA thakA, nizcayavyavahAraanukAnayogya avasthAMtarane nahi jANatA thakA pApane ja bAMdhe che arthAt kevaLa nizcaya anukAnarUpa zuddha avasthAthI judI evI je nizcaya-anuSThAna ane vyavahAra anukAnavALI mizra avasthA tene nahi jANatA thakA pApane ja bAMdhe che, paraMtu jo zuddhAtmAnuSThAnarUpa mokSamArgane ane tenA sAdhakabhUta (vyavahAra sAdhanarU5) vyavahAramokSamArgane mAne, to bhale cAritramohanA udayane lIdhe zakitano abhAva hovAthI zubha-anuSThAna rahita hoya tathApi- jo ke teo zudhdhAtmabhAvanA sApekSa zubhaanuSThAnarata puruSo jevA nathI topaNa-sarAga samyakatvAdivaDe vyavahAra samyagdaSTi che ane paraMparAe mokSane pAme che.Ama nizcaya-ekAMtanA nirAkaraNanI mukhyatAthI be vAkaya kahevAmAM AvyAM. (ahIM je jIvone "vyavahArasamyagdaSTi' kahyA che teo upacArathI samyagdaSTi che ema na samajavuM. paraMtu teo kharekhara samyagdaSTi che ema samajavuM te mane cAritra-apekSAe mukhyapaNe rAgAdi hayAta hovAthI sarAga samyatvavALA kahIne 'vyavahArasamyagdaSTi' kahyA che. jayAre A jIva AgamabhASAe kALalabdhirUpa ane adhyAtmabhASAe zuddhAtmAbhimukha pariNAmarUpa svasaMvedanajJAnane prApta kare che tyAre prathama to te mithyAtyAdi sAta prakRtionA upazama ane kSayopazama vaDe sarAgasamyagdaSTi thAya che.)
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ yathAsthita :jevo che tevo ja (2) viSamatAvinAno-susthita (3) jevo che tevo ja yathAsthita AtmaguNa :viSamatA vinAno- susthita AtmAno guNa hovAthI sAmya che. ane sAmya, darzanamohanIya tathA cAritramohanIyanA dravyathI utapanna thatA samasta moha ane kSobhanA abhAvane lIdhe atayiMta nirvikAra evo jIvano pariNAma che. yathAsthita AtmAguNa :viSamatA vinAno, susthita AtmAno guNa. yathAsaMbhava Hzakaya hoya te rIte, banI zeka teTalI ke tevI rIte, yathAzakaya thokata :jevo kahyo tevo (2) (pUrva gAthAmAM) jevo kahyo hato tevo, kahyA pramANenA upara kahyuM te (3) jevo kahyo tevo, yathArtha. (4) pUrve jeva kahyo tevo. (5) jevo kahyo tevA. yathAno artha jevo che tevo ane ukata eTale kahyo. thokata tANavALI kahyApramANenA lakSaNavALI(cetanAnuM lakSaNa=jIvanuM svarUpapaNe prakAzavuM, avinAzinI, bhagavatI, saMvedanA azokatala paNa vyathokata svarUpa, upara kahyo tevA svarU'. yathocita yathAyogya-cetana ke acetana(pudgalAdi dravyo parakIya acetana dravyatvathI saMyukata che ane anya AtmAo svakIya cetana dravyatvathI saMyukata che. yuddhAtanA jema tema, manamAM Ave tema. vicAraviveka vinA. yugma :saMyama (2) ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya, ane parigrahatyAga e pAMca yama kahevAya che. A yamamAM pravartavAthI AtmAmAM karuNA kAmalanAdi sadguNo pragaTe che ane mokSamAM ruci thAya che. (3) ahiMsA, satya, ammorya, brahmacarya, aparigraha, Adi mahAvrata jIvanaparyaMta pALavAnI pratirUpa te yama. (3) saMyamI, muni, yamIo = saMyamIo, munio cayAnu bhUta jevo ame anubhavyo che tevo. cakSu,kIrti :bahArathI yaza, kIrti hoya te nAmakarNanI zubhaprakRtino udaya che. te dharmanuM lakSaNa nathI. 800 yazakIrti nAma karma je karmanA udayathI lokamAM jIvanI prazaMsA thAya tene yazaHkIrti nAma karma kahe che. bahAramAM yaza maLe te huM nahi, aMdara AtmAnA guNo pragaTe te vAstavika yaza che. jemAM nirAkuLa AnaMdanuM vedana thAya tenuM nAma yaza che. yatri :lAkaDI cA :paurANika mAnyatA pramANe eka prakAranI devayoninA purUSa hoya che. kuberanA anucarono eka varga. jemane lobhanI mAtrA adhika hoya che. ane je bhAMgagImAM niyukata karavAmAM Ave chA te pakSa kahevAya chetemanA bAra bheda cheH-mANibhada, pUrNabheda, gausabhada, manobha,bhadama, samada, sarvabhada, mAnuSa, yanapAla, svarupavahI, vadhottama, ane manoharajI - AprakAra pakSonA bhAra le che. yAcanA :mAgavAnI kriyA, kAlAvAlA, AjIjI. yAtrA :kharekhara to aMdara je traNa lokano nAtha AnaMdakaMda jJaAyakaprabhu bhagavAna AtmA che teno Azraya laIne svarUpamAM TharavuM tenuM nAma yAtrA che. tIrthanI yAtrAnA bhAva azubhathI bacavA mATe Ave, paNa te zubhabhAva che. tenAthI dharma thato nathI. cAna :vAhana, koIpaNa prakAranuM vAhana(gADAM, ghoDA-hAthI-khaccara vagere) moTaraAgagADI-AgaboTa-vimAna-sAIkala vagere. yAminI rAtri, rAta. caukitaka nyAya yukitavALo nyAya, caturAI pUrvakano nyAya. yoga :Atma svabhAvamAM joDANa (2) mokSa sAthe joDANa ta yoga, AtmAnI vRtti AtmAmAM, zuddha AtmasvabhAvamAM joDAya te yoga. te joDanAra AtmArthIo te yogiyo. (3) prApti karAvanAra (4) mokSanI sAthe jIvano je saMbaMdha joDe te yoga. tenA ATha aMga che. (1) yama=ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya ane parigrahatyAga e pAMca yama kahevAya che. A yamamAM pravartavAthI AtmAmAM komalatAdi sadguNo pragaTe che ane mokSamAM ruci thAya che.
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) niyama =AtmAne vizeSarUpe vizuddha ane niyamita karanAra pAMca niyama che.zauca, saMtoSa, tapa, svAdhyAya ane IzvarapraNidhAna. Asana=padravyo ane parabhAvothI vyAvRtta thavA Asana thavA ane zuddha AtmarUpa dhyeyamAM mana ekAgra karavA dhyAnane sahAyakArI evAM yoganAM (vIrAsana, vajAsana, padmAsana, bhadrAsana, daMDAsana, utkaTikAsana, kAyotsarga Asana Adi) aneka AsanomAMthI koI game te anukULa AsananA japano abhyAsa karavo, AsananI daDhatA karavI, eka Aro ne sthira karavAno abhyAsa vadhAravo te Asana tethI mananI sthiratA karavAmAM sugamatA thAya. prANAyama= cittavRttirUpa zvAsocchavAsanA jaya ane, mananA jaya arthe vAtanAnA jaya arthe, dehAdhyAsa Adi bAhyabhAvone choDavA te recaka, zuddha caitanyasvarUpa huM AtmA chuM. ema aMtarAtmabhAvane poSaka bhAvo sabodhamaya bhAvo cittamAM bharavA te pUraka, ane AtmabhAvane aMtaramAM sthira karavA te kuMbhaka, e mumukSu yogIne bhAva-prANAyAma che. pratyAhAra=viSaya vikAramAMthI vyavasthipaNe Indriyone pAchIvALavI, viramAvavI te pratyAhAra, "viSayavikAre IMdriyane joDe, IhAM pratyAhAro re -"zrImada yezAvijayajI dhAraNA=zuddhacidrapa nija AtmasvarUpa te dhyeya temAM cittanuM ekadeze baMdhAvuM sthira thaI javuM te dhAraNA. (7) dhyAna=dhyeyamAM ekAgratA amuka kALa cAlu rahe te dhyAna. dhyAna cAra prakAranAM che. prathama be Arta ane raudra dhyAna tajavA yogya che. ane dharma ane zukaladhyAna upAdeya che. samAdhi =AtmA potAnA svabhAva svarUpamAM nirvikalpa paNe rahe te samAdhi. AtmapariNAmanI svasthatAne zrI tIrthakara samAdhi kahe che." zrImad rAjacaMdra (5) zuddhopayoga (6) AtmAnA pradezonuM, sakaMpa thavuM te yoga che. (7) yoganA be prakAra che. (9) sakaSAya yoga ane (9) akayAya yoga. (8) zubha pariNAma sahitanI nirdoSa kriyA vizeSane yoga kahe che. (9) kAya, vacana, ane mananA avalaMbane (nimite) AtmAnA pradezonuM saMpa thavuM te yoga che. (10) mokSanI sAthe jIvano je saMbaMdha joDe te yoga . jenA ATha aMga che : (9) yama, (9) niyama, (9) Asana, (9) prANAyama, (9) pratyAhAra,(9) dhAraNA, (9) dhyAna ane (*) samAdhi (11) Atma svabhAvamAM joDANa (12) dhyAna, dravyakarma ane bhAvakarmathI vimukata-bhinna AtmAnuM pariNAna-anubhava thAya che. te yogIo dvArA yoga kahevAmAM Avela che. ke jemaNe je yogIoe yoga baLathI pAtakono nAza karyo che. (13) AtmapradezonuM kaMpana te yoga. jayAM pradezanuM kaMpana thAya tyAM karmanA rajakaNo AtmAmAM praveza kare che. jema loDhAnA goLAmAM agni hoya tyAre pANI aMdara pravezI jAya che. tema AtmAmAM pradezonuM kaMpana thAya che. pradeza jayAre asthira thAya che tyAre karmanA rajakaNo AtmAnA pradezo grahaya che. kevaLajJAnIne paNa pradezanuM kaMpana rahyuM che tethI eka samayano baMdha tyAM paNa che. yoganA paMdara bheda cheH manoyoganA 4 bheda che.(satyamanoyoga, asatyamanoyoga, ubhayamanoyoga, ane anubhavamanoyoga) kAyayoganA 7 bheda che. (audArika, audArika mizra, vaikriyika, vaikiyikamizra, AhAraka, AhArakamizra ane kArmANa) vacanayoganA 4 bheda che.(satyavacanayoga, asatyavacanayoga, ubhayavacanayoga ane anubhayavacanayoga.) A pramANe yoganA paMdara bheda thayA. (14) je yogathI arthAt dhyAnathI (da3vya karma ane bhAvakarmathI) vimukata-bhinna AtmAnuM parijJAna(anubhava thAya che, te yogIo dvArA yoga kahevAmAM Avela che. ke jemaNe je yogIoe yogabaLathI pAtakono nAza karyo che. yoga eTale AtmasvarUpamAM joDANa. (15) bahAranA jaDayoga na samajavA paratuM caitanyanA pradezanuM kaMpana samajavuM. (16) mana, vacana, kAyAnA nimittathI AtmAnA pradezanuM calanakaMpana. (17) prApti karAvanAra. (18) pradezanuM kaMpana. (19) amara yauvana
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ ane cira ullAsanuM mahArasAyaNa. yoganA adbhutacamatkArika azcaryo thAka ane kaMTALAno dhavaMsa kare che. yogIonuM benka belensa zuM ? AtmasaMvedananAM sAttvika kaMpano- te ja temanI mAyAmUDI. te sAttvika kaMpano (aMgrejI : pojhITIva vAIbrezansa) no guNAkAra (aMgrajI : ceIna rIekazana) thAya che. (10) mana,vacana ane kAyAnA nimittathI AtmAnA pradezo caMcaLa thavApaNAne yoga kahe che. (11) AtmAnA pradezanuM kaMpana te yoga che. (12) mana, vacana, kAyAnA nimittathI AtmAnA pradezonuM kaMpana thavuM tene dravyayoga kahevAya che. karma ane nokarmane grahaNa karavAmAM nimittarUpa jIvanI zakitane bhAvayoga kahevAya che. (13) zubhapariNAma sahitanI nidorSa kriyA vizeSane yoga kahe che. (14) be prakAranA che. dravyayoga ane bhAvayoga. (15) mana, vacana, kAyAnA nimittathI AtmAnA pradezonuM kaMpana thavuM te dravyayoga kahevAya che. karma ane mokarmanA grahaNa karavAmAM nimittarUpa jIvanI zakitane bhAvayoga kahevAya che. (16) mana. vacana ane kayA, athavA dravya ane bhAva. (17) dhyAnabaLa (18) yoga eTale mana-vacana-kAyAnA nimittathI AtmAnA pradezanuM calana ane upayoga eTale jJAnanuM kaSAyo sAthe upayukata thayuM joDAvuM. A yoga ane upayoga gharAdika tathA krodhAdika ne nimitta che tethI temane ghaTAdika ane krodhAdika nimittakartA kahevAya parantu AtmAne temano kartA na kahevAya. AtmAne saMsAra avasthAmAM ajJAnathI mAtra yoga upayoganA kartA kahI zakAya. (19) mana-vacana-kAyA, kaMpana, caitanyanA pradezonuM kaMpana. (20) svabhAva-zAMtinI samAdhi, dhyAnamAM sthira thavuM te. (21) karmA vizeSa hetuomAM je yoganuM grahaNa che te kaSAya anuraMjita yoga che, je yoganI pravRtti lezyA kahevAya che. (22) vaLI jIvone je zubha ke azubha pravRtti ke nivRttirUpa (mana-vacana-kAyA Azrita) ceSTAno utsAha che te yogano udaya jANa. zubhayogamAM ke azubhayogamAM pravartanuM ke nivRtavuM eTale ke zubhamAM pravartatuM ane azubhathI nivartavuM, azubhamAM pravartavuM ane zubhathI nivartavuM te yogano udaya che. AtmAnA pradezonuM kaMpana che te yoga che, te vikAra che temAM karmanuM nimitta che. (23) AtmAnA pradezanuM kaMpana te yoga 802 che. (24) AtmAnA pradezonuM kaMpana te jIvayoga che. mana yoga, vacanayoga, ane kAyayoganI prakRtino udaya te jaDayoga che. (25) dravyayoga ane bhAvayoga (26) pradezanuM kaMpana yukta :joDeluM, joDAyeluM. (2) yogya, vyAjabI(samAsamAM 'vALu'no artha) (3) Atma svabhAvamAM joDANavALo, yogI (4) yogI (5) joDavuM (6) ucita, sahita, yogya (7) Atma svabhAvamAM joDANavALo, yogI (8) joDeluM, joDAyeluM, yogya, vyAjabI, sahitavALu. (9) sahita (10) ucita (11) yogI, yogya (12) joDeluM, joDAyeluM, yogya, vyAjbI. yukta karyo :joDayo yukta karyo che HjoDAyo che. yuno :yogIno cutavihArI (1) svayaM avihAra svabhAvI hovAthI ane (2) samiti zuddha (IyAMsamiti vaDe zuddha evA) vihAravALo hovAthI yukatavihArI (yukata vihAravALo zramaNa) sAkSAt avihArI ja che. yukAhAravihAra :(1)yukata-yogya(ucita) AhAra-vihAravALo. (2) yukatanA arthAtyogInA AhAra-vihAravALo, yogapUrvaka(AtmasvabhAvamAM joDANa sahita) AhAra-vihAravALo. yuktA hAra :zramaNa be prakAre yukatahArI siddha thAya che. ( cutAtmA :cittanI samasta vRttio kabajAmAM hoya tevA AtmAvALuM saMyamI ke niSkAma karmayogI. yuktAhAra :ucita AhAra, yogIno AhAra yukatAhAra vihArI : (1) yogya (ucita) AhAra vihAravALo (2) yukatanA arthAt yogInA AhAravihAravALo, yogapUrvaka(AtmasvabhAvamAM joDANa sahita) AhAra-vihAravALo. yuktAhAranuM svarUpa cukatAhAranA sAta lakSaNo che. (1)divasamAM eka vakhata AhAra (2) uNodara (3) yathAlabdha (jevo mATe tevo (4) bhikSAsaraNathI
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ maLelo (5) divasanA samaye (6) rasanI apekSA vinAno ane (7) madha- | mAMsa rahita. Ama sAta prakAra sahitano yogIno yukatAhAra kahyo che. yakatAhArI :ucita AhAravALo, yogInA AhAravALo che. yukti tarka, nyAya, pramANathI siddha thAya tevuM lojIka. (2) vItarAgadeva zuM kahe che ane virodhI anyavAdIo zuM kahe che tevo samyapha yukita vaDe ekAMtapakSanuM khaMDana karI satya zuM che teno sAco nirNaya karavo te yukita che. (3) svayameva utpanna thayelA evA rAga-dveSa vaDe malina adrava samAna che te jIva nathI kAraNa ke, kAlimA (kALa5)thI judA suvarNanI jema, evA adravasamAnathI judo anya cisvabhAvarUpa jIva bhedajJAnIo vaDe svayaM upalabhyamAna che arthAt teo pratyakSa caitanyabhAvane judo anubhave che. ajJAnI ema kahe che ke kALapathI judo koI kolaso nathI tema adrayavasAnathI judo AtmA nathI. tene yukitathI uttara Ape che ke kALapathI bhinna jema suvarNa che tema adrayavasAnathI bhinna anya citasvabhAvamaya AtmA che. sonAmAM je kALapa dekhAya che enAthI sonuM bhinna che. je kALapa che te sonuM nathI paNa mela che. jema paryAyamAM je puNya-pApanA bhAva che te AtmA nathI, e to mela che. A pramANe kALapathI bhinna survaNanI jema aLyavasAnathI bhinna cisvabhAvamaya jIva che ema yukita kahI. (4) joDavuM e, joDANa, anumAna, aMdAja, saMbhAvanA, dalIla, vitarka, tajavIja, upAya, tadabhIra, karAmata, himmata, cAlAkI, caturAI, tarka. (5) taka mUlaka, tArkika, hetuvALu (6) caturAI, joDavuM e, joDANa, anumAna,aMdAja, saMbhAvanA, dalIla, vitarka, tajavIja, upAya tadabIra, karAmata, hikamata, cAlAkI. (7) pramANa ane naya dvArA tattvanI yathArtha parIkSA karavI te yukita che. (8) pramANa ane naya dvArA paryAya nirNaya karavo te yukita che (9) tarka, anumAna, rezanAlijhama (10) pramANa-nayanA anuyoga vaDe vicAra-nirNaya. (11) nyAya (12) pramANa-nayano anuyoga. yukitamaduHyukitayukata yuktimArga naya-pramANa vaDe pahelAM jANavuM. yugapada :eka ja sAthe. (2) ekI sAthe yuSpa :joDakuM, joDuM, belaDuM. yaMjana vItarAga bhagavAna sarvajJa ane sarvadarzI hovAthI temaja pAMtrIza atizaya yukata sarvazreSTha divya vacanayoga dharAvatA hovAthI e ja sarvazreSTha yathArtha jJAtA ane vakatA. (2) prakRttino kSaya karI guNa pragaTa thayo te, zuddha svabhAva pragaTa thavo te. (3) sayogI kevaLI sarvajJa bhagavAne potAnA anaMta jJAnamAM je joyuM te. (4) svarUpa anusaMdhAna, AtmanA yogamAM joDANa, yAjana , joDANa : AtmasvarUpanuM anusaMdhAna. yaMjanaWNa karmonuM joDAvuM te, karma ane AtmAno yoga. (2) eTale prakRtine yojavI te. yathApravRttikaraNa, anivRttikaraNa, apUrvakaraNa, uparAMta yujanakaraNa ane guNakaraNa che. muMjanakaraNane guNakaraNathI kSaya karI zakAya che. (3) karmonuM joDavuM te, karmane AtmAno yoga. yaMjanamAM AtmAnA yogamAM, svarUpAnusaMdhAnamAM praveze che. yutasiddha joDAIne siddha thayeluM, samavAyathI-saMyogathI siddha thayeluM (jema lAkaDI ane mANasa judAM hovA chatAM kaDInA yogathI mANasa 'lAkaDIvALo" thAya che. jema sattA ane dravya judAM hovA chatAM sattA sAthe joDAIne dravya sattAvALuM (sat) thayuM che ema nathI. lAkaDI ane mANasanI jema sattA ane dravya judAM jovAmAM ja AvatAM nathI. A rIte "lAkaDI' ane lAkaDIvALA'nI mAphaka sattA ane satnI bAbatamAM yutasiddhapaNuM nathI. (2) joDAIne siddha thayela, samavAyathI-saMyogathI siddha thayela. (jema lAkaDI ane mANasa judAM hovA chatAM lAkaDInA yogathI mANasa "lAkaDIvALo'thAya che. jema jJAna ane AtmA judAM hovA chatAM jJAna sAthe joDAIne AtmA jJAnavALo' (jJAnI) thAya che ema paNa nathI. lAkaDI ane mANasanI jema jJAna ane AtmA kadI judAM hoya ja kayAMthI ? vizeSarahitavya hoI zake ja nahi. thI jJAna vinAno AtmA kevo ? ane Azraya vinA guNa hoI zake ja nahi. Wii AtmA vinA jJAna kevuM ? mATe lAkaDI ane lAkaDIvALo' nI mAphaka "jJAna" ane "jJAnI'nuM yutasiddhapaNuM ghaTatuM nathI. (3) be vastuono
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMbaMdha (4) samavAya thI saMyogathI siddha thayeluM jemAM lAkaDI ane mANasa judAM hovA chatAM lAkaDInA yogathI mANasa lAkaDI vALo thAya che tema chatAM ane divya judAM hovA chatAM sattA sAthe joDAi ne duvya sattAvALuM (sata) thayu che. ema nathI lAkaDI ane mANasa jema sattA ane davya judAM jovAyAja nathI A rIte lAkaDI ane lAkaDIvALA nI mAphaka sattA ane sata nI bAbatamAM yutasiddha paNuM nathI. (5) joDAIne siddha thayeluM, samavAyathI-saMyogathI siddha thayeluM. (jema lAkaDI ane mANasa judAM hovA chatAM lAkaDInA yogathI mANasa "lAkaDIvALo' thAya che tema sattA ane dravya judAM hovA chatAM sAthe joDAIne dravya "sattAvALuM (sa) thayuM che ema nathI. lAkaDI ane mANasanI jema sattA ane dravya judAM jovAmAM AvatAM nathI. A rIte 'lAkaDI' ane 'lAkaDIvALA' nI mAphaka "sattA ane satnI bAbatamAM yutasiddhapaNuM nathI.) (6) joDAyela, saMyogasiddha () joDAIne siddha thayela, samavAya-saMyogathI siddha thayela, (jema lAkaDI ane mANasa judA hovA catAM lAkaDInA yogathI mANasa "lAkaDIvALo thAya che tema jJAna ane AtmA judAM hovAM chatAM jJAna sAthe joDAIne AtmA "jJAnavALo' (jJAnI) thAya che ema paNa nathI. lAkaDI ane mANasanI jema jJAna ane AtmA kadI judAM hoya ja kayAMthI ? vizeSarahita dravya hoI zake ja nahi. thI jJAna vinAno AtmA kevo ? ane Azraya vinA guNa hoI zake ja nahi tethI AtmA vinA jJAna kevuM? mATe 'lAkaDI' ane 'lAkaDIvALAnI mAphaka "jJAna" ane "jJAnInuMyutasiddhapaNu ghaTatuM nathI. joDAyela, saMyoga siddha. yutasitA :anaMtatAno abhAva yati dravya, kSetra, kAla ane bhAva sahita jIvAdi dravyonA saMmelananuM nAma yuti che. yoga upayoga jJAnanuM kaSAyo sAthe upayukata thavuM-joDAvuM. yoga sthAno kAryavargaNA, vacanavargaNA ane manovargaNaAnuM kaMpana jemanuM lakSaNa che evA yogasthAno te badhAMya jIvane nathI. kAraNa ke te pugala dravyanA pariNAmamaya hovAthI AtmAnI anubhUtithI bhinna che. 804 yogathI utapanna sukhanI vyAkhyA :yogathI- dhyAnajanya-vivikata Atma parikSAnathI utapanna thayeluM sukha che te uttama sukha che. kema ke te kAmadevanAM AtaMkathI viSayavAsanAnI pIDAthI rahita che. zAMti svarUpa che, nirAkuLatAmaya che, sthira che- avinAzI che, svAtmAmAM sthita che. kayAMya bahArathI nathI AvatuM parAzrita nathI ane janma jarA tathA mRtyuno vinAzaka che athavA tajajanya duHkhathI rahita che. yogadaSTi haribhadrasUrie yogadaSTio adhyAtmapaNe saMskRtamAM varNavI che. ane te uparathI yazovijayajI mahArAje DhALarUpe gujarAtImAM karela che. yogadaSTimAM che ke bhAva - audAyika, aupathamika, kSayopathamika, kSAyika, pAriNAmika ane sAnnipAtika-no samAveza thAya che. e ja bhAva jIvanA svatantabhUta che. yogadazimAM chaye bhAva audayika, aupazadhika, kSayopathamika, kSAyika, pariNAmika ane sAnnipAtika-no samAveI thAya che. e Tha bhAva jIvanA svatantabhUta che. yogartasa :yogano nAza ("AhAra grahavAno AtmAno svabhAva che' evA pariNAme paNimavuM te yogadhvaMsa che. zramaNane Avo yogadravaMsa nahi hovAthI te yukata arthAtu yogI che. ane tethI teno AhAra yukatAhAra arthAt yogIno AhAra che.). yoganA ATha niyamanA aMga (1) yama, (2) niyama, (3) Asana, (4) prANAyama, (5) patyAhAra (6) dhAraNA (7) dhyAna ane (8) samAdhi. A pramANe yogano anukrama aMga pUrvaka abhyAsa karanAra brahmarandramAM anahadatAna anubhave che ane samAdhimAM sthira thaI Atmika sukha bhogave yogapratti mana-vacana ane kAcAnI zubha-azubha pariNAmathI dravya-karmano baMdha paDe che. yogaSTa yoganI sAdhanA karatAM AyunI pUrNatAdi kAraNe sAdhanA adhUrI choDI devI paDI ema sAdhanAthI bhraSTapaNuM- zruta thavApaNa thavuM ema artha samajavAno che. (2) yoganI sAdhanA che athavA tajajanya duHkhathI rahita che.
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) paramArtha mokSamArga (4) yoganI sAdhanA karatAM AyunI pUrNatAdikAraNe sAdhanA adhUrI choDI devI paDI ema sAdhanAthI bhraSTapaNuMcyutathavApaNuM thayuM ema artha samajavAno che. yogyatA :kSaNika avasthA, jene badalI zakAya. yogyatA yogyatA ja viSayanuM prati niyAmaka kAraNa che. (A kathana jJAnanI yogyatA(sAmarthaya) ne mATe che. paraMtu yogyatAnuM kAraNapaNuM sarvamAM sarvatra samAna che. (2) sAmarthya, zakita, pAtratA, lAyakAta, tAkAta te yogyatAnA zabdanA artha che. (3) kSaNika avasthA, jene badalI zakAya. yogavaMzaka :svarUpa lakSathI cUkavanAra, chetaranAra, ThaganAra, chaLanAra. yoga-vRttio :mana-vacana-kAyAnI karmarUpa pravRttio, traNe mana-vacana-kAyAnI koIpaNa ekanI pravRttine yogavRtti kahe che. yogasaMkrAnti kAyayogane choDIne manoyoga ke vacanayogane graha karavo ane te choDIne anya yogane grahaNa karavo te yoga saMkrAnti che. e lakSamAM rAkhavuM ke je jIvane zukala dhyAna varte che te jIva nirvakalpa dazAmAM ja che, tethI tene A saMkrAntinI khabara nathI; paNa te dazAmAM tevI palaTanA che te kevaLajJAnI jANe che. upara kahela saMkrAnti-parivartanane vIcAra kahevAya che. jayAM sudhI e vicAra rahe che te dhyAnane avAcAra (arthAt paheluM pRthakatvavitarka) kahevAya che. pachI dhyAnamAM dRDhatA thAya che tyAre te parivartana baMdha thaI jAya che. je dhyAnane avIcAra (arthAt bIjuM ekatvavitarka) kahevAya che. yogasthAna :mana, vacana ane kAyAnA vyApAra. yogasthAno H kAyavargaNA, vacanavargaNA ane manovarghaNAnuM kaMpana jemanuM lakSaNa che evAM je yogasthAno te badhAMya jIvane nathI, kAraNa ke te pudgaladravyanA pariNAmamaya hovAthI AtmAnI anubhUtithI bhinna che. AtmAmAM yoganA nimitte kaMpana thAya che. manovarghaNA, vacanavargaNA, kAryavargaNAnuM kaMpana kahyuM che. te nimitta taraphathI kahyuM che. paNa kharI rIte to 805 temaNe yoganA nimitte AtmAnA pradezanuM kaMpana thAya che. pradezanuM kaMpana thAya te paNa AtmAno svabhAva nathI, paNa vikArI bhAva che. ghaMTInAM be paDa phare tenA para mAkhI beThI che eTale paDa phare tenI sAthe mAkhI pharatI hoya tema lAge che. ghaMTInA paDa sAthe mAkhI kSetra pheravatI hoya tema lAge che paNa mAkhI potAnuM kSetra pheravatI nathI paNa paDa phare eTale mAkhI pharatI dekhAya che. tema bhagavAna AtmA halato nathI. mana, vacana, kAyAnA yoganA paDa phare-kaMpe, eTale bhego AtmA halato dekhAya che. tenuM kSetrAMtara thatuM dekhAya che. kaMpana te AtmAnuM svarUpa nathI, mana,vacana,kAyAnuM kaMpana para che. temAM nimitte AtmAnA pradezanuM kaMpana thAya che, te AtmAnuM mULa svarUpa nathI, paNa para nimitte thato vikAra che. pradezanuM kaMpana te AtmAno svabhAva nathI. jaDanA nimitte thato vikAra che mATe te jaDa che. AtmAnA gharano te nathI. nirALo AtmAsvabhAva jANavo hoya teNe A bhinnatA jAmyA vinA satna raste jaI zakAse nahi. (2) kAyavargaNA, vacanavargaNA, ane manovargaNAnuM kaMpana jemanuM lakSaNa che evA je yogasthAno te badhAMya jIvane nathI. A vAtane ApaNe traNa prakAre vicArIe. prathama vAta :- AtmAmAM je yoganuM kaMpana che tene jIvanA svabhAvanI apekSAe pudgalanA pariNAma kahyA che. kaMpana che to jIvanI paryAyamAM chatAM jIvanA trikALI svabhAvanI daSTie tene pudgalanA pariNAmamAM gaNyA che. bIjI vAta :- samayasAra sarvavizuddha adhikAranI 372mI gAthAmAM Ave che ke dareka dravyanA pariNAma potAthI thAya che. jema ghaDo mATIthI thAya che., kuMbhArathI eTale nimittathI nahi, tema jIvadravyanI kaMpana ke rAganI paryAya je te samaye svataMtra potAnA kAraNe thAya che, nimittanA kAraNe nahi. tyAM azuddha upAdAnathI utpanna yelI dazA potAnI che ema siddha karyu che. tyAre ahIM zuddha upAdAnanI daSTie te kapananA pariNAma pudgalanA che ema kahyuM che. trIjI vAta H- svayaM bhUstotramAM bAhya ane atyaMtara ema be kAraNathI kArya thAya che ema Ave che. kave kArya to atyaMtara kAraNathI ja thAya che. paraMtu
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ tathA svayaMbhUstotramAM bhakitano adhikAra hovAthI zrI samatabhadra svAmIe nimittanI hayAtI (bahirbApti) siddha karavA ema kahyuM ke atyaMtara ane bAhya kAraNanI samagratA e kArya utpattinuM kAraNa che. jo ke kAryanI utpattinuM vAstavika kAraNa to sva (atyaMtara kAraNe) ja che. chatAM joDe je nimitta che tenuM jJAna karAvavA tene sahacara dekhI upacArathI Aropa karIne, nimittathI kArya thayuM che ema vyavahAranayathI kahevAmAM AvyuM che. jethI ema na samajavuM ke nimitta Avyu mATe kArya thayuM ke nimitta vaDe kArya thayuM che. paryAyamAM je vikAra thAya che te zuM cIja che ? je che to potAno (jIvano) ja aparAdha. je koI nimittano-karmano karAvyo thayo che ema nathI. tathA nimitta che mATe thayo ema paNa nathI. vikArI ke nirvikArI paryAya, thavA kALe potAnI svataMtratAthI thAya che. je vakhate nimitta tarIke bIjI cIja hayAta kAryakALe ke nimitta koNa che ane tyAM jJAna karAvavAnuM prayojana che. jethI bIjuM bAhya kAraNa paNa kahyuM che. jema nizcaya svabhAvanuM bhAna thatAM bhUtArthanA Azraye samyagdarzana thAya e nizcaya kahyo, tathA paryAyamAM je azuddhatA-apUrNatA che tene jANavI te vyavahAranaya kahyo, tema jIvadravyamAM kaMpana ke rAganI utpatti svataH(potAthI) thAya che. parathI nahi, ane te pariNAma potAnA ja che. chatAM bAhya kAraNathI thAya che ema kahevuM e nimittanuM jJAna karAvanAruM vyavahAranuM kathana che. emAM nizcayathI paryAya potAthI thAya che ema jaNAvIne nimittanuM paNa sAthe jJAna karAvyuM che, kema ke nimitta jANeluM prayojanavAna che. yavahAra jANe lo prayojanavAna che ane bAramI gAthAmAM kahyuM che ne ? jJAnano sva para prakAzaka svabhAva che, te svane jANe ane para je nimitta hoya tene paNa jANe. nimittathI kArya thAya che ama nahi paNa kAryakALe nimittanI upasthiti che. tethI nimitta jANeluM prayojanavAna che, AdareluM nahi. bAhya nimittathI rAga utpanna thAya che. ke vyavahAra ratnamayathI nizcaya ratnamaya utpanna thAya che. Ama kahevuM e vyavahAranayanuM kathana che. nizcayathI to nizcaya ratnamaya nija svadravyanA Azraye ja thAya che. AvI vAta che, bhAI! ahIM to ekalI svabhAvadaSTinI apekSAthI vAta che. tethI te rAganA kaMpananA pariNAmane pugalanA kahyA che kAraNa ke je vibhAva che te nIkaLI jAya che. bhagavAna AtmA zuddha caitanyasvabhAvI jJAnAnaMdasvarUpa vastu che. to tenuM pariNamana azuddha kema hoya ? zuddha caitanyamaya vastunuM pariNamana to zuddha caitanyamaya hoya, azuddha na hoya. tethI ahIM azuddha pariNamane pudgalanA pariNAmamaya kahyuM che. ahIM trikALI jJAyakasvabhAvanI-zuddha upAdAnanI dRSTi karAvavAnuM prayojana che. jayAre gAthA 372(samayasAra)mAM je vikArI azudhdha pariNAma thAya che te jIvanA jIvamAM thAya che ema kahyuM che te samayanI paryAyanI janmakSaNa sidhdha karI che. rAgAdi vikAra nimittathI nIpaje che ema nathI paNa potAthI potAmAM svataMtrapaNe thAya che, ema tyAM siddha karyuM che. jIva pote (azuddha upAdAna) vikAranuM kAraNa che e ja nizcaya kAraNa che. paraMtu ahIM to zuddha jIva vikAranuM kAraNa che ja nahi ema sidhdha karavuM che. ahIM to zuddha caitanyanI dRSTi karAvavI che ne ? ahAhA? zuddha, buddha, caitanyaghana, nirmaLAnaMda prabhu evA bhagavAna AtmAmAM puNaya-pApane utpanna kare evuM che ja zuM ? tethI dravyasvabhAvanI duTinI apekSAe vikAranA pariNAmane pugalanA kahIne jIvamAMthI kADhI nAkhyA che. paraMtu koI ema ja pakaDIne besI jAya ke vikArI paryAya karmanI che, ane karmane laIne che to tene ema kahyuM ke vikAra jIvamAM, jIvathI, jIvane laIne thAya che bhAI! jo tuM paryAya che ane mAnato nathI totuM mUDha che. tathA tuM paryAyamAM ja mAtra lIna che ane svabhAvadaSTi karato nathI to paNa tuM mUDha che, murkha che. sthI prathama paryAyanI svataMtratAno nirNaya karAvIne pachI, trikALa svabhAvanI daSTizraddhAna karAvavA vikAranA pariNAma pudgalanA che ema ahIM kahyuM che. prazna :- eka kAryamAM be kAraNa hoya che ne? samAdhAna :- be kAraNa hoya che te barAbara che. te paikI eka yathArtha vAstavika kAraNa che ane bIjuM upacAra Aropita che. vAstavika kAraNa to eka ja che.
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ nizcayathI svazakitarUpa nija upAdAnathI kArya thAya che. je vAtane lakSamAM rAkhIne nimittane kAraNano Aropa karIne bekAraNathI kArya thAya che. ema pramANajJAna darzAvyuM che. nizcaya kAraNanI vAta rAkhIne pramANajJAna bIjA nimitta kAraNane bheLave che. nizcaya kAraNane uDADIne nahI. jo nizcaya kAraNano lopa kare to pramANajJAna ja na thAya, be kAraNa ja siddha na thAya. ahIM kahe che ke kAyarvaNA, vacanavargaNA ane manovarghaNAnA kaMpananA nimittathI AtmAmAM je kaMpana thAya che te pudgalanA pariNAma che. A je kaMpananI vAta che te jaDa vargaNAnA kaMpananI vAta nathI. mana-vacana-kAyAnAparamANuo to jaDa che ja. paraMtu ahIM to temanA nimitte AtmAmAM thatA kaMpananA pariNAmane jaDa kahyA che. yoganuM je kaMpanI che te jIvanI paryAya che ane te potAthI te kALe thayelI svayaMnI ja janmazraNa che. je jaDa vargaNAthI thaI che ema nathI. paraMtu jIvanA svabhAvamAM kaMpana thAya evo svabhAva nathI. tethI svabhAvanI apekSAe nimitta hotAM jIvamAM thatA kaMpanane pulanA pariNAma kahyA che. A rIte traNa prakAre kathana karyuM. (1) vikArI bhAva je jIvamAM thAya che te nizcayathI jIvanI potAnI paryAya che. (2) vikArI bhAvamAM karma nimitta che evuM upAdAna-nimittanuM sAthe) jJAna karavuM te pramANajJAna che. vijJArIbhAva nizcayathI jIvanI paryAya che ama nizcaya rAkhIne sAthe nimittanuM jJAna karavuM te pramANajJAna che. je sabhUta upacAra-vyavahAra che. (3) have bhagavAna AtmA je anaMta-anaMta guNanuM paripUrNa zuddha caitanyadaLa, caitanyarasanuM AkhuM trikALI satva che te kadIya vikArapaNe pariName nahi. mATe nimittathI thayelA vikArane nimittamAM nAkhIne pudgalanA pariNAma kahyA che. bhAI! A kAMI khAlI paMDitAIno viSaya nathI. bhagavAna vItarAga devano mArga jevo che tevo aMdara aMtaramAM besavo joIe. zrIvAsupUjaya bhagavAnanI stuti karatAM "svayaMbhUstotra'mAM zrI samatabhadrasvAmIe kahyuM che ke-kAryomAM bAhya ane abhyAMtara, nimitta ane upAdana ema banne kAraNonI samagratA hovI te ApanA matamAM dravyagata svabhAva che. zrIakalaMkadeve paNa kahyuM che ke be kAraNathI kArya thAya che. e to be (upadAna-nimitta) siddha karavA che. ane pramANajJAna karAvavuM che tethI ema kahyuM che. kharekhara to kArya thAya che. potAthI, potAnA kAraNe, ane tyAre nimitta hoya che. paraMtu nimittanI apekSA che ema nathI. zrI paMcAstikAyanI 62mI gAthAmAM Ave che ke paryAyamAM je vikAra thAya che te potAnA SaTkArakathI thAya che. dravya-guNathI to nahi paNa parakArakathI nimittathI paNa vikAra utpanna thato nathI. ahIM astikAya siddha karavuM che. dravya-guNa-paryAyanuM astitva che ema siddha karavuM che. jhI vikAra che te paryAyanA SakArakanuM pariNamana che. ema kahyuM che. ahAhA! vikAranAM kartA, karma, karaNa,sapradAna, apAdAna ane adhikaraNa svayaM vikAra che. eka samayanI paryAyamAM pakAranuM pariNamana dravya-guNanI ke para nimittanI apekSA vinA ja thAya che. A pramANe tyAM nizcayathI vikAranA pariNAmamAM parakArakanI apekSA nathI ema kahyuM che. jayAre ahIM svabhAvanI daSTi karAvavI che tethI ema kahyuM ke vikAranA pariNAma pulanA che. tathA jayAM be kAraNa kahyAM tyAM nizcayathI to paryAya potAthI ja potAnA pakArakathI ja thAya che. paraMtu sAthe nimitta che tene bheLavIne pramANajJAna karAvyuM che. bhAI! kharekhara to kAraNa eka ja che. jemake - mokSamArga eka ja che. mArga kaho ke kAraNa kaho te eka ja artha che. mokSanuM kAraNa jema eka ja che tema paryAyanuM kAraNa nizcayathI eka ja che. prabhu! satya to AvuM che, hoM. jo kAMI ADuM
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ 808 avaLuM karavA jaIza to sat sat nahi rahe. vastuno bhAva ja yathArtha Ama che ne ema ja besavo joIe. yogasthAna eTale kaMpana, jIvano je ayogaguNa che tenI te vikArI paryAya che. je karma-grahaNamAM nimitta che. karma paramANunuM AvavuM to tenA potAnA upAdAnanA kAraNe che. paramANuMno te kALe te rIte pariNamavAno kALa che tethI te rIte karmarUpe pariName che. jemAM yoganuM nimitte kahevuM te vyavahAra che. ahIM yoganA pariNAma AtmAnA nathI paNa pulanA che ema je kahyuM che te svabhAvanI daSTi karAvavA kahyuM che. yoganA kaMpananA vikArI pariNAma svabhAvathI utpanna thatA nathI. tethI svabhAvanI daSTi karAvavA paryAyamAM je paralakSI vikAra thAya che tene paramAM nAkhI daI te pulanA pariNAmamaya che ema kahyuM che. bhAI! vastunuM svarUpa ja AvuM che tyAM bIjuM zuM thAya ? praznaH- kArya to be kAraNathI thAya che ane tame eka kAraNathI mAno cho. mATe te ekAMta thaI jAya che. uttaraH-bhAI, samayasaranI gAthA 372mAM Ave che ke-"mArI kuMbhabhAve upajatI thakI zuM kuMbhAranA svabhAvathI upaje che ke mATInA svabhAvathI upaje che? jo kuMbhAranA svabhAvathI upajatI hoya to, jemAM ghaDo karavAnA ahaMkArathI bharelo puruSa rahelo che. ane jeno hAtha vyApAra kare che evuM je puruSanuM zarIra tenA AkAre ghaDo thavo joIe. paraMtu ema to thatuM nathI, kAraNa ke anya dravyanA svabhAve koI dravyanA pariNAmano utpAda jovAmAM Avato nathI. jo Ama che to pachI mATI kuMbhAranA svabhAvathI upajatI nathI, paraMtu mATInA svabhAvathI ja upaje che. kAraNa ke potAnA svabhAve dravyanA pariNAmano utpAda jovAmAM Ave che, tethI ghaDo mATIthI thayo che, kuMbhArathI thayo che ema jotA nathI. nimittathI kArya thayuM che ema jotAM nathI. kuMbhAra, "ghaDo karuM chuM ema ahaMkArathI bharelo hoya to paNa teno svabhAva kAMI ghaDAmAM jato Avato (masarato) nathI, anyathA kuMbhAranA svabhAve ghaDo thavo joIe. paraMtu ghaDo to mATInA svabhAve ja thAya che. kuMbhAranA svabhAve thato nathI. mATe ghaDAno kartA mATI ja che, kuMbhAra nahi paraMtu jayAM be kAraNa kahyAM che. tyAM, je vAstavika kAraNa nathI paNa upacAramAtra kAraNa che tene sahakArI dekhIne ke kALe te hoya che. ema kahyuM che. A pramANe be kAraNathI kArya thAya che ema vyavahAra karyo che. AvI vastusthiti che. vItarAgano mArga bahu sUkSma ane gahana che, bhAI. yogasAra je yogathI-saMbaMdha- vizeSarupa dhyAna thI -bhinna AtmAnuM parijJAna (anubhava) thAya che. jene te yogIoe yoga kahyo che. ke jemaNe yoga dhvArA pApone- kayAyadi maLane AtmAmAMthI dhoi nAkhyAM che ane tethI kAraNamAM kAryano upacAra karIne ahIM yogasAra nAma zuddhAtmarupa samayasAranuM paNa vAcaka che. (2) je yogathI saMbaMdha vizeSarUpa dhyAnathI bhinna AtmAnuM parijJAna(anubhava thAya che tene te yogIoe yoga kahyo che. ke jemaNe yoga dvArA pApone-kaSAyAdi maLane-AtmAmAMthI dhoI nAkhyA che ane tethI kAraNamAM kAryano upacAra karIne ahIM yogasAra nAma zuddhAtmarUpa samayasAranuM paNa vAcaka che. (3) je yogathI arthAt dhyAnathI (dravyakarma ane bhAvakarmathI) vimukata-bhinna AtmAnuM parijJAna(anubhava) thAya che, te yogIo dvArA yoga kahevAmAM Avela che, ke jemaNe - je yogIoe yoghabaLathI pAtakono nAza karyo che. yogasArano artha yathArthapaNe (samyaka rIte) yoga eTale AbhasvarUpamAM joDANa evo thAya che. yogI parama yogyatAvALA (2) camatkAra batAvI yogane siddha karavo e yogInuM lakSaNa nathI. sarvottama yogI to e che ke sarva prakAranI spRhAe rahitapaNe satyamAM kevaLa ananya niSThAe je sarva prakAre "sa" ja Acare che. jagata jene vismRta thayuM che te yogI che. (3) yogane (mana,vacana, kAyAne) AtmAmAM joDanArane yogI kahe che. (4) para dravyanA saMga-prasaMgathI alaga thaIne Indriyone aMtarmukha karanAra yogI che.
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ 809 yogIdharma yogano jene yoga(saMbaMdha) thayo che te yogI ane AtmasvabhAvarUpa mokSa | raMga kALo, pILo, lIlo, lAla ane sapheda e pAMca raMga-rUpa che. (2) varNa. varNanA sAthe yojana- joDANa tenuM nAma yoga. eTale AtmasvabhAva sAthe jenuM pAMca bheda che. : dhoLo, lAla, pILo, lIlo ane kALo. (zukala, rakata, pIta, yojana che. arthAt jene AsvarUpanuM anusaMdhAna thayuM che te yogI che. ane harita ane kRSNa e nAmathI paNa bolAya che.) evA yogIno je dharma che te yogIdharma che. Ama AsvabhAvanuM anusaMdhAna raMga, rAga ane bheda raMgamAM varNa, gaMdha, rasa, sparza, zarIra, mana, vANI,Insiya, karma karavuM, AtmasvabhAvanI sAdhanA-ArAdhanA karavI, Atmasiddha karavI, e ja vagere AvI jAya. rAgamAM zubhAzubhabhAva ane adhyAvasAna AvI jAya, yogIono dharma che. tathA bhedamAM jIvasthAna, mAgarNasthAna, guNasthAna, labdhisthAna, ItyAdi yogInuM svarUpa yogInuM svarUpa che paradravyonA saMga-prasaMgathI alaga thaIne bhedo AvI jAya. Indriyone aMtarmukha karanAra A yogyatA meLavavA sAthe tenA dhyanano viSaya ragadoLAIne masaLAIne, ekarUpa banIne, ekatArabanIne che samyagdarzana-jJAna-cAritra svabhAvavALo zuddha AtmA ane A dhyAnanuM raMga-rAga-bhedanA bhAvo :AtmAne raMga kahetAM varNathI, rAga eTale zubhAzubha aMtima phaLa che zAzvata jayotisvarUpa anupama paramAtmapadanI prApti. bhAvothI ane bheda eTale guNasthAna, labdhi sthAna Adi vedhathI judo - yogonuM sevana nathI :mana-vacana-kAyA pratye upekSA che. bhinna pADyo che. yojana 2000 gAu (2) joDANa, yoga, AtmasvabhAva sAthenuM joDANane raghavATa :utAvaLavALo gabharATa, hAMphaLA-phAMphaLAM thaI karAtI doDAdoDa, gAbharApaNuM. yojana. (3) cAra gAu 2thAtA :pariNamatA yojavuM :joDAvuM racAyelAM banelAM yoni utpatti sthAna (2) jIvonAM utpattisthAnane yoni kahe che. yoni AdhAra rasthAvuM pariNamavuM, racAto, pariNamato. ane janma Adheya che. raja :dravyakarma (2) dhULa yauvenoTeka yauvananano udraka, juvAnInI atizayatA raja:sthAna :bhUmitaLa yathokatalakSaNa :jevA kahyA tevA ja lakSaNa rajaju :baMdhana (2) doraDuM yuthaghaTa :ToLAmAMthI chUTuM paDeluM. rAvyagya netarA, dahIM valovatI vakhate DAbA jamaNA hAthamAM rahenArI dorIo. rakata :Asakata rajano baMdha :dhULanuM coTeluM 2kata hovuM : lIna thavuM. rajanobaMdha dhULanuM coTavuM tatA karatAzarUpa rajamaLa :karmamaLa, dravyakarmo, malina dravyakarma rakhe kadAca raMjita malina, vidUtA, raMgAyelI (2) vikRta, malina. rakhavALa cokIdAra raMjita upayogavALo :uparakata upayogavALo ropiyo :rakhopu karanAra, jALavaNI karanAra, dekhabALa rAkhanAra. 23 : laganI, khaTaka, taDapa, jhaMkhanA (2) manana, ciMtana, laganI 2ta Asakata (2) tallIna (3) prItivALo, saMtuSTa (4) lIna rana traya :nizcaya samyagdarzana-jJAna cAritra
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ ratnatraya :nizcaya ane vyavahAra athavA mukhya ane upacAra e be prakAra che. samyagdarzana, jJAna, cAritranA upara mujaba prakAra che. ratnatrayano viSaya samyagdarzana te zraddhAguNano zuddha paryAya che, teno viSaya AtmAno trikALI zuddha caitanya bhAva che. samyajJAna te jJAnaguNano zuddha paryAya che., teno viSaya AtmAno trikALI caitanyabhAva ane vartamAna paryAya e banne che. samyak cAritra te cAritraguNano zuddha paryAya che. jenuM kArya samyakdarzana jJAnapUrvaka potAnA svarUpamAM sthiratA karavI ane siddhadazArUpa kAryane utpanna karavuM te che. ratnadIpaka niSkapa prakAzavALI zobhA pAme che ratnadIpakanI mAphaka svabhAvathI ja niSkapapaNe atyaMta prakAzyA-jANyA kare che. ratnadIpakanI niSkaMpa :prakAzavALI zobhAne pAme che=ratnadIpakanI mAphaka svAbhAvathI ja niSkapapaNe azvayaMta prakAzyA-jAyA kare che. ratnadIpakanI niSkapa prakAzavALI zobhAne pAme che ratnadIpakanI mAphaka svabhAvathI ja nikaMpapaNe azvayaMta prakAzyA-jANyA kare che. ratnaprabhApRthvI :pahelI narakanA traNa bhAga che- kharabhAga, paMkabhAga, ane abbahalabhAga. temAMthI uparanA pahelA be bhAgamAM aMtara tathA bhavanavAsI deva rahe che ane nIcenA abbahulabhAgamAM nArakIo rahe che. A pRthvIno kula vistAra eka lAkha eMsI hajAra yojana che. (2000 kosano eka yojana-jojana gaNavo.) ratnaprabhAbhUmija :ratnaprabhAnAmanI bhUmimAM (prathama narakamAM) utpanna thayela. rati :lInatA (2) AnaMda, prIti, tRpti, saMtoSa (3) kAmakrIDA, saMbhoga, prIti, AnaMda kAmadevanI strI . rame che Hpracura prIti sahita abhyAsa kare che. ramaNa kare che :Akrame che, krIDA kare che Asakita, anurAga, ramaNatA tanmayatA, ekAgratA, lInatA, sthiratA, rasa HsvAda, pAMca prakAranA che.H- kaDavo, kaSAyelo(tro), tIkho, khATo ane mITho, (2) pAMca prakAranA che. tIkho, Ajala (khATo), kaDavo, madhura ane 5. 810 kaSAyeso (turo). (3) zRMgAra, hAsya, raudra, karuNatA, vIra, bhayAnaka, bIbhatsa ane adbhuta e ATha rasa che te laukika rasa che. nATakamAM temano ja adhikAra che. navamo zAMtarasa che te alaukika che. nRtyamAM teno adhikAra nathI. (4) pAMca prakAranA che. khATo, tUro, mITho, kaDavo, tIkho(khAro). (5) zRMgArarasa, hAsyarasa, raudrarasa, karuNArasa, vIrarasa, bhayAnakarasa, bIbhatsarasa, adbhutarasa ane zAMtarasa Ama nava rasa che. (1) zRMgArarasa= zarIrane AbhUSaNa, vastro AdithI zaNagArI kRtrima dekhAva karavo te zRMgArarasa. hAsyarasa = kutUhalatA karavI, hasavuM ne khIkADA karavA te. raudrarasa= krUrarasa, bIjAne mAravAnA pariNAma, zatrune mAravAnA pariNAmate krUra-raudrarasa che. karuNArasa= kALajAphATa rUdana karatAM dekhIne je bhAva thAya te karuNArasa. AvA karuNA prasaMgo dekhIne dayAbhAva thAya te karuNArasa che. (5) vIrarasa= zatruno saMhAra karavAmAM je rasa caDI jAya te vIrarasa che. te pAparasa che. durgatinuM kAraNa che. (6) bhayAnakarasa aSADhI amAvasyanI meghalI rAte jaMgalamAM ekalo hoya, siMha-vAgha trADa mAkhatA hoya, vIjaLInA jhabakArA thatA hoya te vakhate je bhayamAM ekAgra thAya te bhayAnaka rasa che. (7) bIbhatsarasa-zarIra suMdara hoya tevA zarIramAM zItaLA nIkaLe ne dANe-dANe IyaLo paDe tene dekhIne je dugaMchA tAya te bIbhatsarasa che. durgaMchA eTale durgaMdha, azuica. (8) adbhutarasa= vismayarasa, pudgalanI racanAmAM kaMI navInatA dekhAya tyAM ghaDI ghaDImAM Azcarya thAya te adbhutarasa che. (2) (3) (4)
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ 811 zAMtarasa= te alaukika rasa che. ekalA jJAtAnA rasamAM || raholyAkhyAna aticAra strI-puruSanA ekAMtamAM thayelI kriyA bIjAnI gumakriyAne puya-pApano upAdhinA bhAva vagara AtmAmAM aMze paNa guptarUpathI jANIne bIjA pAse pragaTa karI devI tene rahobhyAkhyAna nAmano ekAgra thAya tyAre zAMtarasa Ave che. te zAMtarasa aticAra kahe che. AtmAnorasa che. raholyAkhyAna koI khAnagI vAta pragaTa karavI te. (6) jJAnamAM je zreya AvyuM temAM tadAkAra thavuM ane bIjA royanI IcchA na rAMkAI bhikhArIveDA rahevI tene rasa kahevAya che. paisAthI, strIthI ke bAhya koI vastuthI traNa kALa rAMko :bhikhArI, bicAro traNa lokamAM rasa ke sukha AvatuM nathI, paNa pote AtmAe bIjuM bhUlIne je rAga asvabhAvabhAva, aMdhakAra, azuci, jaDa,duHkharUpa, viSakuMbha, roga potAne zeyamAM rAgabhAve lInatA karI tenuM nAma rasa ke majA kahevAya che. bIjI rasanI jANato nathI ke parane jANato nathI. te jJAna vaDe jaNAvA yogya che, paNa te vyAkhyA nathI. bahArathI rasa Avato nathI paNa pote lInatA jayAM kare tene jANato nathI tethI jaDa che. (2) vikAra (3) cAra prakAranI mAyA, cAra rasa kahevAya che. A rasanI sarva vyApaka vyAkhyA che. (7) khATo, mITho, prakAranA lAbha, cIbheda, napuMsakabheda, puruSabheda, rati ane hAsya AvA tera kaDavo, tIkho ane kaSAyelo. e pAMca prakAra (7) pulamAM pAMca prakAranA kaSAyo rAga che. (4) je prItirUpa rAga che te badhoya jIvane nathI. A dayA, rasa che. kaDavo, kaSAyalo(kaDavo-tUro) , khATo, tIkho, ane mITho. A pAMce dAna, vrata, tapa, bhakita ItyAdi zubharAga che-te badhoya jIvane nathI, kAraNa ke rasa AtmAmAM nathI. (9) zRMgAra, hAsya, raudra, karuNA, vIra, bhayAnaka, te pudagaladravyanA pariNAmamaya che, ane tethI anubhUtithI bhinna che. AkarI bIbhatsa ane adbhuta e ATha rasa che. te laukika rasa che. navamo zAMtarasa che vAta, bhAI! ahIM kahe che ke je mahAvratanA pariNAma che te pulanA te elaukika rasa che. pariNAma che. svabhAvamAM to evo koI guNa nathI je rAgarUpe pariName, chatAM 2sanA bhAva :rAgarUpI ghelachA paryAyamAM je rAga thAya che te nimittane AdhIna thatAM thAya che. mATe je rAga rasanA bhAvathI rAgarUpI ghelachAthI thAya che tene pudgalanA pariNAmamaya kahyo che, juo, vyavahAra ratnatrayanA rasAnI ruthi :rasamAM tadAkAra-ekAkAra thavuM. (svabhAvanA rasanI ruci=eka jJAyakamAM bhAvane paNa pulanA pariNAma kahyA che. mATe je vyavahAra ratnatrayathI ekAkAra lIna thavuM.) nirjarA thavI mAne che te acetana pulathI caitanyabhAva thavo mAne che. paNa 2saparityAga :jIbhanI lolupatA para aMkUza, e bhUla che. 2vRtti :AsakatavRtti bhagavAna AtmA caitanyasvarUpa jJAnapujI prabhu AnaMdano kaMda che. prItirUpa rAga 2sikapaNe ullAsathI, hoMzathI saghaLoya tene nathI kema ke te padugalanA pariNAmamaya che. trikALI zuddha rahasu rahas zabdano artha aMtara ane arahas zabdano artha anantara che. arahaMm caitanyanA aMtaramAM DhaLelI paryAya je anubhUti te anubhUtithI rAga bhinna evuM je karma te arahaHkarma kahevAya che. zuddha dravyArthika nayanA viSayarUpe sarva rahI jAya che. AhAha! trikALI zuddha upAdAnamAM nimagna thayelI anubhUtithI dravyonA anAdiyaguNane jANe che. e rikata kathananuM tAtparya che. rAga saghaLoya bhinna rahI jAya che. bhAI! jene prItirUpa rAgano prema che, maMda rahas eTale aMdaranuM ane aham eTale lagolaga. rAgano prema che tene kharekhara pudgalano prema che, tene AnaMdano nAtha bhagavAna rahasya:bheda (2) chUpo bheda, gUDha vastu, marma, tattva, gUDhArtha AtmAno prema nathI. jene zubharAgano prema che te AtmAnA paDakhe caDayo ja
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathI. tene AtmA pratye anAdara che. ahIM kahe che ke svadravyanA Azraye je nirmaLa anubhUti pragaTa thAya che te anubhUtithI zubhAzubha saghaLoya rAga para tarIke bhinna rahI jAya che tethI rAga badhoya jIvane nathI. prazna:- rAgane pula pariNAmamaya kema kahyo ? zAstramAM to ema Ave che ke jIvane dasamA guNasthAna sudhI rAga hoya che.? uttaraH- bhAI! rAga che te vastudaSTithI jotAM svabhAvabhUta nathI. rAgamAM caitanyanA nUrano aMza nathI. AtmA cinmAtra svarUpa bhagavAna anaMtazakitathI maMDita mahimAvaMta padArtha che, paNa temAM ekeya zakita evI nathI je rAga utpanna kare, vikArarUpe pariName. chatAM paryAyamAM je roga thAya che. te paryAyano dharma che. nimittane AdhIna thaI pariNamatAM paryAyamAM rAga thAya che. (svabhAvane AdhIna thatAM rAga thato nathI.) tathA te svAnubhUtithI bhinna paDI jAya che. mATe asaMkhyAta prakAre thato saghaLo ya zubhAzubha rAga, jIvasvabhAvarUpa nahi hovAthI tathA anubhUtithI bhinna paDI jato hovAthI nizcayathI pula pariNAmamaya kahyo che. jo ke azuddha nizcayathI rAgane jIvanI paryAya kahI che, paraMtu azuddha nizcaya che e ja vyavahAranaya che. paryAyanuM yathArthajJAna karAvavA siddhAMtamAM azudhdha nizcayanayathI eTale ke asabhUta vyavahAranayathI dasamA guNasthAna sudhI jIvane rAga hoya che ema kahyuM che. vAstavamAM rAga pararUpa acetana jaDa pudgala-pariNAmamaya che. rAga jo jIvano hoya to kadIya jIvathI bhinna paDe nahi, tathA jIvanI je (rAga rahita) nirmaLa anubhUti thAya che te thAya ja nahi, bhAI! A to vItarAga sarvajJano mArga koI alaukika che. tene khUba cithI ,samajavo joIe.) (5) A badhuM karavuM, karavuM, karavuM-evo je bhAva che te rAga che. ane rAga mAro e mAnyatA mithyAdarzana che. (6) mAyA, lobha e be kaSAya tathA hAsya, rati ane traNa prakAranA veda-strIveda, puruSaveda ane napusaMka veda - e badhAnuM nAma rAga che. kAraNa ke enA udayamAM (Atma sAvadhAnatAno abhAva hoya che.) ISTa-aniTa buddhi thaI anurAga pravarte che. (7) raMjita arthAt malina upayoga (8) potAne kAMIka ISTa jANI prItirUpa pariNAma thAya tene 812 rAga kahevAya. (9) bahirmukha pariNati. (10) prema (11) para vastu pratye prema (12) mAyA ane lobha (13) bhUmikA anusAra bhoga-upabhogano Avo rAga Ave che tenuM jJAna karAvavA mATe upalzavacana che. AtmAnuM kalyANa to aMtaraMgamAM nija kAraNaparamAtmAnA Azraye thatI zuddhivItarAgabhAva che. tyAM azuddhathI bacavA je zubharAga Ave che tene upacArathI vyavahArathI bhalo kahevAnI rIta che. (14) rAga kahetAM mithyAtva, ajJAna ane raSAya traNe samajavA. mithyAtvapUrvakano rAga te ja anaMtAnubaMdhI rAga che. te mithyAtva ane anaMtAnubaMdhI rAga-dveSa prathamamAM prathama choDavA jevA che. (15) para vastumAM sneha-bAyaDI-chokarAno rAga, makAnano rAga, lakSmIno rAga, zarIrano rAga te badho rAga che. (16) vibhAva, jaDa prakRtinA lakSe thayelo jaDa acetana bhAva. (17) mAyA ane lobha, vibhAva, svabhAvathI viparIta bhAva. (18) vikalpa rAga ane heta rAgamAM mAyA ane lobha A be kaSAyo ane hAsya, rati tathA kAma (strIveda, puruSaveda ane napusaMkaveda) A traNa nokaSAyono samAveza thAya che. ane dveSamAM krodha , mAna A be kaSAyo tathA arati, zoka, bhaya, jugupsA(glAni) A cAra nokaSAyono samAveza che. je rAga mithyAdarzana sahita hoya che tene moha kahe che. rAga vizaddha temaja saMkarSathavALo hovAthI dvivida hoya che. dharmAnurAga viddhivALo hovAthI dharmAnurAgamaya pariNAma zubha che, viSayaanurAga saMkalezavALo hovAthI viSayAnurAgamaya pariNAma azubha che. rAgagrAma rAganAM sthAno rAgadveSa aneka prakAranA cAritra mohanIyano vipAka jeno Azraya (nimitta) che. evI prIti-aprIti te rAga-dveSa che. (2) vicitra(aneka prakAranA) cAritra mohanIyano vipAka jeno Azrama (nimitta) che evI prIti-aprIti te rAga-dveSa che, tenA ja (cAritra mohanIyanA ja) maMda udaye thatA je vizuddha pariNAma te cittaprasAda pariNAma (mananI prasannatArUpa pariNAma) che. (3) harakha-zoka (4) rAga-dveSamAM cAreya kaSAya AvI jAya che. krodha tathA mAna
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ dveSarUpa che ane mAyA tathA lobha rAgarUpa che. (5) bhagavAna AtmA karmanA saMyogamAM potAne bhUlIne paramAM Adara-anAdararUpe rAga-dveSanI kalpanA kare che. te vikAra vartamAna avasthA pUrato te kharo, paNa vikArI adhikAra svabhAvane mUlI kSaNika vikArane ja AtmA mAne che, te vikArI asatyanuM sevana karanAro. sanuM khUna karanAro mithyAdraSTi che. vikArI draSTi che tyAM sudhI AtmAne vikArI mAne che. chatAM Ama AtmamAM vikAra ane saMyoga pesI gayA nathI. (6) mohajanita rAga-dveSamAM badhA kaSAyono samAveza che. rAgamAM mAyA, lobha e be kaSAyo ane hAsya, rati tathA kAma(veda) A traNa nokaSAyono samAveza che ane dveSamAM krodha, mAna A be kaSAyo tathA arati, zoka, bhaya,jugupsA A cAra no kaSAyono samAveza che. je rAgamithyAdarzana sahita hoya che tene moha kahe che. (7) rAgamAM mAyA, lobha A be kaSAyo ane hAsya,rati tathA kAma(veda) A traNa no kaSAyono samAveza thAya che. ane dveSamAM krodha, mAna e be kaSAyo tathA arati, zoka, bhaya,jugupsA A cAra nokavAyono samAveza che. je rAga mithyAdarzana sahita hoya che tene moha kahe che. (8) AtmA rAgAdikanuM nimitta kahI paNa thato nathI. jema AtmA eka vastu che tema karma paNa eka vastu che. AtmA pote potAthI rAga-dveSanuM kAraNa thato nathI, phakata bIjA padArtha taraphanI draSTi te rAgadveSanuM kAraNa thAya che. jema sphaTikamAM phalanAraMganI jhAMya te kala taraphanI ce, jema sUryakAMta maNimAM agninuM nimitta pote nathI paNa sUryanuM biMba tene agnirUpe pariNamavAmAM nimitta che. tema asaMga AtmAmAM rAga-dveSa ke baMdhana nathI. phakata karma taraphanI draSTithI rAga-dveSa thAya che. Avo vastuno svabhAva koIe karelo nathI. jJAnI rAgAdikane potAnA mAnato nathI tethI teno kartA thato nathI, alpa rAga-dveSa adhUrAzane laIne thAya che paNa teno te jJAnA rahe che. AtmAnI pUrNa sthiratA puruSArtha dvArA vadhAvIne kevaLa levAno che. AmAM bahAranuM karavAnuM kAMI na AvyuM paNa AtmAnA jJAnadarzana cAritranI anaMtI kriyA karavAnI AvI. jJAnI alpa rAga-dveSa thAya che teno utpAdaka nathI, jo teno utpAdaka hoya to te AtmAno svabava thaI jAya mATe jJAnI vibhAvano 813 utpAdaka nathI. potAnI svabhAva5ryAyano ja utpAdaka che. nabaLAIne kAraNe, asthiratA hovAthI caitanyanI paryAyamAM rAga-dveSa thAya che. paNa jJAnI teno jJAtA rahe che. puruSAtha4 dvArA svarUpa ramaNatA vadhArIne te rAga-dveSano kSaya karaze. (9) rAga-dveSAdi samyagdaSTi AtmAmAM nathI, tema ja jaDa viSayomAM nathI, mAtra ajJAnadazAmAM rahelA jIvanI pariNAma che. rAga-dveSa-moha jIvanA ja ajJAnamaya parimAma che.arthAt jIvanuM ajJAna ja rAgAdika UpajavAnI khANa che. mATe te rAga-dveSa-moha, vizayomAM nathI, kAraNa ke viSayo paradravya che. ane samyagdaSTimAM paNa nathI kAraNa ke tene ajJAnano abhAva che. A rIte rAga-dveSa-moha viSayomAM nahi hovAthI ane samyagdaSTine paNa nahi hovAthI teo che ja nahi. AtmAne ajJAnamaya pariNAmarUpa rAga-dveSamoha utpanna thatAM AtmAnA darzana-jJAna-cAritrAdi guNo haNAya che. paraMtu te guNo haNAMtA chatAM acetana mugaladravya haNAtuM nathI, vaLI pudgaladavya haNAMtA darzana-jJAnacAritrAdi haNAtA nathI, mATe jIvanA koI guNo puladravyamAM nathI. AvuM jaNAMtA samyagdaSTine acetana viSayomAM rAgAdi thatA nathI. rAga-dveSa-moha pugaladravyamAM nathI. jIvanA ja astitvamAM ajJAnathI Upaje che. jayAre ajJAnano abhAva thAya arthAt samyagdaSTi thAya tyAre teo UpajatA nathI. ArIte rAga-dveSa-moha pulamAM nathI tema ja samyagdaSTimAM paNa nathI, tethI zuddha dravyadRSTithI jotAM teo che Da nahi. paryAya daSTithI jotAM jIvane ajJAna avasthAmAM teo che. e pramANe jANavuM. (10) dravyakarmanuM nimitta pAmI eka eka samaya evaDI kaNaka vikArI avasthAnuM kArya, athavA cAritraguNano vikAra. rAga-dveSa kevI rIte chatAya? cAritramohano udaya karmamAM Avyo. jene anusarIne paryAyamAM rAgadveSa thavAnI yogyatAvALo dharmIno AtmA paNa che. sthI udayane anusaratA paryAyamAM bhAvya je rAga-dveSa thAya che te saMkaradoSa che. kave jJAyaka-svabhAvanA ugra AzrayathI, udaya taraphanuM valaNa choDatAM parathI bheda
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ paDI jAya che. ane tethI rAga-dveSa utpanna thatA nathI, paraMtu arAgI-adveSI pariNAma pragaTa thAya che. jene rAga-dveSane jItavuM kahe che. rAga-dveSa ane vikAranI utpattinuM kAraNa zuM ? :paryAyabuddhithI bhramaNAthI rAga dveSa utpanna thAya che. potAnA trikALI zuddha eka caitanyasvarUpanuM ene jJAnazraddhAna nathI e bhramaNA che. vartamAna paryAyamAtra huM chuM e enI bhramaNA che. e bhramaNA ja rAga-dveSa ane vikAranI utpattinuM kAraNa che. rAga-dveSa ane vikAranI bhramaNA kema maTe ? :bhagavAna AtmA caitanyamUrti prabhu traNalokano nAtha che. enI eka samayanI paryAyamAM traNaloka-traNakALane jANavAnuM sAmarthya ce. ahAha....! enI eka samayanI paryAya sva-para sahita anaMtA dravya-guNa-paryAyane-pUrA lokAlokane jANe evA sAmarthyavALI che. have AvA sAmarthyavALI potAnI paryAyanI jene khabara nathI te paryAyavAna nija dravyanA anaMtA sAmarthyane zuM jANe ? ahA ! eka samayanI vartamAna paryAya pAchaLa aMdara behada svabhAva bhareluM trikALI sattva paDayuM che. te trikALI sane jeNe aMtardraSTi karI jANyuM tene dravyadaSTi thaI che tene mithyAtva bhramaNA nathI. te samyagdaSTi che. tene puya-pApanA bhAva utpanna thatA nathI. arthAt tene have karmacetanAno ne karmaphaLacetanAno daSTimAM tyAga thayo che, ane tenA tyAganI bhAvanA karIne jJAnacetanAmAM pravarte tene rAga-dveSa ane vikAranI bhramaNA maTe che. rAga-dveSa upajavAnuM kAraNa ? AtmAne rAgAdi upaje che te potAnA AtmAnA ja azuddha pariNAma che. AtmAne eTale AtmAnI paryAyamAM je rAga-dveSa, kAma, krodha, mAna, mAyA, lobha, viSayavAsanA ItyAdi zubhAzubha bhAva upaje che te enA potAnA ja azuddha pariNAma che. rAga-devanuM preraka kAraNa pula, karma, yoga, IndriyonA bhaNa, dhana, gharanA mANaso, makAna ItyAdi A jIvane rAga-dveSa pariNAmanAM preraka che ? nA. che e dravya sarva potapotAnA svarUpathI sadA asahAya(svataMtra) pariNamana kare che. koI dravya koInuM preraka kadI nathI, tethI koIpaNa paradravya rAga-dveSanuM preraka nathI paraMtu mithyAtva moharUpa madirApAna che te ja anaMtAnubaMdhI rAga-dveSanuM 814 kAraNa che. pudgala karmanI jorAvarIthI jIvane rAga-dveSa karavA paDe che, pagala dravya karmono veza dhAraNa karIne jema jema baLa kare che tema tema jIvane rAgadveSa adhika thAya che- e vAta sAkhI che ? nA, kema ke jagatamAM pulano saMga to haMmezA rahe che. jo enI baLajarIthI jIvane rAgAdi vikAra thAya to zuddhabhAvarUpa thavAno kadI avasara AvI zake nahi tethI ema samajavuM ke zuddha azuddha pariNamana karavAmAM cetana svayaM samartha che. rAga-dveSanuM yathArtha kAraNa rAga-dveSa para padArthanA lakSe thAya che. e kharuM paNa parapadAtha4 kAMI rAga-dveSanuM satyArtha kArama nathI. e to jIvanI paryAya padravyanuM lakSa kare che tethI tyAM paryAyamAM rAgadveSa utpanna thAya che. rAgAdi vibhAvanuM astitva:kSaNika temaja AkuLatAmaya che. rAganuM lakSaNa :jaDatA ane AkuLatA rAganuM sagapaNa :baMdhane rAganI ekatA toDavAno upAya sukha to atIndriya pUrNataMdanAnAtha evA bhagavAna nija jJAyaka AtmAmacho- evI svasammukhatAnI aMtaramAM draSTi thavI nija zuddha svarUpa astitvanI pakaDa thavI e ja rAga sAthe ekatAnI gUMcavaNa TALavAno ekamAtra upAya che. zuM karavuM te kahe che. A badhAmAM huM eka jJAyaka chuM. jANanAra... jANanAra...jANanAra bhagavAna jJAyaka chuM, svataHsiddha svayaMprabhu sakAyama rahevAvALo, aciMtya parama padArtha chuM-evuM je potAnI hayAtInuM svarUpa tene barAbara khyAlamAM levuM. huM ahaddhakyUTa chuM, mukata chuM, jJAyaka chuM. caitanya chuM, paramabrahma svarUpa chuM, zuddha chuM, InaMdakada chuM, abheda chuM - evA je vikalpo UThe tenAthI zuM sAdhya che ? e vikalpo paNa rAga che, baMdhanuM kAraNa che. e vikalpone paNa vaTAvIne huM zuddha jJAyaka che, evA nija astitvabhAve aMdara pariNamI javuM AhA ! benanA zabdo to bahu TUMkA che paNa aMdara marma ghaNo che. | rAganI khIlI :rAgarUpa naDatara-aDacaNa-harakata
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ 815 rAgano tyAga :para padArtho saMbaMdhI mamatva ne Asakita maTI, thatAM-upajatAM nathI tene rAgano tyAga karyo ema kathanamAtra vyavahArathI kahevAmAM Ave che. rAgano yoga rAgamAM joDANa rAgapaNe du:khapaNe rAgabhAva :kaluSita, vikArI,aupAdhikabhAva rAgamaya :traNa roga, janma,jarA ane maraNa rAgarenI kaNikA :rAgarAja. (jema pIMjaNanI tAtane coMTeluM thoDuM paNa rU pI javAnA kAryamAM viddha kare che. jema thoDo paNa rAga svasamayanI upalabdhirUpa kAryamAM viddha kare che). rAgareNunI chANikA: jema rAgarahita :karmamaLa rahita rAgarahita dazA jaNAya ? :samyagdarzana thatAM jaNAya che. jayAM sudhI mananA saMbaMdhamAM joDAto hato tyAM sudhI buddhipUrvaka rAga raheto hato. tenuM lakSa choDI svamAM abheda lakSa thatAM buddhipUrvaka rAga chUTI jAya che, ne nirvikalpatA thAya che, te samyagdarzana che. te AtmasAkSAtkAra prathama cothe guNasthAnake guhasthAne thAya che. gRhasthadazAmAM rAga hovA chatAM AtmAmAM AnaMdano svAda Ave che. prathama ja alpajJa dazAmAM jJAnano vyApAra je sthaLa che, te potAnuM jJAna sUkSma karI, jJAnano vyApAra aMdaramAM sva tarapha vALIne nirmaLa, abheda svarUpanuM lakSa kare to tyAM buddhipUrvakanA vikalpa chUTI jAya che. evo koI aciMtya mahimA gRhastha dazAmAM thaI zake che, ane te janmamaraNa TALavAno upAya che. rAga :jarAka rAga; alpa rAga. rAgalavamUlaka alArAga jenuM mULa che evI rAgavarjaka rAgano tyAga karanAra : rAgane choDanAra. rAgAdi badhAya karmajanya che e to e bhAvo badhAya trikALI zuddha dravyamAM nathI ane paryAyamAMthI kADhI nAkhavA yogya che mATe dravyadraSTi karAvavA ema kahyuM che. paramAtmA prakAzamAM paNa rAga-dveSAdi karmajanya kahyAM che, kAraNa ke teo zuddha AtmadravyathI nIpajatA nathI. bhAI, azuddhatA dravyamAM kayAM che ke jethI te utpanna thAya ? paryAyamAM je azuddhatA thaI che e to paryAyanuM lakSa para upara gayuM che tethI thaI che. tethI to tene sva-para hetuthI thayelo bhAva kahe che. bhAI! eka samayanI paryAyamAM rAga-azuddhitA je thI che te sat che ane tethI ehetuka che ema paMcAstikAyamAM siddha karyuM che. e rAga-azuddhatA (svabhAvanA lIdhe nahi paNa) paranA lakSe thaI che ema batAvavA tene svaparahetuka kahI che. ane pachI trikALa vastumAM e rAga-azudhdhatA nathI tathA paryAyamAM eka samayanA saMbaMdhe che te kADhI nAkhavA jevI che te apekSAe tene karma janya upAdhi kahI che. ahA! eka vAra kahe ke azuddhatA svayaM potAthI che, pachI kahe ke te svapara hetuthI che ane vaLI kahe ke te ekalI kamajanya che !!! bhAI, je apekSAe jayAM je kahyuM hoya te apekSAe tyAM te samajavuM joI, zrImade paNa kahyuM che ke - jayAM jayAM je je yogya che, tahAM samajavuM teha, tyAM tyAM te te Acare, AtmArthI jana eha. bhAI! je apekSA hoya te apekSAthI jJAna karavAne badale bIjI pekSA khoLavA-gotavA jaIza to satya nahIM maLe. praznaH rAga jeTalo thAya che te nAza pAmIne aMdara jAya che ne? paryAyano vyaya to thAya che, to te vyaya thaIne kayAM jhAya che? jo aMdara jAya che, to vikAra aMdara gayo ke nahIM ? uttaraH bhAI, vikAra aMdara dravyasvabhAvamAM nathI, paryAyano je vyaya thayo che te pAriNAmikabhAvamAM yogyatArUpa thaI gayo che. vartamAnamAM vikAra je pragaTa che te udayabhAvarUpa che. paraMtu jayAre teno vyaya thAya che tyAre te pAriNAmikabhAve thaIne aMdara jAya che. tevI ja rIte kSayopazamabhAvanI paryAya paNa vyaya pAme che ane bIje samaye bIjI paryAya utpanna thAya che. paraMtu pahelAno bhAva vyaya pAmIne gayo kayAM ? zuM te aMdaramAM kSayopazamabhAve che? nA, te pariNAAmikabhAve aMdara vastumAM che.
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ 816 rAgAdika rAgAdi bhAvo rAgAdikano dhyAga karavo rAgarahita potAnA jJAnamAM karavuM-TakavuM te kartAnuM dharmakArya che. paNa puNaya-pApa, zubhAzubha bhAva te dharma nathI. rAgAdikaraNa :rAgAdikanuM karavuM rAgAdipa aMjana rAga-dveSa Adi bhAvanI kALAza-mela-malinatA rAgI :ajJAnI rAja zobhAyamAna rAjA : je jJAna ne AnaMdanA svabhAvathI zobhe te AtmA rAjA che. ane jJAna enuM sAmrAjaya che. AtmAnI aMdara je A badhuM jANavAno svabhAva che evuM aparimita jJAna te enuM sAmrAjaya che. jIvarAjA ! to jIva rAjA che, jJAna enuM rAjaya-sAmrAjaya che. ne e tenuM sarvasva che. 2AdacaMdra :zrImad rAjacaMdrano janma vavANIyAmAM tA.9-11-1967 saMvata 1924nA kArtikI pUrNimA ane dehotsarga tA.9-4-1901 saMvata caitra vadI pAMcama 1957 nA rAjakoTa mukAme thayelo. rAgarUpa lobha, mAyA, hAsya, rati, puruSaveda, strIveda ane napuMsakaveda A sAteya rAgarUpa che. mithyAdarzana sahitano rAga ja moha kahevAya che. rAdha :sAdhya, saMsiddhi-siddhi-sAdhita-ArAdhita e zabdo ekAthajavAcaka che. eTale paradravyaparihArathI zuddha AtmAnI siddhi nA sAdhana te rAdha che. rAdha-zoNitavAhinI lohI ane paru vahevaDAvanArI (vaitaraNI nAmanI nadI narakamAM che.). anusaMdhAna sAmenA pAnathI - glAnirUpa pariNAmane jugupyA kahIe, kalyANakArI kAryamAM anAdarane pramAda kahIe. ItyAdi samasta vibAvabhAva hiMsAnA paryAya che. te na thAya e ja ahiMsA. rAdhAvedha rAdhAvanedha sAdhe tene svayaMvara vare che. cakra upara caku goThavelA che. te cakro ulaTasulaTa dizAmAM gatimAna che. pharyA kare che. tenI uparamAM rAdhA pUtaLI che. tenI DAbI AMkhanI kIkIne nIce UbhelA bANAvaLIe nIce pANImAM paDatA pratibiMba pratye draSTi rAkhI uparamAM te gatimAna karatA cakro soMsaruM bANa nAkhIne viMdhavAnI che keTaluM badhuM vikaTa- keTaluM badhuM durghaTa kArya ! te rAdhAvedha sAdhanAranuM kevuM parAkrama ! rAmA strI, ramA rAzi :Dhagalo, samUha, jaththo. (2) tattva rAsabhu :gaMdhako rAsabhavRtti gadheDAne sArI keLavaNI ApI to paNa jAti svabhAvane lIdhe rakhyA(rAkhI dekhIne loTI javAnuM tene mana thAya che. rikata rahita, khAlI,bhinna riktatA :khAlIpaNuM riddhi guNasaMpadA riyAja :zrama, mahenata,tapa rIkyo :prasanna thayelo, rAjI thayelo, saMtoSa pAmelo. rokIne nAza karIne roga :puya-pApa rUpa pariNAma te roga che. rojanizI noMdhapothI roMDho baporano nAsto. rodha :aTakAva, rokavuM e, pratibaMdha (2) tyAga, aTakAva, rokavuM, aTakAvavuM. (3) nirodha, khaTakAva rodhavuM rokavuM, aTakAvavuM, rodhanAre=rokanAra, aTakAvanAra rodhavA :rokavA, aTakAvavA roSa zarIramAM sADA traNa karoDa ro-vALa hoya che. rUMvATI. (2) vALa, zIraramAM sADA traNa karoDa vALa che. roSa :gusso (2) gusso karavo. roSa ane toSa dveSa ane rAga, roSa eTale dveSa ane toSa =rAga, rUTa thavuM ke saMtuSTa thavuM. raMdhAyelo rokelo, dAbelo.
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ 817 rathi jijJAsA (2) prIti, tallInatA (3) pramoda (4) zraddhA, pratIti(zuddha paramANune pAMca aMza rUkSatAvALo bIjo paramANu "rUpI' che ane bAkInA jIvavastuno pratyakSapaNe anubhava kare che te tenuM nAma ruci-zraddhA-pratIti che. badhA paramANuo tenA mATe "arUpI" che. Ano artha ema thayo ke(5) Adara (6) je koI upayoga nAma jJAnano vyApAra-teno palaye karavA visadazajAtinA samAna aMza vALA paramANuo paraspara "rUpI" che. mAge che paNa aMdara cucine palaTAvato nathI tene mArganI khabara nathI. rucine sadazajAtinA athavA asamAna aMzavALA paramANuo paraspara "arUpI' che. palaTAve nahito upayoga palaTe nahi. zI rIte palaTe ? paranI ruci choDIne (2) koi eka paramANunI apekSAe visaMdezajAtino samAna aMzavALo svabhAvanI ruci kare to teno upayoga svabhAva tarapha vaLe. ruci ja jayAM haju bIjo paramANu "rUpI' kahevAya che. ane bAkInA badhA paramANuo tenI paramAM ne zubhamAM paDI che tyAM upayogane svabhAvanA jJAnamAM ne dhyAnamAM apekSAe "arUpI' kahevAya che. joDavo e kaI rIte banI zake ? vastunI -dhyeyanI ruci vinA upayoga te rIDho, pAko, paricayathI daDha thayelo.(samyagdarzana ane samyajJAnane lIdhe tarapha kema jaze ? jemano svatattvagata mArga vizeSa rUDha che temane IndriyamananA viSayo pratye ruci anuyAyI vIrya, jenA tarapha ruci hoya tenA tarapha vIrya-puruSArtha kAma karyA rAgadveSanA abhAvane lIdhe vartato nirvikAra jJAna svabhAvI samabhAva te vinA rahe nahi. jo svabhAvanI rUci nathI to te bAju upayoga kema palaTe ? cAritra che.) ruci palaTe to ja te upayoga palaTI jAya. upayogane palaTAvavAno e eka le che. ALoTe che. ja upAya che. (7) Adara, dhagaza rUlatAM rUlatAM rakhaDatAM rakhaDatAM, ALoTatAM, ALoTatAM rucavuM goThavuM. gamavuM. rUzavuM rakhaDavuM (2) lapeTAvuM, phasAvuM, ALoTavuM. cita-ayita :gamatA-aNagamatA sUTa thavuM roSa karavo, gusso karavo, dveSa karo. thi-ddhA-pratIti eTale ane pratyakSa (AtmAnA) AnaMdano svAda Avyo te | zA :lUkhuM, kharabacaDuM, kaThora ruci-zraddhA-pratIti che. rUtva:lUkhAza DA:nItimAna huganI tAlAvelI rUDA jIvo nAbhimAna jIvo, asatya, kapaTa, corI Adino Adara karatA nathI. thaza:lInatA, lagana (2) laganI, lInatA, joDANaH caitanya svabhAvamAM laganI rUpa:rUpI padArtho (2) svabhAva, rUpI padArtho kera-lInatA kare to mokSa thayA vinA rahe nahi. rUpabhAnuM sUrya, caitanyavAhRpa sUrya jugAra lezamAtra, jarIke, thoDuMka paNa pavizie :aMtaraMga zuddharUpanuM anumAna karAvanAruM bahiraMga zuddharUpa hovAne lIdhe je | inaMdana nAno putra (2) saMsAramAM arihaMtanA laghuputra che. arthAt thoDA ja rUpaviziSTa che. samayamAM arihaMtapada prApta karanAra. (3) nAno kuMvara, nAno putra rUpI mUrtika yudhiSThA jhINuM ke bArIka thavAnI yaugika prakAranI sidhdhi, laghutA, nAnApaNuM hovuM kRpI ane arUpI koI eka paramANunI apekSAe visadazajAtino samAnaaza vALo bIjo paramANu "rUpI' kahevAya che. ane bAkInA badhA paramANuo @DhaNa ghUMTaNa (2) lata, Teva (3) paddhati tenI apekSAe "arUpI' kahevAya che. jema ke -pAMca aMza snigdhatAvALA | vaDhavuM :ghUMTavuM
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ laDhI lADhIne ghUMTI ghUMTIne laDhavuM= ghUMTavuM, laDhaNa =Teva, lata, paddhati. lata :Adata, Teva, hevADa, laganI, dhyAna thaDapathaDa lathaDiyAM khAvAM, DhIluM, labaDatuM hoya ema, veraNa -cheraNa, vera-vikhera, asta-vyasta ladabada :taraboLa zuka :vaLagADa, pIDAthI labakArA mAravA. labAlaba bharapUra labAsI lapalapIA jIllAra zrutazAna :labdhi eTale kSayopazamika(ughADarUpa) zakita ane akSarano artha vinAzI che. je kSayopazamika zakitano kadI nAza na thAya tene labdhAra kahevAmAM Ave che. ya :vinAza (2) laganI, tAlAvelI (3) laganI, tallIna, lIna thaI javuM, svarUpamAM pariNamI javuM, ogaLI javuM, yoganI eka prakAranI samAdhi. kSubdha :labdha to tene kahevAya ke pahelAM pragaTa nahotuM ane pachI pragaTa thayuM. (2) prApta labdha buddhi jemaNe buddhi prApta karI hoya evA jIgdha svabhAva svabhAvane pAmelo, zuddha anaMtazakitavALo caitanya svabhAva. (2) svabhAvane pAmelo. labdhi labdhi pAMca prakAranI che. kALalabdhi, puruSArtha, svabhAva, bhavitavyatA ane te ja samaye nimitta karmanA upazamAdi ema pAMca samamavAya eka sAthe ja hoya che. (2) samyaktva thatAM pahelAM pAMca labdhio hoya cho. kSayopazama labdhi, vizuddhi labdhi, dezanAlabdhi, prAyogya labdhi, ane karaNalabdhi. kSayopazama labdhi (1) tenA hovAthI tattva vicAra thaI zake evo jJAnavaraNAdi karmono kSayopazama thAya, arthAt udayakALane prApta sarva dhAvIspaddhakonA niSakonA udayano abhAva te kSaya, tathA bhAvi kALamAM udaya 818 AvavA yogya karmonuM sattArUpe rahevuM te upazama. evI dezaghAtI spaddhakonA udaya sahita thavI te kSayopazama labdhi che. (2) vizuddhi labdhi mohano maMda udaya AvavAthI maMdakaSAyarUpa bAva thAya, ke jethI tattvavicAra thaI zake te vizuddhi labdhi che. (3) dezanA labdhi zrI jineMdradeva dvArA upadezelA tattvanuM dhAraNa thavuM, teno vicAra thavo te dezanAlabdhi che. narakAdikamAM jayAM upadezanuM nimitta na hoya tyAM te pUrva saMskArathI thAya che. ahIM upadeza kahyo che. koI upadeza vinA ekalA zAstra vAMcI dezanAlabdhi prApta karI zake. ema bane nahi. upadezelA tattvanuM barAbara grahaNa dhAraNa thavuM joI. (4) prAyogya labdhi karmonI pUrva sattA ghaTI aMtaHkoDAkoDI sAgara pramANa rahI jAya tathA navIna baMdha paNa aMtaHkoDAkoDI sAgara pramANanA saMkhyAtamA bhAga mAtra thAya. te paNa e labdhikALathI mAMDIne kramathI ghaTato ja thAya ane keTalIka pApa prakRtiono baMdha kramathI maTato jAya. ItyAdi yogya avasthA thavI tenuM nAma prAyogyatA labdhi che. A cAre labdhio bhavya tathA abhavya bannene hoya che. A cAra labdhio thayA pachI samyaktva thAya to thAya ane na thAya to na paNa thAya ema labdhisAramAM kahyuM che, mATe e tattva vicAravALAne paNa samyaktva hovAno niyama nathI. (5) karaNa labdhi karaNa labdhi thatAM samyaktva avazya thAya ja evo niyama che. paNa te to jene pUrve kahelI cAra labdhio thaI hoya ane aMtarmuharta pachI jene samyaktva thavAnuM hoya te ja jIvane karaNalabdhi thAya che. e karaNalabdhivALA buddhipUrvaka to eTalo ja udyama che ke - tattvavicAra mAM upayogane tadrupa thaI lagAve ane tethI samaye samaye tenA
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariNAma nirmaLa thatA jAya che. jema koIne zikSAno vicAra evo nirmaLa thavA lAgyo ke jethI tene zikSAnI pratIti turata ja thaI jaze. tema tattva upadezano vicAra eno nirmaLa thavA lAgyo ke jethI tenuM zraddhAna thaI jAya. vaLI e pariNAmonuM tAratamya kevaLa jJAna vaDe dekhyuM te vaDe karaNAnu yogamAM tenuM nirUpaNa karyuM che e karaNalabdhinA traNa bheda che.(1) adhaH karaNa , (2) apUrvakaraNa (3) anivRtti karaNa. (1) adhaHkaraNa jayAM pahelA ane pAchalA samayonA pariNAma samAna hoya te adhaHkaraNa che. jema koI jIvanA pariNAma te karaNanA pahelA samaye alpavazuddhatA sahita thayA, pachI samaye samaye anaMtaguNI vizuddhAtAthI vadhatA thayA, vaLI tene jema bIjA-trIjA Adi samayomAM pariNAma thAya tevA koI anya jIvone prathama samayamAM ja thAya tene tenAthI samaye samaye anaMta guNI vizuddhatA vaDe vadhatA hoya e pramANe adha:pravRttakaraNa jANavuM. apUrva karaNa jemAM pahelA ane pAchalA samayonA pariNAma samanA na hoya, apUrva ja hoya te apUrva karaNa ce. jema ke te karaNanA pariNAma jevA prathama samayamAM hoya tevAM koI paNa jIvane dvitayAdi samayamAM na hoya paNa vadhatA ja hoya, tathA ahIM adha:karaNavat je jIvone karaNano prathama samaya ja hoya te aneka jIvonA pariNAma paraspara samAna paNa hoya che tathA adhika hIna vizuddhatA sahita paNa hoya che. paraMtu ahIM eTaluM vizeSa thayuM ke-tenI utkaTatAthI paNa dvitayAdi samayavALAnA ja dhanya pariNAma paNa anaMtaguNI vizuddhatA sahita ja hoya che. e ja pramANe jene karaNa 819 mAMDaye dvitIyAdi samaya thayA hoya, tene te samayavALAonA pariNAma to paraspara samAna yA asamAna hoya che, paraMtu uparanA samayavALAnA pariNAma te samaye sarvathA samAna hoya nahi paNa apUrva ja hoya che. e apUrva karaNa jANavuM. anivRttikaraNa vaLI jemAM samAna samayavatI jIvonA pariNAma samAna ja hoya, nivRtti arthAt paraspara bheda tenAthI rahita hoya che. jema te karaNanA pahelA samayamAM sarva jIvonA pariNAma paraspara samAna ja hoya che e ja pramANe dvitIyAdi samayomAM paraspara samAnatA jANavI tathA prathamAdi samayavALAothI dvitIyAdi samayavALAone anaMtaguNaI vizuddhatA sahita hoya che. e pramANe anivRttikaraNa jANavuM. e pramANe e traNa karaNa jANavAM. temAM pahelA aMtarmuharta kALapavaeNta adhaHkaraNa thAya che. tyAM cAra Avazyaka thAya che. (9) samaye samaye anaMtaguNI vizuddhatA thAya (9) navIna baMdhanI sthiti eka eka aMtarmuhartathI ghaTatI jAya che te sthitibaMdhApasaraNa cho. (9) samaye samaye prazasta prakRtiono anubhAga anaMtaguNo vadhe. (9) samaye samaye aprazasta pakRtiono anubhAgabaMdha anaMtamAM bhAge thAya e pramANe cAra Avazyaka thAya che. te pachI apurvakaraNa thAya che, teno kALa adhaHkaraNanA kALanA saMkhyAmAM bhAga che. temAM A Avazyaka bIjA thAya che. (9) sattAbhUta pUrvakarmanI sthitine eka eka aMtarmuhartathI ghaTADe tevI sthitikAMDaghAta thAya, (9) tenAthI
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ alpa eka eka aMtarmuhartathI pUrva karmanA anubhAgane ghaTADe tevo anubhAgakAMDakaghAta thAya (9) guNazreNInA kALamAM kramathI asaMkhyAtaguNA pramANa sahita karma nirjaravA yogya kare tevI guNazreNI nirjarA thAya, tathA guNasaMkramaNaahIM thatu nathI paNa anyatra apUrvakaraNa thAya che tyAM thAya che. e pramANe apUrvakaraNa thayA pachI anivRttikaraNa thAya che. tene kALa apUrva karaNanA paNa saMkhyAtamA bhAga che, temAM pUrvokata Avazyaka sahita keTaloka kALa gayA pachI aMtarakaraNa kare che, je anivRttikaraNanA kALa pachI udaya AvavA yogya evAM mithyAtva karmanA muhartamAtra pariNamAve che. (tene aMtarakaraNa kahevAya che.) te aMtarakaraNa pachI uparAmakaraNa kare che. arthAt aMtaHkaraNa vaDe abhAvarUpa karelA niSakonA uparanA je mithyAtvanA niSeka che tene udaya AvavAne ayogya kare che, ItyiAdi kriyA vaDe anivRttikaraNanA aMtasamayanA anaMtara je nikono abhAva karyo hato teno udaya kALa AvatAM te kALe niko vinA udaya kono Ave ? tethI mithyAtvano udaya na hovAthI prathamopazama samyatvanI prApti thAya che. anAdi mithyATine samyakatvamohanIya ane mikSa mohanIyanI sattA nathI tethI te eka mithyAtvakarmano ja upazama karI upazama samyagdaSTi thAya che, tathA koI jIva samyakatva pAmI pachI bhraSTa thAya che tenI dazA paNa anAdi mithyAdaSTi jevI thaI jAya che. kSayaparAma labdhi- AMkho phADIne joi ja rahe che te kSayopazama labdhi che temAM hita svarUpa zuM, te samajavAnI tAkAta batAve che. - 820 (2) vizuddhi labdhi- kayAya pAtaLA tyAre tattvano vicAra karavAnI pAtratA AvI che. dezanA labdhi- AtmA Akho kevo che te sAMbhaLyuM te dezanA labdhi che. prAyogya labdhi- TagaTaga joija rahe che, temAM tattva sAMbhaLavAmAM ekAgra thatAM kaminI sthitino rasa ghaTADe che. (5) karaNalabdhi - e aMtara pariNAmanI zuddhatAthI sva-tarapha DhaLato bhAva che. te labdhi samyagdarzana thavA vakhate hoya che. - labdhi pAMca prakAra nI che. (1) kSayaparAma labdhi- AMkho phADIne joi ja rahe che te kSayopazama labdhi che temAM hita svarUpa zuM, te samajavAnI tAkAta batAve che. (2) vizuddhi labdhi- kapAya pAtaLA tyAre tattvano vicAra karavAnI pAtratA AvI che. dezanA labdhi- AtmA Akho kevo che te sAMbhaLyuM te dezanA labdhi che. (4) prAyogya labdhi- TagaTaga joija rahe che, temAM tattva sAMbhaLavAmAM ekAgra thatAM kaminI sthitino rasa ghaTADe che. (5) karaNalabdhi - e aMtara pariNAmanI zuddhatAthI sva-tarapha DhaLato bhAva che. te labdhi samyagdarzana thavA vakhate hoya che. bdhio kSayopazama labdhi, vizuddhi labdhi, dezanAladdhi prAyogyalabdhi ane karaNalabdhi e pAMca labdhi samyakatva thatAM pahelAM hoya che. (1) kSayopazama labdhi =jenA hovAthI tattvavicAra thaI zake evo jJAnavaraNAdi karmono kSayopazama thAya, arthAt udayakALane prApta sarva ghAtI spaddhakonA nikonA udayano abhAva te kSaya, tathA bhAvIkALamAM udaya AvavA yogya karmonuM sattArUpe rahevuM te uparAga. evI dezaghAtI spardhakonA udayasahita (3) (1)
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ karmonI avasthA , tenuM nAma kSayopazama che. tenI je prApti thavI te zrayopazamarUpa bhAva thAya che jethI tattvavicAra thaI zake te vizuddhilabdhi che. dezanA labdhiH - zrI jinenadradeva dvArA upadezelA tattvanuM dhAraNa thavavuM, teno vicAra thavo te dezanAlabdhi che. narakAdikamAM jayAM upadezanuM nimitta na hoya tyAM te pUrva saMskArathI thAya che. ahIM "upadeza" kahyo che. koI upadeza vinA ekalA zAstra vAMcI dezanAlabdhi prApta karI zake ema bane nahi. upadezelA tattvanuM barAbara grahaNa dhAraNa thavuM joIe. prAyogyalabdhi :- karmonI pUrva sattA dharI aMtaH koDAkoDI sAgarapramANa rahI jAya tathA navInabaMdha paNa aMtaHkoDAkoDI sAgarapramANanA saMkhyAtamAM bhAgamAtra thAya, te paNa e labdhikALathI mAMDIne kramathI ghaTato ja thAya ane keTalIka pApaprakRtiono baMdha kamathI maTato jAya che. IzvayAdi yogya avasthA thavI tenuM nAma prAyogyalabdhi che. e cAre labdhi bhavya tathA abhavya bannene hoya che. e cAra labdhio thayA pachI samyakatvA thAya to thAya ane na thAya to na paNa thAya- ema zrI labdhisAramAM kahyuM e mATe e tattvavicAravALAne paNa samyatva levAno niyama nathI. jema koIne hitazikSA ApI, tene jANI te vicAra kare ke A zikSA ApI te kevI rIte che? pachI vicAra karatAM tene "Ama ja che' evI te zikSAnI pratIti thaI jAya, athavA anyathA vicAra thAya, thA anya vicAramAM lAgI te zikSAno nirdhAra na kare tene pratIti na paNa thAya. tema zrIgurue tattvopadeza ApyA, tene jANI vicAra kare che. A upadeza Apyo te kevI rIte che ? pachI vicAra karatAM tene 'Ama ja che' evI pratIti thaI jAya, athavA anyathA vicAra thAya, athavA anya vicAramAM lAgI te upadezano nirdhAra na kare to pratIti na paNa thAya. paNa teno udyama to mAtra tattva vicAra karavAno ja che. prathamanI cAra labdhi to mithyAdaSTi bhavya-abhavya banne jIvane hoya che. paraMtu samyakatva thatAM to A cAra labdhi avazya hoya ja. kAraNa labdhi thatAM turatamAM samyakatva avazya pragaTe che. mATe tattva vicAravALAne 821 samyakatva thavAno niyama nathI. jema koIne koIe hitanI zikhAmaNa ApI hoya tene judI te vicAra kare ke A zikSA ApI te kevI rIte che. pachI vicAra karatAM "Ama ja che' evI te zikSAnI pratIti thaI jAya, athavA anyathA vicAra thaI jAya ke anya vicAramAM lAgI jAya, to zikSAno nirdhAra na thAya ane pratIti na thAya. tema zrIgurue upadeza Apyo hoya tyAM prathama vicAra kare ane pachI anyathA vicAramAM lAgI jAya, vizeSa vicAra kare ane pachI anyathA vicAramAM lAgI jAya, vizeSa vicAra karIne nirdhAra na kare to aMtaraMga pratIti na thAya. karaNalabdhi :- pAMcamI karaNalabdhi thatAM samatva avazya thAya ja evo niyama che, paNa te to jene pUrve kahelI cAra labdhio thaI hoya ane aMtarmuharta pachI jene samyatva thavAnuM hoya te ja jIvane karaNalabdhi thAya che. e karaNalabdhievALA jIvane buddhipUrvaka to eTalo ja udyama hoya che. ke tattvavicAramAM upayogane tadrapa thaI lagAve ane tethI samaye samaye tenA pariNAma nirmaLa thatA jAya che. jema koIne zikSAno vicAra evo nirmaLa thavA lAgyo ke jethI tene zikSAnI pratIti turata ja thaI jaze. jema tattva upadezano vicAra evo nirmaLa thavA lAgyo ke jethI tene tenuM zraddhAna thaI jAya. vaLI e pariNAmonuM tAratamya kevaLa jJAna vaDe dekhyuM te vaDe karaNAnuyogamAM tenuM nirUpaNa karyuM che. e karaNalabdhinA traNa bheda che. - adha-karaNa, apUrvakaraNa, ane anivRttikaraNa. jenuM vizeSa vyAkhyAna to zrI labdhisAramAM kahyu che tyAMthI jovuM. laNa dhyeya (2) pratIti (3) hetu (4) dhyAna, ekAgratA (5) dhyeya (6) daSTi (7) valaNa paNa thAya che. samajAya che, samaje che. vaNAgata thAya :samajhAya thANa ghaNA maLelA padArthomAMthI koI eka padArthane judo karavAvALA hetune (sAdhanane) lakSaNa kahe che. (2) sattA, svarUpa (3) eMdhaNa (4) sattA, svarUpa, dravya trikALa rahe che ane paryAya eka samaya, mATe lakSaNabheda che. (5)
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ je layamAM trikALa rahe ane lakSyane paripUrNa oLakhAve te lakSaNa che. (6) | cihna, nizAnI, bIjI vastuthI judA pADanAra khAsa dharma, tevA dharmanuM kathana, vyAkhyA, svarUpa. (7) atyAti, ativyAti ane asaMbhava e traNa doSathI rahita hovuM joIe. (8) jenA vaDe lakSa karavAmAM Ave te vyAvartaka (bhinnatA batAvanAra) hetune lakSaNa kahe che. lakSaNa avyAmi, ativyAmi ane asaMbhava e traNa doSathI rahita hovuM joI. tyAre ja te lakSyane sArI rIte olakhAvI zake, anyathA nahi. lakyanA ekadezamAM rahenAra lakSaNa avyAmi doSathI lakSmanI bahAra alakSyamAM paNa prApta thanAra lakSaNa ativyAmi doSathI ane lakSyamAM jenuM rahevuM bAdhita che te asaMbhava doSathI dUSita kahevAya che. ahIM jJAna AtmAnuM lakSaNa che jeno sAmAnya vedanA ane vizeSa vedanArUpa darzana upayoga ane jJAnopayoganA nAme nirdeza thoya che. AtmAthI (lakSyathI) jJAna(lakSaNa) adhika hotAM jJAna-lakSaNa ativyAti doSathI dUSita thAya che ane tethI temAM lakSaNabhAva ghaTita thato nathI. jJAnasvarUpa AtmAthI zeya adhika hotAM jJAna zeyapramANa na rahetAM zeyathI ochuM thayuM ane tethI avyAmi doSathI dUSita thayuM. AtmA paNa joya che. e sivAya joya hoya ane jJAna na hoya e vAta asaMgata jaNAya che. kAraNa ke je jJAnano viSaya hoya te ja seya kahe che. jJAna vinA zeyanuM astitva banatuM nathI te bAMdhita Thare che. (9) vizeSa guNomAM je guNa vyAvartaka koTinA hoya che. (10) ghaNA maLelA padArthomAMthI koI eka padArthane judo karavAvALA hetune (sAdhanane) lakSaNa kahe che. (11) svarUpa (12) vizeSa guNomAM je guNa vyAvartaka koTinA hoya che arthAt paraspara maLelI vastumAM ekabIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karAvavAmAM samartha ho che. temane ja lakSaNa kahe che. (13) svarUpaH tAdAbhyarUpa saMbaMdha, AtmabhUta (14) svarUpa (15) ghaNA maLela padArthomAMthI koI eka padArthane judA karavAvALA hetune (sAdhanane) lakSaNa kahe che. (16) svarUpa (17) svarUpa, sAdazya, astitava 822 jANabheda anaMta guNane dhAraNa karavA te AtmAnuM lakSaNa che. jJAnanuM lakSaNa jANavuM, zraddhAnuM lakSaNa pratIti karavI, cAritranuM lakSaNa TakavuM, vIryanuM lakSaNa AtmabaLanuM TakAvI rAkhavuM vagere anaMta guNo che, tenAM lakSaNa(kArya) judAM judAM che, tethI lakSaNabheda che. paryAyanuM lakSaNa dareka samaye avasthAthI badalavaSe te che. (2) anaMta guNane dhAraNa karavA te AtmAnuM lakSaNa che. jJAnanuM lakSaNa jANavuM, zraddhAnuM lakSaNa pratIti-khAtarI karavI, cAritranuM lakSaNa TakavuM, vIryanuM lakSaNa AtmAbaLanuM TakAvI rAkhavuM vagere anaMta guNo che, tenI lakSaNa (kAryo judAjudA che tethI lakSaNabheda che. paryAyanuM lakSaNa dareka samaye avasthAthI badalavuM te che. lAgI Rddhi, zobhA. thAya :dravya (2) jenuM lakSa karavAmAM Ave-ane maLelA padArthomAMthI judApaNAnA jJAnano viSaya banAvavAmAM Ave tene lakSya kahe che ane jenA vaDe lakSa karavAmAM Ave te vyAvartaka (bhinnatA batAvanAra) hetune lakSaNa kahe che. (3) aneka maLelA padArthomAMthI judApaNAnA jJAnano viSaya banAvavAmAM Ave tene lakSya kahe che. (4) jANavA yogya laya ane laNaNa :AtmA lakSya che jJAna enuM lakSaNa che. laya laNaNa sattA lakSaNa che ane dravya lakSya che. layonukha :nizAnanI sanamuikha hati :lakSmarUpa thatuM, oLakhAtuM uNita thayA yogya oLakhavA yogya kSati thAya che :lakSyarUpa thAya che, oLakhAya che. (1) utpAda, vyaya, dhauvya tathA (2) guNa paryAya te lakSaNo che ane dravya te lakSya che.) thaya lAgavI lIna thavuM, ekarUpa banI javuM. (2) lInatA karavI, ekatAra thaI javuM, lIna thaI javuM. @yalaya pAragrahe bhavadhara svarUpanI lInatA grahano grahano karmabhAvarUpa bhavane dhAraNa karavAnuM kAraNa baMdhabhAva eTale bhavano bhAva, teno nAza kare che.
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ jANI dharma daza :uttamakSamA, mAdava, Arjava, satya, zauca, saMyama, tapa, tyAga, AkiMcanya ane brahmacarya, e daza bheda munidharmanA che. tene daza lakSaNI dharma lalitamAM lalita atyaMta prasannatA upajAve evAM , atizaya manohara. yuvatIna tallIna, ekarUpa, ekAgra, nimagna juvo :lavavuM, jIbhanI bolavA vizenI bilacAla, zabda, uccAra (2) lavyo, jIbhathI spaSTa uccAra thavo. lasalasavuM taraboLa thavuM, zobhavuM, jhaLakavuM, camakavuM, suzobhita hovuM, sajavuM, jhagajhagATa karatuM. he :prApta kare. lekhe che :pramANa che, yogya che. haMgAratI :laMbAyA kare, hepa :Asakita, vaLagADa lepAya che :baMdhAya che. levAnuM baMdhAvuM (2) vaLagavuM, Asakita, corI javuM, copaDAvavuM. laMpaTa viSayomAM kharaDAI gayela, vyabhicArI, chinALavuM hama guma, lAza pAmela. luma prAyatA lagabhaga nAza pAmavA jevI sthiti luprAya :lagabhaga nAza pAmeluM, moTe bhAge adazya thayeluM. luhabdha Asakata, mohita, lolupa, Icchuka, lobhane AdhIna baneluM, lobhAyeluM, mugdha (2) lolupa, Asakata, mohita, Icchuka, lobhane AdhIna baneluM. (3) Asakata (4) mohita, lolupa, lobhane AdhIna baneluM, Icchuka, lobhAyeluM zreya baMdha leyA kaSAyanA udayathI raMgAyela yopravRtti te lezyA che. arthAt lezyA anya gatinAma karma ane anya AyuSakarmanuM kAraNa thAya che. sthI tene ucita ja anya gati ane anya AyuSa teo prApta kare che. A pahelAnAM karma kSINa thAya che ane pachInAM akSINapaNe varte che. A rIte kSINa-akSINapaNAne 823 prApta chatAM pharI pharIne navIna utpanna thatAM evAM gati nAma karma ane AyuSakarma pravAharUpe) jo ke teo anAtmasvabhAvabhUta che to paNa - cirakALa (jIvonI) sAthe sAthe rahetAM hovAthI AtmAne nahi cetanArA jIvo saMsaraNa kare che (arthAt AtmAne nahi anubhavanArA jIvo saMsAramAM paribhramaNa kare che. (2) je vaDe AtmA puya-pApathI lopAya evA kaSAyane puSTa karavAvALA jIvanA pariNAmane lezyA kahe che. (3) karmAsavanA vizeSa hetuomAM je yoganuM grahaNa thAya che te kapAye anuraMjita yoga che, je yoganI pravRtti vezyA kahevAya che. (4) kAyanA udayathI anuraMjita yogonI pravRttine bhAvalezyA kahe che, ane zarIranA pIta, pakSa, zukala, kRSNa, nIla ane kApota Adi varNone dravyasaMsthA che. (5) legyA eTale kaSAyathI anuraMjita yogonI pravRti. lazyAno saMbaMdha samyagdarzanAdi guNa sAthe nathI paNa zubha -azubha bhAva sAthe che. zubha-azubha bhAvanI tIvratA -maMdatAnusAra lesthAnA prakAra paDe che. (5) jenAthI jIva AtmA ke karma sAthe joDAya te kriyA (6) prakAza, teja, prabhA. leyAo :kaSAyanA udayathI anaraMjita(raMgAyela) yoga pravRtti te legyA che. tyAM kRSNa-nIla-kApota A traNa lezyAo tIvra kaSAyanA udayathI anuraMjita yoga pravRttirUpa che. (2) AtmAe kRSNa, nIla ane kApota Adi traNa azubha legyAo hoya che. (1) kRSNa lekSA vALo jIva - je vera taje nahi, viSaya-kaSAyomAM Asakata rahe. nirdaya hoya, duSTa hoya tathA koIne vaza na thato hoya evo kRSNa lezyAvALo jIva hoya che. nIla vezyAvALo jIva - dhana dhAnyAdimAM tIvra mUrchAvALo tathA saMsAranAM sukhanI tIvra IcchAvALo, nIla vezyAvALo jIva hoya (3) kApota lezyAvALo jIva - je yuddhamAM maravAne Icche che, potAnI stutithI saMtoSa pAme che te kApota vezyA yukata che.
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ A traNa azubha lezyAo choDI tathA anya sarva vibhAva bhAvono temaja dehabhAvano paNa tyAga karI dehathI bhinna eka potAnA AtmAno vicAra kara, tenI ja bhAvanA, dhyAna, anubhava kara ke jethI mokSanI prApti thAya. lAgaNI:zraddhA lAgelI :vaLagelI lAMchana :cihna lAMbI rANe dIrdha dRSTie jotAM lAvazya pUrNa sauMdarya, lAlitya, khUba suMdara, sarvane priya lAge tevuM. lAvo rasa hiMga :cihna, sUcaka, gamaka, gamya karAvanAra, jaNAvanAra, oLakhAvanAra (2) lakSaNa, sAdhana (3) paryAya (4) dharmacihno, bAhya-bahiraMga yatiliMgo (5) liMgavALuM (khAsa guNa te liMga-cihna-lakSaNa che ane liMga te dravya che.) (6) cihna, lakSaNa, sAdhana, lAMchana (7) bAhya veSa, cihna, lakSaNa, sAdhana (8) mehanAkAra, puruSAdinI Idriyano AkAra. (9) upayoga nAmanuM lakSaNa, cihna (10) bAhyaveSa, muniveSa (11) veSa, cihana. (12) bahiraMga liMga ane aMtaraMga liMga, veSa, cihna. hiMga grahaNa nathI :liMga grahaNa nathI. AtmA (1) rasaguNanA abhAvarUpa svabhAvavALo hovAthI, (2) rU5 guNanA abhAvarUpa svabhAvavALo hovAthI, (3) gaMdhaguNanA abhAvarUpa svabhAvavALo hovAthI, sparzaguNarUpa vyakatatAnA abhAvarUpa svabhAvavALo hovAthI, zabda paryAyanA abhAvarUpa svabhAvavALo hovAthI tathA te badhA ne kAraNe (arthAta rasa-rUpa-gaMdha-sparza- zabda vagere nA abhAvarUpa svabhAvane kAraNe) liMga vaDe agrAdha hovAthI ane sarva saMsthAnonA abhAvarupa svabhAvavALI hovAthI, AtmAne yudgaladavya thI vibhAga nA sAdhana bhUta (9)arasapaNa, (9) 824 apapaNuM (9) agaMdhapaNuM, (*) avyakatapaNuM, (9) azabdapaNuM, (9) liMgagrAdhapaNuM ane (*) asaMspekSapaNuM che. pudagala temaja apudagala evA samasta ajIva davyothI vibhAganuM sAdhana to cetanAguNamayapaNuM che. ane te ja mAtra svajIva dravyAzrita hovAthI svalakSaNapaNuM dharatuM thayuM, AtmAno zeSa anya dravyothI vibhAga sAthe che. liMgadeha janya :puruSa, strI deha dvArA utpanna thayelo hiMgita :prApta (2) prApta-oLakhavuM (3) prApta thAya che. oLakhI zakAya che, evAM - liMga guNo che. liMgI liMgavALuM(khAsa guNa te liMga-cihna-lakSaNa che ane liMgI te dravya che. hiMgo Indriyo hiMgo :cihno, lakSaNo. (2) guNo visa:liMpAyelo (2) lIpAyeluM, kharaDAyeluM, asarakata, phaseluM vidhyA :lAlasA, kAmanA, meLavavAnI IcchA hIna tallIna, haravuM, ramaNatA karavI. lIna karI deHDUbAvI de hInatA :ramaNatA (2) sthiratA lIlarI :karacalI, karacolI hIlA :ramatamAtra lIlAthI ramatamAtrathI hIlAthI pahoMcIvaLe che. ramatamAtrathI jANI le che. lIlAmA:ramata mAtra lIlAmAtramAM :sahaja mAtrAmAM, vinA prayAso. loka:jIvo, pulo, dharma, adharma ane AkAza e pAMca astikAyonA samUha jayAM jovAmAM Ave che te loka che. (2) pAMca astikAyanA samUha jevaDo ja loka che. (3) cha dravyothI ja Akho loka samApta thAya che arthAt te dravyo uparAya bIjuM kaMI lokamAM nathI. (4) jo lokanA urdhva, adhaH ane madhya
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ evA traNa bhAga che to pachI, A urvalokano AkAzabhAga che, A adholokano AkAzabhAga che. ane A madhyalokano AkAzabhAga che. ema AkAzanA 5Na vibhAga karI zakAya che. ane tethI te sAvayava arthAt kAyatvavALuM che ema siddha thAya che. e ja rIte dharma ane adharma paNa sAvayava arthAt kAyatvavALA che. (5) paMcAstikAyanA samUha jevaDo che, tevaDo loka che. jenAthI AgaLa arthAt anaMta aloka che. je aloka abhAvamAtra nathI paraMtu paMcAstikAyasamUha jeTaluM kSetra bAda karIne bAkInA anaMta kSetravALuM AkAza che. (arthAt aloka zUnyarUpa nathI paraMtu zuddha AkAza dravyarUpa che.) (6) lokanuM svalakSaNa che dravyonA samudAya svarUpapaNuM che. UMrva dravyomAM vyApanArA parama mahAna AkAzane viSe jayAM jeTalAmAM gatisthiti dharmavALA jIva tathA pudgala gati-sthiti pAme che. (jayAM jeTalAmAM) temane gatisthitinA nimittabhUta dharma tathA adharma vyApIte rahelAM che ane jayAM jeTalAmAM) sarva dravyone vartanAnA nimittabhUta kALa sadA vatyAM kare che. je teTaluM AkAza tathA bAkInA azeSa (samasta) dravyo-ATalAno samudAya jenuM sva-paNe svalakSaNa che te loka che. arthAt AkAzamAM je bhAga jIva ne pulathI saMyukata tathA dharmAstikAya, adharmAstikAya ne kALathI samRddha che te sarva kALe loka che. (bAkInuM ekaluM AkAza te aloka che.) (7) Urdhva, madhya ane pAtaLuM. (8) cha dravyothI ja Akho loka samApta thAya che. arthAt te che. dravyo uparAMta bIjuM kaMI lokamAM nathI. (9) jemAM jIvAdi che da3vyo rahelAM che, tene loka athavA lokAkAza kahe che. loka saMzApa dharma odha saMjJA dharma lokanuM svarUpa padravya samudAya te ja loka cho, arthAt te ja lokanuM svapaNuM potApaNuM-svarUpa che, tethI lokanA svapaNe-potApaNuM-svarUpapaNe pavya samudAya lokanuM svalakSaNa che. (2) lokanuM svalakSaNa che dravyonA samudAya svarUpa che. AkAzamAM je bhAga jIva ne pudgalathI saMyukata tathA dharmA stikAya adharmAstikAya ne kALa dravyathI samRddha che te sarva kALe loka che. bAkInuM ekaluM AkAza te eloka che. 825 sarva dravyomAM vyApanAza parama mahAna AkAzane viSe jayAM jeTalAmAM gatisthiti dharmavALA jIva tathA pudgala gati-sthiti pAme che, jayAM jeTalAmAM) temane gati-sthitinA nimittabhUta dharmAstikAya ane adharmAstikAya vyApIne kahelA che ane (jayAM jeTavAmAM) sarva dravyone vartamAna nimittabhUta kALadravya sadA varyA kare che, te teTaluM AkAza tathA bAkInA azeSa (samasta) dravyo. ATalAno samudAya jenuM sva paNe svalakSaNa che te loka che. ane jayAM jeyalA AkAzamAM jIva tathA pugalanAM gati-sthiti nathI, dharma tathA adharma rahelAM nathI ane kALa vartato nathI, teTaluM kevaLa AkAza jenuM svapaNe svalakSaNa che. te aloka AkAza che. lokanA traNa bhAga : jo lokanA urdhva, adhaH ane madhya evA traNa bhAga che to pachI A udgalokano AkAzabhAva che, A adholokano AkAzabhAga che ane A madhyalokano AkAzabhAga che' ema AkAzanA paNa vibhAga karI zakAya che ane tethI te sAvavaya arthAt kAyatvavALuM che. ema siddha thAya che. e ja rIte dharma ane adharma paNa sAvayava arthAt kAyatvavALuM che. chokanAla loka svarUpa lokaniMdya loko vakhoDe tevuM, lokamAM niMdA pAme tevuM lokanI moTAI, UMcAI ane pahoLAI keTalI che ? :lokanI moTAI uttara-dakSiNa dizAmAM sarva jagyAe sAta rAjU che. pahoLAI pUrva ane pazcima dizAmAM mULamAM (nIce jamInamAM) sAta rAjU che, ane upara anukrame ghaTIne sAta rAjanI UMcAI upara pahoLAI eka rAja che. pachI anukrame vadhIne sADAdaza rAjanI UMcAI upara pahoLAI pAM rAja che. pachI anukrame ghaTIne cauda rAjUnI UMcAI upara eka rAju pahoLAI che ane Urdhva tathA edho dizAmAM UMcAI cauda rAjUnI che. lokapaMkitamAM lokanI paMgatamAM besanAra lokapUraNa :loka vyApI,(kavaLa samudaghAta vakhate jIvane triloka vyApI avasthA thAya che te vakhate A udgalokano jIvabhAga che, A edholokano jIvabhAga che ane A madhyalokano jIvabhAga che. ema vibhAga karI zakAya che. AvI
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ 826 triloka vyApI avasthAnI zakita to jIvomAM sadAya che tethI jIvo sadA | sAvayava arthAt kAyavavALA che ama siddha thAya che. howdIpakarA raSi :zrI sarvajJa bhagavAna, RSIzvaro =tIrthakara bhagavAna. lokawtA dharma samajIne jaLAzayomAM snAna karavuM tathA retI, paththara vagereno Dhagalo karavo ane vagere kAryo. lokamita :loka pramANa, asaMkhyAta pradezI, zarIra pramANa. lokAlokanA AkAra :zeyAkArasamUha lokeSaNA :mAnanI IcchAvALo mAnArthI (2) lokakIrti lokasaMzA janasamAjanI sUjhasamaja, janasamAjanI rucigata samajaNa vinAnuM bhAna, lokamAM vAhavAha. lokAkAza :jemAM jIvAdika sarva dravya hoya che tene lokAkAza kahe che. arthAt jayAM sudhI jIva, pugala, dharma, adharma ane kALa e pAMca dravya che, tyAM sudhInA AkAzane lokAkAza kahe che. (2) jayAM sudhI jIva, pudgala, dharma, adharma ane kALa e samasta dravyo che tyAM sudhInA AkAzane lokAkAza kahe che. lokanI moTAI uttara ane dakSiNa dizAmAM sarva jagyAe sAta rAju che. pahoLAI pUrva ane pazcima dizAmAM mULamAM (nIce jamInamAM) sAta rAju che. ane upara anukrame ghaTIne sAta rAjunI UMcAI upara pahoLAI eka rAju che. pachI anukrame vadhIne sADAdaza rAjunI UMcAI upara pahoLAI pAMca rAju che. pachI anukrame ghaTIne cauda rAju UMcAI upara eka rAju pahoLAI che. ane Urdhva tathA adhodizAmAM UMcAI cauda rAjunI che. lokAcAra :jayAM sudhI lokAcAranA karmavALuM kSAlana (dhAvAI javuM te) na thaI zake tyAM sadhI lokAcAranA pAlanamAM pravRttirUpa karmano Asrava thayA ja karaze. tethI ja sAcA munionI vRttine alaukika kahevAmAM AvI che. A alaukika vRtti bhavAbhinandI athavA laukika muniothI banI zakatI nathI. temane to lokeSaNA satAvyA kare che ane tethI te lokAcArathI vimukha thaI zakatA nathI. (2) janatAnA rIta-rivAja, raheNI-karaNI, AcAra-vicAra vagere rUDhigata AcaraNa, duniyAdArI pramANeno vyavahAra, rUDhi, cAla. lokAnugraha lokonI kRpA, loko tarapha sahAnubhUti, lokopakAraka lokAloka prakAzaka:lokAloka jJAyaka lokika abhiniveza dravyAdi lobha, tRSNA,daihika mAna, kuLa, jAti Adi saMbaMdhI moha ke vizeSatva mAnavuM, te vAta na choDavI hoya, potAnI buddhie svecchAe amuka gacchAdino Agraha rAkhavo hoya, Adi tyAM sudhI laukika abhiniveza gaNAya. lokottara :laukika hada bahAranuM, lokamAM asAmAnya, laukika jJAnathI bhinna (2) laukika hada bahAranuM, pAramArthika, AtmA saMbaMdhI atIndriya saMbaMdhI (3) lokamAM asAmAnya , laukika hada bahAranuM. (4) saMsArathI bahAranuM laukika hada bahAranuM lokamAM asAmAnya. lokoe bahArathI mAnelI kalpanAthI taddana judo. (5) ailaukika, virATa lokottara zAnarUpe laukika jJAnathI bhinna kevaLajJAnarUpe lokottara puruSa :munio, zrAvaka- elDa ke mubha lokottara mArga apUrva Atma tatvanI yathArtha pAmavAnI pratItino mArga chokottarazAna laukika jJAnathI bhinna kevaLa jJAnarUpa lokanuM svarUpa AtmAnuM mULa zuddha svarUpa loDha:samudranI bharatI loDhANa sakhata duHkhakAyaka prasaMgo; Apatti. (2) lelaka-lolaka avasthA (3) pANInAM mojA, taraMga (4) sakhata duHkhadAyaka prasaMgo, Apatti. lokAra :vaLagADa(lotara) sasAranI vaLagaNA. lotha (lothya) strI, zaba, maDuM, maDaduM, lAza. lodhara agAu pAkI zAhI banAvavA jenI chAla vaparAtI te eka jhADa, lodara. ghoSa nAza, kSaya, na dekhAvuM, adazya thavuM e. (2) apragaTa, uccheda lokamaryAdA :lokAcAra, lokomAM pracalita rUDhi ke vyavahAra lobha lAlasA, lAlaca, tRSNA, abhilASA, prema vagere lobhanA aneka nAma che. (2) svabhAvane bhUlIne puNya-pApa Adi para padArthonI abhilASA-vAMchA karavI te anaMtAnubaMdhI lobha che. (3) IcchA, lAlasA, lolupatA, tRSNA,
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapaNatA. (4) IcchA (5) svabhAvanI bhAvanA cUkIne vikAranI IcchA karavI | te anaMtAnubaMdhI lobha che. (6) paravastunI vAMcha (7) paradravya sAthe saMbaMdha karavAnI IcchArUpa pariNAmane lobha kahe che. (8) svabhAvanI bhAvanA cUkIne vikAranI IcchA karavI te anaMtAnubaMdhI lobha che. (9) parapadArthamAM Asakita, lakSAmI vagerene bhegI karavAnI lAlasA. (10) paravastumAM huM lobhAI gayo, puyAdi sAdhana hoya to mane guNa thAya, zubhAzubhabhAva mArA che. teno huM kartA chuM vagere prakAre murNAI javuM te anaMtAnuM baMdhI lobha che. lobhI kaMjUsa lolupatRSNAtura, lalutAvALuM, lolupatA, svacchaMdatA. lolupatA lAlacu hovApaNuM, lobhI vRtti, lAlupatA lolupI tRSNAvALA, tRSNAtura lolaha :lola, kaMIpaNa zakita vinAnuM loTa:mATInuM DhekuM, kaMI upayoganuM nathI, akiMcitkara hohavATa :rAgadveSanI AkuLatA karavI. (2) AkuLa-vyAkuLa lohavATa :dhIkhavuM, bhaDabhaDATa baLavuM, khUba garamI hovI, ghAlamela lohavATa :AkuLatA, raghavATa lohavATa :utpAtta, valopAta, jhaMkhanA, jaMpIne na bese tevuM. lohavATa :valopAta, adhIrAInuM akaLAmaNa, kalpAMta, AMThaMda (2) AkuLatA lIkika aihika karmothI ativRtta, dunyavI kAmomAM racayo pacyo kahenAra lIkika abhiniveza :dravyAdi lobha, tRSNA, daihika mAna, kuLa, jAti Adi saMbaMdhI moha ke vizeSatva mAnyatA. (2) dravyAdi lobha, tRSNA, daihika mAna, kuLa, jAti, Adi saMbaMdhI moha ke vizeSatva mAnavuM hoya, te vAtane na choDavI hoya, potAnI buddhie svecchAe amuka gacchAdino Agraha rAkhavo hoya, tyAM sudhI jIvane apUrva guNa kema utpanna thAya? teno vicAra sugama che. laukikasaMga :laukika janano saMga (2) laukika janano saMgathI vakatavya :vyAkhyAna 827 vaktA :upadezadAtA AcAryamAM aneka guNo joI. paNa vyavahAra ane nizcayanayanuM jANapaNuM mukhya joI. zA mATe ? jIvone anAdino ajJAna bhAva che te mukhya (nizcaya) kathana ane upacAra (vyavahAra) kathananA jANapaNAthI dUra thAya che. tyAM mukhyakathana to nazcayanayane AdhIna che. te ja batAvIe chIe. svazrita te nizcaya. je potAnA ja Azraye hoya tene nizcaya kahIe . je dravyanA astitvamAM je bhAva prApta hoya te dravyamAM tenuM ja sthApana karavuM, paramANuMmAtra paNa anya kalpanA na karavI tene svAzrita kahIe. tenuM je kathana tene mukhyakathana kahIe. ene jANavAthI anAdi zarIrAdi para dravyamAM akatvazraddhAnarU5 ajJAnabhAvano abhAva thAya che. bhedavijJAnanI prApti thAya che. sarva para dravyathI bhinna potAnA zuddha caitanyasvarUpano anubhava thAya ce. tyAM paramAnaMda dazAmAM magna thaI kevaLadazAne pAme che. je ajJAnI ane jAmyA vinA dharmamAM lAge che te zarIrAzrita kriyAkAMDane upAdeya jANI saMsAranuM kAraNa je zubhayoga tene ja mukitanuM kAraNamAnI, svapathI bhraSTa thayo thako saMsAramAM bhame che. tethI mukhya (nizcaya) kathananuM jANapaNuM avazya joIe. kAraNa ke te nizcayanayane AdhIna che. tethI upadezadAtA nizcayanayanA jANanAra joIe. kAraNa ke tene pote ja na jANe te ziSyone kevI rIte samajAvI zake ? vaLI parAzrito vyavahAra : je paradravyane Azrita hoya tene vyavahAra kahIe. kiMcitmAna kAraNa pAmIne anya dravyano bhAva anya dravyamAM sthApana kare tene parAzrita kahe ce. tenuM je kathana tene upacAra kathana kahe ce, ene jANIne zarIrAdi sAthe saMbaMdha rUpa saMsAradazA che tene jANIne saMsAranAM kAraNa ke Asrava-baMdha tene oLakhIne mukita thavAnA upAya je saMvara-nirjarA temAM pravarte . ajJAnI ane jANyA vinA zuddhopayogI thavA Icche te rahelAM ja vyavahArasAdhanane choDIne pApAcaraNamAM joDAI narakAdika duHkakha saMkaTamAM jaIne paDe che. tethI upacAra kathananuM paNa jANapaNuM joI. te vyavahAranayane AdhIna che tethI upadezadAtAne vyavahAranuM paNa jANapaNuM joIe. A rIte banne nayonA jANanAra AcArya dharmatIrthana pravartaka che. bIjA nahi.
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ vabhAva kapaTabhAva vaNIvALArya :kuMdakuMdAcArya vacana :vANI (2) vAstavamAM vacana dvarA koI nindrita ke vacana atidAya kevalI karatAM vacana uthApavuM Hvacana oLaMgavuM vacana gupti :bolavAnI IcchA gopavavI arthAt AtmAmAM lInatA. vacana-kAya ane paMcendriyone kema jitAya ? jema upara mana lIdhuM tema, vacana, kAya ane pAMca IMdriyo paNa levI. IMdriyone anusarIne je hINI dazA thAya che, te bhAvya che. te bhAvyane anindriya svabhAvano Azraya laIne, TALavuM te jItendriyapaNuM che. Ama samaya samayanA pariNAma potAthI, svataMtrapaNe che ema siddha kare che. pariNAma ugrarUpa na pariName, te potAnA kAraNe che, emAM nimittanI jarAya Dakhala nathI. AtmAvalokanamAM Ave che, ke-je dravyanI paryAya je samaye je prakAre thavAnI che, te potAnA kAraNe ja thAya che, ane te nizcaya che. A rIte mohanI jagyAe rAga, dveSa, krodha, mAna, mAyA, lobha, karma, nokarma, mana, vacana, kAyA ane pAMca IMdriyo,-e soLa pada mUkIne varNana karyuM. A sivAyanA asaMkhya prakAranA zubhAzubha bhAvo che, te ane anaMta prakAranI aMzonI hInatA ane ugratA thAya che, te paNa vicAravI. vacanagocarAtIta :vacanagocarapaNAne atikramI gayela, vacanaviSayAtIta, vacanaagocara. vananuM syAddhadapaNuM :nirAgrahapaNuM. vacanano durUpayoga vacananA durupayogathI vera, virodha ke premaprItirUpa dveSa ke rAga vadhyA ja kare ane bhavavRddhi thayA ja kare tevAM karma baMdhAya che. vanapaMtha vacananA prakAra(jeTalA vacananA prakAro che teTalA nayo che. apekSA sahita naya te samyak naya che ane apekSA rahita naya te mithyAnaya che, tethI jeTalA samyak nayo che teTalA ja mithyA nayo che. vacanavivAda :vAdivavAda 828 vacamAMcama :maunatA, vacamasaMkSepa, saupayoga yathAsUtra pravRtti, vacanaguNAtizayatA. vacanAtIta :vANItI kahevuM, muzkela, vacanathI kahyA na jAya. vacanAmRta 194no khulAso :apratibaMdhapaNe eTale asaMgapaNe kRpALudeva vyavahAranA udayamAM chatAM vacanAmRta 194mAM prakAze che tema bhAva apratibaddhatAthI (eTale cAre baMdhanothI mukatapaNe varte che.) niraMtara vicare che evA jJAnI puruSanA caraNAraviMda, te pratye azabda prema thayA vinA ane sabhyazratIti AvyA vinA satsvarUpanI prApti thatI nathI. pratibaMdhano artha mumukSa mATe jeTalA aMze lokasaMbaMdhI baMdhana chUTe tenAthI bIjuM baMdhana (svajana kuTuMba baMdhana) chUTavAno te be baMdhana aMze ochA thatA jAya to trIjA baMdhana(dehAbhimAna rUpa baMdhana) nA aMzo ghaTe, ema traNe baMdhanonA aMzo ochA thavAthI saMkalpa vikalparUpa cothuM baMdhana ochuM thAya ema ApaNe samajavAnuM che. kalpanAthI bIjo koI prakAra sUjhe eTale vikalpathI lAge to amane pUchajo, ke jethI yogya jaNAvAya. arthAt bIjAM badhAM sAdhana pachI karavA yogya che. ( to ja jJAnInI AjJAe te sAdhana AtmArthe saphaLa thAya) 1.194mAM munizrIne jaNAvyuM che ke aMbAlAlane ame mArgano marma jaNAvyo che. jo munizrIne jaNAve che ke tamArI manovRtti kiMcita paNa dubhAtI aTake te mATe mArgano marma ame AkhA vacanAmRta194mAM jaNAvyo che. bAkI tame je apratibaddha ane pratibaMdha e be zabdano artha je vicAryo che te yogya che. moTAbhAInA patramAMthI 8-12 87 vacanAmRta 432no artha AtmAne vibhAvathI avakAzita karavAne arthe avakAzita eTale vabhAvathI mukata-sarvathA mukata karavAne mATe ane svabhAvamAM anavakAzapaNe rahevAne arthe, arthAt AtmasvarUpa evA satpuruSanI AjJAe vartavAthI potAnA zuddha Atma svabhAva saMpUrNa paNe sthira thavAne arthe AtmArAma evA eTale AtmasvarUpamAM samaye samaye sthiratA vartyA kare che evA jJAnI puruSamAM niSkAma buddhithI bhakitayogarUpa
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ doSa 829 saMga che-mATe amane vAraMvAra samIpamAM chIe ema saMbhArI jemAM- te hAla | vajanArA saMhanana je karmanA udayathI, vajanuM hADa ane vajanI mekha hoya. paraMtu vAMco vicAro-arthAt parama kRpALu devanI sanmukha ja besIne A vacano beThaka, vajanI na hoya. vicAruM chuM ema samajIne abhyAsa karavo yogya che. vapata :bhAre moTo AghAta ke Aphata, vIjaLIno kaDAko ane paDavuM e jA. 8-12-87nA moTAbhAInA patramAMthI varSabhanArAya saMhanana je karmanA udayathI, vajanA hADa ane vajanI nAnI mekha vacanAmRta 54zno khulAso va.547mAM je asamAdhAna zabdano bhAva vyavahArika (dAra khIlI) ane vaja jevI, beThaka hoya. prasaMgamAM na javAya to sagAMsaMbaMdhIone mAThuM lAge te kAraNathI javAnuM vajaheba :daTha baLavattara. (2) dadanizcaya vicAryuM che. va@tvRSabhanArAga saMhanana :baLavAna zarIra ananya kAraNa joge eTale jIvonA kalyANa arthe pragaTamArgano upadeza karavo vaTAtharNa zaMkha vagerenuM cUrNa te. arthAt savasaMga parityAga karIne tyAgamArgano upadeza karavo te. Ape je vaNadAma :dAma vagara, vagara paise bhAva vicAryo che te yogya che. vadatAMbara :vakatAomAM zreSTha sAtamA guNastAnakano anubhava thayA pachI 48 miniTathI vadhAre sthiratA vAto vyAghAta pote ja bolIne poteja enuM khaMDana kare evI sthiti, eka tarka rahetI nathI. eTale upayoga bahAra Ave che. tyAre upadezakArya, zAstravAcana, gocarI ItyAdi kArya kare che. vadanAraviMdamAM mukhakamalamAM parama pUjaya bhAIzrIe prakANyuM che ke jayAre svarUpamAM sthira nathI rahevAtuM vadhu :prANono viyoga karavo te vadha che (2) prANIone lAkaDI vaDethI mAravuM te. tyAre devanI bhakitamAM joDAI svarUpa sthiratA karI laIe chIe. sAtamA vadhatI dazA :uttarottara vardhamAna thatI-vadhatI jatI AtmadazA prApta karI. guNa sthAnakamAM aDatAlIsa miniTathI vadhAre rahevAya to AThamAM vadhya haNavA yogya, ghAta thavA lAyaka, (2) haNAvA yogya, nAza thavA yogya (3) guNasthAnathI bAramA guNasthAnaka sudhI alpakALamAM pahoMcI jAya. ane haNavA yogya, ghAtaka svabhAvapaNe. amuka ja kALa bAramAM guNasthAnakamAM rahI teramAM guNasthAkane pAme. vadhya ghAta :haNavA yogya ane haNanAra. sapuruSanA Azayano lakSa cUkI javAya ane potAne prApta thayela labdhi vadhu ghAtaka :AtmA vadhya arthAt haNavA yogya che ane moha ghAtaka arthAt Adino lobha varte to agiyAramA guNasthAnakathI paDI bIjA trIjA haNanAra che. (2) haNAvAyogya ane haNanAra, (AtmA vadhyuM che ane guNasthAnakane pAme. ane jo vizeSa mAna ane lobhakaSAya vedAya to prathama mohAdibhAva karmo ghAtaka che. mohAdi dravyakarmo paNa AtmanA ghAtamAM guNasthAnakamAM moTI pachaDATa lAge. nimittabhUta bovAthI ghAtaka kahevAya che. vaja IndranuM hathiyAra (2) vIjaLI (3) IndranuM hathiyAra (4) abhedya, vaja jema vadhyathAtakanA vibhAgazAna pUrvaka vibhakata (jado karavAne lIdhe AtmA vidhya arthAt abhedya che tema abhedya. haNAvA yogya che ane moha ghAtaka arthAt haNanAra che. vaja jevAM vaja jema abhedya ce tema abhedya. vanarAjipe vRkSonI lAMbI hAra rUpe. vadharo Indro, zakrendro vanoya kare :vanane cheDe, vanane kAMThe lakheluM :UlaTI kareluM, okeluM, vamana=UlaTI, bakArI
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ vakhI devuM choDI devuM, mUkI devuM, chUTI javuM. vI nAkhavuM choDI devuM, nirvatavuM pharIthI utpanna na thayuM, nivRtta thayuM. UlaTI karI nAkhavI, choDI devuM. vikala paramArthika pratyakSa tenA be bheda che. eka avadhijJAna ane bIjuM manaHparyAya jJAna. vIkurtI HzarIrane vIkurtI karavuM arthAt zarIrane halakuM, bhAre nAnuM ke moTuM banAvI zake tevA prakAranI labdhi che. vaikriyaka zarIra :vaikriyaka zarIra aneka rUpa dhAraNa kare che. te vaikriyaka zarIranA paramANuonI paryAya pudgalamaya che. jIvanI IcchA che mATe te aneka rUpa dhAraNa kare che ema nathI. je te kSaNe je rUpe pariNamavAno teno svakALa che te rUpe te svayaM pariName che. A pramANe audArika, vaikriyaka, AhAraka, taijasa ane kAryaNa zarIra badhAya jIvane nathI, kAraNa ke te pudgala dravyanA pariNAmamaya hovAthI potAnI anubhUtithI bhinna che.nija zuddha paramAtmAnI anubhUtimAM teo bhinna bhAse che tethI te jIvane nathI. parathI bhinna paDIne jayAre AtmAnubhUti kare che tyAre te anubhUtithI zarIranA pariNAma tadna bhinna rahI jAya che. juo audArika, vaikriyaka, Adi zarIra (zarIrapaNe) che kharAM, paNa te badhAMya jIvane nathI. jIva to zarIra vinAno caitanyarUpe trikALa che. vizvamAM vastuo anaMta che. je anaMta che te anaMtapaNe kayAre rahe ? ke jayAre ekabIjAnA kAryane kare nahi tyAre. ekabIjAmAM bhaLe nahi to anaMta anaMtapaNe rahe. jo ekathI bIjAnuM kArya thAya to pRthakSaNe anaMta vastu rahe nahi. jo dareka vastunI pariNati potAthI thAya ane bIjAthI na thAya ema rahe to ja anaMta vastuonI anaMtapaNe hayAtI siddha thAya. tethI jIva ane audArika Adi zarIra jema che tema pRthak samajavAM joIe. (2) je nAnA mocA, eka, aneka vagere judA judA prakAranI kriyAone kare evA dava ane nArakIenAM zarIrane vaikriyika zarIra kahe che. (3) je jIvo e pUrve dArU ane mAMsanuM sevana karyuM hoya tene narakagatimAM vaikitika zarIrane prApti thAya che. (4) je nAMnA 830 moTAM, pRthak-apRthak Adi aneka kriyAo kare evA deva ane nArakIonAM zarIrane vaikriyika zarIra kahe che. (6) je nAnA, moTA, eka, aneka vagere judA judA prakAranI kriyAo kare eva deva ane nArakIonA zarIrane vaikriyika zarIra kahe che dazA :AhAra-vihAranI niyamitatA, sarva saMdaMhanI nivRtti, sarva bhayanuM chUTava ane sarva jJAnano nAza. vegapUrvaka vahetA doDatA, eka pachI eka gati karatA, cAlyA jatA. vegapUrvaka vahetA asvabhAvabAvo HbahAranA aneka prakAranA saMyoga-viyoga, strI, AbarU, kuTumba vagere tenuM ekI sAthe AvavuM ne javuM, IccA thAya ne zarIranuM ekadama cAlavuM ne na cAlavuM, paisAnuM maLavuM ne TaLavuM, te badhuM zIghrapaNe thAya che, ane aMdaramAM karmanA nimitte aneka prakAranA vikArI bhAvo thAya che te badhuM ekadama vegapUrvaka vahe che. zIghrapaNe bhAvo badalAya che. eka sAthe eka kSaNamAM aneka prakAranA baMdhananI upAdhithI ati vegapUrvaka thatuM pariNamana te badho asvabhAvabhAva che. saMyoga bhAva che paNa te svabhAvabhAva nathI. bhAvakarma, dravyakarma ane dravyakarmanuM bAhya phaLa evuM je no karma te saMyoganuM daLa ekasAthe Ave che. jema ke karmanA nimitte potAnA UMdhA puruSArthe thatI je IcchA, zarIrAdinI pravRtti ane bahArano saMyoga evA aneka prakAranA baMdhananI upAdhi eka sAthe banI rahI che. tevA para-pariNamananA asvabhAvabhAvonA saMyoganA vaze ajJAnI thaI jAya che ane tethI nirAza potAnA nirmaLa svabhAvane jANato nathI. vRMdAnaMdakabhAva :vinaya AdarabhAva vaMzaka :(mana,vacana,kAyAe) chetaranAra, niSphaLa, abhAva (2) phogaTa, nakAmo, malina, aphaLa, svarUpalakSathI cUkavanAra, chetaranAra, ThaganAra, chaLanAra banyo che. veMka yogarUpa :niSphaLa yogarUpa, yoganA abhAvarUpa vaMzanA chetarAvuM e, chetarapIDI, ThagAI, dhUrtatA,bhrama,bhrAMti, bhramaNA
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ 831 vaMzanA buddhi :chetaravAnuM lakSa, chetarapIDI , ThagAI, dhUrtatA, bhrama buddhi, bhrAti, | bhramaNA, satsaMga, sadguru Adine viSe kharA AtmabhAve mahAbhyabuddhi ghaTe te mahAbhya buddhi nahIM. satsaMga, Adi viSe kharA AtmabhAve mahAbhya buddhi ghaTe te mAhAbhya buddhi nahIM, ane potAnA AtmAne AjJAnapaNuM ja varyA karyuM che. mATe tenI alpajJatA, laghutA vicArI amAhAbhya buddhi nahIM, te satsaMga, saruM Adine viSe ArAdhavo nahiM te paNa vaMcanA buddhi che. vaMzanArthe bacavA mATe, (azubha vaMcanArthe= azubhathI bacavA mATe) chUTavA mATe. (2) chUTavA mATe vaMzanAbuddhi chetaravAnI buddhi, ThagAI karavAnI vRtti, bhrama, bhrAnti, dhUrtatA, satsaMga, sadguru Adine viSe kharA AtmabhAve mahAtmayabuddhi ghaTe te mAhAtmayabuddhi nahIM, ane potAnA AtmAne ajJAtapaNuM ja varyA karyuM che. mATe alpajJAtA, laghutA vicArI amAhAtmayabuddhi nahI, te satsaMga , sadaguru Adine viSe ArAdhavA nahI e paNa vaMcanAbuddhi che. vaMcavuM :chetaravuM vika vaMdana karanAra, vaMdita sthApavuM, sthApe. vaMta vacanathI stuti karavI te. vaMdanika vaMdita vaMdanothAra stutivacana vadhu vaMdhyA yogya paramAtmAne vaMdya kahevAya che. vaMdana karavA yogya. vaMditta sthApe, jJAnanI paryAyamAM rAkhe. (2) sthApi eTale jJAnanI paryAyamAM rAkhe. rAkhe eTale ? AtmAnuM sAdhya siddhadazA che ne ? eTale sAdhyane paryAyamAM sthApe che. rAkhe che. vaMdhyAputra vAMjhaNIno putra veNalAM vahANuM, prabhAta, savAra paDI veNalAM vahANuM=paroDhiyuM, maLasakuM, vaheluM savAra, aruNodaya, lagnanA veNalA teto jayAM jaththA che, dhULa dhANI che. (2) vaheNa, vaheNalAM veNalAM vAyAM paroDha thavuM. vaMta saha DIMTA sAthe, pAMdaDA ke phaLanuM DITuM, dITiyuM, DIMTuM, DITiyuM vRvaMza :vRttino aMza, sUmamAM sUkSma pariNati arthAt paryAya. vRtti vartavuM te, hayAtI (2) vartavuM te, hovuM te(utpAdavyAdhrauvyarUpa vRtti te astitva che.) (3) vartavuM te , hovuM te (utpAduM vyayadhrauvyarUpa vRtti te astittva che.) (4) mAnasika valaNa, dAnata, IcchA, ruci, bhAva, marajI, TUMkI samajUtI, sUtrano saraLa arthavistAra (5) IcchA,ruci,bhAva,mAnasika valaNa, dAnata (6) mAnasika valaNa, IcchA, ruci, bhAva, dAnata, marajI, sUtrano saraLa arthavistAra (7) vartavuM te, utpAda-vyaya, dhauvya, astitva, pariNati (8) vartana, vartavuM te, pariNati. (akAraNikA ekarUpa pariNatie sadAkALa pariNamatuM hovAthI astitva vibhAva dharmathI judA lakSaNavALuM che) (9) vartavuM te, hovuM te, hovApaNuM, hayAtI, utpAdavyaya,dhrauvya (10) astitva (11) vartavuM te, pariNati, paryAya, utpAda-vyaya-dhrauvya, astitva. (12) pariNati, vartana, vartavuM te (13) vartavuM te, pariNati.(kALapadArtha vartamAna samaya pahelAnI pariNatirUpe tema ja tenA pachInA pariNatirUpe vartato-pariNamato hovAthI tenuM nityapaNuM pragaTa che. (14) pariNati (15) vartavuM te, hovuM te, hovApaNuM, hayAtI, utpAdavyaya dhrauvya. (16) vartana, vartavuM te, cAritra, pariNati (17) vartavuM, hayAtI (18) vartavuM te, hovuM te (utpAda vyaya dhauvyarUpa vRtti te astitva che.) (19) vartavuM te, utpAda-vyaya-dhrauvya, astitva, pariNati (20) vartana, vartavuM te, pariNati (akAraNika ekarUpa pariNatie sadAkALa pariNamatuM hovAthI astitva vibhAvadharmathI judA lakSaNavALuM che.) (21) vartavuM te, hayAta rahevuM te, TakavuM te, astitva (22) vartavuM te, pariNati, (kALa padArtha vartamAna samaya pahelAnI pariNatirUpe tema ja tenA pachInI pariNati rUpevartato-pariNamato hovAthI tenuM nityapaNuM pragaTa che. (23) pariNati,
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ hayAtI, kArya (24) vartavuM te, pariNati, paryAya, utpAda-vyaya-dhrauvya, | astitva (25) nirvAha, TakavuM te. (26) vartavuM te; pariNati; paryAya; utpAda-vyadya-dhrauvya; astitva. Urdhvapracaya to, sarva dravyone anivArya ja che, kAraNa ke dravyanI vRtti traNa koTine (bhUta, vartamAna ane bhaviSya evA traNe kALane) sparzatI hovAthI, aMzo sahita che. paraMtu ATalo phera che ke, samaya viziSTa vRttione pracaya te kALa sivAya, bAkInAM dravyone Urdhva pracaya che. (27) pUrvAcAryakRta saMskRta TIkA. uparanA pAMca aMgo che. (28) vartavuM te, pariNati, (kALapadArtha vartamAna samaya pahelAnI pariNatirUpe tema ja tenA pachInI pariNatirUpe vartato-pariNamato hovAthI tenuM nityapaNuM pragaTa che.) (29) vartavuM te, pariNati, paryAya, utpAda-vyaya-dhrauvya, astitva (30) vartavuM te, hayAta rahevuM te, TakavuM te, astitva. (31) vartavuM te, pariNati, (kALa padArtha vartamAna samaya pahelAnI pariNatirUpe temaja tenA pachInI pariNatirUpe vartato-pariNamato hovAthI tenuM nityApaNuM pragaTe che.) (32) astitva, hayAtI, TakavuM te vartavuM te. (33) pariNati, vartana, vartavuM te. (34) vartavuM te, pariNati, paryAya, utpAda-vyaya-dhrauvya, astitva (35) vartana, vartavuM te, cAritra (36) vartana, vartavuM te, pariNati(akAraNika ekarUpa pariNatie sadAkALa pariNamatuM hovAthI astitva vibhAvadharmathI judA lakSaNavALuM che. (37) hayAtI, kArya (38) nirvAha, TakavuM te, astitva, hayAtI (39) vartavuM te, hovuM te, hovApaNuM, hayAtI, astitva. (40) vartavuM te, utpAda-vyaya-dhrauvya, astitva, pariNati. (41) vartavuM te, hovuM te, hayAtI, utpAdavyAdhrauvya. (42) nirvAha, TakavuM te (43) mAnasika valaNadAnata, IcchA, ruci, bhAva, TUMkI rAga saMjUtI, sUtrano saraLa arthasitAra. (44) vartavuM te, hovuM te, hovApaNuM, hayAtI (45) vartana (46) vartavuM te, hovuM te hayAtI, utpAda-vyaya-dhrauvya. (47) vadhavuM te, hayAta rahevuM te, TakavuM te, astitva. vRtti aMzo vRvaMzoparyAyo, vRttiparyAya, avasthA vRtti :vRtyaza, paryAya. 832 vRttinimitta AjIvikA arthe vRttipravAha vartavuM te, utpAda-vyaya-dhrauvya, astitva, pariNati vRttiparisaMkhyAna IcchAne niyamanamAM lAvI ruci ghaTADatA javI. vRttibhUta :astitva vRttimAna dravya, paryAyI, caitanyacamatkAra, AtmA (2) vRttivALuM, hayAtIvALuM, hayAta rahenAra, (sattA vRttisvarUpa arthAt hayAtI svarUpa che ane dravya hayAta rahenAra svarUpa che. (3) vRttivALuM, hayAtIvALuM, hayAta rahenAra(sattA vRttisvarUpa arthAt hayAtI svarUpa che ane dravya hayAta rahenAra svarUpa che) (4) vRttivALo, vRttine dharanAra padArtha. (5) vRttivALuM, hayAtIvALuM, hayAta rahenAra.(sattA vRttisvarUpa arthAt hayAtIsvarUpa che ane dravya hayAta rahenAra svarUpa che.) (6) dravya (7) vRttivALo, vRttine dharanAra padArtha. (8) vRttivALuM, hayAtI vALuM, hayAta rahenAra, (sattA vRttisvarUpa arthAt hayAtI svarUpa che ane dravya hayAta rahenAra svarUpa che.) vRttisvarUpa samyagyAritra (2) cAritrarUpapariNamana 9tyaMza :vRttino aza, sUkSmamAM sUkSma pariNati arthAt paryAya. vetaravuM ghaTamAM kApavuM, tajavIja karavI, jugatI karavI, goThavavuM, bhinna bhinna karavuM, bagADavuM vetALo rAkSaso vaitAlIya :dvArapALa, chaDI pokAranAra vaitAlIya adhyayana :e nAmano vairAgyanuM darzana karAvato graMtha che. vRtti samyaccAritra vRthA jUTho, duHkhanuM kAraNa (2) asaphaLa, aphaLa (3) niSphaLa, nakAmuM. (4) kogaTa, vyartha, mithyA, nirarthaka, nakAmuM, khoTuM. veda divyadhvani (2) kAmapariNAma (3) nokaSAyanA udayathI utpanna thayela jIvane maithuna karavAnI abhilASAne bhAvaveda kahe che. ane nAma karmanA udayathI AvibhUrta dehanA cihnavizeSane dravyaveda kahe che. je veda traNa che. strIveda, puruSaveda ane napusaMkaveda
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ vedaka jJAtA, jANanAra, grAhaka (2) bhokatA, vedana karanAra, anubhava karanAra, karmano bhokatA (3) viSaya abhilASano upabhoga karanAra, jJAtA. (4) bhokatA, karmano bhokatA. vedaka samRtva kSayopazama samyatva ne vedaka samyakRtya paNa kahevAmAM Ave che. paraMtu zreyopazamamAMthI kSAyika thavAnA saMdhinA vakhatanuM je samyakatva te vAstavika rIte vedaka sabhyatva che. vedaga :bhogavaTo vRddhi ke hAni lAbha ke nukazAna vRddhigaNana :gaLavuM te; durbaLa thavuM te; kRSatA; hAni; ghaTADo. (1) paramANuonA vizeSa guNo je sparza-rasa-gaMdha-varNa che temanAmAM thatI SaTrasthAnapatita vRddhi te pUraNa che ane SaTrasthAna patita hAni te galana che; mATe e rIte paramANuo pUraNa-galanadharmavALA che. (2) paramANuomAM skaMdharUpa paryAyano AvirbhAva thavo te pUraNa che ane tirobhAva thavo te galana che; e rIte paNa paramANuomAM pUraNa-galana ghaTe che. vedana : te jANayaNAne kahe che ke jenI sAthe rAga-dveSa, ahaMkAra, krodha, mAna,mAyA, lobha, hAsya, rati, arati, zako, bhaya, jugupsAdi vikArabhAva maLelA hoya. arthAt koI vastune jotAM ja emAMthI koI vikAra bhAva utpanna thaI jhAya, te vikAra sAthe je tenuM jANavuM che- anubhava che- te vedana kahevAya che. vedana :(1) bhogavaTo (2) bhodavavuM, bhogavavApaNuM vedana karavuM saMvedana karavuM, aMtarano anubhava karavo. vedanIya ATha karma badhAM vedanIya che, kAraNa ke badhAM vedAya che. paraMtu loka prasiddha vedavuM thatuM nahIM hovAthI lokaprasiddha vedanIya karma judu gaDhayuM che. vadanIya karma e nijArUpe che, paNa davA ItyAdi temAMthI bhAga paDAvI jAya. vedanIya karma je karmanA udayathI jIvane zAta -azAtA vedAya, sukha,dukhanI sAmagrI prApta thAya. (2) sAtA vedanIya ane asatAvedanIya e be bheda vedanIya karmanA che. TIkA : sAtAvedanIya ane asatAvedanIya; te be ja vedanIya karmanI prakRtio che. sAtA te nAma sukhanuM che. te sukhanuM je vedana arthAt 833 bhogavaTo karAve te sAtavedanIya karma che. asAtA nAma duHkhanuM che. tenuM je vedana arthAt bhogavaTo karavo te asatAvedanIya karma che. zaMkA -jo sukha ane duHkha karmothI thAya che. to karmonuM vinaSTa thai javA pachI jIva sukha ane duHkhathI rahita thai javo joie ? kema ke tene sukha ane duHkhanA kAraNabhUta karmono abhAva thai gayo che. jo ema kahevAmAM Ave ke karmo naSTa thai jatAM jIva sukha ane duHkha rahita ja thai jAya che, to ema kahI zakAtuM nathI. kAraNa ke jIvadravyane, niHsvabhAva thai javAthI abhAvano prasaMga prApta thAya che; athavA jo duHkhane ja karmajanita mAnavAmAM Ave to sAtAvedanIya karmano abhAva prApta thaze. kema ke, pachI tenuM koi phaLa rahetuM nathI. samAdhAna :- duHkha nAmanI je koI paNa vastu che te asatAvedanIya karmanA udayathI thAya che. kAraNa ke te jIvanuM svarUpa nathI. jo jIvanuM svarUpa mAnavAmAM Ave to kSINakarmA arthAt karmarahita jIvone paNa duHkha hovuM joie. kema ke jJAna ane darzananI samAna karmano vinAza thavA chatAM duHkhano vinAza nahi thAya. paNa sukhe karmathI utpanna nathI thatuM, kema ke te jIvano svabhAva che ane tethI tekarmanuM phaLa nathI. sukhano jIvano svabhAva mAnatAM sAtavedanIya karmano abhAva paNa thato nathI, kema ke duHkhaupazamanA kAraNabhUta sudravyonA saMpAdanamAM sAtavedanIya karmano vyApAra thAya che. * dhana, strI, putra vagere bAhya padArthonA saMyoga-viyogamAM pUrva karmano yoga (nimitta) kAraNa che tenA AdhAro zAstromAM che. AvI vyavasthA mAnatAM sAtAvedanIya prakRtine pulavipAkIpaNuM prApta thaze evI AzaMkA na karavI; kema ke du:khanA upazamathI utpanna thayela duHkhanA avinAbhAvI, upacArathI ja sukha saMjJAne prApta ane jIvathI apRthabhUta evA svAthyanA kaNano hovAthI sUtramAM sAtavedanIya karmane jIva-vipAkItva ane sukha-hetutvano upadeza devAmAM Avyo che. jo ema kahevAmAM Ave ke uparyukta vyavasthAnusAra to sAtA vedanIya karmane jIvavipAkIpaNuM ane pula-vipAkIpaNuM prApta thAya che. (to) to te paNa koi doSa nathI, kema ke; jIvanuM astitva anyathA banI
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ zakatuM nathI. tethI te prakAranA upadezanA astitvanI siddhi thai jAya che. sukha ane duHkhanA kAraNabhUta dravyonuM saMpAdana karavAvALuM bIjuM koi karma nathI, kema ke; evuM koi karma maLatuM nathI. (ka) pradeza baMdhanuM svarUpa jJAnAvaraNAdi karma prakRtionuM kAraNa sarva taraphathI arthAt samasta bhavomAM yogavizeSathI sUkSma, ekakSetrAvagAharUpa sthita ane sarva Atmapradezoe je karma pulanA anaMtAnaMta pradezo (paramANuo) che te pradezabaMdha che. nIcenI cha bAbato A sUtramAM jaNAvI che. (1) sarva karmanA jJAnAvaraNAdi mULaprakRtirUpa, uttara prakRtirUpa ane | uttarottara prakRtirUpa thavAnuM kAraNa kArmaNavargaNA che. (2) trikALIvartI samasta bhavomAM (janmomAM) mana-vacana-kAyAnA yoganA nimitte te karmo Ave che. te karmo sUma che.-indriya gocara nathI. AtmAnA sarva pradezonI sAthe dUdha-pANInI jema ekakSetramAM te karmo vyApta che. AtmAnA sarva pradezoe anaMtAnaMta pudgalo sthita thAya che. eka AtmAnA asaMkhya pradeza che, te dareka pradezo saMsArI jIvane anaMtAnaMta pulaskaMdho vidyamAna che. pradezabaMdhanuM varNana ahIM pUruM thayuM. (ka) sthitibaMdha jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aMtarAya ane vedanIya e cAra karmonI utkRSTa sthiti trIsa kroDA kroDI sAgaropamanI che. noMdha :-(1) A utkRSTa sithatino baMdha mithyAdraSTi saMjJI paMcendriya paryAptaka jIvane ja thAya che. (2) eka karoDane eka karoDathI guNatAM je guNAkAra Ave te kroDAkoDI che.(2) mohanIya karmanI utkRSTa sthiti sittera kroDAkoDI sAgaropama che. noMdha :- A sthiti paNa mithyAdaSTi saMjJI paMcendriya paryApaka jIvane ja baMdhAya che. (3) nAma ane gotrakarmanI 834 utkRSTa sthiti vIsa kroDAkoDI sAgaropama che. (4) Ayu karmanI utkRSTa sthiti tetrIsa sAgaropamanI che. (*) jaghanya sthiti (1) vedanIya karmanI jaghanya sthiti bAra muharta che. (2) nAma ane gotrakarmanI jaghanya sthiti ATha mUhartanI che. (3) bAkInA jJAnAvaraNAdi pAMca karmo eTale jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya, aMtarAya ane Ayu-e pAMca karmonI jaghanya sthiti aMtarmuharta che. sthitibaMdhanA peTA baMdhanuM varNana ahIM pUruM thayuM. vedanIya karma bIjAM udayamAM AvelAM karmonuM AtmA game tema samAdhAma karI zake, paNa vedanIya karmamAM tema thaI zake nahIM, ne te Atmapradeza vedavuM ja joIe, ne te vedatAM muzkelIno pUrNa anubhava thAya che. tyAM jo bhedajJAna saMpUrNa pragaTa thayuM na hoya to AtmA dehakAre pariName eTale deha potAno mAnI laI veda che, ane tene laIne AtmAnI zAMtino bhaMga thAya che. AvA prasaMge jemane bhedajJAna saMpUrNa thayuM che evA jJAnIone azAtAdanI vedatAM nirjarA thAya che. ne tyAM jJAnInI kasoTI thAya che. eTale bIjAM darzanovALA tyAM te pramANe TakI zakatA nathI, ne jJAnI evI rIte mAnIne TakI zake che. phayAkhyAnasAra-2 vedanIya karmanI sthiti vedanIya karmanI sthiti dhanya ja bAra muhartanI che. tethI ochI sthitino baMdha paNa kaSAya vagara eka samayano paDe, bIje samaye vede, trIje samaye nirjare. vedanIyarma kema chatAya ? sAtA-asAtA vedanIyakarmano udaya hoya, e to jaDamAM che. vaLI kharekhara to e saMyoganI prAptimAM, nimitta che. tenA udaye, jIvanI paryAyamAM kiMcit nukasAna thAya che, te potAnA kAraNe che, paraMtu udayanA kAraNe nahi. veya vedAvA yogya, jaNAvA yogya, vedya =vedavuM, bhAgavavuM, anubhavavuM. vedha viSaya abhilASane utpanna karanAra pudgala, veda. (2) vedAvA yogya, jANavA yogya, anubhavavA yogya, bhogavavA yogya
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ vadha che:AdaraNIya che. pUjanIya che, vaMdavAyogya che, Adara-vinaya karavo. vedavuM bhogavavuM, anubhavavuM. vedAMta paryAyane mAnatA nathI, aneka guNone mAnatA nathI, aneka AtmAne mAnatA nathI teo AtmAne sarvavyApaka, eka abheda nitya zuddha bAhya vastu kahe che. AtmA zarIra pramANa che. jene vaMdAMtavALA (kSetrathI) sarva vyApaka mAne che. jeo badhuM maLIne vastu eka kahe che. eka zuddha brahmane ja vastu kahe che. paNa vastu aneka che. vaLI vastumAM guNo che ema mAnatA nathI. vastu sarvathA nitya kahe che. anitya paryAyane mAnatA nathI. Ama sarvathA paryAya Adine mAyAsvarUpa asatya kahetAM vedAMtamata thaI jAya. tethI sarvathA ekAMta zuddhanayanA pathIrUpa mithyAtvano prasaMga Ave mATe sarvathA ekAMta na mAnavuM. kathaMcita azuddhatA che, bhedo che, paryAya che ema apekSAthI barAbara samajavuM. vedAya :anubhavAya, jaNAya, samajAya. vaidhati vaidharata= sattAvIsamo yoga (jayotiSamAM) vaidhRta. vRddhi pAmelo vadhelo, ugra thayelo, (saMvara ane zuddhopayogavALA jIvane jayAre ugra zuddhopayoga thAya che tyAre ghaNA karmonI nirjarA thAya che. zuddhopayoganI ugra karavAnI vidhi zuddhAtma dravyanA AlaMbananI ugratA karavI te ja che. ema karanArane sahaja dazAe haTha vinA je anazanAdi saMbaMdhI bhAvo varte temAM (zubhapaNArUpa aMzanI sAthe) ugra-zuddhirUpa aMza hoya che, jethI ghaNA karmonI nirjarA thAya che. (mithyAdaSTine to zuddhAtmadravya bhAsyuM ja nathI, tethI tene sahaja dazA vinAnA-haThapUrvaka -anazanAdi saMbaMdhI zubhabhAvo kadAcita bhale hoya topaNa, mokSanA hetubhUta nirjarA bilakula hotI nathI. vaibhava :vibhava, aizvarya, zakita, baLa, samuddhi vibhAva vyaMjana paryAya kone kahe che ? bIjAnA nimittethI, je vyaMjana paryAya hoya. jema ke-jIvanI manuSya nArakAdi paryAya vibhAvika guNa :A eka vizeSabAvavALo guNa che. je guNanA kAraNe paradravya (nimitta)nA saMbaMdhapUrvaka svayaM yogyatAthI azuddha paryAyo thAya che. 835 vaibhAvika bhAva jIvA guNonuM potAnA svarUpathI badalAIne bIjA rUpe thaI javuM evuM ja nAma vaibhAvika bhAva che. e ja jIvano bhAva karmano baMdha karavAmAM kAraNa che ane vaibhAvika bhAvanA nimittathI thanAruM te ja karma te ja vaibhAvikabhAvane utpanna karavAnA sAmarthyanuM kAraNa ce. vaibhAvika zakti vizeSabhAva. jIva ane pudgala e be dravyamAM ja che. bAkInA cAra dravyomAM nathI. (2) A eka vizeSa bhAvavALo guNa che. je guNanA kAraNe para dravyanA (nimittanA) saMbaMdhapUrvaka, svayaM potAnI yogyatAthI azuddha paryAyo thAya che. A vaibhAvika zakita nAmano guNa, jIva ane pula A be dravyomAM ja che. bAkInA cAra dravyomAM nathI. jIvanA guNomAM svayaMsiddha eka vaibhAvika zakita che. je jIvanI saMsAra avasthAmAM potAnA kAraNe pote ja (anAdi kALathI) vikRta thaI rahI che. (paMcAdhyAyI bhAga 2 gAthA 946). mukata avasthAmAM vaibhAvika zakitanuM zuddha pariNamana thAya che. (paMcAdhyAyI bhA.ra gAthA 81). mukata-chUTA pudgala paramANuo jayAM sudhI chUTA (abaMdha paryAyarUpa) rahe tyAM sudhI temane A guNano zuddha paryAya thAya che. jIvanI vaibhAvika zakita te guNa hovAthI baMdhanuM kAraNa nathI. tenuM pariNamana paNa baMdhanuM kAraNa nathI, kAraNa ke tenuM pariNamana to siddha bhagavAnone paNa hoya che. jo jIva para padArthane vaza thAya to tenA paryAyamAM vikAra (azuddhatA) thAya. te jIvano potAno aparAdha che. jIva je parapadArthane vaza thAya che te parapadArthane nimitta kahevAmAM Ave che. jIve vikAra karyo (azuddha bhAve pote pariNamyotyAre kayA para padArthane vaza thayo te batAvavA mATe te parapadArthane nimittakAraNa ane vikArane naimittika (kArya) kahevAmAM Ave che. A kathana bhedajJAna karAvavA mATe che, paNa nimitta-naimittikane kAMI asara karI athavA tenA upara prabhAva pADyo-evuM batAvavA mATe te kathana nathI, kAraNa ke tema
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnavAmAM Ave to be dravyonI ekatA mAnavArUpa mithyAtva thAya, mATe ama | samajavuM ke jIvanA potAnA doSathI ja azuddhatA thAya che ane te jIva pote karato hovAthI te TALI zakAya che. jIva vikAro(azuddha avasthA) potAnA doSathI kare che, tethI azuddha nizcayanayathI te svakata che, paNa te svabhAva daSTinA puruSArtha vaDe potAmAMthI TALI zakAya che mATe zuddha nizcayanayathI te para kRta che. A vikArone zuddha nizcayanayathI nIcenAM nAmothI oLakhANa thAya che:parakRta, parabhAva, parAkAra, pudgalabhAva, karma ja bhAva, prakRtizIla svabhAva, 5radravya, karmakRta, taduguNAkAra, saMkrAnti. paraguNAkAra, karmapasthita, jIvamAM thatA ajIvabhAva, taLuNAkRti, parayogakRta, nimitta kRta vagere. paNa tethI teo parakRtAdi thaI jatA nathI. mAtra potAmAMthI ja te TALI zakAya che eTaluM ja te darzAve che. je paryAyamAM potAno ja doSa che, bIjA koIno temAM jarApaNa hAtha ke doSa nathI. jIva pote ja aparAdhavAna che. mATe paradravya ke karmano udaya jIvamAM vikAra kare karAve ke karmanA udayanA kAraNe jIvane vikAra karavo paDe ema mAnavuM te mithyA che. (2) vibhAvarUpe pariNamavuM. cha dravyomAMthI jIva ane ajIva A be dravyomAM ja vaibhAvika zakita che. sidhdhadazAmAM paNa vaibhAvika zakita che paNa te vibhAvarUpe pariNamatI nathI. vibhAva eTale vizeSa bhAva. vaibhAvika zakita vikAra kare tevo eno artha nathI, paNa vizeSa bhAva che. e AtmAno svabhAva che. vaibAvikI zakita :vibhAvarUpa pariNamananI zakita vaimAnika :kalpotapanna ane kalpAtIta e be bheda che. vivati kahevA dhArelo vizada :nirmaLa vyakata :gamya, pragaTa (2) pragaTa (vyakata eTale pragaTa jJAnanI paryAya) (3) pragaTa, phUTa (4) pragaTa paryAya. vyakata--Avyakata vyakata eTale pragaTa paryAya ane avyakata eTale dhruva dravya vyavahAra ane nizcaya-(1) AtmA paradravyane jANe che e vyavahAra kathana che. (2) AtmA potAno jANe che- ema kahevAmAM paNa sva-svAmitva aMzarUpa vyavahAra che.(3) jJAyaka jJAyaka ja che - e nizcaya che. vyakatapaNuM :pragaTatA vyakataSa:pragaTarUpa, vyakitarUpa. vyakatavyikatA vyakatA athavA avyakatatA, pragaTatA athavA apragaTatA. (pRthvImAM sparza, rasa, gaMdhane varNa e cAra guNo vyakata (arthAt vyakatapaNe pariNata) hoya che. pANImAM sparza, rasane varNa vyakata hoya che. ane gaMdha avyakata hoya che. agnimAM sparza ne varNa vyakata hoya che ane bAkInA be avyakata hoya che. vAyumAM sparza vyakata hoya che ane bAkInA traNa avyakata hoya che.) vyakatAthakatA :vyakatatA athavA avyakatatA, pragaTatA athavo apragaTato. vyakita :zakitamAMthI pragaTa thavArUpa vyakatatA vyakti :pragaTapaNe vyakita :pragaTatA, vizeSa, bheda. vyakita :pragaTa vyakita :pragaTatA vyakti ane zakita paramANu, kArmaNavargaNA vageremAM IndriyagrAhyapaNuM vyakata nathI to paNa zakitarUpe avazya hoya che. thI ja ghaNA paramANuo skaMdharUpe thaI zUlapaNuM dhAraNa karatAM Indriyo vaDe jaNAya che. vyakitao :vizeSo, pragaTatAo (2) paryAyo (3) paryAyoH mati, zruta, avadhi, mana:paryaya Adi vyakitao vaDe:5ryAyo vaDe vyakitanA pragaTatAnA vyakitamAM paryAyamAM vyakitavihIna :IdriyothI agocara, avyakata.
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhaMga bAdhaka, ayogyatA, ratnatrayadharmano nAza pAme che tene vyaMga-bhaMga kahevAya azuddha vyaMjana paryAya kahe che. matalaba ke AkAranI pragaTa avasthAne che. (2) vakrokita vyaMjanaparyAya kahe che. to je naranI, nArakInI, devanI ke pazunI (AkAranI) tha :asthira mananuM, vyAkuLa, kAmamAM gUcavAyeluM paryAya thAya che te badhI azuddha vyaMjana paryAya che. ane te heya che, arthAt vyagratA :asthiratA (2) ekAgratA nahite, vikalpathI khaMDita, bhinna bhinna. jANavA lAyaka che paNa Azraya karavA yogya nathI. (6) pradezatva guNanA vyacacheda :viccheda, nAza, bhAga ke khaMDa pADavA te. vikArane vyajaMna paryAya kahe che. arthAtsamagra vastunA avasthAbhedane vyachitti :abhAva (2) vikhUTuM, alaga, bucchinna (AkArane) vyaMjana paryAya kahe che. vastumAM be prakAranI paryAyo thAya che. eka bhurichA prakRti je prakRti mULamAMthI ukhaDI gaI hoya, mULamAMthI nAza pAmela vyaMjana paryAya bIjI arthaparyAya. dravyamAM rahetA anaMta guNonI paryAyane prakRti. arthaparyAya kahe che. ukata banne prakAranI paryAyo vastumAM samaye samaye thayA kare vyaMjana viziSTa bhAva, aMga, avayava (2) aMga, avayava, svaranI madadathI jenuM che. (7) dravyanA vikArane vyaMjanaparyAya kahe che. (8) dravyanA vikArane vyaMjana uccAraNa vyakata thAya che. tevo te te varNa. (3) pragaTa-bAhya AkAra paryAya kahe che. (9) dezAMzo dvArA je dravya paryAyonuM nirUpaNa karavAmAM AvyuM vyaMjana ane artha paryAya vastumAM be prakAranI paryAyo thAya che. eka vyaMjana paryAya, che te dravya paryAyone vyaMjana paryAyo kahevAya che. (10) AtmAnA bIjI arthaparyAya. pradezatva guNanA vikArane vyaMjana paryAya kahe che. pradezatvaguNanuM je AkAranuM pariNamana che te vyaMjana paryAya che. (11) arthAtusamagra vastunA avasthAbheda (AkAra) vyaMjana paryAya kahe che. tathA te anaMta samayavartI anaMta AkAromAMthI pratyeka samayavartI pratyeka AkArane dravyamAM rahetAM anaMta guNAnI paryAyane artha paryAya kahe che.ukata banne prakAranI vyaMjana paryAya kahe che. (12) pradezatva guNanuM je AkAranuM pariNamana che te paryAyo vastumAM samaye samaye thayA kare che. vyaMjanaparyAya che saMsAradazAmAM te vyaMjana paryAya vibhAvarUpe che. (13) vyaMjana paryAyanA bheda vyaMjana paryAyanA be bheda che. svabhAva vyaMjana paryAya ane vyaMjana paryAyanA be bheda cheH svabhAva vyajaMna paryAya, ane vibhAva vyajaMna vibhAva vyaMjana paryAya. paryAya (14) pradezatvaguNanA vikArane, vyaMjana paryAya kahe che. vyaMjana payArya dravyanA pradezatva guNanA vizeSa kAryane vyajaMnaparyAya kahe che. (2) je vyaMjana paryAya kone kahe che? :pradezatva guNanA vikArane vyajaMna paryAya kahe che. nara narakAdi AkArarUpa athavA siddhanA AkArarUpa paryAya hoya tene vyaMjana vyaMjana paryAyanA keTalA bheda che? be che. svabhAva vyaMjana paryAya ane vibhAva paryAya kahe che. (3) manuSya, tirthaMga, nArakI, deva Adi azuddha paryAyo vyaMjana paryAya saMsAramAM hoya che tene vyaMjana paryAya kahe che. vyaMjana saMkAnti vyaMjana eTale vacana ane saMkrAnti eTale badalavuM te. zrutanA nara-nArakodinA zarIranA AkAre AtmanA pradezono je AkAra thAya che tene koI eka vacanane choDIne anyanuM avalaMbana karavuM tathA tene choDIne koI azuddha vyaMjana paryAya kahe che. (4) pradezatva guNanA vikArane vyaMjana paryAya anyanuM avalaMbana karavuM tathA tene choDIne anyanuM avalaMbana karavuM te vyaMjana kahe che. (5) A manuSyano deha che ne ? ane tenA jevo AtmAno aMdara saMkrAnti che. AkAra rahyo che ne ? hahA! tene dehagata AtmAna AkArane azuddha vyaMjanA paryAya :kSetra, AkAra vyaMjana paryAya kahe che. A zarIra to jaDa che, te kAMI azuddha vyaMjanaparyAya vyaMjanaparyAptI amukata :saMsArI nathI, paNa aMdara AtmA , zarIranA AkAra pramANamAM rahe che tene ahIM | vyaMjanaparyAyathI mukata siddha
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyaMjanaparyAyothI mukata temaja amukata :siddha temaja saMsArI vyaMjanAvagraha :cakSu ane mana sivAyanI cAra Indriyo kAna, nAka, jIbha ane tvacA dvArA jIvane avyakata apragaTa jJAna thAya che te jJAnane vyaMjanAvagraha jJAna kahe che. (2) jJAnanuM pariNamana (3) avyakatajJAna, zarUthayeluM jJAna vyaMjita pragaTa thaze,jaNAze. (2) khullu dhareluM, spaSTa kareluM, vyaMgArthavALuM vyaMjita karavuM :khullu karavuM, spaSTa karavuM. vyutpatti zabdanI mULa utpatti, vidratA, prAvINaya (2) zabdanA arthano bodha karanAra zakita, zabdono kramika vikAsa, sArI rIte jANavuM e , samajhavA jeTaluM jJAna. (3) zabdane chUTA pADIne artha karavo, zabadArtha, bhAvArtha, anvayArtha, vAcyArtha, paramArtha vagere badhA ekArthane lagatA artho che. (4) zabdane chUTA pADIne artha karavo, zabdArtha, bhAvArtha, anyathArtha, vAcyArtha, paramArtha vagere badhA ekAryane lagatA artho che. yutpattipa:vyutpanika zabdanI mULa utpatti, paraka=kAraNe, tene laIne . vyutsukAya jANe kAyA choDI dIdhI hoya ne, kAyAmAM na vartatA hoya e vyutkRSTa kAya- kayotsargadazAsaMpanna thayA che. evA. vayaMtara :halakA prakAranA devo. vyaMtaravAsI devomAM koNa janme ? je kumArgamAM sthita che, duSita AcaraNa karavAvAlA che, saMpattimAM ati Asakata che, IcchA vinA viSayothI virakata che, akAma nirjarA karavAvALA che, saMyama laIne tene malina kare che, athavA vinAza kare che. paMcAgni tapa vagere karIne maMda kaSAyI thayA che, paraMtu moTe bAge samyakatvathI zUnya che evA karmabhUmiyA manuSya athavA tiryaMca AvA vyaMtaravAsI devonI paryAyamAM janme che. koI bhogabhUmiyA jIva paNa A devomAM janme che. vyutsarga :prAyazcitano eka prakAra che. , tyAga (2) prAyazcitano eka prakAra, kAyotsarga karavo. (3) tapano eka prakAra. (3) tyAga, tapano eka prakAra, samyaktrutsargaka bAhya ane AtyaMtara parigrahanA tyAganI bhAvanAthI vItarAga svarUpanA lakSa vaDe aMtaraMga pariNAmonI zuddhatA thAya che te. 838 vyatsargatapa:bAhyAbhaMtara parigrahanA tyAgane vyutsarga kahe che. (2) vyutsarga tapanA be bheda che. (1) bAhya parigrahano tyAga ane (9) atyaMtara parigrahano tyAga. khetara, makAna, dhana, dhAnya, sonuM, cAMdI, dAsI, dAsa, vastra ane vAsaNa, A dasa prakAranA bAhya parigrahano tyAga che. ane mithyAtva traNa veda, hAsya Adi navano kaSAya ane cAra kaSAya A cauda akhtara parigrahano tyAga karavo tene vyatsarga tapa kahe che. vyatire te vyatikara doSa che. cetana jaDamAM ane jaDa cetanamAM Ave te vyatikara doSa che. (2) mizraNa, saMbaMdha, (3) mizraNa, saMbaMdha, phelAvo, virodha, aphata, sannudAya, banAva. vyatikara doSa :cetana jaDamAM ane jaDa cetanamAM Ave, te vyatikara doSa che. be thaIne (jaDa ane cetana baMne eka thaIne) eka thaI jAya to vyatidara doSa che. (2) paraspara viSayagamanane vyatikara doSa kahe che. eka vastu bIjImAM bhaLI jAya to vastuno abhAva thaI jAya. dareka padArtha judA judA che ema kahetAM AtmA parathI judo che, ema paNa samajavuM . vyatikama UlaTasulaTa hovA ke thavApaNuM, vyutkama, vipeyasi, bAdhA, vipna (2) zIlavratanuM arthAt vratamaya pratijJAnuM ullaMghana karavAno bhAva thavo te vyatikrama che. (3) ulaTA sUlaTA hovA ke thavApaNuM, vyutkama, vipayasi, bAdhA, vizva. vyatireka A te nathI. paryAyo vyatirekI ce. eka samayavartI paryAyano bIjA samayavartI paryAyamAM abhAva lAvavo, enuM ja nAma vyatireka che. bhinna bhinna samayamAM thanAra bhinna bhinna AkAromAM paraspara abhAva ghaTAvavo enuM ja nAma vyatireka che. (2) bheda, ekanuM bIjArUpa nahi hovuM te, A te nathI evA jJAnanA nimittabhUta bhinnarUpapaNuM (3) bheda, (ekano bIjAmAM) abhAva. (eka pariNAma te bIjA pariNAmarUpa nathI tethI dravyanA pravAhamAM krama che.) (4) bheda, ekanuM bIjArUpa nahi hovuM te, A te nathI evA jJAnanA nimittabhUta bhinnarU55NuM (5) bheda, (ekano bIjAmAM) abhAva. (eka pariNAma te bIjA pariNAmarUpa nathI tethI dravyanA pravAhamAM krama che) (6) sAdhyanA abhAvamAM sAdhanano abhAva, jema agninA abhAvamAM
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ 839 dhumADAno abhAva. (3) UpajavApaNuM tathA naSTa thavApaNuM darzAve che. utpAda | vyatirikta judu (2) bhedathI (3) bhinna, juduM, anya, aLaguM, bIjuM, Itara (4) ane vyaya (8) bheda, ekanuM bIjArUpa nahi hovuM te, A te nathI evA bhinna, rahita, zUnya. jJAnanA nimittabhUta bhinnarUpapaNuM, (eka paryAya bIjA paryAyarUpa nahi vyatIta vItI gayeluM, prasAra thaI gayeluM, bhUtakALanuM vahI javA devuM (2) naTa hovAthI paryAyomAM paraspara vyatireka che. UI paryAyo dravyanA vyatireka vaiyadhikaraNa : (vyatirekavALAM) vizeSa che.) (9) bheda, ekanuM bIjArUpa nahi hovuM te, "A vyapadeza :kathana, abhidhAna, nirdeza (2) kathana, abhidhAna(paMcAstikAya gAthA te nathI' evA jJAnanA nimittabhUta bhinnarUpapaNuM(eka paryAya bIjA 46mAM ema samajAvyuM che ke jayAM bheda hoya tyAM ja vyapadeza vagere ghaTe paryAyarUpa nahi hovAthI paryAyomAM paraspara vyatireka che, tethI paryAyo dravyanA evuM kAMI nathI, jayAM abheda hoya tyAM paNa teo ghaTe che. mATe dravya guNomAM vyatirekI (vyatirekavALA) vizeSa che. anityatA, utpAdavyaya. (10) je vyapadeza vagere hoya che te kAMI ekAMte dravya guNonA bheda siddha karatA judAI, bhinnatA, saMbaMdhano abhAva, eka na hovAthI bIjAnuM na hovApaNuM, nathI.) (3) kahevuM, nAma laIne kahevuM e, ullekhapUrvaka karavAmAM AvatuM bheda. (11) kAraNa na hoya tyAM kAryano abhAva. (12) bheda, vyatireko vidhAna (4) nirdeza, kathana (5) kathana, abhidhAna.(jayAM bheda hoya tyAM ja UpajavApaNuM tathA naSTa thavApaNuM darzAve che. (13) bheda, (ekano vyapadeza vagere ghaTe evuM kaMI nathI jayAM abheda hoya tyAM paNa teo ghaTe che. bIjAmAM) abhAva, (eka pariNAma te bIjA pariNAmarUpa nathI te dravyanA mATe dravya-guNomAM je vyapadeza vagere hoya che te kAMI ekAMta dravya-guNonA pravAhamAM krama che.) (14) bheda, ekanuM bIjApaNuM nahi hovuM te, A te nathI bheda siddha karatA nathI. (6) kahevAmAM AvyuM, (7) hetunuM kathana (8) upadeza, evA jJAnanA nimittabhUta bhinnarUpapaNuM. (15) vyatireko UpajavA paNuM kathana, kahevAmAM AvavuM. tathA naSTa thavApaNuM darzAve che. (16) judAI, bhinnatA, saMbaMdhano abhAva. vyapadeza rahita vacana ogacara, avyapadeza (17) A te nathI, judA ja, bhinnatA. (18) bhinnatA, bheda, judA, anya vyApya :vyapAvA yogya, vistAra rUpa aMzo vaDe. (19) bheda, ekanuM bIjA rUpa nahi hovuM te, A te nathI evA jJAnanA vyaparelU ucchada, viyoga. nimittarUpa bhinnarUpapaNuM. (20) bheda, (ekabIjAno) abhAva, (eka vyapradeza :kathana pariNAma te bIjA pariNAmamaya nathI tethI dravyanA pravAhamAM krama che. ) vyaparopa :bIjAnA prANono viccheda (2) viccheda, nAza karavo, haNavuM. (21) bheda, ekanuM bIjArUpa nahi hovuM te, A te nathI evA jJAnanA vyaparopaNa viyoga(prANavyayaropaNa=prANono viyoga) prANanuM maraNa nimittabhUta bhinnarUpapaNuM. vyaparopaNa karavuM :ghAta karavo, pIDavuM. vyatikara doSa Hcetana jaDamA ane jaDa cetanamAM Ave te vyatikara doSa che. vyaparopaNa hiMsA:hiMsAmAM pramAdapariNati mULa che vyatireka vyaktio :bhedarUpa pragaTatAo (vyatireka vyakitao utpatti vinAza pAme vyapohana vizeSarUpe parityAga che. krame pravarte che ane paryAyone nipajAve che, zrutajJAna, kevaLajJAna vagere vyabhicAra :doSa (2) kAraNa hovA chatAM koI sthaLe kArya dekhAya ane koI sthaLe kArya tathA svarUpAcaraNa cAritra, yathAkhyAta cAritra vagere AtmadravyanI vyatireka na dekhAya tene vyabhicAra kahe che. ane evA kAraNane vyabhicArIvyakitao che. vyatireka tathA anvayanA artho mATe pAna 190 tathA anekAMtika-kAraNAbhAsa kahe che. (3) anekAntika pAna 191mAM pravacanazAstranA pAnAnuM pAdaTippaNa(phUTanoTa) juo.
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyabhicAra doSa je daSTAMta sAdhyano apakSa hoya tathA vipakSa paNa hoya te | vyabhicAra doSavALuM daSTAMta kahevAya che. thaya :viNasavuM, abhAvarUpa (2) te prazruti (arthAt braSTa thavuM, naSTa thavuM) (3) jUnI paryAyanuM javuM (4) prasRti, bhraSTa thavuM, naSTa thavuM (5) naSTa thavuM, vinAza (6) dravyanA pUrva paryAyanA tyAgane vyaya kahe che. (7) dravyanA pUrva paryAyanA tyAgane vyaya kahe che. (8) vyaya paNa padArthano thato nathI paraMtu te ja pariNamana zIla dravyanI avasthA (paryAya) no vyaya thAya che. ene ja praasAbhAva kahe che. A praasAbhAva pariNamana zIla dravyanI paryAyano avazya thAya che. thaya kone kahe che ? :dravyanA pUrva paryAyanA tyAgane, vyaya kahe che. vyaya thayo :badalavuM thavuM. vyayatheSa :bIjAnA prANono viccheda, (paraprANono vyaparo5). thayaroSa ucheda, viyoga (2) bIjAnA prANono viccheda. (paraprANono vyayaro5) (3) hiMsA, ucchada, nAza, viccheda thayAropaNa karavuM :ghAta karavo (vyAropaNa) thavAcheda :vinAza, viccheda, nAza, bhAga ke khaMDa pAvaDA e. thavacheda bhAga ke khaMDa pADavA e, viccheda, nAza, vizeSa karavuM. (2) nikarAkaraNa, khaMDana (3) khaMDana, nAza, thavacheda thavo. gUTI javo, bhaMga pAmavo, nAza pAmavo. vyAvRtta karIne pAcho vALIne , aTakAvIne, alaga karIne. vyavadhAna aMtara, avakAza (2) ADa, paDado, aMtara, AMtaruM, vighna (3) vacce AvatI naDatara, ADala, paDado, aMtarapaTa, avakAza. (4) vacce AvatI naDatara, ADAza, AvaraNa, aMtarapaTa (5) ADa, paDadhe, vikta, ekAgratAmAM bhaMga, avakAza. (6) AvaraNa (7) ADa, paDado, vikta, ekAgratAmAM bhega, avakAza. (8) AvaraNa, vacce AvatI aDacaNa, ADaTaca, paDado, aMtarapaTa, avakAza, khAMco. (9) ADa, paDado, aMtara, AMtaruM, vidhI vyavartaka bhinnatA batAvanAra, paraspara maLelI vastuomAM ekabIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karavAmAM samartha. vyavasthA vizeSa avasthA vyavasthita :nizcita, sthira vyavasAna kAmamAM lAgyA rahevuM te, udhamI hovuM te, nizcaya hovo te. have kevaLanizcayAlaMbI (ajJAnI) jIvonuM pravartana ane tenuM phaLa kahevAmAM Ave che:have, jeo kevaLa nizcayAvalaMbI che, sakaLa kriyAkarmakAMDanA ADaMbaramAM virakata buddhivALA vartatA thakA, AMkho arthI - mIMcelI rAkhI kAMIka paNa svabuddhithI avalokIne 1 yathAsukha rahe che (arthAt svamatikalpanAthI kAMIka bhAsa kalpI laIne marajI mujaba jema sukha upaje tema rahe che) teo kharekhara 2 bhinnasAdhyasAdhanabhAvane tiraskAratA thakA, abhinna sAdhyasAdhanabhAvane nahi upalabdha karatA thakA, aMtarALamAM ja (zubha tema ja zuddha sivAyanI bAkI rahelI trIjI azubha dazAmAM ja) pramAdamadirAnA madathI bharelA ALasu cittavALAvartatA thakA, matta (unmatta) jevA, mUrNita jevA, suSupta jevA, puSkaLa ghI-sAkara khIra khAIne tRmi pAmelA (dharAyelA) hoya evA, jADA zarIrane lIdhe jaDatA(maMdatA,nikiyatA) UpajI hoya evA, dAruNa buddhibhraMzathI mUDhatA thaI gaI hoya evA, jenuM viziSTacaitanya biDAI gayuM hoya che evI vanaspati jevA, munIdranI karmacetanAne puNyabaMdhanA bhayathI nahi avalaMbatA thakA ane parama taikarmarUpa jJAnacetanAmAM vizrAMti nahi pAmyA thakA, (mAma) vyakata avyakata pramAdane AdhIna vartatA thakA, prApta thayelA halakA(nikRSTa) karmaphaLanI cetanAnA pradhAnapaNAvALI pravRtti jene varte che evI vanaspatinI mAphaka kevaLa pApane ja bAMdhe che. kahyuM paNa che ke nizcayane avalaMbanArA mAphaka kevaLa pApane ja bAMdhe che. kahyuM paNa che ke nizcayane avalaMbanArA paraMtu nizcayathI (kharekhara) nizcayane nahi jANanArA keTalAka jIvo bAhya caraNamAM ALasu vartatA thakA caraNapariNAmano nAza kare che.4
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ 841 vyavasAya :prayatna (2) udyama, nirNaya (3) nimitta (4) vyavahAra kahevAmAtra (2) nimitta, rAga,duHkha, AkuLatA, asthiratA (3) nimitta, upacAra, bheda, upalaka, sthULa daSTi (4) guNamAM vicAra dvArA bheda pADI akhaMDane samajavuM te vyavahAra che. (5) akhaMDanA lakSe bheda vicAramAM rahevuM, te vyavahAra che. (6) samyagdarzana thayA pahelAM ane samyagdarzana thayA pachI cAritramAM sthira thayA pahelAM azubha bhAvone TALavA mATe zubha bhAvonuM AlaMbana Ave che tene vyavahAra kahevAmAM Ave che. (7) parAzrita bhAva te vyavahAra che. (8) upacAra, kathanamAtra, kahevA pUratuM. (9) sAdhaka bhAva. (10) karmo nimitta che-paravastu che mATe vyavahAra che. vyavahAranaya (9) koI nimittanI apekSAe eka padArthane bIjA padArtharUpe jANavAvALA jJAnane vyavahAranaya kahe che. jema ke- mATInA ghaDAne ghInA rahevAnA nimittathI ghIno ghaDo kahe che. () eka akhaMDa dravyane bhedarUpa viSaya karavAvALA jJAnane vyavahAranaya kahe che. (9) vyavahAranaya parAzrita che. aneka viSayone ekapaNe grahaNa karelA padArthone vidhipUrvaka bheda kare te vyavahAra nave che. (11) AtmAnA trikALI zuddha akhaMDa caitanya svarUpane nizcaya kahevAmAM Ave che. A trikALI zuddhatA taraphanA valaNathI jIvano je zuddha paryAya pragaTe che te yuddha paryAya ne vyavahAra kahevAmAM Ave che, te addabhUta vyavahAra che ane avasthAmAM je vikAra ke rAgano aMza che te paryAya jIvano asabhUta vyavahAra che. zubha bhAva te vyavahAra evA cAritranA mizra paryAya nIcalI avasthAmAM hoya che. samyagdaSTi jIvane nizcaya (zuddhabhAva) ane vyavahAra (zubhabhAva) evA cAritranA mizra paryAya nIcalI avasthAmAM eka vakhate hoya che. koI vakhate nizcaya (zuddhabhAva) mukhyapaNe hoya che, koI vakhate vyavahAra (zubhabhAva) mukhyapaNe hoya che. Ano artha evo che ke samyagdaSTi jIva potAnA svarUpamAM sthira rahe tenuM nAma nizcaya paryAya (zuddhatA) che ane temAM sthira rahI zake nahi tyAre svalakSe azubhabhAva TALI zubhamAM rahe ane te zubhane dharma mAne nahi tene vyavahAra paryAya (zubhaparyAya) kahevAmAM Ave che.ke ke jIvane zubhaparyAya thoDA vakhatamAM TaLI zuddhaparyAya pragaTe che. A phekSA lakSamAM rAkhI vyavahAra sAdhaka ane nizcaya sAdhya ema paryAyArthikana kahevAmAM Ave che. teno artha evo che ke samyagdaSTino zubha paryAya TaLI krame krame zuddha paryAya thato jAya che. (12) parAzrita bhAva te vyavahAra (13) upacAra, asatyArtha, kathanamAtra (14) guNamAM vicAra dvArA bheda pADI akhaMDane samajavuM ne vyavahAra che. bIjo vyavahAra nathI ema AcAryadava kahe che. (15) jemAM nimitta taraphanI apekSAthI kahevAya tene vyavahAra kahe che. sarvajJAnA zAstramAM je parAzrayavAta kahevAmAM AvI hoya tene vyavahAra kahevAya. (16) AropIta bhAva, aupAdhika bhAva, saMyogI bhAva, parAzrayabhAva. (17) asatyArtha, upacAra (18) vastusvarUpane jANatAM vacce rAgamizrita vicAra nimittapaNe Ave che, paNa te svarUpamAM madadagAra nathI, Ama jANavuM te vyavahAra. (19) ekano bIjAmAM upacAra, bilADIne vAgha kahevI te upacAra che. jeNe kadI vAgha joyo nathI tene samajAvavA bilADIne vAghano upacAra karI vAghapaNe oLakhAya che, paNa bilADI te kharekhara vAgha nathI. jene upacAranuM vyavahAranuM bhAna nathI te bilADIne ja kharekharo vAghamAnI le che. tema sarvajJa bhagavAne akhaMDa AtmAnI oLakhANa karAvavA upacArathI vyavahArathI navatatvanA bheda kahyA che. te nava tattvanI vikalpavALI zraddhAnA bhedane ja yathArtha AtmAnuM svarUpa mAnI bese tene vyavahAranI paNa khabara nathI. (20) pUrNa vItarAgI te deva, nigraMtha muni te guru ane sabhya darzana, samyajJAna, samyaccAritrarUpa dharma, te traNenI bhakitarUpa zubha vikalpa tene paNa jJAnIoe vyavahAra kahyo che. (21) nimitta, rAga, duHkha,AkuLatA, asthiratA. (22) parAtrita bhAva te vyavahAra che. (23) rAga-dveSa ane ajJAna che te vyavahAra che. ane tenuM phaLa saMsAra che. ajJAna paNa vyavahAra ane saMsAra paNa vyavahAra che. ema banne vyavahAra che. jenuM kAraNa vyavahAra tenuM kArya paNa vyavahAra ja hoya, AtmAnI samyagdarzana jJAna-cAritrarUpa je nirmaLa paryAya pragaTe tenA phaLamAM mokSa pragaTe. jenuM kAraNa nizcaya tenuM kArya
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa nizcayarUpa hoya che. jenuM kAraNa nirmaLa tenuM kArya paNa nirmaLa hoya che. ahIM AtmAnI nirmaLa paryAyane nizcayanaya kahyo che. ane malina paryAyane vyavahAra kahyo che. AtmAnI nirmaLa paryAyane vyavahAra kahevAya che paraMtu ahIM svadravyanI apekSAe potAnI paryAya che, mATe nizcaya kahyo che. (24) AtmA sahaja cidAnaMda svarUpa che, tene nahi jANatAM para padArthamAM ghAlamelanI vRtti Ave te parAzrita, saMyogAzrita, nimittAzritabhAva che, te vyavahAra che. (25) zAstrathI ke sattamAgamathI jinazAsanane jANe te vyavahAra che. (26) abaMnnA lakSe bheda rUpa vicAramAM rahevuM te vyavahAra che. paranI bhakita, para avalaMbananA (27) parAzcita bAva te vyavahAra. (28) nimitta, Aropa, kathana mAtra (29) parAzrita bhAva te vyavahAra, parAzritabhAve parane potAnuM mAnavuM te vyavahAra che. (30) parAzrita bhAva te vyavahAra vyavahAra AtmA anAtmA vyavahAra kALa :paMdara nimeSanI eka kATA, trIza kATAnI ekakaLA, vIzathI kAMIka adhika kaLAnI eka ghaDI ane be ghaDInuM eka muhUrta bane che. 'ahorAtra' sUryanA gamanathI pragaTa thAya che. ane te eka ahorAtra trIza mUrtanuM hoya che. trIza ahorAtrano eka mAsa, be mAsanI eka Rtu, traNa RtunuM eka ayana ane be ayananuM eka varSa bane che. A badho vyavahAra kALa che. palyopama, sAgaropama vagere paNa vyavahArakALanA bhedo che. vyavahAra cAritra :azubha kAryothI nivRtta thavuM ane zubha kAryomAM pravRtta thavuM vyavahAra cAritra che. (2) je mULa cAritra to na hoya paraMtu cAritranA prakAzamAM sahAyaka hoya tene ja vyavahAra cAritra kahe che. je koI vyavahAra cAritra pALe, paraMtu te vaDe nizcaya samyak cAritrano lAbha na pAmI zake to te vyavahAra cAritra yathArtha kahevAya nahi, samyak kahevAya nahi. jema koI vepAra dhaMdho to ghaNo kare paraMtu dhanano lAbha na karI zake to te vepArane yathArtha vepAra kahevAya nahi. 842 jayAM nizcaya samyakcAritrarUpa svAtmAnubhava upara lakSa che, tenI ja khojatA che, emAM ramaNatAno prema che ane tethI tenAM nimitta sAdhanono saMgraha karavAmAM Ave che to tene vyavahAra samyak cAritra kahevAya che. vyavahAra samyak cAritra be prakAranuM che eka aNagAra athavA sAdhucAritra ane bIjuM sAgara athavA zrAvakacAritra, vyavahAra dRSTi :vartamAna daSTi, sthULa dRSTi, moha dRSTi vyavahAra naya :je daSTithI padArthanuM bhedarUpa svarUpa ane azuddha svabhAva jovAmAM Ave che te diSTa, apekSA, nayane vyavahAranaya kahe che. (2) akhaMDa dravyasvabhAvano svIkAra karyA pachI, pratItamAM lIdhA pachI alpa vikArI avasthA bAkI rahe che tene jANI levuM te vyavahAra naya. vyavahAra mArga :jayAM sudhI yathArtha jJAna-zraddhAnanI prAptirUpa samyagdarzana prApti na thaI hoya tyAM sudhI to jemanAthI yathArtha upadeza maLe che. evAM jinavacanonuM sAMbhaLavuM, dhAraNa karavuM tathA jinavacanone kahenArA zrI jinagurunI bhakita, jinabiMbanA darzana ItyAdi vyavahAramArgamAM pravRtta thavuM prayojavAna che. ane jemane zraddhAna-zAna to thayAM che paNa sAkSAt prApti nathI thaI temane pUrvakathita kArya, paradravyanuM avalaMbana cheDavArUpa aNuvrata-mahAvratanuM grahaNa, samiti, gupti, paMca parameSThInA dhyAnarUpa pravartana, e pramANe pravartanArAonI saMgati karavI ane vizeSa jANavA mATe zAstrono abhyAsa karavo ItyAdi vyavahAramArgamAM pote pravartavuM ane bIjAne pravartAvavuM-evo vyavahAranayano upadeza aMgIkAra karavo prayojanavAna che. (*vyavahAranayanA upadezathI ema na samajavuM ke AtmA paradravyanI kriyA karI zake che. paNa ema samajavuM ke vyavahAropadiSTa zubha bhAvone AtmA vyavahAre karI zake che. vaLI te upadezathI ema paNa na samajavuM ke AtmA zubha bhAvo karavAthI zuddhatAne pAme che. paraMtu ema samajavu ke sAdhaka dazAmAM bhUmikA anusAra zubha bhAvo AvyA vinA rahetA nathI.) vyavahAranayane kathaMcita asatyArtha kahevAmAM Avyo che, paNa jo koI tene sarva asatyArtha jANI choDI de to zubhopayogarUpa vyavahArachoDe ane
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddhopayoganI sAkSAt prApti to thaI nathI, tethI UlaTo azubhayogamAM ja | AvI bhaSTa thaI, game tema svecchArUpa pravarte to narakAdi gati tathA paraMparA nigodane prApta thaI saMsAramAM ja bhramaNa kare. mATe zuddhanayano viSaya je sAkSAt zuddha AtmA tenI prApti jayAM sudhI na thAya tyAM sudhI vyavahAra paNa prayojanavAna che-evo syAdvAda matamAM zrI guruono upadeza che. vyavahAra zuddhi jIvanI avasthA jIvanI yogyatAnA kAraNe thAya che. te para valaNamAM aTake tyAre rajakaNa svayaM rajakaNanI yogyatAnA kAraNe baMdhAya ane jIva sva valaNamAM TakI guNano vikAsa kare tyAre rajakaNo tenA kAraNe chUTA thAya. te rajakaNonI koI avasthA AtmA karI zake nahi ane AtmAno koI bhAga rajakaNa pheravI zake nahi, bannenI svataMtra avasthA pota-potAnA kAraNe che. Ama dareka vastunI svataMtratAno svIkAra karavo te vyavahArazuddhi che. (2) jIvanI avasthA jIvanI yogyatAnA kAraNe thAya che. te para valaNamAM aTake tyAre rajakaNa svayaM rajakaNanI yogyatAnA kAraNe baMdhAya ane sva valaNamAM TakI guNano visAka kare tyAre rajakaNo tenA kAraNe chUTAM thAya. te rajakaNonI koI avasthA AtmA karI zake nahi ane AtmAno koI bhAva rajakaNo pheravI zake nahi, banne nI svataMtra avasthA pota-potAnA kAraNe che. Ama dareka vastunI saMvataMtratAno svIkAra karova te vyavahAra zuddhi che. vyavahAra kevaLI je jIva jJAnanI paryAyamAM badhA zeyone jANe che- che dravyo tenA guNa, paryAyo ema badhA zeyone jANe che tene vyavahAra zrutakevaLI kahe che. (2) jeo guNa guNanI bhedathI paramArtha mAM vyavahAra samakita :aMtaHtatva eTale pUrNasvarUpa zuddha jIvavastu ane bahiHtatva eTale puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjarA,baMdha ane mokSa e be bhedovALA to enI zraddhA e vyavahAra samakita che. hRyavahAra samakita eTale ja rAga, vikalpa, vyavahAra samakita e rAganI paryAya che. zuddha samakita che ja nahIM e to AropathI (samakita) che. nizcaya vItarAgI paryAya te nizcaya samakita, ane zraddhAno vikalpa-rAga te vyavahAra samakita che. 843 vyavahAra sakhyatva jIva, abdha Adi tattvone zraddhAna karavuM tene vyavahAra samyakatva kahe che. AtmAnA ane para padArthonA saMzaya, viparyaya ane anadhyanasAyathI rahita jJAnane vyavahAra samyajJAna kahe che. vyavahAra samAna AtmajJAnanI prApti mATe dravyazrata dvArA cha dravya, pAMca astikAya, sAta tattva ane nava padArthonuM jJAna Avazyaka che, te prApta karavA paramAgamano abhyAsa karavo agatyano che. A zAstrAbhyAsa vyavahAra samyajJAna kahe che. vyavahAra sAyagdarzana : sAta tattvanI zraddhAne vyavahAra samyagdarzana kahe che. je sAta tattva A prakAre cheH(1) jIva tattva= cetanA-lakSaNavaMta jIva che, saMsAra avasthAmAM te azuddha che. sajIva tattva= (1) jIvane vikAranuM kAraNa pudgala, (2) dharmAskiAya, (3) adharmAstikAya, (4) AkAza ane (5) kAla, e pAMca cetanA rahita ajIva dravya A jagatamAM che. Asrava tattva karmonA AvavAnAM kAraNane athavA karmonA AvavAne Asrava kahe che. baMdhatattva= karmone AtmAnI sAthe baMdhAvAnAM kAraNane athavA karmonA baMdhane baMdha kahe che. saMvaratattva= karmonA AvavAne rokanArA kAraNo athavA karmonuM AvavuM rokAI javuM tene saMvara kahe che. nirjarAtattva= karmonA koI aMze kSayanAM kAraNane athavA karmonA koI aMze kSayane nirjarA kahe che. mokSataH sarva prakAre karmothI chUTI javAnAM kAraNane athavA saze karmothI pRthaka thavAne mokSa kahe che. A vizva jIva ane ajIva arthAt cha dravyono -jIva, pudgala, dharma, adharma, AkAza, kAla eno samudAya che. pudgalomAM sUkSma jAtinI karmavargaNA che. athavA karma skaMdha che. tenA saMyogathI AtmA azuddha thAya che. Asrava ane baMdhatattva azuddhatAnAM kAraNane batAve che. saMvara
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ azuddhatAne rokavAno ane nirjarA azuddhatAne dUra karavAno upayA batAve che, mokSa baMdharahita zuddha avasthAne batAve che. A sAta tattva ghaNAM upayogI che, tene barobara jANyA vinA AtmAno karmaroga maTI zakato nathI. A sAta tattvonI sAcI zraddhA vyavahAra samyagdarzana che, tenA mananathI nizcaya samyagdarzana thAya che. eTalA mATe e nizcaya samyakta thavAmAM bAhya nimitta kAraNa che. aMtaraMga nimitta kAraNa anaMtAnubaMdhI cAra kaSAya ane mithyAtva karmano upazama thavo ke dabAI javuM te che. vyavahAra samyagdarzananuM svarUpa nizcaya samyakrarzana hoya tyAre tenI sAte vyavahAra samyagdarzana kevuM hoya tenuM ahIM varNana che. jene nizcaya samyagdarzana na hoya tene vyavahAra samyagdarzana paNa hoI zake nahi, nizcaya zraddhA sahita sAta tattvanI vikalpa-rAga sahitanI zraddhAne vyavahAra samyagdarzana kahevAmAM Ave che. (2) tattvArtha sUtramAM kahyuM che, te nizcaya samyagdarzana che. ahIM je sAta tattvanI zraddhA kahI che te bhedarUpa che. rAga sahita che. tethI te vyavahAra samyagdarzana che. nizcaya mokSamArgamAM kevuM nimitta hoya te batAvavA ahIM trIjI gAthA kahI che. paNa teno artha evo nathI ke nizcaya samakita vinA koIne paNa vyavahAra samakita hoI zake. vyavahAra sabakti aMtaHtattva svarUpa bhagavAna AtmA ane bahitattva evI nirmaLa paryAya e baMnI mAnyatA (zraddhAna) e vyavahAra samakita che. bene viSaya kare e rAga che.(tethI jIvane rAga ja utpanna thAya) vyavahAra samakita e rAgarUpa pariNAma che. vyavahAra-akalavrata:vyavahAra sakalavratamAM to pApono sarva deza tyAga karavAmAM Ave che ane vyavahAra aNuvratamAM teno ekadeza tyAga karavAmAM Ave ce. eTalo e bannemAM tapAvata che. vyavahAkALa samaya, nimeSa, kASTA, kalA, nAlI, muharta, divasa,rAtri,mAsa,Rtu ane saMvatsarAdi te vyavahAra kALa che. (2) kALa dravyanI, ghaDI, divasa, mAsa Adi paryAyone, vyavahAra kALa kahe che. 844 vyavahAra cAritra vyavahAra cAritra zubhakarmane bAMdhe che te mokSano upAya nathI. vyavahArathI vartamAna daSTithI, sthULa daSTithI (2) para nimittanI apekSAthI, eka sAthe rahelAne judA judA kahevA, bheda pADIne samajAvavuM, te vyavahAra che. vyavahArathI paraMparAe nizcaya prApta thAya :vyavahAra karatAM karatAM nizcaya prApta thAya. vyavahArathI paraMparAe nizcaya prApta thAya :vyavahAra karatAM nizcaya prApta thAya. vyavahAradaSTi avasthA daSTi, saMyogAdhIna daSTi, nimittAdhIna daSTi parAtritadaSTi, vartamAna sthULa daSTi e badhA ekAryavAcaka che. (2) laukika samajha, loka vyavahArano khyAla vyavahAranuM laNaNa eka dravyane bIjA dravyamAM bheLavIne kathana kare, ekanA bhAvane bIjAnA bhAvamAM bheLavIne kathana kare ane kAraNamAM kAryane bheLavIne kathana kare evuM vyavahAranuM lakSaNa che. vyavahAranaya :vyavahAranaya cAra prakAre che te nIce pramANe cheH(1) anupacarita sabhUtavyavahAra (2) upacarita sabhUtavyavahAra, anupacarita asabhUtavyavahAra, (4). upacarita asabhUta vyavahAra. A cAra vyavahAranayanI vyAkhyA A pramANe che. (1) anupacarita sabhUtavyavahAra :- jJAna te AtmA ema kahevuM te anupacarita sabhUta vyavahAra che. "jJAna te AtmA' ema kahetAM trikALI jJAyakamAM bheda paDyo tethI vyavahAra jJAna AtmAnuM che ane te AtmAne jaNAve che mATe anupacarita sadbhuta vyavahAra che. upacarita sabhUta vyavahAra :- jJAna rAgane jANe che ema kahevuM te upacarita saMbhUta vyavahAra che. "jJAna rAgane jANe che' emAM jANanAruM jJAna potAnI paryAya che mATe sadbhuta, trikALImAM bheda pADayo mATe vyavahAra ane rAga je para che, potAnA svarUpamAM nathI tene jANe che te upacAra che. A pramANe jJAna rAgane jANe che ema kahevuM upacarita sarbhata vyavahAra che.
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) uparita asadbhUta vyahAra :- AtmAnI paryAyamAM je rAga che te zuddha sarUpa AtmavastumAM nathI tethI asadbhUta che. bheda pADayo te vyavahAra che ane jJAnamAM sthULapaNe jaNAya che tethI upacarita che. A rIte sthULa rAgane AtmAno kahevo te upacarita asadbhUta vyavahAra che. (4) anupacarita asadbhUta vyavahAra H- je sUkSma abuddhipUrvakano rAgArI je vartamAna jJAnamAM jaNAto nathI, khyAlamAM Avato nathI te anuparita asadbhUta vyavahAra che. je vyavahAra badhoya abhUtArtha hovAthI abhUta arthane pragaTa kare che. zuddhanaya bhUtArtha hovAthI bhUta arthane eTale chatA trikALI padArthane pragaTa kare che. yavahAra abhUtArtha che tethI vyavahAra che ja nahi ema nahi paNa vyavahAra Azraya karavA yogya nathI tethI heya che. vyavahAranaya :aneka prakAranA bheda karI vyavahAra kare- bhedane vyavahAramaye che saMgrahanaya vyavahAra grahaNa kerela padArtho no vidhipurvaka bheda kare tene vyavahAranaya kahe che. jema sata be prakAre che. dravya ane guNa. dravyanAM cha bheda che. jIva pudagala,dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa guNa nAM be bheda che. sAmAnya ane vizeSa A rIte jayAM sudhI bheda thai zake che tyAM sudhI Anaya pravarte che. (2) paramArthe jIva eka ja che. adhyavasAnAdi bhAvo jIva nathI. azuddhatAne kare evI jIvamAM koI zakita ke guNa nathI. paryAyamAM je azuddhatAno vikArI bhAvo thAya che te jIvamAM che ema vyavahArathI kahevAya che, kharekhara e mULa vastumAM nathI. vyavahAra ratnatrayano rAga, deva-guru-zAstranI mAnyatAno vikalpa, navatattvanA bhedarUpa zraddhAnano rAga, zAstra bhaNavAnI rucino vikalpa, pAMca mahAvrata pALavAno vikalpa, cha kAyanA jIvonI rakSAno vikalpa e badhAmAM AtmA vyApato nathI chatAM e badhAmAM AtmA che ema kahevuM e vyavahAranaya che. (3) paramArthano pratipAdaka (kahenAra) hovAthI vyavahAranaya sthApana karavA yogya che temaja brAhmaNe kaleccha na thavuM e vacanathI te (vyavahAranaya) anusaravA yogya nathI. 845 (4) jema adhyavasAna parAzrita che tema vyavahAranaya paNa parAzrita che. temAM taphAvata nathI. e rIte A vyavahAranaya niSedhavA yogya ja che. (5) vyavahAranayano viSaya to bhedarUpe azuddha dravya che, tethI te paramArtha nathI. nizcayanayano viSaya abhedarUpa zuddha dravya che. tethI te ja paramArtha che. (6) malina UNI avasthAnuM paDakhuM jovuM te vyavahAranaya. (7) abhUta arthane pragaTa kare che evo vyavAharanaya cAra prakAre che (*) upacarita asadbhUta vyavahAranaya, (-) anuparita asadbhUta vyavahAranaya, (*) upacarita sadbhUtavyavahAranaya, (*) anupacarita sadbhUta vyavahAranaya. (7) parAzrayathI vikAra thAya che mATe vyavahAranaya. (8) abhedamAM bheda pADIne kathana karavuM te vyavahAranaya che. (9) je eka vastune para vastunI apekSAe jANe ane kathana kare te jJAnane vyavahAranaya kahevAya che. (10) parAzrito vyahAra je paradravyane Azrita hoya tene vyahAra kahIe. kiMcitamAtra kAraNa pAmIne anya dravyano bhAva anya dravyamAM sthApana kare tene parAzrita kahe che. tenuM je kathana tene upacAra kathana kahe che. ene jANIne zarIrAdi sAthe saMbaMdharUpa saMsAradazA che tene jANIne saMsAranA kAraNa je AsravabaMdha tene oLakhI, mukita thavAnA upAya je saMvara-nirjarA temAM pravarte . ajJAnI ene jANyA vinA zuddhopayogI thavA Icche che te rahelAM ja vyavahArasAdhana ne choDIne pApAcaraNamAM joDAI, narakAdika duHkhasaMkaTamAM jaIne paDe che. tethI upacAra kathananuM paNa jANapaNuM joI. te vyahAranayane AdhIna che. ethI vyavahAranayanuM paNa jANapaNuM joIe. (11) satyArtha ema nathI paNa nimittAdinI apekSAe upacAra karyo che ema jANavuM te. athavA paryAyabheda nuM kathana paNa vyavahAranaye kathana che. (12) vyavahAranaya eka dravyanI avasthAne bIjA dravyanI avasaatArUpe kathana kare che mATe te vyavahAra vyApakarUpe nathI. vyavahAranaya ane nizcayanaya :svabhAva daSTie rAgAdino kartA nathI, chatAM puruSArtha nI nabaLAIthI rAga thAya che-tene jANavuM te vyavahAranaya che. DhaLavuM potAnyapUrNa svabhAva tarapha ane jJAna karavuM dravya-paryAya bannenuM je avasthAmAM
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAga na hoya to pachI tyAMthI pAchuM vaLavAnuM zuM ? ane svabhAva avikArI na hoya to pachI vaLavuM zemAM ? DhaLavuM zemAM ? svabhAva avikArI che, tenA tarapha DhaLe che ne paryAyamAM vikAra che tenA taraphathI pAcho vaLe che. mATe nizcayanayano viSaya svabhAva ane vyavahAranayano viSaya paryAyano te banne naya jJAna karavA yogya che ane AdaravA yogya nizcayanaya che. vyavahAranaya Azraye :vyavahAranayanI apekSAe vyavahAranayAbhAsa zubhAzubha vikArI bhAvane potAnA manavA te vyavahAranayAbhAsa vyavahAra-niyamanA avirodha :chaThThA guNastAne muniyogya zudhdha pariNati niraMtara hovI temaja mahAvratAdi saMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovA te nizcayavyavahAranA avizeLa (sumeLa) nuM udAharaNa che. pAMcamA guNasthAne te guNasthAnane yogya zuddhapariNati niraMtara hovI temaja dezavratAdisaMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovA te paNa nizcaya vyavahAranA avirodhanuM udAharaNa che. vyavahAra-nizcayanA sumeLapaNAmAM vItarAgatAnI siddha :vyavahAra-nizcayanA avirodha vaDe ja (sumeLapaNe) anusaravAmAM Ave to ISTasiddhi thAya che, paraMtu anyathA nahi (arthAt vyavahAra ane nizcayanI susaMgatA rahe evI rIte vItarAgapaNAne anusaravAmAM Ave to ja IcchitanI siddhi thAya che. bIjI rIte thatI nathI. chaThThA guNasthAne muniyogya zuddha pariNati niraMtara hovI temaja mahAvratAdi saMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovA te nizcaya-vyavahAranA avirodha (sumeLa)nuM udAharaNa che. pAMcamA guNasthAne te guNasthAnane yogya zuddha pariNati niraMtara hovI te ja dezavratAdisaMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovA te paNa nizcayavyavahAranA virodhanuM udAharaNa che. uparokata vAta vizeSa samajAvavAmAM Ave che : 846. anAdi kALathI bhedavAsita buddhi hovAne lIdhe prAthamika jIvo vyavahAranaye 1 bhinna sAdhya sAdhanabhAvane avalaMbIne 2 sukhe karIne tIrthanI zarUAta kare che. (arthAt sugamapaNe mokSamArganI prAraMbhabhUmikAne seve che.) 1. (1mokSamArga prApta jJAnI jIvone prAthamika bhUmikAmAM sAdhya to paripUrNa zuddhatAe pariNata AtmA che. ane tenuM sAdhana vyavahAranaye (AMzika zuddhinI sAthe sAthe rahela) bhedaratnatrayarUpa parAvalaMbI vikalpo kahevAmAM Ave che. A rIte te jIvone vyavahAranaye sAdhya ane sAdhana bhinna prakAranAM kahevAmAM AvyAM che. (nizcayana sAdhya ane sAdhana abhinna hoya che.) 2 (jemaNe dravyArthikanayanA viSayabhUta zuddhAtmasvarUpanAM zraddhAnAdi karela che evA samyajJAnI jIvone tIrtha sevananI prAthamika dazAmAM (mokSamArga sevananI prAraMbhika bhUmikAmAM) AMzika zuddhinI sAthe sAthe zraddhAna-jJAnasAritra saMbaMdhI parAvalaMbI vikalpo (bhedaratnamaya) hoya che, kAraNa ke anAdikALathI jIvone je bhedavAsanAthI vAsita pariNati cAlI Ave che teno turata ja sarvathA nAza thavo kaThina che.) jemakeH (1) A zraddheya (zraddhavAyogya) che,(2) A azraddheya che, (3) A zraddhanAra che. ane (4) A zraddhAna che, (1) A ya (jANa vAyogya) che, (2) A azeya che, (3) A jJAtA che ane (4) A jJAna che, (1) A AcaraNIya(AcaravAyogya) che, (2) A avAraNIya che. (3) A AcaranAra che ane (4) A AcaraNa che,-ema (1) kartavya(karavAyogya), (2) akartavya, (3) kartA ane (4) karmarUpa vibhAgonA avalokana vaDe jemane komaLa utsAha ullasita thAya che evA teo (prAthamika jIvo) dhIme dhIme mohamallane (rAgAdina) ukheDatA jAya che. kadAcita ajJAnane lIdhe (svasaMvedanajJAnanA abhAvane lIdhe) mada (kaSAya) ane pramAdane vaza thavAthI potAno Atma-adhikAra(AtmAne viSe adhikAra)
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ zithila thaI jatAM potAne nyAyamArgamAM pravartAvavA mATe teo pracaMDa daMDanItino prayoga kare che. pharI pharIne potAnA AtmAne) doSAanusAra prAyazcita detA thakA teo satata udyamavaMta varte che. vaLI, bhinna viSayavALAM (vyavahAra-zraddhAnajJAnacAritranA viSayo AtmAthI bhinna che. kAraNake vyavahArazraddhAnano viSaya nava padArtho che, vyavahArajJAnano viSaya aMga-pUrva che ane vyavahAra cAritrano viSaya AcArAdisUtrakathita muni-AcAro che.) zraddhAna -jJAnacAritra vaDe (ArbhothI bhinna jenA viSayo che evA bhedaratnatraya vaDe) jenAmAM saMskAra AropAtA jAya che evA bhinna sAdhya sAdhanabhAvavALA potAnA AtmA viSe-dhAbI dvArA zilAnI sapATI upara jhIMkavAmAM AvatA, nirmaLa jaLa vaDe palALavAmAM AvatA ane kSAra (sAba) lagADavAmAM AvatA malina vastranI mAphaka- thoDI vizuddhi prApta karIne, (jevI rIte dhobI pASANazilA, pANI ane sAbu vaDe malina zuddhi karato jAya che, tevI rIte mAspadavIsthita jJAnI jIva bhedaratnatraya vaDe potAnA AtmAmAM saMskAra AropI tenI thoDI thoDI zuddhi karato jAya che. ema vyavahAranaya kahevAmAM Ave che. paramArtha ema che ke te bhedaratnamanavALA jJAnI jIvane zubha bhAvonI sAthe je zuddhAtmasvarUpanuM AMzika AlaMbana vartatuM hoya che te ja ugra thatuM vizeSa zuddhi karatuM jAya che. mATe kharekhara to, zuddhAtmasvarUpanuM AlaMbana karavuM te ja zuddhi pragaTAvavAnuM sAdhana che ane te AlaMbananI ugratA karavI te ja zuddhinI vRddhi karavAnuM sAdhana che. zuddhinI vRddhinA upacarita sAdhanapaNAno Aropa paNa te ja jIvanA zubhabhAvomAM AvI zake che. ke je jIve zuddhinI vRddhinuM kharuM sAdhana(zuddhAtmasvarUpanuM yathocita AlaMbana) pragaTa karyuM hoya) te ja potAnA AtmAne nizcayanaye bhinnasAdhya sAdhanabhAvanA abhAvane lIdhe, darzana jJAna cAritranuM samAhitapaNuM (abhedapaNuM). 847 jenuM rUpa che, sakaLa kriyAkAMDanA ADaMbaranI nivRttine lIdhe(abhAvane lIdhe) je nistaraMga parama caitanyazALI che tathA je nirbhara AnaMdathI samRddha che evA bhagavAna AtmAmAM vizrAMti racatA thakA (arthAt darzana jJAna cAritranA aikayasvarU5, nirvikalpa parama caitanyazALI tathA bharapUra AnaMdayukata evA bhagavAna AtmAmAM potAne sthira karatA thakA) krame samarasIbhAva samutpanna thato jato hovAthI parama vItarAgabhAvane prApta karI sAkSAt mokSane anubhave che. vyavahAranI zuddhinI yogyatA :vyavahAra zuddhinI yogyatAnA traNa prakAra che... saMsAra taraphanA vicAra baMdha karI , pAMca IndriyanA viSayanAM tIvra rAgathI pAcho pharI, manazuddhi vaDe sAcA navatattvanI bhUmikAmAM Avyo te potAnI yogyatA che. potAnI vartamAna yogyatA ane nimittanI yogyatarU5 hAjarIno svIkAra karyo ke para mane bhUla karAvatuM nathI paNa jayAre huM paralakSe vikAra karuM tyAre mArI ja yogyatAthI bhUla ane vikAra kSaNika avasthAmAM thAya che. e pApanA nimittathI ane vikalpathI jarA khasIne potAnI avasthAnA zubha vyavahAramAM Avyo te puNabhAva pUrvanuM koI karma karAvatuM nathI. A nimittanI zuddhatA che. nimittarUpa je deva, gurU, zAstra te paracI ja che; mArI yogyatAnI taiyArI thai tyAM sAcA deva-gurUnuM nimitta tenA svataMtra kAraNe hAjara hoya che. tIrtharUpa vyavahArathI bIjAne mokSamArga samajAvatAM paramArthanI zraddhA mATe prathama navatattvanA bheda pADavA paDe che; te bhedathI abheda guNamAM javAtuM nathI. paNa potAnI jAtanI taiyArI karI jyAre akhaMDa rUcinA jorathI yathArtha nirmaLa aMzano utpAda ane vikAra temaja bhUlano nAza kare che, tyAre potAnA anusAra tevAM nimittane diva, gurU, zAstra ke navatattvanA bhedane) upacArathI upakArI kahevAya che. jo potAthI na samaje to anaMta kALano saMsAra khAteno parAzrayarUpa vyavahArabhAsa evone evoja Ubho ja che.
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyavahAra-paramArtha svarUpa te ghaNA kALe koI prakAre paNa mokSanAM sAdhananA kAraNabhUta thavAno upAya che. je jJAna kadApi paramArtha svarUpa evA jJAnIe na ApyuM hoya, paNa te jJAnI puruSe satamArga sanmukha AkarSe evo je jIvane upadeza karyo hoya te jIvane rucyo hoya tenuM jJAna te vyavahAra-paramArtha svarUpa vyavahArabhAsI :jIvane zubhabhAvathI dharma thAya ema svIkAre, paNa jIvanA trikALI dhruva svabhAvane na svIkAre ane tethI te tarapha potAnuM valaNa na pherave te vyavahArAbhAsI che. tene kriyAjaDa paNa kahevAmAM Ave che. zarIranI kriyAthI dharma thAya ema mAne te to vyavahArabhAsathI paNa ghaNe dUra che. vyavahArabhAsI bhAla:parAvalaMbI AzrayabhAva. vyavahArabhAsInuM svarUpa jIvane zubhabhAvathI dharma thAya ema svIkAre, paNa jIvanA trikALI dhruva svabhAvane na svIkAre ane tethI te tarapha potAnuM valaNa na pherave te vyavahArabhAsI che. jene kriyAjaDa paNa kahevAmAM Ave che. zarIranI kriyAthI dharma thAya ema mAne che to vyavahAraAbhAsathI paNa ghaNe dUra che. vyavahAramArga vahevAru kAmakAjamAM lakSya rAkhI jIvana jIvavAno mArga vyavahArohAmArga samyagdarzana -jJAna-cAritra te mokSamArga che. tyAM (cha) dravyarUpa ane (nava) padArtharUpa jemanA bhedo che evAM dharmAdinA tattvArthazraddhAnarUpa bhAva (dharmAstikAyAdinI tasvArthapratItirUpa bhAva) jeno svabhAva che evo zraddhAna' nAmano bhAvavizeSa te samyakatva, tattvArtha zraddhAnanA sadbhAvamAM aMgapUrvagata padArthonuM avabodhana (jANavuM) te jJAna, AcArAdisUtro vaDe kahevAmAM AvelA anekavidha muni-AcAronA samasta samudAyarUpa tapamAM ceSTA(pravartana) te cAritra, Avo A svaparahetunuM paryAyane Azrita, bhinna sAdhya sAdhanabhAvavALA vyavahAranayanA Azraye (vyavahAranayanI apekSAe) anusaravAmAM Avato mokSamArga, suvarNapASANane lagADavAmAM AvatA pradIpta agninI mAphaka samAhita aMtaraMgavALA jIvane(arthAt jenuM aMtaraMga ekAgrasamAdhi-prApta che evA jIvane) pade pade parama ramya evI uparanI zuddha bhUmikAomAM abhinna vizrAMti (abhedarUpa sthiratA) nipajAvato thako jo ke 848 uttama suvarNanI mAphaka zuddha jIva kathaMcita bhinnasAdhyasAdhana bhAvanA abhAvane lIdhe svayaM (potAnI meLe) zuddha svabhAve pariName che to paNa - niyamokSamArganA sAdhanapaNAne pAme che. (AcArya zrI jayasena AcAryadevakRta TIkAmAM paMcamaguNasthAnavartI gRhasthane paNa vyavahAra mokSamArga kahyo che. tyAM vyavahAra mAkSamArganuM svarUpa nIce pramANe varNavyuM che.:- "vItarAga sarvajJapraNIta jIvAdipadArtho saMbaMdhI sabhyazraddhAna tema ja jJAnabanne, gRhasthane ane tapodhanane samAna hoya che. cAritra tapodhanane AcArAdi caraNagraMthomAM vihita karelA mArga pramANe pramatta-apramatta guNasthAna yogya paMcamAhavrata-paMcasamiti-trigumi-vaDAvazyakAdirUpa hoya che. ane gRhasthane upAsaka dhyayanagraMthamAM vihita karelA mArga pramANe paMcamaguNa sthAnayogya dAna-zIla-pUjA-upavAsAdirUpa athavA dArzanikabratikAdi agiyAra sthAnarUpa (agiyAra pratimA rU5) hoya che. e pramANe vyavahAramokSamArganuM lakSaNa che. (2) ahIM e khyAlamAM rAkhavA yogya che ke jIva vyavahAra mokSamArgane paNa anAdi avidyAno nAza karIne ja pAmI zake che, anAdi avidyAnA nAza pahelAM to (ardhAt nizcayanayanAdravyArthikanayanA -viSayabhUta zuddhAtmasvarUpanuM bhAna karyA pahelAM to) vyavahAramokSamArga paNa hoto nathI. (3) paMcama guNasthAnavartI gruhasthane paNa vyavahAra mokSamArga kahyo che. tyAM vyavahAra mokSamArganuM svarUpa nIce pramANe varNavyuM cheH- vItarAga sarvajJapraNIta jIvAdipadArtho saMbaMdhI samyaka zraddhAna tema ja jJAna bane, grahasthane ane tapodhanane samAna hoya che. cAritra, tapodhanone AcArAdi caraNagraMthomAM vihita karelA mArga pramANe pramatta-apramatta guNasthAna-yogya paMcamahAvrata-paMca samiti-trigumiSaTAkSakAtadirUpa hoya che ane guhasthone upAsakAdhyayanagraMthamAM vihine mArga pramANe paMcamaguNasthAnayogya dAna-zIla-pUjA-upavAsAdirUpa athavA dArzanika-vaMtikAdi agiyAra sthAnarUpa (agiyAra pratimArU5) hoya che. e pramANe vyavahAra mokSamArganuM lakSaNa che.
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyavahAraratnatraya praznaH-prabhu! A pApano adhikAra cAle che. jemAM Apa vyavahAraratnatrayanI vAta kema karo cho? vyavahAraratnatrayato puNya che. jeno uttara Ape che. eka to vyavahAraratnatrayamAM AvatAM jIva parAdhIna thAya che ane bIjuM svarUpamAMthI patita thAya tyAre ja vyavahAraratnatrayamAM Ave che. thI nizcayanayanI apekSAe te pApa ja che. vyavahAra rAzi: vyavahAra-vyavahAra svarUpa enuM phaLa AtmapratyathI nathI saMbhavatuM. ane te sivAya zAstrAdi jANanAra sAmAnya prakAre mArgonusAra jevI upadezavAta kare, te zraddhAya te vyavahAra-vyavahAra svarUpa che. sugamapaNe samajavA ema cAra prakAra thAya che. vyavahAraviNa :vyavahAramAM ja vimUDha (2) vyavahAranI mohI, vyavahAramAM ja vimaDha. vyavahArazuddhi vyavahArazuddhinI yogyatAmAM nIcenA traNa prakAra AvyA che. (1) saMsAra taraphanA vicAra baMdha karI pAMca IndriyanA viSayanAM tIvra rAgathI pAcho pharI manazuddhi vaDe sAcA navatattvanI bhUmikAmAM Avyo te potAnI yogyatA che. potAnI vartamAna yogyatA ane nimittanI yogyatArUpa hAjarIno svIkAra karyo ke para mane bhUla karAvatuM nathI paNa jayAre huM paralakSe vikAra karuM tyAre mArI ja yogyatAthI bhUla ane vikAra kSaNika avasthAmAM thAya che. e pApanA nimittathI ane vikalpathI jarA khasIne potAnI avasthAnA zubha vyavahAramAM Avyo to puNya bhAva pUrvanuM koI karma karAvatuM nathI. A nimittanI zuddhatA che. nimittarUpa je deva, guru, zAstra ne paracIja che, mArI yogyatAnI taiyArI thaI tyAM sAcA deva, gurunuM nimitte tenA svataMtra kAraNe hAjara hoya che. tIrtharUpa vyavahArathI bIjAne mokSamArga samajAvatAM paramArthanI zraddhA mATe prathama navatattvanA bheda pADavA paDe che. te bhedathI abheda guNamAM javAtuM nathI, paNa potAnI jAtanI taiyArI karI jayAre akhaMDa rucinA jorathI yathArtha nirmaLa aMzano utpAda ane vikAra tema ja bhUlano nAza kare che tyAre potAnA tevA anusAra nimittane (deva, guru, zAstra, ke navatattvanA bhedane) upacArathI upakArI kahevAya che. jo potAthI na samaje to anaMtakALano saMsAra khAteno parAzrayarUpa vyavahAra bhAsa evone evo Ubho ja che. dareka vastunI avasthA potAthI svataMtrapaNe badalAyA kare che. koInI avasthAmAM koI nimitta kAMI karatuM nathI, banne padArthanI svataMtra yogyatA mAne tyAre vyavahAra puNaya pariNAmarUpa navatattvanI zuddhinA AMgaNe Ave che. ane te navatattvanA vicAramAMthI ekalA avikArI svabhAvane mAnavo te ja samyagdarzana che. nimitta-naimittikapaNe avasthAthI vyavahAre che. dravya dravyanuM nimitta vayivahAre paNa nathI. vyavahArazakinI yogyatAnA traNa prakAra : (1) saMsAra taraphanA vicAra baMdha karI pAMca IndriyanA viSayanA tIvra rAgathI pAcho pharI, manazuddhi vaDe sAcA nava tattvanI bhUmikAmAM Avyo te potAnI yogyatA che. (2) potAnI vartamAna yogyatA ane nimittanI yogyatArUpa hAjarIno svIkAra karyo ke para mane bhUla karAvatuM nathI paNa jayAre huM para lakSe vikAra karuM tyAre mArI ja yogyatAthI bhUla ane vikAra kSaNika avasthAmAM thAya che. e pApanA nimittathI ane vikalpathI jarA khasIne potAnI avasthAnA zubha vyavahAramAM Avyo te puNyabhAvanuM koI karma karAvatuM nathI. A nimittanI zuddhatA che. nimittarUpa je deva, guru, sAca te paracIja che. mArI yogyatAnI taiyArI thaI tyAM sAcA deva-gurunuM nimitte tenA svataMtra kAraNe hAjara hoya che. tIrtarUpa vyavahArathI bIjAne mokSamArga samajAvatAM paramArthanI zraddhA mATe prathama navatattvanA bheda pADavA paDe che, te bhedathI abheda guNamAM javAtuM nathI, paNa potAnI taiyArI karI jayAre akhaMDa rucinA jorathI yathArtha nirmaLa aMzane utpAda ane vikAra tema ja bhUlano nAza kare che tyAre potAnA tevA anusAra nimittane (dava,guru, zAstra ke navatattvanA bhedane) upacArathI upakArI kahevAya
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. jo potAthI na samaje to anaMtakALano saMsAra khAteno parAzrayarUpa vyavahArabhAsa evone evo ubho ja che. dareka vastunI avasthA potAthI sevataMtrapaNe badalAyA kare che. koInI avasthAmAM koI nimitta kAMI karatuM nathI, banne padArthanI svataMtra yogyatA mAne tyAre vyavahArapuya pariNAmarUpa navatattvanA vicAramAMthI ekalA avikArI svabhAvane mAnavo te ja samyagdarzana che. nimitta-naimittikapaNuM avasthAthI vyavahAre che. dravya puNyanuM nimitta vyavahAre paNa nathI. vyavahAra samyagdarzana : jIva, ajIva, Ava, baMdha saMvara, nirjarA ane mokSa A sAte tattvonuM jema che tema bhedarUpa aTala zraddhAna karavuM te vyavahAra samyagdarzana kahevAya che. jo ke sAta tattvonI bhedanI aTaLa zraddhA zubharAga che. tethI te kharekhara samyagdarzana nathI paNa nIcalI bhUmikAmAM dazamAM cothApAMcamAM - chaThThA guNa sthAnamAM nizcaya-samakitanI sAthe sahacara hovAthI te vyavahAra samyagdarzana kahevAya che. vyavahArAbhAsa :5ramArtha svarUpa samajayA pachI ja vyavahAra sAco samajI zakAya che. paramArtha vagarano samajelo vyavahAra te vyavahAra nathI paNa vyavahArAbhAsa che. vyastarUpa verAyelA rUpa, UlaTA rUpa, vaheMcAyelA rUpa vyasana : vyavahAra Aropa vyAkaLa :vivaLa, gabharAyeluM, bebAkaLuM (2) becena, parezAna vyAkuLatA :mUMjhavaNa vyAkheya :samajAvavA yogya (2) vyAkhyA thaI zake tevuM (3) samajAvavA yogya (4) samajAvavo yogya vyAkhyA :vyAkhyAna, spaSTIkaraNa, spaSTa kathana, vivaraNa (2) samajUtI (3) vastunuM pUratuM ane Avazyaka varNana, vistRta ke spaSTa artha, TIkA. vyAkhyAtA :vyAkhyA karanAra, samajAvanAra (2) vyAkhyA karanAra, samajhAvanAre. vyAkhyAna je anaMtakALanI ajANI vastusthiti che, teno adhikAra AvyuM tenuM svarUpa jevuM hoya tevuM khulluM karavuM te vyAkhyAna che. 850 vyAghAta :prabaLa AghAta, virodha, vina, aDacaNa, bhaMga, avajoga vyAsa :vyapAyela, prasarAyela, phelAyela (2) vyApaka thaI raheluM, phelAI gayeluM, vyApeluM vyAdhi zarIramAM rogAdi (2) roga (3) zArIrika kaSTaprada rogo, janma, jarA, maraNa ane zokAdi upadravo. (4) bImArI, roga. vyApa vyApakabhAva je niyamathI sahacArI hoya tene vyAmi kahe che. jema dhUmADA ane agnimAM sahacArIpaNuM che. jayAM dhUmADo hoya tyAM agni hoya ane agni vinA dhUmADo na hoya. tema rAgAdibhAva ane AtmAmAM sahacArIpaNuM che. rAgAdi hoya tyAM AtmA hoya ja. AtmA vinA rAgAdi na hoya. A vyAmi kriyAmAM je karma che tene vyApya kahIe. AtmA kartA che tene vyAka kahIe. AvI rIte jayAM vyApyavyApaka saMbaMdha hoya tyAM kartAkarma saMbaMdha saMbhave, bIjA sthAnamAM na saMbhave. vyApaka (vyApaka nAma) kartA-dravya (2) dravya che. kartA che. prasaravuM. (3) thanAro (4) vastu pote, prasaranAra, vizALa (5) prasaravuM, thanAro, thanArate (6) te dravyanI avasthA te dravyamAM ja thAya, bIjA dravyamAM na thAya. (7) tanmayaH bhAvaka kartA (8) thanAro vyApya vyApaka jJAna sAmAnya vyApaka che ane jJAnanA vizeSo-bhedo vyApya che. jJAnavizeSonAM nimitta zeyabhUta sarva dravyo ane padArtho che. vyApya vyApaka bhAva vyApya vyApakapaNuM tatvasvarUpamAM ja hoya, eTale ke jaDanI avasthA te vyApya ane jaDa vastu pote vyApaka. e rIte vyApya vyApakapaNuM tasvarUpamAM ja hoya. kSaNe kSaNe je vistA thAya che te vastune AdhAre ja thAya che. stumAM vyApIne ja thAya che. vyApaka eTale thanAro ane vyApya eTale je thAya the. avasthA kayAMka judI thAya ane thanAro kayAMya judA rahI jAya tema bane nahi. zarIra-vANInI avasthA te pudgala dravyamAM ja vyApelI che. pudgala dravyanA ja AdhAre che mATe thavAne ane thanArane bannene meLa che. eka tattvathI bIjA tattvanuM kAMI paNa thAya tema banyuM nathI, banatuM nathI ane banaze nahi.
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka dravya bIjA dravyamAM jo vyApe to eka dravya bIjA dravyanuM kArya karI zake, kartA thaI zake, paraMtu eka dravya bIjA dravyamAM vyApe evo saMbhava ja jayAM nathI, avakAza ja jayAM nathI tyAM kartAkarmanI sthiti hoya ja kyAMthI ? arthAt kartAkarma nI sthiti na ja hoya. e rIte kartA karmanI sthiti rahita dravyathI, guNathI ane paryAyathI parathI judo, parathI nirALo AtmA che. rIrAdi ane strI, kuTuMba Adi para tarapha DhaLato je je bhAva te mAro svabhAva nathI, Avo prabaLa viveka thatA jJAnaprakAza khIlI nIkaLe che. Atmajayota jhaLakI UThe che. vyApakabhAva :kartAbhAva: vyApaka eTale vastupote, vyApya eTale avasthA. thApata :prasarela, vistAra thAmRta :rokAyeluM, gUMthAyeluM, mazagUla, magna vyAsa :vyApIne rahevuM, thavAne lAyaka, thavuM, sthira thavuM vyAsa :prasarela, vyApaka, phelAvuM, prasAra vyApata thavuM :pAyuM. vyAkSi :niyama, avinAbhAva saMbaMdha (2) vyApaka thaI rahevuM e, phelAI javuM e, phelAvo, prasAra (3) kelAI javuM e, phelAvo, prasAra, vyApaka thaI rahevuM e. (4) sAhacaryanA niyamane vyAti kahe che. arthAtajayAM lakSaNa hoya tyAM lakSya paNa hoya tenuM nAma vyAmi che. tethI jayAM jayAM mUrchA che tyAM tyAM avazya parigraha che. ane jayAM mUrchA nathI tyAM parigraha paNa nathI. mUrchAnI parigrahanI sAthe vyAti che. koI jIva nagna che. bAhya parigrahathI rahita che, paNa jo aMtaraMgamAM mUccha arthAt mamatva pariNAma che to te parigrahavAna ja che. ane eka mamatvanA tyAgI digaMbara munine pIMchI, kamaMDaLarUpa bAhya parigraha hovA chatAM paNa aMtaraMgamAM mamatva nathI te vAstavika parigrahathI rahita che. (5) sAhacAryanA niyamane vyAti kahe che. arthAt jayAM lakSaNa hoya tyAM lakSaNa paNa hoya tenuM nAma vyAti che. tethI jayAM jayAM mUcche che tyAM tyAM avazya parigraha che ane jayAM mUrchA nathI tyAM parigraha paNa nathI.mUrchAnI parigrahanI sAthe vyAti che. koI jIva nagna che, bAhya 851 parigrahathI rahita che, paNa jo aMtaraMgamAM mUccha arthAt mamatva pariNAma che to te parigrahavAna ja che. ane eka mamatvanA tyAgI digaMbara munine pIMchI, kamaMDaLarUpa bAhya parigraha hovA chatAM aMtaraMgamAM mamatva nathI tethI te vAstavika parigrahathI rahita ja che. vyApanAro :rahenAro vyApya :vyapAvAyogya, jJAna sAmAnya vyApaka che ane jJAnanA vizeSa bhedo vyApya che. je jJAnavizeSonAM nimitto zeyabhUta sarva dravyo ane paryAyo che. (2) vyapAvA yogya, jJAna sAmAnya vyApaka che ane jJAnanA vizeSo-bhedo vyApya che. je jJAnavizeSonAM nimitta zeyabhUta sarva dravyo ane paryAyo che. (3) (vyApya nAma) karma-vikArI paryAya (4) avasthA, prasaravuM, phelAvuM. (5) bhAvya, anubhAvya, bhogya, bhokatA (6) te paryAya che. karma che. prasaranAra. (7) prasaravArUpe, prasAra, je thAya te thavA de. (8) je thAya che te (9) thAya che. (10) vyapAya javuM, jaDa dravyamaya banI javuM, jaDanI avasthAmAM pesI javuM. vyApya vyApaka bhAva :AtmA vyApaka che ane avasthA vyApya che. vyAkhavyApaka saMbaMdha: je sarva avasthAomAM vyApe te to vyApaka che ane koI eka avasthA vizeSa te, (te vyApakanuM) vyApya che. Ama hovAthI dravyo vyApaka che. ane paryAya vyApya che. dravya-paryAya abhedarUpa ja che. je dravyano AtmA, svarUpa' athavA satva te ja paryAyano AtmA, svarUpa athavA sattva, Ama hoIne dravya paryAyamAM vyApe che ane paryAya dravya vaDe vyapAI jAya che. AvuM vyApya vyApakapaNe tatvasvarUpamAM ja (arthAt abhinna sattAvALA padArthamAM ja) hoya, atasvarUpamAM (arthAt jemanI sattA-satva bhinna bhinna che evA padArthomAM) na ja hoya, jayAM vyApya vyApakabhAva hoya tyAM ja kartAkarmabhAva hoya, vyApyavyApakabhAva vinA kartAkarmabhAva na hoya, AvuM je jANe te yugalane ane AtmAne kartAkarmabhAva nathI ema jANe che. Ama jANatAM te jJAnI thAya che., kartAkarmabhAvathI rahita thAya che ane jJAtA-daSTA-jagatano sAkSIbhUta thAya che.
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyApta dhAraNA karavuM, dharI rAkhavuM vyaparopaNa karavuM :ghAta karova, pIDA karavI. vyApAra udyoga, kriyA, udyama (2) pravRtti (3) udyoga, kriyA (4) pravRtti (svarUpa vizrAMti yogIne potAnAM pUrvopArjita karmomAM pravartana nathI. kAraNa ke te mohanIya karmanA vipAkane potAthI bhinna -acetana-jANe che tema ja te karmavipAkane anurUpa pariNamatI nathI teNe upayogane pAcho vALyo che.) (5) pravRtti (6) udyoga, kriyA. (7) pravRtti thApita :niyama, avinAbhAvasaMbaMdha thAti:vyapAvuM, prasarAvuM, phelAvuM vyAmoha sabaLa moha, bhrAnti, ajJAta (2) moha (3) sabaLa moha, bhrAnti, ajJAna (4) moha (5) bhrama, vivekamUDhatA, buddhinI mUDhatA. (6) bhrama, vivekamUDhatA. (7) tIvra moha (8) mithyA abhiprAya. vyAvRtta :pAcho vaLela, alaga gayela, nivala, nivRtta, bhinna (2) juduM, chUTuM, bhinna (3) chUTA (4) juduM, chUTuM, bhinna (5) pAcho vaLeluM, alaga alaga gayela, nivarsela, nivRtta, bhinna (6) pAchuM vALavuM, nivartavuM, nivRtta thavuM (7) pAcho vaLela alaga thayela, nivarsela, nivRtta, bhinna (8) chUTA thavuM. (9) je vastumAM avasthA bheda pragaTa kare tene vyAvRtta pratIti athavA vyatireka 852 vyAvRta thavuM nivartavuM, nivRtta thavuM, pAcA vaLavuM vyAvartaka bhinnatA batAvanAra (2) paraspara maLelI vastuomAM eka bIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karavAmAM samartha hoya che temane ja vyAvartaka lakSaNa kahevAmAM Ave che. (3) bhinnatA batAvanAra, paraspara maLelI vastuomAM ekabIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karAvavAmAM samartha hoya che. (4) paraspara maLelI vastuomAM ekabIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karAvavAmAM samartha hoya che temane ja lakSaNa kahevAmAM Ave che. (5) bhinnatA batAvanAra, juduM pADI batAvanAra, vibhedaka (6) bhinnatA batAvanAra. (7) paraspara maLelI vastuomAM eka bIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karAvavAmAM samartha hoya che. (8) vyAvRta karanAruM, judu pADanAruM. paraspara maLelI vastuomAM ekabIjAnI bhinnatAno sahaja bodha karavAmAM samartha hoya che. vyAti :bhaMga, vikSepa vyomapuSpa : AkAzamAM kula(zUnyamAMthI paNa padArtho utpanna thavA mAMDe) vyavahAra ane nizcAya rAga-dveSa ane ajJAna che te vyavahAra che. ane tenuM phaLa saMsAra che, ajJAna paNa vyavahAra ane saMsAra paNa vyavahAra che ema banne vyavahAra che. jenuM kAraNa vyavahAra tenuM kArya paNa vyavahAra ja hoya. AtmAnI samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa je nirmaLa paryAya pragaTe tenA phaLamAM mokSa pragaTe. jenuM kAraNa nizcaya tenuM kArya paNa nizcayarUpa hoya che. jenuM kAraNa nirmaLa tenuM kArya paNa nirmaLa hoya che. AtmAnI nirmaLa paryAyane nizcayanaya kahyo che.ane malina paryAyane vyavahAra kahyo che. AtmAnI nirmaLa paryAyane vyavahAra kahevAya che. paraMtu ahIM svadravyanI apekSAe potAnI paryAya che mATe nizcaya kahyo che. vyavahAra ekAMtanuM parIkSaNa : je koI jIvo vizuddha jJAna darzana svabhAvavALA zuddhAtmatattvanA samyak zraddhAna -jJAna-anuSThAnarUpa nizcaya mokSamArgathI nirapekSa kevaLa sabhAnukAnarUpa vyavahAranayane ja mokSamArga mAne che. teo tenA vaDe devalokAdinA kalezanI paraMparA pAmatA thakA saMsAramAM paribhramaNa kare che, paraMtu jo zuddhAtmAnubhUti lakSaNa nizcaya mokSamArganI mAne ane nizcaya kahe che. vyAvRtti bhinna, abhAva vyAvRtta karIne pAcho vaLIne, aTakAvIne, alaga karIne. vyAvRtta thavuM nivartavuM, nivRtta thavuM, pAchA vaLavuM (2) judA thavuM, aTakavuM, rahita thavuM, pAchA pharavuM vyAvRttaatithi saMvibhAganA pAMca aticAra 1. gharanuM kAma adhika hovAthI potAnA hethe dAna na detAM bIjAnA hAthe apAvavuM. 2. AhAranI vastune lIlA pAMdaDAmAM mUkI rAkhavI. 3. AhAranI vastuo lIlA pAMdaDAthI DhAMkavI. 4. muni mahArAjane AvavA. vyAuttapaNe bhinnapaNuM
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ mokSamArga te anuSThAna karavAnI zakitanA abhAvane lIdhe nizcayasAdhaka zubhAnukAna kare, te teo sarAga sammadaSTi che ane paraMparAe mokSane pAme che. Ama vyavahAra ekAMtanA nirAkaraNanI mukhyatAthI be vAkaya kahevAmAM AvyAM. (ahIM je sarAga samyagdaSTi jIvo kahyA te jIvone samyagdarzana to yathArtha ja pragaTayuM che paraMtu cAritra apekSAe temane mukhyapaNe rAga hayAta hovAthI temane "sarAga samyagdaSTi' kahyA che. e samajavuM. vaLI temane je zubha anuSThAna che te mAtra upacArathI ja nizcaya sAdhaka (nizcayanA sAdhanabhUta) kahevAmAM AvyuM che ema samajavuM.) vyatireko:upajavApaNuM tathA naSTa thavApaNuM darzAve che. vyaparopaNa nAza viSamatA :viparItatA, bhayAnakatA, karuNatA vyAvRtta thavuM:judA thavuM, aTakavuM, rahita thavuM, pAchA pharavuM vyavahAra ta5 :je jIvane sahaja zuddha svarUpanA pratApanarUpa nizcayatapa hoya to jIvanA, haTha vinA vartatA anazanAdi saMbaMdhI bhAvone tapa kahevAmAM Ave che. jemAM vartato zuddhirUpa aza te nizcayatA che ane zubhapaNArUpa' aMzane vyavahAra-tapa kahevAmAM Ave che. (mithyATine nizcaya tapa nathI tethI anazanAdi saMbaMdhI zubhabhAvone vaTvahAra-tapo paNa kahevAtA nathI, kAraNa ke jayAM vAstavika tapano sadbhAva ja nathI, tyA te zubha bhAvomAM Aropa kono karavo. varga je karmanA rasanI zakitaonA avibhAga paricchedonA samUharUpa varga che te badhoya jIvane nathI kema ke te pagaladravyanA pariNAmamaya hovAthI potAnI anubhUtithI bhinna che. (2) phaLaprada zakitano aMza (3) pula paramANu atyaMta sUkSma che. amuka cokakasa prakAranA sarakhA pariNAme pariNamelA paramANuonA samUhathI varga thAya che. (4) samAna avibhAga pratiSThadone dhAraNa karanAra pratyeka karma paramANune varga kahe che. karmanA rasanI zakitaonA avibhAga paricchedonA samUharUpa varga. 853 vargaNA je vargonA samUharUpa vargaNA che te badhIya jIvane nathI kAraNa ke te pula dravyanA pariNAmamaya hovAthI potAnI anubhUtithI bhinna che. (2) samAna avibhAga pratirachedonA dhAraka karmaparamANunA samuhane varga kahe che tevA vargonA samUhane varNavA kahe che (3) karmano skaMdha (4). upara mujabanA varganA samUhathI vargaNA thAya che. tevI karmarUpa pariNamavAnI zakitavALI kArmaNa vargaNAo lokamAM sarvatra bharapUra che. (5) varganA samUhane vargaNA kahe che. sajAtIya vastuono samudAya vargaNAo lokamAM anaMta paramANunI banelI vargaNAo che, asaMkhyAta paramANuonI banelI vargaNAo paNa anaMta che. ane (dviaNuka aMdha, triaNuka skaMdha ItyAdi) saMkhyAna paramANunI banelI vargaNAo paNa anaMta che. (avibhAgI paramANuo paNa anaMta che.) vajarSabhanArAthasiMhanana Adi varSabhanArasa,vajanArAya,nAcaya, ardhanArAya, kIlikA athavA asaMprAsAsupATikA saMhanana che te hAMDakAMnI majabUtAInI vAta kare che. varSabhanArAya saMhanana vinA kevaLa jJAna ja thAya ema Ave che ne ? bhAI, nizcayathI to kevaLajJAnanI paryAya potAnA kAraNe thAya che. dravyanA tathA guNanA kAraNe thAya che ema paNa nathI. te paryAyanuM pariNamana, potAnA pakArakathI te rUpe pariNamavAno kALa che tethI thAya che. varSabhanArAya saMhanana nimitta che mATe kevaLajJAna thAya che ema nathI. strIne traNa saMhanana hoya che. ane tethI tene kevaLajJAna thAya nahIM ema zAstramAM Ave che. e to strI paryAyamAM kevaLa jJAna thavAnI yogyatA nathI tethI thatuM nathI tyAre nimitta kevuM hoya che. jenuM tyAM jJAna karAvyuM che. strInuM zarIra che mATe sAdhupaNuM AvatuM nathI ema nathI. paraMtu strIno deha hoya tene AtmAnI pariNatinuM chachuM guNasthAna Ave evI yogyatA ja hotI nathI ema nimittanuM tyAM yathArtha jJAna karAvyuM che. jene pUrNajJAna thavAnuM che tenA zarIranI dazA nagna ja hoya che. vastra hoya ane munipaNuM Ave tathA vastra sahitane kevaLa jJAna thAya e vastranuM svarUpa' ja nathI. chatAM paradravya che mATe kevaLa jJAna nathI ema nathI. bhAre vicitra! eka
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ bAju ema kahe ke vastra sahitane munipaNuM Ave nahi ane vaLI pAchuM ema kahe ke para dravya nukazAna kare nahi! bhAI, munipaNAnI dazA che te saMvaranirjarAnI dazA che. have saMvara-nirjarAnI dazA che te kALamAM vikalpanI eTalI ja maryAdA che ke temAM vastrAdigrahaNano (hIna) vikalpa hoI zake nahi. jethI jene vasra-grahaNano vikalpa che tene te bhUmikAmAM munipaNuM saMbadhita nathI. tethI je koI vasrasahita munipaNuM mAne che tene Asravasahita sAteya tattvanI bhUla che. jethI to zrI kuMdakuMdAcAryadeve kahyuM che ke vastrano dhAgo paNa rAkhIne jo koI munipaNuM mAne ke manAve to te nigodamAM jAya che. (aSTapAhuDa) ahIM kahe che ke saMhananamAtra jIvane nathI. je varSabhanArAya, vajanArAya, nArAya, ardhanArAya, kIlikA, athavA asaMprApta sRpATikA saMhanana che te badhuMya jIvane nathI kAraNa ke te pudgala dravyanA pariNAmamaya hovAthI anubhUtithI bhinna che. varSavuM :tyAgavuM (2) choDI devuM, jatuM karavuM, tarachoDI devuM, tyAgI devuM, manA karavI. varNI :raMga, pAca che. :-kALo, lIlo, pILo, rAto, ane dhoLo (2) raMga (3) pAMca prakAranA varNa che : kALo, lIlo, pILo, rAto ane dhoLo. A badhA pudgala dravyanA pariNAma che. jIva AtmAne koI varNa nathI. (4) varNanA pAMca bhedo che. rAto,pILo, kALo, lIlo ne dhoLo. bAkInA raMgo ekabIjAnA mizraNathI thAya che. (5) pAMca prakAranA che-1. kRSNa (kALo) 2. nIla (AsamAnI), 3. pILo, 4. rAto ane 5. zukla (dhoLo) varNanAma karyuM je karmanA udayathI, zarIrano raMga hoya. raMga = vAna varNAdimaya rAgamaya, rAganA saMbaMdhamaya vIdimAna :varNAdivALo varNAdimAna jIva rAmAdimaya jIva, rAganA saMbaMdhavALo jIva, raMga-rAga bhedamayajIva varNo HanAdi siddha akSarono samUha vartatu raheluM 854 vartanA vartamAna paryAya (2) pariNamana (3) vartamAna paryAya (4) parivartana (5) parivartana kArya vartamAna eTale vyahAra ane trikALa eTale nizcaya. vyahAra te paryAya pUrato che te paryAya vartamAna kSaNa pUratI che. ane akhaMDa svabhAva te trikALa che. te trikALa svabhAva upara dRSTi mUkavI te samyagdarzana che. samyagdarzana pragaTa thatAM dravya ne paryAya banne eka thaI jhAya che. samyagdarzana bhale avasthA che paNa te avasthA jenA upara vaLe che te dravya che. jevuM dravya che tevI paryAya pragaTe che mATe dravya paryAya banne eka thaI jhAya che. vartamAna kALa gocara karIne HvartamAnakALamAM ja vartatA hoya ema jANIne (2) vartamAnakAlamAM ja vartatA hoya ema vartamAna saMyogAbtana dRSTithI AtmAnuM aneka prakAre pariNamana :vartamAna saMyogAdhIna daSTimAM vartamAnakALa :paMcamakALamAM prathama saMhananavAlA jIvone jevuM zukaladhyAna thAya che. tevuM vartamAna kALamAM nathI. A kALamAM bharatakSetramAM vItarAga bhagavAna zukala dhyAnano niSedha kare che. uparAma zreNI tathA ApakazreNI paNa atyAre nathI. tAtparya e che ke paramAtmAnA dhyAnathI aMtarmuhUrtamAM (48 miniTamAM) mokSa thAya che. saMsAranI lAMbI sthiti ghaTADavA arthe vartamAnamAM dharmadhyAnanuM sevana karavuM joIe, ke jethI paraMparAe mokSa paNa maLI zake. dharma -dhyAnanA sevanathI ja zukaladhyAna karavA yogya sAmagrI jIvane maLe ce tethI dharmadhyAna jIvane mahAna upakArI che. vartavuM Hastitva vamAna avadhijJAna je adhijJAna zukalapakSanA caMdranI kaLAnI mAphaka vadhatuM rahe tene vardhamAna kahe che. je avadhijJAna kRSNapakSanA caMdranI kaLAnI mAphaka ghaTatuM rahe tene hIyamAna kahe che. varSa HvadhAro, lAbha, phAyado, zubhadivasa, maMgala divasa, mAMgalika eka vidhi, mAMgalika divasa pahelAno muharta pachIno te te divasa
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ varSaNAo lokamAM anaMta paramANunI banelI varmaNAo anaMta che, asaMkhyAta paramANuonI banelI vargaNAo paNa anaMta che ane dviaNuka skaMdha, triaNuka skaMdha ItyAdi saMkhyAta paramANunI banelI vargaNAo paNa anaMta che. (avibhAgI paramANuo paNa anaMta che.) varavIrya :uttama vIrya varSA :vaSARtu, zrAvaNa ane bhAdaravAmAsanI be mAsanI Rtu. comAsAnI Rtu varAka bicAruM, bApaDuM, kaMgALa, rAMka variSTha :sarvottama valakhAM :akaLAmaNa, mUMjhavaNa, nakAmo prayatna valakhAM mAravA phAMkA mAravA, akaLAvu, muMjhAvuM, nakAmo prayatna karavo. valaNa lakSa lapAdi vikAro kaMkaNa Adi paryAyo. vanaspati sAdhAraNa ane pratyeka vaze pAmo Azraya karIne pAmo vRzitva :bIjAone vaza karavAnI zakita rUpa dharma vase che :aMgIkAra kare che. vastu :sat (2) vastu to dravya-guNa-paryAyamaya che. tyAM vaikAlika Urdhva pravAha sAmAnya te dravya che, sAthe sAthe rahenArA bhedo te guNo che. ane krame krame thatA bhedo te paryAyo che. AvAM dravya, guNa ne paryAyanI ekatA vinAnI koI vastu hotI nathI. A rIte vastu dravyaguNa paryAyamaya hovAthI te upaje che, viNase che ane Take che, ane tethI temAM kriyA (pariNamana) thayA ja kare che. mATe pariNAma vastuno svabhAva ja che. (3) dravya, guNa ne paryAyanI ekatA vinAnI koI vastu hotI nathI, bIjI rIte kahIe to, vastu utpAda-vyaya (4) je vastu samayamAtra che, te sarva kALa che. je bhAva che te che. je nathI te nathI. be prakArano padArtha svabhAva vibhAgapUrvaka spaSTa dekhAya che. jaDa svabhAva ane cetana svabhAva (5) jo vastune pariNAma vinAnI mAnavAmAM Ave to 855 gorasa vagere vastuonA dUdha, dahIM Adi pariNAmo pratyakSa dekhAya che tenI sAthe virodha Ave. (6) Atmavastu, Atma anubhava. vastu ane avasthA vastu vagaranI avasthA na hoya ne avasthA vagaranI vastu na hoya. vastu svataHsiddha che vastu kaho, dravya kaho, padArtha kaho ke cIja kaho- badhAno artha eka ja che. guNa ane paryAya jemAM vase tena vastu kahe che. potapotAnA guNo ane paryAyonuM nivAsadhAma hovAthI chaye dravyonA nAma jIva, ajIva, dharmAsikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa A cha dravyo sanAtana svataH siddha che. bhagavAna AtmA paNa svataMtra dravya hovAthI svataH siddha vastu che. svataH siddha vastu akAraNa -pariNAmika dravya hovAthI teno koI kartA nathI.jagatanI anya vastuo paNa svataH siddha hovAthI AtmA paNa temano kartA nathI. vastu sata hovAthI svayaM utpAda-vyaya-dhrauvyayukata pariNAmasvabhAvavALI potAnuM astitva potAthI ja dharanArI ane anyanA kAraNa kAryapaNAthI rahita che. vastu svarUpa heya. upAdeya tattva vasaMta Rtu phAgaNa ane caitra be mAsanI Rtu, zizira -pAnakhara pachInI vRkSone navapallavita karanArI Rtu. caitra vaizAkhanI atyAranI Rtu. vastugate vastunI prAptirUpa vastutaH :nizcayathI vastutva :prayojanabhUta svAdhIna svabhAvapaNuM, kArya karavAmAM potAnuM samarthapaNuM. (2) prayojanabhUta svAvIna sva kArya karavAmAM potAnuM samarthapaNuM. vastutva guNa :dareka dravya niraMtara potAnI ja prayojanabhUta kriyA kare che, tethI koI dravya eka samaya paNa potAnA kAma(kArya) vinA nakAmuM hotuM nathI- ema vastutva guNa batAve che. (2) dareka padArthamAM vastupaNuM nAme guNa che. dareka padArtha potAnImeLe prayojanabhUta kriyA pote ja karI zake che. dareka vastu potAnI pravRtti potA vaDe kare che. e nyAye AtmAnI dareka pravRtti AtmA
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ kare, jaDa paramANuM vagere potAnI kriyA pote kare, temAM koInI madada nathI, mATe dehanI kriyA jIvanI madada vagara svataMtrapaNe deha kare che. dehanI kriyA dehamAM rahelA paramANa svataMtrapaNe kare che, temAM AtmAnuM kAraNa nathI. e rIte AtmAnI kriyA AtmA ane jaDa dehAdinI kriyA jaDa kare che, paNa ajJAnI mAne ke huM paranuM kAMI karI zakuM te kartApaNAnuM ajJAna che. para cIjanI kriyA trikALa, traNa lokamAM koI AtmA karI zake nahi. (3) je zakitanA kAraNathI dravyathI dravyamAM arthakriyA hoya tene vastutva guNa kahe che. jema ke ghaDAnI arthakriyA jaladhAraNa che. (4) je zakitanA kAraNathI dravyamAM artha kriyA karavApaNuM hoya tene vastutva guNa kahe che. jema ke ghaDAnI arthakriyA jaLa dAraNa AtmAnI arthakriyA -jANavuM vagere. (5) je zakitanA kAraNathI dravyamAM arthakriyA karavApaNuM hoya tene vastutva guNa kahe che. jema ke ghaDAnI artha kriyA jaLa-dhAraNa, AtmAnI arthakriyA jANavuM vagere. koI dravya eka samaya paNa potAnA kAma (kArya) vinA nakAmuM hotuM nathI ema vastutvaguNa batAve che. vastunuM tattva yathArtha svarUpa vastunA svarUpano nizcaya kyA prakAre karavo ? :uttara : vastunA svarUpano nizcaya A pramANe karavo ke- A jagatamAM huM svabhAvathI jJAyaka ja chuM ane mArAthI bhinna A jagatanA jaDa-cetana samasta padArtho te mArA zeyo ja che. vizvanA padArtho sAthe mAtra zeya-jJAyaka saMbaMdhathI vizeSa kaMI paNa saMbaMdha mAre nathI, koIpaNa padArtha mAro nathI ne huM koInA kAryano kartA nathI. dareka padArtha potAnA svabhAva sAmarthyathI ja utpAda-vyaya-dhrauvyasvarUpe pariNamI rahyo che. tenI sAthe mAre kAMI ja saMbaMdha nathI. je jIva Avo nirmaya kare te ja 5ra sAtheno saMbaMdha toDIne nija svarUpamAM upayogane joDe, eTale tene ja svarUpamAM caraNarUpa cAritra thAya. A rIte cAritra mATe pahelAM vastusvarUpano nirNaya karavo joIe. vikalpathI nirvikalpa thavAmAM vikalpa rokato nathI paNa aMdara DhaLavA yogya puruSArtha karato nathI. 856 vikalpane toDavo nathI paDato paNa svarUpamAM DhaLavAno puruSArtha ugra thatAM vikalpa sahaja tUTI jAya che. vatano svabhAva tene anukuLa hoya, pratikuLa na hoya zuM kahe che ? bhagavAna AtmA svataHsiddha vastu che, teno svabhAva-sahaja jJAna, sahaja AnaMda, sahaja zAMti, sahaja vItarAgatA vagere tenA guNa svabhAva - tene anukULa hoya. guNa svabhAva trikALa suddha hovAthI vikAra ne duHkhamaya hoya nahi. svabhAva kadI pratikULa hoya nahi eTale ke paryAyamAM svabhAvathI viruddha je vibhAva utpanna thAya che te AtmAnuM mULa svarUpa nathI. jovuM, jANavuM te to AtmAnA darzana-jJAnamaya sahaja svabhAva che. te zuM AtmAne pratikULa hoya ? dravya svabhAva hameMzAdravyane anukULa ja hoya. ahA! Avo upadeza ! Avo mArga! bhArI! tuM paNa eka vastu cho ne ! vastu hoya tene tenA jJAna ane AnaMda Adi svabhAva anukULa ja hoya, pratikULa na hoya. vastabheda bhinnavastuo. (2) (pAtrabhedathI) pAtranA bhedathI. (jema bIjA tenAM te ja hovA chatAM bhaminI viparItatAthI niSpattinI viparItatA hoya che(arthAt sArI bhUmimAM dhAnya sAruM pADe che ane kharAba bhUmimAM dhAnya kharAba thaI jAya che athavA pAkatuM ja nathI ) tema prazastarAga svarUpa zubhopayoga teno te ja hovA chatAM paNa pAtranI viparItatAthI kuLanI viparItatA hoya che, kema ke kAraNanA bhedathI kAryano bheda avazyabhAvI (anivArya che. (3) pAtratAbheda, pAtranI viparItatA (4) bhinna vastuo vastusthiti:vastunA svarUpanI maryAdA vistAra saMtoSAtmaka vistArAtmaka ke saMkSepAtmaka vasatikA :prAcIna samayamAM nagara-gAmonI bahAra dharmAtmAjana munione utaravA mATe- ArAma mATe athavA sAmAyika Adi karavA mATe jhUMpaDI karAvI detA, tene vasatikA kahetA hatA. aneka nagaromAM vasatikAo Aja paNa jovAmAM Ave che. vasamuM :AkaruM, vikaTa. vasavAyAM kAma karanArA, kArIgara varga
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ 857 vasA:carabI, meda kahevAya che. jema ke ailaka zabdano artha agiyAra pratimAdhAraka, je zabda vahana kare che :TakAvI rAkhe che potAno artha potAnI ja vyutpatti dvArA batAvI zake te yaugika kahevAya che. vahoravuM svIkAravuM, ALa jevuM, mAthe uThAvI levuM, annanI gocarI karavI, vyavahAra jema ke jina zabdano artha samyagdaSTi athavA aeta. je zabda potAno artha karavo, levaDa devaDa karavI, saMgharavuM vyutpatti dvArA paNa batAvI zake ane te arthamAM rUDha paNa hoya te yogarUDhi vAkyAMtara bIjI rIte. kahevAya che. jema ke tIrthaMkara zabdano artha (covIsa) tIrthaMkara. (2) zabdanA vAgartha vacana ane padArtha kathanano paramArtha-satyArtha, zabdanA kathanano mahAna Azaya. vAgIzvara vA+Izvara =vacananA Izvara. savaoNga pragaTatI odhvani-divyadhvani vAMchavuM : abhilASA karavI, IcchA karavI. prabhu! Apane ja hoya che. (2) brahmAne athavA bRhaspatine vAgIzvara vAMchA IcchAnA artha tarIke "kAma" zabda vaparAya che. temaja paMcendriya viSayanA artha (arthAt vANInA adhipati) kahevAmAM Ave che. zrI jinabhAgavAna ' tarIke paNa vaparAya che. va.212 divyavANInA makAzaka hovAthI temane ahIM vAgIzvara kahyA che. vAMchA :abhilASA, IcchA (2) IcchA, kAmanA, vAMchanA, abhilASa (3) IcchA vAcaka kahenAra (2) zabdo, sAkara zabda teno vAcaka che. (3) te zabda che. (4) vAMcho IcchA, kAmanA padArtha (5) zabdo vANiyAveDA taDajoDa, bAMdhachoDa vAstha : vANIthI kahevAvA yogya (2) vacanagocara, vANIthI karI zakAya evo. (3) eka vANiyAne eka kaNabI pAse pAMca hajAra rUpiyA leNA hatA. vANiyAne vacana, zabda. manamAM khyAla hato ke kaNabInI be hajAra rUpiyAthI vadhAre cUkavavAnI zakita vAMcchA :icchAnA artha tarIke "kAma"zabda vaparAya che, temaja paMcendriya viSayanA artha nathI.chatAM vANiyAe kahyuM ke pUrA pAMca hajAranI eka pAI ochI levI tarIke paNa vaparAya che. nathI. kaNabIe kahyuM ke eka hajArathI vadhAre eka pAI devI nathI. vANiyAne vaMzanA :chetaravuM, ThagavuM, amAhAbhya to khabara hatI ke kaNabI peTI-paTArA, gharavakharI vece topaNa be hajArathI vAcya kahevAlAyaka (2) padArtha, "sAkara" padArthavAcya che. (3) vastu, padArtha (4) vadhAre te ApI zake tema nathI. chevaTe rakajhaka karIne AduM-pAchuM karatAM baMneya te padArtha che. (5) padArthanuM svarUpa (6) vacanathI jANI zakAya tevo, be hajAramAM patAvavA taiyAra thaI gayA. tyArathI vANiyAveDAnI kahevata thai vacanagocara. (7) bhAva vAMcayamIdro vAcaMyamI =muni, mauna sevanAra, vANInA saMyamI-muniomAM vANI vacana vargaNA, bhASA vargaNAnA paramANuo (2) koI kaheze ke vANI jo pradhAna arthAt jinadevo, mauna sevanArAomAM zreSTha arthAt jina devo, enI meLAe bolAtI hoya to IcchA pramANe barAbara vyavasthita kema vAsaMyamIomAM IndrasamAna arthAt jinadevo. (2) vAcaMyamI eTale bolAya che ? ADI avaLI kema bolAtI nathI ? vANInA yamIomAM Indra,vANInA maunamAM Indra. vANImAM mauna dharanArA uttara : tenuM kAraNa e che ke bolavAnI IcchAne , jJAnene ane vANIne evA je munivaro te ane teomAM Indra eTale ke jinado. nimitta-naimitika saMbaMdha che. jevI IcchA hoya, jevuM jJAna pariName, te prakAre vAcyArthI zabdonA vAcyArtha traNa prakAre che. - rUDhithI, yogathI ane yogarUDhithI. je vANI pariName evo lagabhaga nimitta-naimitika saMbaMdha che. to paNa koI zabda potAno artha potAnI vyutpatti dvArA batAvI na zake , te rUDhithI | koIno kartA nathI. badhAM dravyonI paryAya svataMtra pariName che. gaI.
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ vAta pavana vAtacIta vAda vAtane khIle bAMdho :vAtane nakakI karo. vAtula :vAtoDIA vAtavaya vAtAvaraNa. vAtsalyaaMga :mokSasukharUpa saMpadAnA kAraNabhUta dharmamAM, ahiMsAmAM ane badhAya sAdharmIjanomAM satata utkRSTa vAtsalya athavA prItinuM AlaMbana karavuM joIe. vAtsalyatA HsamyagdarzananuM sAtamuM aMga che. gAya jema navA jaNelA vAchaDA upara prema rAkhe tevo bhAva jinamArga ane sanmArge cAlanAra samakitI, vratI, muni, ArthikA, Adi pratye rAkhe. tana,mana,dhana,dharma,arthe jANe te vAtsalyatA nAme sAtamuM aMga che. vAda :varNa(akSara) (2) vacana vAnagI jamUno, vAnakI vAMkaLa tattva vagaranuM, nirarthaka, nirupayogI, nakAmuM, mUrkha, vivekavagara kharca karyA karanAruM, uDAu. (2) asthira svabhAvanuM, vikaLa, bolTe baMdha vinAnuM. (3) asthira svabhAvanuM, vikaLa, bolyuM baMdhAya nahi tevuM viveka vagara kharca karyA karanAruM, uDAu, tattva vagaranuM, nirartaka, nirupayogI, nakAmuM, mUrka, vAmana saMsthAna HzarIra ghaNuM ja ThIgaNuM hoya tene vAmana saMsthAna kahe che. (2) je karmanA udayathI, vAmaNuM (ThIMgaNuM) zarIra hoya. vAyukAyika jIvomAM utkRSTa Ayusthiti H3 hajAra varSa uparanA cAremAM bAdarakAyanI utkRSTa bhavasthiti = 70 kADAkoDI sAgaro paDe. vAyado karavo HTalle caDAvavuM, nirutsAha batAvavo. vArya :AtmabaLa vALo :(eka jAtanuM jatu) vAva-kUvAnA pANImAM hoya che. je pIvAthI pagamAM lAMbo tAtaNo nIkaLe che. 858 vAstu ghara, raheThANa, nivAsasthAna, Azraya, bhUmi (2) makAna, ghara. (3) gRhAdi bAMdhavAnI jagA. (4) ghara, makAna, havelI vagerene vAstu kahe che. vAstavamAM kharekhara vAstavya sukha HrahevAlAyaka kAyamI sukha, avinAzI sukha vAstavika dRSTi dravya daSTi, nizcaya dRSTi, abheda STi vAsanA valaNa, kalpanA, abhiprAya (2) IcchA, laganI, kAmanA (3) Asakita (4) valaNa, kalpanA, abhiprAya (5) abhiprAya, valaNa (6) bhAvanA, saMskRtine prApta. (7) avhiAya, valaNa, kAmanA, IcchA, laganI. (8) abhiprAya, valaNa vAMsanAM kramavartI parvo :eka gAMThathI bIjI gAMTha sudhIno bhAga, kAtaLI vAsita :saMskArita (2) saMskArelI, vAsanAne prApta. (3) saMskArita, bhAvita (4) saMskArita vAsita bodha AdhAra Hkubodha svarUpa, abodha svarUpa vikaTa :bhayAnaka, bhaMyakara, vikarALa, vikarALa, kaThina, bihAmaNuM, agharuM, durgama (pAchaLanA vivikatanA arthanA anusaMdhAnamAM levAnuM che) bhAvarUpa svAdhyAya vinayAdi bhAvarUpa ane nirati cAra vratAdi bhAvarUpa vyApAra bhUmikAnusAra hoya che tathA koI kAraNe upAdeya bhAvono (vyavahAre grAhya bhAvono) tyAga thaI jatAM ane tyAjaya bhAvonuM upAdAna arthAngrahaNa thaI jatAM tenA pratikArarUpe prAyazcittAdi vidhAna paNa hoya che.) (2) durgama, agharuM, kaThina, bhayAnaka, bhayaMkara, vikarALa, bihAmaNuM (3) muzkela, durlabha (4) vasamuM, AkaruM. (5) vasamuM, AkaruM, kaThina, durghaTa. vikRta HvikAra pAmeluM, bagaDI gayeluM, AkAra palaTI gayo hoya tevuM, beDoLa, kadarUpuM (2) beDoLa avasthA vikRtibhUta HvikArabhUta.(duHkha vikArabhUta che, svabhAvabhUta nathI,) vikathA srIkathA, bhojanakathA, dezakathA, ane rAjayakathA e cAranI azubha bhAvarUpa kathA te vikathA che. (2) chAstha munine dhArmika kathAvArtA karatAM paNa nirmaLa caitanya vikalyukata thavAthI aMze malina thAya che, tethI te dhArmika kathAne paNa
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikathA eTale ke zuddhAtma dravyathI viruddha kathA kahI che.1513 (3) chadyastha munine dhArmika kathAvArtA karatAM paNa nirmaLa caitanya vikalpayukata thavAthI aMze malina thAya che. tethI te dhArmika kathAne paNa vikathA eTale zuddhAtmadravyathI viddha kathA kahI che. (4) cAra che. (9) zrIkathA (9) bhojanakathA, (9) dezakathA, (9) rAjakathA, (5) khoTI kathA, saMsAranI kathA, te cAra prakAre cheH- strIkathA, bhojanakathA, dezakathA, rAjakathA viThThala khinna, duHkhI, gabharAyeluM viDiyA vikAra, vikRti (2) vikAra, vikriyA. (3) pariNamana vikA vyAkuLa, vidvaLa, bhayabhIta, gabharAyeluM, gAbha, zakitavinAnuM, asamartha (2) zarIra rahita (3) vyAkuLa, vihavaLa, zakita vinAnuM, asamartha, gAbharuM, bhayabhIta, gabharAyeluM, svabhAvathI chUTI javuM. (4) zarIra rahita =azarIra. (5) aMza vikala paramArthika pratyA :je rUpI padArthane, koinI sahAyatA vinA spaSTa jANe. vikatrayajIva : vikalatA maMdatA, zakitahInatA vikalendriya be, traNa ke cAra IndriyavALA jIvo. (2) be Indriya, traNa Indriya ane cAra IndriyarUpI jIvo-jema ke IyaLa, kIDI ane bhamaro ItyAdi (vikasendriya). vikalpa rAga (2) paranimittaka rAgadveSa (3) virodha (4) para nimittaka rAgadveSa (5) rAga-dveSa -IcchA (6) rAga (7) tarka, vitarka, saMdeha, anizcaya, viparita ke viruddha kalpanA ke vicAra. (8) zeyonA bhedathI jJAnamAM bheda mAluma thayo tene vikalpa kahe che. zeyanA bhedathI jJAnamAM bheda mAlUma paDe che e anaMtAnubaMdhIno vikalpa che. anekane jANavArUpa paryAya to thaI che potAthI ane kharekhara to jJAna ekarUpe rahIne potAne jANe che. ekapaNAmAM anaMtapaNuM-khaMDapaNuM thaI jhAya che ema nathI, chatAM zeyanA bhedathI jJAnamAM khaMDa-bheda mAlUma paDavo e vikalpa che. AvA saMkalpavikalpathI bhagavAna AtmA bhinna che. samyagdarzana thatAM arthAt pUrNa svarUpano anubhava thatAM 859 saMkalpa-vikalpa nAza pAmI jAya che. AvA AtmasvabhAvane pragaTa karato zuddhanaya udaya pAme che. (9) avaLI mAnyatA; khoTI samajaNa; UMdhu samajavuM. vikalpa rAgano aMza (2) bheda, rAga. (3) rAga (4) pakSapAta (5) vikalpa te vizeSamAM bhUla, te caritramoha che. jJAnathI dehAdika aneka soyogonA pheraphAra jaNAya che temAM paraNeyo palaTatAM huM khaMDakhaMDa rUpe thaI gayo, huM janmayo, vRddha thayo, mane roga thayo, dehamAM ja kAMI kriyA thAya te mArI avasthA che ema mAnI paramAM ThIka-akIka bhAva5Ne puNya-pApanI vRtti UThe te aneka bhedarUpa huM chuM evo vikalpa (vizeSa AcAra) te cAritramoha che. nimitta tathA rAgAdirUpe huM chuM ema paramAM aTakavuM, rAgamAM ekAgra thavuM te anaMtAnubaMdhI kASAyarUpa cAritramoha che. (6) caitanya AtmAnA jJAnanI svacchatAmAM je kAMI dUra ke najIkanI para cIja jaNaAya tenI avasthAmAM pheraphAra thAya te jANe mane ja thAya che, evI mAnyatA35 vartana te vikalpa che. (7) jJAnamAM zubhAzubha rAgathI bheda paDe che. te vikalpa che. te vikalpa kRtrima che, kAraNa ke kSaNe kSaNe para nimitte thato navo bhAva che. bhedarUpa bhAva che. sahaja ekRtrima bhAva nathI. (8) paranimittaka rAga-dveSa (9) jJAnanI paryAyamAM zeyano bheda mAlUma paDavo e vikalpa rAga che. (10) ciMtana (11) brAnti (12) avaLI mAnyatA, khoTI samajaNa, UMdhuM samajavuM. (13) bheda, rAgano aMza. (14) bhedanuM lakSa (15) aneka navikalparUpa jJAnanA paryAya. (16) huM sukhI chuM, huM duHkhI chuM, ItyAdi cittagata harSa-viSAda Adi pariNAma te vikalpa che, rAgAdi vibhAva bhAva. (17) rAga mizrita vicAra, bheda (18) tarka vitarka, anizcaya, saMdeha, viparIta ke viruddha kalpanA, rAga,paMcamahAvratano rAga. (19) bheda (20) rAgano aMza, para nimittaka rAga-dveSa. (21) tarka-vitarka, anizcaya, saMdeha, viparIta ke viruddha kalpanA. (22) rAga, mizrita vicAra (23) tarkavitarka, anizcaya, saMdeha, viparIta ke viruddha kalpanA ke vicAra (24)
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ prazna : Atmadravya vikalpanaye bALaka, kumAra ane vRddha evA eka puruSanI mAphaka | savikalpa che. ahIM vikalpano artha zuM samajavo joIe ? uttara : ahIM vikalpano artha bheda che. jema eka puruSamAM bALaka, kumAra ane vRddha evA bheda paDe che tema bhedanayathI AtmA guNa-paryAyanA bhedavALo che. vastumAM anaMta guNo che. temane paraspara kathaMcita bheda che ane tenI kamekrame thatI paryAyomAM paNa paraspara bheda che. vastumAM darzana, jJAna,cAritra ItyAdi je bheda che tene vikalpa kahevAya che. vikalpa eTale rAga nahi paNa vikalpa eTale bheda eka AtmA ja eka samayamAM bhedavALo che. vikalpanayathI jotAM AtmA anaMta guNa-paryAyonA bhedapaNe bhAse che, evo teno dharma che. vikalpa buddhi bhramavaza samajaNa (2) bhramavazA, bhrAnta buddhi. vikalpI nya :vikalpa rahita vikalpanaya :bhedanAya. vikalpaNa karA-dveSa, kAma-krodha-mAna-mAyA-lobhAdi vikAro -maLono abhAva vikApratyakSa ekadeza pratyakSa (2) adhUrA pratyakSa vikalpalANAni :bheda svarUpa jenuM lakSaNa che evA. vikalpo :bhedo. vikalparUpe=bhedarUpe viThThalabhAvagabharATa, udvega vikallava:khinna, duHkhI, gabharAyeluM. vikagvatA :asthiratA, vikaLatA vikaLa :khaMDita, apUrNa (2) vyAkuLa, vihaLa, bhayabhIta, gabharAyeluM, ghAbha, zakita vinAnuM, asamartha (3) zakita vinAnuM, asamartha, vyAkuLa, vighaLa, bhayabhIta, gabharAyeluM, gAbharuM, apUrNa, aMza (4) khaMDita, apUrNa (5) khAmIvALuM (6) vihaLa, svabhAvasmRta (7) vibavaLa, vyAkuLa, khaMDita, apUrNa, asamartha, bahAvaruM. (8) vikala= khaMDita, apUrNa, asamartha, vihvaLa, vyAkuLa (9) khAmI vALuM vikaLa zAna :apUrNa jJAna (mati-zrutAdi jJAna) vikaLatA vihavaLatA, vyAkuLatA, khaMDita, apUrNa, asamarta, AturatA. (2) muzkelI vikaLapaNe apUrNapaNe, aMze vizopa :avarodhe (2) aDacaNa, vAra, vilaMba, asthiratA, mUjhavaNa. (3) vikalpa, bAdhA, aDacaNa, naDatara, asthiratA, mUjhavaNa, vilaMba viNima :vyagra vikSobha :khaLabhaLATa, kSobha. vikAra :vikAranI paryAya potAnA SakAraka -kartA,karma karaNa,saMpradAna, apAdAna, adhikaraNathI thAya che. kema ke kartA, karma Adi zakita dravyarUpa ane guNarUpa che to paryAyamAM paNa uddhAraka pariNamana che. eka samayanI mithyAtvanI paryAyano kartA mithyAtva, enuM karma mithyAtva, enuM karaNa mithyAtva, enuM saMpradAna mithyAtva ane enA apAdAna ane adhikaraNa mithyAtva che. mithyAtvanuM kartA Adi jaDa karma nathI ane jIvanA dravya-guNa paNa nathI, kema ke jaDa karma para che ane dravya-guNa trikALa zuddha che. AmAM nimittano ane nizcaya-vyavahArano khulAso AvI jAya che. (2) dravya-guNamAM vikAra nathI paNa paryAyamAM tevo dharma che, te paryAya paNa jIvanuM svatattva che. audayikAdi pAMce bhAvo jIvanuM svatattva che. vikAra= koIpaNa padArthanI asala sthitimAM thatAM parivartanarUpa pheraphAra mAnasika ke zArIrika uttejanA, manano parivartanAtmaka guNa (3) vizeSa kArya-jIvanI paryAya, vikAra-doSa (4) pheraphAra, pariNAma vastu sarvathA kSaNika hoya to je pUrve jovAmAM (jANavAmAM) AvI hatI je ja A vastu che, evuM jJAna na thaI zake. (5) parAdhInatA (6) mAnasika ke zArIrika uttejanA, IcchA (7) bAdhaka bhAva (8) vikRti, karmAdhIna upAdhi, koIpaNa padArtha pratyenI lAgaNI thaI Ave te badho vikAra che. (9) doSa (10) vikAra para nimittano saMyoga pAmIne thAya che. nimitta AdhIna pote thatAM vikArabhAva potAnI avasthAmAM dekhAya che. potAnA svabhAvamAM joDAvAthI eTale ke sthira rahevAthI vikAra utpanna thAya nahi. karma te saMyogI vikArI pulanI avasthA che. te tarapha valaNavALo bhAva te
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ 861 vikArI jIva-bhAva, pudgala karma pradezomAM joDAvAthI utpanna thAya che. jaDa karma parANe vikAra karAvI zake nahi paNa pote potAne bhUlI, pote pudgala pradezamAM sthita thAya che. rAga dvArA pote paravalaMbI bhAva kare che. karma jIvane bagADyo nathI paNa pote azuddhatA dhAraNa kare. tyAre karmanI hAjarIne nimitta kahevAya. mATe baMdhAvuM ke mukata thavuM te potAnA bhAvane AdhIna che. (11) vibhAva pariNamana (12) pheraphAra, parivartana, zArIrika ke mAnasika bagADa. (13) vikAranuM pu janya kahyo che ne ? hA , kahyuM che. tyAM vikAra to aupAdhikabhAva che, pulanA nimittanA saMge utpanna thAya che ane nija cidAnaMda svabhAvanA saMgamAM rahetAM te nIkaLI jAya che. to svabhAva daSTinI apekSAe tene pugalajanya kahyo che. jIvane rAga thAya che. te kharekhara kAMI pulakarma kare che ema nathI, paNa jIva jayAre pulakarmanA nimittane AdhIna thaI pariName che tyAre rAga utpanna thAya che, ane svadravyane AdhIna rahI pariNamatA rAga nIkaLI jAya che. (rAga utpanna thato nathI, mATe te rAgAdi bhAvone svabhAvanI mukhyatAthI paudagalika kahyA che kema ke teo svabhAva bhAva nathI. bhAI! jayAM je apekSA hoya te yathArtha samajavI joIe. (14) vibhAvapariNamana, karmabhanita pariNamana. (15) parAvalaMbana (16) pula paramANamAM be prakArano vikAra thA? che, eka prakAra to eke paramANuM bhegA thaIne skaMdha thAya che te vikAra che ane jIvanA vikAra bhAvanuM nimitta pAmIne pula paramANu karma skaMdhapaNe pariName che te bIjA prakArano vikAra che. tema AtmAmAM karmanI apekSA taraphanA be prakAranA bhAva thAya che. karmanA nimittAdhIna thaIne, je udayabhAva-vikArI bhAva thAya che te jaDa karmano aMdha thAya che tenA sAmo levo ne bIjo bhAva upazama zrayopazama zrAvikabhAva thAya che te paramANu paramANu bhegA thaIne vibhAva thAya che tenA sAmo levo. te uparAMta, kSayopazama ane kSAvikabhAvamAM karmanA abhAvanI apekSA che te apekSAe tene vibhAvabhAva kahyo che. jema pulamAM be jAtanA vibhAva che tema AtmAmAM paNa A prakAre be jAtanA vibhAva che. pudgala karatAM AtmAno svabhAva viruddha jAtano che mATe bIjI jAtanA be vibhAva lIdhA, AtmAmAM je be vibhAvabhAva lIdhA temAM ekamAM karmanA nimittanI hayAtInI pekSA che ane bIjAmAM karmanA nimittanA abhAvanI apekSA che, ekamAM astinI apekSA che ane ekamAM nAstinI apekSA che. (17) para saMyoga AdhIna vikArabhAvanuM kartA bhokatApaNuM vyavahArathI ajJAnI jIvane che. paNa vikAra mAruM svarUpa nathI, svabhAvanA bAna vaDe sthiratAthI te vikAra TALI zakAya che. saMyogAdhIna vikArI avasthA vartamAnamAM che tema jANavuM te vyavahAranayanI apekSA che. pote jayAre vikArI bhAva kare tyAre vikAra thAya che. te vikAra kSaNika avasthA pUrato che. nitya svabhAvanI dRSTithI je teno dhaNI thato nathI, tene potAno svabhAva mAnato nathI te jJAnI che. avasthA daSTine gauNa karI ekarUpa yathArtha vastu svabhAvane lakSamAM le to nizcaya samyagdarzananI prApti thaI apUrva AtmabhAna thAya che. ane ekAMta pakSanI mAnyatA TaLI jAya che. (18) bALaka bhAva (19). prazna - rAga jeTalo thAya che te nAza pAmIne aMdara jAya che ne ? paryAyano vyaya to thAya che. to vyaya thaIne kayAM jAya che? jo aMdara jAya che to vikAra aMdara gayo ke nahIM ? uttara :- bhAI! vikAra aMdara dravyasvabhAvamAM nathI. paryAyano je vyaya thayo che te pAriNAmika bhAvamAM yogyatArUpa thaI gayo che. vartamAnamAM vikAra je pragaTa che te udayabhAvarUpa che. paraMtu jayAre teno vyaya thAya che tyAre te pAriNAmikabhAve thaIne aMdara jAya che. evI ja rIte kSayopazamabhAvanI paryAya paNa vyaya pAme che ane bIje samaye bIjI paryAya utpanna thAya che. paraMtu pahelAno bhAva vyaya pAmIne gayo kayAM ? vaLI te aMdaramAM kSayopathIma bhAve che? nA, te pariNAmikabhAve aMdara vastumAM che. vikAra ane vibhAva:dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya ane kALa te cAra dravya to chUTAM che, eka ja prakAre che, temAM vikAra thato nathI ane pudgala paramANumAM be prakArano vikAra thAya che. eka prakArato e ke paramANu paramANu bhegA thaIne skaMdha thAya che. te vikAra che ane jIvanA vikArabhAvanuM nimitta
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAmIne pula paramANu karma skaMdhapaNe pariName che te bIjA prakArano vikAra che. tema AtmAmAM karmanI apekSA taraphanA be prakAranA bhAva thAya che, karmanA nimittAdhIna thaIne je udayabhAva-vikArIbhAva thAya che te jaDa karmane aMdha thAya che tenA sAme levo ne bIjo bhAva upazama, kSayopazama, kSAyikabhAva thAya che te paramANu paramANubhegA thaIne vibhAva thAya che tenA sAmo lo. te upazama, kSayopazama ane kSAyika bhAvamAM karmanA abhAvanI apekSA che te apekSAe tene vibhAva bhAva kahyo che. jema pulamAM be jAtanA vibhAva che tema AtmAmAM paNa A prakAre bIjI jAtanA be vibhAva lIdhA. AtmAmAM je be vibhAva bhAva lIdhA temAM ekamAM karmanA nimittanI hayAtInI apekSA che ane bIjAmAM karmanA nimittanA abhAvanI apekSA che. ekamAM astinI apekSA che ane ekamAM nAstinI apekSA che. abhAva bhAva apekSita che, mATe te bhAva paryAyamAM samAya che, dravya, guNa ane nirapekSa kAraNaparyAya e traNe dravyadRSTimAM samAya ce. dravyadRSTi ane paryAyadaSTi te banne thaIne AkhuM pramANa thAya che. udayabhAva, upazamabhAva, yopazamabhAva, kSAvikabhAva, e cArane koI ThekANe zAstramAM vibhAvabhAva kahyA che, upazamabhAva, kSayopazamabhAva, kSAvikabhAvane gauNa karI paranI apekSA vagarano ekalo svabhAvabhAva che tene zAstramAM pAriNAmika bhAva kahyo che.-jJAyakabhAva kahyo che. je pariName che te kartA che. avasthAmAM jhe. badalanAro che te pote AtmA che, rAga -dveSa ane vikArIbhAve thanAro ajJAnI AtmA che, upayoga abhAnarUpe thaIne pariNamyo che, aMdara nirmaLatA bharI che temAMthI paryAya ve che paNa daSTi UMdhI che tethI paryAya malina thaI jAya che, teno ajJAnI kartA thAya che. baMdha-mokSa paNa vyavahAre che paraMtu paramArthe to baMdha -mokSa paNa nathI, vyavahAranayanuM jJAna karIne zuddha dravyArthikanayane AdaraNIya gaNIne zuddha dravyArthikanayanA viSaya upara ArUDha thaIne vyavahAra eTale azuddha pariNatino abhAva thAya che. azuddha dravyArthika eTale azuddha avasthA AtmAmAM thAya che te apekSAe azuddha dravyArthikanaya kahI che, te apekSAe AtmAne vikArano kartA paNa kahyo che, vartamAna upayoganI avasthA vikArI hovAthI te vastuno aMza vastumAM gaNIne AtmAne azuddhanaye vikArano kartA kahevAmAM Ave che, upacArathI kahevAmAM Ave che ke AtmA azuddha che. traNa prakAranA pariNAmavikAranuM kartA paNuM hoya tyAre, te avasthA hoya te vakhate karmanA rajakaNo enI meLAe ja karmarUpe pariName che teno AtmA kartA nathI. zuddha dravyArthikanayanA viSayamAM rAga-dveSanuM karavuM ke rAga-dveSanuM TALavuM te kAMI na Ave, jo ke dravyArthikanayano vijaya karatAM rAga-dveSa TaLI jAya kharA, paNa zuddha dravyArthikanayano viSaya rAga-dveSane TALavAno nathI paNa akhaMDa dravyane ja lakSamAM levAno che. zuddha dravyArthika eTale zuddha dravya ja jevuM prayojana che, paryAya jenuM prayojana nathI. paryAya to paryAyArthikanayanuM prayojana che. A vAta jhINI che paNa tene ogALavI joI. A vAta kaThaNa hoya to kama ogALavI joIe, teno vicAra kare, manana kare, tenI aMdarathI dhagaza thavI joIe. tenA khapI thavuM joI tyAre A vAta samajAya tevI che. gAthA 90 samayasAre. vikAra thavAnuM kAraNa karma sUkSma paramANuM che temAM be prakAre nimitta-naimittika nIvaDavAnI avasthA che, jIvane vikArI bhAva karavAmAM nimitta kAraNa aMdaranuM dravyakarma che ane zarIra Adi no karma bAhya kAraNa che. pote vikArI bhAva kare to saMyogamAM nimitta kAraNano Aropa che, avikArIbhAve pote sthira rahe to karmane abhAvarUpe nimitta kahevAya che. nimittanI apekSA vinA ekalo TakI rahe tene svabhAva kahevAya. karmanA saMyoga AdhIna vikArI thavA yogya avastA jIvamAM na hoya to traNa kALamAM vikAra thaI zake nahi paNa vikArIpaNuM svabhAva nathI. vikArI thavAnI yogyatA te kSaNika avastA hovAthI badalAvI zakAya che ane svabhAva dharUva ekarUpa ja TakI rahe che. jayAM sudhI vikAranA nAzaka svabhAvanI pratIti jIva na kare tyAM sudhI vikAranuM kartApaNuM che. jane puNyanI mIThAza che te ajJAnI jIvamAM junAM karmanA
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimitte vikArI thavAnI ane je karmapaNe thavAnI taiyArI vALA rajakaNo che | tene karmarUpa thavAmAM nimittarUpa nIvaDavAnI yogyatA te ja jIvamAM che ema jIvanI eka ja vikArI avasthAmAM be apekSA Ave che. (1) vikArIpaNe thanAra (2) vikAra karanAra. jagatamAM anaMta rajakaNo paDyA che te badhA AtmAne vikArarUpa thavAmAM nimitta thatA nathI. paNa pUrve je rajakaNo karmapaNe baMdhAyAM che te junAM karmono saMyoga jIvane zubhAzubha bhAva thAya tyAre nimittarUpa kahevAya che. ane jIvanA vartamAna rAgadveSanuM nimitta pAmIne je paramANumAM baMdha thavAnI yogyatA hoya che te navAM karmarUpe baMdhAya che. jIvane vikAra karatI vakhate mohakarmanA paramANuonI udayarUpa pragaTa vistA nimitta che. enA saMyoga vinA vikArI avasthA thAya nahi paNa te nimitta vikAra karAvatuM nathI. jo nimitta vikAra karAvatuM hoya to pote judo svataMtra kahevAya nahi ane rAga TALI zake nahi. banne svataMtra cIja che. AtmAmAM karmanI nAsti che, je potAmAM nathI te potAne nukazAna karI zake nahi. pote svala vikAra karI zake nahi paNa vikAramAM nimittarUpa bIjI vastunI hAjarI hoya che. koInI avasthA koInA kAraNe thatI nathI. jayAM jIvane vikArI bhAva karavAnI vartamAna yogyatA hoya tyAM nimittarUpe thanAra karma hAjara ja hoya. vikAra rUpa :virodha rUpa vikAra sva-parahetuka che. ekalA svathI ja (zuddha dravyathI) vikAra thAya nahi ema batAvavA vikAranI utpattimAM upAdAna ane nimitta ema be hetu tyAM siddha karyA che. vikArane jayAre vibhAva tarIke athavA para nimittanA Azraye thayelI dasA che ema batAvavuM hoya tyAre upAdAna te sva ane nimitta te para ema svaparathI utpanna thayelI che ema kahevAya che. vikAra ekalA svathI (svabhAvathI) utpanna thAya ema bane nahi. para upara lakSa jatAM paryAyamAM vikAra thAya che. mATe vikArane svaparahetuka kahyo che. vikAraznArI vikAra karanAro 863 vikArakArI mohAMkarano prAdarbhAva thato nathI vikAra karanAro mahAkuMra pragaTa thato nathI. vikAranA nAzano upAya nirvikalpa dazA pragaTa karavAno upadeza, rAganA nAzano upadeza, vItarAgabhAva pragaTAvavAno upadeza. vikArano kartA : (1) vikArI bhAva je jIvamAM thAya che te nizcayathI jIvanI potAnI paryAya che. (2) vikArI bhAvamAM karma nimitta che evuM (upAdAna-nimittanuM sAthe) jJAna karavuM te pramANajJAna che. vikArIbhAva nizcayathI jIvanI paryAya che ema nizcaya rAkhIne sAthe nimittanuM jJAna karavuM te pramANajJAna che te abhUta upacAra -vyavahAra che. (3) have bhagavAna AtmA je anaMta-anaMta guNanuM paripUrNa zuddha caitanyadaLa-caitanyarasanuM AkhuM trikALI satva che te kadIya vikArapaNe pariName nahi. mATe nimittathI thayelA vikArane nimittamAM nAkhIne pugalanA pariNAma kahyA che. bhAI ! A kAMI khAlI paMDitAIno viSaya nathI. bhagavAna vItarAga devano mArga jevo che tevo aMtaramAM besavo joIe. zrI vAsupUjaya bhagavAnanI stuti karatAM svayaMbhUstotra mAMthI samatabhadrasvAmIe kahyuM che ke- kAryamAM bAhya ane atyaMtara nimitta ane upAdAna ema banne kAraNonI samagratA hovI te ApanA matamAM dravyagata svabhAva che. zrI akalaMka deve paNa kahyuM che ke be kAraNathI kArya thAya che. e to be (upAdAna-nimitta) siddha karavA che ane pramANa jJAna karAvavuM che tethI ema kahyuM che. kharekhara to kArya thAya che potAthI potAnA kAraNe ane tyAre nimitta hoya che. paraMtu nimittanI apekSA che ema nathI. zrI paMcAstikAyanI gAthA karamAM (karamI gAthAmAM) Ave che ke paryAyamAM je vikAra thAya che te potAnA parphorakathI thAya che. dravyaguNathI to nahi paNa parakArakathI nimittathI paNa vikAra utpanna thato nathI. ahIM astikAya siddha karavuM che. dravya-guNa-paryAyanuM astitva che ema siddha karavuM che. tethI vikAra che te paryAyanA dhakkArakanuM pariNamana che. ema kahyuM che. ahAhA! vikAranA
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ UNO kartA, karma,karaNa,saMpradAna, apAdAna ane adhikaraNa svayaM vikAra che. eka karaNe badalIne anyarupI thai temAM tu nAstipaNe nimitta thayo te pakAre tAruM samayanI paryAyamAM SaTTArakanuM pariNamana dravya-guNanI ke nimittanI paranI nimitta pAmavAnI tenAmAM yogyatA hatI tethI tenI naimittika nirjarArupa apekSA vinA ja thAya che. A pramANe tyAM nizcayathI vikAranA pariNAmamAM avasthA thai. para kArakanI apekSA nathI ema kahyuM che. paramANuM mAM karmarupa vikArI avasthA thayAnI yogyatA ane jIvamAM vikArI jayAre ahIM svabhAvanI daSTi karAvavI che tethI ema kahyuM ke vikAranA pariNAma bhAva thAya temAM te karmanuM minitta nIvaDavApaNuM e banne che. jaDakarmamAM ane pulanA che. tathA jayAM be kAraNa kahyAM tyAM nizcayathI to paryAya potAthI jIvamAM paNa smitta- naimittika bhAvapaNuM che. ema vyavahArathI jhIja potAnA SakArakathI ja thAya che paratuM sAthe nimitta che tene bheLavIne ajIvamAM nmitta - upAdAnano (paraspara smitta- naimittikapaNe thavAno ) pramANajJAna karAvyuM che. bhAI ! kharekhara to kAraNa eka ja che. jema ke saMbaMdha che. mokSamArga eka ja che. mArga kaho ke kAraNa kaho te eka ja artha che. mokSanuM vikArI pariNAmo anAdithI AtmAmAM traNa prakAranI avasthA che. UMdhI kAraNa jema eka ja che tema paryAyanuM kAraNa nizcayathI eka ja che. prabhu! satya mAnyatA, UMdhuM jJAna, ane UMdhI ekAgratA. e traNa prakArano vikAra che. jo to AvuM che. hoM. jo kAMI ADuM avaLuM karavA jaIza to sat nahi rahe. ke AtmAnA upayogano vepAra-avasthA to zuddhalayathI suddha che. vastuno bhAva ja yathArtha Ama che ane ema ja besavo joIe. UMdhI mAnyatA eTale ke para zarIrAdine potApaNe mAne, rAgI, dveSI huM chuM vikArya badalavuM, palaTavuM, vikAra-pheraphAra karavo, pariNamato, vyaya. (2) pudgala tema mAne che, ane ajJAna eTale parane potApaNe jANe che ane avirati pote potAnA paryAyano pheraphAra karIne pariName che te tenuM vikArya karma che. (3) eTale paramAM upayogane sthira kare - e rIte traNa prakAre pariNAma-vikAro badalAvavuM, badalavuM. (4) badalAvavuM, pheraphAra karavo. (5) eka avasthAthI thAya che. bIjI avasthAnuM je badalavuM te kartAnuM vikArya karma che. (6) badalAvavuM, jo ke paramArthathI to upayoga zuddha, niraMjana, anAdinidhana vastunA pariNamavuM. sarvasvabhUta caitanyamAtra bhASaNe eka prakArano che. vikArarUpa:virodharUpa, vibhAvarUpa vikArI bhAva :praznaH vikArI bhAva mAro kharo ke nahi ? parane madada karavI evI vikArI avasthAnI ajJAna ane rAgaTveSa rU5 vikArI avasthAne jIvana yogyatA mArI pharaja kharI ke nahi ? kahI kAraNake te jIvamAM thAya che. koi para cIja AtmAne bhUla karAve ke bhAva uttara : badhA padArtho svataMtra che. paratuM kAMI karI zakato ja nathI tyAM pharaja kevI ? bagADe ema banatuM nathI kAraNake AtmAne jaDa karmanI , sarva para cIja nI vikArIbhAva potAno hoya to te potAno svabhAva thaI jAya, TALyo TaLe nAsti che dareka AtmA sahAya potApaNe che. parapaNe eTale koi bIjA nahi. je potAno svabhAva hoya te duHkha svarUpa che mATe te jIvano svabhAva AtmA paNe ke jaDa paNe, zArIgrahi parapaNe ke paranA nukazAna nathI kAraNake nathI. tenI tArAmAM nAsti che. jayAM guNa hoya tyAM tenI udhAirupa doSa hoi zake vikArI bhAva :mithyAbhAva ane dhruva eka ru5 gumanI tAkatanA AdhAre doSa palaTI ghuNa paNa tyAM ja thai vikAsa :vistAra(zarIranA pradezono). zake, tethI tene nukazAna karanAro bhAva paNa tAro ja che. ane te virodhI viktipaNe bhinnapaNuM, vimukatapaNuM. bhAvane TALanAra paNa tAroja svabhAva che. vakhate karmanI avasthA tenA | vikIrNa bhedAvuM, chinnabhinna karavuM, vighaTana karavuM.
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikotrIbhAva :vibhAvabhAva, parAzrayabhAva, mithyAbhAva. vigatavAra no : vigaNa vizeSa zoka, vizeSa duHkha vigama thavAthI :kaNikA paNa nahi kahevAthI vigraha :zarIra vigrahagati eka zarIrane choDI bIjA zarIranI prApti mATe gamana karavuM vigrahagati che. (vigraha=zarIra) vighaTana taDA paDavA, vADA pADavA. (2) judA judA vADA, saMpradAyanA judA judA taDa. vidyamAna :jaNAvuM vidAmAna ane aviAmAna paryAyo jJAnamAM sau dravyonA traNe kALanA paryAyo ekI sAthe jaNAvA chatAM dareka paryAyanuM viziSTa svarUpa-pradeza,kALa, AkAra vagere vizeSatAo- spaSTa jaNAya che. saMkara-vyatikara thatA nathI. vidyamALa hayAtI dharAvatuM, pratyakSa raheluM, hAjara, vartamAna, jIvatuM vizAta :AghAta, prahAra, saMhAra, nAza, bAdhA, aDacaNa, vita vidhamAna hayAtI dharAvatuM, jIvatuM, vartamAna, pratyakSa raheluM, hAjara (2) hayAtI dharAvanAra chato chato chato. (3) hayAta (5) hAjara, hayAtI dharAvatuM, jIvatuM, pratyakSa raheluM, hAjara, vartamAna vidhAyaka:vidhAna karanAra, racanAra vithaNa vItarAga nirvikalpa svasaMvedanajJAnarUpe pariNamelA AtmA, aMtarAtmA (2) buddhimAna, tIvra samajazakitavALuM. (3) ArogyatA, mahAttA, pavitratA ane (4) ArogyatA, mahattA, pavitratA ane pharaja emAM khAmI na AvavA de te. (5) ArogyatA,. mahattA, pavitrathA ane karaja emAM khAmI na AvavA de te. vicacheda :chUTA thavuM, alaga paDavuM (2) haNAvuM vicchinna tUTaka, viccheda pAmeluM (2) chedAyeluN. 865 vicaNANa :tIvra samajhazakitavALuM, buddhimAna, ArogyatA, mahattA, pavitratA ane karaja emAM khAmI na AvavA de te. viTaMbaNA kalaza, pIDA, saMtApa, muzkelI, harakata, naDatara, aDacaNa vicare udaya prayoga sAdhaka mArga. (2) saMpUrNapaNe IcchArahita hovAthI vicaravA AdinI teonI daihikAdi yogakriyA pUrvaprArabdhodaya vedI levA pUratI ja che, mATe "cire udayaprayoga" kahyuM. (3) saMpUrNapaNe IcchArahita hovAthI vicaravA AdinI dehAdika yogakriyA pUrva prArabdhodaya vedI lavA pUratI ja che, mATe 'vicare udayaprayoga' kahyuM. (4) pUrve utpanna thayelAM evAM karmonA udayane lIdhe jemanI vicaravA Adi kriyA che. vicaraNa vicaravuM te, pharavuM e, Amatema hilacAla karavI e vicaravuM cAlavuM vicaravuM udayAdhIna eTale pUrva prakRtino udaya Ave tene viveka sahita jANI temAM mamatva karyA vinA samabhAve vartavuM. munine satata vihAra cAlato hoya che. paNa te vihAra pAchaLa mAna, pUjA, satkAra Adino hetu na hovo joIe. badhuM karmanA udaya pramANe nirAgIpaNe thavuM jhoIe. prakRtinA udayane jANe paNa te vize samabhAve rahevuM te udayAdhIna vartanA kahevAya. vicAraNArthe mahA maMthanArthe vicAravuM :jJAna karavuM. vizikitsA potAmAM potAnA guNanI mahattAthI potAne zreSTha mAne ane bIjAne hIna buddhithI UtaratA mAne tene vicikitsA kahe che. (2) eNagamo, glAni (3) aNagamo, glAni, jugupsA, kheda. vicitra aneka prakAranA (2) aneka (3) tarehavAra, vilakSaNa, adbhuta, navAI pamADatuM (4) aneka prakAranA vicitratA vividhapaNuM, anekapaNu (2) vividhatA (zabdabhASAtmaka, abhASAtmaka, prAyogika, vaiRsika-ema vividha che. (3) vividhatA. (zabda bhASAtmaka, abhASAtmaka, abhASAtmaka, prAyogika, vastrasika-ema vividha che.) (4) bahaprakAratA (5) aneka prakAratA, vividhatA, anekarUpatA (cIkaNApaNuM ane
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ lukhkhApaNuM pariNAmane lIdhe kSaNika anekarUpatA-taratamatA dhAraNa kare che.) | (6) aneka prakAratA, vividhatA, aneka rUpatA(cIkaNApaNu ane lukhApaNuM pariNAmane lIdhe kSaNika aneka rUpatA-taratamatA dhAraNa kare che. (7) vividhapaNuM, anekapaNu (8) vividhapaNuM, anekapaNuM (9) vividha prakAra (10) vividhatA. (zabda bhASAtmaka, abhASAtmaka, prAyogika, vaisatrasikaema vividha che.) (11) vividha prakAra (12) vividha prakAra (13) aneka prakAranA, vividhatA, anekarUpatA(cIkAsapaNuM ane lUkhApaNuM pariNAmane lIdhe kSaNika anekarUpatA-taratamatA dhAraNa kare che. (14) vicitra lIlA vicaNita :calita, caLavuM viza :prajJa, viziSTa jJAnavAna vijJAna :Atma vichAramAM (2) Atma vicAramAM nipuNa: jemano AtmA ghaNuM karIne rAga-daSAdithI rahita thaI gayo che. jo mana rAga-dveSAdithI AkuLa hoya to game teTalo zratAbhyAsa karyo hoya to paNa tenA dvArA Atmadarzana thaI zakaze nahi. AtmadarzananI mATe rAga-dveSAdithI rahita thavuM Avazyaka che. (3) Atma vicAramAM nipuNa, rAgAdithI rahita. vizAnaghana svabhAva :AtmA jJAnamAM sthira thato jAya che. jayAM sudhI mithyAtva hoya tyAM sudhI jJAnane -bhale jJAnano ughADa ghaNo hoya topaNa-ajJAna kahevAmAM Ave che ane mithyAtva gayA pachI tene bhale jJAnano ughADa thoDo hoya topaNa -vijJAna kahevAmAM Ave che. jema jema te jJAna arthAt vijJAna jAmatuM-ghaTa thatuM jAya che tema tema AavonI nivRtti thatI jAya che ane jema jema AzvavonI nivRtti thatI jAya che tema tema jJAna(vijJAna) jAmatuMghaTa thatuM-sthira thatuM jAya che, arthAt AtmA vijJAna ghana svabhAva thato jAya vijeya vizeSa-viveka karI jANo vijJAna anaMta jJAna (2) ajJAnIno je adhyavasAya che tene vijJamimAtra paNAthI vijJAna kahevAya che. vijJAna eTale vijJAna. mArA nirmANanI paryAya jANe ke paramAMthI AvatI hoya ema jANIne paranuM jJAna karavA mAMDayuM te vijJAna, 5ra taraphanuM vizeSajJAna tene vijJAna kahe che. (3) vijJAnanuM aMtima pariNamana adhyAtma ja che. jJAna te buddhi sudhIno ja viSaya che. paNa te ja jJAna jayAre anubhavamAM utare che tyAre vijJAna banI jAya che. vizeSa jJAna te vijJAna. koIpaNa padArthane eka aMze jANavo te jJAna ane savaoNze jANavo te vijJAna. jJAna te zodhana che. vijJAna te parizodhana che, to adhyAtma te sarva zodhananI siddhi che, eTale ja e satyazodhana che. zodhana ke parizodhanathI paNa AgaLanA sopAna rUpa zuddha sanAtana satyano AskiAra che. ane tethI ja jJAna ane vijJAna banne adhyAtmamAM aMtarbhata thaI jAya che. jJAna ane vijJAna jayAM kAkIne vizrAma le che tyAMthI adhyAtmanuM prathama caraNa upaDe che. prabhue potAnA AtmAne mAtra savaoNze jANyo ja nahIM paraMtu anubhavyo. temanI anubhava dazA satata cAlu rahI ane te anaMta jJAna sAthenI anubhava dazA hatI, te teo anaMta vijJAnI kahevAyA. (4) samyajJAna ane samyagdarzana (5) koIpaNa padArthane eka aMze jANavo te jJAna ane savaoNze jANavo te vijJAnaHjJAna te zodhana che, vijJAna te parizodhara che, to adhyAtma te sarva zodhananI siddhi che. satyazodhana che. vijJAna dhana :ekalA jJAnano ja piMDa (2) AtmA jJAnano piMDa che, te nibiDa che, nakora che, jANanAro nakora che. jemAM koI parano praveza thaI zake tema nathI. evo jANanAra nakora AtmA pote cetaka che. jJAtA che. (3) jANavA - dekhavAnA svabhAvarUpa (4) AtmA jJAnano piMDa che. te nibiDa che, nakora che, kaThaNa ce. jANanAro nakora che ke jemAM koI parano praveza thaI zake tema nathI, evo jANanAra nakora AtmA pote cetaka che.-jJAtA che. te potAnAM dravyaguNa-5ryAyane jANe che ane bIjA samasta padArthonAM dravya-guNa-paryAyane paNa jANe che. para padArthonA anaMta bhAvone jANe chatAM paNa parano koI vihopa bAdhA, mUMjhavaNa (2) bAdhA, aDacaNa, naDatara, ADasa, asthiratA, mUjhavaNa, vilaMba, vAra (3) mUMjhavaNa, asthiratA, bAdhA, aDacaNa, naDatara, ADaca vizami narma vinaMti.
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMza potAmAM pravezI zake nahi evo jANanAro ghanarUpa che. nibiDarUpa che. jANanAra svabhAva te AtmAno ananya svabhAva che, ekarUpa che. judA svabhAvavALo nathI. vikArI bhAvo potAne paNa na jANe ane parane paNa na jANe ane vijJAnaghana AtmA pote potAne paNa jANe che ne parane paNa jANe che. (5) potAnA jANavA dekhavAno svabhAva. (6) jJAnano dhanapiMDa, nibIDa,nakora,traNe kALa evo nakora che ke emAM parano ke rAgano praveza thaI zakato nathI, vijJAnaghana svabhAva5Ne hovAthI pote ja cetaka-jJAtA che. potAne ane parane jANe che. potAno vijJAnaghana svabhAva hovAthI potAne jANe che ane je rAga thAya tene paNa jANe che. ahAhA! para padArthanA anaMta bhAvone jANavA chatAM parano aMza paNa pravezI na zake evo te vijJAnaghanarUpa nibIDa che. have nizcaya-vyavahAra banneno sumeLa rahe evI rIte bhUmikA anusAra pravartanArA jJAnI jIvonuM pravartana ane tenuM phaLa kahevAmAM Ave che:paraMtu je apunarbhavane (mokSane) mATe nitya udyoga karanArA mahAbhAga bhagavato, nizcaya-vyavahAramAMthI koI ekane ja nahi avalaMbatA hovAthI kevaLa nizcayAvalaMbI ke kevaLa vyavahAravalaMbI nahi hovAthI) atyaMta madhyastha vartatA, zuddha caitanyarUpa AtmatattvamAM vizrAMtinA viracana pratye abhimukha vartatA, pramAdanA udayane anusaratI vRttine nivartAvanArI (TALanArI) kriyAkAMDa-pariNatine mahAbhyamAMthI vAratA (zubhakriyAkAMDa pariNati haTha vinA sahajapaNe bhUmikAnusAra vartatI hovA chatAM aMtaraMgamAM tene mAhAbhya nahi arpatA) atyaMta udAsIna vartatA, yathAzakita AtmAne AtmAthI AtmAmAM saMcetatA (anubhavatA) thakA nitya-upayukata rahe che, teo (te mahAbhAga bhagavaMto) kharekhara svatattvamAM vizrAMti anusAra krame karmano saMnyAsa karatA (svatattvamAM sthiratA thatI jAya tenA pramANamAM zubhabhAvone choDatA) atyaMta nipramAda vartatA, atyaMta nikaMpamUrti hovAthI jemane vanaspatinI upamA ApavAmAM AvatI hovA chatAM jemaNe karmaphaLAnubhUti atyaMta nirasta(naTa) karI che evA karmAnubhUti pratye (nirutsuka vartatA , kevaLa (mAtra) jJAnAnubhUtithI utpanna thayela tAtvika AnaMdathI atyaMta bharapUra vartatA, zIdhra saMsAra samudrane pAra utarI zabda brahmanA zAzvata phaLanA (nirvANa sukhanA) bhokatA thAya che. chaThThA guNasthAne muniyogya zuddhapariNati niraMtara hovI tema ja mahAvratAdi saMbaMdhI zubhabhAvo yathAyogyapaNe hovA te nizcaya vyavahAranA sumeLanuM (avirodhanuM udAharaNa che. pAMcamA guNasthAne te guNasthAnane yogya zuddhapariNati niraMtara hovI temaja dezavratAdi saMbaMdhI zubhabhAvo vatAyogyapaNe hovA te paNa nizcaya-vyavahAranA avirodhanuM (sumeLanuM) udAharaNa che. (7) AtmAne vijJAnadhana kahevAmAM paripUrNa nirmaLa vijJAnadhana lIdho che. vijJAnadhana eTale AtmA jJAnano piMDa che, te nibiDa che, nakora che, kaThaNa che, jANanAro nakora che ke jemAM koi parano praveza thai zake tema nathI; evo jANanAra nakora AtmA pote cetaka che - jJAtA che. te potAnA dravya-guNa-paryAyane jANe che ane bIjA samasta padArthonAM dravyaguNa-paryAyane paNa jANe che. para padArthanA anaMtabhAvone jANe chatAM paNa parano koi aMza potAmAM pravezI zake nahi evo jANanAro ghanarUpa chenibiDa che. jANanAra svabhAva te AtmAno ananya svabhAva che, ekarUpa che, judA svabhAvavALo nathI. vikArI bhAvo potAne paNa na jANe ane parane paNa na jANe ane vijJAnadhana AtmA pote potAne paNa jANe che, parane paNa jANe che. (8) AtmA jJAnano piMDa che. te nibiDa che, nakora che, kaThaNa che, jANanAro nakora che. ke jemAM koIparano praveza thaI zake tema nathI. evo jANanAra nakora AtmA pote cetaka che- jJAtA che. te potAnAM dravya-guNaparyAyane jANe che ane bIjA samasta padArthonAM dravya-guNa-paryAyane paNa jANe che. para padArthanA anaMta bhAvo ne jANe chatAM paNa parano koI aMza potAmAM pravezI zake nahi evo jANanAro karanArUpa che- nibaMDarUpa che. (9) AtmA jJAnano piMDa che. te nibiDa che. nakora che. kaThaNa che. jANanAro nakora che. jemAM koI parano praveza thaI zake tema nathI. evo jANanAra nakora AtmA pote cetaka che, jJAtA che.
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ vijJAna Ana AtmA AtmA paripUrNa nirmaLa vijJAnaghana ce. vijJAnaghana eTale AtmA jJAnano piMDa che, te nibiDa che, makora che, kaThaNa che, jANanAro nakora che ke jemAM koI parano praveza thaI zake tema nathI. evo AtmA jANanAra nakora AtmA pote cetaka che-jJAtA che. te potAnAM dravya-guNa-paryAyane jANe che ane bIjA samasta padArthonAM dravya-guNa-paryAyane paNa jANe che. para padArthanA anaMta bhAvone jANe chatAM paNa parano koI aMza potAmAM pravezI zake nahi evo jANanAro ghanarUpa che- nibiDarUpa che. jANanAra svabhAva te AtmAno ananya svabhAvache, ekarUpa che, judA svabhAvavALo nathI. vikArI bhAvo potAne paNa na jANe ane parane paNa na jANe ane vijJAnaghana AtmA pote otAne paNa jANe che ne parane paNa jANe che. vijJAnAna thato jAya che. potAnA svabhAvamAM sthira thato jAya che. potAnI kRtakRtyatA jAmatI jAya che. vijJAnAna thayo jJAnanI paryAya je asthira bahirmukha hatI te dravyamAM aMtarmukha vaLIne sthira thaI tene vijJAnaghana thayo kahevAmAM Ave che. vijJAnarUpa :bhedavijJAna vijJAnI :viziSTa jJAnavALA, kevaLajJAna bhAskara viziSTha mohita vijAta :bIjI jAta, jaDanI jAta. vijAtIya viparIta jAtanA, viruddha jAtinA. vijigISA :jaya meLavavAnI IcchA, jayecchA, utka,, caDhatI, abhyudaya, unnati, karmane jItavArUpa vijigiyA. viTapuruSa kAmuka, laMpaTa, labADamANasa, yAra, Azaka, gaNikAno nokara, bhaDavo. viTaMbaNA :kaleSa, pIDA, saMtApa, muzkelI, harakata, naDatara, aDacaNa, mAthAphoDa, mAthAkUTa viTaMbanA kaleSa, pIDA, saMtApa, muzkelI, harakata, aDacaNa, naDatara (2) muzkelI, duHkha, saMtApa viDaMbanA anakaraNa, upahAsa, zkarI, chaLa, pIDA, muzkelI, viTaMbaNA, dhUNavuM. viSNunuM nAza pAmavuM, kSaya pAmavo, vinAza pAmavo. viNase che :nAza pAme che visI jAya :bagaDI jAya, kharAba thAya, nAza pAmI jAya. vitatha jUThuM vitartI rUpAMtara, pariNamana vitarU5 :kalpitapaNe, eka koI vastumAM bIjI samAna lAgatI vastunA AropavALI paristhiti. jemake doraDAne sApa mAnI levuM. vitarAga saMyama je zuddhopayogarUpa che te vItarAga saMyama che ane te sarva zuddhopayogamAM rahenArA jIvone thAya che, athavA sAmAyika chedopasthApanA, parihAra vizuddhi, sUkSma sAMpacaya ane yathAkhyAta Adi saMyama paNa zuddhopayogIone hoya che. vijJAnatA :kevaLajJAna vitigicchA :AzaMkA, jugupsA, saMdeha, sUga vidagdha catura, hoziyAra, viddhAna vizvaLa :Atura, bebAkaLuM, bahAvaruM, gAbharuM, AkaLuM. vidyamAna hAjara, mojUda vidyamAnatA hayAtI, hAjarI vidyA samyak mAnyatA 868 vidyAcAraNa : vidvapa :kadarUpo vilatA bahAvarApaNuM, AturatA, AkaLApaNuM, bebAkaLApaNuM viALa :bebAkaLuM, bahAvaruM,gAbhruM viLatA :caMcaLatA vihAyogati je karmanA udayathI AkAzamAM gaman thAya tene vihAyogati nAma karma kahe che. vihAyogati nAma karma je karmanA udayathI, AkAzamAM gamana hoya. tenA zubha ane azubha, evA be bheda che.
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ vihAra :strI, kriDA AdinI vAta. (2) pravartanA, pravartavuM, bahAramAM ramaNatA karavI, | vibhAvamAM rahevuM. vihita :pharamAvavuM (2) barobara mukAyeluM, jene mATe vidhAna karavAmAM AvyuM hoya tevuM zAe je karavAnuM kaheluM hoya tevuM vidhie batAveluM vihita karavuM pharamAvavuM, Adeza Apavo. vihita karavAmAM Avato pharamAvavAmAM Avato. vidaza ane sadaza :paryAyanA navA navA rUpa upara najara rAkhIe tene videza pariNamana kahevAmAM Ave che. jayAre ekarUpatA jovAmAM Ave che tyAre tene sadaza pariNamana kahevAmAM Ave che. pariNamananA be pravAha nathI paraMtu paryAyanA pravAhane jovAnI be daSTio che. navA navA rUpane asat utpAda ane je che te utpanna thayuM-sadaza pariNamanane sa-utpAda paNa kahevAmAM Ave che. videhakSetramAM vartamAna tIrthazeH (1) sImaMdhara, (2) yugamaMdhara, (3) bAhu, (4) subAhu, (5) saMjAtaka (6) svayaMprabha, (7)vRSabhAnana, (8) anaMtadhIrya, (9) sUtraprabha, (10) vizAlakIrti, (11) vajadhara, (12) caMdrAnana, (13) caMdrabAhu, (14) bhujaMgama, (15) Izvara, (16) nejA pratya, (17) vIrasena, (18) mahAbhadra, (19) devayaza, ane (20) ajitavIrya e nAmanA dhAraka pAMca meru saMbaMdhI videhakSetramAM vIya tIrthaMkara hAla devaLa jJAna sahita virAjamAna che. vidAraNa :kADavuM, cIravuM, kaTakA karI nAkhavA. vidAra6 :toDavuM, TUkaDA karavA. vidArita khaMDita vidita :jANeluM, jANItuM (vidita karavuM= jaNAvavuM, vAkepha karavuM) (2) jANa thavI. (3) jANItuM, pragaTa karavuM. (4) jANamAM AveluM viditArtha:vastu svarUpa jANIne (2) vastu svarUpa jANaIne, viditArtha : vidIrNa :chinna bhinna thavuM. vidhatta nita kharAba vyasanathI bharapUra, kharAba AdatothI bharapUra, kukarmono khajAno. viSka harakata, saMkaTa, muzkelI (2) duHkha, aDacaNa,harakata, aMtarAya, muzkelI, saMkaTa, bAdhA. viMvinAzaka AtmAnI pUrNa AnaMda dazA viMvinAzaka che. mAruM svarUpa siddhasamAna che. jema mAnatA viddhano nAza thAya che ne te sukhanuM kAraNa che. vidheya :karavA yogya vidAraNa :cIravAnI sthiti, kADavAnI sthiti, mArI nAkhavuM e vidhvaMsa nAza karanAra (2) nAza, nikaMdana (3) nAza pAmavuM. vidhvaMsaka:nAza karanAruM vidhAna kathana, bAna, AcaraNa (2) AcaraNa, kathana,sUcana,niyama,dhAro (3) AcaraNa (5) vastunA bhedone vidhAna kahe che. (6) AcaraNa (7) AcaraNa, amalamAM mUkavuM. (8) vidhi (9) vastunA bhedone vidhAna kahe che. samyagdarzana eka prakAre, athavA svaparyAyanI lAyakAtanI apekSAe traNa prakAre aupathamika, kSAyopathamika ane kSAyika, athavA AjJA, mArga, bIja, upadeza, sUtra, saMkSepa, vistAra, artha, avagADha ane parama avagADha ema daza prakAro che. vidhAnamAM AcaraNamAM, amalamAM mUkavAmAM vidhAyaka:vidhAna karanAra, racanAra vihata : vIjaLI vidhi rIta (2) aMza kalpanA rahita-niraMza pariNamanane vidhi kahe che. sa(padArtha) jayAM sudhI potAnA vastRtvamAM sAmAnya rIte sthira rahe che ane jayAM sudhI temAM bheda kalpanA karavAmAM AvatI nathI tyAM sudhI to te sat zuddha akhaMDa che ane jayAre te dravya, guNa, paryAya Adi bhedomAM vibhAjita karavAmAM Ave che, tyAre te ja sat vizeSa-khaMDarUpa kahevAya che. vastumAM jayAM sudhI bhedabuddhi thatI nathI tyAM sudhI te zuddha dravyArthika nayanI apekSAe zuddha che ane te ja avasthAmAM te nirapekSa che. paraMtu jayAre temAM
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ azuddha dravyArthika nayanI apekSAe bheda kalpanA karavAmAM AveluM che. tyAre te vastu paraspara sApekSa thaI jAya che. ane te ja avasthAmAM te prati,daya paNa je satata anvayarUpe rahe che tene vidhi kahe che ane je vyatireka rUpe rahe tene pratiSedhya - khaMDarUpa kahe che. vastu sAmAnya avasthAmAM ja satata anvayarUpe rahI zake che. paraMtu bheda vivakSAmAM te vyatireka rUpa dhAraNa kare che. tethI sat sAmAnyane vidhirUpa ane sat vizeSane pratiSedha rUpa kahevAmAM Ave che. vastunI vizeSa avasthAmAM ja pratiSedhanI kalpanA karavAmAM Ave che. vidhIyamAna racAnAruM, je racAtuM hoya te. (sattA vagere guNo dravyanA racanArA che ane dravya temanAthI racAto padArtha che.) vinaya mithyAtva samasta devane tathA samasta dharmamatone sarakhA mAnavA, te vinaya mithyAtva che. gRhIta mithyAtvanA pAMca bhedono vizeSa khulAso. (2) (1) samyagdarzana-jJAna-cAritra-tapa-saMyama, dhyAnAdi vagara mAtra guru pujanAdika vinayathI ja mukti thaze ema mAnavuM paNa vinayanA atirekanI mukhyatA che tethI tene vinaya mithyAtva kahevAmAM Ave che. vinazvara nAzavaMta, tana nAzavaMta, kSaNabhaMgura (2) nAzavAna, kSaNika vina naTa, vilaya pAmela, hayAtI anubhavI lIdhela vinA parikrame vinA prayAze, anAyAse vinA viveke samajayA vinA vinAza :maraNa vinAza vinAno utpAda ane utpAda vinAno vinAza svayaMbhU sarvajJa bhagavAnane je zuddhAtma svabhAva utpanna thayo te kadI nAza pAmato nathI tethI temane vinAza vinAno utpAda che, ane anAdi avidyAjanita vibhAvapariNAma ekavAra sarvathA nAza pAmyA pachI pharIne upajatA nathI tethI temane utpAda vinAno vinAza che. A rIte ahIM ema kahyuM ke siddhapaNe teo avinAzI che. Ama avinAzI hovA chatAM teo utpAda-vyaya-dhrauvya sahita che, kAraNa ke zuddha paryAyanI apekSAe temane utpAda che, azuddha paryAyanI apekSAe vyaya che ane te bannenA AghArabhUta AtmApaNAnI apekSAe dhrauvya che. vinAzikatA rahita :dhruva vinAzI nAzavaMta vinizcaya :nizcaya, daDha nizcaya vinIta :vinayayukata, sanmAnayukata, vivekI, sabhya vinItatA :vinaya, namratA (samyagdarzanAdi paryAye pariNamelA puruSa pratye vinayabhAve pravartavAmAM mananAM pudgalo nimittabhUta che.) vipa virodhI (2) virodhanI utpatti karanAra 3) anyavAdIo vipulamati :vizeSa spaSTa jANe-mana:paryAyano bheda che. viprakarma dUra sthiti rUpa pratibaMdha, dezAdinuM aMtara. vipakarSa :dUra sthitirUpa pratibaMdha, dUravartI padArthanuM aMtara jANavAmAM bAdhArUpa nathI. sUrya jema pRthvIthI atyaMta dUra che chatAM tamAma padArthone spaSTa jANe che ema. (2) sarva deva, sarva zAstra, samasta mata tathA samasta veSadhArako samAna mAnIne badhAno vinaya karavo te ane vinaya mAtrathI ja potAnuM kalyANa thaI jaze ema mAnavuM te vinaya mithyAtva che. saMsAramAM jeTalA deva pUjAya che ane jeTalAM zAstro ke darzano pracalita che te badhAMya sukhadAyI che, temanAmAM bheda nathI, te badhAyathI mukta (arthAta AtmakalyANanI prApti) thaI zake che, evI mAnyatA te vinaya mithyAtva che. ane te mAnyatAvALA jIvo vainayika mithyATi che. guNa grahaNanI apekSAthI eneka dharmamAM pravRtti karavI arthAt satasano viveka karyA vagara, sAcA tathA khoTA badhA dharmone samAnapaNe jANIne tenuM sevana karavuM, temAM ajJAnanI mukhyatA nathI,
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ 871 viparyAza baddhi gRha kuMTuMba, parigrahAdi bhAvane viSe je ahaMtA mamatA che ane tenI prApti aprAti prasaMgamAM je rAga-dveSa kaSAya che, te ja viparyAya buddhi vipratipattio :jIvane anya prakAre mAnavArUpa jhaghaDAo (2) anya prakAre | mAnavamArUpa jhaghaDAo, virodha, zatrutA, matabheda, gUMcavaNa, goTALo, saMzayAtmaka sthiti. (3) jIvane anya prakAre mAnavarUpa jhaghaDAo, sarva prakAranA vibhAvabhAvo, rAga, puNaaya, deha,kaSAyanI maMdatA e badhI vipratipattio vibhAvabhAva che. (4) viparIta mAnyatA. vipramuka sarvathA mukata vipramukata : sarvathA mukata viprabo :atyaMta viyoga viramo atyaMta viyoga, dravyakarmono atyaMta viyoga te vipramokSa che. viparyaya UlaTApaNuM, garabaDa, avyavasthA, pheraphAra, vikriyA, bhUla, pramAda (2) | viparIta (3) vastasvarUpathI viruddhatApUrvaka "Ama ja che" evuM eka rU5 jJAna tenuM nAma viparyaya che. jema ke zarIrane AtmA jANavo te viparyaya che. (4) viparIta (5) garabaDa, goTALo (6) UMdhu mAnavuM te viparyaya (7) anyathA (viparIta) rUpa eka taraphanuM jJAna hoya tene viparyaya kahe che. jema ke manuSyamAM vyaMtaranI pratIti karavI. (8) UMdhuM mAnavuM te viparyaya. (9) UMdhuM jJAna, jema ke chIpane cAMdI jANavI, cAMdIne chApa jANavI. (10) anyatA (viparIta) rUpa eka taraphanuM jJAna hoya tene viparyaya kahe che. jema ke manuSyamAM vyaMtaranI pratIti karavI. (11) koIpaNa prakAranI viparItatA rahita, mithyAjJAna, hoya tenAthI UlaTuM samajavuM te, garabaDa, avyavasthA, nAza. viparyaya zAna :UlaTa prakAranI samajha, hoya tenAthI UlaTuM ja samajavuM, viparIta samajha viparyayapUrvaka:viparIta svarUpe viparyayasvarUpa:viparIta, mithyAtva viparyata :avaLI daSTi, mithyASiTa. viparyAya :viparItatA viparyaya mithyAjJAna, viparIta, UlaTuM. viparita abhiniveza kabIjAne bIjApaNe samajavArUpa mithyAjJAna. bIjAne bIjArUpa mAnavArUpa mithyAtva. viparIta :UlaTuM (2) viruddha, vikalpa, rAga-dveSa (3) viruddha(vyavahAraratnatrayarUpa vikalpone parAzrita bhAvone bAtala karIne mAtra nirvikalpa jJAna darzanacAritrano ja zuddha ratnatrayano ja svIkAra karavA arthe niyama sAthe sAra zabda joDayo che.) (4) vikRta, viruddha, vizeSa (5) viruddha, ulaTI viparIta abhiniveza:UMdhA abhiprAya viparIta dezi mithyA dRSTi viparIta dazA :vikArI paryAya viparIta mAnyatA mithyAtva, dehAtma buddhi, dehAdhyAsa, darzanamoha, avidyA viparIta mithyAtva sagraMthane nigraMtha mAnavA, mithyA daSTi sAdhune sAcA guru mAnavA, kevaLInA svarUpane viparIta paNe mAnavuM ItyAdi, prakAre UMdhI ruci, te viparIta mithyAtva che. viparIta vinAnA vikalpa rahita. viparItatA jaDa svabhAva5NuM, bIjA vaDe jaNAvAyogya, je jaDa hoya te potAne tathA parane jAtuM nathI, tene bIjo ja jANe che. (2) kAraNa viparItatA, svarUpa viparItatA ane bhedabheda viparItatA ema traNa prakAra che. (1) kAraNa viparItatA= jene te jANe che tenA mULa kAraNane to na oLakhe ane anyathA kAraNa mAne te kAraNa viparItatA che. svarUpa viparItatA = jene jANe che tenA mULa vastubhUta svarUpane to na oLakhe ane anyathA svarUpa mAne te svarUpa viparItatA che. bhedabheda viparItatA= jene te jANe che tene e AnAthI bhinna che. tathA e AnAthI abhinna che' ema yathArtha na oLakhatAM anyathA bhinna abhinnapaNuM mAne te bhedabhedaviparItatA che. (2)
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ viparItatA rahita :aviparIta viparItatA parihAra arthe viddha bAvonA tyAga mATe viparItAbhiniveza :viparIta abhiprAya viplava aMdhAdhUdhI, UthalapAthala, goTALo, viplava, virodha vipaLa covIsa kalAkanI 2,16,000 vipaLa thAya che. eka kalAkanI 375 vipaLa thAya che. vipazyanA vizeSa karI jovuM vipAka anubhAga vaDe phaLa paripakavatA thAya che te sarva karmanuM mULa anubhAga che, temAM jevo rasa tIvra, tIvratara, maMda, maMdatara paDayo tevo udayamAM Ave che, temAM pheraphAra ke bhUla thatI nathI. vipAka:udaya (2) phala (3) phaLa (4) karmanuM phaLa daIne kharI javuM, vipAka= vizeSa pAka. (5) phaLa, karmanA udayanuM phaLa. (6) jUnA karmano ukela (7) udaya, udayamAM AvavuM. vipAkaricaya :karmanA phaLano (udayano) vicAra karavo vipAkano vicAra, karmodayajanya kapAyabhAvanI asthiratA TALavAno vicAra karavo te vipAka vicaya che. viphaLa :niSphaLa vibudha vidvAna (2) DAghu, zANu, buddhimAna vibudho :ajJAnIo (2) paMDito vibhAganAra vibhAga karanAra, (skaMdhone viSe dravya saMkhyAnuM mApa(arthAt teo keTalA aNuonA-paramANu onA banelA che. evuM mA5) karavAmAM ANuonI -paramANuonI apekSA Ave che. eTale ke tevuM mApa paramANu dvArA thAya che. kSetranA mApano ekama "AkAzapradeza' che ane AkAzapradezanI vyAkhyAmAM paramANunI apekSA Ave che, tethI kSatranuM mApa paramANu dvArA thAya che. kALanA mApano ekama 'samaya' che ane samayanI vyAkhyAmAM paramANunI apekSA Ave che, tethI kALanuM mApa paNa paramANu dvArA thAya che. jJAnabhAvanA (jJAnaparyAyanA) mApano ekama 'paramANumAM pariNamatA dhanya ja varNAdibhAvane jANe teTaluM jJAna che ane temAM paramANuMnI apekSA Ave 872 che, tethI bhAvanuM (jJAnabhAvanuM) mApa paNa paramANu dvArA thAya che. A pramANe paramANu dravya, kSetra, kALa ane bhAva mApavAmAM gaja samAna che.) vibhu :anaMta guNamAM vyApelo. vibhakta bhinna(dharma, adharma ane AkAzane bhinnapradezapaNuM che.) (2) vibhAgavALo(padravyonA samUhamAM loka-alokarUpa be vibhAga che.) (3) para padArthothI bhinna vibhakta pradezatva pRthakva che. vibhakata pradezatva svarUpa ananyapaNuM atyaMta najIka rahelA mizrita dUdha-jaLane bhinnapradezatvasvarUpa ananyapaNuM che. dravya ane guNane evuM ananyapaNuM nathI, paraMtu abhinnapradezatvasvarUpa ananyapaNuM che. vibhakatapradeza4:bhinnapradeza7, pRthakatvanuM lakSaNa che. vibhakatapadetha74pa anyapaNuM atyaMta dUkara rahelA sahyAdri ane viMdhya nAmanA parvatone bhinna pradezatva svarUpa anyapaNuM che. vibhakita :vibhAga, vaheMcI, vAMTaNI vibhaMga bhAgalA pADavA e, vaheMcaNI, vAMTaNI, vAMTo, pArTizana (2) mithyA prakAra, viparIta mAnyatA. (3) viparIta -mithyA, bhaMga=prakAra=mithyA prakAre. vibhaMgazAna mithyAdarzananA udaya sAthenuM avadhijJAna ja virbhAgajJAna che. (2) vibhaMga =virIta -mithyA bhaMgarUpa=prakArarUpa jJAna virbhAgarUpa:viparIta bhaMga-prakArarUpa vibhutva zakita Atma dravyamAM je vibhutvazakita che te dravyanA sarva bhAvomAM vyApaka evA eka bhAvarUpa vibhutvazakita che. dravyanA sarva anaMta bhAvomAM vyApaka chatAM vibhutvazakita anaMta bhAvarUpa thaI jatI nathI, sadA eka bhAvarUpa ja te rahe che. ekapaNa rahIne anaMta guNasvabAvomAM vyApe evuM AtmAnuM vibhutva anya matamAM AtmA AkhA vizvamAM sarvavyApaka che ema mAnavAmAM Ave che. teo AkAzamAM (lokA lokamAM) sarvatra bhagavAnano - eka brahmano vAsa che.
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ ema mAne che. paNa bhAI! evI Atmavastu nathI. ahIM to potAnA sarva | anaMtA guNa-paryAyomAM vyApaka evo AtmA vibhu arthAt sarvavyApaka che. ema vAta che. bhAI! pratyeka Atmavastu potAnA svarUpane choDIne potAnA asaMkhya pradezo kSetranI bahAra kayAMya (anya dravyamAM vyApato nathI. Avo bahAranA sarva para dravyothI bhinna ane aMdara sarva anaMta guNa-paryAyomAM vyApaka evo AtmA vibhu svabhAva che. (2) sarva bhAvomAM vyApaka evA eka bhAvarUpa vibhutvazakita bhAva eTale zuM ? ke AtmAvastumAM je jJAna, darzana, citi, java7, prabhutva Adi zakitao che tene ahIM bhAva kahela che. bhAvazabda cAra arthamAM kahevAya che. (1) dravyane bhAva kahe che. (2) guNane bAva kahe che. (3) paryAyane bhAva kahe che. rAgane - vikArI paryAyane paNa bhAva kahe che. temAM ahIM trikALI zakitane bhAva kahela che. vibhUti :aizvarya, sAmarthya, divya ke elaukika zakita, mahattA, vIra vyakita vibhUSita :zaNagAreluM, zobhI UThavuM vizAkha :bhrama, bhrAMti, vahema, AzaMkA, samajanI asthiratA (2) saMzaya, bhrAnti, gabharATa, gUMcavaNa. viti bhrame, bhrAti, vahema, AzaMkA vibhava :Agama, yukita (nyAya), paraMparA ane anubhava e rUpIvibhava. vibhAga :bhedajJAna vibhAva :mithyAdarzanazalya, puNya-pApa rAgAdi, dehAdi pratye ahaMta, mamatva ane kartAbhokatApaNuM che tene vibhAva kahe che. (2) vikAra, rAga (3) mithyAtva vibhAga :bhinnapaNuM vibhAva kema TaLe? :ajJAnane kAraNe upayoga parabhAvamAM vaheto hato te upayoga badalAvIne, potAnA sahaja zuddhasvarUpamAM pariNamAvyo , te upayoga parano sAkSAt akartA che. e rIte vibhAva TaLe che. 873 vibhAva vyaMjana paryAya 5ra nimittanA saMbaMdhavALA dravyane je AkAra hoya tene vibhAva vyaMjana paryAya kahe che. jema ke jIvanA nara, nArakAdi paryAya. vibhAganAra vibhAga karanAra, mApanAra, (skaMdhone viSe dravya saMkhyAnuM mApa (arthAtateo keTalA aNuonA-paramANuonA banelA che. evuM mApa) karavAmAM ANuonI-paramANuonI apekSA Ave che, eTale ke tevuM mApa paramANu dvArA thAya che. kSetranA mApano ekama 'AkAza pradeza' che, ane AkAza pradezanI vyAkhyAmAM paramANunI apekSA Ave che, tethI kSetranuM mApapaNa paramANu dvArA thAya che. kALanA mApano ekama 'samaya'che ane samayanI vyAkhyAmAM paramANunI apekSA Ave che. jethI kALanuM mApa paNa paramANu dvArA thAya che. jJAna bhAvanA (jJAna paryAyanA) mApano ekama 'paramANumAM pariNamatA ja dhanya varNAdibhAvane jANe teTaluM jJAna' che, ane temAM paramANunI apekSA Ave che. jethI bhAvanuM (jJAnabhAvanuM) mApa paNa paramANu dvArA thAya che. A pramANe paramANu dravya kSetra, kALa ane bhAva mApavAmAM gaja samAna che. vibhAjana :phaMDa, aMza vikalpa, vibhAga. vibhAva:svabhAvathI viruddha bhAva, vikAra (2) bAhya upAdhithI nIpajato viparIta bhAva, rasane upana temaja AdhAra ApanAra sAmagrI paristhiti vagere. (3) vizeSabhAva, apekSita bhAva. audayika, aupathamika, kSayopathamika ane zrAyika e cAra bhAvo apekSita bhAvo hovAthI temane vibhAva svabhAva parabhAvo kahyA che. (4) bAhya upAdhithI nIpajato viparIta bhAva. (5) mithyAdarzana zalya, puya-pApa rAgAdi, dehAdi pratye aMhatva, mamatA ane kartA-bhokatApaNuM che tene vibhAva kahe che. (6) mithyAdarzana (3) viparIta bhAva (8) karmano svabhAva, rAgabhAva (9) vizeSa bhAva, apekSita bhAva ( audayika, aupazamika kSayopathamika ane kSAyika e cAra bhAvo apekSita bhAvo hovAthI temane vibhavA svabhAva parabhAvo kahyA che. eka sahaja parama pariNAmika bhAvane ja sadA pAvanarUpa nija svabhAva kahyo che. cAra vibhAva bhAvono Azraya karavAthI paramapAriNAmika bhAvano
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ Azraya thato nathI. parama pAriNAmikabhAvano Azraya karavAthI ja samyakatvathI mAMDIne mokSadazA sudhInI dazAo prApta thAya che) vibhAva artha paryAya 5ra nimittanA saMbaMdhavALo, je arthaparyAya thAya, tene vibhAva artha paryAya kahe che; jema ke, jIvane rAga-dveSa vagere. (2) bIjAnA nimittathI je arthaparyAya hoya tene vibhAvaartha paryAya kahe che jema ke, jIvanA rAga-dveSAdi. (3) bIjAnA nimittathI je artha paryAya hoya, tene vibhAva artha paryAya kahe che. jema ke rAga, dveSa Adi. vibhAva artha paryAya kone kahe che? bIjAnA nimittathI, je artha paryAya hoya, tene vibhAva artha paryAya kahe che. jema ke jIvanA rAga, dveSa Adi. vibhAva upayoga :apUrNa dazAmAM caitanyanA vepAra (pariNAma)ne, vibhAva upayoga kahevAya che. vibhAva zAna apUrNa jJAna vibhAvabhAva rAga, dveSa, moha, kAma, krodha, mAna ,mAyA, lobha hAsya, zoka, jugupsA,pramAdAdi samasta vibhAvabhAva jANavA. vibhAva vyaMjana paryAya deva, manuSya pazu, nAraka Adi paNe AtmAnI pragaTapaNe AkArarUpe jaNAtA avasthA te vibhAva vyaMjana paryAya che. (2) bIjAnA nimittathI je vyaMjana paryAya hoya te jema ke jIvanI manuSya nArakAdi paryAya vibhAvagaNaparyAya rUpAdikane ke jJAnAdikane upAdAna-nimittanA kAraNe pravartatI pahelAMnI ane pachInI avasthAmAM thatuM je tAratamya tene lIdhe jovAmAM AvatA svabhAvavizeSarUpa anekapaNAnuM AvI paDayuM te vibhAva guNa paryAya. vibhAvazAna :apUrma jJAna vibhAvazAnopayoga vibhAvajJAnopayoga paNa be prakArano che. (1) samyaka vibhAvajJAnopayoga (2) mithyA vibhAvajJAnopayoga (arthAt kevaLa vibhAva jJAnopayoga). samyaka vibhAvajJAnodyoganA cAra bhedo che. (1) sumatijJAnopayoga (2) suzrutajJAnopayoga, suavadhijJAnopayoga ane mana:paryayajJAnopayoga. 874 A samyakajJAnanA cAra bhedo-sumati, suzruta, suavadhi, ane mana:paryayajJAna-paNa vibhAvajJAna che kema ? kema ke te apUrNa adhurAM jJAna che, ne temAM karmanI nimittanI apekSA Ave che. ahIM vizeSa A kahevuM che ke je jJAnaguNarUpa trikALa astitva che tene anusarIne mati jJAnano paryAyarUpa aMza pragaTa thAya che. matijJAnanA avagrahAdi badhA bhedo aMdara jJAnaguNa trikALa che tene anusarIne pragaTa thAya che, paraMtu A sAme zeya che mATe A jJAna thAya che. ema nathI paraNeya, mana,vacana,Indriya che karma-ema kAMI parane anusarIne A jJAnanuM hovApaNuM nathI. trikALa jJAnanA hovApaNAmAMthI ja vartamAna jJAnanA matijJAnanA paryAyono pravAha Ave che. A pramANe e cAra bhedavALuM matijJAna kahyuM. vibhAvapaNe pariName karma pulanA pradezomAM (sthita thaI) pariName vibhAvaparyAya rUpAdika ke jJAnAdikane sva-paranA kAraNe pravartatI pUrvottara avasthAmAM thatuM je tAratamya Apatti te vibhAva paryAya. (sva5ra =sva te upAdAna ane para te (nimitta) (pUrvottara = pahelAnI ane pachInI Apattika AvI paDavuM te.) vibhAvabhAva :vikArI avasthA. (2) rAga-dveSa vibhAvarUpa karmabhAvapaNe DhaLatI vikArI avasthA. vibhAvarUpa zAna :viparIta jJAna, kujJAna vibhAvavyaMjanaparyAya : saMsAradazAmAM jhIvane pradezono ja AkAra hoya tene vibhAva vyaMjanaparyAya kahe che. vibhAvathI avakAzi:vibhAvathI mukata, sarvathA mukata vimukata rahita (2) vimukata, nivRta, siddha, paraMbrahma, abhava tathA ziva vageremAM zabdano bheda che paNa temAM arthabheda nathI. (3) baMdhathI rahita (4) baMdhathI rahita. (5) vimukitane-vibhAva pariNamanamAM kAraNabhUta baMdhanothI vizeSapaNe nivRttine- je prApta tene vimukata kahe che. vimukha :avaLI rIte, vimukhatA= udhAI, tiraskAra (2) moM pheravI lIdhuM hoya tevuM, parADamukha, nivRtta, varuddha, pratikULa. (3) bhraSTa (4) moM pheravI beTheluM,
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratikULa thaI beTheluM, nAstika, paramukha (5) moM pheravI beThelA, pratikULa thaI | beThelA, nAstika vimugdha mohI, bhrAnta vimaDha :mUDhabanI gayeluM (2) vivekahIna, mahA ajJAnI vimaya 5sAra thavuM, vItyuM, sidhAvyuM, maraNa pAmyuM. vimaLa :rAgAdi puNaya-pApanA mela rahita zuddha Atmapada vimAnavAsI svargo ane raiveyakata vagerenA devo. (2) kalpapapanna ane kalpAtIta devo. vikAsanuM ciMtAyukata vicAramAM paDI javuM, pazcAtApa karavo, pastAvo karavo. vimoha :prabaLa moha, Asakita, bhAre bezuddhi, laganI vimoha:moha, bhrAnti vimohita mUrzita (2) bhramita, mUMjhavatuM (3) sArI rIte mohane vaza thayeluM, tana mananI sAna bhUlI gayeluM. (4) vimUDha, viveka hIna, viveka nahi karanArA. (5) mithyAdaSTi (6) sArI rIte mohane vaza thayeluM, tana mananI sAna bhAna bhUlI gayeluM. viyukata chUTuM paDeluM, judu paDeluM, alaga pADeluM, viyoga pAmeluM, rahitatA (2) vimukata viyoga judAI, chuTA thavAnI kriyA, alaga paDavuM, viraha virakata rAga ke Asakita vinAnuM, udAsIna, viSaya-vAsanA vinAnuM, verAgI (2) rAga ke Asakita vinAnuM, verAgI, udAsIna, viSayavAsanA vinAnuM, aMdara UMdhI mAnyatA ane rAga-dveSathI amuka aMze nivarselA. virakata rAga ke Asakita vinAnuM, vairAgI, udAsIna, viSaya vAsanA vinAnuM. (2) anurAga ke spRhA vinAnuM (3) rAgathI chUTavuM. virakatatA :vitarAgatA. rAga ke Asakita vinAnuM , vairAgI, viSaya-vAsanA vinAnuM, udAsInatA. virakti rAga ke Asakitano abhAva, vairAgya, samatA, udAsInatA, aruci 875 viddha ane aviddha kArya samasta viruddha kArya eTale ke dravyanI paryAyamAM je utpAda, vyaya che te paraspara viruddha che. dhavalamAM Ave che ke eka samayanI paryAyamAM utpAda-vyaya, upajavuM ane viNasavuM ema be chAya che te viruddha che. je samaye dravyanI vartamAna paryAya utpanna thAya te ja samaye pUrvanI paryAyano vyaya thAya che. utpAda te bhAga rUpa che ane vyaya te bhAvarUpa che. thI utpAda-vyayane viruddha kahevAmAM Ave che. Ama hovA chatAM guNa guNapaNe trikALa kAyama rahe che. jethI te aviruddha che. AvuM viruddha aviruddha vastunuM svarUpa ja che. viracana vizeSapaNe racavuM te, racanA, racavuM te virecana :peTazuddhi (2) julAba, julAba lAvanAra auSadha, reca. virata :udAsIna (2) virAma pAmavuM, virakata, rAga ke Asakita vinAnuM, verAgI, udAsIna, viSaya-vAsanA vinAnuM (3) virAma pAmeluM, virakata, rAga ke Asakita vinAnuM, verAgI, udAsIna, viSaya-vAsanA vinAnuM (4) saMvata, nivRtta vartana (5) udAsIna virtaka:saMdeha, AzaMkA (2) kalpanA, aTakaLa, dhAraNA, zaMkA, saMdeha, aMdezo viratta alaga thavuM te, virakata thavuM te. virati virakita , rAga ke Asakitano abhAva, viSaya vAsanAno abhAva, udAsIna, vairAgya (2) Asakitano abhAva, rAgano abhAva, udAsInatA (3) vairAgya, virakita, nivRtti. (4) vairAgya, virakita, nivRtti, virAma. (5) vairAgya, virakita, nivRtti, anAsakita (6) nivRtti, virakata bhAva (7) mukAvuM, athavA ratithI viruddha, eTale rati nahIM te. aviratimAM traNa zabdano saMbaMdha che. a+vi+rati e=nahI+vi= viddha+rati prIti, eTale prIti viddha nahi te avirati che. te avirati bAra prakAranuM che. pAMca Indriya, ane chaThuM mana tathA pAMca sthAvara jIva, ane eka trasa jIva maLI kula tenA bAra prakAranA che. viratine atyaMta bhAvIne virakata bhAvane niraMtara bhAvIne
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ viratirUpA :koIpaNa para padArthamAM Asakata na rahenAra. viruddha :vipakSa viruddha kArya vastu parathI asarUpe che. (2) vastu parathI asarUpe che. vastu parathI nAstirUpe che. (3) dravyanI paryAyamAM je utpAda, vyaya che te paraspara viruddha che. eka samayanI paryAyamAM utpAda-vyaya, UpajavuM ane viNasavuM ema be thAya che te viruddha che. je samaye dravyanI vartamAna utpanna thAya che te ja samaye pUrvanI paryAyano vyaya thAya che. utpAda tebhAvarUpa che ane vyaya te abhAvarUpa che. jethI utpAda-vyayane viruddha kahevAmAM Ave che. viruddha dharmatva zakti A trikALa zakitathI AtmAmAM tarUpamayapaNuM ane atarUpa mayapaNuM hoya che, eTale ke AtmA svapaNAne chADe nahi ane parapaNAne he nahI evI zakita che. virUpa jJAnanA svarUpathI bhinna svarUpavALAM (upadeza, mana ane Indriyo paudgalika hovAthI temanuM rUpa jJAnanA svarUpathI bhinna che. jeo IndriyajJAnamAM bahiraMga kAraNo che. (2) virUpatA :kadarUpatA, badasUratI viraMbha :brahma viryAcAra ahI itara (vIryAcAra sivAyanA bIjA anya) AcAramAM pravartAvanArI svazakivanA aMgopana svarUpa vIryAcArA zuddha Atmano tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tene aMgIkAra karuM chuM ke jayAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karUM. virala durlabha, kayAMka (2) kayAreka ja, bhAgye ja (3) durlabha, aneruM, ajoDa, alaukika, asAmAnya, alpa, thoDuM, bhAgyeja thAya ke maLe yA jovAmAM Ave virasapaNe rasa vinAnuM, nIrasapaNuM, svAda vinAnuM, besvAdapaNuM, udAsapaNuM, khinnatA visatAra sAmAnya samudAya vistAra sAmAnya samudAya viraha :viyoga, priyajanono paraspara viyoga. virAga :vairAgya virAdhaka :aparAdhI, aTakAyata karanAruM (2) aparAdha karanAra, aparAdhI (3) AtmasvabhAvanA bhAna vinAno, tattvadRSTinA abhAvavALo. (4) khaMDana karanAra, aparAdha karanAra, rAga-dveSa karanAra. (5) vikArane nAza karanAro, rAga-dveSano nAza karanAro. (6) AAdhanA nahi karanAra, avarodha karanAra, aTakAvanAra. virAdhaka vRtti:aparAdha vRtti, gunAhita bhAvanA virAdhana :malinIkaraNa virAdhanA aparAdha karavAnI kriyA (2) khaMDana (3) hiMsA, arakSA, pIDA, aDacaNa (4) UMdhAI, aparAdha karavAnI kriyA. (5) khaMDana, bhaMga, aparAdha karavo the. (6) khaMDana , bhaMga, aparAdha karavo te, aparAdha karavAnI kriyA. virAdhavuM viruddha AcaravuM, durAcaraNa karavuM. virAdhAyAM :aparAdha pAmyA, avarodhAyAM, rUkAvaTa pAmyAM, dUSita thayAM (virAdhanA=aparAdha) (2) AvarAyAM, DhAMkI devAyA, AcchAdita karavuM virAma virakata virAma pAmavuM Hvirakata thavuM, aTakavuM. virodha :bAdha (2) nakAra virodharU5 :ApattirUpa virAdhavuM duHkha devuM, aparAdha karavo virodhI zakita dAna, pUjA, paMcamahAvrata, devagurudharma pratye rAga ItyAdirUpa je zubhopayoga che te cAritrano virodhI che mATe sarAga (arthAt zubhapayogavALuM) cAritra virodhI zakita sahita che. ane vItarAga cAritra virodhI zakitarahita che. virvatathI rUpAMtarathI, pariNamanathI virasa rasavinAnuM, nIrasa, svAda vinAnuM, besvAda, udAsa, khinna (2) udAsa, khinna
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ vilaNa apUrva (2) viparIta lakSaNavALuM (3) bhinna bhinna(saMsAranI sthiti ane mokSanI sthiti bhinna bhinna paMthavALI che arthAt saMsAra ane mokSanA paMtha judA judA che. (4) viddha lakSaNavALA, bhinna lakSaNavALA, vibhinna lakSaNavALA, viparIta svabhAvavALA (5) bhinna bhinna (sasAranI sthiti ane mokSanI sthiti bhinna bhinna paMthavALI che. arthAt saMsAra ane mokSanA paMtha judA judA che.) (6) niyama viruddhanuM, vicitra svabhAvanuM, judA ja prakAranA guNa dharmavALuM (7) viruddha lakSaNavALA, AkuLatA lakSaNavALA, viparIta svabhAvavALa. (8) viparIta lakSaNavALA AkuLatArUpa zubhAzubha lAgaNInA bhAvo te karmano vipAka che. te duHkharUpa che. tene potAnA mAnavA -mAnyA te duHkha che. (9) bhinna bhinna (saMsAranI sthiti ane mokSanI sthiti bhinna bhinna paMthavALI che, arthAt saMsAra ane mokSanA paMtha judA judA che.) (10) harSa zoka nA bhAva, zubhAzubha bhAva AtmAnI nirmaLa jayotithI vilakSaNa-viparIta bhAva che. (11) utpAda, vyaya ne dhrauvya e traNa lakSaNavALuM, trisvarUpa, trayAtmaka. (12) viparIta lakSaNa (13) bhinna (14) AtmAnA svabhAvathI viparIta lakSaNavALuM vilakSaNa che te duHkharUpa che. (15) bhinna bhinna. (saMsAranI sthiti ane mokSanI sthiti bhinna bhinna paMthavALI che arthAt saMsAra ane mokSanA paMtha judA judA che.) (16) bhinna prakAranA guNa dharmavALuM vilANA :lakSaNathI viparItatA vilakhanuM viSAda karavo, zoka karavo, hatAzA lAvavI, hatAza thavuM, kheda karavo, khinnA vilasanArA ramanAra, khelanArA, akhaMDa anubhava karanArA, AtmAno divya anubhavarasa AsvAdanArA. vilasavuM : pariNamavuM (2) khelavuM, pariNamavuM. (3) dekhAva devo, dekhavuM, jhaLakavuM, AvirbhUta thavuM, pragaTa thavuM. (4) TakI zakavuM. (5) prakAzavuM (6) dekhAva devo, dekhAvuM, jhaLakavuM, Avirbhata thavuM, pragaTa thavuM. (3) dekhAva devo, dekhAvuM, jhabakavuM, Avirbhata thavuM, pragaTa thavuM. vilA:moTethI raDavuM e (2) moja vilAsa :krIDA, moja, AnaMda (2) bhogavaTo vilAsa udayarUpa che ekarUpa" pratibhA samAna che. vilasavuM :vilAsa karavo, ramavuM, khelavuM, zobhavuM, jhaLahaLavuM. vilAsarUSa :ramaNatA svarUpa vilIna thavuM:vikharAI javuM vilIna moha:sarva vikArothI rahita (2) jenuM mithyAtva naSTa thayuM che. vilovuM dekhAvuM (2) dekhavuM viveka :vicAra (2) kharuM khoTuM jANavAnI zakita, caturAI, DahApaNa,vinaya,sabhyatA, karakasaravALI buddhi (3) bhedajJAna (4) kharu khoTu jANavAnI zakita, caturAI, DahApaNa, vinaya, sabhyatA, karakasaravALI buddhi (5) oLakha (6) bheda (7) dharma vADIe nIpaje, dharma hATe na vecAya, dharma viveke nIpaje, jo karIe to thAya. loko A pada bolyA kare che temAM paNa ema AvyuM nathI paNa dharma viveka nIpaje, dharma bahAranI kriyAthI thato nathI paNa dharma vivekathI thAya che. viveka eTale parathI judApaNAnuM sAcuM jJAna, viveka eTale karmathI, manathI, vANIthI, zarIrathI ane zubAzubha pariNAmathI AtmAnuM juduM bhAna, viveka eTale para padArtha ane mAro AtmA traNe kALa judA che, mAre ane para padArthane traNa kALamAM meLa nathI. (8) satyane satyarUpe ane asatyane asatya svarUpe nirNaya karavArUpa vicAra karavo. (9) viveka eTale parathI judApaNAnuM sAcuM jJAna, karmathI ,manathI , vANIthI,zarIrathI ane zubhAzubha pariNAmathI AtmAnuM juduM bhAna, para thavuM. vilepana lepa karavo e, copaDavAno padArtha vilaya :vinAza, viNasavuM. vilaya pAme nAza pAme vilasatuM :pariNamatuM, vilasatuM pariNamavuM. vilasatA :khelatA, parimamatA.
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ padArtha ane mAro AtmA traNe kALa judA che. mAre ane para padArthane traNa kALamAM meLa nathI evuM bhAna-samajaNa nuM nAma viveka che. (10) parathI judApaNAnuM sAcuM jJAna, karmathI, manathI,vANIthI, zarIrathI ane zubhazubha pariNAmathI AtmAnuM jaMdu bhAna, parapadArtha ane mAro AtmA traNe kALa judA che. mAre ane para padArthane traNa kALamAM meLa nathI ema jANavuM ne mAnavuM te viveka che. viveka jayoti :parama bhedavijJAnano prakAza (2) bhedavijJAnano prakAza (3) bhedajJAna vivekajayoti jemane pragaTa thaI che:5rama bhedavijJAnano prakAza jemane utpanna thayo vivikata vivekathI judA (arthAt heya ane upAdeyano viveka karIne vyavahAra upAdeya tarIke jANelA) (jeNe anAdi ajJAnano nAza karIne zuddhino aMza pragaTa karyo che evA vyavahAra mokSamArga (savikalpa) jIvane nizaMkatA-niHkAMkSA nirvicikitsAdi (2) zuddha, ekaluM, alaga, bhinna vivakata zayyAsana nirdoSa ekAnta sthAnamAM pramAda rahita sUvA besavAnI vRttine vivikata zavyAsana kahe che. vivakata zaiyAsana tapa je muni rAgadveSanA kAraNarUpa Asana, zaiyA vagerena choDe che, sadAya potAnA Atma svarUpamAM sthira rahe che, tathA nirvaSaya arthAt inidraya viSayothI virakata thAya che te munine, A pAMcamuM vivikata zaiyAsana tapa utkRSTa thAya che. bhAvArtha : besavAnuM sthAna te Asana che ane sUvAnuM sthAna te zaiyA che. tathA Adi' zabdathI maLamUtrAdi nAkhavAnuM sthAna samajavuM. e traNe evAM hoya ke jyAM rAga-dveSa utpanna thAya nahi ane, vItarAgatA vadhe, evA ekAnta sthAnamAM (muni) bese, sUve, kAraNake munijanone to potAnuM svarUpa sAdhavuM che, paNa insiya viSaya sevavA nathI, mATe ekAntasthAna kahyuM che. artha : je mahAmuni pUjAphAdimAM to nirapekSa che, arthAt potAnAM pUjA-mahAbhya Adine icchatA nathI, saMsAra-deha-bhogathI virakata che, svAdhyAya dhyAnAdi aMtaraMgatapamAM pravINa che, arthAt dhyAna-aprayayanano niraMtara abhyAsa rAkhe che, uparAmazIla arthAt maMdakaSAyarUpa zAMtapariNAma yukata che, evA mahAmuni masANabhUmimAM, gahana vanamAM, jyAM lokanI Ava-jAva na hoya, evA nirjana sthAnamAM, mahA bhayAnaka gahana vanamAM tathA aLyuM paNa evA ekAnta sthAnamAM rahe che. jene nizcayathI A vivikata zaiyAsanatA hoya che. bhAvArtha : mahAmuni vivikata zaiyAsana tapa kahe che, tyAM evA ekAnta sthAnamAM teo sUve-bese che ke jyAM cittamAM kSobha karavAvALA koipaNa padArtho na hoya, evAM sUnAM ghara, giri guphA, vRkSanAM kotara, gRhasthoe pote banAvelA udyAna-vastikAdika, devamaMdira, tathA masANabhUmi iyiAdi ekAnta sthAna hoya tyAM, dhyAna aprayayana kare che, kAraNake temano dehathI to nirmamamatva che. vaSayothI virakata che ane potAnA AtmasvarUpamAM anurakata che. evA muni vivikata zaiyAsana tapa saMyukata che. vivekarU5 :bhedajJAnarUpa vivekarUpa bhedavijJAna sakala vibhAva bhAvono tyAga vivekavALo bhedajJAnavALo. vivaza :vivecana, chaNAvaTa vivata :kahevA dhArelA vivahita kahevA dArelo, je kahevA IcchA karavAmAM AvI hoya tevuM. (2) kahevA dhoraNe (3) (kahevA dhArelA) dharmane mukhya karIne tenuM pratipAdana karavAthI ane avivakSita (nahi kahevA dhArelA) dharmane gauNa karIne teno niSedha karavAthI samabhaMgI pragaTa thAya che. (4) kahevA dhArelo vivaNita-avivaNita vidhiniSedha vaDe pragaTa thatI samabhaMgI (kahevA dhArelA) dharmane mukhya karIne tenuM pratipAdana karavAthI ane avivakSita (nahi kahevA dhArelA) dharmane gauNa karIne teno niSedha karavAthI samabhaMgI pragaTa thAya che. vivazoda :kathanabheda vivartiHpUrNapaNe virakata
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ vidyutayoni je sarvanA dekhAvamAM Ave evA utpattisthAnane vivRta (khullI) yoni kahe che. vivRddhi : vizeSa vRddhi. vibhAva vyajaina paryAya :bIjAnA nimittathI, je vyaMjana paryAya hoya. jema ke jIvanI manuSya-nArakAdi paryAya vivara HbAMku, dara, polANa, kotara, guphA, bhoMyaruM vivarjita :virakat vivartana parivartana, pariNamana, palaTavuM (2) vipariNamana, palaze(pheraphAra) thayA karavo te. vivartana pAme che :pariName che, palaTe che. vivartarUpa :palaTArUpa, pariNamanarUpa vivAre vyavahAra kare, vaheMcI kare, viveka kare. vivAda jhaghaDo vivAsa :guruothI bhinna vAsamAM vasavuM. vivAsamAM vasatAM HguruothI bhinna vAsamAM vasatAM. vivikata zuddha, ekaluM, alaga (2) bhinna, rahita (3) vivekathI judA tAravelA (arthAt heya ane upAdeyano viveka karIne vyavahAre upAdeya tarIke jANelA) (jeNe anAdi ajJAnano nAza karIne zudradanA aMzaadano ahIM pragaTa karyo che.evA vyavahAramokSamArgI(savikalpa) jIvane nizaMkatA-nikAMkSA nirvicikitsAdi bhAvarUpa, svAdhyAya-vinayAdi bhAvarUpa ane niraticAra vratAdi bhAvarUpa vyApAra bhUmikAnasAra hoya che tathA koI kAraNe upAdeya bhAvone (vyavahAre grAhyabhAvono) yA thaI jatAM ane tyAjaya bhAvonuM upAdAna arthAt grahaNa thaI jatAM tenA pratikArarUpe prAyazritAdi vidhAna paNa hoya che.) (4) bhinna (5) zuddha, ekaluM, alaga (6) zuddha ane nirmaLa. (7) karmakalaMka, vimukata, karma maLathI rahita. (8) navatattvanA vikalpathI rahita, zuddhavastumAtra vivikatapaNuM :bhinnapaNuM, judApaNuM. 879 vivizvarUpo :karmakalaMkathI rahita vivikatAtmA dravyakarma ane bhAvakarmathI rahita bhinna AtmA. (2) zuddha ane nirmaLa AtmA. vivazita :kahevA dhArelA vividha :bhinna bhinna svarUpa astitva vALAM vividhAkAra pratibhAsya :vividha AkAravALA pratibhAsanA yogya vivita zayyAsana nirvikAra ekAMta sthAnamAM zayana, Asana arthAt nivAsa e vivikata zayyAsana che. vivisasAparimANI :pudgalonuM pariNamavuM. vizada :nirmaLa, spaSTa,vyakata (2) vistArarUpa vizuddha kaSAyanI maMdatA, zubha bhAva (2) maMdakaSAyarUpa vizuddha vizuddha darzana jJAna pradhAna Hvizuddha darzana ane jJAna jemAM mukhya (pradhAna) che. evA. pradhAna=mukhya (2) vizuddha darzana ane jJAna jemAM pradhAna che evuM (sAmya nAmanA zrAmaNyamAM vizuddha darzana ane jJAna mukhya che. ) (3) Atmatattvano svabhAva vizuddha darzanajJAna mAtra che. vizuddha pariNAmo HzubhabhAvo vizuddhatA :maMda kaSAyarUpa che. vizuddhi labdhi kaSAya pAtALa pADayA tyAre tattvano vicAra karavAnI pAtratA AvI che. vizuddhi sthAna je asaMkhyAta prakAre prazasta zubhabhAva che te pudgalapUrvaka hovAthI pudgala che. sarva zubhabhAva pudgalanI karmaprakRtinA vipAkapUrvaka ja hovAthI pudgala che. jeo kAMI caitanyanA vipAkabhAva nathI. bhagavAna caitanyadevanuM kArya to AnaMda ane vItarAgI zAMtinA aMkura phUTe evuM caitanyamaya ja hoya che emAM vizuddhisthAna AvatAM nathI. mATe teo pudgala ja che. vizuddhi sthAno kaSAyanA viSAkanuM maMdapaNuM jemanuM lakSaNa che evA je vizuddhi sthAno te badhAMya jIvane nathI. kAraNa ke te pudgaladravyanA pariNAmamaya hovAthI AtmAnI anubhUtithI bhinna che.
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizuddhisthAna eTale kaSAyanI maMdatA, kaSAyanI maMdatA eTale zubhapariNAma, dayA, dAna, pUjA, bhakita vagere te badhA zubha pariNAma che. te badhAMya AtmAne nathI. kAraNa ke te vikAra che ane vikAra che te AtmAno svabhAva nathI mATe zubhapariNAma te badhAya AtmAne nathI. azubha pariNAma TALavA mATe zubha pariNAma Ave kharAM paNa te vikAra che. tenAthI AtmAne lAbha nathI. zubha pariNAmano Azraya te vikArano Azraya che. tenAthI AtmAne hita nathI. AtmAnA svarUpano Azraya karavAthI AtmAne lAbha che. zubhabhAvanI paryAya thAya che AtmAmAM paNa te AtmAno svabhAva nathI mATe te pulanA pariNAma che. vizadam :nirmaLa, kaSAyothI rahita vizadamati tIkSaNa buddhi vizuddha darzana zAna pradhAna vizuddha darzana ane jJAna jemAM pradhAna(mukhya) che. evA. vizuddhadarzana zAna mAtra Atmatatvano svabhAva vizuddhadarzana jJAnamAtra che. vizaddhadarzanazAna pradhAna vizuddha darzana ane jJAna jemAM pradhAna che evuM. (sAmya nAmanA zramaNyamAM vizuddha darzana ane jJAna pradhAna che.) vizuddhadarzana zAnapradhAna Azrama :parama zuddha darzana ane jJAna jemAM pradhAna(mukhya) che evI upayoga bhUmikA vizuddha darzana zAnamAtra Atma tatvono svabhAva vizuddha darzana jJAna mAtra che. vidhi :sarvataH vizuddhinI vizeSothI viziSTa :bheTavALA vizcamapaNuM duHkhamapaNuM vizeSyaHkhAsiyatono dharanAra padArtha, lakSya, bhedya padArtha- dharmI. (jema gaLapaNa, saphedapaNuM, suvALapa vagere sAkaranA vizeSaNo che ane sAkara te vizeSaNothI vizeSita thato. (te te khAsiyatothI oLakhAto, te te bhedothI bhedato) padArtha che. iMLI jema jJAna, darzana,cAritra,vIrya vagere AtmAnA vizeSaNo che ane AtmA te vizeSaNothI vizeSita thato(oLakhAto, lakSita thato, 880 bhedato) padArtha che. tema sattA vizeSaNa che ane dravya vizeSya che. (vizeSya ane vizeSaNone pradezabheda nathI e khyAla na cUkavo. vinrAMta :AdhAra rAkhatuM vizleSa saMbaMdhano abhAva, pRthaka thavuM, vipramokSa (2) viyoga, nivRtti.(atyaMta vizleSa= atyaMta viyoga, AtyaMtika nivRtti. (3) viyoga (4) sarvathA judApaNuM. (5) saMbaMdhano sabhAva thavo, pRthaka thavuM, chUTA paDavuM, juduM paDavuM. (6) saMbaMdhano abhAva : pRthaka thavuM, vipramokSa, pUrNapaNe saMbaMdhano abhAva. (7) sarvathA judApaNuM, sarvathA gRkatva. (8) sarvathA judApaNuM (9) saMbaMdhano abhAva thavo, pRthaka thavuM te, tene vipramokSa paNa kahe che. vizva samasta padArtho-dravya guNaparyAya (padArthomAM svane para evA be vibhAga che. je jANanAra AtmAnuM potAnuM hAtha te sva che ane bIjuM badhuM para che. (2) samasta padArtho (3) samasta padArtho-dravya-guNa-paryAya, cha dravyonA samUhane vizva kahe che. (4) cha dravyono samUha jemAM rahe che te vizva che. vizva-samasta padArtho-dravya, guNa, paryAyo, (5) samasta dravyo, samasta padArtho, rAga-dveSa, zarIra Adi sarva padArthone vizvamAM samADe che. (6) cha dravyono samUha, jIva, pula, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa. (7) samasta vastuo (8) loka, caitanya lakSaNa jIva che. varma, gaMdha, rasa, sparzamAna paramANuo che. te saMbaMdha svarUpathI nathI. vibhAvarUpa che. (9) vizva eTale anaMtA dravyo-tenA pratyekanA anaMta-anaMta guNo ane tenI anaMta anaMta paryAyo- A badhuM potapotAnA kAraNe che. badhuM sevataMtra che, ane bhagavAna AtmA e badhAno prakAzaka jANanAro che. jANanAra mAtra che, karanAro-kartA nahi Avo jJAnAnaMda rUpa lakSmIno bhaMDAra prabhu AtmA vizvano prakAzaka hovAthI vizvasamaya che. vizva vyavasthA vizva anAdi che. jIva anAdi che. paramANu pulo anAdi che. jIva ane karmano saMbaMdha anAdi che. saMyogI bhAvamAM tAdAtmaya adhyAsa hovAthI jIva janmamaraNAdi duHkhe te anubhave che. vizva vyApArarUpe samasta padArthanI pravRttirUpe
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizvarUpa anekarUpa' (eka dravya sahavartI anaMtaguNono ane kramavartI anaMta | paryAyono AdhAra hovAne lIdhe anaMtarUpavALuM paNa che tethI tene vizvarUpa" (aneka rU5) paNa kahevAmAM Ave che. mATe AtmA aneka jJAnAtmaka hovAmAM virodha nathI.) vizvarUpapaNuM anekarUpapaNuM vizvavaMdana :traNa lokanA jIvone vaMdanIya. vizvavyApArarUpe samasta padArthonI pravRttirUpe vizvavyApI sarvagrAhI vizvavyApIpaNuM anekapaNuM vizvAti sthiratA (abhinna vizrAMti= ebhedarUpa sthiratA) vizvoddhAraNa niSkAma karuNAthI bodhavRSTi vaDe vizvano uddhAra karanAra. vizrAMti:sthiratA (2) sthira vizrAMti :abhAva vizrAti aTakavuM, thobhI javuM, visAmo, ArAma, zAMti vizrAma :visAmo, zAMti vizrAmadhAma :mokSadhAma vizrAmI:zAMta rasano bhokatA vizeSa :bhedapUrvaka vizeSa :khAsiyata, viziSTatA, vizeSatA(vyavahAre tathA nizcaye dharma, adharma ane AkAzanA vizeSa pRthaka-upalabdha che artAt bhinnabhinna jovAmAM Ave che. vizeSa taphAvata, bhinna lakSaNa, bheda (2) zeyAkAra (3) khAsiyata, viziSTatA, vizeSatA(vyavahAre tathA nizcaye dharma, adharma ane AkAzanA vizeSa pRthakaupalabdha che. arthAt bhinnabhinna jovAmAM Ave che.) (4) taphAvata (5) taphAvata, bhinna lakSaNa (6) avAjora, bheda (7) bheda (8) vizeSA=bhedo (9) guNabheda (10) paryAya, vartamAna avasthA. (11) taphAvata, judA lakSaNo, bheda, judApaNuM (12) bhedapUrvaka (13) taphAvata(14) asAdhAraNa (15) taphAvata, judA lakSaNo. (16) bheda, judA lakSaNo. (17) 881 vize sUkSmatAthI vizeSa apekSAe trikALI dravya-guNa-kSetra to akartA che. temAM to karavApaNuM nathI. vartamAna paryAyamAM paNa jayAM te aMta mRkha thaI jJAnasvabhAve pariNAme che, rAgarUpe pariNamato nathI tyAre sAkSAt akartA thAya che-ema kahevuM che. rAgathI khasIne jayAM jJAnasvabhAvamAM vasyo tyAM sAkSAt akartA thAya che. paryAya epekSAe jJAnarUpa jJAnapariNAme ja pariNamato thakI kela jJAtA rahevAthI sAkSAt akartA che. A dayA, dAna, vrata AdinA je bhAva thAya te para zeya che ne jhAmavasvabhAvI bhagavAna AtmA thI bhinna che.-AvuM bheda jJAna agAdikALathI nahi hovAthI vratAdi rAganA bhAvane jANavAnA kALe te bhAva huM AtmA chuM ema te jANe che. tethI e rIte vizeSa apekSAe arthAt paryAya apekSAe ajJAnarUpa jJAnapariNAmane karato hovAthI te rAgano kartA thAya che. sAmAnya apekSAe to te jJAnasvabhAve sthita evo akartA svabhAvI che, paNa vartamAna paryAya apekSAe rAgane potAno mAnIne jJAnapariNAmane ajJAnarUpa karato thako te rAgano kartA thAya che. A pramANe te kathaMcit kartA thAya che. samajANuM kAMI ? vizeSa AkathA :vadhAre jANavAnI IcchA vizeSa ArA mithyA darzana, avirati, kaSAya ane yoga A cAra vizeSa rUpe karmonA Atmapraveza tathA grahaNarUpa baMdhAnA kAraNa che. vizeSa guNa je sarva dravyomAM na vyApe, tene vizeSa guNa kahe che. prAyaH aneka hoya che, te badhAne jANIne vastutatvano nirNaya karavo baha muzkela paDe che. sahaja bodha thaI zakto nathI. (2) pratyeka dravyamAM kayA kayA vizeSa guNo che? (1) jIva dravyamAM caitanya(darzana-jJAna) , zraddhA(samyatva) , cAritra, sukha, vIrya, kriyAvatI zakita, vaibhAvika zakita vagere. pudgala dravyamAM sparza, rasa, gaMdha, varNa, kriyAvatI zakita, vaibhAvika zakita vagere. (3) dharmAstikAya dravyamAM gati hetutva vagere.
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4) adharmAstikAyamAM sthitihetutva vagere. (5) AkAza dravyamAM avagAhana hetutva vagere. (6) kALa dravyamAM pariNamanahetutva vagere. vizeSa caitanya jJAna che ane samAnyacaitanya darzana che. vizeSa dharma je dharma amuka khAsa dravyamAM ja rahe tene vizeSa dharma kahe che. vizeSa sattA avAntara sattA. A mahAsattA kevaLa ApekSika daSTie kahevAmAM AvI che, te koI svataMtra padArtha nathI ke jema taiyAyika ane vaizeSika darzanavALA sarva padArthomAM rahenArI mahAsattAne eka svataMtra padArtha ja mAne te mahAsattAno pratipakSa eka padArthamAM rahenArI sattA che. tene ja avAntara sattA che. A avAntara sattAthI ja pratyeka padArthanI bhinna bhinna avasthA thAya che. vizeSamaitanya te jJAna che. vizeSaNa : te guNa che ane vizeSa te dravya che. (2) khAsiyata, lakSaNa, bhedaka dharma vizeSaNa vizeSa :vizeSaNa te guNa che ane vizeSa te dravya che. vizeSaNabhata bhinna lakSaNa bhUta vizeSataH avabodhavuM jANavu. (vizeSa avabodha athAt vizeSa pratibhAva te jJAna 882 belato) padArtha che tema sattA vizeSaNa che ane dravya vizeSa che. (vizeSa ane vizeSaNone pradezabheda nathI e khyAla na cUkavo.) vizeSAMtara :taphAvata ane bheda vizeSo bhedo vizeSothI viziSTa bheTavALA vizALa daTi:svataMtra svabhAva jovAnI sAcI daSTi vizALa buddhi zrImanA kathanamAM vizALa buddhi zabda Ave che. te pAtratA che. tyAM vizALa buddhi anekAntanA arthamAM che, vartamAna apUrva puruSArthanA arthamAM che. pUrvanA ughADanA arthamAM nathI. (2) pakSapAtarahita, anekAnta, nyAyadaSTi (3) anekAntabuddhi vizie :mukhyapaNe (2) bhinna, vilakSaNa, khAsa prakAranuM (3) vadhAre, asAdhAraNa, khAsa (4) vadhAre, asAdhAraNa, khAsa (5) bheTavALA(pahelAnI ane pachInI avasthAnA bhede bheTavALA evA caitanya pariNAmo te AtmAnI kriyA che.) (6) vizeSatAvALuM, khAsa , bhinna (7) vizeSatAvALuM, khAsa , bhinna, khAsa prakAranA (8) bheTavALA(pahelAnI ane pachInI avasthAnA bhede bheTavALA evA caitanya pariNAmo te AtmAnI kriyA che.) (9) vadhAre, asAdhAraNa, khAsa. (10) bheTavALA (pahelAnI ane pachInI avasthAnA bhede bhedavALA evA caitanya pariNAmo te AtmAnI kriyA che.) (11) vadhAre asAdhAraNa, khAsa (12) khAsa, vizeSa (13) vizeSatAvALuM, khAsa, binna, khAsa prakAranI. (14) asAdhAraNa, khAsa, vadhAre. (15) vadhAre, asAdhAraNa, khAsa viziSTa bhAvanA saiva :khAsa karI bhAvanA. (artAt khAsa zuddha bhAvanA) viziSTa prakAranI uttama bhAvanA. vizitA pUrvaka potapotAnA bhinna bhinna svarUpo. viziSTapaNe bhedo sahita viziSTarUpe bhinna bhinna rUpe vizodhita :zuddha vizeSapaNe bhinna bhinna, bhedarUpe bhinna bhinna vizeSabAvarU :bhedarUpa, anekAkArarUpa vizaMSa bhAva :darzana, jJAna ane cAritrarUpa bhedakathananuM nAma vizeSabhAva che. vizeSa :khAsiyatono dharanAra padArtha, lakSya, bhedya padArtha-dharmI. (jema gaLapaNa, saphedapaNuM, suMvALapa, vagere sAkaranA vizeSaNa che ane sAkara te vizeSaNothI vizeSita thato (te te khAsiyatothI oLakhAto, te te bhedothI bhedAto) padArtha che. vaLI jema jJAna, darzana, cAritra, vIrya vagere AtmAnAM vizeSaNo che ane AtmA te vizeSaNothI vizeSita thato (oLakhAto, lakSita thato,
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ 883 viskaMpama :vistAra viSakuMbha jherano ghaDo. traNa kakSAyanA abhAvasvarUpa vItarAgatA jemane aMtaramAM pariNamI che. pracura svasaMvedana niraMtara vartI rahyuM che evA prazAMtamUrti vItarAga munirAjane paNa pramatta dazAmAM pratikramaNa, pratyAkhyAna, AlocanA vagereno bhagavAnanA darzana karavAno -bhagavAna sAkSAt na hoya to jinamaMdire jaI jina pratimAnAM darzana-stavana vagereno vikalpa Ave che te vikalparUpa zubharAga paNa duHkharUpa che. tene viSakuMbha -jherano ghaDo kahyo che. viSThabha :vistAra, viSThabhakrama =vistArakrama viSThabhakama vistArano krama viSaNuM rAga-dveSa moharUpa vikAra rahita potAnA zuddha svabhAvane TakAve athavA vibhAvathI potAne bacAve. nijaguNanI rakSA kare te dareka samaye potAnA anaMtaguNa sAmarthyanI sattAthI nija dhruvazakita (sadaza aMza) ne saLaMga TakAvI rAkhanAra hovAthI dareka AtmA svabhAve viSNu che. vizaddha maMdakaSAyarUpa pariNAma vizuddha che. viSama dAruNa, bhayAnaka, Apattijanaka (2) avaLuM, UlaTuM, viparIta, dAruNa, bhayAnaka, samAMtara nahoya tevuM asama, valakSaNa, jematema (3) jematema (4) asamAna jAtinA (5) mUrta, amUrta, Adi asamAna jAtinA padArtho, hAnivRddhi (6) mUrta, amUrta Adi asamAna jAtinA (7) asamAna jAtinA (mUrta-amUrta Adi) (8) asamAna jAtinA padArtho (9) duHkhadAyaka, hAni vRddhi sahita, asthira viSama AtmA eka prati ISTapaNuM, bIjA pratye anirupaNuM te viSama. viSamatA ITAniSTa saMyogomAM harSazokAdi viSama pariNAmo nuM anubhavavuM te viSamatA che. viSadhyAtmA viSama AtmA eka pratye ISTa buddhi, bIjA pratye aniTa buddhi ema viSama buddhi rAkhanAro mAtra eka viSamAtmA ja duHkhanuM kAraNa che. viSaya AdhAra (2) yathAyogya nahIM, pheraphAravALuM, vastuo che, (3) dhyeya (4) AtmAnuM lakSa choDI, paranuM lakSa karavuM, temAM ISTa-aniSTarUpa vRtti te viSaya che. (5) lakSya (6) lakSa, ne lakSa eTale dhyeya, dhyeya eTale sAdhya. (7) zabda, rasa, rUpAdi (8) karma (9) Indriya. (10) dhyeya (11) para vastu pratye rAgadveSa-mohavALo bhAva te viSaya. para vastu viSaya nathI. vastu to vastu ja che. varNa, gaMdha, rasa, sparzamAM viSaya nathI, paNa tenA pratyeno rAgabAva te viSaya che. AnuM rUpa suMdara che, ThIka che, ema mAnI tyAM jJAna svarUpI AtmA rUpasaMbaMdhI rAga kare te rUpasaMbaMdhI viSaya che. tema gaMdha, rasa, ane sparzanuM samajavuM para dravya upara lakSa karI jIva rAga-dveSa kare tyAre para dravya vikAranuM nimitta hovAthI upacArathI para dravyane viSaya kahevAya che. jJAna bhAve para dravyane jANe temAM rAga-dveSa na kare to te para dravya zeya kahevAya che. svapadArthanuM lakSa kare te stra viSaya che. svanuM lakSa kare to jIvane rAga-dveSa na thAya. (12) lakSa, ne lagna eTale dhyeya, dhyeya eTale sAdhya viSaya kaSAyanI satata viTaMbaNAmAMthI chUTavAM sAdhana zuM ? :viSaya-kaSAyano prema choDavo-rUci choDavI, viSaya-kaSAyanA rAgathI cetanyanuM baMdajJAna karavuM te viSaya kaSAyanI satata viTaMbaNAthI chUTavAnuM sAdhana che. viSaya pratibaMdha viSayamAM rukAvaTa arthAt maryAditapaNuM (darzana ane jJAnanA viSayamAM maryAditapaNuM hovuM te svabhAvanI pratikULatA che. viSayagrAma IndriyaviSayono samUha viSayano nAtha vedano abhAva-kSAyikacAritrathI thAya che. cothe guNasthAnake viSayanI maMdatA hoya che. ne navamA guNasthAnaka sudhI vedano udaya hoya che. viSayapratibaMdha viSayamAM rukAvaTa arthAt maryAditapaNuM(darzana ane jJAnanA viSayamAM maryAditapaNuM hovuM te svabhAvanI pratikULatA che. viSayAtIta :atIndriya, parAzrayathI nirapekSa hovAthI (sparza, rasa,gaMdha,varNa ane zabdanA tathA saMkalpa-vikalpanA AzrayanI apekSA vinAnuM hovAthI) viSayAtIta (2) atIndriya, sparza-rasa-gaMdha-varNa ane zabdanA tathA saMkalpa vikalpanA AzrayanI apekSA vinAnuM (3) atIndriya (4) atIndriya, parAzrayathI nirapekSa hovAthI sparza, rasa, gaMdha,varNa ane zabdanA tathA saMkalpa-vikalpanA AzrayanI apekSA vinAnuM.
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ 884 viSayI Indriya jJAna viSayo :viSayabhUta padArtho vizva vyApAra viSayomAM pravRtti viSayothI parAvata IndriyonI sahAya vinAnuM te atIndriya jJAna che te AtmIya viSayonI abhilASAno nirodha je jIvone sva-paranuM bhedajJAna nathI temane bhale kadAcit pAMca IndriyonA viSayono saMyoga na dekhAyo hoya, che jIvanikAyanI dravyahiMsA na dekhAtI hoya ane e rIte saMyogathI nivRtti dekhAtI hoya, topaNa kAyA ane kaSAyo sAthe ekatA mAnanArA te jIvone kharekhara pAMca IndriyonA viSayonI abhilASAno nirodha nathI, hiMsAno jarAya abhAva nathI ane e rIte parabhAvathI bilakula nivRtti nathI. viSayono saMga ISTa viSayo pratye prIti ane aniSTa viSayo pratye aprIti e moha che. viparyaya svarU5 :viparIta, mithyA svarUpa viparyAsabuddhi gRha kuTuMba, parigrahAdi bhAvane viSe je ahaMtA mamatAcA che ane tenI prApti aprAti prasaMgamAM je rAgadveSa kaSAya che, te ja viparyAyabuddhi che. vipAka :udaya viSaya :AdhAra viSAda :zoka, kheda viSAyahAra stotra viSApahAra nAmanuM stotra che. zrI ghanaMjaya mahAkavie A stotra rahyuM che. kavinA putrane sarpa karaDyo hato, tene bhagavAna pAse laI jaIne nAkhyo ane kavi pote aMdara AtmAnI vicAradhArAmAM caDI gayA ane emAMthI A stotra racyuM. kudarate nimitta evuM maLI gayuM ke kavie to rAgadveSa vinAzaka bhagavAnanI arthAt nija AtmAnI bhakita karI ane vyavahAra jinendra bhagavAnanI bhakita karI tyAM A bAju bALakane sarpanuM jhera paNa UtarI gayuM. visasA ekalA pugala paramANu hoya tene vizvasA kahevAya ane caitanyanuM nimitta je pudagalamAM hoya tene prayogatA pudgala kahevAya. visasA upathayo kArmaNa vargaNAo visasopazya je pugala paramANu (kArmANa vargaNA) karmarUpe pariNamyA to na hoya paraMtu AtmAnI AsapAsa ja karmarUpe pariNamavAne sanmukha hoya, temane visasopacaya kahe che. A pula paramANuonI baMdharUpa avasthA nathI. je samaye AtmA traNayoga ane rAgadveSAdi kaSAyabhAvo dhAraNa kare che te ja samaye vizvamAM bharelo anya kArmANavargaNAo athavA A visasopacaya nAma dhAraNa karanAra paramANuo tarata ja AtmAnI sAthe baMdhAI jAya che. baMdhAtA ja temane karma saMjJA maLe che. tenA pahelAM kArmANa (karma thavAne ) evI saMjJA che. A visUsopacaya AtmA sAthe baMdhAyelA karmo karatAM paNa anaMtaguNa che. kema ke pahelAM to AtmAnI sAthe baMdhAyelA karma paramANu ja anaMtAnaMta che. te karmarUpa paramANuomAMthI pratyeka paramANu sAthe anaMtAnaMta sUkSma paramANu (vizvasopacaya) lAgelAM che. viAraNa :vismaraNa vistarIkaraNa :vistAra karIne samajAvavuM. vistAra :phelAva (2) darzAvavuM, vigatavAra varNana, phelAvo, patharATa (3) pahoLAI, dravyanA pahoLAI-apekSAnA(ekasAthe rahenArA sadbhAvI bhedone (vistAravizeSone guNo kahevAmAM Ave che. jema ke jJAna, darzana, cAritra vagere jIvadravyanA vistAra vizeSa arthAt guNo che. te vistAra vizeSomAM rahetA vizeSapaNAne gauNa karIe to e badhAmAM eka AtmApaNArUpa sAmAnyapaNuM bhAse che. A vistAra sAmAnya (athavA vistAra sAmAnya samudAya, te dravya che. vistAra saMtoSAtmaka :vistArAtmaka ke saMkSepAtmaka vistAra saMgraha loka jeTaluM jenuM nizcita mApa che. vistAra sAmAnya samudAya vistAra, sAmAnyarUpa samudAya, vistAra eTale pahoLAI, dravyanA pahoLAI apekSAnA (eka sAthe rahenArA, sahabhAgI)
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhedone (vistAravizeSone) guNo kahevAmAM Ave che. jema ke jJAna, darzana | cAritra vagere jIva dravyanA vistAra-vizeSa arthAt guNo che. je vistAra vizeSomAM rahelA vizeSapaNAne gauNa karIe to e badhAmAM eka AtmApaNArUpa sAmAnyapaNuM bhAse che. A vistAra sAmAnya (athavA vistAra sAmAnya-samudAya) te dravya che. vistAra sAmAnya samudAya eka sAthe rahenArA, sahabhAvI bhedone guNo kahevAmAM Ave che. (2) vistAra sAmAnyarUpa samudAya, vistAra eTale pahoLAI, dravyanA pahoLAI apekSAnA (eka sAthe rahenArA sahabhAvI) bhedone (vistAravizeSone guNo kahevAmAM Ave che. jema ke jJAna, darzana, cAritra vagere jevadravyanA vistAra vizeSa arthAt guNo che. te vistAra vizeSomAM rahelA vizeSapaNAne viratAratA darzAvatA vistIrNa vistAra pAmeluM, pahoLuM visadaNa :aNasarakhAM, paraspara viddha, anekarUpa, eka sarakhAM nathI. , viruddha (2) bhAva-abhAvarUpa che. utpAda te bhAva ane vyaya te abhAva che. (3) asamAna, bhinnaH judA prakAranuM, asama, abhAvarUpa. (4) anekapaNuM, bhAva-abhAvarUpa, utpAda te bhAva che ne vyaya te abhAva che. (5) viruddha vizapaNuM te utpAda-vyaya che. e to paryAyamAM che, upajavuM ane viNazuM che eto paryAyamAM che. visapa :jJAnanA svarUpathI bhinna svarUpavALAM (upadeza, mana ane Indriyo paudgali hovAthI temanuM rUpa jJAnanA svarUpathI bhinna che. teo IndriyajJAnamAM vyahiraMga kAraNo che. vi :vizeSa spaSTa (2) spaSTa vicArathI jaNAya tevAM. visAbhAga:kuvAsanA maya viSa vismaya :Azcarya, acaMbo, pUrve nahi joyeluM jovAne lIdhe thato bhAva te vismaya. vismayakArI :AzcaryakAraka, navAI upajAve tevuM. vismaraNa :bhUlI javuMe, yAda na rahevuM e, vismRti, yAda na AvavuM e. 885 visaMyojana choDI devuM, tyajI devuM, khasI javuM (2) je traNa karaNa vaDe anaMtAnubaMdhInA paramANuone anya cAritramohanIyanA prakRpi pariNamAthI tenI anaMtAnuM baMdhAnA sattAno nAza karavAmAM Ave tenuM nAma visaMyojana che. (3) je traNa karaNa vaDe anaMtAnubaMdhInA paramANuone anya cAritra mohanIyanI prakRttirUpa pariNAvI tenA aNanaMtAnubaMdhAna) sattAno nAza karavAmAM Ave tenuM nAma visaMyojana che. (4) baMdhananA abhAvarUpa, joDANanA abhAvarUpa, racanAnA abhAvarUpa visarga tyAga visarjana tyAga visarjana karavuM :bhUlI javuM nahIM visasA :ekalA pudgala paramANuM hoya tene vinnasA kahevAya che. visaMvAda:virodha, vikhavAda, asatyapaNuM,jhaghaDo, bUruM karanArI (2) asatya (3) vikhavAda UbhI karanArI, asatya, bUruM karanAra (4) virodha (2) bhUruM, bhUMDa visaMvAda : virodha karanArI, vikhavAdinI. visasA sarva prakAranAM anya pariNAmathI rahita asaMkhyAta pradezI Atmadravya. (visasA)=sahaja, visasA pariNAma= sahaja pariNAma visAraNa :vismaraNa, bhUlI javuM, bhulAI javuM. vizALa buddhi anekAnta buddhi vItaka:saMkaTa, vItavuM te. (2) Apatti, ApadA, saMkaTa, duHkha vItarAga rAgadveSa rahita te vItarAga (2) rAgadveSane jItyA te nija athavA vItarAga kahevAya. (3) sarvajJa paramezvara " vItarAga' che, A AtmA paNa vItarAga" svarUpa ja che. dravya svarUpathI vItarAga svarUpa che jemAMthI vItarAga paryAya pragaTa thAya che. (4) rAga rahita (5) moha rAga-dveSa rahita (6) vItarAga pUrNa hitane mATe mAnavA lAyaka che. ema AtmA paNa hitane mATe mAnavA lAyaka che. (7) rAga-dveSa rahita. (8) sakaLa mohanIya (samasta mohanIya) karmanA udayathI bhinnapaNAnI utkRSTa bhAvanA vaDe nirvikAra AtmasvarUpane pragaTa karyuM hovAthI je vItarAga che.
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ vItarAga cAritra Hzuddha upayoga sAkSAt mokSanuM kAraNa che. (2) vItarAga cAritrathI nirvANa (mokSa) nI prApti thAya che. vItarAga cAritrathI moprApti darzana jJAna pradhAna cAritrathI jo te cAritra vItarAga hoya to mokSa prApta thAya che.ane tenAthI ja jo te sarAga hoya to, devendraAsurendra-narendranA vaibhava-kalezarUpa baMdha prApta thAya che. AthI mumukSue ISTaphalavALuM hovAthI vItarAga cAritra grahaNa karavA yogya che. (upAdeya che), ane aniSTa phaLavALuM hovAthI sarAga cAritra choDavA yogya che. (heya che) vItarAga bhAva :svabhAvanuM avalaMbana ane nimittanI upekSAte vItarAga bhAva che. vItarAga mArga :vItarAgano mAraga to nirvikalpa che. vItarAga rUpa che. e to parathI ne rAgathI utsAhano bhaMga karIne svamAM utsAha karavAno (vIrya joDavAno) mAraga che. vItarAga rasa :caitanya rasa vItarAga vana vItarAgavacananI asarathI IMdriyasukha nIrasa na lAgyAM te jJAnInAM vacano kAne paDayAM ja nathI, ema samajavuM. vItarAga vijJAna kevaLa jJAna, rAga-dveSa sahita evuM kevaLa jJAna ja uttama ane sArarUpa che. vItarAga samyagdarzana HsamyagdaSTi jIva jayAre potAnA AtmAmAM sthira hoya che tyAre tene nirvikalpa dazA hoya che. tyAre rAga sAthe buddhipUrvaka joDANa hotuM nathI. jIvanI A dazAne vItarAga samyagdarzana kahevAmA Ave che. vItarAga samyagdaSTi :AtmalIna samyagdaSTi ne vItarAga kahevAya che. te saMpUrNa mana, vacana,kAyAnI kriyAothI virakata rahIne evI rIte AtmAnA AnaMdano svAda laI rahyA che ke jevI rIte sarvajJa vItarAga paramAtmA le che. vItarAga svasaMvedanazAna :viSayonA AsvAdanathI paNa te vastuonI svarUpanuM jANapaNuM thAya che. paNa te jANapaNuM rAgAdibhAve karI milana hoya che, mATe tyAM nijarasa zuddha AtmAno anubhava nathI ane vItarAgadazAmAM svarUpanuM yathArtha jJAna hoya che, tema ja tyAM rAgAdi bhAve karI AkuLa-vyAkuLatA hotI nathI. te svasaMvedana jJAna prathama avasthAmAM cothA pAMtamAM guNasthAnavALA 886 gRhasthane paNa hoya che. paNa tyAM rAga jovAmAM Ave che. mATe sarAga avasthAnA niSedhane arthe vItarAga svasaMvedana pada mUkayuM che. rAgabhAva che te kaSAyarUpa che. tethI jayAM sudhI mithyAdaSTine anaMtAnubaMdhI kaSAya che tyAM sudhI te bahiAtmA che, tene to svasaMvedana jJAna-samyajJAna sarvathA ja nathI. vItarAgacAritrarUpe pragaTatA pAmelo HvItarAgacAritrarUpa paryAye pariNamelo (2) vItarAga cAritra rUpa paryAye pariNamelo vItarAgatA kAya-rAga-dveSano saMpUrNa abhAva te vItarAgatA. 8 mAMthI 12mA guNasthAna sudhImAM akhaMDa upayoga ane AtmasthiratAne lIdhe puNyAnubaMdhI puNyano paNa abhAva hoya che. tyAM mAtra karmanI nirjarA ja hoya che, tethI te vItarAgadazA kahevAya che. Ama ghAtIkarmano sarvathA abhAva jene hoya te saMpUrNa vItarAga che. vItarAgadA :cAritrathI viSaya-kaSAya vAsanAnuM chedana te vItarAgadazA vItarAganuM lakANa :1. janma, 2. jarA, 3. tRSA,4. kSudhA, 5. vismaya, 6. Arata, 7. kheda, 8. roga, 9. zoka, 10. mada, 11. moha, 12. bhaya, 13. nidrA, 14. cittA, 15. sveda, 16. rAga, 17. dveSa, 18.arumaraNa juta ye aSTAdoza doza, nahi hote jisa jIvako vItarAga so hoya. vItarAganI mUrti vItarAganI mUrti hathiyAra, vastra, mALA, alaMkAra ane parigraha e pAMca doSo rahita hoya che. te nagna, suMdara, zAMta gaMbhIra ane pavitra vItarAgano ja khyAla Ape tevI Goya che. tadAkAra vItarAga bhagavAnanuM je pratinidhitva jaNAve evI pratimAne nirdoSa vIcarAganI (jinamudrAvALI) pratimA kahevAya. vItarAganI vANI :jinavANI, paramAgama, tIrthaMkara prabhunA OM kAra rUpa dhvanimAMthI nIkaLelI vANIne gaNadharoe sUtro rUpe racI te cAre korathI udAsInatA prere che. cAre korathI - parathI saMyogathI nimittathI ane rAgathI AtmAne bhinna batAvI udAsInatA prere che. (2) jinavANI-cittamAM atyaMta prasannatA upajAve evI amRta ralathI bharelI che.
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ 887 vItarAganI vANI cAre korathI parathI saMyogathI, nimittathI ane rAgathI AtmAne bhinna batAvI udAsInatA prere che. vItarAgabhAva:svabhAvanuM avalaMbana ane nimittanI upekSAne vItarAgabhAva che. vItarAgata :vItarAganI vANI, vItarAga praNIta zAstro. vItarAgI pratimA :vItarAganI mUrti hathiyAra, vastra, mALA, alaMkAra ane parigraha e pAMca doSa rahita hoya che. te nagna, suMdara, zAMta, gaMbhIra ane pavitra vItarAgano ja khyAla Ave tevI hoya che. taTAkAra bhagavAnanuM je pratinidhitva jaNAve evI pratimAne vItarAganI vItalobha koIpaNa kArya udayAdhIna paNa thatuM hoya tyAre temAMthI koIpaNa jAtano lAbha levAno hetu na hoya. muni vihAra kare, jJAnadAna kare ke anya koI kArya kare tyAre temAMthI mAna, pUjA, satkAra Adi koIpaNa lAbha levAnI leza paNa IcchA karyA vinA te kArya karavuM te. vItalobha paNe kArya karyuM gaNAya. pratyeka vastu saMyamanA hetuthI thavI joIe. evI bhAvanA che. vIra vikrAnta, parAkramAM, vIratA phorave, zaurya phorave, vikrama-parAkrama kora, karmazatruo para vijaya meLave te vIra che. vizeSa prere te vIra eTale potAnA vIryane vizeSa prere -svabhAva sanmukha kare te vIra che. (2) vIra eTale vikrAnta (parAkrama) bhagavAna vIra vikrAnta parAkrama che. zAmAM parAkramA che ? ke moharAga-dveSa jItavAmAM teo atula parAkrama che. (3) zrI vardhamAna, zrI sanmatinAtha , zrI ativIra ane zrI mahAvIra e bhagavAna mahAvIranA nAmothI yukata che. vIra vikAnta :parAkramA, vIratA phorave, zaurya phorave, vikrama-parAkrama phorave. karmazatruo para vijaya meLave te vIra che. vIrajananI zUravIrane janma ApanArI, zUravIranI mAtA vIrya AtmAmAM vIrya nAmano guNa che. svarUpanI racanA karavI e enuM kArya che. rAgane racavo ke dehanI kriyA karavI e enuM svarUpa' traNa kALamAM nathI. AvA paripUrNa vIryaguNathI puruSArtha guNathI ThasoThasa bhagavAna AtmA bharelo che. vIryaguNanuM kArya AnaMda Adi zuddha nirmaLa paryAyane racavAnuM che. rAgane race e to napuMsakatA che, e AtmAnuM vIrya nahi. rAga e svarUpanI cIja nathI. vIryaguNane dharanAra bhagavAna AtmAnuM grahaNa karatAM te vIrya nirmaLa paryAyane ja race che. vyavahArane (rAgane) race evuM tenA svarUpamAM ja nathI. (2) sAmarthya (3) AtmabaLa (4) puruSArtha (5) AtmAnI zakita-sAmarthyane (baLane) vIrya kahe che. (6) vIryanuM kAma pravartavAnuM che. vIrya be rIte prakAre pravartI zake che (1) abhisaMdhi (2) anabhisaMdhi. abhisaMdhi AtmAnI preraNAthI vIryanuM pravartavuM thAya te. anabhisaMdhi kaSAyathI vIryanuM pravartavuM thAya che. jJAna darzanamAM bhUla thatI nathI paraMtu udayabhAve rahelA darzanamohane lIdhe bhUla thavAthI eTale auranuM taura jaNAvathI vIryanI pravRtti viparItapaNe thAya che. jo samyakapaNe thAya to siddha paryAya pAme. AtmA koIpaNa vakhate kriyA vagarano hoI zakato nathI. jayAM sudhI yogo (zarIra) che tyAM sudhI kriyA kare che. te potAnI vIrya zakitathI kare che. te kriyA jovAmAM AvatI nathI paNa pariNAma uparathI jANavAmAM Ave che. A ja pramANe jJAna darzananuM samajavAnuM che. jJAnanuM kAma jANavAnuM ce. darzananuM kAma dekhavAnuM che. ane vIryanuM kAma pravartavAnuM che. AtmAnA jJAna, darzana ane vIrya thoDA ghaNAM paNa khullA rahetA hovAthI AtmA kriyAmAM pravartI zake. vIrya caLAchala haMmezA rahyA kare che. karmagraMtha vAMcavAthI nirNaya spaSTa thaze. vIrya zakita svarUpanI racanAnA sAmarthyarUpa AtmAmAM eka vIryazakita che. jenuM kArya-svarUpasthita darzana, jJAna, cAritra, AnaMda ItyAdi guNonI nirmaLa paryAyonI racanA karavI te tenuM kArya che. vIryagANa AtmAnI zakita-sAmarthya(bala) ne vIrya kahe che. arthAt svarUpanI racanAnA sAmarthyarUpa zakitane vIryaguNa kahe che. arthAt puruSArtharUpa pariNAmonA kAraNabhUta jIvanI trikAlI zakitane vIryaguNa kahe che.
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ vI/zAra aho samasta Itara AcAramAM pravartAvanArI sva zakitanA agopAna svarUpa vIryAcAra! zuddha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jayAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. (2) samasta anya AcAramAM pravartanArI svazakita nA aMgopana svarUpa vIryAcAra. (3) potAnI zakitane chupAvyA sivAya zuddha sahaja AtmasvarUpamAM pravRtti karavI te vIryAcAra che. A pramANe nizcaya paMcAcAra kahyA-darzanAcAra, samyajJAnAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra, ane vIryacAra kahyA-vyavahAra paMcAcAranuM lakSaNa A pramANe che. (1) niHzaMkita Adi ATha guNovALo darzanAcAra che. (2) kAla, vinaya Adi ATha bhedavALo bAhyajJAnAcAra che. (3) pAMca mahAvrata, pAMca samiti, traNa gupti tathA mircantharUpa bAhya cAritrAcAra che. (4) anazanAdi bAra bhedavALo bAhya tapAcAra che tathA (5) saMyamamAM potAnI zakitane na gopAvavArUpa bAhya vIryAcAra che. jeo uparokata paMcAcAramAM pote pravarte che tathA mokSabhilASI ziSyone pravartAve che te AcArya kahevAya che. vIyA~tarAya :asamarthatA. vIkhavuM :valakhAM mAravAM, talasavuM, valavalavuM (vilakhavuM) veLu :retI vevalApaNuM phAMphAM mAravA, DAMphA mAravAM, valakhAM paNuM, tucchavastunI IcchA karavI, vyartha prayatna karavo. vosarAvI choDIdevuM vraNa :ghA (2) jakhama (3) ghA vrata :ahiMsA, satya, asteya, brahmacarya ane parigrahaparimANa e pAMca vrata che. (2) svabhAvamAM vartavuM te vrata che. (3) pote atIndriya AnaMdakaMda bhagavAna che temAM viyaMLAI rahevuM tenuM nAma vrata che. zubha kArya karavAM azubha kArya choDavAM te athavA hiMsA, asatya, corI, maithuna ane parigraha e pAMca 888 pApothI bhAvapUrvaka virakata thavuM tene vrata kahe che. (samyagdarzana thayA pachI vrata hoya che.) vrata-pa :abhedasvarUpa AtmAnI anubhUti thaI gayA pachI vratAdi karavAthI zuM lAbha che ? = zuddhAtmAno anubhava thayA pachI pAMcae chaTTe guNasthAne te te prakArano zubha rAga AvyA vinA raheto nathI. te zubharAga baMdhanuM kAraNa ne hoya che tema jJAnI jANe che. zuddhatAnI vRddhi anusAra kaSAya ghaTato jato hovAthI pratAdino zubharAga AvyA vinA rahe ja nahi-evo ja svabhAva che. vrata-paracakhANa prazna H Apa pUjA-bhakitanuM kaho cho paNa vrata-paracakhANa nuM kema kahetA nathI ? uttaraH bhAI! pahelI bhUmikAe paNa bhakita, pUjA, zravaNa,vAMcana Adino zubhArAga hoya ne cothI bhUmikAe paNa bhakita pUjA ne zravaNa mananano zubharAga hoya paNa tyAM vratAdi na hoya-evo mArgano krama che. jene AtmasvabhAva samajavAnI ruci che-jene cothI bhUmikA pragaTa karavI che te jo cothI bhUmikA je sthiti hoya tenuM lakSa rAkhIne tenA upara vajana rAkhIne prayatna kare to cothI bhUmikAne pAmI zake, teja mArgano krama che. jene AtmasvabhAvanI ruci jANI tene viSayonI vRddhi saheje chUTI jAya che ne kaSAyo maMda thaI jAya che. to paNa tene sAcA vrata kahevAtA nathI. vratano Aropa Avato nathI. cothI bhUmikAe anaMtAnuM baMdhI kaSAya TaLI jAya che. vizeSa AtmasthiratA vadhIne je vrata AvavA joI te AvyA nathI. tyAM pUjA, bhakita ne zravaNa mananano zubharAga hoya che ane tenA nimitto deva, guru, zAstra hoya che. paNa te bhUmikAe vrata-paracakhANanA zubharAga na hoya, kAraNa ke tene upalA kaSAyano abhAva thayo nathI. te cothI bhUmikAe pUjAprabhAvanA -bhakita AdinA bhAva tathA niHzaka, niHkAMkSa, prabhAvanA, vAtsalya-dharmA pratyono prema vagere ATha aMtrahoya che. ane pAMcamI bhUmikAe sahaja sthiratA vadhatAM bIjA naMbarano kaSAya TALe che tyAre vratanA pariNAma Ave che, ane chaThThI bhUmikAe daSTinA joramAM sahaja
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthiratA vadhatAM trIjA kaSAyano abhAva thAya che tethI tyAM mahAvratanA pariNAma Ave che. cothI bhUmikAe traNa kaSAya che tethI tyAM vratano Aropa Avato nathI. to pachI pahelI bhUmikAe to cAreya kaSAya UbhA che tethI tyAM vratano Aropa jarA paNa zeno hoya ? na ja hoya. cothI bhUmikAe pUjA-prabhAvanA hoya, vrata-samiti na hoya. UMdhI daSTivALo rahe ke tyAM vrata samiti kema na hoya ? eka kahIne khoTo Agraha pakaDe che. je jayAM na hoya tene tyAM mAne, ne je hoya tene namAne tenuM jJAna paNa khoTuM che ne tenI dRSTi paNa khoTI che. ane je je bhUmikAe je hoya tene te pramANe mAne tenuM jJAna paNa sAcuM che ne tenI daSTi paNa sAcI che. rAganuM ane rAganA nimittonuM yathArtha jJAna kare te ja jJAna sAcuM che. vacezo vRttiaMzo paryAyonA bhedo, avasthAnA bhedo vegapUrvaka vahitA bahAranA aneka prakAranA saMyoga-viyoga-strI, kuTuMba, AbarU vagere tenuM ekI sAthe AvavuM ne javuM IcchA thAya ne zarIranuM ekadama cAlavuM ne nacAlavuM, paisAnuM maLavuM ne TaLavuM te badhuM ekadama vegapUrvaka vahe che. zIdhrapaNe bhAvo badalAya che. ekasAthe eka kSamamAM enaka prakAranA baMdhananI upAdhithI ati vegapUrvaka thatuM pariNamana te badho asvabhAvabhAra che. vatI samyagdarzanapUrvaka aNuvrata ke mahAvrata dhAraNa karela hoya tevA jIvo gRha kuTuMba parigrahAdi bhAvane viSe je anAsakata buddhi thavI te vairAgya che. gRhakuTumbAdi bhAvane viSe anAsakata buddhi thavI te vairAgya. (2) bhoga pratye anAsakita (3) gRha kuTuMbAdi bhAvane viSe anAsakata buddhi thavI te vairAgya che. ane tenI prApti aprAti nimitte utpanna thato evo je kaSAya kaleSa tenuM maMda thavuM te uparAga che. (4) udAsInatA, vItarAgatA, samatAbhAva (5) bhoga pratye anAsakita (6) vairAgya zRMgAra sAthe na hoya ane zRMgAra sAthe vairAgya na hoya. vardhamAna, hIyamAna ane sthiti evI je traNa pariNAmanI dhArA chetemAM hIyamAna pariNAmanI dhArA sabhyatvaAzrayI (darzana AzrayI) zrI | tIrthaMkaradevane na hoya, ane cAritra AzrayI bhajanA. (7) viSaya kaSAyanI nivRttirUpa ane zuddhAtmAnI anubhUti svabhAvavALo vairAgya che. (8) strI choDe, kuTuMba choDe, nAta choDe,dhaMdho choDe, azubha bhAvachoDe paNa AtmAnA bAna vinA, asti-mojudagI-svarUpa ja pUrNa cIja che te pUrNa svabhAvanA jJAna vinA vairAgya-rAgano abhAva-ene sAco hoto nathI. kharekhara e vairAgya nathI paNa rudhAyelo-rokelo-dAbelo-kaSAya che. kema ke te mithyAtva sahita che ne ? ajJAnI ne kayAyanI maMdatA dekhAya, jANe rAga dharayo che ema lAge paNa caitanyanA pUrNa svarUpanA samyakajJAna vinA tene rAga kAya ghaTayo nathI, guMdAyelo che, te akAya pariNAma thayo nathI. (9) rAgano abhAva. (10) Asakita UThI javI e, rAga UThI javo te, virakita. virati, vAsanAno kSaya. (11) bhogapratye AnAsakita (12) saMsAra, zarIra ane bhoga-e traNethI udAsInatA. (13) saMsAra paranA mohano abhAva thavA mAMDe tyAre zarUAtamAM saMsAra pratye aruci janme che, pachI anAsakita Ave che. ane pachI upekSA thAya che. A dazAne vairAgya kahe che. vairAgyamAM azubha vRttiono nAza ane zubha vRttiono vadhAro thAya che. kAraNa ke te vakhate kaSAyano upazama thAya che. jIvamAM pahele guNasthAne vairAgyanI zarUAta thAya che te tIvra banatAM cothe guNasthAne udAsInatAmAM pariName che. (14) ahaMtA mamatA tathA kaSAya jayAM vairAgya upazama udbhave che tyAM maMda paDe che, anukrame nAza pAmavA yogya thAya che. guha kuTuMbAdi bhAvane viSe anAsakata buddhi thavI te vairAgya che. (15) saMsAra , zarIra ane bhoga- e traNethI udAsInatA. vairAgya tyAga vairAgya tyAga, dayAdi aMtaraMga vRttivALI kriyA che te jo sAthe AtmajJAna hoya to saphaLa che arthAbhavanuM mULa chede che, athavA vairAgya, tyAga, dayAdi AtmajJAnInI prAptinA kAraNo che. eTale jIvamAM prathama e guNo AvyathI sadguruno upadeza temAM pariNAma pAme che. ujajavaLa aMtaHkaraNa vinA sadaguruno upadeza pariNamato nathI, tethI vairAgyAdi AtmajJAnanI prAptinAM sAdhano che.
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ jenA aMtaHka raNamAM tyAga vairAgyAdi guNo utpanna thayA nathI satkArAdinI kAmanA vAraMvAra skurAyamAna thAya che, sahaja azAtAe bahu evA jIvane AtmajJAna na thAya. kema ke malina aMtaHkaraNa rUpa darpaNamAM AkuLavyAkuLatA thaI jAya che, te kema lakSamAM AvatAM nathI ke A ApadezanuM pratibiMba paDavuM ghaTatuM nathI. tema ja mAtra vairAgya tyAgamAM AtmajJAnanAM lakSaNo nahIM. mAtra mAnAdi kAmanAe AtmajJAnI kahevarAvavuM rAcIne katAthartA mAne te paNa potAnA AtmAnuM bhAna bhUle. arthAta che." ema je samajavAmAM AvatuM nathI te samajo ane vairAgyAdi sAdhano AtmajJAna nahIM hovAthI ajJAnanuM sahacArIpaNuM che, jethI te prathama to AtmAmAM utpanna karo ke jethI AtmajJAnanI sanmukhatA thAya. tyAgavairAgyAdinuM mAna utpanna karavA arthe ane mAnArthe sarva saMyamAdi pravRtti vairAgyabhAva kema jAge ? (1) aMtaramAM saMsAra kArAgRharUpa duHkhamaya lAgavo thaI jAya, jethI saMsArano uccheda na thAya, mAtra tyAM ja aTakavuM thAya. joIe, (2) e dhaHkhamAMthI chUTavAnI tIvra jijJAsA sahita vairAgyabhAva arthAte AtmajJAnane pAme nahi. ema kriyAjaDane sAdhana-kriyA ane te jAgavo joIe, (3) pUrvanA puNyarUpa mahAbhAgya hoya to, (4) pUrve dharma sAdhananuM jethI saphaLapaNuM thAya che evA AtmajJAnano upadeza karyo ane zuka ArAdhanA karI hoya to saheje vairAgya pamAya, (5) A bhavamAM paNa jo kaMI jJAnIne tyAga vairAgyAdi sAdhanano upadeza karI vAcA jJAnamAM kalyANa nathI satsaMgano bhoga bane ane teno raMga lAge to sAco vairAgya jAge, (6) ema preryu. athavA potAnAM atyaMta priya mAnelAM evAM strI, putra, mitra, dhana AdinA ame je jIvo kriyAjaDa che tene evo upadeza karyo ke kAyA ja mAtra zekavI te viyoganA ke zArIrika vyAdhi AdinA koI duHkhanA prasaMga prApta thatAM saMsAra kAMI AtmajJAnanI prAptinA hetu nathI, vairAgyAdi guNo AtmajJAnanI Avo ja asAra, anitya, azaraNarUpa, duHkhathI bharapUra che ema samajAya prAptinA hetu che, mATe tame te kriyAne avagAho ane te kriyAmAM paNa sarakIne to te pratye vairAgya jAge ane to AtmahitanI IcchAthI saruno yoga raheluM ghaTatuM nathI, kema ke AtmajJAna vinA te paNa bhavanuM mULa chedI zakatAM zodhe to mArgane pAmI kRtArtha thAya. nathI. mATe AtmajJAnanI prAptine arthe te vairAgyAdi guNomAM varno ane kAya vairAgI udAsIna kalezarUpa paNa kaSAyAdinuM jemAM tathArUpa kAMI kSINapaNuM thatuM nathI temAM tame vaizeSimata: jo koI vaizeSikamatanI mAnyatAvALo ema kahe ke nivRta mukata thatAM mokSamArga no durAgraha rAkho nahiM, ema kriyAjaDane kahyuM. buddhi Adi vaizeSika guNono uccheda thaI javAthI caitanya svabhAvano nAza ane je zuSka jJAnIo tyAga vairAgyAdi rahita che, mAtra vAcA jJAnI che tene thaI jAya che to ema kahevuM barAbara nathI, kema ke caitanya svabhAvano jJAnaema kahyuM ke vairAgyAdi sAdhana che te AtmajJAnanI prAptinAM kAraNo che, kAraNa darzana svabhAva hovAthI kadI nAza nathI thato. jo svabhAvano paNa nAza vinA kAryanI utpatti thatI nathI, tame vairAgyAdi paNa pAmyA nathI, to mAnavAmAM Ave to dravyanA nAzano ja prasaMge upasthita thaze-tenuM koI paNa AtmajJAna kayAMthI pAmyA ho te kAMIka AtmAmAM vicAro, saMsAra pratye baha prakAra kayAMya koI astitva banI zakaze nahi. e moTo doSa Avaze. pratyeka udAsInatA , dehanI mUrchAnuM alpatva, bhogamAM anAsakita , tathA vastu pota-potAnA svabhAvanA kAraNe pota-potAnuM alaga astitva dharAve mAnAdinuM pAtaLApaNuM e Adi guNo vinA to AtmajJAna pariNAma che. darzana jJAnarUpa caitanya svabhAvanA kAraNe AtmA paNa potAnuM alaga pAmatuM nathI, ane AtmajJAna pAme to te guNo atyaMta daDha thAya che. kema ke astitva rAkhe che. teno kadI nAza thato nathI. AtmajJAnarUpa mULa tene prApta thayuM che. ne badale tame AtmajJAna amane che vaisika zuddha (5) svAbhAvika ema mAno cho ane AtmAmAM bhogAdi kAmanAnI agni baLyA kare che, pUjA | vaiRsikzaNa svAbhAvika guNanuM sAmarthya
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ zaSTa gADuM zahendro IMdro zakita sAmarthya, Izatva(mukata AtmA samasta Atmika adhikArone bhogavavAmAM arthAt temano amala karavAmAM svayaM samartha che tethI te prabhu che. (2) tAkAta, baLa, prabhAva, sAmarthya (3) sAmatharya, Izatva(mukata AtmA samasta Atmika adhikArone bhogavavAmAM ArthAt temano amala karavAmAM svayaM samartha che tethI te prabhu che.) (4) svabhAvanuM sAmarthya zakti ane vyakti dravya ane paryAyanI saMdhi zaktio samayasAramAM 47 zakitanuM varNana karyuM che. temAM daSTi pradhAna hovAthI nirmaLa paryAya sahita nA dravya-guNa ne AtmA gaNI che. rAgane AtmA gayo ja nathI jayAre pravacanasAramAM 47 nayonuM varNana che te jJAnapradhAna kathana hovAthI sAdhakane vartato rAga te paNa potAnuM pariNamana che tema jJAnI jANe che tema kahyuM che. upAdAna-nimittanA dohA paNa 47 che ane jJAnavaraNa-darzanAvaraNa mohanIya. aMtarAya e cAra ghAtI karmanI pravRttio paNa 47 che. e 47 prakRttino nAza 47 zakitanA (zakitabhUta dravyanA) Azraye thAya che. zaktinI utsukatA parama zuddhatA zaktinI utsukatA rokAI gaI che IndriyasukharUpe pariNamanAra AtmAne jJAnadarzana vIryAtmaka svabhAvanI utkRSTa zakita rokAI gaI che arthAt svabhAva azuddha thayo che. zaNAvavuM maTADavuM :para, duzmana thata-sAhasa-koTiH (1) 100x1000x10000000=1000000000000. (eka hajAra abaja). (2) 100x1000x10000000 (so guNayA hajAra guNyA eka karoDa) zabda : zabdanA be prakAra che. (1) prAyogika ane (2) vaiRsika. puruSAdinA prayogathI utpanna thato zabda te prAyogika che ane meghAdithI utpanna thato zabda te vaiRsika che. athavA nIce pramANe paNa zabdanA be prakAra cheH (1) bhASAtmaka ane abhASAtmaka. jemAM bhASAtmaka zabda dvividha che-akSarAtmaka ane anakSarAtmaka, saMskRta prAkRtAdibhASArUpa te akSarAtmaka che ane IndriyAdika jIvono zabdarUpa tathA (kevaLI bhagavAnanA) divya dhvanirUpa te anakSarAtmaka che. abhASAtmaka zabda paNa dvividha cheprAyogika ane vaiRsika, vINA, Dhola, jhAMjha, vAMsaLI vagerethI utpanna thato te prAyogika che ane meghAdithI utpanna thato te vaiRsika che. koIpaNa prakArano zabda ho paraMtu sarva zabdanuM utpAdana kAraNa lokamAM sarvatra bharelI zabdayogya vargaNAo ja che, te vargaNAo ja svayameva zabdapaNe pariName che, jIbha, Dhola, megha vagere mAtra nimittabhUta che. AkhA lokamAM sarvatra vyApelI anaMta paramANumathI zabda yogya vaNAo svayameva zabdarUpe pariNamatI hovA chatAM pavana-gaLuM-tALavuM-jIbha-hoTha, ghaMTa-mogarI vagere mahA skaMdhonuM athaDAvuM te bahiraMgakAraNa sAmagrI che arthAt zabdarUpa pariNamanamAM te mahAtkaMdho nimittabhUta che tethI te apekSAe (nimitta-apekSAe) zabdane vyavahArathI aMdhajanya kahevAmAM Ave che. jevI rIte paramANumAM gaMdhAdiguNa bhale avyakatapaNe paNa hoya che to kharo ja tevI rIte paramANumAM zabda paNa avyakatapaNe raheto haze ema nathI, zabda to paramANumAM vyakatapaNe ke avyakatapaNe bilakula hoto ja nathI.
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ zabda zravaNenidrayano viSaya che tethI te mUrti che. keTalAka loko mAne che tema zabdakozano guNa nathI, kAraNa ke amUrta AkAzano amUrta guNa Indriyano viSaya thaI zake nahi. (1) zabda zabda aMdhajanya che. skaMdha paramANudaLano saMdhAta che, ane te skaMdho sparzItA-athaDAtAM zabda utpanna thAya che, e rIte te (zabda) niyatapaNe utpAdya che. zuddha pula skaMdhaparyAya che. A lokamAM , bAhya zravaNendriya vaDe avalaMbita, bhAvandriya vaDe jaNAvA yogya evo je dhvani te zabda che. je (zabda) kharekhara svarUpe anaMta paraNANuonA eka skaMdharUpa paryAya che. bahiraMga sAdhanabhUta(bAhya kAraNabhUta) mahAtkaMdho dvArA tathA vidha pariNAme (zabda pariNAme) upajato hovAthI te aMdhajanya che, kAraNa ke mahAtkaMdho paraspara athaDAtAM zabda utpanna thAya che. vaLI A vAta vizeSa samajAvavAmAM Ave che. - eka bIjAmAM pravezIne sarvatra vyApIne rahelI evI je svAbhAvaniSpanna ja (potAnA svabhAvathI ja banelI) anaMta paramANumathI zabdayogya-vargaNAo temanAthI Akho loka bharelo hovA chatAM jayAM jayAM bahiraMga kAraNa sAmagrI udita thAya che tyAM tyAM te vargaNAo zabdapaNe svayaM pariName che, e rIte zabda niyatapaNe(avazya) utpAdya che, tethI te aMdhajanya che. (2) zabdapaNa IndriyagrAhya hovAthI guNa haze ema zaMkA na karavI, kAraNa ke te (zabda) vicitratAvividhatA) vaDe vizvarUpapaNuM (anekAneka prakArapaNuM) darzAvato hovA chatAM tene aneka dravyAtmaka pagalaparyAya tarIke svIkAravAmAM Ave che. zabdane (paryAya nahi mAnatAM) guNa mAnavAmAM Ave to te kaI rIte yogya nathI tenuM samAdhAnaH prathama to, zabda amUrta dravyano guNa nathI kema ke guNa-guNIne abhinna pradezapaNuM hovAne lIdhe teo(guNa-guNI) eka vedanathI vedya hovAthI amUrta davyane paNa zravaNendriyanA viSayabhUtapaNuM AvI paDe. bIjuM zabdamAM paryAyanA lakSaNa vaDe guNanuM lakSaNa usthApita thatuM hovAthI zabda mUrtadravyano guNa paNa nathI. paryAyanuM lakSaNa kadAcitkapaNuM (anityapaNuM) che ane guNanuM lakSaNa nityapaNuM che, mATe (zabdamAM) kAdAcitkapaNA vaDe nityapaNuM utthApita thatuM hovAthI (arthAt zabda koIka vAra ja thato hovAthI ane nitya nahi hovAthI) zabda te guNa nathI. je tyAM nityapaNuM che te tene (zabdane) utpanna karanArAM pulonuM ane temanA spardhAdika guNonuM ja che, zabdaparyAyanuM nahi-ema ati daDhapaNe grahaNa karavuM. vaLI, jo zabda pudgalano paryAya hoya to pRthvI skaMdhanI jema te sparzanAdika Indriyono viSaya hovo joIe arthAt jema pRthvI skaMdharUpa pudagalaparyAya sarva IndriyothI jaNAya che tema zabdarUpa 5gala paryAya paNa sarva IndriyothI jaNAvo joIe, (ema tarka karavAmAM Ave to) ema paNa nathI, kAraNa ke pANI (pula paryAya hovA chatAM dhrANenidrayano viSaya nathI, agni (pudgala paryAya hovA chatAM ,dhrANendriya ane rasanendriya, tathA cakSuIndriyano viSaya nathI. vaLI ema paNa nathI ke pANI gaMdha vinAnuM che tethI nAkathI agrAhya che) agni gaMdha tathA rasa vinAno che(tethI nAka ane jIbhathI agrAhya che) ane pavana gaMdha, rasa tathA varNa vinAno che tethI nAka, jIbha thatA AMkhathI agrAhya che) kAraNa ke sarva pulo spaoNrzAdi catuka sahita svIkAravAmAM AvyA che. kema ke jemane sparzAdi catuSka vyakata che evAM (1) caMdrakAntane, (2) araNine, ane (3) javane je pugalo utpanna kare che te ja pudgalo vaDe (1) jene gaMdha avyakata che evA pANInI (2) jene gaMdha ane rasa avyakata che evA agninI ane
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) jene gaMdha, rasa, tathA varNa avyakata che evA | (4). A lokamAM bAhya zravaNedriya vaDe avalaMbita , bhAvendriya vaDe jaNAvA udaravAyunI utpatti thatI jovAmAM Ave che. yogya evo je dhvani te zabda che. te (zabda) kharekhara svarUpe anaMta (catuSka=catuSTaya. cArano samUha,(sarva pudgalomAM pRthvI, pANI, paramANuonA eka saMbaMdharUpa paryAya che. bahiraMga sAdhanabhUta (bAhya agni ane vAyu e badhAmAM-spardhAdi cAre guNo hoya che. mAga kAraNabhUta) mahAtkaMdho dvArA tathAvidha pariNAme (zabda pariNAme). phera eTalo ja che ke pRthvImAM cAre guNo vyakata che, pANImAM gaMdha Upajato hovAthI te aMdhajanya che, kAraNa ke mahAtkaMdho paraspara athaDAtAM avyakata che, agnimAM gaMdha ane rasa avyakata che ane vAyumAM zabda utpanna thAya che. vaLI A vAta vizeSa samajAvavAmAM Ave cheH- eka gaMdha, rasa,ane varNa avyakata che. A vAtanI siddhine mATe yukita bIjAmAM pravezIne sarvatra vyApIne rahelI evI je svabhAvaniSpanna ja A pramANe cheH caMdrakAntamaNirUpa pRthvImAMthI pANI jhare che, (potAnA svabhAvathI ja banelI) anaMta paramANumathI zabdayogyaaraNinA lAkaDAmAMthI agni thAya che ene java khAvAthI peTamAM vargaNAo temanAthI Akho loka bharelo hovA chatAM jayAM jayAM vAyu thAya che, mATe bahiraMgakAraNa sAmagrI udita thAya che tyAM tyAM te vargaNAo zabdapaNe svayaM (1) caMdrakAntamaNimAM, pariName che, e rIte zabda niyatapaNe (avazya) utpAdya che, tethI te (2) araNimAM ane aMdhajanya che. (3) javamAM rahelA cAre guNo 1. jevI rIte paramANumAM gaMdhAdiguNa bhale avyakatapaNe paNa hoya (1) pANImAM cheto kharo ja tevI rIte paramANumAM zabda paNa akatapaNe raheto (2) agnimAM, haze ema nathI, zabda to paramANumAM vyakatapaNe ke avyakatapaNe vAyumAM hovA joIe. mAtra phera eTalo ja che ke te bilakula hoto ja nathI. guNomAMthI keTalAka apragaTarUpe pariNamyA che. vaLI 2. zabda zravaNendriyano viSaya che tethI te mUrti che. keTalAka loko mAne pAchA pANImAMthI motIrUpa pRthvIkAya nIpajatAM che tema zabda AkAzano guNa nathI kAraNa ke amUrta AkAzano athavA agnimAMthI kAjaLarUpa pRthvIkAya nIpajatAM amUrta guNa Indriyano viSaya zake nahi. cAre guNo pragaTa thatAM jAvAmAM Ave che.). zabdanA be prakAra che, vaLI kayAMka (koI paryAyamAM) koI guNanuM kAdAcitya pariNAmanI (1) prAyogika ane vicitratAne kAraNe thatuM vyakatapaNuM ke avyakatapaNuM nitya dravya (2) vaizrasika, puruSAdinA prayogathI utpanna thato zabda te svabhAvano pratighAta karatuM nathI(arthAt anitya pariNAmane lIdhe prAyogika che ane meghAdithI utpanna thato zabda te vaiRsika thatI guNanI pragaTatA ane apragaTatA nitya dravya svabhAva sAthe kAMI virodha pAmatI nathI.) mATe zabda pudgalano paryAya ja ho. athavA nIce pramANe paNa zabdanA be prakAra che. (3) zabda e pudgaladravyano guNa nathI paNa pudgalanA skaMdhanI paryAya che. zabda (1) bhASAtmaka ane che e to bhASAvargaNAnuM paryAyarUpa pariNamana che. emAM jIva nimitta che.
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2 abhASAtmaka. jemAM bhASAtmaka zabda dvividha che. akSarAtmaka ane anakSarAtmaka. saMskRta prAkRtAdibhASArUpa te akSarAtmaka che ane dvIdriyAdika jIvonA zabdarU5 tathA kevaLI bhagavAnanA) divya dhvanirUpa te anakSarAtmaka che. abhASAtmaka zabda paNa dvividha che- prAyogika ane vaiRsika vINA, Dhola, jhAMjha vAsaLI vagerethI utpanna thato te prAyogika che ane meghAdithI utpanna thato te vaiRsika che. koI paNa prakArano zabda ho paraMtu sarva zabdanuM upAdAna kAraNa lokamAM sarvatra bharelI zabdayogya vargaNAo ja che, te vargaNAo ja svayameva zabdapeNa pariName che. jIbha Dhola-megha vagere mAtra nimittabhUta che. (5) paudagalika paryAya che. zabda IndriyagrAhya hovAthI guNa hato ema zaMkA na karavI, kAraNa ke te (zabda) vicitratA vaDe vizvarUpapaNuM (anekAneka prakArapaNuM) darzAvato hovA chatAM tene aneka dravyAtmaka pudgala paryAya tarIke svIkAravAmAM Ave che. zabdane (paryAya nahi mAnatAM) guNa mAnavAmAM Ave to te kaI rIte yogya nathI tenuM samAdhAnaHprathama to , zabda amUrta dravyano guNa nathI kema ke guNa-guNIne abhinna pradezapaNuM hovone teo (guNa-guNI)1 eka vedanathI vedya hovAthI amUrta dravyane paNa zravaNedriyanA viSayabhUtapaNuM AvI 894 (zabdane) utpanna karanArA pulonuM ane temanA sparzAdika guNonuM ja che, zabdaparyAyanuM nahi-ama ati daDhapaNe grahaNa karavuM (6) zabda paNa IndriyagrAhya hovAthI guNa haze ema zaMkA na karavI. kAraNa ke (zabda) vicitratA vaDe vizvarU55NuM (anekAneka prakArapaNuM) darzAvato hovA chatAM tene aneka dravyAtmaka pulaparyAya tarIke svIkAravAmAM Ave che. zabdane (paryAya nahi mAnatAM) guNa mAnavAmAM Ave to te kaMI vAte yogya nathI tenuM samAdhAna - prathama to, zabda amUrta dravyano guNa nathI kema ke zabda bhASAvargaNAthI bane che. tethI paudgalika hoya ja che. tene paulika vizeSaNa ApavuM sthULadaSTithI nirarthaka jaNAya che. paraMtu te nirarthaka nathI. zabdanA be bheda che. (1) dravya zabda bhAva zabda. dravya zabda paulika che. bhAvazabda jJAnAtmaka che. A bheda batAvavA mATe ja zabdane ahIM paulika vizeSaNa ApyuM che. je bolAya che te badA paudgalika ja che. (8) A zabda guNa nathI paNa pulanA zuddhanI paryAya che. zabda paryAya jIvamAM vidyamAna nathI. A zabda je bolAya che te AtmAmAM nathI, AtmAthI nathI. AtmA-jIva bolavAno bhAva-rAga kare e bIjI vAta che. paNa AtmA bole nahi. zabda che e to bhASA vargaNAnuM paryAyarUpa pariNamana che. emAM jIva nimitta che. bhagavAnanI divyadhvani ama vyavahArathI kahevAya che. kharekhara bhagavAnano AtmA divyadhvanino karanAro(kartA) nathI. divyadhvani che te tenA kAraNe bhASAvargaNAmAM bhASArUpa (zabdarU5) paryAya thavAnI janmakSaNa che tene laIne thAya che. zabda mArAthI (jIvathI) thAya ema mAnavuM e mithyAtva che. adharma che. zabda je thAya tene svanA jJAnapUrvaka huM jANuM evI yarthAtha mAnyatA (nirvikalpa pratIti) enuM nAma dharma the. paDe. (bIjuM zabdamAM) paryAyanA lakSaNa vaDe guNanuM lakSaNa utthApita thatuM hovAthI zabda mUrti dravyano guNa paNa nathI. paryAyanuM lakSaNa kAdAcitarapaNuM(anityapaNuM) che ane guNanuM lakSaNa nityapaNuM che, mATe (zabdamAM) kAdAcitpaNA vaDe nityapaNuM utthApita thatuM hovAthI (arthAt zabda koIka vAra ja thato hovAthI ane nitya nahi hovAthI) zabda ne guNa nathI. je tyAM nityapaNuM che te tene
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ zabda(svara) sAta prakAranA che. 1. SaDaja, 2. RSabha, 3. gaMdhAra, 4.madhyama, 5. | paMcama, 6. paivata, 7. nibAdha. e pramANe kula 27 bhedo che. temanA saMyoganA asaMkhyAta bhedo paDe che. (4) saMjJI prANIone indriyadvArA thatA caitanayavepAramAM mana nimittarUpa hoya che. 5. sparza, 2, gaMdha, varNa ne zabda e viSayonuM jJAna, te te viSayane jANanAra indriya sAthe te viSayano saMyoga thavAthI ja thAya che. AtmA cakSu dvArA je rUpane dekhe che te rUpathI yogya kSetre dUra rahIne dekhI zake che. zabda jA parama brahmarUpa vAgyanuM vAcaka dravyazruta (A gAthAomAM sarvajJopanna samasta dravyazrutane sAmAnyapaNe Agama kahevAmAM AvyuM che. koIvAra dravyazrutanA 'Agama' ane "paramAgama"evA be bheda paNa pADavAmAM Ave che. tyAM jIvabhedo tathA karmabhedonA pratipAdaka dravyazratane "Agama' kahevAmAM Ave che ane samasta dravyazrutanA sArabhUta cidAnaMda eka paramAtmatattvanA prakAzaka adhyAtma -dravyazrutane paramAgama kahevAmAM Ave che.) (2) paramAgamane zabdabrahma kahyAM che. ahaMtanA paramAgamamAM sAmAnya dharmo vacana -gocara sarva dharmo astitva, vastRtva, jJAna, darzana, AnaMda ItyAdi nAM nAma Ave che. ane vacanathI agocara je koI vizeSa dharmo che temanuM anumAna karAvavAmAM Ave che, e rIte te sarva vastuonAM prakAzaka che mATe sarvavyApI kahevAmAM Ave che, ane vANI sarva tattvane kahenArI che tethI temane zabdabrahma kahe che. (3) sarvajJAnI vANI jenAthI samasta vastuono prakAza karanAra jJAna pragaTa thAya che evuM te sarvajJanI sAmAcyuM che. tethI tene zabdabrahma kahe che. zabda rahita :koI cinhathI jenuM grahaNa nathI tevo. zabda samaya:maukhika ke zAtrarUDha -nirUpaNa te zabda samaya che. eTale ke zabdAgama te zabda samaya che. zabdabrahAnA zAzvata phaLanA nirvANa sukhanA zabdanaya :je naya liMga saMkhyA, kAraka, AdinA vyabhicArane dUra kare che te zabdanaya 895 A naya liMgAdikanA bhedathI padArthane bhedarUpa grahaNa kare che, jema hAra(pu.) bhAryA(strI.),kalatra(na.) e hAra, bhAryA ane kalatra traNe zabdo bhinna liMgavALA levAthI jo ke eka ja padArthanA vAcaka che tepaNa A naya strI padArthane liMganA bhedathI traNa bhedarUpa jANe che. (2) jJAnane jANaIne kathana kare te zabdanaya che. zabdapramANa :dravyazrutapramANa zabdabrahAmulaka :zabdabrahma jenuM mULa che evI. zudaow :Agama, zAstra, jinazAstro, jinAgamo (2) vANInA rUpamAM vyakata thatuM paramAtma tatva, divyavANI. (3) vANI sarva tattvane kahenArI the tene zabdabrahma kahe che. (4) ahaMtanA paramAgama. arhatanA paramAgamamAM sAmAnya dharmo-vacana-gocara sarva dharmonAM nAma Ave che. ane vacanathI agocara je koI vizeSa dharmo che temanuM anumAna karAvavAmAM Ave che, e rIte sarva vastuonAM prakAzaka che mATe sarvavyApI kahevAmAM Ave che ane tethI temane zabdabrahma kahe che. (5) advaitanA paramAgamamAM sAmAnya dharmo vacanagocare sarva dharmonA nAma Ave che. ane vacanathI agocara je koI vizeSa dharmo che temanuM anumAna karAvavAmAM Ave che, e rIte te sarva vastuonAM prakAzaka che mATe sarvavyApI kahevAmAM Ave che. ane tethI temane zabdabrahma kahe che. (6) je samasta padArthonuM kahenAra hoya tene zabda brahma kahevAmAM Ave che. dAdazAMga zabdabrahma che ane A samayaprabhutazAstrane paNa zabdabrahmanI upamA che. A zabdabrahma parabrahmane arthAt zuddha paramAtmAne sAkSAt dekhADe che. (7) bhagavAna sarvane jANe mATe sarvavyApI kahevAya che.ane vANaI sarvatattvane kahenArI che tethI tene zabda brahma kahevAmAM Ave che. (8) bhagavAnanI vANIne zabdabrahma kahe che. (9) samasta padArthonuM kahenAra hoya tene zabdabrahma kahevAmAM Ave che. dvAdazAMgazAstra zabdabrahma che. ane A samayaprAkRta zAstrane paNa zabdabrahmanI upamA che. (10) anAdinidhana pravAbarUpa paramAgama, ahaMtanA paramAgama. (11) tIrthaMkaraprabhunI jhaMkArarUpI vANI pUrNa sabdabrahma che. AgamazAstrone zabdabrahma kahe che. (12) nAmarUpa zabdathI
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahevAya tema. (13) sarvajJanI AgamavANI, A lokamAM samasta vastuono prayAsa karanAra ane syAspadanI muddAvALo je zabdabrahma, jenAthI badhI vastuo saMbaMdhInuM jJAna pragaTa thAya che evuM sAmarthya che. (14) sarvajJa vItarAga je kahe che teno Azaya samajavAthI AtmAnubhava pragaTa thAya che. sarvajJanI vANIne zabdabrahma kahevAthI te sarva padArthane jaNAvanAra che. ema kahyuM. nityatva, anityatva, zuddhatva, azuddhatva, astitva, nAstitva ema aneka prakAranA kathanathI saMpUrNa padArthanuM jJAna karAvavAmAM samartha hovAthI sarvajJanI vANI zabda brahma kahevAya che. tenAthI racAyelAM ahaMtanA paramAgamomAM sAmAnya dharmo jevA ke jIvata, astitva, vastutva, dravyatva, prameyatva, nityatva vagere ke jene dharmanI saMjJA ApI zakAya ane jJAna, darzana, vIrya, cAritra ke jene svabhAva-guNa kahevAya tenuM kathana che ane vacanaagocara vizeSa dharmonuM anumAna karAvavAmAM Ave che, tethI kAMI bAkI rahetuM nathI. evI rIte paramAgama sarva vastune prakAzaka hovAthI sarva vyApaka kahevAya che. ane tethI te zabdabrahma che. (15) parama brahmarUpa vAyunuM vAcaka dravyazruta ( A gAthAomAM sarvajJopajJa samasta dravyakRtane samAnyapaNe Agama kahevAmAM AvyuM che. koIvAra dravyazrutane Agama ane paramAgama evA be bheda paNa pADavAmAM Ave che. tyAM jIvabhedo tathA karmabhedonA pratipAdaka dravyadbhuta Agama kahevAmAM Ave che. ane samasta dravyazrutanA sArabhUta cidAnaMda eka paramAtvatatvanA prakAzaka adhyAtmadravyazratane paramAgama kahevAmAM Ave che.) (16) ahaMtanA paramAgama, sandhAstro. (1) samasta padArthonuM kahenAra hoya tene zabdabrahma kahevAya che. samayaprAbhRtazAstra. (18) parama brahmarUpa vAgyanuM vAcaka dravyazruta (A gAthAomAM sarvajJopajJa samasta dravyazrutane sAmAnyapaNe Agama kahevAmAM AvyuM che. koIvAra dravyazrutanA "Agama' ane 'paramAgama" evA be bheda paNa pADavAmAM Ave che. tyAM jIvabhedo tathA karmabhedonA pratipAdaka dravyazrutane "Agama' kahevAmAM Ave che. ane samasta dravyazrutanA sArabhUta cidAnaMda eka paramAtmatattvanA prakAzaka adhyAtma dravyazratane 'paramAgama' kahevAmAM Ave che.) zabdabrahAmulaka zabdabrahma jenuM mULa che evI AgamavANaI zubdabrahAmAM arthonI sthiti : AgamamAM padArthonI sthiti thabdathata bhagavAnanI vANI, AgamavANI, zAstrajJAna. (2) jJAna, Agama, senzAstra zabdasiMdhunA caMdra zabdarUpI samudrane uchALavAmAM caMdra samAna, zabdArtha: vAcyArtha, bhAvArtha ane paramArtha. jANavo e ja puruSArtha. pUrNArtha. zabdabrahAmuka :zabda brahma jenuM mULa che evI zaNa :krodhAdika kaSAyonuM zamAI javuM, udaya AvelA kaSAyomAM maMdatA thavI, vALI levAya tevI AtmadazA thavI athavA anAdi kALanI vRttio samAI javI te zama'. zama, saMvega, nirveda, AsthA, anakaMpA A lakSaNo avazya manana karavA yogya che, samaravA yogya che, IcchAvA yogya che. anubhavavA yogya che. (2) kAmakrodhAdirUpa agnithI UpajelAM saMsAra duHkhadAhanuM upazama svAtmabhAvanA utthAnarUpa sukhAmRta jevA zItajalathI thAya che tene zama kahe che. (3) krodhAdika kaSAyonuM zamAI javuM, udaya AvelA kaSAyomAM maMdatA thavI, vALI levAya tevI AtmadazA thavI athavA anAdi kALanI vRttio samAI javI te 'zama' (4) Indriyo ane vAsanAnI zAMti,saMyama (5) vairAgya vizeSa, niSpakSapAtapaNuM, madhyasthapaNuM AtmAmAM Ave tema zama kahevAya. (6) krodhAdi kaSAyonuM samAI javuM, udaya AvelA kaSAyonI maMdatA thavI, anAdi kALanI vRttio samAI jI te zama zamAvavuM :maTADavuM, zamAvatI = maTADatI zayatAna Izvara sAme baLavo karanAra eka phirasto, badamAsa, saMtAna zaraNa :Azraya sthAna zaraNabhata :Azraya karavA lAyaka, Azraya karavA yogya. raNarUpa :Azraya karavA yogya, AdhAra rAkhavA yogya, pakaDI rAkhavA yogya. zaraNahIna vizrAMti maLatI nathI, zaraNa-Azaro maLato nathI. (2) puNaya pApanA bhAvamAM AtmAne kayAMya zaraNa maLatuM nathI, vizrAMti maLatI nathI.
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ zarada sapTembara 22mIthI navembara 22mI nI Rtu Aso ane kArataka be mAsanI | zaradaratu sapTembaranI 22 thI navembaranI 22 mI sudhInI Rtu zarIra audArika, vaikiyika ane AhAraka A traNa prakAranA zarIra che. zarIrI:dehI, zarIravALo(arthAt AtmA) (2) audArika, vaikriyika ane AhAraka e traNa prakAranA zarIra che. (3) zarIra che te jIva pulanAM saMyogajanita paryAya che. (4) zarIranAM pAMca prakAra che. audArika, vaikriyika, AhAraka, tejasa ane kArmANa. (5) pAMca prakAranA zarIra che te AtmAne nathI. audArika eTale udAra, udAra eTale pradhAna. jemAM kevaLajJAna thaI zake che mATe audArika zarIra te pradhAna zarIra che. vaikriyika zarIramAM kevaLa jJAna thatuM nathI, vaikriyika zarIra devo ane nArakIne hoya che. vaikriyika eTale vikriyA kare. judA judA zarIra banAvI zake te devAnAM zarIra suMdara hoya che ane nArakInAM vaikriyika zarIra kALAM kUbaDAM hoya che. AhArake zarIra cha sAtame guNasthAne jhUlatA nagna digaMbara koI koI munine te AhAraka zarIranI labdhi pragaTe che. te saMta manunine koI zaMkA paDe to zaMkAnA samAdhAna mATe mAtAmAMthI eka hAthanuM mahAsuMdara pUtaLuM nIkaLe che. te pUtaLuM jayAM bhagavAna birAjatA hoyatyAM jAya ane tyAM bhagavAnanA darzana mAtrathI tene samAdhAna thaI jhA, pUchavuM na paDe te zarIrane AhAraka zarIra kahevAya. tejasa zarIrathI paNa AtmA judA che tejasa zarIra anaMtA rajakaNonI mATI ATha karmanA rajakaNanI mUrti che, te jaDa che, kArmaNa eTale karmanA rajakaNano eka jaththo. te kArmaNa zarIra nimittarUpe AtmAnI joDe che. AtmAnA svabhAvamAM nathI. manuSya ane horane audArika, tejasa ane kAryaNa sarIra hoya che. deva ane nArakIne vaikriyika tejasa ane kArmaNa zarIra hoya che. audArika , vaikriyika , AhAraka tejasa ane kArpaNa te pAMca zarIrano AtmA kartA nathI. te zarIranI kriyAthI AtmAmAM dharma thAya tema nathI. te zarIra AtmAne traNa kALamAM madada kare tema nathI. 897 zarIra nAmakarma je karmanA udayathI, AtmAnA audArikAdi zarIra bane. zarIra pAMca prakAranA che :maudArika, vaikriyika, AhAraka, tejasa ane kArmANavargaNAyukata Ave pAMca prakAranA zarIra che. zarIra sukha Indriya sukha. zarIra zukha-duHkha karatuM nathI. devanuM uttama vaikriyika zarIra sukhanuM kAraNa nathI ke nArakanuM zarIra duHkhanuM kAraNa nathI. AtmA pote ja ITa-aniSTa viSayone vaza thaI sukhaduHkhanI kalpanArUpe pariName che. zarIranA paramANu kArmaNa, tejas AhAraka, vaikriya ane audArika e pAMca zarIranAM paramANu ekanAM eka eTale sarakhAM che, paraMtu te AtmAnA prayoga pramANe pariName che. amuka amuka magajamAMnI naso dAbavAthI krodha, hAsya, ghelachA utpanna thAya che. zarIramAM mukhya sthaLo jIbha, nAsikA, ItyAdi pragaTa jaNAya che. jethI mAnIe chIe, paNa AvA sUkSma sthAno pragaTa jaNAtAM nathI eTale mAnatA nathI paNa e jarUra che. zarIranA pAMca prakAra :audArikanuM vaikriyika, AhAraka, tejasa ane kArmANa. zarIranI avasthA bALaavasthA eTale zarIranI komaLa avasthA yauvana avasthA eTale lohI mAMsanI majabUta avasthA ane vRdhdhAvasthA eTale lohI mAMsanI DhIlI avasthA. zarIrAdI padravya pratye madhyasthapaNuM pragaTa kare cheH- zarIra, vANI ane manane huM para dravyapaNe samajuM chuM, tethI temanA pratye mane kAMI paNa pakSapAta nathI, (te) badhAMya pratye huM atyaMta madhyastha che te A pramANe : kharekhara huM zarIra, vANI ane mananA svarUpanA AdhArabhUta evuM acetana dravya nathI, huM svarUpa-AdhAra vinA paNa (arthAt huM temanA svarUpano AdhAra hoyA vinA paNa) teo kharekhara potAnA svarUpane dhAre che, mATe huM zarIra, vANI ane manano pakSapAta choDI atyaMta madhyastha chuM. vaLI huM zarIra, vANI ane mananuM kAraNa evuM acetanadravya nathI, huM kAraNa vinA paNa (arthAt huM kAraNa hoyA vinA paNa) teo kharekhara kAraNavALAM che. mATe temanA kAraNapaNAno pakSapAta choDI huM A atyaMta madhyastha chuM.
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) vaLI huM svataMtrapaNe zarIra, vANI ane mananuM kAraka (karanAruM, kartA) evuM acaMtanadravya nathI, huM kartA vinA paNa teo kharekhara karAya che, mATe temanA kartApaNAno pakSapAta choDI huM A atyaMta madhyastha chuM. (4) vaLI huM, svataMtrapaNe zarIra, vANI ane mananuM kAraka (karanAruM, kartA) evuM je acetana dravya teno prayojaka nathI, huM kartA prayojaka vinA paNa (arthAt huM temanA kartAno prayojaka temano karAvanAra hoyA vinA paNa) teo kharekhara karAya che. mATe temanA kartAnA prayojakapaNAno (karAvanArapaNAno) pakSapAta choDI huM A atyaMta madhyastha chuM. (5) vaLI huM svataMtrapaNe zarIra, vANI, mananuM kAraka (karanAruM) je acetana dravya teno anumodaka nathI, huM kartA anumodaka vinA paNa (arthAt huM temanA kartAno anumodaka hoyA vinA paNa) teo kharekhara karAya che. mATe temanA kartAnA anumodakapaNaphAno pakSapAta choDI huM A atyaMta madhyastha chuM. zarIrI :dehI, zarIravALo(arthAt AtmA) zarIro :audArika zarIra, vaikriyika zarIra, tejasa zarIra, AhAraka zarIra ane kAryaNa zarIra, ema pAMca prakAranA zarIro che ane badhAM pudgaladravyAtmaka che. zalya :muzkelI, naDatara, ajaMpAnuM kAraNa (2) doSo (3) zarIramAM bhoMkAyelA bANa, kAMTA vagere zasranI mAphaka je manamAM bAdhA kare te zalya che. athavA AtmAne kAMTAnI mAphaka je duHkha Ape te zalya che. (4) zalyo traNa che mAyAzalya, nidAnazalya, ane mithyAdarzana zalya. zalya eTale daMbha, bhoganI lAla ane satya upara zraddhAno abhAva, athavA asatyano Agraha. (zalya, kAMzanI peThe jayAM sudhI zarIra-manamAM bhoMkAtAM hoya tyAM sudhI zarIra-manane svastha karI daI AtmAne koI kAryamAM ekAgra na thavA detAM hovAthI) A traNa zabdothI mahAvratono ghAta thAya che. (5) zULa; aDacaNa; naDatara. (6) kAMco, zalyanA traNa prakAra cha-mAyA-(kapaTa-prapaMca), mithyAtva(para vastumAM sukhabuddhi) ane nidAna (A kAma karavAthI mane zuM lAbha maLaze tenuM ciMtavana) (7) zULa, kAMTo, tIra,bANa, zarIramAM pIDA karatuM-sAlanuM kAMI, darada, vighna, aDacaNa, ajaMpAnuM kAraNa. (8) zULa, aDacaNa, naDatara, sAla 898 (9) vighna, aDacaNa, kAMTo, zULa, tIra, bANa, ajaMpAnuM kAraNa. (10) naDatara, muzkelI, ajaMpAnuM kAraNa, sAla. (11) mithyAzraddhAna, tIra, (12) bANa, kAMTo, zULa, darada, vighna, aDacaNa. (13) kAMTo, kaleza. (14) muzkelI, naDatara, bANa, tIra, zULa, kAMTo, sAla, ajaMpAnuM kAraNavrata traNa zalya rahita hoya che. e traNa zalya mAyA, mithyAtva ane nidAna che, tenA artha nIce pramANe cheH (1) mAyA = kuTilatA jenA hRdayamAM che tene samyak vrata na hoya, jayAM pAtAnA satno chaLa hoya tyAM samyak virati na hoya. (2) mithyAtva= potAnuM je svabhAve hovApaNuM che te tenAthI viparItapaNe mAnavuM, zubha pariNAma, puNyAdi jaDanI kriyAnuM kartRtva mAnavuM, rAgabhAvane jIva svabhAva mAnavo ItyAdi paramAM mArApaNAnI bhrAti hoya-abhiprAyamAM bhUla hoya, tyAM vrata na hoya. (3) nidAna= niyANuM, vartamAnamAM koI dAna, dayA, vrata brahmacaryAdi tathA tapa AdinI kriyAthI paralokamAM puNyAdi phaLanI IcchA, UMDANamAM paNa puNyanI mIThAza, dehanI sagavaDatAno bhAva alpa aMze paNa paDayo che, tevuM zakya jene che te vratI na hoya. zalAko :zaLI zvata sukha anaMta catuSTayAtmaka nija aizvaryane pAmI anaMta zazvata sukhamaya sahajAtmasvarUpe virAjamAna thaI kRtakRtya thaI jAya che. athavA je jIvone naraka, nigodAdi adhogatinAM anaMta duHkhamAM paDatAM dharI rAkhe, aTakAve ane narendra, amarendra ane jinendra jevA uttama sthAne sthApe tathA pariNAme mokSanAM anaMta sukhamAM sthApe te dharma zAzvata sukha ApanAra che zAbdapramANa dravyazrutapramANa, tIrthaMkaradevanI AgamavANI, jinazAsra
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAnuM prayojana sarva zAstranuM prayojana e ja che ke caitanyasvarUpa AnaMdamaya AtmAe oLakhIne temAM lIna thAya. zAstranuM eka ja vAkaya puruSa pAsethI sAMbhaLIne jo eTaluM samajI jAya to enuM prayojana siddha che, ane lAkho-karoDo zAstro sAMbhaLIne paNa e ja samajavAnuM che. jo e na samaje to te jIve zAstranA eka zabdane paNa yathArthapaNe jANyo nathI. zAtana :pAtaLuM thavuM te, hIna thavuM te, kSINa thavuM te. zAtana karavuM pAtaLuM karavuM, hIna karavuM, kSINa karavuM, naSTa karavuM. zAtA : sukha, sukha-zAMti, mananI TADhaka, nirAMta, saMtoSa,tRti thAtAnuM vadana :kalpanAmAM je anukULapaNe sukharUpe lAge-evA bhedarUpa karmano anubhava thAtAdanIya ane azAtAdanIyano vipAka ITAnika saMyogano udaya. Anta :anAkuLa zArada sabhya zAstra zAradA jJAna ane sabodha karanAra sarasvatI vANI. zAhaSmaNi 9 : narakane viSe nitya azAtArUpe che. khIjaDAne maLatuM te vRkSa thAya che. bhAvathI saMsArI AtmA te vRkSarUpa che. AtmA paramArthe te adhyavasAya varjatA, naMdanavana samAna che. zAha :lIluM medAna zAzvata :utpatti-vinAza rahita zAzvata phaLa :nirvANa sukha zAzvata sukha :mokSadazA, siddhadazA. thAya :mahAmunionIvANI thANAtAtparya :AkhA zAstranuM tAtparya te zAstratAtparya che. zANAbhyAsanuM prayojana je ekalA zAstrAbhyAsamAM ja rokAI jAya je AtmAnI sanmukha thavAno prayatna karato nathI tene kahe che ke bhAI! zAstra bhaNavAno guNa to aMtaramukha thaIne anubhava karavo te che. te nirvikalpa anubhavano prayatna karato nathI to zAstra bhaNAvato hetu je AtmajJAna che te pragaTa karyuM 899 nahi to tArA zAstrabhaNatara paNa zA kAmanA ? zAstravAMcana-zravaNamAM dravyanI sanmukha thavAnI joradAra vAta vAMcatAM sAMbhaLatAM tenI dhUna caDI javI joIe, te na thAya to zuM kAmanuM ? prazna : zAstrathI AtmAne jAgyo ane pachI pariNAma AtmAmAM magna thayA te bemAM AtmAne jANavAmAM zuM phera che ? uttaraH anaMtaguNo phera che. zAstrathI jANapaNuM karyuM e to sAdhAraNa bAraNArUpa jANapaNuM che ane AtmAmAM magna thaI anubhavamAM to AtmAne pratyakSa vedana-anubhUtithI jANe che, tethI e bemAM moTo phera che. zAraDIyabhASA :AdyAtmika paribhASA zAsopadi :zAe upadezelAM zAkhApuruSa :zAsaka puruSa, sadguru zikSaka puruSa zAsanastha nijadevanA zAsanamAM rahelA zAMta :nikALa, sukha, AnaMda. zAMta tathA zivarUpa je AtmA anaMtajJAnAdirUpa svabhAvane tajato nathI ane kAma-krodhAdirUpa parabhAvane grahaNa karato nathI tathA sarva padArthone mAtra je jANe che te ja zAMta tathA zivarUpa thAya che. zAMta svarUpa ciMtavanA zrI sadgurue kahyo che evo vigraMtha mArgano sadAya Azraya raho. huM dehAdi svarUpa nathI ane deha racI putrAdi koI paNa mArAM nathI. zuddha caitanyasvarUpa avinAzI evo huM AtmA chuM. ema AtmabhAvanAM karatAM rAgadveSano kSaya thAya. zAMtabhAva :samatAbhAva zAMtarasa :AnAkuLa rasa, atIndriya rasa, AtmAno rasa. zuSka sukakA, parimamamarasa vihoNA, Atma pariNamanarasa vihoNA. (2) bhAvarahita, nIrasa, arasika (3) sukakA, pariNamanarasa vihoNA, lukhkhI vAto. (4) nirasa
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ zaSTa athAtathI amane AtmajJAna che, AtmAne bhrAnti hoya ja nahiM. AtmA kartAya nathI ane bhokatA ya nathI. mATe kAMI nathI. AvuM bolanArAo "zuSka adhyAtmI' polA jJAnI thaI besI anAcAra sevatA aTake nahIM. zaka zrAnI adhyAtmarasavihoNA jJAnI, kathanajJAnI, vAcAjJAnI. (2) zama, saMvegAdi guNo utpanna thaye?, athavA vairAgya vizeSa niSpakSapAtatA thaye, kAyAdi pAtalA paDaye tathA koIpaNa prajJAvizeSathI samajavAnI yogyatA thaye je sagurugame samajavA, yogya AtmagraMtho, tyAM sudhI dhaNuM karI zastra jevAM che, te potAnI kalpanAo jema tema vAMcI laI, nirdhArI laI, tevo aMtabheda thayA vinA athavA dazA karyA vinA, vibhAva gayA vinA potAne viSe jJAna kahyuM che, ane kriyA tathA zuddha vyavahAra rahita thaI varte ce, evo trIjo prakAra zuSka adhyAtmIno che. (3) tyAga vairAgyAdi rahita che, mAtra vAcA jJAnI che tene ema kahyuM ke vairAgyAdi sAdhana che te Atma jJAnanI prAptinAM kAraNo che. kAraNa vinA kAryanI utpatti thatI nathI, tame vairAgyAdi paNa pAmyA nathI. to AtmajJAna kayAMthI pAmyA ho te kAMIka AtmAmAM vicAro saMsAra pratye bahu udAsInatA, dehanI mUrchAnuM alpatva, bhogamAM anAsakita tathA mAnAdinuM pAtaLApaNuM e Adi guNo vinA to AtmajJAna pariNAma pAmatuM nathI. ane AtmajJAna pAme to te guNo azvayaMta daDha thAya che, kema ke AtmajJAnarUpa mULa tene prApta thayuM tene badale tame AtmajJAna amane che ema mAno cho ane AtmAmAM to bhogAdi kAmanAnI agni baLyA kare che. pUjA satkArAdinI kAmanA vAraMvAra slAyamAna thAya che, sahaja azAtAe baha AkuLavyAkuLatA thaI jAya che, te kema lakSamAM AvatAM nathI ke A AtmajJAnanAM lakSaNo nahIM! mAtra mAnAdi kAmanAe AtmajJAnI kahevarAvavuM che, ema je samajavAmAM AvatuM nathI te samajo, ane vairAgyAdi sAdhano prathama to AtmAmAM utpanna karo ke jethI AtmajJAnanI sanmukhatA thAya. (4) je jIva AtmAnA trikALI svarUpane svIkAre paNa vartamAna paryAyamAM potAne vikAra che te na svIkAre te nizcayAbhAsI che, tene zukajJAnI paNa kahevAmAM Ave che. (5) sukakA-adhyAtmarasa vihoNA jJAnI, kathanajJAnI, vAcAjJAnI, AtmanA bhAvaranI ArtAvinA (6) nIrasatA, lUkhAza, khAlIpaNuM, vRthApaNuM, phogaTatA ziNA :upadeza (2) zikSaNa, zikhAmaNa zizAvata:munivrata pALavAnI zikSA denAruM vrata. ziAtanA prakAro : zikSAvratanA cAra prakAro cheH (1) sAmAyika zikSAvrata, (2) prASadha upavAsa zikSAvrata, (3) upabhoga paribhoga pariNAma zikSAvrata ane (4) atithi saMvibhAga zikSAvrata zikhAmaNi Toca uparanuM ratna, cUDAmaNi, kalagInuM ratna (paramAgama sahaja vairAgyarUpI mahelanA zikhAmaNi samAna che. kAraNa ke paramAgamanuM tAtparya sahaja vairAgyanI utkaTatA che.) suddha, baddhi caitanyadhana, svayaMjayoti sukhadhAma, bIjuM kahIe keTaluM? kara vicAra to pAma. Atmasiddhi. bhagavAna ! tuM zuddha cho, buddha nAma jJAnano piMDa cho, caitanyadhana eTale caitanyathI bharelo asaMkhya pradezI prabhu cho. svayaM jayoti arthAsva-parane prakAzavAmAM koI bIjAnI apekSA nathI- garaja nathI. vaLI sukhadhAma arthAt AnaMdanuM dhAma prabhu ! tuM cho. AvuM nija svarUpa batAvIne vItarAga paramezvara vItarAga thavAnI ja vAta kahe che. bhAI! zAstranuM tAtparya paNa vItarAgatA ja kahyuM che ne ? eno artha ja A che ke parathI khasa ane svamAM vasa. zibi agni zithilatA DhIlAza, DhIlA -pocApaNuM, nirbaLatA zithilapaNuM : DhIlApaNuM zironati mAthuM namAvIne vaMdana karavuM. zilA taMbha :paththarano thAMbhalo ziloMdhaHTopa, bilADIno Topa. ziva sarvajJa vItarAga kevaLajJAnI paramAtmAone ziva paNa kahevAmAM Ave che. jemane nirupadrava dazA pragaTI mATe ziva kahevAya che. (2) anaMta jJAnAdi
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirvikalpa vItarAga paryAya utpanna thAya, te zivapaMtha che, ane paranA lakSe jeTalo rAga thAya te pramAda che. anubhavamAM zithilatA che, eTalo zivapaMtha dUra svabhAvavALo svazuddha sahaja AtmA-paramAtmA. (3) kalyANakArI, zubha karanAru, pavitra, kalyANa, zreya, mokSa, mukita. (4) zuddha sahajAtma bhAvanAthI AvirbhAva (pragaTatA) pAmelavItarAga parama AnaMdarUpa sukha che. (5) je zivane-parama saukhya rUpa nirvANane athavA parama-kalyANane prapta thaI gayA che teo ziva kahe che. uparanA nAmonA A arthomAM badhAnuM vAcya eka ja prApta thAya che ane tethI emanAmAM vAstavamAM arthabhedanuM na hovuM sughaTita che. (6) sarvajJa vItarAga kevaLajJAnI paramAtmAne ziva kahevAmAM Ave che. temane nirupadrava dazA pragaTI mATe ziva kahevAya che. (7) mokSa, AtmA zuddha siddha samAna che. tenI dazAmAM rma zuddhatA thavI te ziva-mokSa che. temAM kAMI upadrava nathI. (8) kalyANa. ziva zabdano artha zuddha sahajAtma bAvanAthI avirbhAva pAmela vItarAga parama AnaMdarUpa sukha che. (9) mokSa, zivAdi = mokSapada, kalyANapada, kalyAmamaya (10) mahezane(zaMkarane) ziva kahevAmAM Ave che. zrI jina bhagavAna kalyANa svarUpa hovAthI temane ahIM si kahevAmAM AvyA che. zivakAra :mokSanI prApti karAvanAra (2) mokSanuM karanAra. zudhdha AtmAnI zradhdhA te eka ja samyagdarzana che.zuddha AtmAnuM jJAna te eka ja samyajJAna che. zuddha AtmAmAM lInatA te eka ja samyacaritra che.AvA zuddha samyagdarzanajJAna-cAritrarUpa eka ja mokSamArga che. vyavahAranA vikalpono temAM abhAva zivapada :kalyANapada, mukitapada zivabadhi :kalyANakArI buddhi, samyajJAna zivabhuSa :siddha bhagavAna, mokSaparyAyano rAjA. zivamAM vase che : kalyANapadane prApta thAya che, siddha padane prApta thAya che. zivamArga :mokSamArga, zivaupAya =mokSamArga zivavarya zivamArga, ziva eTale parama tattvarUpa mokSa athavA kalyANa-niHzreyas tene pAmavAno mArga. tenA pratye jato mArga te zivavarma-zivamArgamokSamArga. athavA ziva eTale zAMti, parama AtmazAti pAmavAno mArga te zivavarma zivazrI mokSalakSmI zivasukha sukhanI pUrNatArUpa mokSa. zivasaMga ziva eTale anaMta jJAnAdi svabhAvavALo svazuddha sahaja AtmA, paramAtmA teno saMga eTale anubhava e zivasaMga eTale AtmAnubhUti lakSaNa ratnatrayAtmaka mokSamArga tajIne he jIva, have tuM parabhAvarUpa saMsAramArgamAM kadI na jA. parabhAvamAM lIna AkhuM jagata anaMta janmamaraNAdi paribhramaNa nAM duHkha sahana karI rahyuM che te tuM jo ane pariNAme AtmabhAvamAM ja niraMtara kligna thA. zivasaMgama zuddha AtmAnubhava zivasvarUpa AnaMda svarUpa zizira varSanI che atuomAMnI hemaMta ane vasaMta Rtu vaccenI be mAsanI Rtu mahA ane phAgaNa mAsanI Rtu. pAnakhara Rtu (phebruArInI 22mIthI eprilanI 22 mI sudhInI) zIta, ThaMDuM, TADhuM. AicAra :uttama puruSonAM AcaraNa. zicAra zreSTha AcAra zivagAmI :mokSe janAra samyagdaSTi zivadarzana zuddha Atmadarzana (2) Atmadarzana. ziva nAma kalyANanuM che. ane jJAna svabhAvavALo nija zuddhAtmA ja kalyANarUpa che. tenAM darzana-eTale anubhavamAM je koI apUrva AnaMda Ave che tevo AnaMda eka paramAtmA sivAya anyatra kayAMya nathI. zivapaMtha :bhagavAna trilokInAtha divya dhvani dvArA Indro ane gaNadharonI vacamAM ema kahetA hatA ke bhagavAna AtmA pote ekAMta bodharUpa, sahaja, anAkuLa AnaMdasvarUpa, vItarAga-svabhAvI che. evA AtmAno Azraya letAM je |
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ zIrNa :vinA prayAsa zItajavara TADhiyo tAva zItadAha javara :TADhiyo tAva zIgha :vinA vilabe zIla sadAcAra, brahmacarya Adi (2) AcAra, sadAcAra (3) potAno zIla nAma svabhAva je eka jJAyakabhAva temAM ja aMtara ramaNatA karatAM je nirmaLa ratnatraya pragaTa thAya te zIla nAma cAritra che ane te ja dharma che. (4) potAnA svarUpanI zraddhA, svarUpanuM jJAna ne svarUpanuM AcaraNa e traNe maLIne zIla kevAya che. zIla eTale khAlI zarIrathI brahmacarya pALavuM enI A vAta nathI. eto ekalI rAganI kriyA che. jayAre svarUpanA zraddhAna-jJAna-cArirUpa zIla to rAgathI bhinna che. (4) zubhabhAvarUpa vyavahAra brahmacarya. (5) vartana, AcaraNa, vartaNUka, cAlacalagata, Teva, Adata, svabhAva (6) viSayothI virakita. AtmAno svabhAva, vyavahAramAM zIla eTale strIno saMga na karavo. arthAt viSaya sevanano tyAga karavo, para dravya mAtrano saMrsaga tyAgavo, AtmAmAM lIna thavuM te parama brahmacarya e paNa zIlanAM ja nAmAMtara che. (7) AcAra (8) kAmakrodhAdinA tyAgathI vratonI rakSA karavI te vyavahArazIla che. ane aMtaraMgamAM potAnA zuddhAtmAno nirmaLa anubhava karato te nizcayathI aMtaraMga sIla che e aMtaraMgazIla AtmA che. (9) acetana strI traNa (kaThora,sparza, komala sparza,citrapaTa) prakAranI te sAthe traNa karaNa (karaNa, karAvaNa ane hanumodana) thI be (mana,vacana) yoga dvArA pAMca Indriya(karNa,cakSa,nAsikA,jIbhasparza) thI cAra saMjJA (AhAra, bhaya, maithuna, parigraha) sahita dravyathI ane bhAvathI sevana 34382458442=kula 720 bheda thayA. (4) mithyAtva ane anaMtAnubaMdhI kaSAyane abhAva, svabhAvanI draSTi ane rAgathI vairAgya. AtmAnA bhAnavinA game teTalo rAga moLo pADe ane bahAramAM badhuM choDe, chatAM tene zIla kahevAtuM nathI. te to svarUpathI bhraSTa che. (5) kAmakrodhAdinA tyAgathI vratonI rakSA karavI te vyavahArazIla che ane aMtaraMgamAM potAnA zudhdhatmAno nirmaLa anubhava karavo te nizcayathI aMtaraMga zIla che. (6) sadAcAra, brahmacarya Adi (7) kAmakrodhAdinA tyAgathI vratonI rakSA karavI te vyavahArazIla che. ane aMtaraMgamAM potAnA zuddhAtmAno nirmaLa anubhava karavo te nizcayathI aMtaraMga zIla che. e aMtaraMgazIla AtmA che. (8) AtmA dvArA AtmAnI AtmAmAM je pravRtti che te nizcayazIla che. rAgAdi doSono tyAga karI zuddha sahaja AtmabhAvanI rakSA karavI te paNa nizcayazIla che. ane devAMganA, manuSiNI, tiryacaNI tathA kAka pASANanA citrAdimAM rahelI acetana strI ema cAra prakAranI strIono tyAga te vyavahArazIla che. A baMnne prakAranA zIla ruddha cittavALA AtmAone hoya che. (9) AtmAdvArA AtmAnI AtmAmAM je pravRtti che te nizcayazIla che. rAgAdi doSono tyAga karI zuddha sahajAtmabhAvanI rakSA karavI te paNa nizcayazIla che. ane devAMganA, manuSiNI, tirUMcaNI tathA kANuM pASANanA citrAdimAM rahelI acetana strI ema cAra prakAranI strIono tyAga te vyavahArazIla che. A banne prakAranI zIla zuddha cittavALA AtamAone hoya che. (10) kAmakrodhAdinA tyAgathI vratonI rakSA karavI te vyavahAra zIla che. ane anaMtaraMgamAM potAnA zuddhAtmAno nirmaLa anubhava karavo te nizcayathI aMtaraMga zIla che. e aMtaraMga zIla AtmA che. (11) zubhabhAva rUpa vyavahAra brahmacarya (12) AcAra, sadAcAra, AcAra. (13) potAnA svarUpanI zraddhA, svarUpanuM jJAna ne svarUpanuM AcaraNa e traNe maLIne zIla kahevAya che. zIla eTale khAlI zarIrathI brahmacarya pALavuM enI A vAta nathI, e to ekalI rAganI kriyA che, jayAre svarUpanA zraddhAna-jJAna-cAritrarUpa zIla to rAgathI bhinna che, mArga to Avo che bhAI! zIlavata sAta zIlavrata che. temAM traNa guNavrata ane cAra zikSAvrata e maLIne guNavratonAM nAma: 1. divrata 2. dezavrata 3. anarthadaMDa tyAgavRta.
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAra zikSAvratonAM nAma : sAmAyika, 2, proSadhopavAsa, bhogapabhogaparimANavrata ane vaiyAvrata. divrata prasiddhapaNe jANelA je mahAna parvatAdi, nagarAdi athavA samadrAdivake cAre dizamAM jiMdagIparyaMta maryAdA bAMdhIne cAra dizA, cAra vidizA(IzAna, agni,naiRtya, ane vAyavya) ane upara tathA nIce-e rIte daze dizAomAM javAnI pratijJA karI levI ane pachI jiMdagI paryaMta A maryAdAnI bahAra na javuM tene divrata kahe che ahIM pahADa vagere tathA havAI jahAjathI caDavAnI apekSAe uparanI dizA ane kUvA ke samudrAdimAM javAnI apekSAe divrata pALavAnuM phaLa : je A rIte maryAdA karelI dizAonI aMdara rahe che te puruSane te kSetranI bahAranA samasta asaMyamanA tyAgane kAraNe paripUrNa ahiMsAvRta thAya che. je manuSya A rIte maryAdA karelA daze dizAonA kSetranI aMdara ja potAnuM badhuM kAma kare che tene te dizAonI bahAra ahiMsA mahAvrata paLAya che. mATe divrata pALavAthI ahiMsAvrata puSTa thAya 903 A rIte divratamAM karelA kSetranuM parimANa karIne te kSetra bahAra hiMsAno tyAga thavA chatAM paNa uttama buddhivALo zrAvaka jo te vakhate bIjA paNa thoDA kSetranI maryAdA kare che to te vizeSapaNe ahiMsAnuM Azraya kare che. je manuSya jIvana paryaMta dakSiNamAM kanyAkumArI ane uttaramAM himAlaya sudhInuM divrata karyuM che te kAyama to himAlaya jato nathI tethI te dararoja evI pratijJA kare che ke Aja huM chapArA gAmamAM ja rahIza, bahAra nahIM jAuM to je divase te chapArA sudhIno Da niyama kare che tene te divase pArAnI bahAranA pradezamAM ahiMyA mahAvratanuM pAlana thAya che. trIjA anarthadaMDa tyAganAmanA guNavratanuM svarUpa prayojana vinAnA pApano tyAga karavo tene anarthadaMDatyAga vrata kahe che tenA pAMca bheda che : 1. apadhyAna tyAgavata, 2. pApopadeza tyAgavRta, 3. pramAdacaryAtyAgavata, 4. hiMsAdAna tyAga vrata ane 5. duHzruti tyAgavata. (1) apadhyAna tyAgavata zikAra karavAnuM, saMgrAmamAM koInI jIta ane hAranuM, parastrIgamananuM, corI karavAnuM ItyAdi kharAba karmo ke je karavAthI kevaLa pApa ja chAya che, tenuM kadI paNa ciMtavana na karavuM joIe, ene ja apadhyAna anarthadaMDa tyavrata kahe che. khoTA(kharAba) dhyAnanuM nAma apadhyAna che, tethI je vAtano vicAra karavAthI kevaLa pApano ja baMdha thAya tene ja apadhyAna kahe che. teno tyAga karavo te apadhyAna anarthadaMDatyAga vrata che. (2) pApopadeza nAmanA anarthadaMDatyAgavratanuM svarUpe dezavrata je dase dizAonI maryAdA divratamAM karI hatI temAM paNa gAma, bajAra, ghara, zerI vagere sudhI eka divasa eka aThavADiyuM, pakhavADiyuM, mahino, ayana, varSa vagere nizcita kALa sudhI javAAvavAnuM parimANa karIne bahAranA kSetrathI virakata thavuM ane je dezavrata kahe che. A dezavratathI paNa ahiMsA paLAya che.
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ (4 vidyA, vyApAra, lekhanakaLA, khetI, nokarI ane kArIgarIthI nirvAha calAvanAra puruSone pApano upadeza maLe evuM vacana koI paNa vakhate na bolavuM joIe. vidyA arthAt vaidaka-jayotiSa karanAra, vyApAra karanAra, lekhana kArya karanAra, khetI karanAra, nokarI cAkarI karanAra ane luhAra, sonI, darajI vagerenuM kAma karanArAM kArya che. teno koIne paNa upadeza Apavo na joIe. e ja pApopadeza anarthadaMDa tyAga vrata kahe che. zrAvaka gRhastha potAnA kuTuMbIone, bhAIbaMdhone, potAnA sagAMvahAlAone ke jemanI sAthe potAnuM prayojana che temane tathA potAnA AdharmI bhAIo che temane temano nirvAha calAvavA mATe avazya vyApAra vagereno upadeza ApIne nimitta saMbaMdhI ceSTA kare, paNa jemanI sAthe pAtone kAMI prayojana paNa nathI temane upadeza na devo joIe. pramAdacaryA anarthadaMDa tyAga vratanuM svarUpa pRthvI khodavI, vRkSa ukhADavAM, atizaya ghAsavALI jamIna kacaravI, pANI sIMcavuM vagere ane patra, phaLa, phUla toDavA vagere paNa prayojana vinA na karavuM. artha-vinA prayojane pRthvI khodavI, vRkSa ukhADavA, ghAsa kacaravuM, pANI sIMcavuM-DhoLavuM tathA pAMdaDAM, phaLa, phUlo toDavAM ItyAdi koIpaNa kArya na karavuM. bhAvArtha : gRhastha zrAvaka potAnA prayojano mATe kAMI paNa karI zake che. paNa temAM potAne kAMI paNa svArtha nathI, jema ke raste cAlatAM valaspati vagere toDavI ItyAdi nakAmAM kAma na karavAM joIe. ene ja pramAdacayA daMDa tyAgavatanuM svarUpa= charI, viSa, agni, haLa,talavAra, dhanuSya Adi hiMsAnA upakaraNonuM vivaraNa eTale ke bIjAne devuM te sAvadhAnIthI choDI devuM joIe. hiMsA karavAnA sAdhano charI, viSa, agni, haLa, talavAra, bANa vagerenuM devuM prayatnapUrvaka dUra kare arthAt bIjAne Ape nahi ene ja hiMsAdAna anarthadaMDatyAgavata kahe che. je vastuo ApavAthI hiMsA thatI hoya te vastuono upayoga potAnA mATe karI zake che paraMtu bIjAone kadI paNa na ApavI. duHzruti anarthadaMDa tyAgavatanuM svarUpa rAga, dveSa, mohAdine vadhAranAra tathA ghaNA aMze ajJAnathI bharelI duSTa kathAonuM sAMbhaLavuM, dhAravuM, zIkhavuM Adi koI samaye kadIpaNa karavuM na joIe. mithyAtvasahita rAga-dveSa, verabhAva, moha, madAdi vadhAranAra kukathAonuM zravaNa tathA navI kathAo banAvavI, vAMcavI vagere kadI paNa na karavuM ene ja duHzruti anarthadaMDa tyAgavrata kahe che. je kathAo sAMbhaLavAthI, vAMcavAthI zikhavavAthI viSaya AdinI vRddhi thAya, moha vadhe ane potAnA tathA paranA pariNAmathI cittane saMkaleza thAya evI rAjakathA, corakathA, bhojanakathA, strIkathA ItyAdi kathAo kahevI nahi. mahAhiMsAnuM kAraNa ane aneka anartha utpanna karanAra jugArano paNa tyAga karavo joIe. sAta vyasanomAM paheluM athavA badhAM anarthomAM mukhya saMtoSano nAza karanAra mAyAcAranuM ghara ane corI tathA asatyanuM sthAna evA jugArano dUrathI ja tyAga karavo joIe.
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ 905 badhAM narthone utpanna karanAra, zauca je lobhano tyAga teno nAza karanAra ane kapaTanuM ghara evA jugArane dUrathI ja choDavo joIe. kharI rIte jugAra ramavo ghaNuM ja kharAba kAma che sAta vyasanomAMthI jugAra ja sauthI kharAba che. je puruSa jugAra rame che teo prAyaH badhAM pAponuM AcaraNa kare che. mATe jugArano avazya tyAga karavo joIe. tethI anarthadaMDa tyAganArane jugArano paNa tyAga karavo joIe. saMsAramAM evAM nAnAM nAnAM ghaNAM kAryo che ke jene karavAthI vyartha ja pApano baMdha karyA kare che, tethI badhA manuSyoe jenAthI potAnuM kAMI prayojana nathI evA vyartha anarthadaMDano tyAga avazya karavo-e temanuM kartavya che. A rIte traNa guNarvatonuM samApta karyuM. paheluM sAmAyika zikSAvrata samasta ISTa-aniSTa padArthomAM rAga-dveSa bhAvono tyAga karavAthI samatA bhAvanuM avalaMbana karIne AtmAnA svarUpanI prApti karavAmAM mULa kAraNa sAmayika che te vAraMvAra karavuM joIe, arthAt dararoja traNe kALe karavuM joIe. tene ja sAmAyika zikSAvrata kahe che. sama eTale ekarUpa ane aya eTale AtmAnA svarUpamAM gamana te samaya thayuM evo samaya jenuM prayojana che tene samAyika kahe che. A sAmAyika samatAbhAva vinA thaI zake nahi. tethI sukhadAyaka ane duHkhadAyaka padArthomAM samAna buddhi rAkhato zrAvaka traNe kALe pAMce pApono tyAga karIne avazya sAmAyika kare. ane sAmAyika zikSAvrata kahe che. sAmAyika kayAre ane kevI rIte karavu te batAve che - te sAmAyika pratyeka zrAvake rAtanA aMte ane divasanA aMte arthAt prabhAte ane saMdhyAkALe avazya niyamapUrvaka karavuM joIe. ane bAkInA vakhate jo sAmAyika kare to guNa nimitte ja hoya che. doSa nimitte nahi. gRhastha zrAvaka gRhasthapaNAnAM aneka kAryomAM saMlagna rahe che. tethI tene mATe AlaMbanarUpa prabhAta ane saMdhyAnA banne samaya AcAryoe niyamita karyA che. Ama to sAmAyika game tyAre karavAmAM Ave tenAthI AtmAnuM kalyANa ja che, nukazAna kadI paNa nathI. tethI pratyeka zrAvake banne samaya athavA traNa samaya be ghaDI, cAra ghaDI ke cha ghaDI sudhI pAMce pApono AraMbha-parigrahano tyAga karIne ekAMta sthAnamAM zuddha mana karIne pahelAM pUrva dizAmAM namaskAra karavA, pachI navakAra namastAramaMtrano jApa karavo, pachI traNa Avartana karavA ane eka zironati karavI. A rIte cAre dizAmAM karIne khagrAsana athavA padmAsana karIne sAmAyika karavuM. ane jayAre sAmAyika pUrNa thaI jAya tyAre aMte paNa zarUAtanI peThe navavAra namaskAramaMtrano jApa, traNa traNa Avartana, eka eka zironati e ja pramANae karavI. A ja sAmAyika karavAnI chULa vidhi che. sAmAyika karatI vakhate zrAvaka paNa munisamAna ja che (sAmAyikane mATe 2 yogya kSetra, 2 yogya kALa, 3 yogya Asana, 4 yogya vinaya, 5 manazuddhi, 6 vacanazuddhi,7. bhAvazuddhi ane 8 kAyazuddhi e ATha vAtanI anukULatA hovI jarUrI che. temAM bhedajJAnapUrvaka sva sanmukhatAnA baLathI jeTalI pariNAmonI zuddhatA thAya teTalI nizcaya sAmAyika che. tyAM vartatA zubharAgane vyavahAra sAmAyika kahevAmAM Ave
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. nizcaya samyagdarzana jJAnapUrvaka jeNe kayAyanI be cokaDIno AbhAva korya che te jIvane sAcAM aNuvrata ane sAmAyika vrata hoya che. jene nizcaya samyagdarzana na hoya tenA vratane sarvajJadeve bALavrata-ajJAnamayavrata kahela che. zrAvaka je vakhate sAmAyika karI rahyo che tyAre kharI rIte tenI te vakhatanI avasthA muni samAna ja che. sAmAyika karanAra zrAvakane te samaye samasta pAMce pApono tyAga hovAthI pratyAkhyAnAvaraNa cAritramohanIya karmano udaya hovA chatAM paNa mahAvrata ja che. tenA pariNAmomAM ane muninA pariNAmomAM vizeSa taphAvata nathI. bheda phakata eTalo ja che ke muni digaMbara che ane zrAvaka vastra sahita che. muni mahArAje pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyono tyAga karI dIdho che ane zrAvake haju sudhI pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyono tyAga karyo nathI. bIju zikSAvrata-proSadhopavAsanuM svarUpa pratidina aMgIkAra karela sAmAyika vratanI daDhatA karavA mATe banne pakhavADiyAnA ardhAbhAgamAM je caudaza ane AThama che temAM avazya upavAsa karavo joIe. A provadha upavAsa dareka mahinAmAM cAra vAra karavAmAM Ave che, arthAt dareka caudaza ane AThamanA divase te karavAmAM Ave che, tenAthI sAmAyika karavAnI bhAvanA daTha rahe arthAt viSayakaSAyomAMthI citta sadA virakata ja rahe che. tethI pratyeka gRhastha sAmAyika avazya karavuM joIe. proSadhopavAsanI vidhi :upavAsa karavAnA eka divasa agAu arthAt dhAraNAnA divase samasta AraMbha choDIne cAra prakAranA AhArano tyAga karIne zarIra vageremAM mamatvabhAva choDIne upavAsa grahaNa karavo. jemake AThamano upavAsa karavAno che to sAtamanA bAra vAgyAthI cAre prakAranA AhAra (anna, sukhaDI, mukhavAsa,pANI) no tyAga karIne zarIra vageremAM mamatvabhAva choDIne upavAsa grahaNa karavo. upavAsanA divase kartavya :sAtamanA divase upavAsa dhAraNa karyo che te zrAvaka te ja vakhate ekAMta sthAnamAM jaIne hiMdi pAMce pApono saMkalpapUrvaka tyAga karIne, pAMce IdriyonA viSayothI virakata thaIne mane, vacana, ane kAcAne vaza rAkhe arthAt traNe guminuM pAlana kare. upavAsano badho samaya dharmadhyAna vageremAM vitAvavo joIe. ekAMta sthAna vinA dharmadhyAna thaI zakatuM nathI. mATe ekAnta sthAna dharmazALA, aityAlaya vageremAM vAsa kare. ane jo manamAM vicAra kare to dhArmika vAtono ja vicAra kare, jo vacana bole to dhArmika vAtonuM ja vivecana kare ane jo kAyAnI ceSTA kare te potAnI maryAdA pramANe ja hare phare nirarthaka hare phare nahi. A rIte trae gutionuM pAlana kare. pachI zuM kare che te batAve che. - jemAM prAtaHkALa ane saMdhyAkALanI sAmAyikAdi kriyA karIne divasa dharmadhyAnamAM lIna thaIne vitAvIne paThanapAThanathI nidrAne jItIne pavitra patArI para rAtri pUrNa kare. upavAsa svIkArIne zrAvaka, dharmadhyAnamAM lIna thaI divasa pUrNa karI saMdhyA samaye sAmAyika vagere karIne traNa pahora
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ sudhI pavitra pachArImAM yathAzakita svAdhyAya karIne rAtri pUrNa kare. A upavAsa dhAraNAno divasa che. tethI baporanA bAra vAgyAthI saMdhyAkALa sudhI dharmadhyAna karavuM, pachI sAmAyika karavuM, pachI svAdhyAya karavuM, pachI zayana karavuM. yathAzakita brahmacaryavrata nuM pAlana karavuM. pachI prAtaHkALe cAra vAgye pachArI choDIne jAgrata thaI javuM. pachI zuM karavuM ? pachI savAramAM UDhIne te samayanI kriyAo karIne prAsuka arthAt jIvarahita dravyothI ArSa graMthomAM kahyA pramANe jinezvara devanI pUjA karavI. sUtA pachI cAra vAgye brahmamuhartamAM jAgrata thaIne sAmAyika ane bhajana-stuti vagere karIne zaucAdi snAna vagere karI prAsuka ATha dravyothI bhagavAnanI pUjA karavI tathA svAdhyAya vagere karavA. AcAryono abhiprAya ahIM prAsuka dravyothI pUjana karavAno che tethI jaLane laviMga dvArA prAsuka banAvI levuM joIe athavA jaLa ukALI levuM joIe ane te jaLathI dravyo dhovAM joIe. bhagavAnanI pUjA mATe mosaMbI, nAraMgI,sItAphaLa, zeraDI Adi sacitta vastuo upavAsanA vratadhArIe kadIpaNa caThAvavI nahi. tyAra pachI pUrvokata vidhithI upavAsano divasa ane bIjI rAtri vitAvIne pachI trIjA divasano ardhabhAga atizaya thanAcArapUrvaka vyatIta karavo. pachI jevI rIte dharmadhyAnathI pahelo artho divasa vitAvyo hato tevI ja rIte bIjo divasa vitAvIne tathA jevI rIte svAdhyAya pUrvaka pahelI rAtri vitAvI hatI tevI ja rIte 907 bIjI rAtri vitAvIne khUba prayatnapUrvaka trIjo artho divasa paNa vitAvavo. jevI rIte dhAraNAno divasa vitAvyo hato tevI ja rIte pAraNAno divasa vitAvavo. dhAraNAthI laIne pAraNA sudhIno soLa pahora sudhI zrAvake sArI rIte dharmadhyAnapUrvaka ja samaya vitAvavo, tyAre ja teno upavAsa karavo sArthaka che. kAraNa ke viSaya-kaSAyonA tyAga mATe ja upavAsa vagere karavAmAM Ave che. upavAsa karavAnuM phaLa batAve che :jevI rIte upavAsanI vidhi batAvI che tevI rIte ja zrAvaka saMpUrNa AraMbha-parigrahano tyAga karI soLa pahora vitAve che te zrAvakane soLa pahoramAM niyamathI pUrNa ahiMsAvratanuM pAlana thAya che. bhAvArtha :- upavAsa traNa prakAre che. utkRSTa upavAsa soLa pahorano che, madhyama upavAsa bAra pahorano che, jaghanya upavAsa ATha pahorano che.jemA (1) sAtamane divase bAra vAgye upavAsa dhAraNa karyo ane nomane divase bAra vAge pAraNuM karyuM to soLa pahora thayA te utkRSTa upavAsa che. sAtamane divase saMdhyA samaye pAMca vAgye upavAsa dhAraNa karyo ane nomane divase savAranA sAta vAge pAraNuM kare to e bAra pahorano madhyama upavAsa che. jaghanya ATha pahorano che. e AThamane divase savAramAM ATha vAgye dhAraNa karavAmAM Ave ane nomane divase savAre ATha vAgye pAraNuM karavAmAM
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ have ahIM koI zaMkA kare ke jo zrAvakane paNa mahAvrata che ane munione paNa mahAvrata che to bannemAM taphAvata zuM che Ave te ATha pahorano jaghanya upavAsa thayo. A rIte upavAsanuM varNana pUrNa thayuM. upavAsamAM vizeSapaNe ahiMsAnI puSTi :kharekhara A dezavratI zrAvakane bhoga-upabhoganA hetuthI sthAvara arthAekendriya jIvonI hiMsA thAya che paNa bhoga-upabhoganA zrAvakone bhoga-upabhoganA padArtho saMbaMdhI sthAvara hiMsA thAya che, kema ke gRhastha zrAvaka trasa hiMsAno to pUrNa tyAgI ja che. jayAre gRhastha upavAsamAM samasta AraMbha parigraha ane pAMce pApano saMpUrNa tyAga karI de che tyAre tene upavAsamAM sthAvara hiMsA paNa thatI nathI A kAraNe paNa tene ahiMsA mahAvratanuM pAlana thAya e ja rIte upavAsamAM ahiMsA mahAvratanI jema bIjAM cAra mahAvrata paNa paLAya che e vAta batAve che. upavAsadhArI puruSane vacanagumi hovAthI jUThuM vacana nathI, saMpUrNa adattAdAnanA tyAgathI corI nathI, maithuna choDanArane abrahmacarya nathI ane zarIramAM nirmamatva hovAthI parigraha paNa nathI. upavAsadhArI puruSane vacanagumi pALavAthI satya mahAvrata paLAya che. dIdhA vinAnI samasta vastuono tyAga hovAthI acaurya mahAvrata paLAya che. dIdhA vinAnI samasta vastuono tyAga hovAthI acaurya mahAvrata paLAya che, saMpUrNa maithuna karmano tyAga hovAthI brahmacarya mahAvrata paLAya che ane zarIramAM ja mamatva pariNAma na hovAthI parigraha tyAga mahAvrata paLAya che. e rIte cAre mahAvrata pALI zake che. to kahe che :saMpUrNa hiMsAthI rahita te proSadha upavAsa karanAra puruSa upacArathI athavA vyavahArathI mahAvratapaNuM pAme che, paNa cAritramohanA udayarUpa hovAnA kAraNe saMyama sthAna arthAt pramattAdi guNasthAna prApta karato nathI. A rIte jene hiMsA bAkI che evo zrAvaka upacArathI mahAvratapaNuM pAme che. kharI rIte te mahAvratanI nathI, kema ke pratyAkhyAnAvaraNa cAritramohanIya karmanA udayamAM joDAvAthI te zrAvaka mahAvrata saMyamane prApta thaI zakato. nathI. vAstavamAM jene pratyAkhyAnAvama krodha-mAna-mAyAlobhano abhAva thaI gayo che te ja mahAvratI saMyamI kahevAya che. paNa jemane te kaSAyono abAva thayo nathI paNa tene dravyarUpa pAMce pApono abhAva thaI gayo hoya to tene upacArathI mahAvrata che, kharI rIte mahAvrata nathI, kema ke pUrNa saMyama pramata guNasthAnamAM ja zarU thAya che ane pramatta guNasthAna pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyanA abhAva vinA thatuM nathI. A rIte proSadhopavAsanuM varNana karyuM. A proSadhopavAsa badhA zrAvakoe karavo joIe, kema ke emAM pAMce mahApApono tyAga thaI jAya che ane pAMce IndriyonA viSaya tathA kaSAyonuM damana paNa thAya che. je gRhastha kevaLa moTAI mATe ja upavAsa kare che ane potAnA kaSAyono tyAga karatA nathI temane upavAsa karavo e na karavA samAna ja che.
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) trIju zikSAvrata-bhogapabhogaparimANa desavrata pALanAra zrAvakane bhoganA padArtho saMbaMdhI ane upabhAganA padArtho saMbaMdhI hiMsA thAya che, paNa bIjA koI prakAre hiMsA thatI nathI. A kAraNe vastusvarUpa jANIne tathA potAnI zakita ne paNa jANIne te bhoga ane upabhogane choDavA. je ekavAra bhogavavAmAM Ave tene bhoga kahe che, jema ke dALa, bhAta, roTalI,pUrI,pANI,dUdha,dahIM, paiDA, jalebI, puSpa mALA vagere badhA bhAga padArtho che. je vAraMvAra bhAgavavAmAM Ave tene upabhAga kahe che. jema ke kapaDAM, vAsaNa,ghara,makAna,khetara,jamIna,gAya,baLada vagere badhA upabhAga padArtho che. zrAvakane A padArthonA saMbaMdhathI hiMsA thAya che tethI zrAvakoe A hiMsAnA kAraNono zIdhra tyAga karavo joIe. eka kaMdamULa saMbaMdhI jIvane khAvAnI IcchA karanAra gRhastha te jIvanI sAthe sAthe tene Azraye rahetA sAdhAraNa anaMta jIvo che te badhAyane mAre che tethI sAdhAraNa anaMtakAyavALI jeTalI vanaspati che te badhAno avazya tyAga karavo joIe. bhAvArtha : vanaspati sAdhAraNa ane pratyeka ema be prakAre che. temAM gRhastha zrAvake sAdhAraNa vanaspatino tyAga to sarvathA ja karavo joIe ane yathAzakita pratyeka vanaspatino paNa tyAga karavo joIe. have ahIM pratyeka ane sAdhAraNa vanaspatinA sarva bheda-prabhedapUrvaka spaSTa kathana kare che. pAMca sthAvaromAMthI pRthvIkAya, vAyukAya ane agnikAya e cAramAM to nigodanA jIva rahetA nathI, kevaLa eka vanaspatimAM ja rahe che. tenA pratyeka ane sAdhAraNa evA be bheda ce. je zarIrano eka ja svAmI hoya tene pratyeka kahe che ane je zarIranA anaMta svAmI hoya tene sAdhAraNa kahe che. pratyeka paNa be bheda che. sapratiSThita pratyeka ane apratiSThita pratyeka. je zarIrano mULa svAmI eka hoya ane te zarIranA Azraye anaMta jIva rahetA hoya tene sapratiSThita kahe che. je zarIrano mULa svAmI eka hoya ane tenA Azraye anaMta jIva na rahetA hoya tene apratiikata pratyeka kahe che. sAdhAraNa vanaspatinuM lakSaNa :- jene toDatA samAna bhaMga thAya, jenAM pAMdaDAMomAM jayAM sudhI taMdurekhA ane nasanI jALI nIkaLI na hoya, jenAM mULa,kaMda,kaMdamULa, chAla, pAMdaDAM, nAnI DALI, kula,phaLa ane bIjamAM tene toDatI vakhate samAnabhaMga na thAya tyAM sudhI te badhI sAdhAraNa vanaspati che ane jayAre temanAmAM samAna bhaMga na thAya tyAre te ja vanaspati pratyeka thaI jAya che. jo ke sAdhAraNa vanaspati ane sarpatiSThita pratyeka vanaspati e baMnnemAM anaMtA jIva che to paNa sAdhAraNa vanaspatinA zarIramAM jeTalA jIva che te badhA ja te zarIranA svAmI che ane te vanaspatine toDatAM-kApatAM te badhA jIvono ghAta thAya che ane pratiSThita pratayeka vanaspatimAM eka sarIramAM svAmI to zarIrano eka ja che paNa te zarIranA Azraye anaMta jIva che te badhA svAmI nathI ane te zarIranA svAmInA maravA-jIvavA sAthe te badhA jIvonA maravAjIvavAno koI saMbaMdha nathI.basa e ja bannemAM bheda che. tethI gRhastha zrAvake sAdhAraNa vanaspatino sarvathA ja tyAga karavo joIe ane pratiSThita pratyekano paNa tyAga
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ karavo joIe. kema ke eka sAdhAraNa vanaspatinA eka zarIramAM anaMtAnaMta jIva rahe che. tethI jayAre ApaNe eka baTeTuM khAIe chIe tyAre anaMtAnaMta jIvono ghAta karIe chIe. have ahIM eka sAdhAraNa vanaspatino vicAra karavAmAM Ave che. jema ke eka baTekuM lyo. A baTeTAnA jeTalA pradezo che tenA karatAM asaMkhyAtaguNA zarIra che. te badhAM zarIranA piMDane skaMdha kahIe chIe.(jema ApaNuM eka zarIra che) ane te eka skaMdhamAM asaMkhyAta lokapramANa aMkura che. (jema ApaNA zarIramAM hAtha,paga vagere upAMga che) ane eka aMDaramAM asakhyAta lokapramANa pulavI che. (jema ApaNA hAthane AMgaLIo che) ane eka pulavImAM asaMkhyAta lokapravANa AvAsa che. (jema eka AMgaLImAM traNa veDhA hoya che.) ane eka AvAsamAM asaMkhyAta lokapramANa nigodanA zarIra che. (jema eka veThAmAM aneka rekhAo che) ane eka nigoda zarIramAM anaMta siddha(mukatAtmA) nI rAzithI anaMtaguNA jIva che. (jema eka AMgaLInI rekhAmAM asaMkhyAta pradeza che) e rIte eka baTeTAmAM athavA eka baTeTAnA TukaDAmAM anaMtAnaMta jIva rahe che. tethI AvI vanaspationo zIghra tyAga karavo joIe. vizeSapaNe batAve che : ane ghaNA jIvonA utpattisthAnarUpa navanIta arthAt mAkhaNa tyAga karavA yogya che. athavA AhAranI zuddhimAM je thoTuM paNa viruddha kahevAmAM Ave che te paNa tyAga karavA yogya che. 910 ghaNA jIvone upajavAnuM sthAna evuM mAkhaNa ane tAjuM mAkhaNa te paNa tyAga karavA yogya che ane AhAranuM zuddhimAM je kAMI niSiddha che te badhuM ja choDavuM joIe. bhAvArtha :- AcArazAstramAM je padArtho abhakSya ane niSekSya batAvyAM che te badhAno tyAga karavo joIe. jema ke cAmaDAmAM rAkhela athavA cAmaDAno sparza thayo hoya tevuM pANI, naLanuM pANI, cAmaDAmAM rAkhela yA cAmaDAno sparza thayo hoya tevAM ghI, tela, cAmaDAmAM rAkhela hIMga vagere paNa azuddha che. tethI te khAvo nahi. 48 miniTathI vadhAre vakhata raheluM kAcuM dUdha, eka divasa uparAMtanuM dahIM, bajArano loTa, ajANyA phaLa, rIMgaNA, saDeluM anAja, bahuM bIjavALI vastuo khAvI nahi. maryAdA uparAMtano loTa khAvo nahi. batrIsa AMgaLa lAMbA ane covIsa AMgaLa pahoLA bevaDA karelA svaccha jADA kapaDAthI pANI gALIne pUvuM, te gALelAM kAcA pANaInI maryAdA 48 miniTanI che. gALelAM pANImAM be laviMga, elacI, marI vagereno bhUko karIne nAkhavAmAM Ave ane tenuM pramaNa eTaluM hoya ke te pANIno raMga ane svAda badalAI jAya to te pANInI maryAdA cha kalAkanI che ane pANaIno uchALo Ave tevuM ukALavAmAM Ave to tenI maryAdA 24 kalAkanI che. A rIte pANI nA upayogamAM AcaraNa karavuM joIe. pANInuM gALaNa jayAMthI pANaI AvyuM hoya tyAM mokalavuM joIe. A rIte zrAvake potAnA bhoga-upabhoganI sAmagrImAM viveka rAkhIne tyAga ane grahaNa karavAM joIe. vizeSa kahe che :
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ buddhimAna manuSya potAnI zakita joIne aviruddha bhoga paNa choDI devAM yogya che ane je ucita bhogaupabhogano tyAga na thaI zake to temAM paNa eka divasarAtanI upabhogyatAthI maryAdA karavI joIe. buddhimAna zrAvaka potAnI zakitano vicAra karIne khAvA yogya padArtho paNa choDe ane je sarvathA phUTI na zake temAM eka divasa eka rAta, eka aThavADiyuM, 5khavADiyuM vagerenI maryAdA karIne krame krame choDe. hajI vizeSa kahe cheHprathama karelI maryAdAmAM pharIthI paNa te samayanI arthAt vartamAna samayanI potAnI zakitano vicAra karIne dararoja maryAdAmAM paNa thoDI maryAdA karavA yogya che. pahelAM je eka divasa , eka saptAha ItyAdi krame tyAga karyo che temAM paNa te samayanI potAnI zakita joIne ghaDI, kalAka pahora vagerenI thoDI thoDI maryAdA karIne jeTalo tyAga banI zake teTalo tyAga karavo. A rIte potAnA bhoga-upabhoganI sAmagrInA padArthonI saMkhyA tathA jeTalA kALanI maryAdA ochI karI zake teTalI avazya karavI. emAM ja AtmAnuM kalyANa che. vizeSa batAve che :je gRhastha e rIte maryAdArUpa bhogothI saMtuSTa thaIne ghaNA bhogone choDI de che tene ghaNI hiMsAnA tyAgathI vizeSa ahiMsAvRta thAya che. A rIte je zrAvaka bhoga-upabhoganA padArthothI saMtuSTa thayo thoDA ghaNA bhoga-upabhoganA padArthone choDI de che tene ghaNI hiMsA na thAvAnA kAraNe vizeSa ahiMsA thAya 911 bhAvArtha : je zrAvaka bhoga-upabhoganA padArthono maryAdApUrvaka tyAga karato rahe che tene teTalA ja aMze saMtoSa pragaTa thaIne ahiMsA pragaTa thAya che. te vastuonA jIvonI hiMsA nahi thavAthI dravyahiMsA thatI nathI tathA eTalA ja aMze lobhakaSAyano tyAga thavAne lIdhe bhAvahiMsA paNa thatI nathI. tethI (akaSAya jJAtA svarupamAM sAvadhAna evA) tyAgI manuSyane avazya ja vizeSa ahiMsA hoya che. A rIte bhoga-upabhoga parimANa nAmanA trIjA zikSAvratanuM varNana karyuM. cothuM zikSAvrata vaiyAvRta(atithi saMvibhAga) nAmanA zikSAvratanuM varNana dAtAnA guNavALA gRhastha diMgabara munine potAnA ane paranA anugrahanA hetuthI vizeSa dravyano arthAt devA yogya vastuno bhAga vidhipUrvaka avazya ja kartavya che. navadhA bhakitapUrvaka tathA dAtAranA sAta guNa sahita je zrAvaka che. teNe dAna devA yogya vastunuM je guNavAna pAtra che temane potAnA ane paranA upakAranA nimitte avazya dAna karavuM joIe. bhAvArtha :- zrAvaka je nyAyapUrvaka dhana pedA kare che teNe potAnA dhanamAMthI thoDuM dhana cAre saMghanA dAna nimitte kADhavuM joIe ane tenuM vidhipUrvaka dAna ApavuM joIe, tethI dhanano sadupayoga thaIne karmonI nirjarA thAya ane cAre saMgha potAnAM tapanI vRddhi kare. (AvelA abhyAgatane pratidina bhojanAdikanuM dAna karIne pachI pote bhojana kare evuM zrAvakonuM nityakarma che. tene atithisaMvibhAga kahe che.)
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ zIlata traNa guNavrata ane 4 zikSAvrata ema maLIne sAta zIla vrata che. traNa | zraddhaHzuddhaupayogI guNavratonAM nAma zathi nirlobha, parama pramANika (2) pavitra, ujajavaLa (3) bAhya malAdika (1) divrata rahita tana ane zuddha spaSTa vANI e zuci che. (4) parama vizuddhirUpa (5) (2) dezavrata ane pavitra, ujajavaLa, nirmaLa (6) bhakita, atizaya prema, pavitratA, svacchatA, (3) anarthadaMDatyAgavRta. ujajavaLa. cAra zikSAvratanAM nAma zimaya :pavitra (1) sAmAyika zadada dravyArdIikanaya:5ranA Azraya vagaranuM pavitra dravya te zuddha che, Arthika eTale (2) prozopavAsa, nirmaLa vastune jovAnuM prayojana ane naya eTale tenuM jJAna, zuddha dravyane (3) bhogapabhogaparimANavrata jovAnuM jenuM prayojana che te jJAnanA aMzane zuddha dravyArthikanaya kahevAya che. (4) vaiyAvrata. AcAryadeva kahe che ke zuddha svabhAvano arthI thaIne jo! to para dravyanuM zeraDo lIsoTo akartApaNuM jaNAze ane potAnA svabhAvano ja kartA jaNAze, zuddha zoka dilagIra, kheda (2) potAne lAbhadAyaka lAgatA padAtha4no viyoga thatAM svabhAvanuM grahaNa karavAthI para dravyanuM kartApaNuM chUTI jAya che. vikaLatA thavI te zoka che. (3) potAne ISTano abhAva thatAM ArnarUpa zudaAdAtma tatvapravRttirUpa grAmaya ja zuddhAtmatattvamAM pravRttirUpa munipaNuM ja pariNAma thAya tene zoka kahe che. zuddha vikAra rahita, nirmaLa. (2) rAga-dveSa-mohaNAMthI rahita bhAvane zudaada thoca :aphasosa, kheda (2) kahevAya che. (3) kaSAyarahita zuddha (4) vikAra rahita, nirvikAra. (5) zodhaka : Icchaka, Icchuka rAga-dveSa-kAma-krodha-mAna-mAyA-lobhAdi vikAro-maLothI rahita siddha zobhe paNime (nodha zobhe =bodha samajAya.) AtmAnI zuddhatAne pragaTa kare che. (6) pavitra (7) rAgAdi rahita (8) zobhAspada suMdara arAgabhAva zoSa hadayano aMtaradAha zuddha aMtata:zuddha caitanyamUrti bhagavAna saccidAnaMda prabhu parama bhAvasvarUpa che. thIya pavitratA, zucitA, vItarAgI, pavitratA. (2) nirlobhatA (3) te vartamAna nirmaLa nirvikAra vItarAgI jJAna paryAyathI jANavA yogya che. zubha pariNAmapUrvaka lobhano tyAga te zauca (4) zubha pariNAma pUrvaka lobhano samyagdarzananuM dhyeya je trikALI zuddha AtmA te samyagdarzana-jJAna-cAritranA tyAga te zoca. vItarAgI-nirvikalpa kSamA ane zaucane uttamakSamAM ane pariNAmathI rahita che. baMdhanA kAraNathI to rahita paNa mokSanA kAraNathI uttamazauca kahe che. te A sUvanuM kAraNa nathI. (5) zoka, phikara, pastAvo, bhagavAna AtmA rahita che. kheda ddha AtmasvabhAva :kevaLajJAna zuddhAtmaprakAzana :cAritradazAmAM vartatuM je ugra zuddhAtmaprakAzana tene ja ahIM zuddha AtmasvarUpa suprabhAta kevaLajJAna zuddhAtmaprakAzana gayuM che. jeno samyagdaSTi gRhasthane abhAva che. bAkI zuddha AtmAnubhava :nirupAdhipaNe jIvadravya jevuM che tevo ja pratyakSapaNe AsvAda darzana-apekSAe to samyagdaSTi gRhasthane paNa zuddhAtmAnuM prakAzana che ja. Ave enuM nAma zuddhAtmAnubhava che.
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddha AtmAnI zraddhArUpa samyakatvathI viruddhabhAva :mithyAtva zuddha upayoga : jemaNe nija AtmAdi padArthone ane sUtrone sArI rIte jANyAM che. je saMyama ane tapa sahita che. je vItarAga ArthAt rAgarahita che ane jemane sukha-duHkha samAna che evA zramaNane (munivarane) zuddhopayogI kahevAmAM AvyA che. (2) zubhAzubha rAgadveSAdithI rahita AtmAnI cAritrapariNati. za9 upayoga ane zubha upayoga : dharma pariNamelA svarUpavALo AtmA ja zuddha upayogamAM joDAyelo hoya to mokSanA sukhane pAme che ane jo zubha upayogavALo hoya to svarganA sukhane(baMdhane pAme che. zuddhopayogIoe samasta kaSAyo nirasta karyA hovAthI teo nirAsava ja che ane A LazubhayogIone to kaSAyakaNa avinaSTa hovAthI teo sAmrava ja che. Ama hovAthI ja zuddhopayogIonI sAthe zubhapayogIone bhegA varNavavAmAM (levAmAM) AvAtA nathI, mAtra pAchaLathI (gauNa tarIke) ja levAmAM Ave che. bhAvArtha :- paramAgamamAM ema kahyuM che ke zuddhopayogIo zramaNa che ane zubhopayogIo paNa gauNa paNe zramaNa che. jema nizcayathI zuddha buddha eka svabhAvI siddha jIvo ja jIva kahevAya che. ane vyavahArathI catugrati pariNata azuddha jIvo paNa jIva kahevAya che. tema zramaNapaNe zuddhopayogI jIvonuM mukhyapaNuM che ane zubhopayogI jIvonuM gauNapaNuM che. kAraNa ke zuddhopayogIo nija zuddhAtmabhAvanAnA baLathI samasta zubhAzuba sakaMlpa vikalpa rahita hovAthI nirAsva ja che ane zubhopayogIone mithyAtva viSayakaSAyarUpa azubha Azvavano nirodha hovA chatAM teo pazciAsatrAva sahita che. zuddha upAdAnabhata je eka AnaMdarUpa, jJAyakarUpa, dhruva svabhAvabhAvarUpa, paryAyamAM je samyagdarzana jJAna -cAritrarUpa vItarAgI dazA pragaTe che tene paNa (kSaNika) zuddha upAdAna kahevAya che. ahIM trikALI dravyane zuddha upAdAna tarIke levuM che. zuddha dravya :AtmA Adi dravya. zuddha dravyAnika naya :zuddha avasthA 913 zuddhadravyArdika zuddha nizcayanaya. zuddha dravyArthinaya zuddha dravyArthikanaya eTale paranA Azraya vagaranuM pavitra dravya te zuddha che, Arthikanaya eTale nirmaLa vastune jovAnuM prayojana ane naya eTale tenuM jJAna, zuddha dravyane jovAnuM jenuM prayojana che te jJAnanA aMzane zuddha dravAyArthikalaya kahevAya che. zuddha dravAyArthikanaya :paranA Azraya vagaranuM pavitra dravya te zuddha che. Arthika eTale te nirmaLa vastune jovAnuM prayojana ane naya eTale tenuM jJAna, zuddha dravyane jovAnuM jenuM prayojana che te jJAnanA aMzane zuddha dravyArthikana kahevAya che. zuddha dravyArthika abhedadaSTi :abheda daSTi guNa paryAyanA bhedane svIkAratI nathI. potAnA zuddha svabhAvane svIkAre che. te zuddha dravyArthika abhedadaSTi che. ekavAra paNa te bhUvArthanayane grahaNa kara! paramArthanaya vaDe kSAyika samyagdarzana Upaje che, tyAre darzanamohano nAza thAya che. paramArtha dRSTi potAnA puruSArtha vaDe thAya che. rALa paDe tyAre thAya che ema nathI paNa pote puruSArtha kare tyAre thAya che. bhrAMtino nAza thavo te karIne utpanna na thAya. A tho kSAyika samyagdarzananI vAta ce. temAM guNasthAnanI vAta nathI. UMdhI mAnyatA TaLI gaI eTale baMdhana paNa TaLI gayuM, mithyAtvano nAza thayo tene pharIne saMsAra ugavAno nathI. jhADanuM mULiyuM nAza thayuM tene pharIne DALAM pAdaDhAM UgavAnA nathI. zuddha dravyArthikanaye jIva kartavya bhoktatvathI zUnya che je trikALane pakaDe evI je AnaMdanI dazA te rUpe je pariNAma che te jIva paNa zubhAzubha rAganA ane parapadArthanA kartA-bhokatApaNAthI zUnya che. zuddha pAriNAmika bhAva:vastu bhagavAna AtmA nityAnaMda caccidAnaMda prabhu sadA eka jJAyakabhAva5Ne che tene zuddhapAhiNAmikabhAva kahe che. zuddha pAriNArmika bhAva viSayaka zuddha pAriNAmika bhAvane avalaMbanArI zuddha svabhAva :avikArI Atmadharma zubha-azubha banne bhAvathI judo che. AtmAmAM paranuM grahaNa karavuM ke choDavuM evo koI svabhAva nathI. tema ja zubha-azubha vRtti paNa paramArthe tenuM svarUpa nathI. vaLI pramatta ane apramatta evA bheda
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa tenAmAM nathI. te ja samasta anya dravyonA bhAvothI bhinnapaNe upAsavAmAM Avato zuddha kahevAya che. zuddhaupayoga :niruparAga, nirvikAra che. zuddhaupayogano prasAda kevaLajJAna zuddhacAritra :bhagavAna AtmAmAM akRtrima paramasvarUpasthita avicaLa zuddha cAritrano bhAva bharyo paDayo che. bhagavAna! tuM trikALa zuddha paramavItarAgI svabhAvI AtmA-paramAtmA cho. bhagavAna AtmA sadAya jinabiMba svarUpa-vItarAga-svarUpa ja che. thatA :pramANikatA, satyatA, nirdoSatA, nirmaLatA, advitIyatA zuddhavyArthika naya 5ranA Azraya vagaranuM pavitra dravya te zuddha che. (2) paranA Azraya vagaranuM pavitra dravya, te zuddha che, Arthika eTale nirmaLa vastune jovAnuM prayojana ane naya eTale tenuM jJAna, zuddha vastune jovAnuM jenuM prayojana che, te jJAnanA aMzo zuddha dravyArthikana kahevAya che. (3) zuddha avasthA. zraddhadaSTivaMta puruSa potAnuM parama trikALI eka caitanyatatva parama zuddha che. ane e zuddhanI dRSTimAM tathA e zuddhanA abhyAsamAM je puruSa pravINa che tene zuddhadaSTivaMta puruSa kahe che. zuddha zuddhopayogIne. zuddhanaya AtmAnA svabhAvane jonArI daSTi (2) nizcayathI ahaddha, aspaSTa, ananya,niyata, avizeSa ane asaMyukata evA AtmAnI je anubhUti ne zuddhanaya che, ane e anubhUti AtmA ja che. e rIte AtmA eka ja prakAzamAna che. ahIM AtmAne ahaddhaspaSTapaNe judA anubhavavA mATe vyavahAradRSTi gauNa karIne, vartamAnamAM trikALI TakanAra pUrNa zakitathI akhaMDa jJAyaka svabhAvanI zuddha chuM ema sAcI daSTi kahI che. (3) AtmA anaMtaguNe karIne zuddha che. vikAra eno svabhAva nathI, svabhAvamAM mana nahi, vANI nahi, zarIra nahi, ekalo zuddha anaMta guNanA piMDasvarUpa AtmA, eno viSaya karanAra jJAna te zuddhanaya che. (4) svabhAvanI dRSTi (5) samyaka 914 zrutajJAnano aMsa (6) para saMyoga AtmAmAM traNa kALamAM nathI. paramArthe vikAra paNa AtmAmAM nathI. kSaNika avasthA pUrato roga thAya che te para lakSe jIva pote kare che. paNa te kSaNika utpannadhavasI che. vikArano nAzaka svabhAva te ja TANe-samaye pUrNa avikArI astipaNe che. para nimittanA bheda rahita, paryAyanA bheda rahita dareka avasthAmAM trikALI pUrNa zakita akhaMDa zuddha svabhAvapaNe che. tevAM nirapekSa pAriNAmika svabhAvane zraddhAnA lakSamAM levo te jJAnane zuddhanaya kahe che. trikALI dhruva ekarUpa nirmaLa svarUpane abhedapaNe lakSamAM levuM te zuddhanaya che. (7) vartamAna avasthAnA bhedane lakSamAM na letAM (gauNa rAkhIne) trikALI ekarUpa vItarAga svabhAvane abhedapaNe lakSamAM levo te zuddha naya che. (8) AtmAnA svabhAvane jonArI daSTi (9) (samyak zruta jJAnanA aMza) vaDe AtmAne parathI nirALo, akhaMDa jJAyakapaNe lakSamAM levo ane e ja svarUpe trikALI rahe che tema mAnavuM te sabhyazraddhA che- samyagdarzana che. (10) nirupAdhi jIvavastusvarUpano upadeza, jIvavastuno Adi paNa nathI, aMtapaNanathI, AvuM svarUpa je sUcave tenuM nAma zuddhanaya che. (11) zuddha AtmA, dhruva caitanya. (12) akhaMDa zuddha paDakhe jovuM te zuddha naya nizcayanaya. (13) huM kevaLajJAnarUpa zuddha chuM. evuM je AtmadravyanuM pariNamana te zuddhanaya. Ano artha ema che ke trikALI vastu je che te je jJAnamAM khyAlamAM AvI tene zuddhanaya kahe che. saptAtu zuddhanaya to kevaLa jJAna thaye thAya che. kevaLajJAna thatAM caitanyano Azraya saMpUrNa pUro thaI gayo e apekSAe kevaLajJAna te sAcAM ? zuddhanaya kahelo che. vaLI zuddhanaya svarUpa dravya svabhAvamAM kevaLa jJAnanI paryAyano abhAva che tathA paryAya hovAthI kevaLa jJAnane sadbhuta vyavahAranayano viSaya kahyo che. (14) vartamAna avasthAnA bhedane lakSamAM na letAM (gauNa rAkhIne trikALI ekarUpa vItarAga svabhAvane abhedapaNe lakSamAM levo te zuddhanaya che. (15) nizcayanayanI dazA, amoharUpa zuddha jJAna dazA, aMtara moha to chUTayo nathI. (16) trikALI jJAyakane dANanAra samyajJAnano aMza.
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ 915 zuddhanayano upadeza :puya-pApa, vikAra mAruM svarUpa nathI, huM pUrNa zuddha svarUpI chuM || nayano viSaya nathI. A zuddha jJAnacetanA pariNAma to utpAdavyayanirapekSa ema mAne tyAre duHkha mATe che. e duHkha maTADavA mATe zuddhanayano upadeza ekarUpa che ane te dravyArthikanayano viSaya che. mukhya che. jayAre zuddhanaya dvArA zuddhasvarUpa jANIne nirvikArI dazA pragaTa kare zuddhAtmaprakAzana :cAritradazAmAM vartatuM je ugra zuddhAtmAprakAzana tene ja ahIM tyAre jIva sukhI thAya che. mATe zuddhanayano upadeza prathamathI ja upayogI che. zuddhAtma prakAzana gayuM che, teno samyagdaSTi gRhasthane abhAva che. bAkI zuddha svabhAvane jaNAvanAro upadeza khUba sAMbhaLavo. darzana apekSAe to samyagdaSTi gRhasthane paNa zuddhAtmAnuM prakAzana che ja. zuddhanayano pazna:zuddhAtmAnI ruci thaI che. anubhava haju thayo nathI. paNa ruci evI zuddhAtmAbhimukha zuddha Atmavastu sahaja suddha pAriNAmikabhAva lakSaNa nija thaI che ke te anubhava kare ja. paramAtmadravya che. tenI sanamuikhanA pariNAmane Agama bhASAthI upazamAdi ddhanayAvalaMbI zuddha nayane avalaMbanAra bhAvatraya kahIe chIe. AdhyAtmabhASAthI tene sudhdhAtmAbhimukha kahIe zuddhapaNuM dravyadRSTie svabhAvanI apekSAe jIvane zuddhapaNuM che. vartamAna vartatI chIe ane tene ja mokSano mArga kahIe chIe. bhAI! dayA,dAna,vrata,bhakita ekeka avasthAmAM azuddhatAno aMza che. tene jovAnI daSTi gauNa karI trikALI AdinA pariNAma che te to audayika bhAva che. ane te parasanukhanA bhAva nirmaLa svabhAva dRSTithI juo to AtmAno svabhAva zuddha ja che. zuddha- ce tethI te dharma nathI, tema dharmanuM kAraNeya nathI. svAbhimukha svadAzA ja eka azuddha be dharma eka AtmAmAM eka sAthe ja che. jema pANI svabhAve zItala mokSanuM kAraNa che. mAraga no sUkSama che bhAI! (2) zuddhatmAnI sanmukha, rAga che paNa vartamAna atina nimitte UbhI avasthA hovA chatAM vartamAna ane parathI vimukha ane svabhAvathI sanmukhanA pariNAma jene nimitta AdhIna unI avastAne na jotAM trikALI ThaMDA svabhAvane dekho to AgamabhASAe upazama, kSayopazama ane kSAvikabhAva kahIe te jaLa svabhAve zItaLa ja che. tema dravyadRSTithI AtmAmAM sadAya zuddhapaNuM che. zuddhAtmAbhimukha arthAt svabhAva-sanmukhanA pariNAma che. (2) para nimittanI apekSA sahita, nitya svabhAvane jonArI nizcayadaSTithI zuddhAtmAbhimukha pariNAma :Agama bhASAthI pathamika, kSAyopathamika tathA dekho to AtmA zuddha ja che. kSAyika evA bhAvamaya pariNAma, jIvasahaja zuddha pAriNAmikabhAva lakSaNa prakA :anaMtajJAna nija paramAtma dravyanAM sampara zraddhAna, jJAna, anucaraNarUpa paryAyanA zadbhavyArdikanaya :zuddha dravya eTale paranA Azraya vagaranuM pavitra dravya te zuddha che. pariNAma svabhAva sanmukhatAnA pariNAma. Arthika eTale te nirmaLa vastune jovAnuM prayojana ane naya eTale tenuM jJAna zuddho :zuddhopayogIo (zuddhopayogIo ja mokSamArgarUpa che.) zuddha dravyane jovAnuM jenuM prayojana che te jJAnanA aMzane zuddha dravyAthikanaya zuddhopayoga zuddhopayogano arta samyagdarzana-jJAna-cAritra thAya che. (2) kahevAya che. zuddhAtmasanmukha pariNAma ja che. svacchatAnAM pariNAma kaho, vItarAga zuddhasadabhUta vyavahAranayAtmaka tIrthaMkara paramadeva zuddhabhUta vyavahAranaya svarUpa che ke vijJAna kaho, anAkuLa AnaMdanA pariNAma kaho ke zAMtinA pariNAma kaho je zuddha bhUtavyavahAranaya Adi anaMta, amUrtika ane atIndriya te AvA aneka nAmathI kahevAya che. (3) zuddhAtmAbhimukha pariNAma (4) svabhAvavALo che. zubha ane azubha rAgadveSanI pariNatithI rahita samyagdarzana jJAnasahita zuddhazAnacetanApariNAma :A zuddhajJAna cetanA pariNAmamAM pariNAma zabda hovA cAritranI sthiratA. chatAM te utpAdavyayarUpa pariNAmane sUcavavA mATe nathI ane paryAyArthika | zuddhopayogathI niSpanna thayela AtmAo :kevaLI UgavaMto ane siddha bhagavaMtI.
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddhopayogI zuddhopayogI zramaNa nirAsava che. (2) jema nija zaddhi AtmAdi padArthone ane sUtrone sArI rIte dAyAM che, je saMyama ane tapa sahita che, je vItarAga arthAt rAgarahita che ane jemane sudha-duHkha samAna che, evA zramaNane (munivarane) zuddhopayogI kahevAmAM AvyA che. skopayogI AtmAnuM svarUpa zuddhopayogathI niSpanna thayelA AtmAonuM (kevaLI bhagavaMtonuM ane sidhdha bhagavaMtonuM sukha atizaya, Atmotpanna, atInidraya(viSayAtIta), anupama,(upamA vinAnuM), anaMta(avinAzI) ane avicchinna(atUTaka) che. zuddha AtmA svabhAvathI abhinna ane parabhAvothI bhinna evo zuddha zabdano artha che. potAnA guNa-paryAyothI abhinna ane zarIra, karma Adi para dravya ane enA bhAvothI bhinna AtmA che enuM nAma zuddha che, paNa saMsArI AtmAne zuddha siddha samAna mAnavo evo zuddha zabdano artha nathI. zuddha upayoga :samyagdarzana, samyajJAna-sammacAritra che. zuddha nirmaLa, rAgAdithI rahita (2) vikAra rahita, nirmaLa (3) kaSAya rahita pariNAma zuddha che. (4) pavitra ddha AtmatatvanI upalabdhinI siddhinane mATe zuddha AtmAne prApta karavA mATe zuddha dravya :ahIM nizcayanayano viSaya zuddha dravya arthAt zuddha paryAya pariNata dravya che, eTale ke ekalA dravyano supara nimitta vinAno) zuddha paryAya che, jema ke nirvikalpa zuddha paryAya pariNata munine nizcayanayathI mokSamArga che. zuddha dravyanA nirUpaNa svarUpa nizcayanaya che :nizcayanaya kevaLa svadravyanA pariNAmane darzAvato hovAthI tene zuddha dravyanuM kathana karanAra kahyo che ane vyavahAranaya para dravyanA pariNAmane AtmapariNAma darzAvato hovAthI tene azuddha-dravyanuM kathana karanAra kahyo che. ahIM zuddha dravyanuM kathana eka dravyAzrita pariNAmanI apekSAe jANavuM ane azuddha dravyanuM kathana eka dravyanA pariNAma anya dravyamAM AropavAnI apekSAe jANavuM. zuddhadravyArthikanaya zuddha trikALI jJAyakabhAva, nizcayanaya. zuddha dravyanA nirupaNasvarUpa nizcayanaya nizcayanaya kevaLa svadravyanA pariNAmane darzAvelo hovAthI tene zuddhadravyanuM kathana karanAra kahyo che, ane vyavahAranA para dravyanA pariNAmane AtmapariNAma darzAvato hovAthI tene azuddha dravyanuM kathana karanAra kahyo che. ahIM zuddha dravyanuM kathana eka dravyAzrita pariNAmanI apekSAe jANavuM ane azuddha dravyanuM kathana eka dravyanA pariNAma anya dravyamAM AropavAnI apekSAe jANavuM. zuddhanaya -nizcayanaya upAdeya che ane vyavahAranaya che. praznaH-dravyasAmAnyanuM AlaMbana ja upAdeya hovA chatAM, ahIM rAgapariNAmanA grahaNa tyAgarUpa paryAyono svIkAra karanAra nizcayanayane upAdeya kema kahyo zuddha Atmatatvano mArga mokSano mArga (2) mokSamArga zuddha AtmasvabhAva kevaLa jJAna zuddha upayogI jIva zuddhopayogI jIva kSaNe kSaNe atyaMta zuddhi prApta karato jAya che, ane e rIte mohano kSaya karI nirvikAra cetanavALo thaIne, bAramA guNasthAnanA chellA samaye jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa ane aMtarAyano yugapad zraya karI sarva zeyone jANanArA kevaLa jJAnane prApta kare che. A rIte zuddhopayogathI ja zuddhAtma svabhAvano lAbha thAya che. pravacanasAra-gAthA-15 zuddha cetanA jJAnanI anubhUtisvarUpa zuddha tattva:zuddhAtmatattva (2) zuddha Atmatattva uttara:- rAgapariNAmano karanAra paNa AtmA ja che ane vItarAga pariNAmano karanAra paNa AtmA ja che. ajJAnadazA paNa AtmA svataMtrapaNe kare che ane jJAnadazA paNa AtmA svataMtrapaNe kare che.-AvA yathArtha jJAnanI aMdara dravya sAmAnyanuM jJAna garbhitapaNe samAI ja jAya che. jo vizeSonuM barAbara yathArtha jJAna hoya to e vizeSone karanAra sAmAnyanuM jJAna hovuM ja joIe. dravyasAmAnyanA jJAna vinA paryAyonuM yathArtha jJAna hoI zake ja nahi mATe uparokata nizcayanayamAM dravya sAmAnyanuM jJAna garbhitapaNe samAI ja jAya
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. je jIva baMdhamArgarUpa paryAyamAM tema ja mokSamArgarUpa paryAyamAM AtmA ekalo ja che ema yathArthapaNe (dravya sAmAnyanI apekSA sahita) jANe che, te jIva para dravya vaDe saMvRta thato nathI ane dravyasAmAnyanI aMdara paryAyone DUbADI daIne suvizuddha hoya che. A rIta paryAyono yathArtha jJAnamAM dravyasAmAnyanuM jJAna apekSita hovAthI ane dravya-paryAyonA yathArtha jJAnamAM dravyasAmAnyanA AlaMbanarUpa abhiprAya apekSita hovAthI uparokata nizcayanayane upAdeya kahyo che. zuddha prakAza :anaMta jJAnanuM pragaTa thavuM zuddha paryAyane ughADe pUrNatAne lo sAdhaka-svabhAva pragaTa kare. zuddha saMprayoga :zubha bhakitabhAva(siddhinA nimittabhUta evA je ahaMtAdi temanA pratyenA bhakitabhAvane pUrve zuddhasaMprayoga kahevAmAM Avyo che. jemAM 'zuddha' zabda hovA chatAM te 'zubha' upayogarUpa rAgabhAva che. ('zubha' evA arthamAM jema 'vizuddha' zabda kadAcita vaparAya che tema ahIM 'zuddha' zabda vaparAyo che.) zuddha saMprayogavALo : zuddha samyagdaSTi zuddha samyagdaSTi vrata rahita hovA chatAM nArakI, pazu, napuMsaka,strI, nIca kuLa, apaMga, alpa AyudhArI tathA daridra pedA thatA nathI. (2) zuddha samyagdaSTi vrata rahita hovA chatAM nArakI, pazu, napuMsaka, strI,nicakulI, apaMga, alpa AyudhArI tathA daridrI pedA thatA nathI. zuddha svacAritra pravRttino mArga :je yogIndra samasta mohavyUhathI bahirbhUta hovAne lIdhe para dravyanA svabhAvarUpa bhAvothI rahita svarUpavALo vartato thako, svadravyane ekane ja abhimukhapaNe anusaratAM thakAM nija svabhAvabhUta darzanazAna bhedane paNa AtmAthI abhedapaNe Acare che, te kharekhara svacAritrane Acare che. zuddha upayoga :je sAdhu bhale prakAre jIvAdi padArthone ane siddhAMtane jANe che, saMyama tapa saMyukata che. rAga rahita che, ane sukha ke duHkhamAM samAna bhAvavALA che te ja zramaNa zuddha upayogavALA kahevAya che. 917 zuddha upayoga ane zubhaupayoganuM mULa dharme pariNamelA svarU'vALo AtmA jo zuddha upayogamAM joDAyelo hoya to mokSanA sukhane pAme che. ane jo zubha upayogavALo hoya to svarganA sakhane (baMdhane) pAme che. zuddhadravyane Azrita HahIM nizcayanayano viSaya zuddha arthAt zuddha paryAya pariNati dravya che, eTale ke ekalA dravyano (para nimitta vinAno) zuddha paryAya che, jema ke nirvikalpa zuddhaparyAya pariNata munine nizcayanayathI mokSamArga che. zuddhadravyArthinaye AtmA eka che zuddha eTale trikALa pavitra ane 'dravya'eTale trikALI akhaMDavastu ane 'Arthika' eTale prayojana jenuM che te-te zuddhadravyArthikanayathI AtmA eka che je samyagdarzanano viSaya che, tene zuddhadravyArthikanaya batAve che. zuddhanaya Hnaya che te zrutapramANano aza che. tethI zuddhanaya paNa zrutapramANano ja aMza thayo. zrutapramANa che te parokSapramANa che kAraNa ke vastune sarvajJanAM AgamanAM vacanathI jANI che, tethI A zuddhanaya sarva dravyothI judA AtmAnA sarva paryAyomAM vyApata, pUrNa ! caitanya kevaLajJAnarUpa-sarva lokAlokane jANanAra, asAdhAraNa caitanyadharmana parokSa dekhADe che. A vyavahArI chadmastha jIva Agamane pramANa karI, zuddhanaye darzAvelA pUrNa AtmAnuM zraddhAna kare te zraddhAna nizcaya samyagdarzana che. jayAM sudhI kevaLa vyavahAranayanA viSayabhUta jIvAdika bhedarUpa tattvonuM ja zraddhAna rahe tyAMsudhI nizcaya samyagdarzana nathI, tethI AcArya kahe che ke e nava tattvonI saMtatine (paripATIne) choDI zuddhanayano viSayabhUta eka AtmA ja amane prApta ho, bIjuM kAMI cAhatA nathI. A vItarAga avasthAnI prArthanA che. koI nayapakSa nathI. jo sarvathA nayono pakSapAta ja thayA kare to mithyAtva ja che. (2) AtmAno Azraya laIne je zuddha pariNamana thayuM ene zuddhanaya thayo ema kahevAmAM Ave che. eTale ke zuddhanayano Azraya laIne je paryAya thaI te paryAyamAM 'zuddha ' nuM bhAna thayuM mATe tene zuddhanaya kahyo che, pariNamana te zuddhanaya pariNamanamAM je zuddha lakSamAM Avyo tene paNa zuddhanaya kahe che. zuddhanayano Azraya karIne jIvano sadAya ekAgratAno abhyAsa kare che teo
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ baMdharahita samayanA sArane dekhe che. anubhave che. (3) huM kevaLa jJAna svarUpa zuddha chuM avuM je AtmadravyanuM pariNamana te zuddhanaya. Ano artha ema che ke trikALI vastu je che te ja jJAnamAM khyAlamAM AvI tene zuddhanaya kahyo. sAkSAt zuddhanaya to kevaLajJAna thaye thAya che. (4) AtmAno Azraya laIne je paryAya thaI, te paryAyamAM zuddha pariNamana thayuM-paryAyamAM zuddhanuM bhAna thayuM pariNamanamAM je dhruva lakSamAM Avyo tene zuddhanaya kahe che. (5) huM kevaLa jJAna svarUpa zuddha chuM evuM je AtmadravyanuM pariNamana te zuddhanaya. (6) zuddhanayano viSaya abheda ekarUpa vastu che, trikALI zAyakane jANanAra samyagdarzanano aMza, abheda ekarUpa trikALI dhruva caitanyavastu, chato padArtha, zAzvata padArtha je AtmA te zuddhanayano viSaya che. arthAt AtmA je anaMta anaMta behada zakitaono piMDa abheda ekarUpa vastu che tenuM je lagna kare-jJAna kare tene zuddhanaya kahe che. (7) nizcayanaya (8) jJAnanI je paryAya trikALI dhavane viSaya kare tene zuddhanaya kahe che. eka samayanI paryAya sivAyanI AkhI cIja je satyArtha anAdi-anaMta zuddha akhaMDa dravya che te zuddhanaya che. (9) dhruva dhruva caitanya zuddha-zuddha je rAgAdika maLa temaja AvaraNa bannethI rahita che evo thasaMprayoga zubha bhakitabhAva, anuraMjita cittavRttivALI vyakita zuddhAtmatva:zuddhAtmatvanI prAptine lIdhe zuddhAtmA caitanyadeva jJAyaka tene parabhAvathI bhinnapaNe sevatAM -upAsatAM te "zuddha', che, eTale paradravya ane tenA nimittanuM lakSa choDI zAyaka upara lakSa karyuM tyAre eNe jJAyakanI upAsanA karI, tyAre ane jJAnanI paryAyamAM jJAyaka jaNAyo. ene te zuddhAtmA che ema kahevAmAM Ave che. zuddho :zuddhopayogIo zuddhopayukata zuddha upayogamAM joDAyelAM zuddhopayoga e vItarAgI paryAya che, e ja jainadharma che, rogavinAnI dazA te jainazAsana che, ane e ja jainadharmanuM rahasya che. zuddhopayoga vaDe jinasvarUpa bhagavAna AtmAmAM ramaNatA karavI, ene jANavo-anubhavavo ane | 918 bhagavAne jainazAsana kahyuM che. A jainasAsana paryAyamAM che, dravyamAM nahIM. A pUrNa jinasvarUpa AtmAne grahaNa karanAra zuddhopayoga e ja jainazAsana che, paramezvarano mArga che. zuddhopayogI :jemaNe nija zuddha AtmAdi padArthone ane sUtrone sArI rIte jAyAM che, je saMyama ane tapa sahita che, je vItarAga arthAta rAgarahita che ane jemane sukha-duHkha samAna che, evA zramaNane (munivarane) zuddhopayogI kahevAmAM AvyA che. zuddhopayoga ane zubhopayoga dharma pariNamelA svarUpavALo AtmA jo zuddha upayogamAM jADAyelo hoya to mokSanA sukhane pAme che ane jo zubha upayogavALo hoya to svarganA sukhane (baMdhane) pAme che. zuddhopayogarUpa dharma: trikALI zAyaka svarUpa je dhruva tenA avalaMbanathI zuddhopayogarUpa dharma paryAyamAM pragaTa thAya che. azuddhanaya bhAve bAramA guNasthAna sudhI ho, pUrNa zudhdhatA bhale hajI na ho, paNa jayAM pUrNAnaMda zuddhane dhyeya banAvI paryAya pragaTI tyAM zuddhopayogarUpa dharma hoya che. zuddha upayoga je trikALa che tene sAdhana karatAM paryAyamAM zuddhopayogarUpa dharma pragaTa thAya che. bAramA guNasthAnathI nIce azuddhanayanuM sthAna che topaNa zuddhanuM avalaMbana, zuddhanuM dhyeya, ane zuddhanuM sAdhakapaNuM hovAthI zuddhopayogarUpa vItarAgI paryAya pragaTa thAya che-arthAt tyAM hoya che. samyagdarzana-jJAna-cAritra e vItarAgI paryAya che ane e ja dharma che. vItarAgI paryAyanuM nAma jaina dharma che. zuddhopayogIthI vilakSaNa :azuddha upayoga-zubha ane azubha zuddhAtmatattva pravRtti lANa :zuddhAtmatattvamAM pravRtti jenuM lakSaNa che evI. zunaya :zuddha AtmA. zuddhapaNuM 5ra nimittanI apekSA rahita, nitya svabhAvane jonArI nizcayadRSTithI dekho to tmA zuddha ja che.
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ zubha :pavitra zubha ane azubha dharmAnuM rAga vizuddhivALo hovAthI, dharmAnurAgamaya pariNAma zubha che. viSayAnurAga saMkalezavALo hovAthI viSayAnurAgamathI pariNAma azubha che. zubha avyavasAya :e mukhya paNeto devaloka che. zubha azubha karmo :jema tola karavAnA kAMTAmAM eka taraphanA trAjavAmAM eka cheranuM toluM mUkavAmAM Ave ane sAmenA trAjavAmAM eka zera vastu Ave tyAre kAMTo barAbara vacce AvI sthira thAya che, temAM tene jJAnanI jarUra nathI, tema zubhAzubha karmomAM paNa evI ja vicitra yogyatA che. jaDa karmamAM jJAna nathI chatAM jevA rAgAdibhAva jIva kare tevA nimittarUpa sAme jaDa rajakaNo potAnA kAraNe karmarUpe avasthA dhAraNa kare tevI tenAmAM yogyatA che. jaDa vastumAM anaMta tAkAta tenI che, anaMta zakita potA pratye che, eka samayamAM zIdhra gati karI nIcenA chellA sAtamAM pAtALathI UMcenA lokano agrabhAge enI meLe rajakaNa cAlyo jAya che. enI tAkAta jIvane AdhIna nathI, chatAM nimitta-naimittika evo meLa svataMtrapaNe che ke jayAM jIvanA rAgadveSanuM nimitta hoya tyAM karmarUpa baMdhAvA yogya evAM rajakaNo hAjara hoya che. dUdhanAM mIThAM rajakaNo dahIMrUpa khAMDAM thayAM te tenA svabhAve thayAM che. koIe karyA nathI. lAkaDuM tare ne loDhuM bUDe te te vakhatanI avasthAno pudgalano ja svabhAva che. AtmAno bhAva Atane AdhIna ane jaDanI avasthA jaDane AdhIna che. chatAM ekalA svabhAvamAM vikAra thaI zake nahi. AvI rIte be svataMtra padArthane vyavahAra nimitta-naimittika saMbaMdha che ane paraspara eka kSetrAvagAha saMyoga thAya che. chatAM ekabIjAnI avasthA karI zakavApaNe saMbaMdha nathI, A mAnavuM te abhUtArtha (vyavahAra) nayane kabUlyo kahevAya. nimitta ane vikArI yogyatArUpa avasthAne kabUlyA pachI pUrNa avikArI dhruva svabhAvane jovAnuM mukhya rahe che. svabhAvanA jore aMdarathI nirmaLa avasthA UghaDe che, vAraMvAra akhaMDa nirmaLa ekAkAra jJAyaka svabhAvanI daDhatAnuM jora ghUMTAya che. A samyagdarzana ane saMvara thavAnI pahelI vAta che. zubha upayoga : je upayoga parama bhaTTAraka, mahA devAdhideva, paramezvara evA ahaMtanI siddhanI ane AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhuonI zraddhA karavAmAM tathA samasta jIvasamUhanI anukaMpA AcaravAmAM pravarte che, te zubha upayoga che. (2) devapUjA, svAdhyAya, dayA, dAna vagere zubha bhAva rUpa AcaraNa. (3) IndriyasukhanAM sAdhana, deva,guru, yatinI pUjAmAM, dAnamAM, suzIlomAM tathA upavAsAdikamAM ruci dharAvanAra AtmA zubhopayogAtmaka che. jayAre A AtmA duHkhanA sAdhanabhUta evI dveSarUpa tathA Indriya viSayanA anurAgarUpa azubha upayoganI bhUmikAne oLaMgI jaIne, deva,guru, yatinI pUjA, dAna, zIla, ane upavAsa AdinI prIti svarUpa dharmAnurAgane aMgIkRta kare che tyAre te Indriya sukhanA sAdhanabhUta zubhopayoga bhUmikAmAM ArUDha kahevAya che. zabha upayoganuM svarUpa je jinenadrione jANe che. sidhdhone tathA aNagAdyane (AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhuone) zraddhe che, jIvo pratye anukaMpAyukata che, tene zubha upayoga che. viziSTa(khAsa prakAranI) kSayopazama dazAmAM rahelA darzana mohanIya ane cAritra mohanIyarUpa pudgalo anusAra pariNatimAM lAgelo hovAne lIdhe zubha uparAga grahyo hovAthI je upayoga parama zubha-azubha ane mizra(madhyama) prakAranA bhAva :e traNe kaSAyabhAva che, tenAthI AtmAne kAMI guNa nathI. zubha-azubha upayoga :jJAna-darzananuM sAruM narasuM pariNamana. zubha azubha spiA jhera ne amRta sarakhAM che ema jJAnIoe kahyuM hoya to te apekSita che. jhera ane amRta sarakhAM hovAthI jhera grahaNa karavAnuM kahyuM che ema nathI. kriyA, zubha ane azubhano niSedha kahyo hoya to mokSanI apekSAe che. sthI karI zubha ane azubha kriyA sarakhI che ema gaNI laI azubha kriyA
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ azubhalAgaNI pApabaMdhanano bhAva che. banne vikAra che ne tethI AtmAnA guNamAM madadagAra nathI. hiMsA, asatya, corI,abrahma, parigrahanI mUrchA vagere azubha bhAva che, ne tenAthI pApabaMdha thAya che. ahiMsA, satya,acaurya, brahmacarya,sevA,pUjA,vrata,bhakita Adi zubhabhAva che. tenAthI puNyabaMdha thAya che. avikArI Atmadharma te baMnnethI judo che. AtmAmAM paranuM grahaNa karavuM ke choDavuM evo koI svabhAva nathI. temaja zubha-azubha vRtti paNa paramArthe tenuM svarUpa nathI. vaLI pramatta ane apramatta jovA bheda paNa tenAmAM nathI. te ja samasta anya dravyonA bhAvothI bhinnapaNe upAsavAmAM Avato zuddha kahevAya karavI, evuM jJAnI puruSanuM kathana hoya ja nahIM. puruSanuM vacana adharmamAM dharmanuM sthApana karavAnuM hoya ja nahi. je kriyA karavI te nirdabhapaNe, nihaMkArapaNe karavI, kriyAnA phaLanI AkAMkSA rAkhavI nahIM. zubhakiyAno kAMI niSedha che ja nahIM, paNa jayAM jayA zubha kriyAthI mokSa mAnyo che. tyAM tyAM niSedha che. upadeza chAyA-11 zubha-azubha baMdha :prathama to dravyabaMdha viziSTa pariNAmathI hoya che. pariNAmanuM viziSTapaNuM rAga-dveSa-mohamayapaNAne lIdhe che. je zubha ane azubhapaNAne lIdhe Atane anusare che. tyAM moha-dveSa-mayapaNA vaDe azubhapaNuM hoya che, ane rAgamayapaNA vaDe zubhapaNuM temaja azubhapaNuM hoya che kAraNa ke rAga vizuddha tema ja saMkalezavALo hovAthI dvividha hoya che. mohamaya pariNAma temaja TreSamaya pariNAma azubha che. dharmAnurAga vizuddhivALo hovAthI dharmAnurAgamaya pariNAma zubha che. viSayAnurAga saMkalezavALo hovAthI viSayAnurAga pariNAma azubha che. prathama to pariNAma dvividha che- paradravyapravRtta (padravya pratye pravartato) ane svadravya pravRtta temAM paradravyapravRtta pariNAma para vaDe uparakata (paranA nimitte vikArI) hovAthI viziSTa pariNAma che ane svadravyapravRtta pariNAma para vaDe uparakata nahi hovAthI aviziSTa pariNAma che. tyAM viziSTa pariNAmanA pUrvokata be bheda cheH zubha pariNAma ane azubha pariNAma , temAM puNyarUpa pudgalanA baMdhanuM kAraNa hovAthI zubha pariNAma puNya che. ane pAparUpa pudgalanA baMdhanuM kAraNa hovAthI zubha pariNAma puNaya che. ane pAparUpa pudagalanA baMdhanuM kAraNa hovAthI azubha pariNAma pApa che. aviziSTa pariNAma to zuddha hovAthI eka che, tethI tenA bheda nathI. svAtmadravyamAM pravartato evo zuddha pariNAma, kALe saMsAraduHkhanA hetRbhUta karmapulanA kSayanuM kAraNa hovAthI saMsAra duHkhanA hetubhUta karmapudgalanA kSayasvarUpa mokSa zubha-azubhabhAva :zubha-azubhabhAva te bhAvakarma che. zabhaupayoga : je jinendrone jANe che, siddhone tathA aNagArone (AcAryo, upAdhyAya, ane sAdhuone zraddhe che, jIvo pratye anakaMpAyukata che tene te zubha upayoga che. viziSTa (khAsa prakAranI) kSayopazama dazAmAM rahelAM darzanamohanIya ane cAritramohanIyarUpa pulo anusAra pariNatimAM lAgelo hovAne lIdhe zubha uparAga grahyo hovAthI , je (upayoga) parama bhadAraka, mahA devAdhideva, paramezvara evA ahaMtanI siddhanI ane sAdhuonI zraddhA karavAmAM tathA samasta jIvasamUhonI anukaMpA AcaravAmAM pravarte che te zubha upayoga che. (2) zubhaupayoga to baMdhanuM athavA saMsAranuM kAraNa che kama zuddha upayoga te nirjarA-mokSanuM kAraNa che. (3) devapUjA, svAdhyAya,dayA,dAna vagere zubabhAvarUpa AcaraNa. zubhanAma karma je karmanA udayathI, zarIranA avayava suMdara hoya, tene zubhanAma karma kahe che. zubhabhAra :zubhaprakAre zubhabhAva kayAyanA vipAkanuM maMdapaNuM jemanuM lakSaNa che evAM je vizuddhisthAno te badhAMya jIvane nathI. rAganI maMdatAnA je asaMkhya prakAra (zubhabhAva) che te zubha-azubha bhAva kevAM che? :puNya-pApane utpanna karanArA che paNa AtmAnI zuddhAtane te utpanna karanAra nathI. zubha lAgaNI puNyabaMdhanano bhAva che.
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvane nathI ema kahe che. paryAyamAM je asaMkhya prakAranA zubhabhAva thAya che te, jJAnAnaMda svarUpa che jenuM evA zuddha AtmAmAM nathI. te badhAya bhAvathI bhagavAna AtmA bhinna che. kema bhinna che? kema ke zuddha AtmadravyanI anubhUtithI teo bhinna rahe che. AtmAthI bhinna che ema kahIne dravya lIdhuM ane anubhUtithI bhinna kahIne vartamAna paryAyanI vAta lIdhI. bhAI! vItarAgano mArga bahu sUkSma che. zubhabhAva karIne paNa ajJAna vaDe anAdithI janma-maraNanA 84nA pherAmAM pharI rahyo che. ahIM kahe che ke je zukalezyAnA zubhabhAvo karIne navamI greveyaka gayo te zubhabhAva paNa vastumAM AtmAmAM nathI. chatAM zubhabhAvathI kalyANa thaze ema mAne che e moTuM ajJAna che. bhAI! anya jIvonI rakSAno zubhabhAva ho ke je vaDe tIrthakaragotra baMdhAya te zubhabhAva ho-e saghaLAya zubhabhAva zuddha jIvavastumAM nathI kema? kema ke zuddha jIvavastuno anubhava thatAM, anubhUtithI te saghaLAya zubhabhAvo bhinna rahI jAya che. anubhavamAM AvatA nathI. praznaH- zubhabhAva jIvane nathI to zuM jaDane che? kSAyika bhAvanAM sthAno jIvane nathI to zuM jaDane che? kSAvikabhAva to siddhane ya che. sAtamI gAthAmAM kahyuM kejJAnIne darzana-jJAna-cAritra nathI to zuM ajJAnIne hoya che.? jaDane hoya 921 abheda, zuddha caitanya ghanavastu che. vartamAna paryAyane dhruva tarapha DhALatAM abheda vastu jaNAya che. paNa A vizuddhisthAnanA bhedo temAM dekhAtA nathI. ahAhA! zuddha dravyane banAvatAM je nirmaLa dhyAnanI vartamAna paryAya udita thaI emAM A vyavahAranayanA zubhabhAva dekhAtA nathI. zubhabhAva dhyAnanI anubhUtithI bhinna rahI jAya che. mATe te zubhabhAva jIvanA nathI. tethI te lakSa karavA yogya nathI. vartamAna avasthA aMdara dhruva, abheda caitanya sAmAnya tarapha vaLatAM bhale te avasthAmAM A dhruva abheda caitanya sAmAnya che. evo vikalpa nathI paNa evuM jJAna-zraddhAnanuM nirmaLa pariNamana che ane te anubhUti che. e anubhUtimAM zubhabhAvanA bhedo AvatA nathI paNa bhinna rahI jAya che. tI zubhabhAva jIvane nathI ema ahIM kahyuM che. (2) samyagdarzana jene hoya. jene abhedanI dRSTi thaI hoya tene ja zubhabhAvamAM azubha rAga maTe che. paNa jene vastunI daSTi thaI nathI je caitanyanidhAna che te najaramAM AvyuM nathI te jIvane zubhabhAva vakhate azubhabhAva dhaTyo ja nathI. zubhAzubhabhAva rahita zuddha caitanya vastune jAmyA vinA zubhabhAva vakhate azubha ghaTe ema traNa kALamAM banatu nathI kemake tene mithyAtva to AkhuM paDayuM che. bhAI! trikALI pUrma AnaMdanA nAthane jeNe anubhavamAM lIdho che tene zubAbhAva vakhate azubha ghaTe che ane te krame rAga ghaTIne nAza thaI jhAya che. jemAM rAga nathI, bhava nathI bhavanA bhAva nathI, apUrNatA nathI evA pUrNa svabhAvamaya zuddha caitanya bhagavAnanA nidhAnane jeme joyuM che tene zubhabhAva vakhate azubha ghaTe che ane te zuddha caitanya vastunA Azraye zubhabhAvane paNa ghaTADIne kema karI svAzrayana pUrNatA karI mukita pAmaze. (3) vibhAva svabhAva, jaDa svabhAva, e caitanya svabhAvanathI. (4) ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya, sevA, pUjA,vrata, bhakita Adi zubhabhAva che ne tenAthI puNyabaMdha thAya che. (5) vikArI(Asava) bhAva (6) cittazuddha (7) dayA, dAna, vrata, tapa, pUjA, bhakita, ahiMsA, satya, acaurya, baAhmacarya, aparigraha Adi zubhabhAva. (8) caitanyasvabhAvanA guNanA vikArarUpa viTA (9) maMdira karAvAM, pUjA, bhakita,dayA,dAna,vrata, tapa,sAmAyika, pratikramaNa, che? samAdhAnaH-bhagavAna! jarA dhIrajathI sAMbhaLa, bhAI. je bhedo dravya svabhAvamAM nathI ema kahevuM che. je apekSAe vAta cAlatI hoya te apekSAe vAtane samajavI joIe. bApu! jJAnIne eTale ke jJAyakabhAvamAM A jJAna, darzana,cAritra evA bheda nathI. jJAyaka to abheda citmAtra vastu che. vaLI jJAna,darzana Adi bhedanuM lakSa karavA jatAM rAga thAya che. sthI abhedanI dRSTi karAvavA bheda nathI ema kahyuM che. jJAyakanI daSTi thatAM darzana-jJAna-cAritranA bhedo jJAyakamAM bhAsatA nathI. AvI vAta abhyAsa vinA samajavI kaThaNa paDe paNa zuM thAya? A vAtane aMtaramAM besADavA tene ugra puruSArtha karavo joIe. paryAyamAM je kAMI zubhabhAva-kaSAyanI maMdatAnAM vizuddhasthAna thAya che te badhA pudgalanAM pariNAma che ane tethI anubhUtithI bhinna che. AtmA akhaMDa,
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ upavAsa,aThama,aThAI,varSItapa,AyaMbIla lagere zubha bhAva che. (10) prazasta rAga ane maMda udaye thatA je vizuddha pariNAma te mananI prasannatArUpa ujavaLa pariNAma te zubhabhAva che. zubhabhAvane ghAtaka kema kahyo che? :mokSamArgamAM zubhabhAva Ave che te zubhabhAva vikAra che mATe ghAtaka ja che. cokhkhI be ne be cAra jevI vAta che. zubhabhAvone ecetana evA puda'galadravyanA pariNAmamaya keza kahyA? vastu AtmA che e to caitanyaghanasvarUpa che. ane A zubhabhAvo che te caitanyanA svabhAvamaya nathI. kAraNanA jevAM ja kAryo hoya che. javapUrvaka je java thAya che te java ja hoya che. jema javamAMthI java thAya che tema caitanyamAMthI caitanya pariNAma ja thAya che. AtmA jJAnAnaMda svabhAvI che. jemAMthI jJAna ane AnaMdanI ja dazA thAya. temAMthI jaDa, acetana, zubhazubhabhAvo kema thAya? tethI pAMca mahAvrata ane bAra aNuvratanA je zubha vikalpo che te pudgala dravyanA pariNAmamaya che, caitanyanA pariNAmamaya nathI. azuddhanizcayanayathI temane jIvanA kahevAya che. paraMtu azuddha nizcayanaya eTale ja vyavahAra. kharekhara to teo paranA Azraye (karmodaya nimitte) thatA hovAthI e bhAvo paranA ja che. ahIM temane pudgaladravyanA pariNAma ema na kahetAM abhedapaNe pudgaladravyanA pariNAmamaya eTale ke pudgaladravyanA pariNAmothI ekameka kahyA che. maMda kaSAyano game te bhAva hoya, bhagavAna kevaLIe ane pudgaladravyanA pariNAmamaya kahyo che kemake temAM caitanyanA nUrano aza nathI. koI ene mokSano mArga kahe to e mahA viparItatA che. bhale e rAganA pariNAmamAM sparza, rasa, gaMdha, ane varNa nathI paNa e pariNAmamAM caitanyapaNAno abhAva che ane tethI e pudgalanA pariNAmamaya che. A mithyAdaSTi Adi guNasthAno paudgalika mohakarmanI prakRtinA udayapUrvaka thatAM hoyane sadAya acetana hovAthI pudgala ja che. jIva nathI, kema ke kAraNanA jevAM ja kAryo hoya che. zubhayukata HzubhopayogI 922 zubhayukata thayuM HzubhapayogI cAritra zubharAga zubhabhAva, ahiMsA, satya, dayA-dAna, vrata, tapa, bhakita pUjA ItyAdi zubharAga te zubhabhAva che. (2) je zubharAga che temAM jeTalI azubharAga TALyo te zuddhatA che. ema kahevuM te barAbara nathI, samyagdarzana ane AtmAno anubhava thAya, pachI tene zubharAga Ave che ane emAM azubhabhAva TaLe che. paNa zubharAga je rahe che teno krame abhAva thaIne pUrma abhAva thatAM mokSa pragaTa thAya che. paNa zubharAga rahe ne mokSa pragaTa thAya ema na bane bApu ! zubha rAga che e to baMdhanuM ja kAraNa che. (3) zAstramAM zubharAgane mokSanuM paraMparA kAraNa kahyuM che teno artha zuM ? cidAnaMdadhana sahaja zuddha pAriNAmikabhAva lakSaNa nija paramAtmadravyanuM jene aMtaramAM bhAna vartI rahyuM che evA dharmI jIvane zubhanA kALe azubha (mithyAtvAdi) TaLI gayela che ane krame karIne (vadhatA jatA aMtara puruSArtha ane vItarAgatAnA kAraNe) zubhane paNa te TALI de che, e apekSAe enA zubharAgane mokSanuM paraMparA kAraNa kahyuM che. tyAM kharekhara to krame vadhatI jatI vItarAgatA ja mokSanuM paraMparA kAraNa che, paNa te te khALamAM abhAvarUpa thato jato zubharAga Avo hoya che tenuM jJAna karAvavA upacArathI tene mokSanuM paraMparA kAraNa kahevAmAM AvyuM che. kharekhara te kAMI mokSanuM kAraNa yA paraMparA kAraNa che ema nathI, kharekhara to rAga anarthanuM ja kAraNa che te arthanuM-hitanuM kAraNa kema thAya ? kadIya na thAya AvI vAta che jagata mAne ke na mAne, A satya che. zubhavAra :zubha prakAra zubhavikalpa :zubharAga zubhAbhAva zubhabhAva paNa AtmasvabhAvane madadagAra nathI, evI samajaNa vinA mAtra puNyanI kriyA karI ne tethI anaMtavAra navamI traiveyaka sudhI je jIva gayo tenI zraddhA vyavahAre to bahu cokakhI hoya che. kema ke saMpIrNa vyavahArazuddhi vinA navamI Adheyaka sudhI jaI zakAya nahi. paNa aMtaramAM paramArtha zraddhAna na hatuM tethI tenuM bhavabhramaNa TaLyuM nahi.
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ zabhAzubhabhAva zubAzubhabhAva mokSano mArga nathI paNa baMdhanamArga the. saMsAramAM rakhaDavAno mArga che. rAgarahita darzana, jJAna, cAritrane bhagavAne sabhUtavyavahAra-mokSamArga kahyo che. thabhopayoganI mukhya-gaumatA darzana apekSAe to zramaNane tema ja samyagdaSTi gRhasthane zuddhAtmAno ja Azraya ho. paraMtu cAritra apekSAe zramaNane muniyogya zuddhAtmapariNati mukhya hovAthI zubhopayoga gauNa che ane samyagdaSTi gRhasthane muniyogya zudaadAtmapariNatine nahi pahoMcAtu hovAthI azubhavaMcanArthe zubhapayoga mukhya che. samyagdaSTi gRhasthane azubhathI (vizeSa azubha pariNatithI) chUTavA mATe vartato je A zubhapayogano puruSArtha te paNa zuddhino ja maMda puruSArtha che, kAraNa ke zuddhAtma dravyanA maMda AlaMbanathI azubha pariNati palaTAIne zubha pariNati thAya ce ane zuddhAtma dravyanA ugra AlaMbanathI zubha pariNati paNa palaTAIne zuddha pariNati thAya che. zubhopayogamUlaka puNyanA phaLarUpa zabhopayogI sarva doSa rahita paramAtmA te deva, bhedabheda ratnatrayanA pote ArAdhaka, tathA te ArAdhanAnA arthI anya bhavyajIvone jinadikSA denAra, te guru, Indriyajaya karIne zuddhAtmasvarUpamAM prayatnaparAyaNa te yati. AvA deva-guru yatinIke temanI pratimAnI pUjAmAM AhArAdi caturvidha dAnamAM, AcArAMgAdi zAstromAM kahelAM zIlavratomAM tathA upavAsAdika tapamAM prIti te dharmAnurAga che. je AtmADheSarUpa ane viSayAnurAgarUpa azubhopayogane oLaMgI jaIne dharmAnurAgane aMgIkAra kare che, te zubhapayogI che. A AtmA IndriyasukhanA sAdhanabhUta zubhopayoganA sAmarthyathI tenA adhisthAnabhUta (IndriyasukhanA sthAnabhUta-AdhArabhUta evI), kiMthI5NAnI, manuSyapaNAnI ane devapaNAnI bhUmikAomAMthI koIeka bhUmikAe pAmIne jeTalo kALa (temAM) rahe che. jeTalo kALa aneka prakAranuM Indriyasukha pAme che. (2) zubhapayogI zramaNa Asava sahita che. (3) je 923 AtmA dveSarUpa ane viSayAnurAgarUpa azubhopayogane oLaMgI jaIne dharmAnurAgane aMgIkAra kare che te zubhopayogI che. zubhoparakatabhAva :zubharUpa vikArI bhAva zunya abhAva, khAlI mIThuM(aMkomAnuM) (2) nahi hayAta evuM, asatu, nAsti (3) nahi hayAta evuM, asat (4) khAlI zunyavAda kaMI nathI ema mAnanAra, e bauddhadharmano eka phAMTo che. za:zikSaNa levA mAgatuM ke zIkhavA mAMDeluM. zikhAu, vidyArthI ya zikSaNa bhaNIne meLavelI niSaaNatatA. zaila parvata, giri, DuMgara, khaDaka, paththara zailI daSThi. (nizcayaSTi, ane vyavahAradRSTi, svabhAvadaSTi ane paryAyaTi) (2). ne bolavAnI ke zIkhavAnI cokakasa prakAranI padhdhati ke chaTA pravezI avasthA meru parvata jevI aDola-akaMpa-acala dazA sarva karmathI mukata siddha dazA. (2) sarvocca bhUmikAmAM pravezI auzIkaraNa zailaparvata+Iza=moTo, eTale parvatomAM moTA meru jevA akaMpa guNavALA, mana,vacana, kAyAnA yoganI sthiratA vALA. zaMkanIya :zaMkA karavA yogya zaMkA "Ato Ama nahIM, Ama haze" evo je bhAva te "zaMkA' (2) mithyAtva, rAgadveSa Adi badhA doSone zaMkA kahevAmAM Ave che. sakaLamoha rAga-dveSAdika doSo eTale zaMkA. zaMkA ane AzaMkA zaMkA eTale saMdeDa, A vastu Ama haze ke nahi, ane AzaMkA eTale AmAM kevI rIte haze tema jhANavAnI jijJAsA. A rIte zaMkA ane AzaMkAmAM phera che. (2) zaMkA ane AzaMkAmAM phera che. zaMkA eTale saMdeha ke A vastu Ama haze ke nahi ane AzaMkA eTale AmAM A kevI rIte haze tema jANavAnI jijJAsA. A rIte zaMkA ane AsaMkAmAM phera che. zaMkA khoI zaMkA hatI te TALI gaI, niHzaMkatA prApta thaI. zravaNa zravaNa e pavananI lahera mAphaka che. je Ave che, ane cAlyuM jAya che. vadhAre zravaNa karavAthI mananazakita maMda thatI jovAmAM Ave che.
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ zraddhazraddhAno viSaya trikALa nirapekSa dravya che. sAmAnya dhRva svabhAva abhedapaNe, | nirmaLapaNe lakSamAM levo te che, ane nizcayano viSaya paNa abheda nirmaLa che. paNa nizcayano viSaya zraddhA-samyagdarzana nathI, kAraNa ke samyagdarzana te paryAya che, samyajJAna tathA cAritra paNa paryAya ce. ane paryAyanA bheda te vyavahArano viSaya che. jJAnIne darzana, jJAna,cAritra vidyamAna nathI kAraNa ke te paryAya che. khaMDa che. vyavahAranayano viSaya che ane abhedadaSTimAM nizcayamAM baMdha-mokSa, sAdhya-sAdhaka vagere badhI paryAya gauNa thaI jhAya che. sAmAnya vizeSapaNuM eka ja samaye che, temAM nizcayanA viSaya upara daSTi karanAra samyaka daSTi che. eka samaye eka paryAya pragaTa hoya-paryAyanA bheda vyavahArano viSaya hovAthI abhUtArtha che, arthAt trikALa vidyamAna nathI, tethI zuddhanaya vaDe bhedane gauNa karAya che. (2) mAnyatA, vizvAsa, pratIti (3) jJAna dvArA zraddhAnuM lakSa thAya che. chatAM zraddhA zraddhAthI -(svabhAva upara lakSa karavAthI) pragaTe che. ane zraddhAnA samyakSaNAne lIdhe jJAnamAM paNa samyapaNuM Ave che. zuddhana(samyak zrutajJAnanA aMza) vaDe AtmAne parathI nirALo, aMkhaDa jJAcakapaNe lakSamAM levo ane e ja svarUpe trikALI rahe che tema mAnavuM te sabhyazraddhA che. (4) svabhAva upara lakSa karavAthI zraddhA pragaTe che. (5) vizvAsa, je vizvAsa kare che te bhagavAna AtmA che. paramAM vizvAsa kare che ke kAle kadAya pApano udaya Avaze to zuM thaze? mATe paisA vagere saMgharI rAkho. ema parano vizvAsa karanAra bhale AtmAno vizvarasa nathI karato, paNa apragaTapaNae pUrva karmanuM astipaNuM svIkAre che. tethI AtmAnuM astipaNuM paNa pUrve hatuM ema temAM apragaTapaNe svIkArAI jAya che. pUrve koI pApanA bhAva karyA hoya to pratikuLatA Ave ema jo ke hajI koI pratikULatA bhALI nathI ke AvI nathI to paNa teno vizvAsa kare che, jaDa karmane kaMI khabara nathI ke ame (6) zraddhAnuM kArya pratIta karavAnuM che. (7) mAnyatA, vizvAsa, pratIti, abhiprAya, samajaNa. (8) jJAna dvArA zraddhAnuM lakSa thAya che. chatAM zraddhA zraddhAthI (svabhAva upara lakSa karavAthI) rpagaTe che ane zraddhAnA samyakapaNAne lIdhe jJAnamAM paNa samyakapaNuM Ave che. 924 zraddhAna :daDha vizvAsa, pratItabhAva, pratIti. zraddhAnAM jevo lakSamAM levo zraddhAzakita zraddhAzakita trikALa che. A jJAnAnaMdamaya trikALI dhruva dravya te huM chuM evI pratIti-zraddhAna thAya tenuM kArya che. samyagdarzana rUpa thavuM te zraddhAzakitanuM kArya ce. zraddhA ruci, bhAva, prema, tallInatA (2) nizcaya, anubhava (3) vizvAsa, yakIna, AsthA, bharoso, daDha saMkalpa zraddhANa je guNanI nirmaLa dazA pragaTa thavAthI potAnA zuddha AtmAno pratibhAva (yathArtha pratIti) thAya tene zraddhA (samyatva) kahe che. pramANa :AtmAne tapathI parizrama karAvanArA te zramaNa (2) munivara (3) mahAzramaNo, sarvajJavItarAgadevo (4) zramaNanA be bheda che, saMyamIone dIkSA ApanAra, sUri, guru, AcArya kahevAya che. bAkInA zramaNa, je saMyamamAM doSa lagADatAM potAnA upadeza dvArA te cheda prApta munine saMyamamAM sthApita kare che te nirNAyaka kahevAya che. (5) zramaNonA be mukhya bhedo che. eka sUri ane bIjo nipaka sUri jene AcArya tathA pravacanasAranA kartAnA zabdomAM guru paNa kahe che, te jinaliMga grahaNanA Icchaka saMyamIomamaone pravrajayA-dIkSA Ape che. bAkInA te badhA zramaNone niryApaka batAvyA che. niryApaka guruone zikSAguru athavA mRtaguru kahe che. (6) munivara (7) zramaNanA cAra bheda cheH (1) RSi =Rdhdhi sahita zramaNa te RSi che. (2) muni = avadhijJAna, manaH paryayajJAna vA ke vaLajJAna sahita zramaNa te muni che. (3) yati = upazamaka ke kSayaka zreNimAM ArUDha zramaNA te yati che. aNagAra =uparokata traNa sivAyanA arthAt Rddhi vinAnA, avadhi, manaH5ryAya ke kevaLajJAna vinAnA ane zreNi vinAnA zreNaNa te sAmAnya sAdhu aNagAra che. te
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAMcamAM guNa sthAnathI upara ane AThamA guNasthAnathI nIce chaThThA-sAtamA guNasthAnamAM virAjamAna hoya che. zramaNa bhagavAna HsAdhu bhagavAna athavA muni bhagavAna zramaNaAbhAsa :muninA guNo nahi hovA chatAM potAne muni kahevarAvanArA. zramaNanA cAra prakAra :(1) RSi, (2)muni,(3)mati ane (4) aNagAra. RddhivALA zramaNa te RSi che. avadhijJAna, mana:paryAyajJAna athavA kevaLa jJAnavALA zramaNa te muni che, upazamaka athavA kSapaka zreNimAM ArUDha zramaNa te yati che, ane sAmAnya sAdhu te aNagAra che. A pramANe cAra prakArano zramaNasaMgha che. zramaNanA mULaguNa pAMca mahAvrata, pAMca samiti, pAMca Indriya nirodha, cha Avazyaka, kezaloca, asnAna, acelapaNuM(nagnapaNu), adaMtadhAvana, bhUmizayana, UbA rahIne bhojana karavuM ane ekavakhata bhojana A yogInA aThThAvIsa mULaguNa che je sadA pALavA yogya che. ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya ane aparigraha A pAMca mahAvrata che, IrSA, bhASA, eSaNA, AdAna nikSepaNa ane pratiSThApana A pAMca samitionA nAma che. sparzana, rasanA, ghrANa,kSu ane zrotra e pAMca Indriyo jemano nirodha-vaza karavuM ahIM vivikSita che. sAmAyika, stuti, vaMdanA, kAyotsarga, pratikramaNa ane pratyAkhyAna A cha parama Avazyaka che, jemanuM svarUpa A badA mULaguNa zramaNa digaMbara jaina munie avazya pALavA yogya che. zraSaNasaMgha :bhramaNanA cAra prakAra A pramANe che :- (1) RSi, (2) muni, (3) ti ane (4) aNagAra. (1) RddhivALA zramaNa te RSi che, (2) avadhijJAna, mana:paryayajJAna athavA kevaLa jJAnavALA zramaNa te muni che, (3) upazamaka athavA kSapaka zreNimAM ArUDha zramaNa te yati che., (4) ane samAnya sAdhu te aNagAra che. A pramANae cAra prakArano zramaNasaMgha che. 925 zramaNAbhAsa dravyalIMga munipaNuM (2) muninA guNo nahi hovA chatAM potAne muni kahevaDAvanAra. (3) muninA guNo nahi hovA chatAM potAne muni kahevarAvanAra. zramaNo :AcAryo, upAdhyAyo ne sAdhuo( jeo jJAnAcAra, darzanAcAra, cAritrAcAra, tapAcAra ane vIryAcAravALA che) (2) mahAzramaNo, sarvajJa vItarAgadevo (3) AcAryo, upAdhyAyo ane sAdhuo (4) AcAryo, upAdhyAyo ne sAdhuo (5) AcAryo, upAdhyAyo ne sAdhuo (6) AcAryo, upAdhyAyo ne sAdhuo zramaNopAsaka zrAvaka zrAddhotpatti HzrAddha eTale zrAvakadharma ane utpatti eTale pragaTatA, zrAvakadharmanI pragaTatA zremi mahArAjA :zreNika mahArAjAno jIva AvatI covIzImAM prathama tIrthaMkarapada pAmaze. jevA bhagavAna mahAvIra A covIzImAM chellA tIrthaMkara hatA lagabhagha tevI sthiti te kALe prathama tIrthaMkaranI thavAnI che. teo atyAre prathama nAraka kSetramAM corAzI hajAra varSanI ASya sthitithI che. temaNe eka mahAmuninI AzAtanA karelI, temanA gALAmAM marelo sApa nAkhyo tethI kIDIoe muninA dehane korI nAkhyo hato. tyAM rAjAe vItarAgI sAdhaka dharmano anAdara karyo, e tIvra kaSAyanuM phaLa nAraka kSetramAM Ave tethI tyAMnuM AyuSya baMdhAyuM, te kSetre tIvra pratikuLatAnA saMyogo che. chatAM teo kSAyika samakitI che tethI tyAM paNa AtmAnI zAMti bhogave che. traNa kaSAya jeTalo rAga che tethI potAnI nabaLAI pUratuM duHkha che, saMyogathI duHkha nathI, tyAM AyuSya pUruM thavA pahelAM cha mahine navuM AyuSya baMdhAze. tyAre bhaviSyamAM chanAra tIrthaMkaraI mAtA pAse Indro AvI, namana karI ratno varasAvaze, ane jayAre narakAyuM pUruM thaI teo mAtAnA garbhamAM Avache tyAre Indro mAtAnI stuti karI moTo utsava karaze, pachI janma samaye Indro caraNa sevaze ane vartamAna sAkSAta tIrthaMkara paramAtmA che ema bhakita vaDe vItarAganuM bahumAna karaze,
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3). Indra pote samyagdaSiTa che, tene pUrNa vItarAganA goThI che te najIka lAvavA mATe vItarAgano vartamAnamAM Aropa karI bhakita kare che. zreya AtmAnuM kalyANa karanAruM-vadhAranAruM. (2) kalyANa zreyakara :zreyakArI, kalyANakArI zrAMta :zramita, thAkelo zrAddhotpatti zrAddha eTale zrAvakadharma ane utpatti eTale pragaTatA zrAmANya vaDe dravyamunipaNA vaDe. zrAmAyanuM aMtaraMga liMga mUrchA(mamatva) ane AraMbha rahita upayoganI ane yoganI zuddhithI yukata tathA paranI apekSA vinAnuM evuM jinadeve kaheluM zramayanuM aMtaraMga liMga che, ke je mokSanuM kAraNa che. zrAmANya munipaNuM (2) zramaNapaNuM, sAdhupaNuM (3) zuddhAtmatattvamAM pravRttirUpa munipaNuM (4) ekAgratA lakSaNavALo mokSamArga (5) munipaNuM zramayanuM bIjuM nAma mokSamArga che. jayAM mokSamArga che tyAM ja thAya che. jene mokSamArga nathI tene zramaya paNa nathI. (6) viratinI pravRtine tulya AtmAnuM rUpa arthAt viratinI pravRttine maLatI-sarakhI AtmadezA te zrAma che. samAna=tulya, barobara, sarakhuM, maLatuM. (7) munipaNuM jenuM bIjuM nAma mokSamArga che. zrAmaye munipaNAmAM zrAmaye hIna :munipaNAmAM potAnAthI halako. zrAmajyanuM bahiraMga :janma samayanA rUpa jevA rUpavALuM, mAthAnA ane dADhImUchanA vALano locA karAyeluM. zuddha(akiMcana), hiMsAdithI rahita ane pratikarma(zarIranI sajAvaTa) vinAnuM evuM zramayanuM bahiraMga liMga che. zAkhazyavaDe dravya munipAvaDe zAkhazyArthI zramaNa (muni) thavA IcchanAra zrAvaka jJAnInA vacananA zrotA, jJAnInuM vacana zravaNa karanAra. darzanajJAna vagara, kriyA karatAM hatAM, zruta jJAna vAMcatAM chatAM zrAvaka ke sAdhu hoI zake nahi. audayika bhAve te zrAvaka, sAdhu kahevAya, pAriNAmika bhAve rahevAya nahIM. (2) jainagRhastha, saMbhaLAvanAra (3) che eTale ke vAstavika tattvasvarUpa jema che tema zravaNa karIne tenI zraddhA karI hoya va eTale rAgathI AtmA pote bhinna che ema viveka karyo hoya ane ka eTale svAnubhavanI kriyAno karanAro hoya - AnuM nAma zravaka che. (4) jene sva-parano aMtara viveka jAgyo hoya ane je rAgathI chUTo paDI svarUpamAM rame tene zrAvaka kahevAya. (5) traNa prakAranA zrAvaka kahyA che :- pAkSika zrAvaka, nauSThika zrAvaka ane sAdhaka zrAvaka, pAkSika zrAvaka = pAkSika zrAvaka samyagdarzanano dhAraka hoya che, te sAta vyasanono tyAgI ane ATha mULa guNono pALanAra hoya che. naiSThika zrAvaka =naiSThika zrAvaka uparanI vAto sahita bAra vratonu pAlana kare che. e naiSThika avasthA jIvana paryata rahe che. sAdhaka zrAvaka jyAre maraNano samaya nikaTa AvI jAya che tyAre te naiSThika zrAvaka sAdhaka avasthAne prApta thaI zake che. A rIte je manuSya A traNa avasthAone prApta kare che te avazya svargane pAmI zake che ane paraMparAe mokSa prApta karI le che. e ja mokSa prAptino krama che. zrAvaka AzrayI, paramI tyAga tathA bIja ata viSe:- : (1) jayAM sudhI mRSA para strIno tyAga karavAmAM Ave nahIM tyAM sudhI sarva kriyA niSphaLa che, tyAM sudhI AtmAmAM chaLakapaTa hovAthI dharma parimaNato nathI. (2) gharma pAmavAnI A prathama bhUmikA che. (3) jayAM sudhI mRSAtyAga ane parastrItyAga e guNo na hoya tyAM sudhI vakatA tathA zrotA hoI zake nahIM. (4) mRSA javAthI ghaNI asatya pravRtti ochI thaI nivRttino prasaMga Ave che. sahaja vAtacIta karatAM paNa vicAra karavo paDe. mRSA bolavAthI ja lAbha thAya evo kAMI niyama nathI, jo tema hoya to sAcA bolanArA karatAM jagatamAM asatya bolanArA ghaNA hoya che, to teone ghaNo lAbha thavo joIe. jema kAMI jovAmAM AvatuM nathI, tema
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ asatya bolavAthI lAbha thato hoya to karma sAva rada thaI jAya, ane zAstra paNa khoTAM paDe. (6) satyano jaya che. prathama muzkelI jaNAya, paNa pAchaLathI satyano prabhAva thAya ne tenI asara sAmA mANasa tathA saMbaMdhamAM AvanAra upara thAya. (7) satyathI manuSyano AtmA sphaTika jevo jaNAya che. zrAvaka kone kahevAya ? jene saMtoSa Avyo hoya , kayAya pAtaLA paDayA hoya, mAMhIthI guNa AvyA hoya, rAga maLyo hoya tene zrAvaka kahevA. zrAvakanI pAMcamI bhUmikA tattvArthanuM (tattvanuM yathArtha bhAna thaI aMtaramAM aMze sthiratA UdhakI tene zrAvakanI pAMcamI bhUmikA che. zrAvakannata :5 aNuvrata, 3 guNavrata, ane 4 zikSAvrata e bAra vrata che. triDha :vaLagI raheluM, bheTI raheluM, coMTI gayeluM, cIpakI paTeluM zrI kevaLajJAnarUpI AtmAlakSI (2) jJAnarUpI lakSmI, saMpadA, jJAnarUpI lakSAmAMthI bharapUra zrI hI bI-dhati- kartaya zobhA, lawA, buddhi, dharma ane kIrti A pAMca devatA 927 hAtha UMce) (9) kalAhAra (subhikSatA) (AhAra) nahIM (10) nakha keza vadhe nahIM. cauda atizaya devakRta hoya che : (1) sakala ardhamAgadhIbhASA, (2) sarva jIvomAM maitrIbhAva, (3) sarva RtumAM phaLa-phUla phaLe, (4) darpaNa samAna bhUmi, (5) kaMTaka rahita bhUmi, (6) maMda sugaMdhIpavana, (7) sarvane AnaMda, (8) gaMdhodaka daSTi, (9) paga vaDe kamaLa race, (10) sarva dhAnya nipaje, (11) dase dizA nirmaLa, (12) AkAzamAM devonA AhvAna zabda tathA jaya jaya dhvani, (13) dharmacakra AgaLa cAle, (14) ATha maMgaLa dravya AgaLa cAle. (Acha maMgaLa dravyanAM nAma : (1) chatra, (2) dhvajA, (3) darpaNa, (4) kaLaza, (5) cAmara, (2)jhArI, (7) paMkho, (8) kavaNAM.) ATha pratihAryanAM nAmo : (1) azoka vRkSa, (3) puSpa vRSTi, (3) divya dhvani, (4) cAmara, (5) siMhAsana, (6) bhAmaMDaLa, (7) duMdubhi, (8) zrI ahatanuM vizeSa svarUpa: anaMta darzana, anaMta jJAna, anaMta sukha ane anaMta vIrya - e cAra tathA bAhya 34 atizaya, 8 pratihArya ema bAhya adhyetara sarva maLIne 46. guNa te zrI ahaMta bhagavAnane che. Taza atizaya janmathI hoya che; (1) mala-mUtrano A bhAva, (2) parasevAno abhAva, (3) dhoLuM lohI, (4) samacaturasa, saMsthAna, (5) vraja vRSabha nArAca saMhanana, (6) suMdara rUpa (7) sugaMdhazarIra, (8) uttama bhalA lakSaNa, (9) anaMtabala, (10) madhura vacana. Taza atizaya kevaLajJAna UpajatAM thayA che; (1) upasargano abhAva, (2) aLyAno abhAva, (3) zarIranI chAyA paDe nahi, (4) cAra mukha dekhAya, (5) sarva vidyAnuM svAmIpaNuM, (6) AMkhanuM maTakuM phare nahi, (7) so yojana sudhI duSkALa paDe nahi (8) AkAzagamana (pRthvIthI vIsa hajAra zrI guru :nigraMtha, digaMbara saMtaguru zrI namaskAra maMtraH 1. Namo arahaMtANaM, 2. NamosiddhANaM, 3. Namo AiricANa, 4. Namo uvajajhAyANaM, 5. Namo loe savvasAhUNaM.. artha:- 1. zrI ahaMtane namaskAra ho, 2. zrI siddhane, namaskAra ho, 3. AcAryane, namaskAra ho, 4. upAdhyAyane, namaskAra ho, 5. lokamAM rahelA sarva sAdhuone, namaskAra ho. A namaskAra maMtra mahA maMgala svarUpa che. 1. zrI ahaMtanuM svarUpaH- dhanaghAti karma rahita kevaLajJAnAdi paramaguNo sahita, ane covIsa atizaya saMyukata AvA, ahaMno hoya che. zrI siddha nuM svarUpaH- ATha karmanAM baMdhano jemaNe naSTa karela che, evA ATha mahAguNo sahita parama lokanA agre sthita ane nitya AvA te siddho hoya che.
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3. zrI AcAryanuM svarUpaH- paMcAcArothI paripUrNa, paMcendriyarUpI hAthInuM damana karanAra, dhIra ane guNagaMbhIra, AvA AcAryo hoya che. zrI upAdhyAyanuM svarUpaH- ratnatrayathI saMyukata, jina kacita padArthanA zUravIra upadezaka, ane niHkAMkSabhAva sahita,- AvA upAdhyAo hoya che. zrI sAdhunuM svarUpaH- vyApArathI vimukata samasta vyApAra rahita, cAra prakAranI ArAdhanAmAM sadA rakata (lIna), nigraMtha ane nirmoha- AvA sAdhuo hoya che. zrImad rAjacaMdra zrImad rAjacaMdrano janma vi.saM. 1924nA kArtakI pUnama ane ravivAra tA.9-11-1867 nA roja morabI rAjayanA vavANIyA baMdare thayo hato. zrImad nA pitAnuM nAma ravajIbhAI paMcANabhAI mahetA hatuM. mAtAnuM nAma devabAI hatuM temane eka bhAI hatA. temanuM nAma manasukhabhAI hatuM temane cAra baheno hatA. zrI zivakuvarabAI zrImathI moTA hatA ane jhabakabAI, menAbAI ane jIjIbAI zrImathI nAnA hatA. zrImad saMvata 1944nA mahA suda 12nA dine jhaverI revAzaMkara jagajIvananA vaDIlabaMdhu popaTalAla ja. nA suputrI zrI jhabakabahena sAthe lagnagraMthitI joDAyA hatA. zrImad paramazruta-prabhAvaka maMDaLa sthApIne samayasArAdi zAstronuM prakAzana thAya tema karyuM hatuM. samayasAra sau vAMce te arthe zrImade tenuM prakAzana karAvyuM hatuM. samayasAranI chaThThI, sAtamA, AThamI gAthAo to AtmadharmanA jhADane pAMgaravAnAM mULa che. zrImAna paMDitapravara ToDaramallajI :vikrama saMvatanI 18 mI zatAbdinA aMtamAM ane 19 mI zatAbdinA prAraMbhamAM suMDhAra dezanA savAI-jayapura nagaramAM khaMDeravAla kaLabhUSaNa nigraMthavItarAgamArganA parama zraddhAvAna, sAtizaya buddhinA dhAraka ane vidva6 janavallabha paMDitapravara zrI ToDaramalajIno udaya thayo hato. temanA pitAzrInuM nAma jogIdAsa hatuM ane temanI khaMDeravAla digaMbara jaina jAti tathA bhausA (baDajAtyA) gotra hatuM. ATha varSanI uMmaramAM ja potAnI prakhara buddhi dvArA lokone Azcaryamugdha banAvI dIdhA hatA. mokSazAstra (tattvArthasUtra) Adi graMtho to temane zravaNamAtrathI ja kaMThastha thaI gayA hatA. nAnI uMmarathI jainazAstramAM abhyAsa karavAno udyama thayo. jethI vyAkaraNa, nyAya, gaNita Adi upayogI graMthono kiMcit abhyAsa karI TIkAsahita zrI samayasAra, paMcAstikAya, pravacanasAra, niyamasAra, gomaDhusAra, labdhisAra, trilokasAra, tattvArthasUtra, kSapaNAsAra, puruSArtha siddhayupAya, aSTapAhuDa ane AtmAnuzAsanAdi zAstra tathA zrAvaka-muninA AcAranAM prarUpaka aneka zAstra, sukathAsahita purANAdi zAstra vagere aneka zAstrono abhyAsa karyo. zrImALI zrInomALI, zrI=pUrNa pavitra kevaLajJAna lakSmI teno mALI =dhaNI, pUrNa jJAnasvarUpa AtmAnI yathArtha dazAne pragaTa karanAra, evo zrImALIno AdhyAtmika artha thAya che. zreNika mahArAja :corAzI hajAra varSa pachI A kSetre zreNika mahArAjAno AtmA jagatanA ajJAna aMdhakArano nAza karavA havenI covIzImAM mahAaizvaryavaMta pahelA tIrthaMkara sarvajJa bhagavAna thaze, zreNI:paMkita, hAra, oLa, dhoraNa, kakSA darajajo, nagaravAsI loka zreNIe zreNIe krame krame, anubhava paraMparAkrame zrata vANI, divya dhvani (2) sUtra. zruta(sUtra) to jJAnanuM kAraNa hovAthI jJAna tarIke upacArathI ja kahevAya che. (jema annane prANa kahevAya che tema) Ama hovAthI ema phalita thAya che ke, sUtranI kSati te zrutajJAna che. have jo sUtra to upAdhi hovAthI teno Adara na karavAmAM Ave to "jJami' ja bAkI rahe che., sUtranI jJapti kahae chIe tyAM nizcayathI jJapti kAMI paulika sUtranI nathI, AtmAnI che, sUtra jJaptinA svarUpabhUta nathI, vadhArAnI vastu arthAta upAdhi che, kAraNa ke sUtrana hoya tyAM paNa jJapti to hoya che. mATe jo sUtrane na gaNIe to "jJami' ja bAkI rahe che, ane te (jJati) kevaLI ane zrutakevaLIne AtmaanubhavanamAM tulya ja che. mATe jJAnamAM zrata-upAdhikRta bheda nathI. (3) zAstra (4) akSarothI nIpajelAM satya arthanA prakAzaka padonA samUhanuM nAma zrata che. je paNa anAdinidhana che. (5) sUtrarUpa Agama, zAstra (6)
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ vacanAtmaka dravyazruta (7) zruta eTale sUtra ane sUtra eTale bhagavAna ahaMtasarvajJa svayaM jANIne upadezeluM cAtkAra jenuM cihna che evuM paudagalika zabdabrahma, jJami(eTale zabdabrahmane jANanArI jANanakriyA) te jJAna che. zruta (sUtra) to pAnanuM kAraNa hovAthI jJAna tarIke upacArathI kahevAya che. (jema annane prANa kahevAya che tema) Ama hovAthI ema phalita thAya che ke sUtranI jJapti te zrutajJAna che. (8) zAstra paudgalika che tethI te jJAna nathI. upAdhi che ane zrutathI thatuM jJAna e paNa upAdhi che kema ke te zrutanA lakSavALuM jJAna paralakSI jJAna che. paralakSI jJAna tvane jANI zakatuM nathI. mATe tene paNa zrutanI jema upAdhi kahe che. jema sUtra-zAstra te jJAna nathI, vadhArAnI cIja che. upAdhi che tema e zrutathI thayela jJAna paNa vadhArAnI cIja che.-upAdhi che. ahAhA ! zuM vItarAganI zailI che. paralakSI jJAnane paNa zrutanI jema upAdhi kahe che. svajJAnarUpa jJatikriyAthI AtmA jaNAya che. bhagavAnanI vANIthI AtmA jaNAto nathI. (9) zAstra jijJAsu jIvone AtmAnuM svarUpa samajavAmAM te nimitta che, tethI mumukSuoe kharA zAstronA svarUpano paNa nirNaya karavo joIe. (10) AgamazAstra, temAM sarvajJathI AvelI vANI te zrutathI gUMthela sUtra. eka vyakitae nimittarUpe je vANI kahI te apekSAe Adi kahevAya. ane eka vyakitae kahyAM pahelAM paNa AgamarUpa zAstranI vANI hatI, e apekSAe paNa anAdinI pravAharUpa AgamavANI thaI, kevaLI =sarvajJa, temanAthI upadezarUpa nIkaLeluM zAstra te kevaLa jJAnInuM kahevuM Agama anAdi kALathI che. sarvajJa eTale nirAvaraNa jJAnI. jeno svabhAva jJAna, temAM na jANavuM tema na bane. AvaraNa upAdhi rahita nirmaLa , akhaMDa jJAna pragaTa thayuM temAM kiMcita ajANayuM kahe nahi jeno svabhAva jANavuM temAM marahita behada jANavuM Ave. mATe je te nirAvaraNa jJAyaka svabhAva pUro pragaTa che tene sarvajJapaNuM che. vaLI zrutakevaLIe je sAMbhaLI AtmAthI anubhava karI jANyuM, te paraMparA AcArya dvArA AveluM zrutajJAna che ane te sarva zrutajJAnamAM pUrA te RtakevaLI sarvajJA vItarAga dazA pragaTa thayA pachI jene vANIno yoga hoya tene sarva artha sahita vANI Ave che. tene sAkSAt gaNadharadeva dvAdazAMga sUtramAM gUMthe che. te paNa aMtaramAM bhAvajJAna-bhAvazAstrajJAnanA tarkanI bahoLAI, temAM pUrA te chaThThastha jJAnI vhadazAMganA jANanArA zrutakevaLI kahevAya che. e rIte zAstranI pramANanA batAvI. ane potAnI buddhithI kalpita kahevAno niSedha karyo. (11) vacanAtmaka dravyazruta (12) jainonA AgamazA(bAre aMga) vidAna, jJAnI (13) sUtra, sarvajJa tIrthaMkaradevanI vANI (14) anAdi anaMta pravAharUpa Ayama, AgamazAstra zrata kevaLI : zruta arthAt anAdinidhana pravAharU5 Agama ane kevaLI arthAt sarvazadeva kahyA, temaja (2) zruta-apekSAne kevaLI samAna evA gaNadharadevadidha viziSTa zrutajJAna dharo kahyAH temanAthI samaya prAbhUtanI utpatti kaha che. (2) je jIva nizcayathI zrutajJAnavaDe A anubhavagocara kevaLa eka zuddha AtmAne sanmukha thaI jANe che tene lokane pragaTa jANanArA RSIzvaro zrutakevaLI kahe che. aMtaranA bhAvazrutajJAna dvArA potAnA AtmAne pratyakSa vede tene lokane jANanAra RSIzvaro zratakaLavI kahe che. (3) kevaLa (zuddha) AtmAne jANanAra-anubhavanAra zrutajJAnI paNa zrutakevaLI kahevAya che. kevaLI ane zrutakevaLImAM taphAvata eTalo che ke-kevaLI jemAM caitanyanA samasta vizeSo ekI sAthe pariName che evA kevaLa jJAna vaDe kevaLa AtmAne anubhave che ane zrutakevaLI jemAM caitanyanA keTalAka vizeSo krame pariName che evA zrutajJAna vaDe kevaLa AtmAne anubhave che, arthAta kevaLI sUryasamAna kevaLa jJAna vaDe AtmAne dekhe-anubhave che ane zrutakevaLI dIvA samAna zrutajJAna vaDe AtmAne dekhe-anubhave che. A rIte kevaLImAM te zrutakevaLImAM svarUpasthiratAnI taratamatArUpa bheda ja mukhya che, vanuM ochuM (vadhAre ochA padArtho) jANavArUpa bheda atyaMta gauNa che. mATe ghaNuM jANavAnI IcchArUpa kSobha choDI svarUpamAM nizcaLa rahevuM
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ 930 yogya che. e ja kevalajJAna prAptino upAya che. (4) zratane anAdinidhana pravAharUpa Agama-zabdabrahma kahyuM ane kevaLI zabdanA be artha karyA () sarvajJa, (9) paramAgamane jANanAra zrutakevaLI. (5) jemAM caitanyanA keTalAka vizeSo krame pariName che evA zrutajJAna vaDe kevaLa AtmAne anubhave che. zrutakevaLI dIvAsamAna zrutajJAna vaDe AtmAne IMkha-anubhave che. (6) Agama zAstronuM prabaLa jJAna dharAvanAra, tIrthakara koTino te puruSa. (7) je bAva zrutajJAnadvarA AtmAnA kevaLa zuddha svarUpano anubhava kare che temane zrutakevaLI kahevAmAM Ave che. (8) je bhAva zrutajJAna dvArA AtmAnA kevaLa zuddha svarUpano anubhava kare che temane zrutakevaLI kahevAmAM Ave che. jinendra bhagavAnanA je zrutano-sUtrarUpa Agamano-ahIM nirveza karyo che te paudgalika vacano dvArA nirdiSTa hovAthI dravyazrata che.-svataH jJAnarUpa na hotAM pulanAM rUpamAM che. tenI ja kSati-jANakArI te bhAva-zrutajJAna kahevAya che. bhAva-zrutajJAnanI utpattimAM kAraNa thavAthI te dravya-zratane paNa upacArathI-vyavahAranayathI zrutajJAna kahevAmAM Ave che. sUtra to upAdhirUpa hovAthI chUTI jAya che. jJAti-jANakArI ja bAkI rahI jAya che. te kSati kevaLajJAnInI ane zrutajJAnI nI AtmAnA samyaka anubhavamAM samAna ja hoya che. vAstavamAM jJAnano zrata-upAdhirUpa bheda nathI. syAdvAdarUpa zrutajJAna ane kevaLajJAna bannemAM sarva tattaprakAzanamAM sAkSAt -asAkSAno pratyakSa-parokSano bheda che. jIvAjIvAdi tattvone yathArtharUpe jANavAmAM koI aMtara nathI. (9) bhAvazruta dvArA aMtara AtmAne jANe e to paramArtha zrutakevaLI che. paraMtu jJAnanI paryAya bIjuM badhuM jANe, sarva zruta jANe, bAra aMga jANe, cha dravya ane temanA (10) sarvajJa bhagavAnanA zrImukhethI nIkaLelI vANI(samasta baMdazAMga) nA jANanArA gaNadharadeva Adi zrutakevaLI che. (11) aMdaranA bhAvajJAnamAM pUrA, sarva artha sahita Agamane jANanArA (12) je mRtathI kevaLa zuddha AtmAne jANe che te zrutakevaLI che te to paramArtha che. prathama zrutathI eTale bhAva mRtathI ke je bhAvazruta rAga vinAnuM nimitta vinAnuM, mananA saMbaMdha vinAnuM che tenAthI kevaLa akhaMDa eka zuddha AtmAne jANe te zrutakevaLI che e to paramArtha che, nizcaya che. yathArtha che. ane je sarva zrutajJAnane jANe che te zrutakevaLI che. - te vyavahAra che. sarva zrutajJAnane jANe eTale para padArthanuM badhuM jJAna potAnI paryAyamAM jANe te zrutakevaLI che. e vyavahAra che. bhAvakRtathI je pratyakSa eka zudhdhAtmAne jANe te zrutakevaLI e nizcaya ane je sarvazrutajJAnane jANe te zrutakevaLI e vyavahAra che. A to janma maraNa maTADavAnI, bhavanAM aMtanI vAta che. je jJAnanI paryAyamAM bIjuM badhuM jaNAyuM e jJAna paryAya zeyanI che ke AtmAnI ? e jJAna zeyanuM nathI paNa e jJAna AtmA sAthe saMbaMdha dharAve che. eTale sarvane jANanAruM e pAna AtmA ja che. Ama jJAna te AtmA ema bheda paDato hovAthI vyavahAra che. (13) cauda pUrva ane bAra aMga AgamonA dharanAra te zrutakevaLI. (14) aMdaranA bhAvajJAnamAM pUrA, sarva artha sahita Agamane jANanAra. (15) zrata eTale anAdi anaMta pravAharUpa AgAma-zrutakevaLI eTale sarvajJa bhagavAnanA zrImukhethI nIkaLelI vANI (samasta dvAdazAMga)nA jANanArA. gaNadharadeva Adi zrutakevaLI che. (16) sakaLa dravyakRtanA dharanArA, cauda pUrva ane bAra aMganA dharanArA evA zrutakevaLIo. (17) sakaLa dravyazrutanA dharanArA, cauda pUrva ane bAra aMganA dharanArA evA zrutakevaLIo. zratagataro mohano abhAva karI svarUpamAM sAvadhAna raho, nitya svAdhyAya karo. thatAna :zruta eTale sUtra ane sUtra eTale bhagavAna ahaMta. sarva svayaM jANIne upadezeluM, cAtkAra jenuM cihna che evuM. paudgalika zabdabrahma. jenI zakti (zabdabrahmane jANanArI jANanakriyA) te jJAna che. zruta (sUtra) to tenuM (jJAnanuM) kAraNa hovAthI jJAna tarIke upacArathI ja kahevAya che. (jema annane prANa kahevAya che tema) Ama hovAthI ama phalita thAya che ke "sUtranI kSati' te zrutajJAna che. have jo sUtra to upAdhi hovAthI teno Adara na karavAmAM Ave to "kSatija bAkI kahe che. (sUtranI zakti kahIe chIe tyAM nizcayathI kSati kAMI paudgalika sUtranI nathI, AtmAnI che, sUtra jJatinA svarUpabhUta
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathI, vadhArAnI vastu, arthAupAdhi che, kAraNa ke sUtra na hoya tyAM paNa jJapti to hoya che. mATe jo sUtrane na gaNIe to jJati ja bAkI rahe che, ane te (jJami) kevaLIne ane zrutakevaLIne Atma anubhavamAM tulya ja che. mATe jJAnamAM zrutanI upAdhikRta bheda nathI. (2) matijJAna dvArA jANavAmAM Avela padArthane vizeSa rUpathI jANavo te zrutajJAna che. (3) sUtranI kSati (jJAna) e zrutajJAna . zruta= sUtra (4) matijJAnavaDe je arthane jAyo hoya tenA saMbaMdhathI anya arthane je vaDe jANIe te zrutajJAna che. e zrutajJAna be prakAranuM che- akSarAtmaka tathA anekSarAtmaka tyAM jema "ghaTa" e be akSara sAMLyA yA dIThA te to matijJAna thayuM. kave tenA saMbaMdhathI ghaTa padArthanuM jANavuM thayuM te zrutajJAna che. e pramANe anyapaNa jANavuM. e to akSarAtmaka zrutajJAna che. vaLI jema sparza vaDe ThaMDakanuM jAvuM thayuM te to matijJAna ane tenA saMbaMdhathI "A hitakArI nathI, ahIMthI cAlyA javuM' ItyAdirUpa jJAna thayuM te anakSarAtmaka zrutajJAna che. e pramANe anya paNa samajavuM, have ekenidrayAdika asaMjJI jIvone to anakSarAtmaka ja zratajJAna paNa aneka prakArathI parAdhIna je matijJAna tene AdhIna hoya che. vA anya aneka kAraNone AdhIna hoya che tethI mahA parAdhIna jANavuM. (5) matijJAnamAMthI jANelA padArthanA saMbaMdhathI anya padArthane jANavAvALA jJAnane zrutajJAna kahe che. (6) AtmAnI zuddha anubhUtirUpa zrutajJAnane bhAvazrutajJAna kahe che. (7) AtmAne parokSapaNe pUrNa joyo evuM zrutajJAna che. (8) jJAnI puruSanA vacano (9) mukhya evA jJAnInAM vacano (10) zrutajJAnanA AvaraNanA kSayopazamathI ane mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane apUrNapaNe aMze jANe che te zrutajJAna che. (11) AtmA kharekhara anaMta-sarva AtmapradezomAM vyApaka, vizuddha jJAna sAmAnya svarUpa che, te AtmA kharekhara anAdi jJAnAvaraNa karmathI AcchAdita pradezovALo vartato thako zrutajJAnanA AvaraNanA kSayopazamathI ane mananA avalaMbanathI mUrtaamUrta dravyane vikaLapaNe vizeSataH avabodhe che te zrutajJAna che. 931 je ja pUrvokata AtmA zrutajJAnAvaraNano kSayopazama hotAM mUrti -amUrta vastune parokSarUpe je jANe che tene jJAnIo zrutajJAna kahe che. je labdhirUpa ane bhAvanArUpa che temaja upayogarUpa ane navarUpa che. upayoga zabdathI ahIM vastune grahanAruM pramANa samajavuM arthAAkhI vastune jANanAruM jJAna samajavuM ane "naya' zabdathI vastunA (guNaparyAyarU5) eka dezane grahanAro evo jJAtAno abhiprAya samajavo. (ahIM ema tAtparya grahaNa karavuM ke vizuddha jJAnadarzana jeno svabhAva che evo zuddha AtmatattvanAM sabhyazraddhAna-jJAna-anucaraNarUpa abheda ratnatrayAtmaka je bhAvazruta te ja upAdeyabhUta paramAtmatattvanuM sAdhaka hovAthI nizcayathI upAdeya che paraMtu tenA sAdhanabhUta bahiraMga zrutajJAna to vyavahArathI upAdeya che.) (12) nizcayanaye akhaMDa-eka vizuddha jJAnamaya evo A AtmA che, zruta jJAnAvaraNano kSayopazama hatAM , mUrta-amUrta vastune parokSarUpe je jANe che tene jJAnIo zratajJAna kahe che. te labdhirUpa ane bhAvanArUpa che temaja upayogarU5 ane nayarUpa che. 'upayoga zabdathI ahIM vastune grahanAruM pramANa samajavuM arthAt AkhI vastune jANanAruM jJAna samajavuM ane naya zabdathI vastunA (guNaparyAyarU5)eka dezane grahanAro evo jJAtAno abhiprAya samajavo. (ahIM ema tAtparya grahaNa karavuM ke vizuddhajJAnadarzana jeno svabhAva che evA zuddha AtmatattvanA sabhyazraddhAna-jJAna-anucaraNarUpa abhedaratnatrayAtmaka je bhAvakRta te ja upAdezabhUta paramAtmatattvanuM sAdhaka hovAthI nizcayathI upAdeya che paraMtu tenA sAdhanabhUta bahiraMga zrutajJAna to vyavahArathI upAdeya che. (13) zrutajJAnAvaraNano kSayopazama hotAM; mUrta-amUrta vastune parokSarUpe je jANe che tene jJAnIo zrutajJAna kahe che. te labdhirUpa ane bhAvanArUpa che tema ja upayogarUpa ane nayarUpa che. upayoga zabdathI ahIM vastune grahanAruM pramANa samajavuM arthAta AkhI vastune jANanAruM jJAna samajavuM ane naya zabdathI vastunA (guNaparyAyarU5) eka dezane grahanAro evo jJAtAno abhiprAya samajavo. (14) matijJAna dvArA jANavAmAM AvelA padArthane
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSarUpe jANavo te zrutajJAna che. (15) zrutajJAnanA traNa prakAra che. (*). saMpUrNa parokSa, (9) aMze parokSa ane (9) parokSa bilakula nahi paNa pratyakSa. (1) zabdarUpa zrutajJAna che te parokSa ja che. tema ja dUra evAM varga narakAdi bAhya viSayonuM jJAna karAvavAvALuM vikalparUpa je jJAna che. te paNa parokSa ja che. AvyaMtaramAM sukha-duHkhanA vikalparUpa je jJAna thAya che che, athavA huM anaMta jJAnAdipa chuM evuM je jJAna te ISata-parokSa che. je nizcaya bhAvakRtajJAna che te zuddhAtmAnI sanmukha ISata. kicita hovAthI sukhasaMpini(jJAna) svarUpa che. te jJAna jo ke potAne jANe che to paNa Indriyo tathA manathI thatA vikalponA samUhathI rahita hovAnA kAraNe nirvikalpa che. abhedanaye tene AtmajJAna zabdathI oLakhavAmAM Ave che. jo ke te kevaLajJAnanI apekSAe parokSa che topaNa chaThThA sthAne kSAyika jJAnanI prApti na hovAthI kSayopathamika hovA chatAM tene pratyakSa kahevAmAM Ave che. (16) zrutajJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela ane atidhi3ya mananA AvalaMbana sahayogathI yukata je jJAna koIka mUrta-amUrta dravyane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che tene zrutajJAna kahe che. (17) arUpI AtmAnI zrutajJAna paryAya che. eTale ke matijJAna pachI vizeSa tarka uThe te zrutajJAna che. (18) zrutajJAnAvaraNa karmanA kSayapasamathI unna thayela ane atindriya mananA avalaMbanana-sahayogathI yukata je jJAna dvArA koIka mUrta-amUrta dravyane vizeSarUpe jAmavAmAM Ave che tene zrutajJAna kahe che. (19) vikalpa nahi, zabda nahi paNa bhAvazruta jJAnano aMtara upayoga eTale jJAnano nirmaLa aMtara ekAgratAno vyApAra. (20) prathama to zruta eTale sUtra, ane sUtra eTale bhagavAna ahaMta-sarvatre svayaM jANIne upadezeluM cAtkAra jenuM cinha che evuM, paulika zabdabrahma, tenI kSati(zabdabrahmane jANanArI jANanakriyA, te jJAna che, zruta(sUtra) to tenuM (jJAnanuM) kAraNa hovAthI jJAna tarIke upacArathI ja kahevAya che. jema annane prANa kahevAya che tema, Ama hovAthI ema phalita thAya che ke sUtranI nnati ke zrutajJAna che have jo sUtra to upAdhi hovAthI teno Adara na karavAmAM Ave to kSati ja bAkI rahe che. (sUtranI jJapti kahIe chIe tyAM nizcayathI kSati kAMI paudagalika sUtranI nathI, AtmAnI che, sUtra jJatinA svarUpabhUta nathI, vadhArAnI vastu arthAupAdhi che, kAraNa ke sUtra na hoya tyAM jJapti to hoya che. mATe jo sUtrane na gaNIe to jJati ja bAkI rahe che.) ane te kSati kevaLIne ane zrutakevaLIne Atma-anubhavamAM tulya ja che. mATe jJAnamAM zrata-upAdhikRta bheda nathI. (21) bhAvajJAna (22) sarvajJa bhagavAne kaheluM zrutajJAna asti-nAsti dvArA vastusvabhAvane siddha kare che. ane kAnta svarUpa vastune svapaNe che ane parapaNa nathI. ema je vastune svataMtra siddha kare che te zrutajJAna che. para vastune choDavAnuM kahe athavA para uparanA rAgane ghaTADavAnuM kahe- e kAMI bhagavAnane kahelA zrutajJAnanuM lakSaNa nathI. eka vastu potApaNe che. ane te vastu anaMta para dravyathI chUTI che. Ama asti-nAstirUpa paraspara viruddha be zakitao prakAzIne vastusvarUpane je banAve che ane kAnta che. ane te ja zrutajJAna nuM lakSaNa che. vastu svapaNe che ane parapaNe nathIAmAM vastu kAyama siddha karI. eka vastumAM che ane nathI evI be paraspara viruddha be zakitao judI judI apekSAthI prakAzIne vastunuM parathI bhinna svarUpa je batAve te zrutajJAna che. AtmA sarva padravyothI judI vastu che ema prathama zrutajJAnathI nakakI karavuM joIe. (23) anAdi anaMta pravAharUpa AgamorUpI jJAna. zratAnanI buddhi aneka prakAranA navapakSanA avalaMbanathI aneka prakAranA kilpothI AkuLatA utpanna thAya evI zruta jJAnanI buddhi. thatAnI ane kevaLajJAnI zrutajJAnIne adhUruM jJAna che ane kevaLajJAnIne samasta jJAna UghaDI gayuM che eTalo phera che.
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrutazAnopayoga zrutajJAnopayoga anekAntAtmaka che. sarva dravyonA je aneka dharmo temAM vyApanArA (arthAt temane jANanAra) aneka dharmo bhAvazrutajJAnamAM che. AthI (ema kahyuM ke) AgamarUpa cakSuvALAone kAMIpaNa adazya nathI. zrutapramANa sAcA jJAna (2) je jJAnanI paryAya dravya-guNa-paryAya badhAne jANe te zrutajJAnapramANa kahevAya. e pramANano eka bhAga zuddhanaya che, je trikALI zuddha dhruva AtmAne jue che. jeno bIjo bhAga vyavahAranaya che. je vartamAna paryAya, ragAdIne jANe che. je dhruva, nityAnaMda jJAyakabhAva tene jonAra zrutajJAnanA aMzane zuddhanaya kahe che. e naya ekalA zuddha trikALIne jue che tethI zuddhanaya kahevAya che. have zrutapramANa che te parokSa pramANa che. emAM AtmA pratyakSa na dekhAya. jemakevaLajJAnamAM AtmA pratyakSa jaNAya ema zrutajJAnamAM pratyakSa na jaNAya. zrutajJAna parokSa pramANa che kAraNa ke tyAM vastune sarvajJanA AgamanA vacanathI jANI che. vastu je che te bhagavAna AtmA e to arUpI che, temAM rUpa, rasa, gaMdha,varNa nathI. te to anaMta guNonA piMDa caitanyaghana arUpI che. e vastune sarvajJanA AgamanA vacanathI jANI che, eTale AgamanA vacanothI AtmA pUrNa zuddha vastu jANaI ce. tyAM Agama kone kehevuM? ke je trikALI AtmA AnaMdano nAtha prabhu pragaTa sarvajJadazAne prApta che enI je OMkAra divyadhvani nIkaLI tene Agama kahe che. ajJAnIe kahelAM hoya te Agama nahIM. sarvajJAnI vANIne zAstra athavA paramAgama kahevAya che. vastu pratyakSa joIne jANelI nathI paraMtu sarvajJanA AgamathI jANI che ke A jJAyaka pUrNa che te A che. zrutajJAna parokSa kema che te siddha kare che. sarvajJanA AgamathI lakSamAM AvyuM ke vastu akhaMDa AnaMdarUpa pUrNa caitanyarUpa che. guru paNa sarvajJanI vANI anusAra zAstra kahe che. (3) sAcA jJAna zrutazani zrutajJAnamAM traNa prakAra che (1) saMpUrNa parokSa, (2) aMze parokSa ane (3) parokSa bilakula nahi paNa pratyakSa. (1) zabdarUpa zrutajJAna che te parokSa ja che, temaja dUra evAM svarga-narakAdi bAhya viSayonuM jJAna karAvavAvALuM vikalparUpa je jJAna che te paNa parokSa che. 933 (2) ApyaMtaramAM sukha-duHkhanA vikalparUpa je jJAna thAya che te, athavA "huM anaMta jJAnAdirUpa chuM' evuM je jJAna che te ISa-parokSa che. (ISat =kiMcita) (3) je nizcaya bhAvazruta jJAna che te zuddhAtmAnI sanmukha hovAthI sukhasaMvitti (jJAna) svarUpa che. je jJAna jo ke potAne jANe che topaNa Indriyo tathA manathI utpanna thatA vikalponA samUhathI rahita hovAnA kAraNe nirvikalpa che, (abhedanaya) tene 'AtmajJAna'" zabdathI oLakhavAmAM Ave che. te jo ke kevaLa jJAnanI apekSAe parokSa che to paNa chaThThAsthAne zrAyika jJAnanI prApti na hovAthI, kSAyopamika hovA chatAM tene 'pratyakSa' kahevAmAM Ave che. zrutaskaMdha :AgamavANIno jaththo-khaMDa zrutasamudra HzrutajJAnano dariyo, tIrthaMkaranI vANIno samudra, Agama zAstra. zruti vItarAganA zrImukhe zravaNa thaIne pariNAma pAmavuM te. (2) jinavANI bhagavAnanI vANI; zAstra (3) bhagavAnanI vANI, zAstra (4) jinavANI, tIrthakaranI vANI, zAstra. zrotAnuM paNa jo tuM jinamatamAM pevarte che to vyavahAra ane nizcayane na choDa. jo nizcayano pakSapAtI thaI vyavahArane choDIza to ratnatrayasvarUpa dharma tIrthano abhAva thaze. ane jo vyavahArano pakSapAtI thaI inazcayane choDIza to zuddha tattvasvarUpano anubhava nahi thAya. tethI pahelAM vyavahAra-nizcayane barAbara jANI pachI yathAyogyapaNe ene aMgIkAra karavA pakSapAtI na thavuM e ja uttama zrotAnuM lakSaNa che. prazna :- je nizcaya-vyavahAranA jANapaNArUpa guNa vakatAno kahyo hato te ja zrotAno kahyo temAM vizeSa zuM AvyuM ? uttara H- je guNa vakatAmAM adhikapaNe hoya te ja zrotAmAM hInatApaNe -thADo aMze hoya che. e rIte vakatA ane zrotAnuM varNana karyuM.
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ zleSa :bheTavuM e, AliMgavuM e, vaLagI paDavuM e, coTIM paDavuM e. (2) be artha hovA e (3) bheTavuM e, AliMgavuM e, vaLagI paDavuM e. (4) sArA raMga athavA akSaravALI zleSama :kapha, lIMTa, seDo. zlAdhya :prazaMsApAtra thliTa :vaLagavuM, coTavuM, (karmarajathI vaLagelo, raMgavaDe raMgAyelo) zveta-nIla :gaMgAnuM pANI zveta hoya che ane jamanAnuM pANI nIla (vAdaLI) hoya che. caitya :zveta karAvA yogya, sapheda karavA yogya (2) zveta karanArI zvetAmbara mata kuMdakuMdAcAryanA samayathI ekasovarSa pahelAM zvetAbaramata nIkaLI cUkelo. digaMbara sanAtana matamAMthI judA paDI navo zvetAMbaramata zarU karelo. zvAsocchavAsaprANa :nIce tathA UMce javuM te jenuM svarUpa che evo vAyu (zvAsa) te zvAsocchvAsa che. caitya :zveta karAvavA yogya, sapheda karAvavA yogya. zvAsa lohInI gatipramANa samaya, ke je eka miniTamAM 80 vakhatathI thoDA aMza ochI cAle che. Tkarma devapUjA, sadagurunI upAsanA, svAdhyAya, saMyama, tapa ane dAna A cha gRhasthonAM nityakarma che. SaTkAraka jaDanI paryAya hoya ke cetananI paryAya hoya, darekanI paryAyamAM SaTkAraka che. SaTkAraka eTale zuM ? (1) kartA, je svataMtratAthI potAnA pariNAma kare te kartA che. (2) (3) karma(kArya) kartA je pariNAmane prApta kare che te pariNAma tenuM karma che. karaNa, te pariNAmanA sAdhakatama arthAtutkRSTa sAdhanane karaNa kahe che. (4) saMpradAnaH karma (pariNAmanuM kArya) jene devAmAM Ave athavA jene mATe karavAmAM Ave che tene saMpradAna kahe che. (2) jema ke 934 (5) apAdAna : jemAMthI karma karavAmAM Ave che te dhruva vastune apAdAna kahevAmAM Ave che. (6) adhikaraNa : jemAM athavA jenA AdhAre karma karavAmAM Ave che tene adhikaraNa kahe che. sarva dravyonI pratyeka paryAyamAM A chae kAraka ekasAthe varte che tethI AtmA ane pudgala zuddha dazAmAM ke azuddha dazAmAM svayaM ja chae kArakarUpa pariNamana kare che ane anya koI kArako (kAraNo) nI apekSA rAkhatA nathI. (paMTAstikAya gAthA-62 saM.TIkA) (1) kartApaNuM, (2) karaNapaNuM, (3) karmapaNuM, (4) apAdAnapaNuM, (5) saMpradAnapaNuM, (6) adhikaraNapaNuM pudgala svataMtrapaNe dravyakarmane karatuM hovAthI pudgala pote ja kartA che, (2) pote dravyakarmarUpe pariNamavAnI zakitavALuM hovAthI pudgalapote ja karaNa che, (1) (3) dravyakarmane prApta karatuM- pahoMcatu hovAthI dravyakarma karma che athavA dravyakarmathI pote abhinna hovAthI pudgala pote ja karma (kArya) che, (4) potAnamAMthI pUrva pariNAmano vyaya karIne dravyakarmarUpa pariNAma karatuM hovAthI ane pudgaladravyarUpe dhruva rahetuM hovAthI pudgala pote ja apAdAna che, (5) potAne dravyakarmarUpa pariNAma detuM hovAthI pudgala pote ja saMpradAna che,
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ .. . e (6) potAnAmAM arthAt potAnA AdhAre dravyakarma karatuM hovAthI pudgala pote ja adhikaraNa che. e ja pramANe (1) jIva svataMtrapaNe jIvabhAvane karato hovAthI jIva pote ja kartA che, (2) pote jIvabhAvarUpe pariNamavAnI zakitavALo hovAthI jIva pote ja karaNa che. jIvabhAvane prApta karato pahoMcatuM hovAthI jIvabhAva karma che, athavA jIvabhAvathI pote abhinna hovAthI jIva pote ja karma che, potAnAmAMthI pUrvabhAvano vyaya karIne(navIna) jIvabhAva karato hovAthI ane jIvadravyarUpe dhruva raheto hovAthI jIva pote ja apAdAna che, (5) potAne jIvabhAva deto hovAthI jIva pote ja saMpradAna che, (6) potAnAmAM arthAt potAnA AdhAre jIvabhAva karato hovAthI jIva pote ja adhikaraNa che. thakArako kartA, karma, karaNa, saMpradAna, apAdAna ane adhikAraNa e che kArako che. rAga-dveSano huM kartA rahyo nathI, rAga-dveSa mArAM kAma rahyA nathI, rAgadveSanuM huM sAdhana nathI, rAga-dveSa meM rAkhyA nathI , rAga-dveSa mArAmAMthI thayA nathI ane rAga-dveSa te mArA AdAre rahyA nathI. dharmI jJAnI jIva vicAre che ke mArA svabhAvamAM A ca prakAro che Da nahi. mArA AdhAre A rAga-dveSa thayA hoya tema paNa kALamAM che ja nahi. (2) kartA, karma,karaNa, saMpradAna, apAdAna, ane adhikaraNa e che kArakonAM nAma che. je saMvataMtrapaNe(svAdhInapaNe) kare te kartA, kartA jene pahoMce-prApta kare te karma,sAdhakatama arthAt utkRSTa sAdhana te karaNa, karma jene devAmAM Ave athavA jenA mATe karavAmAM Ave te saMpradAna, jemAMthI karma karavAmAM Ave evI dhruva vastu te apAdAna, jemAM arthAt jene AdhAre karma karavAmAM Ave te adhikaraNa. 935 A che kArako vyavahAra ane nizcaya ema be prakAranAM che. jayAM paranA nimittathI kAryanI siddhi kahevAmAM Ave tyAM vyavahAra karAko che ane jayAM potAnA ja upAdAna kAraNathI kAryanI siddhi kahevAmAM Ave tyAM nizcaya kArako che. pakhaMDaAgama sarvajJanI vANI anusAra puSpadaMta, bhUtabali Adi AcAryoe pakhaMDa Agama lakhela che. jemAM pheraphAra karavo yogya nathI. lahiyAthI lakhavAmAM phera thayo hoya to sudhAravuM paNa prayojanabhUta vAtamAM koI AcAryanI bhUla nathI. uddhavya samavAyAtmakapaNuM: SaTapada : pada (1) AtmA che. AtmA nitya che. (3) AtmA potAnA karmano kartA che. te karmano bhokatA che, (5) tethI mokSa che, (6) ane te mokSano upAya sadharma che. A cha pada che te ja cha darzana che. 29gaNa : (1) astitva, (2) vastRtva, (3) dravyatva, (4) prameyatva, (5) agurulaghutva ane (6) pradeza7. thapada cha pada (AtmA che. je AtmA nitya che, te AtmA potAnA karmano kartA che, te karmano bhokatA che, tethI mokSa thAya che ane te mokSano upAya evo sadharma che.) (2) cha sthAnaka, chapada ane vicAra karavAthI darzana paNa te ja (4)
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ thasthAna patita SaTrasthAnomAM paDatI-SaTrasthAnomAM samAveza pAmatI. (2) che. sthAnomAM samAveza pAmatI thasthAna vRddhi : (1) anaMtaguNa vRddhi, (2) asaMkhyaguNa vRdhdhi, (3) saMkhyAtaguNa vRddhi, anaMtabhAga vRddhi, (5) asaMkhyabhAga vRddhi ane (6) saMkhyAta bhAga vRddhi thasthAnapatita vRddhihAni cha sthAnomAM samAvaza pAmatI vRdhdhihAni, SaNa vRddhihAnI, (agurulaghutva svabhAvanA anaMta aMzomAM svabhAvathI ja samaye samaye paNa vRddhihAni thayA kare che.) thasthAna hAni: (1) anaMtaguNa hAni asaMkhyaguNa hAni saMkhyAtaguNa hAni, anaMtabhAga hAni, (5) asaMkhyabhAga hAni ane (6) saMkhyAta bhAga hAni thadarzana vedAMta, sAMkhya, yoga, baudhdha, jaina, pArvAka Adi padRrzana che. Aka= nAstika darzana sajja zarIra sahita (2) kala eTale zarIra sahita che te arihaMta bhagavAna. sA paramAtmA samyagdarzana vinA kadI dharmanI zarUAta nathI nathI, jene nizcaya samyagdarzana nathI te jIva bahirAtmA che. paramAtmA be prakAre che : sakala ane nikala. (1) zrI arihaMta paramAtmA sakala (zarIra sahita) paramAtmA che. siddha paramAtmA te nikala (zarIra rahita-azarIrI) paramAtmA che. teo banne sarvajJa hovAthI loka ane aloka sahita, sarva padArthonuM trikALavartI saMpUrNa svarUpa eka samayamAM yugapa(eka sAthe) jANanArA-dekhanAra, sarvanA jJAtA-duSTA che. te uparathI nakakI thAya che ke - jema sarvajJanuM jJAna aparimita ane vyavasthita che tema tenA jJAnanA joyo-sarva dravyo -chae dravyonI traNa kALanI kramabaddha paryAyo nizcita-vyavasthita che. ane koI paryAya ADI avaLI thatI nathI, ema samyagdaSTi jIva mAne che, tathA evI mAnyatA (nirNaya) jene na hoya tene sva-pare padArthano nizcaya na hovAthI zubha zubha vikAra ane paradravya sAthe kartA buddhi, ekatAbuddhi hoya ja che. tethI te jIva bahirAtmA ja hoya che. sakala paramArthika pratyA kevaLajJAnane, saphaLa paramArthika pratyakSa kahe che. sakalapratyakSa :saMpUrNa pratyakSa. sUkAta :5-mahAvrata, 5-samiti, 6. Avazyaka, 5 Indriya, 7 keza loca, asnAna, bhUmizayana, aMdatadhovana, UbhA UbhA bhojana, dinamAM eka vakhata AhArapANI tathA nagnatA vagerenuM pAlana te vyavahArathI sakalavrata che; ane ratnatrayanI ekatArUpa AtmasvabhAvamAM sthira thavuM te nizcayathI sakalavrata (3) zakAtI (sakalavratanA dhAraka) ratnatrayanI ekatArUpa svabhAvamAM sthira rahenAra mahAvratanA dhAraka digambaramuni te nizcayathI sakalavratI che. sakaLa :akhaMDa, paripUrNa (2) AkhuM; samasta; niravazeSa(AtmA koi kALane bAkI rAkhyA vinA AkhAya traNe kALa dhruva rahetuM hoya evuM dravya che.) (3) samasta (4) AkhuM; samasta; niravazeSa; (AtmA koi kALane bAkI rAkhyA vinA AkhAya traNe kALe dhruva rahetuM evuM dravya che.) (5) akhaMDa; paripUrNa (6) AkhuM; badhuM; saghaLuM; tamAma. sakaLa zAnI :sarvajJa AtmA.
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ saphaLa padAthoMnA samUhAtmaka pravacananA sArabhUta che. pravacana sakaLa padArthonA samUhanuM pratipAdana kare che tethI tene sakaLa padArthono samUhAtmaka kahyuM che. nija zudhdhAtmA pravacananA sArabhUta che, kAraNa ke pravacana je sarva padArtha samUhanuM pratipAdana kare che temAM eka nijAtmapadArtha ja potAne dhruva che, bIjo koi padArtho potAne dhruva nathI.) sakaLa padArthonA samuhAtmaka pravacananA sArabhUta pravacana sakaLa padArthonA samUhanuM pratipAdana kare che. tethI te sakaLa padArthonA samUhAtmaka kahyuM che. (nija zuddhAtmA pravacananA sArabhUta che, kAraNake pravacana je sarva padArtha samUhanuM pratipAdana kare che temAM eka nijAtmapadArtha ja potAne dhruva che, bIjo koI padArtha potAne dhruva nathI.) sakaLa mohanIyatA viSAthI bhedanI bhAvanAnA utkRSTapaNA vaDe samasta mohanIya karmanA udayathI bhinnapaNAnI utkRSTa bhAvanA vaDe sakaLa vimaLa :sarvathA nirmaLa. sakaLazAnI sarvajJa sarNa satapuruSo sakAma :AtmAnI bhAvanA rahita zakAma nirjarA samakirtane puraSArtha pUrvaka tapa vagere dvArA je nirjarA thAya che te sakAma nirjarA che. tenA paNa jJAnI jJAtA che. kartA nathI rAga thAya tene ya jJAnI jANe, kare nahi; ane rAga TaLe tene ya jJAnI jANa paNa kare nahi. ahA! jJAtA svabhAve pariNamelA jJAnI-dhamI jIvanI aMtaradazA adbhuta alaukika hoya che. (2) udayakALa prApta thayA pahelA je karmo AtmAnA puruSArthanA kAraNe AtmAthI judAM thai gayAM te savipAka nirjarA che. tene sakAma nirjarA paNa kahevAya che. (3) jemAM phaLanI IcchA hoya tevI nirjarA. sakAma akAma nirjarA sakAma akAma nirjarA A be prakAranI nirjarAne paNa jJAnI jANe che. dharmajIva jJAtA daSTA svabhAve pariName che tene roja dasa vAge bhojana levAno samaya hoya paNa prasaMgavaza koIvAra moDuM thAya ne bapore be vAge bhojana levAnuM bane to tyAM te AkuLa vyAkuLa thato nathI paNa | 937 samabhAvathI sahana kare che tyAre je nirjarA thAya che te akAma nirjarA che. ajJAnIne paNa akAma nirjarA thatI hoya che paNa samabhAvapUrvaka hotI nathI. ahIM kahe che jJAnI tene je akAma nirjarA thAya che tene jANe che, kare che ema nahi. vaLI samakitIne purUSArthapUrvaka tapa vagere dvArA je nirjarA thAya che te sakAma nirjarA che tenA paNa jJAnI jJAtA che, kartA nathI. rAga thAya te neya jJAnI jANe, kare nahi ane rAga TALe teneya jJAnI jANe, paNa kare nahi. jJAtAsvabhAve pariNamelA jJAnI dharmI jIvanI aMtaradazA adbhUta alaukika hoya che. sacina : jenI pAse kAMI paNa (parigraha) hoya evuM sAyitA-ayitA :muktadazAmAM-sidhdha dazAmAM potAnA guNanuM AnaMdanuM AnaMdAvasthAmAM ja palaTavuM te sakriyatA che. te svabhAvano anubhava te ja sakriyatA che; e ja samaye nitya vastu svabhAve TakavAnI apekSAe akriya che. ane avasthA palaTavAnI draSTie sakriya che. sahiya-nizyipaNuM jIvone sakriyapaNAnuM bahiraMga sAdhana karma-nokarmanA saMcayarUpa pudagalo che. tethI jIvo pulakaraNavALA che. tenA abhAvane lIdhe (pudagalakaraNanA abhAvane lIdhe) sidhdhone niSkriyapaNuM che. (arthAta sidhdhone karma-nokarmanA saMcayarUpa pugalono abhAva hovAthI te niSkriya che.) pudgalone sakriyapaNAnuM bahiraMga sAdhana pariNAma nipAdaka (arthAta pariNAma nIpajavAmAM nimittabhUta (bahiraMga sAdhanarU5) kALa che; tethI pudagalo kALakaraNavALA che. karmAdikanI mAphaka (arthAt jema karma-nokarma pudgalono abhAva thAya che tema) kALano abhAva hoto nathI; tethI sidhdhonI mAphaka (arthAt jema sidhdhone niSkriyapaNuM hoya che tema) pudgalone niSkriyapaNuM hotuM nathI. sagaDa :page; pagalAM; keDo; mArga; sara-samAcAra; khabara (bAtamI); pato. saghaLoya :kAMipaNa rAdha :satvare
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ sacara haranAruM; pharanAruM; jaMgama sacarAcara :cetana ane jaDa, DhaMgama ane sthAvara (2) cAlatA ane sthira. dravyaguNa ane paryAya. matalaba vastu, eno bhAva ane enI dazA-avasthAe traNethI kahevAmAM AvatA samayane (samasta dravyone) jANavA dekhavAmAM samartha evA sakaLa vimaLa (sarvathA nirmaLa) kevaLadarzanathI bhagavAna saMyukata che. saccidAnaMda :sat + cit + AnaMda = zAzvata jJAnane AnaMda. zAzvata jJAnane AnaMdamaya AtmAnuM rUpa che. (2) sat = trikALa hovApaNuM, cit = jJAna, AnaMda = svarUpa ramaNatA-sthiratA. saccidAnaMda svarUpa :sata nAma trikALa, citta nAma caitanya ane AnaMda svarUpa bhagavAna AtmA che. AvA AtmAne je aMtaraMgamAM sparzIne jANe che tene AnaMda thAya che, sukha thAya che. sta eTale zAzvata jJAna ane AnaMda svarUpa paripUrNa vastu. AvA satanI jene draSTi thai te samyadraSTi jIva che. saccidAnaMda-sata :trikALa hovApaNuM, cida-jJAna, AnaMda-svarUpa, ramaNatAsthiratA. e ekasAthe rahelA guNane judA judA bheda pADIne kahevA, te vyavahAra che. traNa khAnAmAM traNa guNanA judA judA bhAgalA nathI. jema eka khAnAmAM dhANA, bIjAmAM jIrU ane trIjAmAM haLadara judA che, tema AtmAmAM zraddhA, jJAna, sthiratA e traNa judA judA nathI. chatAM bheda pADIne kahevuM, te vyavahAra che, traNenuM ekarUpa te AtmAnuM svarUpa che, te nizcaya che. sajala pANI sahita. sajaLa megha HpANI bhareluM vAdaLuM. sajjana sat + jana. jhAya stuti vagerethI bharelo stotranA rUpano jUnI gujarAtIno eka jaina sAhitya prakAra. sajAtIya ane vijAtIya sajAtIya kahetAM potAthI bhinna bIjA AtmAo ane vijAtIya kahetAM potAthI bhinna pudgalAdi dravyo jIvana :caitanyavALuM; jAgrataH jIvatuM;sacetana 938 sajIvana thAya pharathI jIvaMta thAya. sajIvana mUrti :cAra ghanaghAtI karmathI rahita pUrNa jJAnI (jinezvara bhagavaMta) (2) AtmAjJAnI; sadgurU; pratyakSa jJAnI; sAkSAt cetana mUrti; yogI satpurUSa; satsvarUpano yoga pAmela pragaTa yogI. sajoda :aMkalezvaranI bAjumAM sajoda gAma che tyAM pU. kAnajI svAmI gayA hatA. bahu jUnuM gAma che. bhagavAnanI pratimA bahu jUnI che. AsapAsa nadInA kAMThe hajAro tADapatronAM jhADa che. tyAM jovA gayA hatA. agAu munio tyAM rahetA ane jhADa parathI kharI paDelA tADapatramAM lakhatA ane tyAM mUkI detA. koI gRhasthane khabara hoya ke munirAja tADapatra para lakhe che to te lakhelAM tADapatro paDyAM hoya te upADI letAM- A rIte saMgraha thaIne zAstra banyAM che. saDakA sabaDakA (2) ubharA AvavA. (3) sabaDako; AMgaLAthI pravAhI padArtha moMmAM letAM thato avAja; jorathI vAyuM khecAtAM nAkamAM thato avAja. (4) sabaDako jorathI vAyu kheMcatAM nAkamAM thato avAja, hatheLInA tarjanI sivAyanA AMgaLA bhegAthI, pravAhI khorAka momAM avAja sAthe cusavo e. (5) sabaDako =AMgaLAthI pravAhI padArtha moMmAM leto thato avAja. sata hayAta; hayAtIvALo; astitvavALo (2) A AtmA te vastu che te dravya, guNa, paryAya ema traNe maLIne svayaM sata che. anaMtaguNano piMDa te dravya, guNa eTale zakti ane paryAya kahetAM avasthA. A traNe thaine satanuM pUrNa pa che. bIjI rIte kahIe to utpAda-vyaya-dhrauvyayukatamRta. temAM utpAda-vyaya te paryAya che. dravya (ane guNa) trikALa-dhruva che. A traNa thaine eka sata che. tenI apekSAe bIjA para padArtho asata che. AtmA bIjAmAM nahi ane bIjA padArtha AtmAmAM nahi e apekSAe bIjA padArthone amRta karI vyavahAra kahyo che. (3) hayAtIvALuM; sattAvALuM; astitvavALuM; satarUpa (4) hotuM; hayAta; hayAtIvALuM arthAta dravya (5) dravya; utpAda-vyayadhrauvya;guNaparyAyapiMDa (6) hayAtIvALuM; sattAvALuM; astitvavALuM; satarUpa (7) hotuM-hayAta-hayAtIvALuM; dravya (8) avinAzI; vidyamAna; hayAta (9) astirUpa padArtha (10) vidyamAna, hayAta (11) hayAtIvALuM,
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ sattAvALuM; astitvavALuM anurUpa. (12) hayAta; astitva. (13) vidyamAna, hayAta hovuM, astitva. (14) vastunuM hovuM; astitva. sat sat che, saraLa che, sugama che. (15) hovApaNuM; dareka AtmA potApaNe trikALa che. (16) trikALa hovApaNuM. (17) atirUpa kArya. (18) hayAta; astitva. (19) hovApaNuM, dareka AtmA potApaNe trikALa che. (20) hayAta; hayAtIvALo; astitvavALo. (21) vastunA astitvane sat kahe che. (22) vastunA astitvane sat kahe che. (23) hovApaNuM, dareka AtmA potApaNe trikALa che (24) yathAsthita vastu tattvanI dRSTi. (25) vidyamAna (26) sat zabdanA traNa artha che : (1) sat eTale vastunuM hovuM; astitva; (2) te ja jema che tema hovAthI sat sAcuM; (3). ane AkhuM jema che tema hotuM sAcuM te ja grahaNa karavA yogya hovathI sat eTale sAruM, arthAt vastugate vasturUpe je svarUpanuM hovApaNuM te sat che, te sAcuM che ane te sAruM che, sanA A traNa artha ekabIjAnA pUraka ane samarthaka che. ata-utpAda je pahelAM hayAta hoya tenI ja utpatine sata-utpAda kahe che. ane je pahelAM hayAta na hoya tenI utpattine asata-upAda kahe che. jayAre paryAyone gauNa karIne dravyanuM mukhyapaNe kathana karavAmAM Ave che, tyAre to je hayAta hatuM te ja utpanna thAya che. (kAraNa ke dravya to traNe kALa hayAta che.) tethI dravyArthika nathI to dravayane sata-upAda che ane jayAre dravyane gauNa karIne paryAyonuM mukhyapaNe kathana karavAmAM Ave che, tyAre je hayAta nahotuM te utpanna thAya che. (kAraNa ke vartamAna paryAya bhUtakALe hayAta nahoto). tethI pAyArthika nayathI dravyane asata-utpAda che. ahIM e lakSamAM rAkhavuM ke dravya ane paryAyo judI judI vastuo nathI; tethI paryAyonI vivakSA vakhate paNa, asata-utpAdamAM, je paryAyo che te draya ja che, ane dravyanathI vivakSA vakhate paNa sata-utpAdamAM je dravya che te paryAyo ja che. mATe dravyArthika kathanathI sata-utpAda che, paryAyArthika kathanathI asata-utpAda che-te vAta anavadya(nirdoSa-abAdhya) che. satatyiA rAgadveSa ane moDa vagaranI dazA sUtadeva rAga-dveSa ane ajJAna jenAM kSaya thayAM che te. (2) aDhAra dUSaNathI rahita, saccidAnaMda svarUpathI virAjamAna, ane mahA udyotakara bAra guNa jeomAM pragaTe che, janma, maraNa ane anaMta saMsAra jenI gayo che te satadeva, nigraMtha AgamamAM kahyA che e doSarahita zuddha Atma svarUpane pAmelA hovAthI pUjanIya paramezvara kahevAya che. sarva dUSaNa rahita karmamalahIna, mukata, nirAgI, sakaLa bhayarahita, sarvajJa, sarvadazI, jinezvara bhagavAnanI bhaktithI Atmazakita prakAza pAme che. satadharma:jJAnI puruSoe bAMdhalo dharma satata niraMtara; samayano AMtaro paDayA vinA niraMtara (2) satata; niraMtara; lagAtAra; hameMza cAluM satapaNA vaDe sata evA bhAva vaDe; hovApaNA vaDe; che paNA vaDe. satarUpa sattAsvarU5; astitvasvarUpa. (AtmA jJAnamaya che tethI satarUpa ahetuka jJapti ja tenI eka kriyA che.). satasvabhAva :astitva svabhAva satane viSe prIti ane satarUpa saMtane viSe parama bhakti potAnA AtmabhAvanI tathArUpa pratIti ane zudhdha sattvarUpa evA bhagavAnamAM arpaNabhAve parama bhakti . sata ane pariNAma jo dravyadRSTithI vicAra karavAmAM Ave to te pratikSaNa thanAra pariNAmo-avasthAono samUha ja dravya che. anAdi-anaMtakALanA pariNAma samUhane choDIne sat bIjo koI padArtha nathI, tethI sathI pariNAma bhinna nathI. sata utpAda ane amata utpAda :je pahelAM hayAta hoya tenI ja utpittine sata utpAda kahe che ane je pahelAM hayAta na hoya tenI utpattine asat utpAda kahe che. jyAre paryAyone gauNa karInedravyanuM mukhyatve kathana karavAmAM Ave che,
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ tyAre to je hayAta hatuM te ja utpanna thAya che (kAraNa ke dravya to traNe kALe hayAta che); tethI dravyArthika nayathI to dravyane sat utpAda che. ane jyAre dravyane gauNa karIne paryAyonuM mukhyapaNe kathana karavAmAM Ave che, tyAre je hayAta na hatuM te utpanna thayA che (kAraNa ke vartamAna paryAya bhUtakALe hayAta nahoto), tethI paryAyArthika nayathI dravyane asat utpAda che. ahIM e lakSamAM rAkhavuM ke dravya ane paryAyo judI judI vastuo nathI; tethI paryAyonI vivakSA vakhate paNa, asat utpAdamAM je paryAyo che te dravya ja che, ane dravyanI vivakSA vakhate paNa, sat utpAdamAM je dravya che te paryAyo ja che. sAta-cita-AnaMda :samyagdarzana-samyajJAna-samyagyAritra. (2) samyagdarzana jJAna-cAritra (3) sat = trikALa hovApaNuM, cit = jJAna, AnaMda= svarUpa ramaNatA, sthiratA, samyagdarzana-jJAna-cAritra. sat cit e AnaMda :anaMta darzana,anaMta jJAna, ane anaMta sukhathI virAjamAna eTale zobhe che. sAta HomakArarUpI vANI, ahaMtadevanI vANI, divyavANI, parama Agama (2) je zAstro nyAyanI kasoTIe caDAvatAM arthAt samyajJAna vaDe parIkSA karatAM prayojana bhata bAbatomAM sAcAM mAlUma paDe tene ja kharAM mAnavAM joIe. jyAre lokonI yAdazakti nabaLI paDe tyAre ja zAstro lakhavAnI paddhati thAya; tethI lakhelAM zAstro gaNadhara bhagavAne gUMthelA zabdomAM na ja hoya, paNa samyajJAnI AcAryae temanA yathArtha bhAvo jALavIne potAnI bhASAmAM zAsrarUpe gUMthyA hoya ane te sazruta che. (3) indriyanigrahanA abhyAsapUrvaka satthata sevavA yogya che. e phaLa alaukika che, amRta che. sata samatvarUpapaNuM :madhyastha niSpakSapAtapaNuM; sat parIkSA-pradhAnIpaNe; sahaNarUpa. mrutathI aviziSTa :astitvathI abhinna evo, astitvathI koI bIjo nahi evo; sattAthI koI judo nahi evo. satkAra HguNaprazaMsA 940 satya aNuvratamAM pAMca atisAra :mithyA upadeza, rahAvyAkhyAna, phUTalekhakriyA, nyAsa apahAra ane sAkAra maMtrabheda e pAMca satya aNuvratanA aticAro che. (1) mithyA upadeza = koI jIvane abhyudaya agara mokSa sAthe saMbaMdha rAkhavAvALI kriyAmAM saMdeha utpanna thayo ane teNe AvIne pUchyuM ke A viSayamAM mAre zuM karavuM ? teno uttara ApatAM samyagdaSTi vratadhArIoe potAnI bhUlathI viparIta mArgano upadeza Apyo, to te mithyA upadeza kahevAya che; ane te satya aNuvratano atisAra che. jANavA chatAM jo mithyA upadeza kare to te anAcAra che. mithyA vivAda upasthita thatAM saMbaMdhane ulaMghIne asaMbaMdharUpa upadeza Apavo te paNa aticArarUpa mithyA upadeza che. raholyAkhyAna = koI khAnagI vAta pragaTa karavI te. kUTalekhakriyA = para prayoganA vaze (ajANatAM) koI khoTo lekha lakhavo te. (2) (2) (3) (4) nya apahAra =koI mANasa kAMI vastu mUkI gayo ane te pAchI mAgatI vakhate teNe ochI mAMgI tyAre e pramANe ochuM pAchuM kahIne tamArUM jeTaluM hoya teTaluM laI jAva ema kahevuM te nyAsa apahAra che. (5) sAkAra maMtrabheda = hAtha vagerenI ceSTA uparathI bIjAnA abhiprAyane jANIne pragaTa karI devo te sAkAra maMtrabheda che. vratadhArIne A doSo pratye kheda hoya che tethI te avicAra che eTale ke tyAM vratano abhAva ja che ema samajavuM. 1. 2. 3. 4. jUTho upadeza Apavo ke jethI jIvonuM ahita thAya, koI strI-purUSanI guptavAta pragaTa karavI. jUThA lekha lakhavA tathA judI rasIda vagere pote lakhavI, koInI thApaNa pacAvI pADavI,
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ 941 satyakAra :sAkSAtkAra. satyadharma hitarUpa dharma. satyaparAyaNa :satyaniSTha; satyamAM jene pAkI laganI ane zradhdhA hoya tevuM satyavAhaNa satya svIkAra. satyavratanI pAMca bhAvanAo: (1) krodhano tyAga (2) lobhano tyAga (3) bhayano tyAga hAsyano tyAga kema ke A cArane vaza thaine asatya bolI javAya 5. koInI AkRti joIne teno abhiprAya pragaTa karI devo - e pAMca | satya aNuvratanA aticAra che. (3) mithyA upadeza, rahobhyAkhyAna, kUTalekhakriyA, nyAsa apahAra ane sAkAra maMtrabheda e pAMca satya aNuvratanA aticAro che. (1) mithyA upadeza=koi jIvane abhyadaya agara mokSa sAthe sabaMdha rAkhavAvALI kriyAmAM saMdeha utpanna thayo ane teNe AvIne pUchayuM ke A viSayamAM mAre zuM karavuM ? teno uttara ApatAM samyadraSTi vratadhArIe potAnI bhUlathI viparIta mArgano upadeza Apyo, to te mithyA upadeza kahevAya che; ane te satya aNuvratano aticAra che. jANavAM chatAM jo mithyA upadeza kare to te anAcAra che. vivAda upasthita thatAM saMbaMdhane ullaMghIne asaMbaMdharUpa upadeza Apavo te paNa aticArarUpa mithyAupadeza che. raholyAkhyAna=koi khAnagI vAta pragaTa karavI te. kUTa lekhakriyA=para prayoganA vize (ajANatAM) koi khoTo lekha lakhavo te. nyAsa apahAra=koi mANasa kAMi vastu mUkI gayo ane te pAchI mAMgatI vakhate teNe ochI mAgI tyAre e pramANe ochuM pAchuM kahIne tamAruM jeTaluM hoya teTaluM lai jAva e kahevuM tathA ApavuM te vAsa vyavahAra che. sAkAra maMtrabheda=hAtha vagerenI ceSTA uparathI bIjAnA abhiprAyane jANIne te pragaTa karI devo te sAkAra maMtrabheda che. vratadhArIne A doSo pratye kheda hoya che tethI te aticAra che, paNa jIvane jo te pratye kheda na hoya to te anAcAra che eTale ke tyAM vratano abhAva ja che ema samajavuM satya AtmA potAnA pUrNa svarUpane oLakhanAra tathA zuddha svarUpamAM sunizcitapaNe rahenAra, TakanAra, paramAtmadazAne pAmelA te. satya purUSArtha:svabhAva sanmukhatAno purUSArtha (2) mokSamArga. - ( 3) (5) anuvIcI bhASaNa-zAstrokta vacana kahevuM. satyAtmA sarvajJa paramezvara e sAcA satyAtmA che kema ke paryAyamAM satyArthapaNuM pragaTa thai gayuM che. ema dravya pote satyAtmA satyArtha bhUtArtha trikALa che. satyArtha che. (2) nirmaLa svataMtrapaNe potAno astisvabhAva. (3) nirmaLa svataMtrapaNe potAno asti svabhAva, te satyArtha che. sattasvarUpa :zAzvata vasturUpa. satyarasapuruSa e ja ke nizadina jene AtmAno upayoga che; zAstramAM nathI ane sAMbhaLyAmAM nathI; chatAM anubhavamAM Ave tevuM jenuM kathana che; aMtaraMga spRhA nathI evI jenI guma AcaraNA che. bAkI to kaMi kahyuM jAya tema nathI ane Ama karyA vinA tAro koi kALe chUTako thanAra nathIA anubhavavacana pramANika gaNa. eka puruSane rAjI karavAmAM, tenI sarva icchAne prazaMsavAmAM te ja satya mAnavAmAM AkhI jiMdagI gai to utkRSTamAM utkRSTa paMdara bhave mokSe jaiza. rA.vacanAmRta 76 (2) bIjuM kAMI zodha mA. mAtra eka sapurUSane zodhIne tenA caraNakamaLamAM sarvamAtra arpaNa karI daI varyo jA. pachI jo mokSa na maLe to mArI pAsethI leje. purUSa e ja ke nizadina jene AtmAno upayoga che. zAstramAM nathI
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ ane sAMbhaLavAmAM nathI, chatAM anubhavamAM Ave tevuM jenuM kathana che, aMtaraMga | spRhA nathI evI jenI gupta AcaraNA che. bAkI to kaMI kahyuM jAya tema nathI ane Ama karyA vinA tAro koI kALe chUTako thanAra nathI; A anubhava pravacana pramANika gaNa. eka purUSane rAjI karavAmAM tenI sarva IcchAne prazaMsavAmAM te ja satya mAnavAmAM AkhI jiMdagI gaI to utkRSTamAM utkRSTa paMdara bhave avazya mokSa thaIza. (3) jemAM sarUtva, satsaMga e satkathA e rahyAM che. atahaLa :mukti. (2) suMdaraphaLa; sAruM phaLa; uttama phaLa; sAcuM phaLa. arthAt parama AnaMdane zAMti. sattAnuM kArya : sattAnuM kArya eTaluM ja che ke te dravyane hayAta rAkhe. jo dravya sattAthI bhinna rahIne paNa hayAta rahe-Take, to pachI sattAnuM prayojana ja rahetuM nathI arthAta sattAnA abhAvano prasaMga Ave che. sattAno Azraya :sattA dravyanA Azraye rahe che. dravyane koino Azraya nathI. (jema vAsaNamAM ghI rahe che tema dravyamAM sattA rahetI nathI (kAraNa ke vAsaNane ane ghI ne pradezabheda che) paraMtu jema kerImAM varNa,gaMdha vagere che tema dravayamAM sattA sattA ane dravya sattA dravyane Azraye rahe che. dravyane koi Azraya nathI. (jema vAsaNamAM ghI rahe che tema dravyamAM sattA rahetI nathI. kAraNa ke vAsaNane ane ghI ne to pradezabheda che.)paraMtu jema kere mAM varNa, gaMdha vagere che tema dravyamAM sattA che. sattA ane zakti: (1) digambara sampradAya ema kahe che ke AtmAmAM kevaLajJAna zaktirUpe rahyuM che. (2) zvetAmbara saMpradAya kevaLajJAna sattArUpe rahyAnuM kahe che. (3) zakti' zabdano ertha sattAthI vadhAre gauNa thAya che. zakitarUpe che eTale AvaraNathI rokAyuM nathI, jema jema zakita vadhatI jAya eTale tenA upara jema jema prayoga thatA jAya, tema tema jJAna vizudhdha thatuM jai kevaLajJAna pragaTa thAya. sattAmAM eTale AvaraNamAM rahyuM che ema kahevAya. sattAmAM karmaprakRti hoya te udayamAM Ave e zaktirUpe na kahevAya. sattAmAM kevaLajJAna hoya ane AvaraNamAM na hoya ema ema na bane. bhagavatI ArAdhanA jozo. sattA grAhaka :dravyanI sattAne ja grahaNa karanArA. sattA samuhabhUta samyak prakAre sattAnuM udayabhUta thavuM, prakAzavuM, spharavuM, jaNAvuM te. sattA saMyukta astitvavALA sattAgata :upazama sattAgrAhaka dravyanI sattAne ja grahaNa karanArA. sattAnuM kArya sattAnuM kArya eTaluM ja che ke te dravyane hayAta rAkhe. jo dravya sattAthI bhinna rahIne paNa hayAta rahe-Take to pachI sattAnuM prayojana ja rahetuM nathI arthAta sattAnA abhAvano prasaMga Ave che. sattASiya :abhimAnI. sattAsaMyakata :astitvavALA satta:satapaNuM; (abhedana) dravya (2) baLa, zakti satA :astitva hovApaNuM; hayAtI (2) sattA bhAve che ane vastu bhAvavAna che. sattA lakSaNa che ane dravya lakSya che. (3) astitva (4) hovApaNuM; hayAtI (5) astitva; satano bhAva arthAta santa (6) astitva. (7) sadAya hovApaNuM; astitva. (8) sattA dravyanA Azraye rahe che. dravyane koIno Azraya nathI. (jema vAsaNamAM ghI rahe che tema dravyamAM sattA TakI rahetI nathI (kAraNa ke vAsaNa ane ghI ne to pradezabheda che.); paraMtu jema kerImAM varNa, gaMdha vagere che tema dravyamAM sattA che.) (9) sadAya hovApaNuM; astitva. (10) astitva. (11) sadAya hovApaNuM
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ sattAsvarUpa :paMDita bhaNacaMdrajI racita hindI graMtha. A pustaka gujarAtImAM prasiddha thayuM che. A pustakamAM, ahaMtanuM svarUpa jANI gRhita mithyAtva TALavAnuM svarUpa bahu sArI rIte samajAvela che. samabhaMgI : (2) (3) (1) syAt asti, (2) syAt nAsti, (3) syAt asti ane nAsti, (4) (5) (6) (7) (1) (2) (3) sarva vastu svarUpAdithI azUnya che. pararUpAdithI zUnya che. bannethI (svarUpAdithI ane pararUpAdithI) azUnya ane zUnya che. (4) bannethI (svarUpAdi ane pararUpAdithI) ekI sAthe avAcya che, bhaMgonA saMyogathI kathana karatAM azUnya ane avAcya che. zUnya ane avAcya che. anya, zUnya ane avAcya che. syAt avakatavya, syAt asti ane avakatavya, syAt nAsti ane avyakatavya, syAt asti nAsti ane avyakatavya (5) (6) (7) (1) (2) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve-kahevAmAM AvatAM 'asti'che. dravya paradravya-kSetra-kALa -bhAve kahevAmAM AvatAM 'nAsti'che, (3) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve ane paradravya-kSetra-kALa-bhAve kramathI kahevAmAM AvatAM 'asti ane nAsti' che. (4) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve-ane paradravya-kSetra-kALa-bhAve yugapad kahevAmAM AvatAM avakatavya che. ja 943 (5) dravya svadravya kSetra-kALa-bhAve- ane yugapad svaparadravya -kSetrakALa-bhAve kahevAmA AvatA 'asti ane avakatavya' che, (6) dravya paradravya -kSetra-kALa-bhAve-ane yugapad svaparadravya-kSetra kALa-bhAve kahevAmAM AvatAM 'nAsti ane avakatavya' che. dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve-ane paradravya-kSetra-kALa-bhAve ane yugapad svapara dravya-kSetra-kALa-bhAve kahevAmAM AvatAM 'zAsti,nAsti ane avakatavya' che. (*) (1) dravya svacatuSTayanI apekSAthI che. (2) dravya paracatuSTayanI apekSAthI nathI. (3) dravya kramazaH svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI che ane nathI. (4) dravya yugapada svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI avaktavya che. (5) dravya svacatuSTayanI ane yugapada svaparacatuSTayanI apekSAthI che ane avakatavya che. (6) dravya paracatuSTayanI ane yugapada svaparacatuSTayanI, paracatuSTayanI ane yugapada svaparacatuSTayanI apekSAthI che nathI ane avakatavya che. e pramANe ahIM samabhaMgI kahevAmAM AvI. satva :satpaNuM, hayAtapaNuM, vidyamAnapaNuM, hayAtano bhAva che evo bhAva (2) satapaNuM; (abhedanaye) dravya; sattA (3) satpaNuM; (abheda naye) dravya. (4) kasa. suzrutano paricaya zAMta rasanuM jemAM mukhyapaNuM che, zAMtarasanA hetue jeno samasta upadeza che.sUrve rasa zAMtarasagarbhita jemAM varNavyA che. evAM zAstrano paricaya te satkRtano paricaya che. satzAhanuM svarUpa satzAstra te che ke je sarvajJa vItarAganuM bodheluM hoya, koI vAdI prativAdI jenuM ullaMghana karI zake nahIM evuM hoya, pratyakSa ane anumAna
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramANathI temAM virodha na Ave tevuM hoya, vastunuM svarUpa jevuM hoya tevo | upadeza jemAM hoya, sarva jIvone hitakArI hoya, tathA kumArgano niSedha karanAra hoya. A che vizeSaNe yukta hoya te sAcAM zAstra che. sanmukha :parama tRti; parama zAMti; parama AnaMda satsaMga :uttamano sahavAsa. (2) samayathI puruSono, samaguNI puruSono yoga (3) samayathI puruSono, samaguNI puruSono yoga. (4) potAnI sanmArgane viSe yogyatA (parama satamAM zradhdhAna) jevI che, tevI yogyatA dharAvanAra puruSono saMga te satsaMga kahyo che. (arthAt manameLApI saMga kRpALudevamAM ekalakSapUrvakanI zradhdhA che tevAno saMga; arthAt sTImaramAM pU.parama puruSanA paramasaMgamAM pahoMcavAnI nAva) moTA puruSanA saMgamAM eTale caraNamAMvItarAga puru nA yogamAM te parama satsaMga che.) (5) sadabodha (6) (samayathI puruSono, samaguNI puraSono yoga) mAM satno jene sAkSAtkAra che evA puruSonA vacanonuM paricaryana karavuM che. jemAMthI kALe karIne satnI prApti thAya che. (7) samavayI purUSono, samaguNI purUSono yogamAM satano jene sAkSAtkArI purUSonAM vacanonuM paricaryana karavuM, ke jemAMthI kALe karIne sanI prApti thAya che. satsaMgamAM sthiratA na rahevAnAM kAraNo :mithyA Agraha, svacchaMdatA, indriyaviSaya ane pramAda ke vikathAdi satyavarUpa svata- siddha, anAdi nidhana, svasahAya ane nirvikalpa svarUpa ja vastune samajavI. satharyo saraLa; apalakSaNa vinAno. sada AzaraNa zarIrAdi paracIja tuM nahi, tuM emAM nahi ne e tArAmAM nahi. are ! A tArI avasthA je kSaNe kSaNe badalAya che, te paNa tuM nahi, evI AnaMdano nAtha saccidAnaMda svarUpa tuM bhagavAna cho. tene daSTimAM laI, temAM ja lIna thaI rahetAM je AnaMda ane zAMti pragaTe, te sadaAcaraNa che. aMdara sat trikALI prabhu che tenuM AcaraNa te sadaAcaraNa che. bAkI to badhuM saMsAra khAte che. saezana sadAcaraNa sadagara mithyAtva graMthi jenI chedAi che te sadaguru eTale nigraMtha (2) AtmajJAnI, svarUpa sthita; IcchArahita, samadarzI udayAdhIna vicaranAra, apUrva vANI prakAzanAra, parama zrata evA sadgurU che. sadgagame sadgurU dvArA prApta gamathI-samajaNathI. sadaguranA bodhane lAyaka jIva koNa?: (1) jene mokSanI vAta, (2) paMcamahAvidehanI vAto, (3) sAdhaka dazAnA puruSArthanA nyAya, (4) sarvajJanA nyAya tathA (5) nigoda ane sidhdhanI sthiti te viSe jANavA ruci hoya. saduhaNA zuddha zraddhA; saMta zraddhA. sadaNa :sarakhApaNuM; ekarUpapaNuM. sahAya :samAdhAna sadabhUta vidyamAna (2) AtmA akhaMDa jJAna svarUpe temAM AtmAnuM jJAna rAgane jANe, parane jANe ema kahetAM te jJAna potAnuM hovAthI sabhUta che. (3) AtmabhUta. sAdabhata vyavahAra mokSamArga. (2) upacAra, jANavuM. potAnAmAM che mATe sadbhuta, ane kharekhara to potAne jANe chatAM rAgane jANe che, ema kahevuM, te upacAra che. (3) be bheda che (1) upacarita sadabhUta (2) anupacarita sadabhUta sadabhUta vyavahAra prANa :trikALa zudhdha jIvanI draSTi-ruci, enuM ja jJAna ane emAM ja ekapaNe ramaNatA karavI e samyakadarzana-jJAna-cAritra che. e AtmAno sadabhUtavyavahAra prANa che. e sva samaya che. ene dharmarUpa pariNamana kahe che. sadabhAva hayAtI; svabhAva (2) sAro bhAva; sArI lAgaNI; sAcI snehanI lAgaNI; hayAtI; bhAvanI hayAtI; bhAvanI hAjarI; AzrayabhAva; AdhAra. (3) saMbhava. (4) astitva. (5) sAro bhAva, sArI lAgaNI,
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAcI snehanI lAgaNI. jJAnIne zuddha AtmAnA jJAnano sadbhAva che eTale zuM ? ke A zuddha caitanyanA dhruva pravAharUpa caitanya.... caitanya.... caitanya evA caitanyanA dhruva pravAharUpa je AtmA che, te huM chuM ema jJAnI anubhave che. ane tethI A jJAtA dAsvabhAva te haM sva, ane je rAgAdi vikAra che, te para che. ema svaparanuM ene vibhAga jJAna, nAma bheda jJAna thayeluM che. jJAnI AvA bhedajJAna vaDe, prakRtinA svabhAvathI nivaryo che. huM rAgathI bhinna ane nija caitanya svabhAvathI, abhinna chuM. evuM bhedajJAna thayuM hovAthI, jJAnI prakRtinA svabhAvathI nivarsI gayo che. sadabhAva saMbaddha sat-utpAda; hayAtano utpAda. (2) hayAtI sAthe saMbaMdhavALo - saMkaLAyelo. dravyanI vivakSA vakhate anvaya zaktione mukhya ane vyatireka zaktione gauNa karatI hovAthI dravyane sadbhAva saMbaddha utpAda (sat utpAda, hayAtano utpAda) che.). sadabhAvaparyAyo svabhAva vizeSo sadabhAvI vizeSasvarUpa sAthe sAthe rahenArA vizeSo-bhedo jemanuM svarUpa che evA guNo. ane kramabhAvI vizeSa svarUpa paryAyomAM rahelI ane utpAda-vyaya dhauvyamaya astitvathI banelI che; mATe vastu pariNAma svabhAvavALI ja che. sa6dhyAna:dharmadhyAna; zukala dhyAna sabhAparyAyo svabhAva vizeSo saNa avirUdhdha (2) ekarUpa; avirudhdha,dhuva; eka; samAnya (3) ekasarakhuM; samAna; savRttio mukata thavA mATe AtmabhAvamAM sthiti karAvanAra sapuSathI prApta thayelI draSTio. sadavyavahAra zrI pravacanasAramAM Ave che ke -mokSamArgano bhAva e jIvano vyavahArabhAva che, Atma vyavahAra che, nizcaya samakti, nizcaya jJAna ane nizcaya cAritra evI je nizcayaratnatraya rU5 nirvikalpa vItarAga pariNati te AtmAno sadavyavahAra che. je vikalpa che e to asadabhUta che. e AtmAno vyavahAra kayAM che ? rAgAdi vikalpa to manuSyano, cAra gatimAM rakhaDavAno, 945 vyavahAra che. AtmA paripUrNa AnaMda-svarUpa caitanya che.dhana svabhAvI bhagavAna che. tenA Azraye je nirmaLa samyagdarzana-jJAna-cAritranI vItarAgI paryAya pragaTe te AtmAno vyavahAra che. Avo mArga jene aMtaramAM bese tenI dazA koi alaukika hoya che. ahIM kahe che ke zubhabhAvathI AtmAne lAbha thAya, dharma thAya ema zubhabhAvane jIva kahenArA paramArthavAdI nathI, kAraNa ke Agama, yukti ane svAnubhavathI temano pakSa bAdhita che. sadaNa :ekarUpa; kAyama sarakhApaNo. sadA :nitya; niraMtara; sarvadA; hameMzA; saMdeva sadA pUjanIka koNa? vItarAga deva, sapramANa, susAdhu ane sudharma sadAkALa :niraMtara sadAcAra :dayA (ahiMsA), satya, adattAdAna, brahmacarya, parigraha-parimANa vagere - sadAcAra kahelA che. viSaya kaSAyAdi doSa gayA vinA sAmAnya AzayavALAM dayA vagere Ave nahIM to pachI UMDA AzayavALAM dayA vagere kayAMthI Ave ? sadehayukta :jIvanamukta. sadaiva :niraMtara sadodita nitya; harahaMmeza; sadA udita. (2) hameMzA prakAzI rahelu; nAza rahita; hameMzA; kAyama. sI vastu :badhI vastuo. sudhAvuM thavuM. (adhAtI hovAne lIdhe = thatI hovAne lIdhe) sanAtana Atmadharma sanAtama Atmadharma te zAMta thavuM; virAma pAmavuM te che; AkhI dvAdazAMgIno sAra paNa te ja che. te paDadarzanamAM samAya che, ane te paDadarzana jainamAM samAya che. sanAtha-anAtha-nAtha trikALa dhruva-dhuva avicaLa. cidvilAsarUpa evo bhagavAna AtmA aMdaramAM trikALa sahaja-jJAnAdi anaMtasvabhAva catuSTayAdithI sahita hovAthI sanAtha che; ne tenA mAthe koI nAtha-dhaNI-mAlika nathI mATe anAtha che; ne pote mukti suMdarIno nAtha che. ahA ! Avo (AtmA)
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMdaramAM nija bhagavAna AtmA che ene jANIne aMtara-ekAgra thavuM, tane | anubhavavo, temAM lIna rahevuM te dharma che, mokSano mArga che; ne tenuM phaLa mukti che jeno pote ja nAtha che. AvI alaukika vAta che. sanAthatA jyAM samAdhi che tyAM sanAthatA che. anidhana :jeno aMta che te; nAzavAna (2) mRtyuvALA; mRtyusahita. nidhana = mRtyu jeno aMta che. 3) jeno aMta che evA mUrta IndriyovALA ane AtmAthI virUddha jAtivALA naranArakAdi vibhAva vyaMjana paryAya-zarIra paryAya teno vinAza thAya tene mRtyu kahevAmAM Ave che. sapA : padakSa; sva5kSA; anukULa. sAta sAta. saMparyaya :paryAya sahita. saMpatipaNA :pratipakSa arthAta virodhI sahita (mUrta indriyaja jJAna tenA pratipakSa ajJAna sahita ja hoya che ane mUrti indriya ja sukha tenA pratipakSabhUta duHkha sahita ja hoya che.) (2) pratipakSa sahita. virodha sahita. mahAsattA ane avAntara sattA paraspara virodhI che. (3) pratipakSa sahita; vipakSa sahita; virudhdha pakSa sahita saMdeza :zUla; mUrta sabaLAI daDhatA; baLavattA; majabUtI. samaM eka sAthe (2) akrame; yugapada. (3) akrame; pugapa, saMrabhu koi paNa vikArI kArya karavAno nirNaya-saMkalpa karavo tene saMrambha kahevAya che.(saMkalpa be prakAranAM che. 1 mithyAtvarUpa saMkalpa, 2 asthiratArUpa saMkalpa) sarva sva ane para; pote ane AkhuM jagata-jagatanA sarva padArtho. sarva avalokana :saMpUrNa avalokana sarva AraMbhathI udyamathI. sarva guNAMza ne samakita AtmAmAM jeTalA guNo che te badhAno eka aMza vyakta thAya tenuM nAma samyagdarzana che. sarva jIva che siddha sama je samaje te thAya :anAdi kALanuM ajJAna TALI, eka samayamAM samajI zake tevI tAkAta dareka jIvamAM, dareka samaye che. paNa te pragaTa karavA mATe pUrvano mAnelo, UMdho Agraha choDI devo joIe. sarva taraphathI sarva AtmapradezathI sarva taskathI samarasapaNe samuddha che :sarva AtmapradezothI samAnapaNe jANe che. sarva dravyomAM vyApaka sarva dravyone jANanAra. sarva prakAzAnAvaraNanA thAyane lIdhe sarva prakAranA pardArthone jANanAra jJAnane AvaraNamAM nimittabhUta karmanA kSayane lIdhe. sarva puruSArthamAM sArabhuta dharma, artha, kAma ne mokSa e cAre purUSa arthomAM (purUSa prayojanomAM) mokSa ja sArabhUta (zreSTha tAttvika) purUSa-artha che. sarva bhAva atIta-anAgata-vartamAna paryAya sahita anaMta guNe virAjamAna jeTalA jIvAdi padArtha. sarva bhAvAntarachide potAnA bhAvathI, anerA sarva jIva-ajIva (carAcara) gati karanAra, ane gatistha (sthita rahenAra) sarva padArthone sarvakSetra, sarvakALa ane sarva vizeSo sahita, eka ja samayamAM jANanAro che. A paryAyanA pUrNa sAmarthyanI vAta che. potAnA bhAvane to svAnubhUtithI jANe, paNa bhAvAntara kahetAM bIjAnA bhAvone paNa saMpUrNa jANanAra che. potAthI anerA badhA bhAvo, eTale ke sarvakSetra saMbaMdhI ane sarvakALa saMbaMdhI badhA jIva ajIva padArthone, sarva vizeSo sahita eTale ke ekeka dravyanA badhA guNo saupayogI jJAtAdaSTApaNuM. samasta dAha hetuka samasta dAhya jenuM nimitta che evA. sUrala :nikhAlasa svabhAvanuM; niSkapaTI, kapaTa vinAnuM saralatA nirmAnapaNuM; potAnA doSa dekhI te TALavA. saraLa :sugama; saheluM; suspaSTA sarasa; suMdara. saraMbha :viSaya vagerenI tIvra abhilASA.
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ ane paryAyo sahita, eka ja samaye jANanAra che. Ama, AtmA sarvajJa | svabhAvI che, ema siddha karyuM. sarva lokanA adhipatio traNe lokanA svAmIo; surendro, asurendro ne cakravartIo sarva vibhAge sarva prakAre. sarva viddha caitanya pariNamana svabhAva sarva vizuddha caitanya pariNamana svabhAva AtmAnuM karma che ane te karma AkuLatAsvarUpa sukhane nipajAve che mATe sukha te karmaphaLa che, sukha AtmAnI ja avasthA hovAthI AtmA ja karmaphaLa che. sarva zArarUpa bAra aMga ane cauda rpavano sAra : (1) tIrthakara devanI upadezavANImAM zikhAmaNamAM (2) te saMbaMdhI jANavAnA vicAramAM ane (3) potAnA akhaMDa svabhAvamAM, ema traNa prakAre yathArthapaNuM jANyuM, teNe sarva sata zAstrarUpa bAra aMga ane cauda pUrva jANyA. yathArtha svarUpane mAnyuM kayAre kahevAya ? (1) karmano saMyoga che, chatAM nizcayathI saMbaMdha asparzI chuM. (2) zarIranA AkArano saMyoga che, chatAM nizcayathI asaMyogI zarIranA, AkAra rahita chuM. hInAdhika avasthArUpa pariNamana thAya che, chatAM nizciyathI dareka samaye, ekarUpa chuM. anaMta guNo judI judI zakti sahita che, paNa svabhAva bhedarUpa nathI, huM nitya ekarUpa abheda chuM. (5) rAga-dveSa-harSa-zokanA bhAva nimittAdhIna thAya che, paNa huM te rUpe thaI jato nathI. A pramANe potAnA yathArtha svarUpane mAne, tyAre to vyavahArane AMgaNe zubharAgamAM Ubho kahevAya. (evI cittazuddhi to jIve anaMtavAra karI che, paNa te vyavahAra che) vyavahArathI zubharAgathI nizcaya, eTale ke svabhAvanA guNa ughaDe nahi, paNa zubha ke azubha koI bhAva te, huM nahi, vyavahAranA badhA bhedono abheda, svabhAvanA jore prathama zraddhAmAM niSedha kare, to parAzraya vinA svalakSe aMdara guNamAM, ekAgratAnuM jore ApatAda svabhAvanA guNa khIle che. uparyuMkata pAMca bhAvothI svataMtra pUrNa nirmaLa svabhAva5Ne AtmAne, yathArtha mAne tyAre nirmaLa zraddhArUpa zarUAtano dharma eTale samyagdarzana thAya che. AvuM jANyuM teNe ja kharuM jinazAsana jAyuM che. sarva zAtmakAna badhA ja svAyatta adhikAravALuM jJAna; sarva astitvamAM raheluM jJAna; sarva adhikAranA rUpamAM raheluM jJAna. sarva sadehanI nivRtti sarva zaMkA-AzaMkA-bhayanuM chUTavuM. sarva saMnyAsa :sarva saMga parityAga. sarva samAdhi patyAkAra :sarva prakAranI samAdhi na rahevI te. sarva sAmAnya dharma sarva jIvone mAnya AtmAno dharma sarvane sarakho lAgu paDe. sAMpradAyika dharma nahi. sarvakakSa samatolana sarvagrAhI; sarva zaktimAna; Atmajyoti. sarvaguNAMza te sAmyatva:AtmAnA anaMta guNonI paryAya aMze vikasita thavI tenuM nAma sarvaguNAMza te samyatva ane e ja dharmanuM prathama sopAna che. (2) jJAna ane AnaMda Adi anaMtaguNo, je zaktirUpe vidyamAna hatA, te paryAyamAM pragaTa thAya che. (3) nija bhagavAna AtmAnuM samyagdarzana thatAM AtmAmAM saMkhyAmAM jeTalA guNo che te badhAnuM paryAyamAM aMze vyakta vedana Ave che. sarvagata sarvamAM vyApanAruM (2) sarvavyApaka sarvatra sarvajJa eka ja samaye badhuM jANanAra-dekhanAra che. sarvajJapahelA samaye jANe ane bIjA sAme dekhe ema mAnanArA sAdi-anaMta kevaLajJAna-kevaLadarzanamAM ane Adi-anaMta kALamAM be bhAgalA pADI nAkhe che, A AkhI draSTi tatvaviruddha che, kalpanAmaya che. (paramAtmA eka ja samaye badhuM dekhe ane jANe che mATe sarvajJa ane sarvadarzI eka ja samaye che.) (2) iSTa deva sarvajJa che. A AtmA paNa svabhAve sarvajJa che. (3) pUrNa jJAna; bhUta vartamAna ane bhaviSyanuM ekI samaye vartatuM saMpUrNa jJAna tene sarvajJa kahevAya che. (4) traNa
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALa, traNa lokanI paryAya tathA anaMtA dravya. eka eka dravyanA anaMtA guNa, eka eka guNanI anaMtI paryAya, te jJAnaguNanI eka samayanI paryAyamAM jaNAya che evuM AtmAmAM sAmarthya che. evuM sAmarthya jene pragaTa thAya te sarvajJa che. tevA sarvajJa ahIM A kSetramAM jyAre bhagavAna mahAvIra birAjamAna hatA tyAre te pote ja sarvajJa hatA. ane bIjA paNa ghaNA sarvajJa hatA. atyAre mahAvidehakSetramAM zrI sImaMdhara bhagavAna sarvajJapade bIrAjI rahyA che ane bIjA paNa ghA sarvajJa birAjI rahyA che. (5) ISTadeva sarvajJa che. A AtmA paNa svabhAve sarvajJa che. sarvajJa paramezvara vItarAga che. A AtmA paNa vItarAga svarUpa ja che. dravya svarUpanI ja vItarAga svarUpa che. jemAMthI vItarAga paryAya pragaTa thAya che. (6) mokSanI paryAya; je eka samayanI paryAyamAM traNa kALa, traNa lokane yugapat jANavAnI zaktino vikAsa thayo che te sarvajJa mokSanI paryAya che. e mokSa paNa bahiH tattva che. ane aMtaH tattva to evI anaMta anaMta paryAyono piMDa AkhI sAmAnya eka sadaza caitanya vastu che. AvA aMtaHtattva ane AvA bahitattvanI (enI) bhedarUpa zraddhAne vyavahAra samakti kahe che. tathA teya aMtaH tattvanA anubhavamAM jene nizcaya samakita che tene AvuM sahacarapaNe vyavahAra samakti hoya che. (7) sarvajJa ekaja samaye badhuM jANanAra, dekhanAra che. sarvajJa pahelA samaye jANe ane bIjA samaye dekhe, ema mAnArA Adi anaMta kevaLa jJAna kevaLa darzanamAM ane Adi anaMtakALamAM be bhAgalA pADI nAkhe che. A AkhI daSTi tattvavirUddha che. kalpanAmaya che. paramAtmA eka ja samaye badhuM dekhe ane jANe che, mATe sarvajJa ane sarva darzI eka ja samaye che. (8) nirAvaraNa jJAnI. sarvaka ane sarvadA sarva padArtha sAmAnya-vizeSAtmaka hoya che. evo koI padArtha saMsAramAM nathI je kevaLa sAmAnya rUpa hoya athavA kevaLa vizeSarUpa ja hoya. sAmAnyanI sAthe vizeSano ane vizeSanI sAthe sAmAnyano avinAbhAva saMbaMdha che. AvI sthitimAM sAmAnyane , je dravyarUpe hoya che. jevI rIte zeya bhAvathI jANavAmAM Ave che tevI ja rIte tenA vizeSo paryAyonA svabhAvane paNa zeyabhAvathI jANavAmAM Ave che. svAbhAvanuM A parikSAne te padArthane sAkSAt karyA vinA-pratyakSa anubhavamAM lAvyA vinA banI zakyuM nathI. tethI jJAna svabhAvane kAraNe A AtmA sarvajJa ane sarvadarzI hoya che, nahitarasarvazI ane sarvadarzI na hoya to A AtmAno jJAna svabhAva paNa raheto nathI. ahIM jJAna svabhAva hetuthI AtmAnuM sarvajJapaNuM ane sarvadarzIpaNuM siddha karavAmAM AvyuM che. jo AtmA jJAnarUpa che ane sarva padArtha zeyarUpa che to koIpaNa padArtha bhale te game teTalo dUra sthita hoya ane kALanA game teTalA aMtara sahita hoya, to paNa te kevaLa jJAnano viSaya thavAthI bacI zakato nathI ke je sarvathA jJAnAvaraNAdirUpa pratibaMdhaka sahita nibaMdha, asIma ane anaMta che. mAthA 13-14 mokSa adhikAra yoga.... sarvaza bhagavAna kyA padArthane dhyAya che? :sarva Atmapredeze paripUrNa AnaMda ane jJAnathI bharelA sarvajJa bhagavAna paramAnaMdathI abhinna evA mijAtmArUpI eka viSayanuM saMvedana karatA hovAthI temane paramAnaMdanuM dhyAna che. arthAta teo parama saukhyane dhyAve che. sarva bhagavAnane koI padArtha abhilASA, jijJAsA ke saMdeha nathI to pachI teo kayA padArthane dhyAve che ? eka agranuM-viSayanuM saMvedana te dhyAna che. sarva Atmapradeze paripUrNa AnaMda ane jJAnathI bharelA sarvajJa bhagavAna paramAnaMdathI abhinna evA nijAtmArUpI eka viSayanuM saMvedana karatA hovAthI temane paramAnaMdanuM dhyAna che. arthAt teo parama saukhyane dhyAve che. sarvaza vItarAga :dravyakarma-bhAvakarma-nokarmathI rahita. sarva svabhAva sarvajJa jinendra sivAya jeTalA mato che temanAmAM sarvajJasvabhAvI jIvatattvanI paNa pratIti nathI. sarvajJasvabhAva AtmavastunuM taLa che. (2) jANanAra, dekhanAra svabhAva sarvaza svabhAvI sarvaprakAzaka: sarvane jANanAro. sarvazathI upa :sarvajJathI svayaM jANIne kahevAyelAM sarvazApaNuM :AtmApaNuM ; kevaLa jJAnanI paryAyano svabhAva ja ekalo ane evaDo che ke te sva ane parane saMpUrNa prakAze. lokAloka che to paryAyamAM tenuM jJAna thAya che ema nathI. paryAyano e sahaja ja svabhAva che ke e samasta vizrujIne
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ jANe. sva para prakAzakapaNAnuM sAmarthya potAthI ja pragaTayuM che. arihaMtadeva | vizvane sAkSAta dekhe che eTale ke potAnI paryAyamAM pUrNatAne dekhe che. jema rAtrinA samaye koi sarovaranA pANImAM tArA, caMdra vagere dekhAya che te kharekhara to pANInI ja avasthA dekhAya che tema jJAna kharekhara to jJAnane ja saMpUrNa jANI rahyuM che. (2) sarvane jANanAruM sarvasvabhAva:trikALa sarvajJa svabhAva viSe be mata che. zvetAMbara matavALA kahe che. kevaLajJAna sattAsvarUpa che; ema ke kevaLajJAna paryAya rUpe sattAmAM pragaTarUpa che. ane upara karmanuM AvaraNa che. digaMbara saMto-RSisvaro kahe che - kevaLajJAna dravyamAM zakitarUpe che ane paryAyamAM tenuM alpajJarUpe paraNimana che. pUrNajJAna (paryAyamAM) pragaTa nathI temAM nimittarUpe karmanuM AvaraNa che. Ama banne vAtamAM mahAna-AsamAna jamInanuM-aMtara che. vAstavamAM kevaLajJAna vartamAna paryAyamAM sattArUpe pragaTa nathI, paNa zaktirUpe dravyamAM trikALa paDeluM che. pragaTa che te AvaraNa che e nahi, paNa zaktirUpe ane tenuM paryAyamAM alpakSapaNe pariNamana che. sarvajJAna :jJAnano vicAra je paramArtha svarUpa AtmA tarapha vaLe che te badhA vicArarUpa jJAna. sarvazopaNa sarvanne svayaM jANeluM (ane kaheluM) sarvataH :badhAya pradezo (2) sarva AtmapradezothI. (3) badhIye taraphathI sarvataH nivRttino abhAva che :ekeka taraphathI jarAya nivRtti nathI. sarvataH tharA :sarva taraphathI cakSavALA arthAt sarva Atmapradeze cakSuvALA. sarvatra :badheya (2) kramavatI sarva zarIramAM (3) sadAya; haMmezA. sarvathA :apekSA vinA. (2) ekAMta, atyaMta (3) kAyama; sadA; sarva rIte (4) dareka rIte; sarva rIte; taddana; sAva; bilakula (5) prArthanIya sarva prakAre icchavA yogya (6) sarvadaza; saMpUrNa. (7) sarva prakAre (8) dareka rIte; sarva rIte; taddana; sAva; bilakula(9) sarva prakAre. (10) ekAMta. (11) dareka rIte; sarva rIte; taddana; sAva; bilakula sarvathA anitya :kSaNika ekAnta 949 sarvathA avirodhapaNe sAMgopAMga sakala evikalapaNe. sarvathA ekAMtavAdIo ajJAnIo sarvathA nitya kAyamI ekarUpa sarvathA prArthanIya sarva prakAre IcchavA yogya. sarvadarzitA :icchArahitapaNuM; iSTaaniTa budhdhi rahitapaNuM; mamatvarahitapaNuM; samadarzitA cAritradazA sUcave che. rAgadveSa rahita thavuM te cAritradazA che. zAtA-azAtA, jIvana-mRtyu, sugaMdha -duMgaMdha, susvara dutvara, rUpa-karUpa, zIta-uSaNa AdimAM harSa-zoka, rati-arati, iTa-aniSTapaNuM ArtadhyAna na varte te samadarzitA sarvadharmavyApalpaNuM potAnA dharmomAM vyApakapaNuM-phelAvApaNuM sarvane jANato nathI te ekane paNa jANato nathI :A vizvamAM eka AkAzadravya che, eka dharma dravya che, eka adharmadravya che, asaMkhya kALadravyo che; anaMta jIva dravyo che ane tenAthI paNa anaMtagaNA pudagala dravyo che. vaLI temane ja pratyekane bhUta, bhaviSya ane vartamAna evA traNa kALanA bhedothI bheTavALA niravadhi-aMta vagaranA utpAda-vyaya-dhrauvyanA anaMta paryAyo che. e rIte A badhoya-dravyone paryAyono samudAya joya che. jANavA lAyaka che. temAM ja eka koIpaNa dame te jIvadravya jJAtA che. te samasta dravyo ane paryAyone jANato jJAyaka AtmA samasta jaNAvA rUpa samasta jaNAtA AkAre pariNatA paryAyorUpe pariNameluM eka paripUrNa jJAna jeno AkAra che evo nija AtmArUpe- je cetanApaNAne lIdhe svAnubhava pratyakSa che. te rUpe pariName che. A pramANe kharekhara dravyano svabhAva che. paraMtu je samasta zeyane nathI jANato te AtmA samasta kSeya hetuka samasta zeyAkAra paryAye pariNameluM sakaLa eka jJAna jeno AkAra che evA potArUpe-pote cetanApaNAne lIdhe svAnubhava pratyakSa hovA chatAM paNa pariNamato nI (arthAt potAne paripUrNapaNe anubhavato nathI. jANato nathI.) A rIte ema phalita thAya che ke sarvane jANato nathI te potAne (AtmAne) jANato nathI.
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvArtha :- je AtmA samasta dravya paryAyarUpa samasta zeyane jANato nathI, tenuM jJAna (samasta jJeya jenuM nimitta che evA) samasta zeyAkAra paryAye nahi pariNamatuM hovAthI adhUrArUpe pariName che - paripUrNarUpe pariNamatuM nathI, tethI paripUrNa eka jJAna jenuM svarUpa che evo te AtmA potApaNe ja pUrNa rIte pariNamato nathI arthAt potAne ja pUrNa rIte anubhavato-jANato nathI. A rIte siddha thayuM ke je sarvane jANato nathI te ekane-potAne pUrNa rIte jANato nathI. sarva prakAra zAnAvaraNanA kAyane lIdhe sarva prakAranA padArthAne jANanArA jJAnane AvaraNamAM nimittabhUta karmanA kSayane lIdhe. sarvapuruSArthamAM sArabhUta Hdharma, artha, kAma ne mokSa e cAre puruSa arthomAM (puruSaprayojanamAM) mokSa ja sArabhUta (zreSTha tAttvika) purUSa-artha che. sarvabhUta HsAmarthyasvarUpa; paripUrNa svarUpa. sarvabhUto sarva prANIo; sarva jIvo. (2) prANIo Indriya cakSu che. mUrta dravyone dekhavAvALA IndriyacakSu che. sarvabhAvAntarasjIide potAnA bhAvathI anerA sarva jIva-ajIva (carAcara) gati karanAra ane gatistha (sthita rahenAra) sarva padArthone sarvakSetra, sarvakALa ane sarva vizeSo sahita eka ja samayamAM jANanAro che. A payAsyanA pUrNa samArthyanI vAta che. potAnA bhAvane to svAnubhUtithI jANe, paNa bhAvAntAra kahetAM bIjAnA bhAvone paNa saMpurNa jANanAra che. potAthI anerA badhA bhAvo eTale ke sarvakSetra saMbaMdhI ane sarvakALa saMbaMdhI badhA jIva-rajIva padArthone sarva vizeSo sahita-eTale ke ekeka dravyanA badhA guNo ane paryAyo sahita eka ja samaye jANanAra che. Ama, AtmA sarvajJa svabhAvI che ema sidhdha karyuM. sarvamAnya dharma :sarva jIvone mAnya AtmAno dharma. sahune sarakho lAgu paDe. sarvaloka traNe loka sarvalokanA adhipatio traNe lokanA svAmIo-surendro, asurendro ane cakravartIo. 950 sarvavyApI :bhagavAna sarvane jANe che mATe te savasthApI kahevAya che. (2) sarvane dekhanAra-jANanAra sarvavirati HsvarUpamAM virAga pAmavuM sarvaviddha pAriNAmika AtmAno sahaja akRtrima, eka zuddha svabhAva, je samyagdarzanano viSaya che. sarvadyuta :AtmAne paramArtha svarUpe jevo che tevo kahenAra, sarvazrutarUpa vyavahAra dRDhapaNe Ave che, je kArya adhurUM zruta jJAna kare che, mATe te sarvazruta che. AtmAne pakaDavA mATe nava tattvanA yathArtha svarUpa thoDo ke ghaNo game te vicAra hoya, to paNa tene vyavahAre sarvazruta kahevAmAM Ave che. sarvAMga :akhaMDapaNe AtmadhyAna ke bodha mukhyapaNe na rakhAvI zake evo saMga sarvasvabhUta HsAmarthya svarUpa; paripUrNa svarUpa. sarvAMga :badhI rIte. (2) saMpUrNa; suspaSTa. sarvaguNa samRddha H sarva AtmA pradezo-sarva IndriyaguNo vaDe samRddha sarvopragaTa sakaLa IMdriyasamUha vaDe grAhya (jaNAvA yogya) sarvAtizayi sarvotkRSTa. sarvAbhAsa :anya sarva vibhAva ane dehAdi saMyoganA AbhAsa sarvAbhAsa rahita Hanya sarva vibhAva ane dehAdi saMyoganA AbhAsathI rahita evo. sarvotkRSTa :sarvathI uttama. sarvottama sarvathI uttama. sAtatatvonuM yathArtha zradhdhAna H (1) jIvano svabhAva kSAyaka zudhdha cidAnaMda che. rAga ane zarIrathI bhinna che. (2) sajIva=zarIra, karma,Adi sajIva che, ane sajIvano svabhAva jaDa che. (3) Asava=puNya-pApanA pariNAma Asava che, ane teno svabhAva sAkuLatA che. mAro svabhAva anAkuLa AnaMda che. (4) baMdha=vikAramAM aTakavuM te baMdha che.
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMvara= AtmAnI zuddhi arthAta yathArtha ruci, jJAna ane ramaNatA te saMvara | tattva che. (6) nirjarA=zuddhinI vRdhdhi thavI te nirjarAtattva che. (7) mokSa=saMpUrNa zudhdhi thavI te mokSa che. sAta tattvamAM jIva ane sajIva dravya che; Asava, baMdha, saMvara, nirjarA ane mokSa e paryAya che. Ama sAta tattvanA yathArtha ane pRthaka pRthaka bhAvanuM zradhdhAna ane bhAna thavuM te samyagdarzana ane samyajJAna che. Atmadarzana kaho ke tattvArthazradhdhAna kaho te eka ja vAta che. mATe je sAta tattvone bhinnabhinna yathArthapaNe zradhdha tene samyagdarzana kahe che. saMdhANa siMdhukaNa, cakamaka, agni saLagAvanAra padArtha, agni cetAvanArI vastu (2) saMdhukaNa; cakamaka paththara; agni saLagAvanAra padArtha, agni cetAvanArI vastu; cakamakane ghasatAM agninA takhaNa jare. saMdigdha : jenA viSe saMdeha hoya te-AzaMkA hoya te. (2) jenA viSe saMdeha hoya te; aspaTa. (3) jemAM zaMkA, saMdeha hoya, saMdehavALu aspaSTa (4) aspaSTa; saMdehayukta; anizcita. (5) jenA vize saMdeha hoya te. (6) aspaSTa; saMdehayukta; zaMkAsahita; zaMkAzIla. (7) aspaSTa; zaMkAzIla; saMdeha; vahema. saMghapaNa zarIranI dRDhatA; zarIranA hADa vagerenuM baMdhAraNa-bAMdho saMdhAta :bhegA maLavuM te; ekaThA thavuM te; milana saMdhyAta nAmarbha je karmanA udayathI, audArikAdi zarIronA paramANuM, chidrarahita - ekatAne prApta kare. saMdhAna : dhyAna; lakSa; milana, meLApa; joDANa, sAMdhaNa sala sAMdha,taDa (2) taDa; tirADa. sakTi najIka (2) samIpa; pAse. (3) atyaMta nikaTa sani:saMbaMdha; samIpatA sannipAta :meLApa; saMbaMdha thavo te sama madhyastha arthAt rAgadveSathI vikRta nahi banelo (2) samAna (3) ITAniSTapaNAthI rahita. 951 sama avasthAna sthirapaNe-daDhapaNe rahevuM te, daDha paNe TakavuM te. sama pariNAma :vikalpa rahita pariNAma sama sukha duHkha sukha ane duHkha (arthAt ISTa temaja aniSTa saMyoga) banne jemane samAna che evA. (2) sukha duHkha jene samAna che evA; iSTAniSTa saMyogomAM jene harSa zokAdi viSama pariNAma thatA nathI evA (jene rAga-dveSa moha nathI, te muni nirvikAra caitanyamaya che arthAta tenuM caitanya paryAya paNa vikAra rahita che tethI te sama sukhaduHkha che. (3) jene sukha ane duHkha samAna che. evo. (4) sukha ane duHkha (ISTa temaja aniSTa saMyoga) banne samatapano parigraha :zatrumitrAdino samasta pakSapAta samaavasthita sthirapaNe-dRDhapaNe rahevuM, dRDhapaNe TakavuM te. samakanI kasarakhI hadanA (2) samAna. samati :aMdara dhruva trikALI zraddhAthI bharelo cautanya sAmAnya svarUpa bhagavAna AtmA che temAM ekAgra thaIne teno anubhava karatAM aMdaramAM tenI nirvikalpa pratIti thAya che te samakti arthAtu samyagdarzana che. ane te dharmanI prathama pahelI zreNI che. (2) aMdara dhRva trikALI zraddhAthI bharelo caitanya sAmAnya svarUpa bhagavAna AtmA che temAM ekAgra thaIne teno anubhava karatAM aMdaramAM tenI nirvikalpa pravIti thAya che te samati arthAt samyagdarzana che. ane te dharmanI pahelI zreNI che. (3) samakti bhale kSAyika hoya to paNa A jJAna bhAvakSatajJAna hovAthI mAyopazamabhAva svarUpa che. samakti bhale kSAyika hoya paNa jJAna no kSAyopathamikabhAve ja che. samatinA paccIsa doSa :8 mada, 3 mUDhatA, 6 anAyatana ane zaMkA vagere 8 doSa; e maLIne samyagdarzananA 25 doSa che samyagdarzananA 8 aMga (guNa) jANIne sArI rIte samajIne doSono tyAga ane guNonuM grahaNa karavuM joIe. samyagdaSTinI cAra bhAvanA - saMvega, anukaMpA, Astikya ane prathama samyagdaSTine A cAra bhAvanA hoya che. samaza :pratyakSa
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ gnamAM saMvedana :pratyakSa jJAna samakALa :eka samaya; eka kALa. zramakita :satapuruSanA vacana pramANe tenI AjJA pramANe varte tene samakita aMze thayuM. bIjA badhA prakAranI kalpanAo mUkI, pratyakSa puruSanI AjJAe vacana sAMbhaLavAM, tenI sAcI zradhdhA karavI, te AtmAmAM pariNamAvavAM, to samakita thAya. pavitra puruSonI kRpAdraSTi e ja samyagdarzana che. samakti AvyA vinA samAdhi thAya nahIM, samakita thavAthI saheje samAdhi thAya, samakita thavAthI saheje AsaktabhAva maTI jAya, bAkI AsaktabhAvane amasthI nA karavAthI baMdha rahe nahI. AtmA je padArthane tIrthakare kahyo che, te ja padArthanI te ja svarUpe pratIti thAya, te ja pariNAme AtmA sAkSAta bhAse tyAre tene paramArtha samatva che. evo zrI tIrthakarano abhiprAya che. mata darzana Agraha tajI, varSe sadaguru lakSa; lahe zudhdha samakita te vInA bheda na pakSa samakitanA daza bheda che. AjJA, mArga, upadeza, sUtra, bIja, saMkSepa, vistAra, artha, avagADha ane paramAvagADha ema samyatvanA daza bheda paNa che. (1) AjJA darzana moha upazAMta thavAthI zAstra zravaNa vinA paNa vItarAga devanI AjJAnA avadhAraNathI je tattva zradhdhAnarUpa athavA te Ama puruSanI AjJAnA avadhAraNarUpa jIvanI dazA vizeSatArUpa pariNati te AjJA samyakatva che. mArga darzana moha upazAMta thavAthI granthonA vistArapUrvaka zravaNa vinA mAtra bAhyAMtara parigraha-rahita kalyANakArI mokSamArga tenuM anAdi duHkharUpa evA prabaLa mohakarmanI upazAMti mATe zradhdhAna thavuM te mArga samyatva athavA pratyakSa bodhasvarUpa puruSa pratye bhaktiyukata Astikaya pariNati thavI e paNa mArga samparva che. 952 upadazA = zrI tIrthaMkarAdi utkRSTa puraSArthanA upadezathI draSTinI vizudhdhatA thavI te upadeza samyakatva che. athavA te Ama bhagavAna praNIta zrata pratye aMtyaMta bhaktiyukata AsthArUpa jIvanI dazA te paNa upadeza samyakta che. sUtra=munionA AcArAdi vidhAnone sUcavanAra AcArasUtrone sAMbhaLIne vItarAga bhagavAna praNIta nigraMtha mArga pratye mahatvapUrNa draSTipUrvaka je Astikaya pariNati thavI te sUtra samyatva che. bIja = gaNitajJAna mATe je niyamo (bIja) karavAmAM AvyA che. temAMthI koika niyamo jANavAthI tathA mohanIya karmano atizaya upazama thavAthI karuNAnuyoganA gahana padAthoM paNa samajIne jene tattvazradhdhA thai che te samyagdarzanane bIja samyakatva kahyuM che. saMkSepa =padAthaoNnuM saMkSipta jJAna thavAthI je tatvomAM yathArtha ruci utpanna karanAra che te saMkSepa samatva che. vistAra=dvAdazAMgI vANI sAMbhaLIne utpanna thayelI nirmaLa tatvazradhdhArUpa dazA te vistAra samyattva che. artha nigraMtha vItarAga pravacana sAMbhaLavAthI tomAMnA koika gahana arthanA nimittathI utpanna thayelI je tatva zradhdhAnarUpa dazA te artha samatva che. avagADha= aMga ane aMgabAhya je vItarAga praNIta zAstro che tene avagAhana karavAthI zrutakevaLIne utpanna thayelI je tatvazradhdhA che te paramAvagADha samyatva che. ema eka samyagdarzana pariNatine utpanna thavAnA uparokata daza nimittonA yoge samyattvanA daza bheda kahyAM che. samaktiI mithyAtva mukti (2) mithyAtvamukta (3)samyagdarzana pAmelA vyaktine ATha prakAranA madamAMno eka mada na hoya. avinayI ahaMkArI ardhadagdha (potAne jJAna nahIM chatAM potAne jJAnI mAnI beThelo) ane rasalubdha e cAramAMthI ekapaNa doSa hoya to jIvane samakita na thAya. samagra :akhaMDa samagrapaNe akhaMDapaNe samagrapaNA vaDe = akhaMDapaNA vaDe.
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ samagrapaNADe :akhaMDapaNIvaDe. zramuyapaNe ekI sAthe; ekarUpapaNe. sApuzcayarUpa saMdoha rU5; sAmAnyasArarUpa. samuththara bhego karelo jaththo; saMgharo. samarasa saMsthAna je karmanA udayathI, zarIranI AkRti upara, nIce ane madhyamAM, samabhAgathI bane. samacaturAsaMsthAna :padmAsanavALIne beThelA mANasanA zarIrane cArekorathI dorIthI mApe to cAre korathI sarakhuM mApa Ave te zarIra AkArane samacaturansa saMsthAna samacitta :cittanI samAnatA-sthiratA vALuM samuccaya :bhego karelo jaththo; saMgharo. samucita yogya; vyAjabI; barobara yogya. samaNA saMvedana :pratyakSa jJAna. samajavuM samyagdarzana-jJAna-cAritranI abheda ekatA AtmAmAM thAya che te ja vAstavika samajavuM che. samaMjasa sArUM; sAcuM; kharuM; suMdara; cokakhuM; sadgaNI. samajANuM kAMI ? kAMI eTale kaI paddhatie kahevAya che tenI gaMdha Ave che ? pUruM samajAI jAya to nyAla thaI jAya evuM che. samajayuM :saMvedAyuM; anubhavAyuM. samajIne aMgIkAra karIne (2) nizcaya karIne. samatvabuddhi : rAga dveSa vagere dvaMdvonA abhAvavALI samajha. samatA mohano abhAvane lIdhe sarvatra rAgadveSanuM dvata jema pragaTa thatuM nathI te samatA che. (2) dhIraja; akaSAya karuNA (3) zAMti. (4) samabhAva; niSpakSatA; zAMtabhAva; parama zAMta bhAva. (5) saumyatA svarUpatA. samaMtabhaddhAthArya :A mahAtmA digambara AcArya hatA temaNe racela devAgamastotra para digaMbara temaja zvetAMbara AcAyoe TIkA karI che. samatabhadracArya nAmano zabdArtha "kalyANa jene mAnya che" evo thAya che. 953 samaMta sarva prakAranA; paripUrNa (2) cAre tarapha-sarva bhAgamAM vartatuM; sarva AtmapradezathI jANatuM; samasta; AkhuM; akhaMDa (3) sarva prakAranA; paripUrNa (4) sarva pradezothI jANatuM; cAre tarapha sarva bhAgamAM vartatuM; sarva Atma pradezathI jANatuM; samasta; AkhuM; akhaMDa (5) mAnya rAkhavo joie. (6) saghaLA. (7) sarva prakAranA; paripUrNa. (8) sarva pradezathI jANatuM. (9) mAnya sumuttIrNa sArI te pAra pADeluM. sakhatpanna :sArI rIte udUbhavavuM; sarakhI rIte upajavuM; samyakUpaNe utpanna thavuM samadazA koi pratye rAga athavA koi pratye kiMcitamAtra dveSa na rahe. samadarzitA :icchArahitapaNuM; padArthane viSe iSTaaniTa budhdhi rahitapaNuM mamatvarahitapaNuM; samadarzitA cAritradazA sUcave che. rAgadveSarahita thavuM te cAritradazA che. iSTaaniTa budhdhi, mamatva, bhAvAbhAvanuM UpajavuM e rAgadveSa che. A mane priya che, A game che, A mane apriya che, gamatuM nathI evo bhAva samadazIne viSe na hoya. samadarzI bAhya padArthane, tenA paryAyane, te padArtha tathA paryAya jevA bhAva varte tevA bhAve dekhe, jANe jaNAve, paNa te padArtha ke tenA paryAyane viSe mamatva ke ianiSTapaNuM na kare. zAtA-azAtA, jIvana-mRtya, sugaMdha- duMgaMdha, susvara-dusvara, rUpa-karUpa, zIta-uSNa, AdimAM harSa-zoka, rati-arati, iTa-anirupaNuM, ArtadhyAna na varte te samadarzitA hiMsA, asatya, adattAdAna, maithuna ane parigrahano parihAra lamadarzIne viSe avazya hoya. samadarzapaNuM eTale laukika bhAvano samAnabhAva, abhedabhAva, ekasarakhI budhdhi, nirvizeSapaNuM na;i arthAt kAca ane hIro e be samAna gaNavA; athavA satkRta ane asatkRtamAM samapaNuM gaNavuM athavA sadadharma ane asadadharmamAM abheda mAnavo, athavA sadaguru ane asadgurune viSe ekasarakhI budhdhi rAkhavI, athavA sadadeva ane asadevane viSe nirvizeSapaNe dAkhavavuM, arthAta bannene ekasarakhA gaNavA, ityAdi samAnavRtti e samadarzitA nahIM,
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ e to AtmAnI mUDhatA, vivekazUnyatA, vivekanikaLatA (2) | IcchArahitapaNuM. (3) icchA rahitapaNuM; padArthane viSe iTa aniTa budhdhi rahitapaNuM; mamatvarahitapaNuM; samadarzitA cAritradazA sUcave che. rAgadveSarahita thavuM te cAritradazA che. ijhaaniTa budhdhi, mamatva, bhAvAbhAvanuM UpajavuM e rAgadveSa che. A mane priya che. A game che. A mane apriya che. gamatuM nathI evo bhAva samadarzIne viSe na hoya. samadarzI bAhya padArthane, tenA paryAyane, te padArtha tathA paryAya jevA bhAve varte tevA bhAve dekhe, jANe, jaNAve, paNa te padArtha ke tenA paryAyane viSe mamatva ke iSTa anirupaNuM na samapariNAma :sarakhAM pariNAma samapariNAme :jJAtAbhAve. sagapariNAma je je kALe je je prArabdha udaya Ave te te vadana karavuM e jJAnI puruSonuM sanAtana AcaraNa che. sagapariNAme vikalpa rahitapaNe. samapaNuM ane vikalparahitapaNuM satsaMgathI Ave ane vadhe. samanvaya meLa jJAna ane kriyAno meLa thayo te ja syAdvAdapaNuM thayuM. (2) ekasarakho vyavasthita krama; paraspara saMbaMdha ke meLa; tAtparya. samanapaNuM mana sahita avasthA. sUmuddabhava :utpanna thavuM te; utpatti. samuhya :sAro utkarSa, utkarSa, abhyadaya, caDatI, samudAya, samUha, jaththo samudaghAta kone kahe che ? mULa zarIra choDyA vagara jIvanA pradezonuM bahAra nIkaLavuM tene samudraghAta kahe che. (2) mULa zarIrane choDyA vinA AtmAnA pradezonuM bahAra nIkaLavuM tene samughAta kahe che. ane te pradezatvaguNanI paryAya che. samudAya:samUha-janasamUha samudAya pAtanikA :upodaghAta samudAyI samudAyavALuM; samudAyanuM (jaththAnuM banelu; (dravya samudAyI che kAraNa ke ! paryAyonA samudAya svarUpa che.) 954 saddhaghAtavidhAna kevaLI bhagavAnane vedanIya, nAma ane gotrakarmanI sthiti kayAreka svabhAvathI ja (arthAt kevaLI samudraghAtarUpa nimitta hoyA vinA ja) AyukarmanA jeTalI hoya che ane kayAreka te traNa karmonI sthiti AyukarmathI vadhAre hovA chatAM te sthiti dharIne Ayukarma jeTalI thavAmAM kevaLI samudraghAta nimitta bane che. saddhaghAta karmo jaththAbaMdha kharI jai AtmA lokAkAzamAM pharI vaLe. samamAM bikanI zI gaNatarI ? ema ke saMsAranuM bIja evuM mithyAdarzana gayuM pachI kiMcit rAga-baMdha thAya tenI zI visAta? e to nAza thavA mATe ja che; kemake samakitI dharmI purUSa krame purUSArtha vadhArIne teno nAza karI ja de che. kevuM sarasa, spaSTIkaraNa karyuM che? saddhAMta eka jIvanI AkhAya lokamAM avasthiti lokapUNa samuddhAtanA samaye bane che. mULa zarIra choDIne jIva bahAra nIkaLe che tyAre te jIva sAthe kArmaNagarvaNa ane tejasAdi paramANa hoya che ane tenI bIjuM zarIra dhAraNa karavAthI sthiti vacce aMtara paDe che tene samuddhAta kahe che. te vakhate jIvanuM zarIra lokAkAza pramANa asaMkhyAta pradezI bane che. tenAthI ochA pradezonI sthiti bIjA samuddhAtonA samaye tathA mULa zarIranA AkAra pramANe rahyA kare che. tethI ja saMsArI jIvane svadeha parimANa batAvyo che ane mukta jIvane aMtima dehAkArathI kiMcita nyUna batAvyo che. mULa zarIra te audArika Adi rUpe hoya che tene choDyA vinA uttaradeha tejasAdinA pradezo sahita AtmapradezonuM je bahAra nIkaLavuM-phelAvuM tene samuddhAta kahe che. samullAsa :ghaNo AnaMda; prabaLa harSa; suprasannatA. samULa pUrepuruM samIcIna sAruM rUDuM; yogya; barAbara; yathArtha sajUrNana:mUrchAvasthA; bezudhdhAvasthA sanmArgaH nIti ane prAmANikatAno rAha ke rasama; sAro mArga samabaMdha ane viSama baMdha :samabaMdha eTale bekI guNavALA paramANuono baMdha ane viSamabaMdha eTale ekI guNavALA paramANuono baMdha. ahIM samabaMdhanuM ane
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ 955 AtmatA AtmabhAva jyAM che tyAM jIvita, maraNa, lAbha, alAbha Adi sarva pratye samabhAva varte che. AvI AtmAnaMda yukta samadaza, vItarAga dazAne vinarUpe je je anya aMtaraMga bahiraMga saMga che, tene he jIva tuM tajI de kAraNa ke te saMga-prasaMgathI tuM ciMtA rUpI sAgaramAM paDIza. e ciMtA samudrama rAga-dveSarUpa moTAM mojAo niraMtara uchaLI rahyAM che, tyAM aMtaradAharUpa vaDavAnalathI tAruM aMga baLavA mAMDaze ane tuM duHkhI duHkhI thaI jaIza. mATe AtmaraNatArUpa samatA sarovaramAM nimagna nijAnaMdane niraMtara mANavA Icchato tuM temAM vinarUpa sarva anyabhAvo ane anya saMga prasaMgone tArAthI tyAgI de. (13) samatAbhAva; sthiratA, Atma ramaNatA. sababhirUDhanaya :je judA judA arthone ullaMghI eka arthane rUDhithI grahaNa kare che. jema ke gAya paryAyanA bhedathI arthane bhedarU5 grahaNa kare che. jema indra, puraMdara, zakra e traNe zabdA indranAM nAma che, paNa A naya traNeno judo judo artha kare viSamabaMdhanuM ekeka udAharaNa ApyuM che te pramANe badhAya samabaMdho ane viSama baMdho samajI levA. samabhAva nirvikAra jJAna svabhAvavALo madhyasthabhAva (2) rAga, dveSa ane mohanA kSobhathI rahita AtmAnA pariNAma te samabhAva che. svAtmAnabhava che, mokSamArga che. (3) moha kSobha athavA rAga-dveSa, moha rahita je AtmAnA pariNAma che te ja samabhAva che, te ja cAritra che. (4) keTalAka samabhAvanI vyAkhyA UMdhI kare che, ane kahe che ke, sAcuM khoTuM nakakI karatAM rAgadveSa thAya, mATe badhAne sarakhA mAno paNa te to mUDhatA che, aviveka che. vastune yathArthapaNe mAnavI, anyathA na mAnavI, temAM samabhAva che. jJAnI bAvaLane vartamAnamAM caMdana na jANe, viSTA na jANe, viTAnI avasthA hoya te vakhate, tema jANe krodha, avasthAvALAne krodhapaNe dekhe, zAMta na dekhe, khoTAne khoTuM jANavuM, te samabhAva che, dveSa nathI, pakSapAta nathI paNa satanuM bahumAna che. niSpakSapAtI. (5) madhyasthabhAva. (rAgIne rAgI jANavo ane nirogIne virakta-vItarAgI jANavo te madhyasthabhAva che. paNa banne pratye samAna bhAva jANavo te samabhAva ke madhyastha bhAva nathI.) (6) badhAne sarakhA mAnavA te mUDhatA che, aviveka che; vastune yathArtha paNe mAnavI, anyathA na mAnavI temAM samabhAva che. khoTAne khoTuM jANavuM te samabhAva che, dveSa nathI. pakSapAta nathI paNa salUnuM bahumAna che. (7) vItarAgatA. e vItarAgatA dravyane pakaDe tyAre thAya. dravyanA Azraya vinA vItarAgatA na thAya. UMmabhAvanuM kAraNa vItarAga svabhAvI bhagavAna AtmA che. jeno Azraya karavo ane parano Azraya choDavo, A TUMkAmAM TUMkuM che. (8) vItarAga bhAve-madhyasthabhAve jJAna svabhAvavALA ne anaMtaguNanA svabhAvavALA e anaMta jIvo che ema jaNavuM te samabhAva che. ane tyAre teNa anaMta jIvone yathArtha jAyA ema kahevAya che. lyo A samabhAva. (9) samatA; rAgAdino parityAga. (10) rAgadveSano tyAga karI parama zAMta svabhAva rAkhavo te samabhAva. (11) rAgadveSa-mohathI rahita. (12) vizuddha jJAna-darzana svabhAvI nija zuddha sahAtmadravyanI samyaka zraddhA, jJAna, anubhavarUpa AtmaraNatA, zuddha | sAmati sammati tarkazAstra samamAnasa :samacitta; samAzaya samaya eka samathe ja (yugapada) jANavuM tathA pariNamana karavuM e be kriyAo je ekatvapUrvaka kare te samaya che. A jIva nAmano padArtha ekatvapUrvaka eka ja vakhate pariName paNa che ane jANe paNa che tethI te samaya che. (2) dareka padArtha potAnA guNa paryAyone prApta thai pariNamana kare che. tethI tene samaya kahevAmAM Ave che. (3) paramANu eka AkAza pradezane maMdagatithI oLaMge tyAre tenA barAbara je vakhata te samaya che. (4) Agama (5) jinamata (6) paramANane eka AkAzapradezathI bIjA anaMtara AkAzapradezo(maMdagatithI) jatAM je vakhata lAge tene "samaya"kahevAmAM Ave che. (7) kALano sUkramamAM sUkSma vibhAga samaya che. (8) jIva nAmano padArtha (9) samaya nimittabhUta evA maMdagatie pariNata pudagala paramANu vaDe pragaTa thAya che-mapAya che. (arthAta paramANune eka AkAzapradezathI bIjA anaMtara AkAzapradeze maMdagatithI jatAM je vakhata lAge tene samaya kahevAmAM Ave che.) (9)
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ paramANune eka AkAza pradezathI bIjA anaMtara AkArapradeze (maMda gatithI). jatAM je vakhata lAge tene samaya kahevAmAM Ave che. (10) padArtha; AtmA. (11) paramANune eka AkAza pradezathI bIjA anaMtara AkAzapradeze maMda gatithI jatAM ja vakhata lAge tene samaya kahevAmAM Ave che. te samaya kALa dravyano sUkramamAM sUkSma paryAya che. kALa dravya nitya che. samaya utpanna thAya che ane naSTa thAya che. jema AkAza pradeza AkAza dravyano nAnAmAM nAno aMza che, tenA bhAga paDatA nathI, tema samaya kALadravyano nAnAmAM nAno niraMza paryAya che. jo samayanA bhAga paDe to to paramANu vaDe eka samayamAM oLaMgAto ja AkAza pradeza che tenA paNa teTalA bhAga ja paDavA joIe. paraMtu AkAzapradeza to niraMza che, tethI samaye paNa niraMza ja che. (12) vyutpatti pramANe samaya eTale ekI bhAve potAnA paryAyane prApta thaI je paraNimana kare te 'samaya' che. dareka padArtha potAnA guNa ane avasthAne prApta thaI nitya TakI rahe che te samaya che. (13) (sama + aya) eka sAthe jANe ane badalavAnI kriyA kare tane AtmA kahIe athavA jIva kahIe. (14) dareka padArtha, potAnA guNa paryAyone prApta thaI pariNamana kare che. tethI tane samaya kahevAmAM Ave che. bIjo artha ekIsAthe jANavuM ane pariNamana karavuM, evI be kriyAo jemAM hoya, tene samaya kahe che. A rIte badhA AtmAo samaya che. (15) samasta dravyo. (16) siddhAMta; zAstra; zAsana; darzana; mata. (1) sama-aya. samaH eka sAthe, eka kALe, aya gato, dhAtu che. teno artha gamana thAya che. ane jJAna artha paNa thAya che. gamana eTale gamana karavuM arthAt gamana thavuM tethI sama-ayano artha, eka sAthe ekarUpa rahIne jANe ane eka avasthAthI ekeka samaye bIjI avasthArUpa thavuM, te samaya che. kaI AtmAmAM vartamAna vartatI avasthApaNe badalavAno je svabhAva na hoya, to kAMI vizeSatA thaI zake nahi. doSa TALI guNa pragaTa kare ema kahevuM vRthA kare. tIvra rAgamAMthI maMdarAga thAya che. tathA vikArI bhAvano pheraphAra eTale badalavuM thAya che. te vikAra kADhI nAkho, te jJAna guNa vagere guNanuM nirmaLapaNe badalavuM thAya che. bIjA padArthathI AtmAnuM lakSaNa juduM paDe te mATe, jIvanuM svarUpa eka samayamAM jANe ane pariName. te jIva cetanA svarUpa che, ema jaNAvyuM. (18) kALano sUkSmamAM sama vibhAga samaya che. (18) padArtha. (19) paramANane eka AkAzapradezathI bIjA anaMtara AkAzapradeze maMdagatithI jatAM je vakhata lAge tene samaya kahevAmAM Ave che. te samaya kALa dravyano sUkSmamAM sUkSma paryAya che. kALadravya nitya che; samaya utpanna thAya che ane naSTa thAya che. jema AkAzapradeza AkAzadrayano nAnAmAM nAno aMza che. tenA bhAga paDatA nathI. jo samayanA bhAga paDe to to paramANu vaDe eka samayamAM oLaMgAto je AkAza pradeza tenA paNa teTalA ja bhAga paDavA joie. paraMtu AkAza pradeza to niraMza che; tethI samaya paNa niraMza ja che. prazna : jayAre pudagala-paramANu zIdhra gati vaDe eka samayamAM lokanA eka cheDethI bIje cheDe pahoMcI jAya che. tyAre te cauda rAju sudhI AkAza pradezomAM zreNIbadhdha jeTalA kALAo che te sarvane sparze che, mATe asaMkhya kALANuMone spezato hovAthI samayanA asaMkhaya aMzo paDavA joie. samAdhAna : jevI rIte anaMta paramANuono koi skaMdha AkAzanA eka pradezamAM samAi jaine kadamAM eka paramANu jevaDo ja ho che, te paramANuonA khAsa prakAranA avagAhapariNAmane lIdhe ja che; (paramANuomAM evI ja koi viziSTa prakAranA avagAha pariNAmanI zakti che. tene lIdhe Ama bane che;) tethI kAMi paramANunA anaMta aMza paDatA nathI, tevI rIte koi paramANu eka samayamAM asaMkhya kALANuone oLaMgIne lokanA eka cheDethI bIje cheDe pahoMcI jAya che, te paramANunA khAsa prakAranA gati pariNAmane lIdhe ja che; (paramANamAM evI ja koi viziSTa prakAranA gati pariNAmanI zakti che tene lIdhe Ama bane che; tethI kAMI samayanA asaMkhya aMza paDatA nathI. (AkAzamAM paNa avagAha hetutvaguNane lIdhe evI zakti che ke teno eka pradeza paNa anaMta paramANuone avakAza devAne samartha che.) samaya prabhuta :samyagdarzana jJAna-cAritra paraNitirUpa joTANuM-samaya prabhuta.
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ 957 samaya vyAkhyA samayanI vyAkhyA, paMcAstikAyanI vyAkhyA, dravyanI vyAkhyA, | padArthanI vyAkhyA, (vyAkhyA= vyAkhyAna, spaSTa kathana, vivaraNa, spaSTIkaraNa) samayanI vyAkhyA :artha samayanuM vyAkhyAna; paMcAstikAya saMgraha zAstranI TIkA. samayaviziSTa samayathI viziSTa; samaya nimittabhUta hovAthI vyavahAre jemAM samayanI apekSA Ave che evI. samaya viSTi vRtti samayathI viziSTa evI pariNati (2) kALa sivAyanA dravyonI pariNati eka samayamAM A pariNati thaI che ema samayathI viziSTa che arthAta temAM vyavahAre temAM samayanI apekSA Ave che mATe temAM koI dravya kALadravya-nimitta hovuM joIe. samaya sArano sAra trikALa zuddha caitanyaghana prabhu, ene jJAnIjano paryAyamAM grahe che, tene grahavo eja, AkhA samayasArano sAra che. samayamabadhdha eka samayamAM jeTalA karmaparamANuM ane nokarma paramANuM baMdhAya te sarvane samayaprabadhdha kahe che. samayaprabadhdha mAtra: samayaprAta:samaya eTale padArtha, athavA samaya eTale AtmA. prAbhUta aTale tenuM kahenAruM A zAstra che. vaLI, atmA to samasta padArthono prakAzaka che. AvA vizvaprakAzaka AtmAne kahetuM hovAthI A samayaprAbhRta zabdabrahma samAna che. samayAbhAsa yathArthamAM je padArtha tattvArtha nathI paNa bhrama buddhithI tevAM dekhAvA lAge, jemake, mithyASTionAM banAvelAM zAstra yathArthamAM to zAstra nathI ja paraMtu bhramathI zAstra jevAM bhAse che te zAstrAbhAsa-samayAbhAsa. samayamAM :dravyaliMgIpaNe jinamatamAM (2) dravyaliMgIpaNe jinamArgamAM. (3) (AtmadravyamAM, nijadravya svabhAvamAM) pariNamavuM te sAmAyika che. samayamAM pariNamavuM Atma dravyamAM, nija dravya svabhAvamAM pariNamavuM te sAmAyika samayavRtti samaya samayanI pariNati samayavyAkhyA samayanI vyAkhyA; paMcAstikAyanI vyAkhyA; dravyanI vyAkhyA; padArthanI vyAkhyA; (vyAkhyA=vyAkhyAna; spaSTakathana; vivaraNa; spaSTIkaraNa) samyagadarzana : dhruva sAmAnyane sidhdha karavI te samyagadarzanano viSaya che. samayaviSTi vRtti samayathI viziSTa evI pariNati samayaviziSya samayathI viziSTa; samaya nimittabhUta hovAthI vyavahAre jemAM samayanI apekSA Ave che evI. samasukhadu:kha :jene sukha ane duHkha samAna che evo. samayastha ho samayamAM bhale ho, bhale teo dravyaliMgIpaNe jinamatamAM ho to paNa. samayasAra sarvajJa bhagavAna kArya samayasAra che, to AtmA pote kAraNa samayasAra che. ityAdi hajAro nAmo kahI zakAya che. (2) A samayasAra to bharatakSetrano bhagavAna che. ahAhA ! zuM adabhuta enI racanA che ! alaukika TIkA che. devAdhideva arihaMtadevanI sAkSAta divya dhvanino sAra laine zrI kuMdakuMdAcArya deve A samayasAranI racanA karI che. aho! samayasAra! bhAvo brahmAMDanA bharyA! (tArAmAM) (3) zudhdha AtmA; graMtha (4) nirvikalpa zuddha Atmatatta. (5) zarIrathI, karmathI, rAgathI rahita ekaluM caitanyanuM dhruva daLa enuM nAma samayasAra caitanya AtmA che. (6) zuddha jIva; zuddha AtmA. (7) samaya eTale AtmA, ane sAra eTale vikArane eka samayanI paryAyathI rahita Avo te trikALI bhagavAna AtmA te samayasAra che. (8) samaya = AtmA, tenuM pUrNa pavitra svarUpa te samayasAra. (9) zuddha AtmA sarva padAthomAM sArarUpa che. (1) zuddha AtmAno mahimA kahenAra zAstra AtmAnuM zuddha svarUpa. (11) zuddhAtmA (12) asaMyogI avikArI zuddha AtmAno svabhAva. (13) asaMyogI avikArI zuddha AtmAno svabhAva. (14) sarva padArthomAM sArarUpa evo zuddhAtmA. (15) asaMyogI avikArI zuddha AtmAno, svabhAva (16) e ahaMta-pravacano, avayava eTale aMza che, anAdi nidhana paramAgama zabda brahmathI prakAzita che. sarva padArthonA samUhane samayamAM hoya :dravyaliMgI paNe jinamatamAM hoya (dravyaliMgIpaNe jinamArgamAM) samayamAM hoya to paNa :bhale teo dravyaliMgI paNe jinamatamAM hoya to paNa. samayavRttinuM hetapaNe samaya samayanI pariNatinuM nimittapaNuM.
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ samyaka avamaudarye sammadraSTi jIvane rAgabhAva dUra karavA mATe bhUkha hoya te karatAM ochuM bhojana karavAno bhAva thatAM, aMtaraMga pariNAmonI je zudhdhatA thA che. sAkSAta karanAra, kevaLI bhagavAna sarvajJathI praNIta che. (17) sarvajJa bhagavAne sAkSAt jJAnathI dareka jaDa-cetana vastunuM svataMtrapaNuM joyuM che. karmanA nimitte vikArI avasthA AtmAmAM thAya che, te kSaNika vikArano nAzaka trikALI svabhAva dareka AtmAmAM che. tenI prApti kema karavI te batAvanArI vANI sarvajJanA mukhakamaLamAMthI nIkaLI, te saMtapurUSoe jhIlI. AtmaanubhavathI te parama satyane pacAvI. jagatanA parama upakAra mATe parama Agama zAnI racanA saMtapurUSoe karI, temAM A samayasAra sarvotkRSTa che. ekeka gAthAmAM traNe kALanA sarvajJanA hRdayanAM rahasya reDyAM che je samaje te nyAla thaI jAya che. (18) zuddha AtmA (19) sarvajJa bhagavAna kArya samayasAra che, to AtmA pote kAraNa samayasAra che. ItyAdi hajAro nAmo kahI zakAya che. (20) bhagavAna AtmA jinarAja che. jinarAja paryAya je thAya che, te jinarAja svarUpamAMthI thAya che. ahIM to kahe che ke, AtmAnuM svarUpa ja jinarAja che. (21) sarvajJa bhagavAna kArya samayasAra che to AtmA pote kAraNa samayasAra che. ItyAdi hajAro nAmo kahI zakAya che. (22) zuddha AtmAnI kathanI, zuddha AtmA. samayasAra vAMco che ane bIja zAzA kema nahi? paNa bhAi ! tattvajJAna viSayanI mukhyatA dravyAnuyoganA zAstramAM hoya che. samyagdarzananA viSayanuM dravyAnuyoganA zAstramAM nirUpaNa hoya che. samyaka :yogya rIte barAbara (2) sAcuM (3) barAbara (4) barAbara joi zakAya tevo. (5) yathArtha; viparIta Adi doSono abhAva (6) yogya rIte; barAbara. (7) yathAtathapaNe; jema che te paNe. (8) nizcaya. (9) yathArtha. (10) yathArtha; sAcuM. samyaka athavasAya : satya samajaNa; yathArtha avabhAsa, sAco avabodha sAyaku anazana :samayadraSTi jIvane AhAra tyAgano bhAva thatAM viSaya-kaSAyano bhAva TaLI, aMtaraMga pariNAmonI je zudhdhatA thAya che te. samyaka abhiprAya rAganI ruci rahita jJAna ane te jJAnanI sthiratA. samyaka ekAnta vastu akhaMDa eka dhruva caitanyabiMba che. emAM DhaLyA vinA saskaekAnta thatuM nathI. jayAM samyaka ekAnta thayuM ke jJAnamAM dhruva jaNAyo ane paryAyamAM je alpajJatA ane rAganI maMdatA che te paNa jaNAyAM. AnuM nAma samyaka anekAnta che. rAganI maMdatA ane alpajJatAnI paryAyanuM jJAna rahe che, paNa te huM chuM evI mAnyatA chUTI jAya che. samyaka kAya kaleza sammadraSTi jIvane zarIra uparanI Asakita ghaTADavA Atapana vagere yoga dhAraNa karatI vakhate aMtaraMga pariNAmonI je zudhdhatA thAya che te. samyaka zabda ema sUcave che ke sammadraSTi ja A tapa hoya che. mithyAdraSTine tapa hotuM nathI. samyaka tattva:(AtmAnuM sAcuM svarUpa samyaka tattvane sAcA svarUpane samyaka dhyAna cittanI caMcaLatAne rokIne tattvanA ciMtavanamAM lAgavuM, temAM vItarAga svarUpanA lakSa vaDe, aMtaraMga pariNAmonI je zuddhatA thAya che te. A chae prakAranAM tapa samyagdaSTine ja hoya che. A chae prakAramAM samyagdaSTine, potAnA svarUpane lakSa jeTalI aMtaraMga pariNAmonI zuddhatA thAya, teTaluM ja tapa che. zubha vikalpa che, tene upacArathI tapa kahevAya che, paNa kharekhara to te rAga che, tapa nathI. samaniyatavAda je padArthamAM je samaye je kSetre je nimitte jema thavAnuM hoya tema thavAnuM ja che, temAM kiMcit pheraphAra karavA koI samartha nathI - evo jJAnamAM nirNaya karavo te samyaka niyatavAda che, ane te nirNayamAM svabhAva taraphano anaMta purUSArtha AvI jAya che. samyaka pratIti sAcI zraddhA. saya purUSArtha:vastunuM pariNamana kramabaddha mAnavAthI to ema lAge che ke purUSArthanuM to kaMI kAma ja nathI, purUSArtha nirarthaka che; kAraNa ke jyAre badhu ja nizcita
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. to AtmAnubhUti, samyaka darzana vagere paNa nizcita mAnavAM paDaze pachI | purUSArtha karavAno kayAM avakAza che ? uttara :- kramabaddha paryAyano svIkAra karavAthI purUSArtha UDI jAya che - evo bhaya to ajJAnIne lAge che, kAraNa ke tene haju purUSArthane ja AvuM svarUpa jANato nathI. vAstavamAM kramabaddha paryAyane mAnavAthI samyak purUSArthano AraMbha thAya che, kAraNake saMpUrNa jagatanuM pariNamana kramabaddha mAnavAthI paryAya upara daSTi nathI rahetI. koI paNa paryAyane haThAvavA ke lAvavAno vikalpa nathI raheto ane dRSTi svabhAva sanmukha thaI jAya che. Aja samyaka purUSArtha che. jyAM sudhI pheraphAra karavAnI dRSTi thaze tyAM sudhI UMdho ane vyartha purUSArtha thato raheze, ane jyAre pheraphAra karavAnI daSTi naSTa thaIne sahaja sadbhAvanI daSTi thaze tyAre samyak purUSArtha zarU thaze. kramabaddha paryAyano nirNaya karavAthI huM paranuM karI dauM vyavahAra karatAM karatAM nizcaya thAya che, vagere badhI juThI mAnyatAo samApta thaI jAya che. ane aMtara svabhAvamAM sthira thavAno mArga khUlI jAya che. zramaka rasa parityAga :samadraSTi jIvane indriyo uparanA rAganuM damana karavA mATe ghI, dUdha, dahIM, tela, mIThAi, lavaNa vagere rasono yathAzakti tyAga karavAno bhAva thatAM, aMtaraMga pariNAmonI je zudhdhatA thAya che te. samyapha vyutsarga :bAhya ane atyaMtara parigrahanA tyAganI bhAvanAthI, vItarAga svarUpanA lakSa vaDe, aMtaraMga pariNAmonI je zuddhatA thAya che te. samyapha vaiyAvRtya zarIra athavA anya vastuothI munionI sevA karatAM, vItarAga svarUpa lakSa vaDe, aMtarega pariNAmonI je zuddhatA thAya che te. samyaka vinaya pUjya purUSono Adara karatAM, vItarAga svarUpanA lakSa vaDe, aMtaraMga pariNAmonI je zuddhatA thAya che te. sAya vivikata zadhyAsana sammadraSTi jIvane svAdhyAya, dhyAna vagerenI prApti mATe koi ekAMta nirdoSa sthAnamAM pramAda rahita sUvA besavAnI vRtti thatAM aMtaraMga pariNAmonI je zudhdhatA thAya che te. samakatAna :bhAva zrutajJAna. sapha zraddhA zuddhanaya (samyaka zrutajJAnanA aMza) vaDe AtmA to parathI nirALo, akhaMDa sAyakapaNe lakSamAM levo ane e ja svarUpe trikALI rahe che tema mAnavuM te sabhya zraddhA che. sAyaku zraddhA ane anubhavamAM zuM phera che ? :uttara :- sabhya zraddhAna pratIti te zraddhA guNanI paryAya che ne anubhava te cAritra guNanI paryAya che. samakSa svabhAva :trikALa ekarUpa nirmaLa rahe tene samyaka svabhAva kahevAmAM Ave che. je AtmAno svabhAva hoya te tenAthI dUra na thaI zake, ane je dUra thAya te (puNya-pApa-vikAra) tenuM svarUpa nathI. kSayaku svAdhyAya :jJAnanI bhAvanAmAM ALasa na karavI, temAM vItarAga svarUpanA lakSa vaDe, aMtaraMga pariNAmonI je zuddhatA thAya che te. samyaka cAritra samyagdarzana ane samyajJAnane lIdhe jemano svatantagata mArga vizeSa rUDha thayo che temane indriya-mananA viSayo pratye rAgadveSanA abhAvane lIdhe vartato nirvikAra jJAnasvabhAvI samabhAva te cAritra che ke je cAritra te kALe ane AgAmI kALe ramaNIya che ane apunarbhava (mokSa)nA mahA saukhyamAM eka bIja che. sAyaku cAritra samyagdarzana jJAna pUrvaka AtmAmAM sthiratA te samyakUcAritra che. (ahIM samyaka pada ajJAnapUrvakanA AcaraNanI nivRtti mATe vAparyo che.) (2) AtmAno svabhAva-jJAtA-daSTA che. jJAtA-daSTApaNAmAM rAga-dveSa na hoya, eTale jJAtA dRSTAsvabhAvane rAga-dveSa judA che. ema bhedajJAna karIne, koI para dravyamAM ISTa-aniSTa buddhi na karavI paNa rAga-dveSa rahita jJAnadRSTA rahevuM tenuM nAma samyakracAritra che. athavA to jJAtA-daSTA svabhAvane rAgathI judo jANIne temAM samyaka prakAre pravRtti ane rAgathI nivRtti te sammacAritra che. A AtmAno ja vItarAga bhAva e te sukharUpa che. mAro svabhAva sukharUpa che. koI paNa saMyogI padArtha ke saMyogI bhAvamAM mAruM sukha nathI. asaMyogI svataHsiddha jJAtA-daSTa vastu huM AtmA chuM ane mArAmAM ja sukha che e je svarUpane nathI jANato te jIvane svabhAvamAM pravRtti hoya nahi paNa parabhAvamAM ja tenI pravRtti hoya. svabhAvamAM pravRtti te sakhyAritra
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ che e parabhAvamAM pravRtti te mithyAcAritra che. jIvane rAga dvArA samAdhAna ane zAMti thatI nathI paNa svarUpa ekAgra karatAM ja vItarAga bhAva ane badhA samAdhAna-zAMti sahaja thAya che. sarva samAdhAna svarUpa mokSa che. (3) sAcuM vartana. (4) sthiratA; vizrAma levo. (5) nija paramAtmadravyanuM anucaraNa, enuM nAma cAritra che. mahAvratAdi pALavAM e cAritra, ema nahi, kema ke e to rAga che. Ato cidAnaMdaghAna aMdara AnaMdano nAtha, puraNa jJAnanaMda svarUpe virAje che, tene anusarIne caravuM, temAM ramavuM ane temAM ja karavuM, ene AtmacaraNa nAma samyak cAritra kahe che. (6) AtmAne samyaka cAritra kyAre thAya che? je vakhate jJAna rAga-dveSane AdhIna pravartatuM nathI, je zeyane jANe che temAM rAga-dveSarUpe pravRtta na thatAM madhyastha bhAva TakAvI rAkhe che te vakhate samyapha cAritranI prAdubhUti AtmAmAM svataH thaI jAya che tene mATe koI vizeSa prayatnanI jarUra paDatI nathI. ane A satuM cAritra ja AtmAmAM lAgelA karmamaLane dhoI nAkhavAmAM samartha thAya che. karmamaLa A cAritranA prabhAvathI svataH dhovAI jAya che, tene AtmAthI pRthaka thavuM ja paDe che. ethI sAra e nIkaLyo ke jo potAnA AtmAne nirmaLa karavo athavA rAkhavo hoya to potAnA jJAnane rAga-dveSarUpa kaSAyane AdhIna na thavA devuM joIe. mohajanita rAga-dveSamAM badhA kaSAyono samAveza che. rAgamAM mAyA, lobha A be kaSAyo ane hAsya, rati tathA kAma (veda) A traNa nokaSAyono samAveza che ane dveSamAM krodha, mAna A be kaSAyo tathA arati, zoka, bhaya, jugupsAo cAra no kaSAyono samAveza che. je rAga mithyAdarzana sahita hoya che tene mokSa kahe che. (7) sAdhunA aThAvIsa mUla guNonuM tathA corAsI lAkha uttaraguNonuM je pAlana che te vyavahArathI cAritra kahevAya che, paNa zuddhAtmAnubhUtirUpa vItarAga cAritramAM pariNamelo nija zuddhAtmA ja nizcayathI samyakyAritra che. mATe nija zuddhAtmasvarUpane tajIne nizcayathI anya koI jJAna, darzana ane cAritra nathI, A AtmA ja e traNamaya che. mATe abheda ratnatrayamAM pariNamelo paramAtmA ja upAdeya che. tema tAtparya che. (8) vRtti arthAt pariNati, cAritra. aMdara cinAnaMda svarUpa bhagavAna AtmAnA anubhavamAM, AnaMdanA svAda sahita svasvarUpanI pratIti thavI te samyagdarzana che, tenuM jJAna te jJAna che, ane temAM-nijAnaMda svarUpamAM lInatA-ramaNatA thavI tene cAritra kahe che. bhAre vyAkhyA ! lokoajJAnIo to vastra chAMDyAM ne nagna digaMbara thaI kAMIka paMcamahAvrata pALyAM eTale cAritra thaI gayuM ema mAne che; paNa te dhULeya cAritra nathI, sAMbhaLane! aMtara ekAgratA ane aMtara lInatA vinA cAritra kevuM ? mAtra zarIranI ane rAganI kriyAmAM cAritra mAne e to mithyAbhAva che. ahAhA... ! atIndriya AnaMdanuM dhAma cidAnaMdaghana prabhu AtmA che. tenAM zraddhAna-jJAna-arthAt samyagdarzana-jJAna thAya pachI te svarUpamAM ja caravuM - ramavuM-TharavuM-jamavuM ne tyAM ja lIna-sthira thaI javuM tene traNa lokanA nAtha kevaLI paramAtmA cAritra kahe che. ahA ! samyagdarzana jJAnapUrvaka AvuM cAritra te mokSanuM kAraNa che. (9) nija paramAtma dravyanuM anucaraNa enuM nAma cAritra che. mahAvratAdi pALavAM e cAritra ema nahi, kemake e to rAga che. A to cidAnaMdaghana evuM je svasvarUpa temAM caravuM-ramavuM enuM nAma samyakyAritra che. aho ! aMdara AnaMdano nAtha pUraNa jJAnAnaMda svarUpe virAje che tene anusarIne caravuM, temAM ramaNatA karavI ane temAM ja karavuM ene AtmacaraNa nAma samacAritra kahe che. (10) sAdhunA aThThAvIsa mUlaguNonuM tathA corAsI lAkha uttaraguNonuM je pAlana che te vyavahArathI cAritra kahevAya che, paNa zuddhAtmAnubhUtirU5 vItarAga cAritramAM pariNamelo nija zuddhAtmA ja nizcayathI cAritra che. mATe nija zuddhAtma svarUpane tajIne nizcayathI anya koI jJAna, darzana ane cAritra nathI. A AtmA ja e traNamaya che. mATe abheda ratnatrayamAM pariNamelo paramAtmA ja upAya che ema tAtparyArtha che. samyapha cAritra kyAre thAya che? je vakhate jJAna rAga-dveSane AdhIna pravartatuM nathI, je zeyane jANe che temAM rAga-dveSarUpe pravRtta na thatAM madhyastha bhAva TakAvI rAkhe che - te vakhate samyaka cAritranI prAdurbhuti AtmAmAM svataH thaI jAya che, tene mATe koI vizeSa prayatnanI jarUra paDatI nathI. ane A sat cAritra ja AtmAmAM lAgelA karmamaLane dhoI nAkhavAmAM samartha thAya che. - karmamaLa
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ A cAritranA prabhAvathI svataH dhovAI jAya che, tene AtmAthI pRtha thavuM ja paDe che. ethI sAra e nIkaLyo ke jo potAnA AtmAne nirmaLa karavo athavA rAkhavo hoya to potAnA jJAnane rAga-dveSarUpa kaSAyane AdhIna na thavA devuM joIe. mohajanita rAga-dveSamAM badhA kaSAyono samAveza thAya che. samyapha zAna :yathArtha daSTi. (2) jJAnIne AtmAnI oLakhANa thAya ke huM cidAnaMda akhaMDa jJAnapiMDa AtmA chuM. te sivAya koIpaNa paradravya mAruM nathI, te padravyanuM koIpaNa kartavya mArUM nathI.huM paradravyano kartA nathI. huM to mArA svabhAvano ja kartA chuM ene samyajJAna thAya. samasta mohanIya :AtmA A haze ?tuva jJAna thAya te samyakata mohanIya samajya : je vastu je rUpe sthita che tenuM te ja rUpe AtmAne je kAraNe jJAna thAya che tene samyatva kahe che. ahIM sakhyatvane svaAtmopalabdhinA sAdhanama samartha batAvela che. ane enAthI samyatvanuM mahattva pragaTa thAya che ke je badhA ja AtmavikAsano mULa AdhAra che. darzana mohanI traNa mithyAtva, mizra ane sabhyaprakRti tathA cAritramohanI cAra-anaMtAnubaMdhI krodha-mAna-mAyA-lobha. A rIte mohakarmanI sAta prakRtionA kSayathI kSAyika, upazamathI aupathamika ane kSayopazamathI #Ayopathamika sabhyatvano udaya thAya che. A traNeyamAM kSAyika sakhyatva mukhya che, sthAyI che ane tethI sAdhya tema ja ArAdhya che. bAkInA banne samyakatva sAdhananI koTimAM rahela che-temanA sahAre kSAyika samyakatva prApta karI zakAya che. samyapha ta6 :samyaka tapano artha zuddhopayogarU5 munidharma athavA nija paramAtmAnA Azraye nizcaya samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa zuddhi vaDe zubhAzubha IcchAonA nirodhapUrvaka AtmAmAM nirmaLa, nirAkuLa jJAnaAnaMdanA anubhavathI akhaMDita pratApavaMta rahevuM; nistaraMga caitanyarUpe zobhita thavuM te tapa che. AvuM nizcaya tapa bhUmikA anusAra sAdhakane hoya che. tyAM bAhyamAM 12 prakAranA tapamAMthI yathAyogya nimitta hoya che, tenuM jJAna karAvavA mATe vyavahAratapa kahevAya che. (vizeSapaNe samajavA mATe juo, mokSamArga prakAzaka adhyAya. 7, nirjarAtattvanI zraddhAnI ayathArthatA.) (2) samyaka tapano artha zuddhopayogarUpa munidharma athavA nija-paramAtmAnA Azraye nizcaya samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa zuddhi vaDe zubhAzubha IcachAonA nirodhapUrvaka AtmAmAM nirmaLa, nirAkuLa jJAna-AnaMdanA anubhavathI akhaMDita pratApavaMta rahevuM; nistaraMga caitanyarUpe zobhina thavuM te tapa che. AvuM nizcaya tapa bhUmikA anusAra sAdhakane hoya che. tyAM bAhyamAM 12 prakAranA tapamAMthI yathAyogya nimitta hoya che, tenuM jJAna karAvavA mATe vyavahAratapa kahevAya che. (vizeSapaNe samajavA mATe juo, mokSamArga prakAzaka adhyAya, 7. nirjarAtattvanI zraddhAnI ayathArthatA.) (3) (1) svarUpanI sthiratArUpa taraMga vagaranuM (nirvikalpa) caitanyanuM pratapana dadIpyamAna thavuM) te tapa che. (2) sahaja nizcayanayarUpa parama svabhAvamaya paramAtmAnuM pratapana (daDhatAthI tanmaya thavuM) te tapa che. (3) prasidhdha zudhdha kAraNa paramAtmatatvamAM sadA aMtaramukhapaNe je pratapana (lInatA) te tapa che. (4) AtmAne AtmadvArA dharavo te AdhyAtmatA che. (5) zubhAzubha icchAno nirodha te tapa che. samavuM : "AtmA A che' evo nizcayabhAva te samyakta (2) huM rAga ane zarIrathI rahita zudhdha caitanya chuM evI zradhdhA te samyattva che. (3) jIva ajIva Adi tattvonuM zradhdhAna karavuM te vyavahAra samyakta che. (4) samyattvanA be prakAra che: (1) vyavahAra samyakta ane paramArtha samyakta (1) sadUgurunAM vacanonuM sAMbhaLavuM, te vacanono vicAra karavo; tenI pratIti karavI; te vyavahAra samyaktva. AtmAnI oLakhANa thAya te paramArtha samyakta. sAta prakRti kSaya thAya tyAre samyaktva pragaTe. anaMtAnubaMdhI cAra kaSAya, mithyAtva mohanIya, mizra mohanIya, samakti
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ mohanIya e sAta kSaya thAya tyAre samakti-samyaktva pragaTe. (5) 1. AtmasvabhAvanI nirmaLa dazA pragaTa thavAthI, potAnA zuddhAtmAno pratibhAsa thAya. akhaMDa jJAyakasvabhAvanI pratIti thAya. sAcA deva-guru-dharmamAM daDha pratIti thAya. jIvAdi sAta tattvonI yathArtha pratIti thAya sva-paranuM zraddhAna thAya Atma zraddhAna thAya, tene samyakta kahe che. A lakSaNothI avinAbhAva sahita je zraddhA thAya che, te nizcaya samyagdarzana che. (te paryAyano dhAraka samyakatva (zraddhA) guNa che. samyagdarzana ane mithyAdarzana tenA paryAyI che. samyagdarzana thatAM zraddhA kevI thAya che ? huM AtmA chuM, mAre rAgAdika na karavA. samyakatva-vastu yatnasAdhya nathI, sahajarUpa che ema kahyuM che - te kevI rIte (8) samyakatva kema jaNAya ? mAMhIthI dazA kare tyAre samyakatvanI khabara enI meLe potAne paDe. satveva eTale rAga-dveSa ane ajJAna jenAM kSaya thayAM che te. sagurU koNa kahevAya ? mithyAtvagraMthI jenI chedAI che te, sadagurU eTale nigraMtha. sat dharma eTale jJAnI purUSoe bodhelo dharma. A traNe tattva athArtha rIte jANe tyAre samyatva thayuM gaNAya. cothe guNasthAnake graMthibheda thAya. agiyAramethI paDe che tene upazama samyakatva kahevAya. lobha cAritrane pADanAro che. cothe guNasthAnake upazama ane #Ayika banne hoya. upazama eTale sattAmAM AvaraNanuM rahevuM. kalyANanAM kharekharAM kAraNo jIvane dhAryAmAM nathI. je zAstro vRttine saMkSepe nahIM, vRttine saMkoce nahIM, paraMtu vadhAre tevA zAstromAM nyAya kayAMthI hoya ? samaktiI eTale mithyAtva mukta; kevaLajJAnI eTale cAritrAvaraNathI saMpUrNapaNe mukta ane siddha eTale dehAdithI saMpUrNapaNe mukta. jJAna eTale AtmA yathAtathya jANavo te. darzana eTale AtmAnI yathArtha pratIti thavI te . cAritra eTale AtmA sthira thAya che te. pavitra purUSonI kRpAdRSTi eja samyagdarzana che. (9) sarAga tathA vItarAganA bhedathI samyakatva be prakAre che. prathama, saMvega, anukaMpA ane Astikaya lakSaNavALuM sarAga samyakatva che, tene vyavahAra sabhyatva paNa kahe che. cha dravyonI yathArtha zraddhAthI vyavahAra samyakatva thAya che. vItarAga cAritranI sAthe rahevAvALuM, nija zuddhAtmAnI anubhUti lakSaNavALuM vItarAga samyakatva che, te ja nizcaya samyakatva kahevAya che. nija zuddha sahajAtmA ja upAdeya che evI rUcirUpa nizcaya samyagdarzana to gRhasthAzramamAM zrI tIrthaMkara paramadeva, bharata cakravartI, ane rAma pAMDavAdi mahApurUSone hoya che. paNa tyAM vItarAga cAritra hotuM nathI. jo teone vItarAga cAritra mAnIe te gRhasthapaNuM banI zake nahi. Ama prakAranA virodhane kema TALavo ? saddagurUdeva samAdhAna kare che te mahApuruSone nija zuddha sahajAtmA ja gahaNa yogya che, evI bhAvanArUpa nizcaya samayagadarzana to gRhasthAzramamAM hoya che, paNa cAritramohanA udayane lIdhe sthiratA nathI. jayAM sudhI te saMyama bhAI ! tAro AnaMda bahAramAM kyAMya nathI, tArA AnaMdanI dhUvakhANa to aMdara cidAnaMda prabha te pote ja cho. ahA ! AvI potAnI cIjane pAmavA mATe kALalabdhivaze jyAM svabhAvanA rUci kare che tyAM tatkAla ja aMtaH purUSArtha jAge che, kALalabdhi pADe che, bhAvitavya je samakti pragaTa thavA yogya che te thAya che ane tyAre karmanA upazamAdi paNa thAya che, A pramANe pAMca samavAya ekI sAthe ja hoya che. (7) nija zuddhAtma svarUpa e ja upAdeya che evI je rUci te samyatva che. te paNa AtmA che. vItarAga svasaMvedana jJAnarUpa samyajJAna paNa AtmA che, kAraNake AtmA vinA samyajJAna anya padArthomAM hotuM nathI. Ama nija zuddha paramAtma svabhAvamAM parama samarasI bhAve pariNamavAthI AtmA ja mokSamArga che; ane upAdeyarUpa atIndriya sukhano sAdhaka hovAthI AtmA ja upAdeya che.
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhAraNa karatA nathI tyAM sudhI asaMyamI kahevAya che. jyAre zuddhAtmAnI akhaMDa bhAvanA rahetI nathI tyAre teo arihaMtAdinI bhakti kare che, stavana kare che. caritra tathA purANAdi zAstro sAMbhaLe che. viSaya-kaSAyarUpa dunane rokavA arthe tathA saMsAranI sthiti alpa karavA te purUSo AcArya, upAdhyAya tathA sAdhu Adi mahApurUSone dAna Ape che. pUje che tathA aneka prakAranI zubha kriyAo kare che, ane zubha rAganA saMbaMdhathI sarAga samayagadaSTi kahevAya che, ane temane nizcaya samyatva paNa kahevAya che, kAraNake vItarAga cAritranI sAthe rahevAvALA nizcaya samyakatvanuM paraMparA e te kAraNe che. vastutA e gRhasthAvasthAmAM je samatva che te sarAga samyatva athavA vyavahAra sabhyatva che, ema bhAvArtha che. (10) sAcA devamAM devabuddhi, sAcA gurUmAM gurUbuddhi ane sAcA dharmamAM ajJAna, saMzaya ane viparyaya vinAnI zuddha buddhi enuM nAma sama7. (11) sAcA devamAM deva buddhi, sAcA gurUmAM gurUbuddhi, ane sAcA dharmamAM ajJAna, saMyama e viparyaya vinAnI zuddha buddhi, enuM nAma sakhyatva. (12) nija zuddhAtmasvarUpa e ja upAdeya che evI je rUci te samyakatva che, te paNa AtmA che. (13) nija zuddhAtmasvarUpa e ja upAdeya che evI je rUci te samyakatva che, te paNa AtmA che. vItarAga svasaMvedana jJAnarUpa samyajJAna paNa AtmA che, kAraNa ke AtmA vinA samyajJAna anya padArthomAM hotuM nathI. (14) je vastu je rUpe sthita che tenuM te ja rUpe AtmAne je kAraNe jJAna thayA che tene samyakatva kahe che. ahIM samyakatvane svAtmopalabdhinA sAdhanamAM samartha batAvela che. ane enAthI samyakatvanuM mahattva pragaTa thayA che ke je badhA ja Atma vikAsano mULa AdhAra che. sakhyatvano traNa bheda zrAyika, aupathamika ane kSAyopathamika che. darzanamohanI traNa mithyAtva, mizra ane samyaka prakRti tathA cAritra mohanI cAra anaMtAnubaMdhI krodhamAna-mAya,lobha, A rIte moha karmanI sAta prakRtionA kSayathI kSAyika, upazamathI aupathamika ane kSayopazamathI kSAyopathamika sakhyatvano udaya thAya che. A traNemAM kSAyika samyatva mukhya che, sthAyI che ane tethI sAdhya temaja ArAdhya che. bAkInA banne samyakatva sAdhananI koTimAM rahela che - temanA sahAre kSAyika samyakatva prApta karI zakAya che. samatva kema jaNAya ? mokSathI dazA phaLe tyAre samyakatvanI khabara enI meLe potAne paDe, satsaMva, sadaguru ane sadharma A traNa tattva. yarthAtha rIte jANa tyAre samyakta thayuM gaNAya. samRtva kyAre pragaTa thAya ? sAta prakRti kSaya thAya tyAre samyaktva pragaTe. anaMtAnubaMdhI cAra kaSAya, mithyAtva mohanIya, mizramohanIya, samakitamohanIya e sAta kSaya thAya tyAre samyaktva pragaTe che. samakRtva prakRti darzanamohanA udayanI sAthe samyakta paNa hoya che. eTale samyatvanI sahacAriNI hovAthI tenuM nAma sabhyatvaprakRti paDyuM. jJoyopathamika sabhyatvanI sAthe teno udaya hoya che. samyakatva prApti :jaDa ane cetananuM bhinna bhinna prakArathI jJAna thatAM samyakatvanI prApti thAya che. sthUla jaDa padArthonuM anityapaNuM ane AtmAthI bhinnatvano nizcaya karyA pachI paMDita purUSo AtmAmAM ja Ananda mAne che. bhedajJAnanI prApti thatAM bAhya zarIrAdi vastu para mamatvabhAvano adhyAsa TaLe che. samRtvamohanIya :AtmA A haze ? tevuM jJAna thAya te samyakta mohanIya. sakhyatva mohanIya karma samyakta prakRti; je karmanA udayathI samyagdarzana rahe, koi doSa, mala ke avicAra lAge tene samyatva mohanIya kahe che. samRtva zraddhA je guNanI nirmaLa dazA pragaTa thavAthI, potAnA zuddha AtmAno pratibhAsa (yathArtha pratIti) thAya, tene samyatva guNa kahe che. (1) je guNanI nirmaLa dazA pragaTa thavAthI, potAnA zuddhAtmAno pratibhAsa thAya, akhaMDa jJAyaka svabhAvanI pratIti thAya. sAcA deva-guru-dharmamAM daDha pratIti thAya. jIvAdi sAta tattvonI yathArtha pratIti thAya. (4) sva-paranuM zraddhAna thAya. (5) Atma zraddhAna thAya.
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ A lakSaNothI avinAbhAva sahita, je zraddhAna thAya che, te nizcaya samyagdarzana che. (te paryAyano dhAraka sakhyatva (zraddhA) guNa che. samyagdarzana ane mithyAdarzana, tenA paryAyo che. sakhyatva(zraddhA) guNa je guNanI nirmaLa dazA pragaTa thavAthI potAnA zuddha AtmAno pratibhAsa (yathArtha pratIti) thAya. (1) sAcA deva-gurU-dharmamAM daDha pratIti. jIvAdi sAta tattvonI sAcI pratIti. sva-paranuM zraddhAna. (4) Atma zraddhAna. A lakSaNonA avinAbhAva sahita je zraddhAna thAya che te nizcaya samyagdarzana che. (te paryAyano dhAraka samyakatva (zraddhA) guNa che, samyagdarzana ane mithyAdarzana tenI paryAyo che. samyakRttvanuM chANa :tattvanI nirvikalpa pratIti. sAmatvanuM svarUpa ane tenI zakti je vastu je rUpe sthita che tenuM te ja rUpe AtmAne je kAraNe jJAna thayA che tene samyakatva kahe che. ahIM sakhyatvane svAtmopalabdhinA sAdhanamAM samartha batAvela che. ane enAthI samyatvanuM mahattva pragaTa thayA che ke je badhA ja Atma vikAsano mULa AdhAra che. samyakatvanA ATha aMgo gaNo): niHzakti aMga = sarvajJa deve kahelAM tattvomAM (zaMkA) saMzaya-saMdeha dhAraNa na karavo te niHzakti aMga che. niHkAMkSita guNa = dharmane dhAraNa karIne saMsAranA sukhanI IcchA kare nahi te niHkAMkSita guNa che. nirvicikitsA aMga =munionAM zarIra vagere malina dekhIne dhRNA na karavI te nirvicikitsA aMga che. amUDha dRSTi aMga = sAcAM ane jUThAM tattvonI oLakhANa rAkhe te amUDhadaSTi aMga che. upagUhana aMga = potAnA guNone ane bIjAnA avaguNone chupAve ane potAnA Atmadharmane vadhAre athavA nirmaLa banAve te upagRhana aMga che. sthitikaraNa aMga =kAma-vikAra Adi kAraNothI dharmathI DagI jatAM potAne ane parane pharIne emAM daDha kare te sthitikaraNa aMga che. vAtsalya aMga = potAnA sahadharmI janothI vAcharaDAM uparanI gAyanI prItinI mAphaka prema rAkhavo te vAtsalya aMga che. (8) prabhAvanA aMga = jaina dharmanI zobhA vadhAravI te prabhAvanA aMga che. A ATha guNathI UlaTAM ATha doSa che te doSone haMmezA dUra karavA joIe. bhAvArtha : niHzakti aMga =tattva A ja che, Ama ja che, bIjuM nathI ane bIjA prakAre paNa nathI, A pamANe yathArtha tattvomAM aTala zraddhA te niHzakti aMga kahevAya che. noMdha :- avRti samyagdaSTi jIva bhogone kyAreya paNa AdaravA yogya mAnatA nathI, paNa jevI rIte koI kedI, kedakhAnAmAM IcchA vinA paNa duHkha sahana kare che, tevI rIte potAnA puruSArthanI nabaLAIthI gRhasthapadamAM rahe che, paNa teo rUcipUrvaka bhogonI IcchA karatA nathI, eTale tene niHzakti ane niHkAMkSita aMga hovAmAM koI vAMdho Avato nathI. (2) niHkAMkSita aMga = dharma sevana karI tenA badalAmAM saMsAranA sukhonI IcchA na karavI tene niHkAMkSita aMga kahe che. nirvicikitsA aMga = munirAja athavA bIjA koI dharmAtmAnA zarIrane melAM dekhIne dhRNA na karavI tene nirvicikitsA aMga kahe che. amUDha daSTi aMga =sAca ane khoTA tattvonI parIkSA karIne mUDhatAo ane anAyatanomAM phasAvuM nahi te amUDhadaSTi aMga che. upagUhana aMga = potAnI prazaMsA karavAvALA guNo ane bIjAnI niMdA karavAvALA doSone DhAMkavA tathA Atmadharmane vadhAravo (nirmaLa rAkhavodUSita na thavA devo) te upagUhana aMga che. (4)
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ noMdha :- upagUhananuM bIjuM nAma upabRhaNa paNa jinAgamamAM Ave che. | (4) amUDha daSTi aMga =sAca ane khoTA tattvonI parIkSA karIne mUDhatAo ane jethI Atma dharmamAM vRddhi karavI tene paNa upagRhana kahevAmAM Ave anAyatanomAM phasAvuM nahi te amUDhadaSTi aMga che. (5) upagRhana aMga = potAnI prazaMsA karavAvALA guNo ane bIjAnI niMdA sthitikaraNa aMga = kAma, krodha, lobha vagere koIpaNa kAraNe (samyatva karavAvALA doSone DhAMkavA tathA Atmadharmane vadhAravo (nirmaLa rAkhavoane cAritrathI) bhraSTa thatI vakhate potAne ane bIjAne pharIthI temAM sthira dUSita na thavA devo) te upagUhana aMga che. karavo te sthitikaraNa aMga che. noMdha :- upagUhananuM bIjuM nAma upabRhaNa paNa jinAgamamAM Ave che. (7) vAtsalya aMga = potAnA sahadharmI prANI upara, vAcharaDAM upara heta jethI Atma dharmamAM vRddhi karavI tene paNa upagrahana kahevAmAM Ave rAkhatI gAyanI mAphaka, nirapekSa prema karavo te vAtsalya aMga che. prabhAvanA aMga = ajJAna-aMdhakArane haThAvIne vidyA, baLa vagerethI sthitikaraNa aMga = kAma, krodha, lobha vagere koIpaNa kAraNe (samyakatva zAstroma kahela yathAyogya rIti pramANe , potAnA sAmarthya pramANe jaina ane cAritrathI bhraSTa thatI vakhate potAne ane bIjAne pharIthI temAM sthira dharmano prabhAva pragaTa karavo te prabhAvanA aMga kahevAya che. karavo te sthitikaraNa aMga che. A guNothI (aMgothI) UlaTA (1) zaMkA, (2) kAMkSA, (3) vicikitsA, (4) mUDha vAtsalya aMga = potAnA sahadharmI prANI upara, vAcharaDAM upara heta daSTi, (5) anupamUhana, (6) asthitikaraNa, (7) avAtsalya ane (8) rAkhatI gAyanI mAphaka, nirapekSa prema karavo te vAtsalya aMga che. aprabhAvanA A sakhyatvanA ATha doSa che; tene haMmezA dUra karavA joIe. prabhAvanA aMga =ajJAna-aMdhakArane haTAvIne vidyA, baLa vagerethI sAmyattvanA ATha guNo: zAstromAM kahela yathAyogya rIti pramANe , potAnA sAmarthya pramANe jaina (1) niHzakti aMga = A tattva Ama ja che, bIjuM nathI, ane bIje prakAre dharmano prabhAva pragaTa karavo te prabhAvanA aMga kahevAya che. A guNothI nathI A pramANe yathArtha tattvomAM aTala zraddhA te niHzakti aMga kahevAya (aMgothI) UlaTA (1) zaMkA, (2) kAMkSA, (3) vicikitsA, (4) mUDha che. noMdha :- avratI samyagdaSTi jIva bhogone kayAreya paNa AdaravA yogya dRSTi, (5) anupamUhana, (6) asthitikaraNa, (7) avAtsalya ane (8) mAnatA nathI, paNa jevI rIte koI kedI, kedakhAnAmAM IcchA vinA paNa aprabhAvanA A samyatvanA ATha doSa che; tene haMmezA dUra karavA joIe. du:kha sahana kare che, tevI rIte potAnA puruSArthanI nabaLAIthI gRhasthapadamAM sakhyatvanA pIsa doSa ane ATha guNa :samaktinA 25 doSa A pramANe che. 8 rahe che, paNa teo rUcipUrvaka bhogonI IcachA karatA nathI, eTale tene prakAranA mada, 3 prakAranI mUDhatA, 6 prakAranA anAyatana (adharmasthAno). niHzakti ane niHkAMkSita aMga hovAmAM koI vAMdho Avato nathI. ane 8 prakAranA zaMkAdi doSa. Ama kula pacIsa doSa samakitanA che. niHkAMkSita aMga = dharma sevana karI tenA badalAmAM saMsAranA sukhonI IcchA saMvega, anukaMpA, Asti ane prathama samyagdaSTine hoya che. samyakatvanA na karavI tene niHkAMkSita aMga kahe vAya che. abhilASI jIve A samaktinA pacIsa doSono tyAga karIne e nirvicikitsA aMga = munirAja athavA bIjA koI dharmAtmAnA zarIrane bhAvanAomAM mana lagAvavuM joIe. melA dekhIne dhRNA na karavI tene nirvicikitsA aMga kahe che.
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ have samyatvanA ATha guNo (aMgo ane 25 doSonuM saMkSepamAM varNana avagADha, karavAmAM Ave che; kAraNa ke jANyA vagara tathA samajyA vagara doSone kevI | (5) parama avagADha. rIte choDI zakAya ane guNone kevI rIte grahaNa karI zakAya ? (1) vedaka samyakatva samala avagADha che. samyakatvanA phAyakidi bheda ane temAM sAdhya-sAdhanapaNa te samyakatva mithyAtva, (2) aupathamika ane jJAyika samyatva nirmaLa che. samyaka mithyAtva, samyak prakRti mithyAtva ane saMyojana catuSTaya (3) kSAyika samyakatva gADha che. anaMtAnubaMdhI krodha-mAna-mAyA-lobha A sAta bhedarUpa mohakarmano kSaya, (4) aMga ane avagAhana sahita jaina zAstronA AgavAhana vaDe upazama ke kSayopazamane prApta thatAM anukrame kSAyika, aupathamika ane nIpajelI daSTi te avagADha samyakatva vyuta kevaLIne je tattva zraddhA #Ayopathamika e rIte traNa prakAranuM samyatva jANavuM. e traNe samyatvamAM che tene avagADha samyatva kahe che. kSAyika samyatva sAdhya che ane bAkI be tenAM sAdhana che. paramAvadhi jJAnIne ane kevaLajJAnIne je tattvazraddhAna che tene je samyakatvanA svarUpano upara ullekha che tenA traNa bhedono tenA kAraNo paramAgADha samyakatva kahe che. A be bheda jJAnanA sahakArIpaNAnI sahita ahIM nirdeza che. samyatvanA te traNa bheda kSAyika, aupathamika ane apekSAe che. #Ayopathamika che. darzanamohanI traNa mithyAtva, mizra ane sabhyaprakRti tathA samyakatvamArgaNA :tenA cha bheda che; upazama samyakatva, kSayopazama samyakatva, kSAyika cAritra mohanI cAra anaMtAnubaMdhI krodha-mAna-mAya,lobha, A rIte moha samyakatva, samyaka mithyAtva, sAsAdana e mithyAtva. karmanI sAta prakRtionA kSayathI kSAyika, aupathamika ane kSAyopathamika samyakatvano mahimA, samyagdaSTinA anutpatti sthAna samyagdaSTi jIva AyuSya samyakatvano udaya thAya che. A traNemAM kSAyika sakhyatva mukhya che, sthAyI che. pUrNa thatAM jyAre mRtyu pAme che tyAre bIjAthI sAtamI narakanA nArakI, ane tethI sAdhya temane ArAdhya che. bAkInA banne sabhyatva sAdhananI jyotiSI, vyaMtara, bhavanavAsI, napUMsaka, sarva prakAranI strI, ekendriya, be koTimAM raheluM che - temanA AdhAre kSAyika samyakatva prApta karI zakAya che. Indriya, traNa Indriya, caturindriya ane karma bhUminA pazu thatA nathI. (nIta savanAM ghaNo: phaLa vALA, ocho aMgavALA, alpAyuvALA ane daridra thatA nathI;) (1) kaSAyanuM maMdapaNuM athavA rasanuM moLApaNuM vimAnavAsI deva, bhoga, bhUminA manuSya athavA tiryaMca ja thAya che. (2) mokSamArga tarapha valaNa karmabhUminA tiryaMca paNa thatA nathI. kadAca narakamAM jAya to pahelI narakanI (3) saMsAra baMdhanarUpa lAge athavA saMsAra khAro jhera lAge nIce jatAM nathI. traNa loka ane traNa kALamAM samyagdarzana jevI sukhadAyaka (4) sarvaprANI upara dayAbhAva; temAM vizeSa karI potAnA AtmA tarapha dayAbhAva bIjI koI vastu nathI, A samyagdarzana ja sarva dharmonuM mULa che. A vinA (5) satadeva, satadharma, sadaguru upara AsthA jeTalA kriyAkAMDa che te badhAM duHkhadAyaka che. noMdha :- je jIva samyakatva pAmyA zrayakRtvanI nirbaLatAnA pAMca bheda: pahelAM, AgAmI paryAyanI gati (Ayu) bAMdhe che, te jIva Ayu pUrNa (1) samala agADha, thavAthI jyAre maraNa pAme che tyAre narakagatimAM paNa utpanna thAya che; paNa (2) nirmaLa, tyAM tenI sthiti (AyuSya) alpa thaI jAya che. jevI rIte zreNika rAjA (3) gADha, sAtamI narakanuM AyuSya bAMdhyA pachI samakti pAmyA hatA tethI, jo ke tene
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ narakamAM to javuM paDyuM paNa AyuSya sAtamI narakathI ochuM thaI ne pahelI narakanuM ja rahyuM. e rIte je jIva samyagdarzana pAmyA paheluM tiryaMca vA manuSya Ayuno baMdha kare che te bhogabhUmimAM jAya che paraMtu bhUmimAM tiryaMca athavA manuSyapaNe upaje nahi. samyagdarzana pAmyA pahelAM narakagatinuM AyuSya bAMyA pachI samyagdarzana pAme to AvI avasthAmAM samyagdaSTinI pahelI narakanA napuMsakomAM paNa utpatti thAya che. enAthI judA bIjA napuMsakomAM tenI utpatti thavAno niSedha che. samyakadarzana :nija dhruvasvabhAva (ekapaNuM) te samyakadarzanano viSaya che. sabhyadarzana-zAna-cAritra:nija svarUpamAM ja ekatArUpa pariNamana te samyakdarzana-jJAna-cAritra che. sabhyaSTi gRhastha samyadraSTi gRhastha evA hovA joie ke jenI pratIti duzmano paNa kare, ema jJAnIoe kahyuM che. tAtparya ke evA niSkalaMka dharma pALanArA hovA joie. samyakdazAnAM pAMca lANo H 82 7 9 S zama, (2) saMvega, nirveda, AsthA, (5) anukaMpA (1) zama = krodhAdika kaSAyonuM zamAI javuM, udaya AvelA kaSAyomAM maMdatA thavI vALI levAya tevI AtmadazA thavI athavA anAdikALanI vRttio zamAI javI te zama. (2) saMvega = mukata thavA sivAya bIjI koI paNa prakAranI IcchA nahi te saMvega. (3) nirveda = jyArathI ema samajAyuM ke bhrAMtimAMja paribhramaNa karyuM; tyArathI have ghaNI thaI, are jIva ! have thobha, e nirveda. 967 (4) AsthA = mAhAtmya jenuM parama che evA niHspRhI purUSonAM vacanamAM ja tallInatA te zraddhA - AsthA. (5) anukaMpA =e saghaLAM vaDe jIvamAM svAtmatulya buddhi ane anukaMpA. A lakSaNo avazya manana karavA yogya che, smaravA yogya che, IcchavA yogya che, anubhavavA yogya che. sabhyAkAre svasvarUpanA Azraye sabhyaprAyazcita :pramAda athavA ajJAnathI lAgelA doSonI zuddhi karatAM, vItarAga svarUpanA lakSa vaDe, aMtaraMga pariNAmonI je zuddhatA thAya che te samyak satya, yathArtha, sAco samyaka svabhAva :trikALa ekarUpa nirmaLa rahe tene samyak svabhAva kahevAmAM Ave che. samyaka vRtti parisaMkhyAna samyadraSTi jIvane saMyamanA hetue nirdoSa AhAranI bhikSA mATe jatI vakhate, bhojananI vRtti toDanAro niyama karatAM, aMtaraMga pariNAmonI je zudhdhatA thAya che te. samyakdarzana cha dravya, pAMca astikAya tathA nava padArthanI zraddhAne vyavahAra samyagdarzana kahe che. te vyavahAra samyagdarzana nizcaya samyagdarzananuM kAraNa che, te beyamAM kArya-kAraNa athavA sAdhya-sAdhaka saMbaMdha che, nizcaya samyagdarzana sAdhya tathA vyavahAra samyagdarzana sAdhaka che. vItarAga paramAnaMda svabhAvavALo zuddha sahajAtmA ja upAdeya che, evI rUcimAM pariNamelo zuddha AtmA nizcaya samyagdarzana che. samyagyAritra :paramAM ramaNatA che te TaLIne AtmAmAM ramaNatA, sthiratA upayoganI ekAgratA te Atma anubhava ke samyagyAritra (2) zuddha vastumAtra, tenI svarUpaniSpatti, tenAthI je svarUpAcaraNa cAritra te ja sabhyazcAritra che, te ja mokSamArga che. hiMsA, amRta, steya, abrahma, parigrahathI rahitapaNuM, mahA pariSadonuM sahavuM, tenA ghaNa bojA vaDe ghaNA kALa paryaMta marIne cUro to thatA thakA ghaNuM kaSTa kare che to karo tathApi ema karatAM karmakSaya thato nahi.
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ jema pAnuM (suvarNapatra) tapAvavAthI suvarNamAMnI kAlimA jAya che, suvarNa zuddha thAya che, tema jIva dravyane anAdithI azuddha cetanArUpa rAgAdi paraNimana hatuM te jAya che, zuddha svarUpamAtra zuddha cetanArUpe jIva dravya pariName che. tenuM nAma svarUpAcaraNa cAritra te Atma dravyanuM nija svarUpa che, zubhAzubha kriyAnI mAphaka upAdhirUpa nathI, tethI eka jIvadravya svarUpa che... AvuM zuddhapaNuM mokSa kAraNa che, enA vinA je kAMI kriyArUpa che te badhuM baMdhanuM kAraNa che. zuddhatvazaktinuM nAma cAritra che. zuddha svarUpanuM AcaraNa tene cAritra kahyuM che. (2) rAga-dveSanA abhAvarUpa saccAritra hovuM paNa jarUrI che. (3) Atma zuddhatAmAM sthiratA te sakhyAritra che. (4) cidAnaMdAna evuM je svasvarUpa temAM caravuM, ramavuM enuM nAma, samyakacAritra che. aMdara AnaMdano nAtha, pUraNa jJAnAnaMda svarUpe virAje che, tene anusarIne caravuM temAM ramavuM ene temAM ja karavuM ane AtmacaraNa, anucaraNa nAma, samyakacAritra kahe che. mahAvratAdi pALavAM, e cAritra ema nahi, kemake e to rAga che (5) AtmAmAM ramaNatA-lInatA-AcaraNarUpa anuSThAna e sammacAritra. samRthyAritranuM lakSaNa :samyagyAritranuM lakSaNa vItarAgatA samRthyAritraparyAya :nneya ane jJAtAnI je kriyAMtarathI nivRti tenA vaDe racAtI daTajJAtRtatvamAM pariNati jenuM lakSaNa che te samyaccAritraparyAya che. samazAna paryAya :NeyatA ane jJAtRtattvanIsa tathA prakAre anubhUti jenuM lakSaNa che te jJAnaparyAya che. samazAna jJAna che te AtmA che ane AtmA che te jJAna che. A pramANe guNI guNanI abheda draSTimAM AvatuM je sarva padravyothI juduM, potAnA paryAyomAM ekarUpa, nizcayI, patAnA guNomAM eka rUpa, para nimittathI utpanna thayela bhAvothI bhina potAnuM svarUpa, tenuM anubhavana te jJAnanuM anubhavana che, ane A anubhavana te bhAvazrutajJAnarUpa jinazAstranuM anubhava che. zudhdha nathI AmAM koi bheda nathI. (2) saMzaya, viparyaya, ane anadhyavasAyarahita potAnA AtmAnuM tathA paranuM yathArtha jJAna te samyajJAna che. (3) jevI rIte nAvamAM beThelA koi manuSyane nAvanI gatinA saMskAravaza, pardArtho viparIta svarUpe samajAya che (arthAta pote gatimAM hovA chatAM sthira hoya ema samajAya che ane vRkSa, parvata vagere sthira hovA chatAM gatimAM hoya ema samajAya che, tevI rIte jIvane mithyAdarzanano udayavaza nava pardArtho viparIta svarUpe samajAya che. evA te nava padAthono ja mithyAdarzananA udayanI nivRtti hotAM je satya samajaNa, yathArtha avabhAsa, sAco avabodha thayo te samyajJAna che ke je samyajJAna kAMika aMze jJAnacetanApradhAna AtmatattvanI upalabdhinuM (anubhUtinuM) bIja che. (5) samyajJAnuM punaH svArtha vyavasAyAtmaka vaduH. tatvArthasAra gAthA 18 pUrvArdha pAnuM 14 artha:sva=potAnuM svarUpa artha viSaya, vyavasAya kayarthAtha nizcaya. je jJAnamAM e traNe zarato pUrI paDatI hoya te samyajJAna cheH arthAta jo jJAnamAM viSayanAM jJAna sAthe sAthe potAnuM svarUpa jaNAya ane te paNa yathArtha nizcayanI sAthe hoya to te jJAna samyajJAna che. mokSazAstra pAnuM 38 (6) para dravya ane parabhAvathI huM bhinna chuM ema parathI potAne bhinna grahaNa karI paramAM ekAkAra na thavA de te samyajJAna (7) rAga dveSa potAnA karyA thAya che ane potAnA maTADyA maTe che. ema svayaMcita mAnavuM te samyajJAna che. (8) jene nirAkuLatAlakSaNa svAtmAnaMdarUpe pariNata svAtmAnubhUti thaI hoya tene ja satyArtha samajJAna hoI zake; te sivAyanuM bIjuM kevaLa paralakSI vikalpavALuM zAstrajJAna te samyajJAna nathI. (9) bhagavAna kevaLIne pUrNa sukha che, mithyASTine pUrNa duHkha che ne sAdhakane kAMIka sukha ne kAMIka duHkha che jeTalI svarUpanA Azraye zuddhatA-nirmaLatAnA pragaTI teTaluM tene AnaMdanuM vedana che ane jeTalo paryAyamAM rAga che teTaluM duHkhanuM vedana che, Ama yathArtha mAnavuM te samyajJAna che. juo, jyAre daSTi sAthenA jJAnanI vAta calAtI hoya tyAre rAga ane duHkha svAmI AtmA nathI. eto eno jANanAra dekhanAra che ema kahevAya.
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ zraddhAnI apekSAe rAgane heya kahevAya, ne cAritranI apekSAe rAganuM vedana che te duHkhanuM vedana che ane te paryAyanuM sattva che. Ama samyajJAnI barAbara jANe che. mATe AcAryadava kahe che ke- ame rAgadveSanI utpattimAM anya dravya para zA mATe kopa karIe ? rAgadveSa Upaje che te potAno ja aparAdha che. anya dravya to rAga-dveSa upajAvatuM nathI to pachI anya dravya para kopa karavAnuM zuM prayojana che ? (10) sAcuM jJAna. (11) AtmAnuM svasaMvedana jJAna e samyajJAna. (12) svasaMvedana jJAnanuM sAdhaka evuM zAstrajJAna paNa vyavahArathI jJAna kahevAya che, to paNa nizcayanI vItarAga svasaMvedana jJAnamAM pariNamelo zuddhAtmA ja nizcayajJAna che. (13) vaLI vartamAna jJAnanI paryAyamAM, trikALI dravyane zeya banAvatA nija paramAtma dravyanuM je parijJAna thayuM, tenuM nAma samyajJAna che. ghaNAM zAstronuM jJAna bhaNatara te samyajJAna ema nahi, kemake e to paralakSI jJAna che. A to pote aMtaramAM bhagavAna AtmA puraNa, eka jJAnasvabhAvI paramAtmadravya che, tenI sanmukha thatAM, A huM chuM ema jJAna thavuM, enuM nAma AtmajJAna samyajJAna che. (14) asaMvedana jJAnanuM sAdhaka evuM zAstrajJAna paNa vyavahArathI jJAna kahevAya che, to paNa nizcayathI vItarAga sva saMvedanA jJAnamAM pariNamelo potAno zuddhAtmA ja nizcayajJAna che. (15) aMtaranA nija trikALI bhagavAna svarUpa AtmAmAM ekAgra thatAM AtmAzrita je svasaMvedanarUpa samyajJAna pragaTe tene ahIM jJAna kahevAmAM Ave che. jJapti eTale jANavuM te, jJAna. ekaluM zAstranuM bhaNatara e kAMI jJAna nathI bhagavAna kevaLInA mAragamAM jJAna to ene kahIe ke je svAzrita hoya ane svarUpa sanmukha thatAM aMtaramAMthI pragaTa thatuM hoya. aMdara zuddha caitanyamaya. dhruva Atma svarUpamAM sahaja jJAnanI jyota niraMtare jhaLahaLe che. to temAM ekAgra thatAM aMtaramAMthI je jJAnano kaNa jAge tene jJAnasamyajJAna kahe che; ane te mokSamArgano eka avayava che. (16) vItarAga svasaMvedana jJAnarUpa samyajJAna paNa AtmA che, kAraNake AtmA vinA samyajJAna anya padArthomAM hotuM nathI. (17) sva-paranI judAIno viveka te samyajJAna che. (18) "svArtha vyavasAyAtmaka vaduH" sva- potAnuM svarUpa artha- viSaya. vyavasAyaH yathArtha nizcaya, je jJAnamAM e traNe zarato purI paDatI hoya, tene samyajJAna kahe che, arthAt je jJAnamAM viSaya pratibodha sAthe sAthe potAnuM svarUpa pratibhAsita thAya, ane te paNa yathArtha hoya to, te jJAna samyajJAna che. (19) vartamAna jJAnanI paryAyamAM, trikALI dravyane zeya banAvatA nijaparamAtmadravyanuM parijJAna (nizcayajJAna) thayuM, tenuM nAma samyajJAna che. ghaNAM zAstronuM jJAna bhaNatara, te samyagyajJAna ema nahi, kemake e to paralakSI jJAna che. Ato pote aMtaramAM bhagavAna AtmA puraNa, eka jJAnasvabhAvI paramAtmadravya che tanI sanmukha thatAM huM A chuM ema jJAna thavuM, enuM nAma AtmajJAna. samyajJAna che. dazAmAM bhale rAga ho, alpajJatA ho, vastu pote aMdara pUraNa paramAtmasvarUpa che. AvA potAnA paramAtmasvarUpanuM jJAna thavuM, tene samyajJAna kahe che. (20) svane Azraye thAya, te samyajJAna che. paryAya paranI ho ke svanI ho, paryAyanuM lakSa thatAM vikalpa uThe che, tyAre tene jJAna ane sukha thAya che. bhAI ! sarvajJa jinendra devano mArga eTale, zuddha jIvano mArga koI alaukika che (21) vartamAna jJAnanI paryAyamAM trikALI dravyane zeya banAvatAM nijaparamAtmAdravyanuM je parijJAna thayuM tenuM nAma samyajJAna che. ghaNAM zAstronuM jJAna-bhaNatara te samyajJAna ema nahi, kema ke e to paralakSI jJAna che. A to pote aMtaramAM bhagavAna AtmA pUraNa eka jJAnasvabhAvI paramAtmadravya che, tenI sanmukhatA thatAM A huM chuM ema jJAna thavuM enuM nAma AtmajJAna-samyajJAna che. dazAmAM bhale rAga ho, alpajJatA ho, vastu pote aMdara pUraNa paramAtmasvarUpa che. AvA potAnA paramAtmasvarUpa jJAna thavuM tene samyajJAna kahe che. lyo Avo vItarAgano mAraga laukikathI kyAMya meLa na khAya evI che. (22) svasaMvedana jJAnanuM sAdhaka evuM zAstrajJAna paNa vyavahArathI jJAna kahevAya che, to paNa nizcayathI vItarAga svasaMvedana jJAnamAM pariNamelo potAno zuddhAtmA ja nizcaya jJAna che.
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ samAna thayAno nirNaya pAMca samyajJAna che e ja pramANa che. je jIvane samyajJAna thayuM hoya te potAnA samyakjhati ane sabhyazratajJAna vaDe potAne samyatva thayAno nirNaya karI zake che, ane te jJAna pramANa arthAta sAcuM che. samazAna paryAya zeyatatva ane jJAtRtatvanI tathA prakAre (jema che tema, yarthAtha) pratIti jenuM lakSaNa che te samyagdarzana paryAya che. samazAnanuM phaLa AnaMda (saMtoSa), upekSA (rAgadveSa rahitapaNuM) ane ajJAnano nAza e samyajJAnanuM phaLa che. samazAnanuM lANa samyajJAnanuM lakSaNa sva5ra prakAzakapaNuM samAnano mahimA samyajJAna kriyAkarmanA anuSThAna (pAlana)no AdhAra che, jJAna mahAtvakArano nAza karanAra che, jJAna, purUSanA prayojanane pUrNa karanAra che ane jJAna mokSanuM sAdhana che. samazAnaparyAya :Neyatatva ane jJAtRtatvanI tathA prakAre anubhUti jenuM lakSaNa che. te samyagajJAnaparyAya che. (jema che tema, yarthAtha pratIti jenuM lakSaNa che te samyagdarzana paryAya che. samazAnAthAra zuddha sahajAtmasvarUpamAM saMzaya (zaMkA), viparyaya-(viparIta UlaTuM) ane anadhyavasAya (anizcayatA) rahita je svasaMvedanarUpa grAhakabuddhi thavI te samyajJAna che. temAM AtmapariNati thavI te samyajJAnAcAra che. sAmyagadarzana :nirvikalpadazA (2) deva-guru-zAstrane mAne, nava tatvanA bheda jANe e kAMi samyagdarzana nathI. samyagdarzana to AtmAnI pratItirUpa che, sUkSma paryAya che, AnaMdanA svAda uparathI jJAnIne teno khyAla Ave che. paheluM samyagdarzana thAya, pachI svarUpamAM vizeSa ekAgra thai sthira thAya te sakyoritra che. samakadazasna vinAnAM vrata, tapa, cAritra e badhAM ekaDA vinAnAM mIMDA che. (3) have AtmAne samyagdarzana thAya e prayojana che. A prayojana sAdhavA mATe zudhdha dravyArthikanayane eTale zudhdha trikALI jJAyakabhAvane mukhya karIne nizcaya kahe che. tathA azudhdha dravyArthikarUpa paryAyArthikanayane gauNa karIne vyavahAra kahe che. dravya paryAyamAM azudhdhapaNe pariNameluM che tethI azudhdha dravya kahyuM che. eTale pramANanuM je dravya che te azuddha che. te azudhdha dravyArthikanayano eTale paryAyArthika nayano viSaya che. tene gauNa karI vyavahAra kahe che. nizcayanI draSTimAM vyavahAranuM svarUpa ja abhAvarUpa che ane nizcayanuM svarUpa bhAvarUpa che. eTale azudhdha dravyArthikanayane gauNa karI, peTAmAM rAkhI vyavahAra kahyo che. have vyavahAra uparathI draSTi haThAvI lai je purUSa potAnI draSTi, jinavANImAM upAdeya kahI che. je zudhdha vastu-jIva vastu trikALI jJAyakabhAva temAM sthApIne abhyAsa karI rame che. (eTale temAM ekAgra thai krIDA kare che.) te zudhdha AtmAne yarthAtha pAme che. tene zudhdhAtmAnI pratyakSa anubhava thAya che. astu to zudhdha che. paNa tenI draSTi karatAM zudhdha che evo anubhava yarthAtha thAya che te samyagdarzana che. aho! bhAratanA lokonAM mahAbhAgya che ke kevaLInA viraha bhulAve evuM A samayasvara zAstra racAi gayuM che. (4) sAcI pratIti (5) AtmAmAM be prakAra : eka trikALI svabhAvabhAva ane eka vartamAna paryAyabhAve tyAM trikALI svabhAva je zAkabhAva te kadIya pramatta-apramatta evA cauda guNasthAnanA bhedarUpa thayo ja nathI, niraMtara jJAyakapaNe zudhdha rahyo che. mATe vartamAna paryAyanu gauNa karI evA zudhdha jJAyakane draSTimAM levo te samyagdarzana ane jANavo te samyajJAna che. (6) sarvajJa paramAtmAne jevuM saMpUrNa zudhdha Atma svarUpa pragaTa che tevuM ja mULa svabhAve potAnuM AtmasvarUpa paNa che ema jema che tema, nija nirmaLa AtmasvarUpanI anubhavapUrvaka yarthAtha zradhdhA, rnirdhAra, pratIti te samyagdarzana che. (7) nava pardArthonA zradhdhAnarUpa bhAva te samyagdarzana che, ke je samyagdarzana zudhdha caitanyarUpa AtmatatvanA dRDha nizcayanuM bIja che. (8) samyagdarzana e dharmanuM prathama sopAna che ane eno viSaya trikALI zudhdha abheda caitanya svabhAvI vastu che. zudhdha dravyArthikanayano viSaya kaho ke samyagdarzanano, banneno viSaya trikALI zudhdha caitanyamaya bhagavAna AtmA che ane samyagdarzana-jJAna Adi che te enA pariNAma hovAthI jIva che. jayAre rAgAdi ane guNasthAna Adi bhedanA bhAvo svabhAvapUrvaka nahi hovAthI tathA nimitta pudagalakama snA vipAkapUrvaka hovAthI sadaya acetapaNe pudagala
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ ja che. AvI vAta che. je koi dayA, dAna, vrata, bhakti AdinA bhAvathI dharma thavo mAne che te mUDha mithyAdraSTi che. tene jainadharmanI khabara nathI. tene khabara nathI eTale kAMi baMdhabhAvI abaMdha thai jAya ? asatya satya thai jAya ? na thAya, bhAI! e saMsAramAM rakhaDavAnI mAnyatA che. (9) saMvatatvArtha zradhdhAna kare to samyagdarzana thAya che. sAcA (10) jIva, ajIva, Asava, baMdha, nirjarA ane mokSa Adi sAta tatvonA zradhdhAnane samyagdarzana kahe che. mithyAtva samyakamithyAtva ane samyakta tathA anaMtAnubaMdhI krodha, mAna, mAyA ane lobha, A sAta karma prakRtionA upazamathI je samyagdazarna thAya che tene pathamika samyagdarzana kahe che. A sAteyanA kSayathI je samyagdarzana thAya che tene kSAyika samyagdarzana kahe che. tathA dezadhAti samatva prakRttinA udaya rahetAM thakA mithyAtva, samyakamithyAtva ane anatAnuMbaMdhI krodha, mAna, mAyA, ane lobha pravRttionA sarvaghAtI spardhakonA udayAbhAvI kSaya ane sadavasthArUpa upazamathI je samyagadarzana thAya che te kSAyApathamika samyagdarzana kahe che. jene traNemAMthI koi paNa eka samyakta hoya che tene sammadraSTi kahe che. gommadasAra jIvakAMDamAM samyadraSTinuM svarUpabatAvatAM lakhe che ke je na to indriyonA viSayathI virata che, na trasa athavA sthAvara jIvanI hiMsAthI paNa virata che, paraMtu je jina bhagavAnanA vacano para zradhdhA kare che te avirata samyagadraSTi che. je sammadraSTi vrata sahita hoya che tene vratI kahe che. vratI be prakAranA hoya che. eka aNuvratI zrAvaka ane bIjA mahAvI muni zrAvakane 12 vrata hoya che. pAMca aNuvrata, traNa guNavrata ane cAra zikSAvrata tathA mahAvratI manine pAMca mahAvrata hoya che-ahiMsA, satya, acaurya, brahmacarya,ane aparigraha. A pAMca mahAvratane eka deza pAlana karavAne aNuvrata kahe che. pote keTalA pApone svayaM prakaTa kare che. ane teno pazcAtApa kare che tene niMdA kahe che ane gurunI sAkSI pUrvaka potAnA doSo prakaTa karIne pazcAtApa le tene gaha kahe che. kaSAyonI maMdatA thavAthI uttama kSamA, mAdeva, Arjava, zauca, satya, saMyama, tapa, tyAga, akiMcana ane bahmacaryarUpa je pariNAma thAya che tene upazamabhAva kahe che. A samyakatva, vrata, niMdA, gartA Adi bhAvothI puNyakarmano baMdha thAya che. paraMtu A tarapha viralA manuSyonI ja pravRtti thAya che, ethI manuSyo ja puNyakarmano baMdha pAme che. (11) koI jaina dharmanI kuLa paraMparAgata zraddhAne, koI deva-gurU-dharmanAM bAhya lakSaNonI zraddhAne ane koI jIvAdi navatattvanI abhUtArthanayAnusArI zraddhAne samyagdarzana mAne che. kharekhara to samayasAra-kalazarmA AcArya deve varNavyA pramANe nava tattvanI bhUtArtha nayAnusArI zraddhA, ke je zraddhA, zuddhAtmAnubhUti pUrvaka hoya che te ja samagdarzana che, samyagdarzanane zuddha cetanAmAtra vastusvarUpano AsvAda, zuddha svarUpano anubhava, samasta saMkalpa vikalpathI rahita vastu svarUpano anubhava ane zuddha jIvavastuno pratyakSapaNe anubhava ema gAyuM che. (12) pUrNa jJAyaka, nirapekSa, svataMtrapaNe je sadAya ekarUpa che tene zraddhAmAM levo te samyagdarzana che. samyagdarzana ane mithyAdarzananI avasthA, tema saMyamIasaMyamI, savedI-avedI, akaSAyI-AkaSAyI, sajogI-ajogI, tevA babbe prakAra paDe che te para nimattanI apekSAe paDe che; te AtmAnA akhaMDa svabhAvanAM nathI, tethI samyagdaSTi jIva akhaMDa svabhAvane dRSTimAM laIne bhaMga bhedano nakAra che. (13) AtmA pUrNAnaMda prabhu anaMta zaktino piMDa trikALa ekarUpa ane dravya che. zakti ane zaktimAnano bheda jemAM nathI evA A abheda ekarUpa sAmAnyane viSaya banAvI tenAM pratIti e anubhava kare tenuM nAma samyagdarzana che. trikALI cIja che te kAMI pArkamAM AvatI nathI. paNa trikALa dravyanuM jJAna ane zraddhAnA paryAyamAM pragaTe che, ane tyAre A huM kAraNa paramAtmA che, ema evo vAstavika svIkAra thAya che. (14) bhagavAna AtmA saccidAnaMda prabhu aMdara trikALa dhruva pUrNAnaMda svarUpane tenI aMtara-anubhavamAM pratIti thavI te samyagdarzana che, e te dharmano pahelo avayava che arthAt dharmamAM sauthI pahelAM samyagdarzana pragaTa thAya che. (15) bhagavAna, AtmA aMdara sadA paramAtmasvarUpe virAje che. tenI sanmukha thaIne, jevI ene jevaDI potAnI cIja che, tevI ane te vaDI, enI pratIti karavI,
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ enuM nAma samyagdarzana che. (16) AtmajJAna. (17) AtmA ane jaDa banne padArtho taddana bhinna che, bannemAM dareka kSaNe potapotAnI avasthA svataMtrapaNe thAya che. AtmA jaDathI taddana bhinna che ema jANyA vinA svarUpanI raci thAya nahi. rUci vinA zraddhA nahi, zraddhA vinA sthiratA nahi, sthiratA vinA mukti nahi. AtmAmAM eka samayanI thatI karmabaMdhanarUpI vikArI kSaNika avasthAne dhyAnamAM na letAM ekalA jJAyaka dhruva svabhAva ne lakSamAM laI temAM karyo te to jJAtA ja che. svabhAve AtmA nirvikArI, AnaMdaghana, saccidAnaMda svarUpa, jJAtAdRSTA, svAvalaMbI ane svataMtra che. evI AtmA taraphanI daSTi te samyagdarzana che. ane te bhAvamAM sthiratA thavI te sammacAritra che. (18) AtmAnA anaMta AnaMdamaya, zuddha pavitra svarUpano nirNaya karavo, te samyagdarzana che. aMdhazraddhAe mAnI levAnI ahIM vAta nathI, paNa sArI rIte parIkSA karI, nisaMdehapaNe svarUpane mAnavuM, te samya zraddhA che. (19) paradravyathI bhinna-judu AtmAnI rUci te samyagdarzana che. (20) e traNemAM pahelAM samasta upAyo vaDe jo bane to samyagdarzana aMgIkAra (dhAraNa) karavuM e prApta thatAM avazya mokSapada prApta thAya che. enA vinA sarvathA mokSa thato nathI-vaLI te svarUpa prAptinuM advitIya kAraNa che, mATe ene aMgIkAra karavAmAM prasAdI na rahevuM karIne paNa A kArya jema bane tema karavuM. vadhAre zuM kahIe ? A jIvanuM bhaluM thavAno upAya eka samyagdarzana samAna koI nathI. mATe tene avazya aMgIkAra karavuM. pahelAM ene aMgIkAra karavAnuM kAraNa zuM che te kahe che. te samyagdarzana thatAM ja samyajJAna ane sakhyAritra thAya che. samyakatva vinA agiyAra aMga sudhI bhaNe topaNa te ajJAna nAma pAme, vaLI mahAvratAdikanuM sAdhana karI aMtima raiveyaka sudhInA baMdhayogya vizuddha pariNAma kare to paNa asaMyama nAma pAme. paNa sakhyatva sahita je kaMI jANapaNuM hoya te badhuM samyajJAna nAma pAme ane jo thoDA paNa tyAgarUpa pravarte to sammacAritra nAma pAme. jema aMka sahita zUnya hoya to pramANamAM Ave, aMka vinA zUnya zunya ja che, tema samyakatva vinA jJAna ane cAritra vyartha ja che. mATe pahelAM samyatva aMgIkAra karI pachI bIjuM sAdhana karavuM. (21) para dravyathI bhinna AtmAnI rUci te samyagdarzana che. mokSArthIe pahelAM AvuM samyagdarzana jarUra pragaTa karavuM joIe. jJAnAnaMda svarUpa AtmA huM chuM; zarIrAdi ajIva huM nathI, rAgAdi Asrava paNa huM nathI; A rIte dehAdithI tathA rAgAdithI bhinna potAnA AtmAnI anubhUti karatAM samyagdarzana thAya che, te samyagdarzana thayuM tyAre zAzvabhaNatara ke saMyama na hoya to paNa mokSamArga zarU thaI jAya che. zrImad rAjacaMdra kahe che ke - anaMta kALathI je jJAna bhavahetu thatuM hatuM te jJAnane kSaNamAtramAM jAtyaMtara karIne jeNe bhavanivRttirUpa karyuM te kalyANamUrti samyagdarzanane namaskAra. badhA tattvonA sAco nirNaya samyagdarzanamAM samAya che. caitanya prakAzI jJAyakasUrya AtmA che, tenA kiraNomAM rAgAdi aMdhArA nathI; zubhAzubha rAga te jJAnanuM svarUpa nathI. AvA roga rahita jJAna svabhAvane jANIne tenI pratIti ane anubhUti karavI te apUrva samyagdarzana che, te sarvano sAra che. (22) chadmastha avasthAmAM svazuddha sahajAtmAnI rUcirUpa samyagdarzana che. e kevala jJAnanI utpatti thavAthI tenA phaLabhUta IcchArahita viparIta abhiniveza rahati pariNAma lakSaNavALuM kSAyikadarzana athavA kevaladarzana paNa zuddhopayogavALA jIvone hoya che. vItarAga sva saMvedana jJAna ane tenuM phaLa evuM kevalajJAna paNa zuddha jIvone thAyache. paramAtmAtattvanI prApti thavAthI zuddhopayogI jIvonA dravyakarma, bhAvakarma tA nokarma nAza pAme che. moTA zuddhopayoga pariNAma ane pariNAmone dhAraNa karavAvALA purUSo saMsAramAM pradhAna manAya che. zuddhopayogamAM ja saMyamAdi sarva samAya che. (23) jJAna-AnaMda svarUpamAM daSTi-zraddhA karIne ekAgra thatAM samyagdarzana-jJAna-cAritra pragaTe che, te pUrNa lIna thatAM mokSadazA thAya che. parathI bhinna potAnA zuddha AtmAnI rUcirUpa nizcaya samagyagdarzana che; AtmAnI rUcirUpa AvuM samyagdarzana bhaluM che, zreSTha che. AtmAnA yathArtha svarUpanuM jANapaNuM e samyajJAnarUpa vItarAgI kaLA che; AtmasvarUpane jANanAruM jJAna mokSanuM kAraNa thAya che, ane te pote nIrAkuLa AnaMdarUpa che.
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ A rIte potAnA AtmAnI rUci ane jJAna karIne pachI temAM lIna thaIne sthira rahevuM te samyaka cAritra che. (24) aMdara dhruva trikALI zraddhAthI bharelo caitanya sAmAnya svarUpa bhAgavAna AtmA che temAM ekAgra thaIne teno anubhava karatAM aMdaramAM tenI nirvikalpa pratIti thAya che te samakti arthAt samyagdarzana che ane te dharmanI pahelI zreNI che. (25) vartamAna jJAnanI paryAyamAM, trikALI dravyane zeya banAvI, huM A zuddha buddha caitanya dhana parama jayoti sukhadhAma chuM, evI pratIti karavI, enuM nAma aMtaHzraddhAna che. ene AtmAnuM aMtaHzraddhAna kaho, rUci kaho ke samyagdarzana kaho, eka ja vAta che. (26) bhagavAnanA jJAnamAM traNa loka traNa kALa jaNAyA che. pratyeka dravyanI anAdi anaMta traNakALanI dhArAvAhI pragaTa thanArI paryAyo bhagavAnanA kevaLajJAnamAM jaNAI che. eno artha zuM ? ke A zarIra, mana, vANI, Indriyo ItyAdi samasta paradravyanI paryAyono kartA AtmA nathI. prathama AvI sAcI zraddhA sahita dravyadRSTi pragaTa kare enuM nAma samyagdarzana che; bhAI ! trikALI dravyanI dRSTi thayA vinA paryAyanuM sAcuM jJAna thatuM nathI. dravya daSTi ane samyajJAna samyagna e to dharmanI pahelI sIDI che. cAritra to e pachInI vAta che. (27) parathI bhinna, svabhAve nitya zuddha evA AtmAne niraMtara sevavo te ja samyagdarzana che. (28) jIva dravya sakaLa kapAdhithI rahita jevuM che. tevo ja pratyakSapaNe teno anubhava. te ja nizcayathI samyagdarzana. (29). akhaMDa, abheda ekarUpa je trikALI jJAyakabhAva enI dRSTi e nirvikalpa samyagdarzana. (30) abheda svabhAvanuM lakSa kaho, jJAtA svarUpano anubhava kaho, sukha kaho, dharma kaho ke samyagdarzana kaho - te Aja che. samyagdarzana nirvikalpa sAmAnya zraddhAguNano zuddha paryAya che, tene ekalA nizcaya-akhaMDa svabhAva sAthe saMbaMdha che, akhaMDa dravya je bhaMga-bheda rahita che te ja samyagdarzanane mAnya che; samyagdarzana paryAyane svIkAratuM nathI. samyagdarzanano viSaya to akhaMDa dravya ja che. samyagdarzananA viSayamAM dravya guNa paryAyanA bheda nathI. dravya-guNa paryAyathI abheda vastu te ja samyagdarzana ne mAnya che. (abheda vastunuM lakSa karatAM je nirmaLa paryAya pragaTayo te samAnya vastu sAthe 973 abheda thaI jAya che.) samyagdarzanarUpa je paryAya che tene paNa samyagdarzana svIkAratuM nathI. eka samayamAM abheda paripUrNa dravya te ja samyagdarzanane mAnya che. ekalA AtmAne samyagdarzana pratItamAM le che. samyajJAna che te paryAyane ane nimittane paNa jANe che. samyagdarzanane paNa jANanAruM to samyajJAna ja che. anAdithI AtmAnA akhaMDa rasane samyagdarzana vaDe jAyo nathI eTale paramAM ane vikalpamAM jIva rasa mAnI rahyo che, paNa huM akhaMDa eka rUpa svabhAva chuM. temAM ja mAro rasa che. paramAM kyAMya mAro rasa nathI - ema svabhAva dRSTinA jore ekavAra badhAne nirasa banAvI de che ! zubha vikalpa UThe te paNa mArI zAMtinuM sAdhana nathI. mArI zAMti mArA svarUpanA rasanA anubhavamAM samasta saMsArane nirasa banAvI de ! tane sahajAnaMda svarUpanA amRtarasanI apUrva zAMtino anubhava pragaTa thaze. teno upAya samyagdarzana ja che. anaMta kALathI anaMta jIvo saMsAramAM rakhaDe che ane anaMta kALamAM anaMta jIvo samyagdarzana vaDe pUrNa svarUpanuM bhAna karIne mukti pAmyA che. jIvoe saMsArapakSa to anAdithI grahaNa karyo che paraMtu siddhano pakSa kadI grahaNa karyo nathI. have siddhano pakSa grahaNa karIne potAnA siddha svarUpane jANIne saMsArano abhAva karavAno avasara Avyo che... ane teno upAya eka mAtra samyagdarzana che. (31) samyagdarzana sAthenuM jJAna potAnA AtmAne parathI bhinna cidAnaMdasvarUpa jevo che tevo svasaMvedanapUrvaka atIndriyajJAnathI jANe che. samyagdarzana sAthenA samyajJAnamAM aMze atIndriyapaNuM thayuM che. AvuM samyajJAna te mokSamArganuM bIjuM ratna che. zuddha AtmA sanmukha upayoga vaLatAM samyagdarzana ne samyajJAna banne ratno eka sAthe pragaTe che; ane te ja vakhate anaMtAnubaMdhI kaSAyonA abhAvathI svarUpAcaraNa paNa thAya che. Avo mokSamArga samyagdarzana thatAM cothe guNasthAne zarU thAya che. siddha prabhunA AnaMdano namUno cAkhatuM samyagdarzana pragaTayuM sAthe eka sAthe anaMta guNamAM nirmaLa kArya thavA mAMDayuM. zraddhA guNanI zuddhaparyAya te samyagdarzana che. samyagdarzana te kAMI trikALI guNa nathI, zraddhA guNa trikALa che tenI samyaka paryAya thaI te samyagdarzana che. ne temAM mithyAtva saMbaMdhI doSano abhAva
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ hovAthI te samyagdarzanane guNa kahevAya che. mithyAtva te malinatAne doSa che, tenI sAme samyagdarzana te pavitra guNa che, temAM zuddhatA che - nirmaLatA che tethI tene guNa kahyo. temAM abheda AtmAnI nirvikalpa pratIta che, te mokSapurImAM pravezavAno daravAjo che. (32) bhagavAna AtmA aMdara sadA paramAtmasvarUpe virAje che, tenI sanmukha thaIne jevI ane jevaDI potAnI cIja che, tevI ane tevaDI paryAyamAM, trikALI dravyane zeya banAvI huM A zuddha, buddha, caitanyaghana, paramajayoti sukhadhAma chuM, evI pratIti karavI, enuM nAma aMtaHzraddhAna che. ene AtmAnuM aMtaHzradhdhAna kaho, rUci kaho ke samyagdarzana kaho, ekaja vAta che. (33) nija paramAtmA dravyanuM samyaka zraddhAna ema kahIne eka samayanI paryAya ke rAga ke deva zAstra gurU koI enA zraddhAnano viSaya ja nathI ema siddha karyuM che, gajaba vAta che bhAI ! jevuM potAnuM trikALI satu che tevuM tenuM zraddhAna-jJAna thavuM tene ahIM samyagdarzana - samyajJAna kahyuM che. AvI custa-AkarI zarato che. (34) che dravya, pAMca astikAya tathA nava padArthanI zraddhAne vyavahAra samyagdarzana kahe che. te vyavahAra samyagdarzana nizcaya samyagdarzananuM kAraNa che, te beyamAM kArya-kAraNa athavA sAdhya-sAdhaka saMbaMdha che. nizcaya samyagdarzana sAdhya tathA vyavahAra samyagdarzana sAdhaka che. vItarAga paramAnaMda svabhAvavALo zuddha sahajAtmA udAdeya che, evI rUcimAM pariNamelo zuddhAtmA nizcaya samyagdarzana che. (35) samyagdarzananI prApti graMthibhedathI thAya che, arthAt grathibhedanuM phaLa A samyagdarzana che. anaMtAnubaMdhI krodha, anaMtAnubaMdhI mAna, anaMtAnubaMdhI mAyA ane anaMtAnubaMdhI lobha e cAra tA mithyAtvamohinI, mizramohinI, samyakta mohinI e traNa ema e sAta prakRti jyAM sudhI zrayopazama, upazama ke kSaya thatI nathI tyAM sudhI samadaSTi thavuM saMbhavatuM nathI. e sAta prakRti jema jema maMdatAne pAme tema tema samyatvano udaya thAya che, te prakRtionI graMthI chedavI parama durlabha che. jenI te graMthi chedAI tene AtmA hastagata thavo sulabha che. tattvajJAnIoe ja graMthine bhadavAno pharI pharIne bodha karyo che je AtmA epramAdepaNe te bhudavA bhaNI daSTi 974 Apaze te AtmA Atmatvane pAmaze e niHsaMdeha che. (36) abhedadaSTi thayA vinA, samyagdarzana thatuM nathI (37) navatattvano mana dvArA vicAra karavo te zubha rAga che. te zubha vikalpa paripUrNa yathArtha tattva samajavAmAM vacce nimittapaNe AvyA vinA raheto nathI, paNa te vikalpano abhAva karI kSaNika vikArI aMzane gauNa karI, zuddhanaya vaDe ekarUpa akhaMDa jJAyakasvabhAvI AtmAne jANI tenI zraddhA kare te samyagdarzana che. svabhAvanA jore nizcaya ekatvanI zraddhA thAya che, tyAM navatattvanA vicAranI prathama hAjarI hatI tethI te nimitta kahevAya che. pote ja pUrNa kalyANa svarUpa svataMtra che, te svabhAvanA lakSe nava tattvanA bheda choDI nirmaLa ekapaNAnI zraddhAmAM karavuM tene sarvajJa bhagavAne samyatva kahyuM che. jIvAdi navatattvone zuddhanayathI jANe ane jANyA pachI vikalpane gauNa karI, svabhAva tarapha DhaLIne ekarUpa svabhAvane jANe te niyamathI samyagdarzana che. A dharmanuM prathama sopAna che. (38) samyagdarzanamAM, samyaka zabdano artha viparIta mAnyatA rahita che, ane darzana te pratIti che. samyaka zabda, te prazaMsAvAcaka che. viparItatA rahita yathArtha zraddhAna karavI, te ja prazaMsAvAcaka che. udhI mAnyatAno jenI zraddhAmAM abhAva che, te ja prazaMsAvAcaka che. juo, A mokSamArganuM mULiyuM ! (39) AtmA jevo che tevo jene anubhavAya tene samyagdarzana thayuM kahevAya. samyagdarzananA traNa prakAra kahela Apta purUSanA vacanathI pratItirUpa, AjJAnI apUrva rUcirUpa, svachaMda nirodhapaNe AptaparUSanI vyaktirU5 e, e prathama samakti che. paramArthanI spaSTa anubhavAze pratIti te samakitano bIjo prakAra che. (3) nirvikalpa paramArtha anubhava te samaktino trIjo prakAra che. (40) cha dravya, pAMca astikAya tathA nava padArthanI zraddhAne vyavahAra samyagdarzana kahe che. te vyavahAra samyagdarzana nizcaya samyagdarzananuM kAraNa che,
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ te beyamAM kArya-kAraNa athavA sAdhya-sAdhaka saMbaMdha che. vItarAga paramAnaMda svabhAvavALo zuddha sahajAtmA ja upAdeya che, evI rUcimAM pariNamelo zuddhAtmA nizcaya samyagdarzana che. (41) AtmA jagatano jANanAradekhanAra mAtra che, karanAro nahi. A enAM daSTi, anubhava ne ramaNatA karavAM enuM nAma samyagdarzana ane dharma che. (42) mananA saMbaMdhe, vikalpathI navatatvano yathArtha vicAra karyA pachI avasthAnA bhedanuM lakSa gauNa karI, pUrNarUpa zuddhAtmA tarapha DhaLIne, manathI paNa jarA judo paDI, akhaMDanI zraddhAnA viSayamAM kare, ane nirAvalaMbI, asaMga, avikArI jJAyaka svarUpamAM tadrapa ekapaNAnI zraddhA lAve, te yathArtha samyaga darzana che. (43) para dravyothI bhinna, para dravyo taraphanA valaNavALA rAgAdi bhAvothI paNa bhinna ane potAnA svabhAvothI abhinna evA AtmAnI zraddhA-rUci te sagdarzana che. (44) samyagdarzana svabhAvasanukhanA koI alaukika parUSArthathI prApta thanArI cIja che. pachI cAritra to ora mahApurUSothI pragaTa thAya che. pracUra svasaMvedanano AnaMda jemAM anubhavAya che te munivaronuM bhAvaliMga pUjya che, pUjanIka che. svadravyano AzraryA vinA samyagdarzana-jJAna thatAM ja nathI. (45) sAcI mAnyatA; sAcI zraddhA (46) kSaNika vikAra mAro svabhAva nathI, dehAdi koI para cIja mArI nathI. huM to trikALI ekarUpa jJAyaka chuM, vikArano nAzaka chuM, evI zraddhA, te samyagdarzana che. (47) chadmastha avasthAmAM svazuddha sahajAtmAnI rUcirU5 samyagdarzana che. (48) samyaka zabdano artha viparIta mAnyatA rahita che, ane darzana te pratIti che. viparIta mAnyatA rahita, yathArtha nItI karavI, te samyagdarzana che. (49) AtmAnA anaMta AnaMdamaya, zuddha, pavitra svarUpano nirNaya karavo te samyagdarzana che. aMdhazraddhAe mAnI levAnI ahIM vAta nathI, paNa sArI rIte parIkSA karI, niHsaMdehapaNe svarUpane mAnavuM te samyak zraddhA che. (50) AtmAmAM eka samayanI thatI karmabaMdhanarUpI vikArI kSaNika avasthAne dhyAnamAM na letAM ekalA jJAyaka dhruva svabhAvane lakSamAM laI temAM karyo te to jJAtA ja che. svabhAve AtmA nirvikArI, AnaMdaghana, saccidAnaMda svarUpa jJAtAdA, 975 svAvalaMbI ane svataMtra che. evI AtmA taraphanI daSTi te samyagdarzana che e bhAvamAM sthiratA thavI te samyapha cAritra che. (51) zuddha AtmAnI yathArthapaNe zraddhA. samyagdarzana ane moTA mArganuM kathana : sammacAritra, nizcaya samyagdarzana-jJAnapUrvaka ja hoya che. jIvane nizcaya. samyagdarzana sAthe ja samyagU bhAvazrutajJAna thAya che tene nizcayanaya tathA vyavahAranaya e banne samyaka zrutajJAnanA avayavo (aMzo) che, tethI mithyA daSTine nizcaya ke vyavahAranaya hoI zake ja nahIM mATe vyavahAranaya prathama hoya ane nizcayanaya pachI pragaTe ema mAnanArane nayonA svarUpanuM yathArtha jJAna nathI. vaLI naya nirapekSa hotA nathI. nizcaya samyagdarzana pragaTa thayA pahelAM jo vyavahAranaya hoya to nizcayanayanI apekSA vinAno nirapekSanaya thayo; vaLI prathama ekalo vyavahAranaya hoya to ajJAnadazAmAM samagra mAnavo paDe, mATe ajJAna dazAmAM koI jIvane vyavahAranaya hoI zake nahi, paNa vyavahArabhAsa ke nizcayA bhAsarUpa mithyAnaya hoI zake. jIva nija jJAyaka svabhAvanA Azraya vaDe nizcaya ratnatraya (mokSamArga) pragaTa kare tyAre sarvajJa kathita nava ratno, sAcAdeva-gurU-zAstranI zraddhA saMbaMdhI rAgamizrita vicAro ane maMda kaSAyarUpa zubha bhAva te jIvane je pUrve hato tene bhUta naigamanathI vyavahAra kAraNa kahevAmAM Ave che.vaLI, te ja jIvane nizcaya samyagdarzananI bhUmikAmAM zubharAga ane nimitta kevA prakAranA hoya, tenuM sahacarapaNuM batAvavA vartamAna zubha rAgane vyavahAra mokSamArga kahyo; tema kahevAnuM kAraNa e che ke tethI judA prakAranA virUddha) nimitto te dazAmAM koIne hoI zake nahi; e prakAre nimitta-vyavahAra hoya che to paNa te kharUM kAraNa nathI. AtmA poteja sukhasvarUpa che tethI AtmAnA Azraye ja sukha pragaTa thaI zake che, paNa koI nimitta ke vyavahAranA Azraye sukha pragaTa thaI zake nahi.
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) mokSamArga to eka ja che. te nizcaya samyagdarzana-jJAna-cAritranI ekatArUpe che. (pravacanasAra gAthA 82-199- tathA mokSamArga prakAzaka pRSTha 315). have mokSamArga to kAMI be nathI paNa mokSamArganuM nirUpaNa be prakArathI che. jyAM sAcA mokSamArgane nirUpaNa karyo che te nizcaya mokSamArga che. tathA jyAM je mokSamArga to nathI paraMtu mokSamArganuM nimitta che vA sahacArI che tyAM tene upacArathI mokSamArga kahIe te vyavahAra mokSamArga che; kAraNa ke nizcaya vyavahAranuM sarvatra evuM ja lakSaNa che, arthAt sAcuM nirUpaNa te nizcaya tathA upacAra nirUpaNa te vyavahAra-mATe nirUpaNanI apekSAe be prakAre mokSamArga jANavo. paNa eka nizcaya mokSamArga che tathA eka vyavahAra mokSamArga che - ema be mokSamArga mAnavA te mithyA che. (mokSamArga prakAzaka gu.pA. 253-254). samyagdarzana ane samAna :bhagavAna! tuM koNa cho ? aMtaraMgamAM AnaMdano bhaMDAra saccidAnaMdamaya AtmA cho ne prabhu! ane e sadA jJAnasvarUpa ja che; rAgarUpe ke saMsArarUpe e kadIya thayo nathI. tAruM ghara ja e che, rAga ke nimitta e koI tAruM ghara nathI. e badhAM che kharA, paNa e tArI svarUpamAM-gharamAM nathI. ahA! e badhAne jANavA kALe tAruM jJAna vAstavamAM jJAnane ja jANe che, ane te jJAna tAruM nija svarUpa che, svalakSaNa che. ahA! e jJAna lakSaNane vartamAna jJAnanI dazAne tyAM aMdaramAM vALatAM AnaMdano sAgara jJAnamUrti prabhu AtmA nirvikalpapaNe (paryAyamAM) siddha thAya che-pragaTa thAya che. Ane bhagavAna samyagdarzana-samyajJAna kahe che. bhAi! bhavaroga maTADavAno A upAya che; bAkI badhAM thothAM che. samyagdarzana thavAnAM cAra lANo ahaMtAdinuM zraddhAna, tattvArtha zraddhAna, sva para zraddhAna ane Atma zraddhAna samagdarzana pragaTa thavAnI rIta :prathama to ahaMta bhagavAnanA dravya guNa-paryAyane jANIne, potAnA AtmAmAM aMdara lakSa kare tyAre zuddha caitanya svarUpanI ekatvapaNe abheda daSTi thatAM tene samyagdarzana thAya che, e mithyAtvano nAza thAya che. bhagavAnanA guNo taraphanuM lakSa rahe tyAM sudhI to rAga ja che; jyAre aMtardaSTi kare tyAre tene samyagdarzana thAya che. samyagdarzana paryAya kSeya tattva ane jJAtRtattvanI tathA prakAre (jema che tema yarthAtha) pratIti jenuM lakSaNa che te samyagdarzana paryAya che. samyagdarzana pAmavAnI yiA bahAranI koI kriyAthI samyagdarzana thavAnuM nathI. jAte abhyAsa karI, svabhAvane samajavAno kharI rUcithI prayatna karavo te apUrva samyagdarzana pAmavAnI kriyA che. rAga-dveSa, moha te mAyA nathI, parathI koIne lAbha-hAnI thaI zake nahi, huM paranuM kAMI karI zakuM nahi, mAtra mArA pUrNa jJAyaka svabhAvamAM anaMtI kriyA karI zakuM, evA svataMtra svabhAvanI hA pADI, aMtaramaMthana karI, yathArtha nirNayarUpa niHsaMdeha zraddhA e ja samyagdarzananI prAptinI kriyA che. anaMta jJAnAnaMdapaNe chuM ane vikArapaNe nathI ema zraddhA karavAmAM jJAnanI anaMtI kriyA thaI, mithyAtvanuM pratikramaNa thayuM, anaMta bhavanA pratyAkhyAna thayA. potAnA svataMtrapUrNa svabhAvane oLakhIne mAnavo te bhaktinuM (mithyAtvanuM) pratikramaNa che. suvyagdarzana pAmavAnI rIta AkAzAdi padArthanI jema huM asala svabhAvathI pAramArthika vastuvizeSa chuM, AkAzAdi dravyamAM paranuM kartAkarmapaNuM tenA svabhAvamAM nathI tema rAga-dveSano huM kartA ne te mAruM karma te mArA Atmavastu svabhAvamAM ja nathI. juo ! A samyagdarzana svabhAvamAM kartAkarma A rIte kADhI nAkhyA ane samyagdarzanano ane chUTavAno upAya batAvyo.jJAyaka sivAyanuM bIjuM badhuM-zarIra, vANI, mana, strI-putra-parivAra tathA lakSmI, baMgalA vagere bhinna padArtho, temaja jIvanI paryAyamAM paranA lakSe utpanna thatAM puNaya-pAparUpa vibhAvabhAva, are ! vyavahAraratnatrayanA vikalpa zuddhAM-para che. ema, zAyakanuM sahaja astitva khyAlamAM letAM temAM AvI gayuM. dayA, dAna, pUjA-bhakti ne vrata-tapanI vAto to zubharAga ne kriyAnI che, e kAMI AtmAnI cIja nathI. AtmA to kevaLa jJAyaka ja che, bAkInuM bIjuM badhuM para che. huM kevaLa jJAyaka chuM, bIjuM badhuM para che ema aMtaramAM jyAre barAbara khyAla
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ave tyAre jIvane samyagdarzana thAya ane bhavanA aMta Ave. zAyakane oLakhavAnuM kAma kara, nahiMtara bhavano aMta nahi Ave. prabhu ! dharmI tene kahIe ke jene eka zAyakabhAva rUce; tene puNya-pApanA bhAva aMtaramAM rUce nahi; vibhAva bhAva Ave, hoya, paNa rUce nahi. samyagdarzana-zAna zAritra huM pUrNa paramAtmA chuM, rAga ane yudgala paramANu mAtra mArAM nathI, mane parano Azraya nathI evI zraddhA te samyagdarzana e evuM jJAna te samyajJAna ane evA darzana-jJAnathI jANelA svarUpamAM sthiratArUpa kriyA te samyagyAritra . (2) saMsAranA bIjabhUta karmajanita paryAyane AtmApaNe-potApaNe jANavuM tenuM ja nAma viparIta zraddhAna kahIe chIe. teno mULamAMthI nAza karavo te samyagdarzana che. karmajanita paryAyathI bhinna zuddha caitanya svarUpane yathArtha paNe jAvuM te samyajJAna che. ane karma janita paryAyothI udAsIna thaI svarUpamAM akaMpa-sthira rahevuM, te samyakacAritra che. e traNe bhAvono samUha, te ja A jIvane kArya siddha thavAno upAya che. bIjo koI upAya sarvathA nathI. samyagdarzana-zAna-caritra prApta karavAno upAya saMsAranA bIjabhUta karmajanita paryAyane AtmApaNe-potApaNe jANavuM tenuM ja nAma viparIta zraddhAna kahIe chIe. teno mULamAMthI nAza karavo te samyagdarzana che. karmajanita paryAyathI bhinna zuddha caitanya svarUpane yathArtha paNe jANavuM te samyajJAna che. ane karma janita paryAyothI udAsIna thaI svarUpamAM akaMpa-sthira rahevuM te samyakacAritra che. e traNe bhAvono samUha te ja A jIvane kArya siddha thavAno upAya che. bIjo koI upAya sarvathA nathI. samyagdarzana-zAna-zAritra kALa sahita paMcAstikAyanA bhedarUpa navapadArtho te kharekhara bhAvo che. te bhAvonuM arthAta nava padArthonuM zradhdhAna te samyagdarzana che. -ke je (samyagdarzana) zudhdha caitanyarapa AtmatattvanA ddaDha nizcayanuM bIja che. te nava padArthono ja mithyAdarzananA udayanI nivRtti hotAM je samyaka adhyavasAya (satya samajaNa, yarthAtha avabhAsa, sAco avabodha) thayo, te samyAna che ke je (samyajJAna) kAMika aMze jJAna cetanA pradhAna 977 AtmatatvanI upalabdhi (anubhUti)nuM bIja che. samgadarzana ane saggajJAnanA sadabhAvane lIdhe samasta amArgothI chUTIne jeo svatatvamAM vizeSapaNe rUDha mArgavALA thayA che temane indriya ane mananA viSayabhUta padArtho pratye rAgadveSapUrvaka vikAranA abhAvane lIdhe je nirvikAra jJAnasvabhAvavALo samabhAva hoya che te cAritra che ke je (cAritra) te kALe ane ane AgAmI kALe ramaNIya che ane apunarbhavanA (mokSanA) mahA sauSyanuM eka bIja che. samyagdarzana-zAna-cAritra paryAya jJeyatattva ane jJAtRtattvanI tathA prakAre (jema che tema yarthAtha) pratIti jenuM lakSaNa che te samyagdarzana paryAya che. zeyatattva ane jJAtRtattvanI tathA prakAre anubhUti jenuM lakSaNa che te samyajJAna paryAya che; zeya ane jJAtAnI je kriyAntarathI nivRtti tenA vaDe racAtI daSTijJAtRtattvamAM pariNami jevuM lakSaNa che te samyagyAritraparyAya che. A jJAnapradhAna zailIthI samyagdarzananI vyAkhyA che. darzana-pradhAna-draSTipradhAna kathanamAM ekalA abhedanI zradhdhAne samgadarzana kahyuM che. Imada rAjacaMdraracita AtmasidhdhimAM anubhava, lakSa, pratIta ema zabdo Ave che. tyAM anubhava te cAritraparyAya, lakSa te jJAna paryAya ne pratIta te zradhdhAnI paryAya che, pravacanasAramAM anubhavane jJAnaparyAya kahI che tathA zubharAganI kriyAthI nivRtti ane jANanAra-dekhanAra svabhAvamAM ramaNatAne cAritra paryAya kahI che. nagnadazA ane paMcamahAvratanI kriyA e kAMi vAstavika cAritra nathI. prazna H to samyagdarzana be prakAranuM che ? uttara : nA, samyagdarzana be prakAre nathI samyagdarzana to ekalI nirvikalpa pratItirUpa eka ja prakAranuM che, tenuM kathana be prakAre che-eka darzana pradhAna ane bIjuM jJAna-pradhAna, pravacanasAramAM jJAnapradhAna nirUpaNa che, samayasAramAM darzanapradhAna nirUpaNa che. (pravacana ratnAkara graMtha 11 vibhutva zakita) samyagdarzana-zAna-cAritra :zudhdha, abheda caitanya pUrNAnaMda svarUpa bhagavAna (AtmA)nI ruci te samgadarzana, tenuM jJAna te jJAna ane temAM ramaNatA
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthiratA te cAritra. (2) parathI bhinna, svabhAve nitya zuddha evA AtmAne | (2). niHkAMkSita guNa = niHkAMkSitaguNanuM kiraNa e che ke moTuM puNayapada IMdra, niraMtara sevavo, te ja samyagdarzana che, sva-paranI judAIno viveka te cakravartI, tIrthaMkaranAM puNaya paNa samyagdaSTi Icche nahi. eka pUrNa zuddha mArUM samyajJAna che. e AtmazuddhatAmAM sthiratA te samyakyAritra che. AnuM Atmapade te pragaTa thAo te ja tenI bhAvanA che. vAraMvAra manana-dholana karavuM, rUci karavI, ne svabhAvamAM haravuM. (3) parathI nirvicikitsA guNa = nirvicikitsA guNanuM kiraNa evuM che ke, potAnA bhinna, svabhAve nitya zuddha evA AtmAne niraMtara sevavo, te ja samyagdarzana pavitra jJAtasvabhAvanI arici na thavA de, ane rAga-dveSa-ajJAnathI che. sva-paranI judAIno viveka te samyajJAna che ane Atma zuddhatAmAM bacAve te vaidapaNuM (jJAna cikitsA) che. sthiratA te sAmacAritra che. AnuM vAraMvAra manana, dholana karavuM, rUci karavI amUDhatva guNa = amUDhatva guNanuM kiraNa evuM che ke zubha-azubha ne svabhAvamAM karavuM. (4) AtmAnI yathArtha zraddhA te samyagdarzana, sAco pariNAmanI vRtti UThe tenI vaheMcaNImAM-bhedajJAnamAM na mUMjhAya, ke A te viveka te svabhAvanuM bhAna ane puNaya-pApanI lAgaNI rahita aMtaramAM TharavuM mAro guNa che ke para bhAva che, kaSAya che ke akaSAya che, ema svabhAvate sAcuM cAritra che. AtmAno dharma eTale svataMtra svabhAva te dharma AtmAthI parabhAvano barAbara jANe; jANavAmAM mUMjhAya nahi, bhUle nahi. judo hoI zake nahi. bAhyakriyA te AtmAnuM cAritra nathI. mana,vANI, deha, upagUhana guNa = upagUhana guNanuM kiraNa evuM che ke, doSane TALe ane puNya, pApa te AtmAnuM svarUpa nathI, tema jyAM sudhI jIva na jANe tyAM guNamAM vRddhi kare. sudhI svAdhIna, sukharUpa zuddha AtmAno dharma pragaTa thAya nahi. mATe prathama ja sthitikaraNa guNa = svarUpanI sthiratArUpa sthitikaraNa guNa kiraNa evuM che pote je svarUpe che tevo tene jANavA-mAnavo te ja jarUrI che. ke rAga-dveSarUpa astitAne TALe ane potAne akhaMDa zAnti svarUpamAM ja samyagdarzana-zAna-thAritranI vyAkhyA nija zuddhAtma bhAvanAthI utpanna thayela sthira rAkhe. vItarAga sahaja AnaMda ekarUpa sukharasanA AsvAdanI rUcirUpa samyagdarzana; vAtsalyaguNa = vAtsalyaguNanuM kiraNa evuM che ke pUrNa svabhAvanI rUci te ja sva zuddhAtmAmAM vItarAga nityAnaMda svasaMvedanarUpa samyajJAna tathA hovAthI pUrNa vItarAgatA-zuddha paramAtmA padano prema che temAM saMsAramAM vItarAga sahaja AnaMda eka parama samarasIbhAvathI (eTale AtmAnA prema muddala nathI, govatsa samAna svarUpanI sAcI prIti che. anubhavathI) AtmAmAM sthiratA thAya che te samyakAritra che. prabhAvanA guNa = prabhAvanA guNanuM kiraNa evuM che ke samasta prakAre (badhAM samyagdarzana-zAnamaya sUryanA ATha kiraNo jema sUryanAM kiraNo hoya che tema paDakhAMthI) potAnA zuddha svarUpamAM sAvadhAnI rAkhavAnI bhAvanA, samyagdarzana-jJAnamaya sUryanAM ATha kiraNo (sadgaNa rUpe) hoya che. cAritraguNanI khAlavaTa karIne svaguNano udyota kare che, jJAyaka svabhAva (1) niHzakti guNa = mukhya kiraNa A gAthAmAM kahela niHzakti guNa che. jayavaMta vartA, vijayavaMta ho ! evo purUSArtha upADIne AtmadharmanI AtmA ane siddha paramAtmAmAM zaktipaNe kiMcita bheda nathI. behada jJAna prabhAvanA evI karavI ke kevaLajJAnanA saMdezA Ave, jAtanI jAgRtinA zaktino piMDa. ajara, amara, pUrNa kRtya che. samasta virodhadoSa rahiti apUrva bhaNakAra Ave ke have bhava nathI. asaMga pUrNa pavitra huM chuM A niHsaMdeha pratIti pUrNatAne pahoMcI vaLAnA samyagdarzanuM kAraNa rAga huM nathI, vikAra karavA jevo nathI; ema virodha bhAvano purUSArtha sahita varte che, te ja jJAnanI kriyA che. potAnA niHsaMdeha nakAra karanAra bhAva, yathArtha zraddhAnI rUci hoya to zuddha bhAva che. svalakSanI abhiprAyamAM bhUla, bhaya, zaMkA na paDe te niHzakti guNa che. rAgano nakAra ane svabhAvano Adara karanAra je bhAva che te nimitta ane
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAganI apekSA vinAno bhAva che, temAM aMze avalaMbanano bheda toDIne yathArthanuM je jora Ave che te nizcaya samyagdarzananuM kAraNa thAya che. samyagdarzananuM dhyeya :trikALI zuddha AtmAnI pratIti, te samyagdarzana jJAna cAritranA pariNAmathI rahita che. mokSanA kAraNathIya, bhagavAna AtmArahita che. samyagdarzananuM lakSaNa :samyagdarzananuM lakSaNa nirvikalpa pratIti samyagdarzananA ATha aMga jema zarIranAM ATha aMga hoya che-mastaka, puTa, pITha, behAtha, be paga ane kamara. jo tene judAM judAM karI devAmAM Ave to zarIra rahe nahi, tevI rIte samyaktvanIne ATha aMga hoya che. jo te na hoya to te samyagdarzanI hoi zakato nathI. (1) niHzakti aMga=je tattvonI zradhdhA karIne samyagdarzanI thayA che te upara kadI zaMkA lAvatA nathI. je jANavA yogya vAto samajamAM nathI AvI ane jinAgamathI jANavAmAM Ave che tenA upara azradhdhAna karatA nathI tathApi tene jJAnI dvArA samajavAno udyama kare che tathA temane nIce jaNAvelA sAta prakAranA bhaya evI rIte nathI hotA ke jethI zradhdhA vicalita thai jAya. cAritra mohanA udayathI jo kadI koi bhaya hoya che to tene vastusvarUpa vicArI AtmabaLanI skrUtithI dUra kare che. A lokano bhaya=huM A dhamakArya karIza to loka niMdA karaze mATe nahi karuM evo bhaya samyaktvI karatA nathI. te zAstranI AjJA mAnIne jethI lAbha thAya te kAmone lokanA bhayanA kAraNe choDI detA nathI. (1) (2) paralokano bhaya=jo ke samyaktvI durgatie javA yogya kAmo karatA nathI tathApi te potAnA AtmAnI aMdara evI ddaDha zradhdhA rAkhe che ke tene evo bhaya nathI thato ke jo narkAdimAM gayA to bhAre duHkha khamavAM paDaze. te zArIrIka kaSTathI gabharAtA nathI tema viSaya sukhanA lolupI hotA nathI potAnA karyodaya upara saMtoSa rAkhatAM paralokanI ciMtAthI bhayabhIta thatA nathI. 979 (3) vedanA bhaya =te roga na thAya teno yatna kare che. maryAdApUrvaka khAnapAna, niyamita AhAra, vihAra, niMdrAnA sAdhana kare che tathApi bhayAtura thatA nathI ke roga AvI jaze to huM zuM karIza ? te samaje che ke jo asAtA vedanIyanA tIvra udayathI roga AvI jaze to karmanI nirjarA ja thaze ema samajIne bhayarahita rahe che. roga thAya che tyAre yathArtha ilAja kare che. (4) arakSAbhaya=jo samyaktvI ekalA hoya athavA kayAMka paradezamAM ekalA jAya to te evo bhaya nathI karatA ke mArI rakSA ahIM kema karIne thaze ? huM mArA prANonI kema karIne rakSA karIza ? te potAnA AtmAnA amaratva upara ane tenA cira surakSita guNarUpI saMpatti upara potAno ddaDha vizvAsa rAkhe che. tethI mAro rakSaka koi nathI evo bhaya na rAkhatA arihaMtAdi pAMca parameSTinA zaraNane ja moTI, rakSA samaje che. (5) agupta bhaya-samyaktvanI evA bhAva karatA nathI ke jo mAro mAla ke sarasAmAna corAi jaze to zuM thaze ? te potAnA mAlanI rakSAno pUrNaprayatna karIne nizcita rahe che ane bhaviSyano vicAra potAnA karma upara choDI de che. te jANe che. ke jo tIvra asAtAvedanIyano udaya AvI jaze to lakSmI rahevAmAM vAra nahi lAge. puNyodayathI kAyama raheze. (6) maraNabhaya=samyaktvIne maraNano bhaya hoto nathI. te maraNane kapaDuM badalavAnI mAphaka samaje che. AtmAnuM maraNa kadI thatuM nathI, huM ajara amara chuM evo dRDha vizvAsa tene maraNanA bhayathI dUra rAkhe che te jagatamAM vIra yodhdhAnI mAphaka vartana kare che. (7) akasmAta bhaya=te potAnI zakti anusAra rahevAnAM, besavAnAM, AvavAnAM ke javAnAM sAdhanone saMbhALIne kAmamAM le che. ema bhaya nathI rAkhatA ke akasmAta chAparuM (chata) paDI jaze to zuM thaze ? dharatIkaMpa thaze to zuM thaze ? evo bhaya rAkhatA nathI. prayatna karatAM chatAM kaMi banI jAya tene bhAvI ke karmodaya upara choDI de che, akasmAtano vicAra karIne bhayabhIta thatA nathI.
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) niHkAMkSita aMga=samyakatvI saMsAranA indriyajanita sukhonAM sukhapaNAnI zradhdhA rAkhatA nathI. te evAM sukhane. parAdhIna, duHkhanA mULa, AkuLatAmaya, tRSNAvardhaka ane pApakarmabaMdhaka jANe 980 (8) prabhAvanA aMga=dharmanI unnati karavAno sadA prayatna karavo e samyakvInuM mukhya kartavya hoya che, je rIte bIjA jIvo upara satyadharmano prabhAva paDe ane te satyane dhAraNa kare evo udyama karatA ke karAvatA rahe che. samyakatvamAM A ATha aMganuM pAlana saheje ja thAya che. temano svabhAva ja evo thai jAya che. nizcayanayathI samyakatvInAM ATha aMga A prakAre che : (1) niHzakti aMga=te potAnA AtmAmAM niHzaMka ane nirbhaya thaine rahe che, te niHzakita aMga che. niHkAMkSita aMga=atIndriya AnaMdamAM magna rahe che e niHkAMkSita aMga che. nirvicikitsA aMga=AtmasvarUpathI magnatAmAM sAmyabhAvanuM avalaMbana kare che te nirvicikitsA aMga che. amUDhadraSTi aMga=AtmAnA svarUpamAM mUDhatA rahita che, yathArtha Atmabodha sahita che te amUDhadraSTi aMga che. upagUhana aMga =Atmika svabhAvanI sthiratAmAM lIna che, parabhAvane grahaNa karatA nathI te upagUhana aMga che. sthitikaraNa aMga=AtmAmAM AtmA dvArA sthira che te sthitikaraNa aMga che. vAtsalyaaMga=AtmAmAM bhramaranI mAphaka Asakta che te vAtsalya aMga che. (8) prabhAvanA aMga= Atmika prabhAvanA vikAsamAM kALajI rAkhe che te prabhAvanA aMga che. samyattvanI aMdara bIjAM paNa ATha lakSaNa pragaTa thAya che. e ATha lakSaNothI paNa samyavI oLakhAya che. samagadarzananA ATha aMga : (1) niHzakti aMga, nirvicikitsA aMga=samyaktavI dareka padArthanA svarUpane vicArIne koi pratye glAnibhAva rAkhatA nathI. duHkhI, daridro, rogI prANIo upara dayAbhAva rAkhIne temanI sAthe premapUrvaka vyavahAra karIne temano kaleza maTADe che, malinane dekhIne ke malane dekhIne lAnibhAva karatA nathI. malinane svastha rahevAnAM yathAzakita sAdhana karI Ape che. malina pudagalothI svAthyalAbhanI apekSAe dUra rahe che, to paNa koi rogInA maLamUtra kadda uThAvavAmAM glAni mAnatA nathI. amUDhadraSTi aMga=dharmanI dareka kriyAne vicArapUrvaka kare che je ratnatrayanAM sAdhaka dharmanAM kArya che tene kare che, dekhAdekhI mithyAtvavardhaka ke nirarthaka kriyAone dharma mAnIne karatA nathI. bIjAone joine dekhAdekhI adharmakriyAone dharma mAnatA nathI, mUDhadraSTine bilakula choDI de che. upagUhana aMga=samanvI bIjAnA guNone dekhIne potAnA guNo vadhAre che. pArakAnA avaguNo grahaNa karI nindA karatA nathI. dharmAtmAothI koi doSa thai jAya to tene jema bane tema te doSa choDAve che. paraMtu dharmAtmAonI nindA karatA nathI. (6) sthitikaraNa aMga potAnA AtmAne sadAdharmamAM sthira karatA rahe che, tathA bIjAone paNa dharmamArgamAM sthira thavAnI sadA preraNA karatA rahe che. vAtsalya aMga=dharma ane dharmAtmAo pratye, gAyane vAcharaDA pratye prema hoya che tevo premabhAva rAkhe che tathA tenA duHkho maTADavA yathAzakti udyama kare che. (4). (5)
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) (2) niHkAMkSita aMga, (3) nirvicikitsA aMga, amUDhadaSTi aMga, (5) upagRhana aMga, (6) sthitikaraNa aMga, (7) vAtsalya aMga, (8) prabhAvanA aMga A pramANe samyagdarzananA ATha aMga che. (1) niHzakti aMga = zaMkA nAma saMzayanuM che, jinapraNIta tattvomAM padArthomAM saMdeha na karavo tene niHzaMkita nAmanuM aMga kahIe. niHkAMkSita aMga = niHkAkSita nAma vAMcchA rahitanuM che. kAraNa ke A loka saMbaMdhI pUNayanA phaLane cAhatA nathI tethI samyakatvI puNayanA phaLarUpa IndriyonA viSayone AkuLatAnA nimitta hovAthI duHkharUpaja mAne che. vaLI anyamatI nAnA prakAranI ekAntarUpa kalpanA kare che tene bhalA jANI cAhatA nathI. nirvicikitsA aMga = vicikitsA nAma aNagamAnuM che, athavA glAninuM che, tenAthI rahita te nirvicikitsA, pApA udayathI duHkhadAyaka bhAvano saMyoga thatAM udvegarUpa na thavuM, kAraNa ke upAdhIna kArya potAne vaza nathI. e duHkhathI amUrtika AtmAno ghAta paNa nathI. vaLI viTAdi niMdya vastumAM glAni rU5 na thavuM kAraNa ke vastuno evo ja svabhAva che. emAM AtmAne zuM ? athavA je zarIramAM A AtmA vase che temAM to badhI ja vastu nidha che. amUDhadaSTi aMga = tattvazraddhAnavALA purUSe haMmezA amUDhadaSTi thavuM yogya che. mUDhadaSTi yathArtha jJAnarahitanuM nAma che, te zraddhAnavALu thavuM yogya nathI. kyAM kyAM ? loke- loke = lokamAM ghaNA mANaso viparIta bhAnamAM pravartatA hoya to paNa pote temanI jema dikhA dekhIthI) na pravartavuM. 981 zAstrAbhAse = zAstra jevA lAgatA anyavAdIoe nIpajAvelA granthomAM rUcirUpa na pravartavuM. samayAbhAse sAcA mata jevA lAgatA anya matamAM koI kriyA bhalI jevI dekhIne temAM bhalu jANIne na pravartavuM. athavA samaya eTale padArtha sarakhAM lAge tevAM anyavAdIoe kahelAM kalpita tattvo temAM yukti jevuM joIne satyabuddhi na karavI. devatAmAse = deva jevA pratibhAse evA , arihaMta deva sivAya anya devomAM kAMIka camatkArAdi dekhIne vinayarUpa na pravartavuM. e pramANe yathArtha jJAnathI bhraSTa thavAnA kAraNomAM sAvadhAna kahevuM. vaLI bIjA paNa je gurU jevA pratibhAse evA viSaya-kaSAya veDa laMpaTI, vezadhArIo tenA pratye vinayarUpa ne pravartavuM. (5) upagUhana aMga = upavRMhaNa nAma vadhAravAnuM che. potAnA AtmAno dharma vadhAravo, vaLI A dharmanuM nAma upagUhana paNa kahyuM che. te apekSAe doSa DhAMkavAnuM kahyuM. bIjAnA doSa pragaTa karavAthI tene du:kha upaje che. sthitikaraNa aMga = bhraSTane dharmamAM sthApavo tenuM nAma sthitikaraNa kahIe. dharmathI je bhraSTa thayA che te kAma krodhAdine vaza thavAthI thayA che. tethI jo enA nimitte potAnA pariNAma bhraSTa thAya to pote yukti vaDe dharmamAM sthira thavuM, anya jIva bhraSTa thAya to tene jema bane tema dharmamAM daDha karavo. vAtsalya aMga = vAtsalya gAyane vAcharaDA pratye hoya evI prItine kahe che. jema vAcharaDA pratyenA premane lIdhe gAya siMhanI sAme jAya che - evA vicArathI ke mAruM bhakSaNa karIne A vAcharaDAnuM bhaluM thaI jAya to ghaNuM sAruM. evI prIti dharmamAM ane dharmAtmA sAdharmImAM joIe. je tana,mana,dhana, sarvasva kharcane potAnI prIti pALe. prabhAvanA aMga = prabhAvanA eTale atyaMtapaNe pragaTa karavuM. potAnA AtmAno atizaya to ratnatrayano pratApa vadhavAthI pragaTa thAya che. ane jaina dharmano atizaya ghaNAM dAna-dayA vaDe ke ugra tapa karIne , khUba dhana kharcI bhagavAnanI pUjA karAvIne . zAstrAbhyAsa karIne tathA nirdoSa (6
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ devAdinA camatkAra vaDe (jaina dharmano mahimA) pragaTa thAya che, tethI Avo atizaya pragaTa karavo. A rIte samyakatvanAM ATha aMga kahyAM, te koI samyagdaSTine pUrepUrAM hoya che, koIne thoDA hoya che, koIne gauNapaNe hoya che, koIne mukhyarUpe hoya che, paraMtu samyakatvanI zobhA to tyAre ja thAya jyAre e AThe aMga saMpUrNa mukhyapaNe, pragaTa pratyakSa bhAse. A rIte samyatva aMgIkAra karyA pachI dharmI gRhastha zuM karavuM te AgaLa kahIe chIe. zrakhyagdarzananA daza bheda anya nimittAdinI apekSAe AjJAsamyavAdi, daza AtmAnuM zAsana gAthA 11mAM kahyA che AjJAmArgasamud bhabamupadezAtsutra bIjasaMkSepAta. vistArAthabhyAM bhavamayagADha paramAvagADha ca / 11. AtmAnuM zAsana (1) ahIM eTaluM jANavuM ke, mAre tane AjJA pramANa che, eTaluM ja zraddhAna kaMI samyakatva nathI, AjJA mAnavI, e to kAraNabhUta che. tethI ahIM AjJAthI utpanna thayuM kahyuM che. mATe prathama itana AjJA mAnavA pachI, je tattva zraddhAna thayuM. te AjJAsamyakatva che. eja pramANe nigraMthamArganA avalokanathI, je tatva zraddhAna thayuM hoya, te mArga samyakatva che. tIrthaMkarAdi utkRSTa purUSomAM purANonA upadezathI utpanna thayelA, samyajJAna vaDe arthAta Agama samudramAM praviNa purUSonA upadeza AdithI, prApti thayelI je upadeza daSTi, te upadezasamyakatva che. (4) manijanonA AcaraNa vidhAnane pratipAdana karatA, evA AcArasUtrone sAMbhaLIne je zraddhAna karavuM thAya, tene bhalA hArathI sUtradRSTi kahI che, ane te sUtrasamyakatva che. bIja je gaNita jJAnanuM kAraNa, tenA vaDe darzana mohanA anupama upazamanA baLathI duSkara che, jANavAnI gati jenI, evA padArthonA samUha, tenI thaI che. upalabdhi arthAta zraddhArUpa pariNati jene, evA je karaNAnuyoganA jJAnI bhavya tene bIja daSTi thAya che, te bIja samyakta jovuM. padArthonA saMkSepa paNAthI jANavA vaDe je zraddhAna thayuM hoya, te bhalI saMkSepadaSTi che ane tene saMkSepa samyakatva jAvuM. dvAdazAMga vANIne sAMbhaLI karelI je rUci, arthAta, zraddhAna tene hebhavyatuM vistAra daSTi jANa ane te vistAra sabhyatva che. (8) jaina zAstronA vacana vinA, koI arthanA nimittathI thayelI je arthadaSTi, tene arthasamyakatva jANavuM. e ATha bheda to kAraNonI apekSAe kahyA che tathA (9) zrata kevaLIne je tatva zraddhAna che, tene parama avagADa samyakatva kahIe chIe. A chellA be bheda, jJAnanA sahakArIpaNAnI apekSAe kahyA che. e pramANe samyakattvanA daza bheda kahyA. tyAM sarvaThekANe samyakattvanuM svarUpa tattvatha zraddhAna ja jANavuM. samyagdarzananA pAtratA meLavavA prathama zuM karavuM ? :anaMtAnubaMdhI krodha, anaMtAnubaMdhI mAna, anaMtAnubaMdhI mAyA, ane anaMtAnubaMdhI lobha e cAre tathA mithyAtvamohanI , mizra mohanI ane samyakamohanI e traNa, ema sAta prakRtino jyAM sudhI hRpopazama, upazama ke kSaya thato nathI tyAM sudhI samagdaSTipaNuM saMbhavatuM nI. e sAta prakRti jema jema maMdatAne pAme tema tema samyakatvano udaya thAya che. te prakRtionI graMthi davI parama durlabha che. sagurUnA upadeza vinA ane satpAtratA vinA te graMthi chedAtI nathI paNa eka vakhata ja te graMthi chedAI gaI to samyagdarzana thAya che. samadarzananA bIjA prakAre bhedo sarva samyagdaSTi jIvone AtmAnI-tattvanI pratIti eka sarakhI hoya che, to paNa cAritra dazAnI apekSAe teomAM be bhedo paDe che : (1) vItarAga samyagdarzana, (2) sarAga samyagdarzana. samyagdaSTi jIva jyAre potAnA AtmAmAM sthira hoya che tyAre tene nirvikalpa dazA hoya che, tyAre rAga sAthe buddhipUrvaka joDANa hotuM nathI. (5)
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvanI A dazAne vItarAgasamyagdarzana kahevAmAM Ave che; ane jyAre samyagdaSTi jIva potAmAM sithara na rahI zake tyAre rAgamAM tenuM anitya joDANa thatuM hovAne kAraNe te dazAne sarAga samyagdarzana kahevAmAM Ave che. zubharAgathI dharma thAya ke dharmamAM sahAya thAya ema samyagdaSTi jIva kadI mAnatA nathI - khAsa lakSa rAkhavuM. samagdarzananI kartA samyagdarzananI kartA samyakadarzananI paryAya enuM kArya te paryAya, enuM sAdhana te paryAya enuM saMpradAna, apAdAna ne adhikaraNa paNa te paryAya pote ja che. mokSano mArga ke samyagdarzana Adi nirmaLa ratnamayanI je paryAya pragaTa thaI te svataMtra pragaTa thaI che ene trikALI dravyanI apeDhA nathI ne bAhya vyavahAranA kArakonI paNa apekSA nathI. samyagdarzananI paryAya potAnA SaTakArathI svataMtra utpana thaI che. samagdaSTinI thAra bhAvanA 1. saMvega, 2. anukaMpA, 3. AstiSpa ane 4. prazama A cAra bhAvanA samyagdaSTine hoya che. samyagdarzananI pAMca aticAra : jina vacanamAM zaMkA karavI, (2) vrato pALIne saMsAranAM sukhonI IcchA karavI, (3) muni vagerenuM zarIra joIne dhRNA karavI, (4) mithyAdaSTithI stuti karavI, ane (5) temanAM kAryonI manathI prazaMsA karavI. A samyagdarzananA pAMca aticAra 983 parathI draSTi uThAvI lai pUrNAnaMdanI sattAnuM-eka akhaMDa abheda vastunuM avalaMbana lai atIndriya AnaMda pragaTa kara. A samyagdazasnanI rIta che. samadarzanano upAya :mAruM hita ahita mArAthI ja thAya che ane teno karanAro huM ja chuM e prathama svataMtrapaNuM nakakI thayA pachI potAnA UMdhA purUSArthathI vartamAna avasthAmAM nimittAdhIna puNya-pApanI vRtti thAya che te mArUM svarUpa nathI. huM trikALa chuM te kSaNika che, huM te vikArI vRttino nAzaka chuM. avinAzI asaMga chuM, jJAna, darzana, sukha vIrya vagere anaMta guNothI vartamAnamAM pUrNa chuM . ema svAzrita dRSTithI svabhAvanuM jora lAvI vartamAna avasthA taraphanuM lakSa gauNa karIne akhaMDa svabhAvamAM upara lakSa karavuM te samyagdarzanano upAya che. trikALI asti svabhAvanuM dholana karavuM ane temAM ekAgrarUpe karavuM te AtmAnI vyavahArakriyA che. AtmAno vyavahAra AtmAmAM ja che, jaDamAM nathI. prathama rAga mizrita vicArathI ATalo nirNaya karyA pachI svabhAvamAM ekAgra thatAM vikalpa tUTI AtmAmAM nirvikalpatAno anubhava thAya che ane apUrva svAnubhavano AnaMda Ave che, te vakhate mokSanuM mULa nizcaya samyagdarzana pragaTe che. savagadarzanano mahimA samyagdaSTi jIva AyuSya pUrNa thatAM jyAre mRtyu pAme che. tyAre bIjAthI sAtamI narakanA nArakI, jyotiSI, vyaMtara, bhavana varasI, napuMsaka, sarva prakAranI strI, ekendriya, be Indriya, traNa Indriya, caturindriya ane karma bhUminA pazu thatA nathI. (nIca phaLa vALA, ocho aMgavALA, alpAyuvALA ane dariddhi thatA nathI;) vimAnavAsI deva, bhoga, bhUminA mana athavA tiryaMca ja thAya che. karmabhUminA tiryaMca paNa thatA nathI. kadAca narakamAM jAya to pahelI narakanI nIce jatAM nI. traNa loka ane traNa kALamAM samyagdarzana jevI sukhadAyaka bIjI koI vastu nathI, A samyagdarzana ja sarva dharmonuM mULa che. A vinA jeTalA kriyAkAMDa che te badhAM duHkhadAyaka che. noMdha :- je jIva sabhyatva pAmyA pahelAM, AgAmI paryAyanI gati (Ayu) bAMdhe che, te jIva Ayu pUrNa thavAthI jyAre maraNa pAme che tyAre narakagatimAM samyagdarzananI rIta AtmA vItarAga svarUpa che. cAritranI apekSAe vItarAga svarUpa, AnaMdanI apekSAe pUrNa AnaMda svarUpa, jJAnanI apekSAe pUrNa jJAna svarUpa, zradhdhAnI apekSAe pUrNa zradhdhA svarUpa, prabhutAnI apekSAe pUrNa izvara svarUpa AtmA che. AvA bhedo bheda apekSAe satya che, chatAM e bhedonuM lakSa karavAthI rAga utpanna thAya che. e badhI paryAyadraSTi che. paryAyadraSTi jayAM sudhI che tyAM sudhI pUrNa AtmAno anubhava thato nathI. mATe paryAya
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ 984 paNa utpanna thAya che; paNa tyAM tenI sthiti (AyuSya) alpa thaI jAya che. jevI rIte zreNika rAjA sAtamI narakanuM AyuSya bAMdhyA pachI samakti pAmyA hatA tethI, jo ke tene narakamAM to javuM paDyuM paNa AyuSya sAtamI narakathI ochuM thaI ne pahelI narakanuM ja rahyuM. e rIte je jIva samyagdarzana pAmyA pahele tiryaMca tA manuSya Ayuno baMdha kare che te bhogabhUmimAM jAya che paraMtu bhUmimAM tiryaMca athavA manuSyapaNe upaje nahi. samagdarzana-sabhyazAna saMsArI jIva zuddha jIvanuM (para ahaMtAdinuM) lakSa kare che, mATe samyajJAna che, ema nathI. zuddha pote trikALa zuddha che. tene paryAyamAM svIkAre, tyAre sAcuM jJAna ane sAcuM sukha thAya, tyAre tene samyagdarzana, samyajJAna ane zAMti thAya. samyagdarzana-sabhyazAna-samasthAritra akhaMDa, abheda, ekarUpa je trikALI zAkabhAva enI draSTi e nirvikalpa samyagdarzana, enuM svasaMvedanajJAna e samyajJAna ane emAM ramaNatA-lInatA-AcaraNarUpa anuSThAna a samyakyAritra. A nizcayaratnatrayanuM sevana kare te sAdhu che. aMtaH tatvasvarUpa je zudhdha caitanyadhana enAM zradhdhA-jJAna ane zAMtirUpa je nirvikalpa vItarAgI paryAya enuM sevana karavA yogya che ema vyavahArathI kathana che. bhagavAna jJAyaka svabhAva ekalo che, e jJAyakasvabhAvanuM ekanuM sevana karavuM e nizcaya che, paramArtha che, vAstavika che.tathA upadezamAM bheda pADIne darzana, jJAna ane cAritra sadA sevavA yo che ema kahevuM e vyavahAra che. ekarUpa AtmAmAM darzana-jJAna ane cAritra ema traNa prakAra kahevA e vyavahAra che. samyagdarzanAdi tathA tatva jANavAnA Amakhya upAya :nirdeza, svAmitva, sAdhana, adhikaraNa, sthiti ane vidhAna-tenAthI paNa samyagdarzanAdi tathA jIvAdika tattvono vyavahAra thAya che. (1) rnideza=vastu svarUpanA kathanane nirdeza kahe che. (2) svAmitva=vastunA adhikArIpaNAne svAmitvakahe che. (3) sAdhana=vastunI utpatinA kAraNane sAdhana kahe che. (4) adhikaraNa vastunA AdhArane adhikaraNa kahe che. (5) sthiti=vastunA kALanI avadhine sthiti kahe che. (6) vidhAna=vastunA bhedone vidhAna kahe che. upara kahyA te ja prakAre samyagdarzananuM varNana nIce pramANe che:(1) nirdeza=jIvAdi sAta tattvonI yarthAtha zradhdhApUrvaka nija zudhdhAtmAno pratibhAsa-vizvAsa-pratIti svAmitva=cAreya gatinAM saMjJI-paMcendriya bhavya jIvo. sAdhana=sAdhananA be bheda che. aMtaraMga ane bAhya. aMtaraMga sAdhana (aMtaraMgakAraNa) to potAnA zudhdhAtmAnA trikALI zAkabhAva (pAriNAmika bhAva)no Azraya che ane bAhya kAraNa judA judA prakAranA hoya che. tiryaMca ane manuSyagatimAM 1.jAtismaraNa, 2.dharmasmaraNa agara (3) jinabiMbadarzana e nimitto hoya che; devagatimAM bAramAM svarga pahelAM 1.jAtismaraNa, 2.dharmazraNa agara (3) jina-kalyANaka darzana agara 4. devadhidarzana hoya che ane tenAthI AgaLa soLamAM svarga sudhI 1.jAti smaraNa, 2.dharmazravaNa, agara 3 jina-kalyANakadarzana hoya che. navaraiveyakomAM 1.jAti smaraNa agara 2.dharmazravaNa hoya che. naraka gatimAM trIjI naraka sudhI jAtismaraNa, dharmazravaNa agara duHkhAnubhava nimitta hoya che. ane cothAthI sAtamI naraka sudhI jAtismaraNa agara duHkhAnubhava nimitta hoya che. noMdhaH-upara je dharmazravaNa jaNAvAyuM che te dharmazravaNa samyajJAnIo pAsethI karyuM hovuM joie. (4) adhikaraNa =samyagdarzananuM AbhyataMra adhikaraNa AtmA che ane bAhya adhikaraNa trasanAhI che. (lokAkAzanI madhyamAM cauda rAju lAMbI ane eka rAju pahoLI je saLaMga jagyA che tene trasanADI kahevAya che.). sthiti=traNa prakAranA samyagdarzananI nAnAmAM nAnI sthiti aMtamurhata che. aupazamikanI utkRSTa sthiti paNa teTalI ja che,
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSayopathamikanA utkRSTa sthiti 66 sAgara che ane kSAyikanI sthiti Adi-anaMta che. tathA saMsAramAM rahevAnI apekSAe tenI utkRSTa sthiti 33 sAgara tathA aMtamUrhata sahita AThavarSakama be kroDIpUrva vidhAna=samyagdarzana eka prakAre athavA svaparyAyanA lAyakAtanI apekSAe traNa prakAre-aupathamika, kSAyopathamika ane kSAyika athavA AjJA, mArga, bIja, upadaze, sUtra, saMkSepa, vistAra, artha, avagADha ane parama-avagADha ema daza prakAre che. sAyaTi:jIva bhedone nahi bhAvatAM abheda AtmAne ja bhAve che, anubhave che. (2) jevI vastu pUrNa satya che tevI draSTi tenuM nAma satadraSTi eTale samyadraSTi che. (3) anaMtAnubaMdhI krodha, anaMtAnubaMdhI mAna, anaMtAnubaMdhI mAyA ane anaMtAnubaMdhI lobha e cAra tathA mithyAtvamohinI, mizra mohinI, samyakamohinI e traNa ema e sAta prakRtti jayAM sudhI kSayopazama, upazama ke kSaya thatI nathI tyAM sudhI sammadraSTi thavuM saMbhavatuM nathI. e sAta prakRtti jema jema maMdatAne pAme tema tema samyattvano udaya thAya che. te prakRttionI graMthi bhedathI parama durlabha che. jenI te graMthi chedAi tene AtmA hastagata thavo sulabha che. tatvajJAnIoe e ja graMthine bhedavAno karI karIne bodha karyo che. je AtmA apramAdapaNe te bhedavA bhaNI draSTi Apaze te AtmA Atmatvane pAmaze e niHsaMdeha che. (4) samyagdaSTine-dravyadRSTi, zuddha daSTi, dharmadaSTi, paramArtha daSTi, aMtarAtmA, nizcayadaSTi vagere, nAmo ApavAmAM Ave che. samadruTinAM bIja nAmo sammadraSTine zudhdha draSTi, dravya draSTi, dharmadraSTi, nizcayadraSTi, paramArthadraSTi, aMtarAtmA vagere nAmo ApavAmAM Ave che. samagadazana kevI rIte pragaTa thAya che ? :dravya anaMtaguNothI abheda eka vastu che, evuM paryAya vinAnuM trikALI dhruva, akhaMDa, eka, abheda pUrNa dravya je vastu te sata che. ane tenI apekSAe eka samayanI paryAya te asata che. tyAre prazna ema thAya che ke paryAya je che tene asata kema kahI ? teno khulAso ema che ke prayojanavaza mukhya gauNa karIne khAsa ema kahevAmAM AvyuM che. paryAya paryAyapaNe to che; eka dravyamAM jema bIjI cIja sarvathA nathI tema A paryAya sarvathA nathI ema nathI. jema bIjI cIja AtmAmAM che ja nahi tema paryAyanA svarUpanA svarUpanuM na samajavuM. paryAya paryAyapaNe to sata che. paraMtu bhagavAna pUrNAnaMda svarUpa jene dravya kahIe, je akhaMDa eka glAyakabhAvamAtra parama pariNAmika svabhAva bhAvarUpa che teno Azraya karatAM samyagdarzanAdi dharma pragaTa thAya che. dharma pragaTa karavAnuM A prayojana sidhdha karavA trikALI dhruva dravyane mukhya karIne tene nizcaya karI satyArtha kahela che. jayAre vartamAna paryAyanA Azraye samyagdarzanAdi dharma pragaTa thato nathI, paNa rAgAdi vikalpa thAya che tethI paryAyano Azraya choDAvavA tene gauNa karIne vyavahAra kahI asatyArtha kahela che. paryAyane gauNa karIne eTale ke tene peTAmAM rAkhIne, dravyamAM bheLavIne nahIM paryAya paryAyamAM che ema rAkhIne enI mukhyatA na karatAM, taLeTImAM rAkhIne tene asatyArtha kahevAmAM Avela che. bhagavAna pUrNAnaMda svarUpa jene dravya kahIe, jene jJAyaka kahIe, jene parama pAriNAmika svabhAvabhAva kahIe tene mukhya karI nizcaya kahI satya kahevAmAM Avela che, Ama zA mATe kahyuM? ke trikALI satyArtha vastunA Azraye samyakadarzana pragaTa thAya che ane bIjI koi rIte samyagdarzana pragaTa thatuM nathI. AvA bhUtArtha, abheda ekarUpa dravyamAM draSTi jAya-draSTi prasare tyAre tene samyagdarzana thAya che. tyAMthI dharmanI zarUAta thAya che. A to haju samyagdarzananI prAptinuM prayojana sidhdha karavAnI vAta cAle che, cAritra to kayAMya rahyuM. A koi alaukika ane apUrva cIja che. samyakdazAnAM pAMca jANo : (1) zama, saMvega, nirveda, AsthA,
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) anukaMpA. sAmyagdaSTi samyagdaSTi jIva bhedone nahi bhAvatAM abheda AtmAne ja bhAve che. anubhave che. (2) sumatijJAna ane suzruta jJAna sarva samyagdaSTi jIvone hoya che suavadhijJAna koI koI samyagdaSTi jIvone hoya che. mana:paryAyajJAna koI koI munivarone-viziSTa saMyamadharone hoya che. (3) huM jJAnAnaMda svarUpa AtmA chuM, ne paracIjo ne puyabhAva ne pApanA bhAva je thAya te huM nathI ema aMdara temane bhinnatAno viveka thaI gayo hoya enuM nAma samyagdaSTi che. samaSTijIva :A AtmA akhaMDa, ekarUpa, zuddha, sAmAnya, dhruva anubhavagocara vastu che. tenI sanmukha thaI tene sva saMvedanajJAna dvArA je pratyakSa jANeanubhave te samyagdaSTi jIva che. (2) vartamAnamAM ja dravya svabhAva dhruvapaNe akhaMDapUrNa che. temAM bhUta, bhaviSya paryAyanI zakti rahelI che. vartamAnamAM je pragaTa avasthA che te bhaMga e bhedarUpa che, te laMgarUpa avasthA sivAyanI je vartamAna vartatI sAmarthya zakti te guNarUpa che athavA te dravyarUpa che. avasthA lakSamAM nahi letAM huM AtmA pUrNa, nirmaLa pavitra, vartamAnamAM ja chuM, te daSTi thatAM paryAya paNa nimaLa thaI jAya che. te daSTi pagaTa thavAmAM anaMtA samyagdaSTinAM bIjuM nAmo dravyadRSTi; zuddhadaSTi; dharmadaSTi, nizcayaSTi paramArtha daSTi, aMtarAtmA vagere nAmo ApavAmAM Ave che. samyagdaSTinI aMtara pratIti caitanya dravyamAM te vikArI bhAvo hatA nahi, che nahi ane haze paNa nahi. juo, A samyagdaSTithI aMtaranI pratIti AvA nirALA caitanya svarUpane jANyA vinA, pratItamAM lIdhA vinA bhavano aMta Ave kyAMthI ? samyagdaSTinuM aMtaravalaNa pharI pharIne potAnA zuddha svabhAva tarapha jAya che, e ja aMtaranI bhAvanA, e ja aMtarano jApa che. krodha, mAna, rAga vagere vikArI bhAvo che tenA paNe huM nahi pariNamelo hovAthI mamatA rahita che; mamatArahita kahIne nAstipaNuM batAvyuM. AcAryadeve pahelAM eka chuM ne zuddha chuM kahIne astipaNuM batAvyuM ane pachI vikArI bhAvanuM svAmIpaNuM mArAmAM nathI tethI huM mamatArahita chuM ema kahIne nAstipaNuM batAvyuM. cinmAtra jyoti (AtmA)nuM vastusvabhAvathI ja, sAmAnya ane vizeSa vaDe paripUrNapaNuM (akhaMDapaNuM) hovAthI huM jJAna-darzana vaDe paripUrNa chuM. (vastuno svabhAva sAmAnya-vizeSa svarUpa che, AtmA paNa vastu hovAthI te sAmAnya vizeSa svarUpa che arthAt darzana -jJAna svarUpa che.). samyagdarzana ane samyajJAna thAya che tyAre huM to bhagavAna AtmA sAmAnya ane vizeSathI eTale dekhavA ane jANavAnA svabhAvathI bharyo chuM, mArA svarUpamAM puNaya-pApa che nahi AvI daDha pratIta thayA che; dharmI A rIte pratIta ane jJAna karIne svarUpamAM sthira thAya che ane sthiratA vadhAratAM vadhAratAM vItarAga thAya che tenuM nAma cAritra che. A dharmanI anaMtI kriyA; caitanyanA dharmanI kriyA caitanyamAM hoya, paramAM na hoya. puNya pApanI vikArI bhAva paNe AtmA koI divasa thato nathI ane darzana jJAnathI koI divasa chUTyo nathI. AtmA anaMta guNano piMDa ane anAdi anaMta, parathI nirALo akhaMDa che evI pratIti karI ane emAM sthira thavuM enuM nAma pratikramaNa che, enuM nAma prAyazcita che. A pratikramaNa ane A prAyazcitathI mokSa thAya. samyagdarzana :dhruvanA dhyAna vinA traNeya kALamAM samyagdarzana thatuM nathI. ekamAtra nityAnaMda dhuvadhAma prabhu AtmAnI draSTi karavAthI samyagdarzana thAya che. samyagdarzana thatAM anubhava thAya tenI mahora-chApa zuM? to kahe che ke AnaMdano svAda Ave te samyagdarzananI mahora-chApa che. parathI lakSa haThAvI, dayA, dAnanA je vikalpa rAga che tyAMthI lakSa haThAvI,darzana-guNa-cAritranA guNabhedanuM lakSa choDI jayAM abhedasvabhAvamAM lakSa jAya tyAM anubhava pragaTa thAya che, tenuM nAma samyagdarzana che. e samyagdarzana thatAM suMdara AnaMda sahita jJAnataraMgo UchaLe che. tyAre AtmA eno yarthAtha artha suMdara rIte samajAya che. sAvyavahArika pratyA, je indriya ane mananI sahAyatAthI padArthane ekadeza spaSTa jANe.
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ samayatarAsaMsthAna Adi :samacaturasrasaMsthAna, nyagrodyaparimaMDaLa, svAti, kubjaka, vAmana athavA huMDaka saMsthAna e badhA je zarIranA AkAro che te paNa padgalamaya pariNAma che. te badho jaDano AkAra che. nAmakarmano udaya nimitta che mATe thAya che ema nathI. ahA! gajaba vAta che./ aMdara puNyano udaya che mATe paisA Ave che ema nathI, kAraNa udayanA pariNAma bhinna che ane je paisA Ave che enI pariNati bhinna che. mATe karmane laine paisA Ave che e vAta yarthAtha nathI. sAtAnA udayane laine anukULa saMjogo maLe che ema kahevuM e paNa kathanamAtra che, vastusvarUpa ema nathI. tevI rIte asAtAnA udayane laine zarIramAM roga thAya che te paNa nimittanuM kathana che. bAkI to zarIranA paramANuone rogarUpe pariNAmavAno kALa hovAthI rogarUpe pariName che. AtmAne laine temAM kAMi thAya che ema to nathI, paNa pUrve je zubhAzubhabhAva karelA tyAre je karma baMdhAyAM hatAM te karmane laine emAM kAMi thAya che ema paNa nathI. sabhya-jI :vakhatano khyAla dharAvanAruM kayAre zuM karavuM joie e vizenuM) sidhdhAMtanA jANakAra. samyajJAnanuM mULa AnaMda (saMtoSa) upekSA (rAga-dveSa rahitapaNuM) ane ajJAnano nAza, e samyagyajJAnanuM phaLa che. samartha :baLavAna; zaktimAna; prabaLa. samarthita karavuM :pramANita karavuM. samayaeNka samarpaNa karanAra; yogya; ucita; barobara baMdha baMsatuM samarasapaNe :samAnapaNe. samarasI bhAva Heka sarakhA rasanA bhAvavALuM. (2) eka sarakhA rasavALo bhAva. (3) samatA bhAva. zubha-azubha, mana, vacana, tathA kAyAnA vyApAra tajI bheda vijJAnarUpa AtmAjJAnakaLAthI svasvarUpamaM ekAgra thaI brahmapadanuM dhyAna kare che te samatAbhAva che. samatAnuM lakSaNa e che ke jene IndrI kenAnA jetuM bannemAM samAna bhAva che. cintAmaNi ratna ke kaMkaramAM eka sarakho bhAva che 987 eTale ke ISTa-aniSTa ke rAgadveSa bhAva nathI. (4) vItarAgI paryAya (5) samatAbhAva. saveta samavAyavALuM; tAdAtmayapUrvaka joDAyeluM; ekameka samavRti :potAnA svabhAve, rAgadveSarahitapaNe rahevuM e samadarzitA samavatIpaNuM sahavRttipaNuM; sAthe rahevApaNuM; samavAyapaNuM samavartitva samavartIpaNuM; anAdi anaMta sahavRtti; dravya ane guNono Avo samavAya (anAdi-anaMta tAdAtmyamaya sahavRtti) hovAthI temane ayutasidhdhi che, kadIye pRthakapaNuM nathI. samavartitA HanAdi anaMta sahavRtti sukSmavasthAna :sthirapaNe-ddaDhapaNe rahevuM teH ddaDhapaNe TakavuM te. samavasthita jema che tema; ekAkAra. suvAgAtmaka samudAyasvarUpa samavAda :samabhAvapUrvaka nirUpaNa (2) sama eTale madhyastha arthAt rAga dveSathI vikRta nahi banelo, vAda eTale varNa (akSara) pada (zabda) ane vAkyanA samUhavALo pATha savAya svabhAva, niyata, kALa, puruSArtha ane nimitta ema pAMca samavAya hoya ja che. kAryasidhdhimAM pAMceya samavAya hoya che. (2) saMyoga, anAdi-anaMta tAdAtamyamaya sahavRtti, saMbaMdha (3) samyakbodha, sa+avAya, samyavAya, samyakzAna, jaththo, samUha (4) saMyoga (5) saMbaMdha (6) kAraNanuM kAryamAM nitya saMbaMdhe rahevuM e; nityasaMbaMdha (7) meLApa; ekaThApaNuM; saMbaMdha (8) paMcAstikAyano samyakUbodha athavA samUha (9) kAraNanuM kAryamAM nitya saMbaMdhe rahevuM e. nityasaMbaMdha samUha; samudAya; maMDaLa (10) sama+AvAya; samyavAya=samyajJAna : (11) jaththo; samUha (12) bhinna bhinna padArthonA ghaniSTa nitya saMbaMdhane samavAya saMbaMdha kahe che. (13) mokSamArganI prAptino kALa hoya tyAre pAMce samavAya eka sAthe ja che. (14) kAraNanuM kAryamAM nitya saMbaMdhe rahevuM e. knatya saMbaMdha, sahacAra (15) kramabaddhapaNuM, akartApaNuM ane jJAtApaNuM, AmAM niyativAda che.
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa pAMceya samavAya ekI sAthe che. svabhAva, purUSArtha, bhavitavya, kALalabdhi, karmanA upazAmAdi badhA, ekI sAthe che. (16) mokSamArganI prAptio kALa hoya tyAre (1) (2) (3) (4) cidAnaMdadhana svabhAva upara draSTi jAya te svabhAva thayo. cidAnaMdadhana svabhAvanI draSTi thai te svabhAva taraphano puruSArtha thayo. te ja kALe A (nirmaLa) paryAya thavAnuM kSaNAna thayuM te kALalabdhi thai. A je (nimaeNLa) bhAva te kALe thayo te thavAno hato te ja thayo te bhavitavya ane (5) tyAre pratikULa nimittano abhAva thayo te nimitta thayuM. A prakAre pAMce samavAya eka sAthe hoya che. ema jANavuM (17) pAMca che. kALalabdhi (1) (2) puruSArtha (3) svabhAva (4) bhavitavyatA ane te ja samaye (5) nimita-karmanA upazamAdi -ema pAMce samavAya eka sAthe ja hoya che. samavAya saMbaMdha :guNa hoya tyAM guNI hoya tyAM guNa hoya. guNa na hoya tyAM guNI na hoya ane guNI na hoya tyAM guNa na hoya-Avo guNa-guNIno abhinna pradezarUpa saMbaMdha; tAdAtmaya saMbaMdha (2) saMyoga-meLApa saMbaMdha; ekaThAMpaNuM te pAMca prakAre hoya che. jJAyaka svabhAvanI sanmukhatA; puruSArtha; (1) (2) (3) kALalabdhi; (4) bhavitavya-niyati; ane 988 (5) karmanI upazamAdi avasthA. e pAMca bAbato dharma karanAre ekI sAthe hoya che. (3) bhinna bhinna padArthonA ghaniSTa nitya saMbaMdhane samavAya saMbaMdha kahe che. (4) guNa hoya tyAM guNI hoya ane guNI hoya tyAM guNa hoya, guNa na hoya tyAM guNI na hoya ane guNI na hoya tyAM guNa na hoya - Avo guNa-guNIno abhinna pradezarUpa saMbaMdha; tAdAtmya saMbaMdha. (5) nitya saMbaMdhanuM nAma samavAya che. (6) bhinna bhinna padArthonA dhaniSTa nitya saMbaMdhane samavAya saMbaMdha kahe che. guNa, guNIne bhinna mAnIne temano nitya saMbaMdha naiyAyika darzana mAne che. (7) nitya saMbaMdha (8) guNa hoya to guNI hoya ane guNI hoya tyAM guNa hoya, guNa nahoya tyAM guNI na hoya ane guNI na hoya tyAM guNa na hoya Avo guNa-guNIno abhinna pradezarUpa saMbaMdha; ,samavAyasaMbaMdha. samavAyanuM svarUpa samavartIpaNuM HeTale anAdi anaMta sahavRti che. dravya ane guNone Avo samavAya (anAdi-anaMta tAtmyamaya sahavRtti hovAthI temane ayutasidhdhi che. kadIye pRthakapaNuM nathI. samaviSaya sama=samAna, sarakhuM, sapATa, samathaLa, viSama=avaLuM, UlaTuM, viparIta, kharabacaDuM, khADA-khaDabAvALuM, gUMcavaNa bhareluM, dAruNa, bhayAnaka (sarakhuM-asarakhuMH samAna-amAna) samazreNI :samabhAvanI cAlu rahetI pariNati samasukhaduHkha sukha ane duHkha (arthAt iSTa tema ja aniSTa saMyoga) baMnne jemane samAna che evA. (2) jene sukha ane duHkha samAna che evo. (3) sukhaduHkha jene samAna che, evA ITaniSTa saMyogomAM jene harSazokAdi viSama pariNAma thatA nathI evA. (jene rAgadveSamoha nathI te muni nirvikAracaitanyamaya che arthAt tenuM caitanya paryAyo paNa vikAra rahita che tethI te sama sukha duHkha che.) samastavastu tattvanuM Hsarva vastunA yathArtha svarUpanuM samasta saghaLuM; tamAma; badhuMbheguM; samagra; samudAya.
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ samasta pAno parigraha :zatru-mitrAdino samasta pakSapAta. samasta sAvA yogano tyAga :je samaye sAvaghakriyA-hiMsAdi kriyAno tyAga kare, te samaye huM sarva sAvadya yogano tyAgI thAu chuM, evI pratijJA kare. samastaleyone lokalokane samastapaNuM :koi pratye rAga athavA kiMcitamAtra dveSa na rahe, sarvatra samadazA varte ne samastapaNuM kahevAya. samastapaNe saMpUrNapaNe (2) badhAMya bhegAM samastapaNe samadha samAnapaNe jANe che. samasta lokAlokane grAmasabhUta karI jANe ke atyaMta tRmi vaDe TharI gayo hoya tema :atyaMta svarUpa-saukhya vaDe tRpta tRpta hovAne lIdhe svarUpamAMthI bahAra nIkaLavAno anudyamI hoya tema. samarasa Heka sarakhA rasavALuM; ekAtmaka thai gayeluM; sArI rIte bhaLI gayeluM samAI jAya che :jaNAI jAya che. samAdhipUrvaka AtmabhAvamAM tallIna thaine; ekAgratApUrvaka; rAgadveSa rahitapaNuM sacittano dhAraka rAga-dveSa rahita; samamAnasa; samacitta; samAzaya. samAna jAtIya dravya praryAya :be tAkA sAMdhIne banAveluM vastra (dviparika) banne tAkA ekaja jAtanA hoya to samAna jAtIya dravya paryAya kahevAya ane jo be tAkA bhinna jAtinA (jema ke eka rezamI ane bIjo sutarAu) hoya to asamAna dravyaparyAya kahevAya. samAdhAna svarUpa :siddhAMtane anukULa tarka vagerethI arthano sArI rIte nizcaya sAdhavo e rUpe, samajaNanI prApti svarUpa. samAdhi svarUpamAM niraMtara sthiti te samAdhi, AtmA potAnA svabhAva svarUpamAM nirvikalpapaNe rahe te samAdhi. AtmapariNAmanI svasthatAne zrI tIrthaMkara samAdhi kahe che. zrImad rAjacaMdraH STi AThamI sAra samAdhi, nAma parA tasa jANuMjI Apa svabhAve pravRtti pUraNa, ziza sama bodha vakhANuM jI. -yoga draSTi zrImada yazovijayajI. 989 A yoganAM ATha aMgano vistAra jJAnAvarNava, yogadraSTi samuccaya, yogazAstra, Adi aneka jJAnI AcAyo~ viracita zAstrathI athavA sadagurunA samAgamathI jANIne bhavya jIvoe mokSa prApti mATe teno sadA abhyAsa karavo. (2) prApta thayela samyagdarzaranAdikanuM nirvidyAtApUrvaka vahana. (3) Atma pariNAmanI svasthatA (4) cittanI zAMti; dhyAnAdhyAnano khyAla lupta thai gaye dhyeyanuM svarUpamAM rahe evuM UMDuM dhyAna; akhaMDa AtmAkAra vRtti (5) sarva taraphathI Atma zAMti. (6) jemAM dhyAtA ane dhyAnano khyAla lupta thaI dhyeyanuM svarUpa ja cittamAM rahe che tevuM UMDuM dhyAna. (7) sarvathI utkRSTa zuddhAtmAbhAvanArUpa vItarAga nirvikalpa samAdhinI prApti to atyaMta durlabha che, kAraNa ke AtmasamAdhinA zatruo evA mithyAtva, kaSAya, vibhAva Adi pariNAmonI jyAM tyAM prabaLatA dekhAya che. mithyAtva Adi kAraNone lIdhe sagdarzana, samyajJAna tathA sabhyazcAritranI prApti thatI nathI. saMsAra aTavImAM bhramaNa karatAM jIvane bodhi-samAdhinI yogyatA AvavI durlabha che. Aja sudhI prApta thayAM nathI. evAM samyagdarzana -jJAna cAritrarUpa ratnatrayanI prApti bodhi che ane tene parabhavamAM nirvighnapaNe sAthe laI javAM te samAdhi kahevAya che. (8) jemAM dhyAtA ane dhyAnano khyAla lupta thaI dhyeyanuM svarUpa ja cittamAM rahe che tevuM UMDuM dhyAna; paramAtma ciMtanamAM tadrupa thavuM. (9) jemAM dhyAtA ane dhyAnano khyAla lupta thaI dhyeyanuM svarUpa ja cittamAM rahe che tenuM UMDuM dhyAna. (10) para bhavamAM nirvighnapaNe samyagdarzana-jJAna-cAritra sAthe laI javAM te samAdhi kahevAya che. (11) jyAM sudhI samasta zubhAzubha bhAvo-vikalpo chUTatA nathI tyAM sudhI manamAM parama samAdhi nathI, ema kevaLI bhagavAna kahe che. jyAre samasta prakAranA zubha-azubha vikalpono abhAva thAya che tyAre parama samAdhi pragaTe che. zuddhAtmAnI samyak zraddhA, jJAna, tathA AvaraNarUpa zuddhopayoga lakSaNavALI e parama samAdhi kahevAya che. A parama samAdhi tathA zuddhopayoga ekArthavAcI zabdo che. (12) samyagdarzana-jJAnacAritrarUpa ratnatrayane parabhavamAM sAthe laI javAM te samAdhi che. (13) pAMca
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmAyika samayamAM (AtmadravyamAM, nijadravya svabhAvamAM pariNamavuM te sAmayika sumArgano bhAgI sumArga zALI; sumArga vaMta; sumArganuM bhAjana. samArambha :te niNayane anusarIne sAdhano meLavavAno bhAva tene samAraMbha kahevAya prakAranA viSayo ane cAra prakAranA kaSAyone mULamAMthI dUra karIne mana, | vacana, DAyarUpa traNa prakAranI guptirUpa parama samAdhi che. (14) sukhaduHkha, jIvana-maraNa, lAbha-alAbha, zatru-mitramaM samatAbhAvanI sAthe rahenArI nirvikalpa evI samAdhi che. (15) zAMti. samAdhimaraNa :dehatyAga karatI vakhate Atmadarzana, AtmajJAna ane Atma sthiratArUpa je AtmAno svabhAva che te viSayakaSAyAdi vibhAvo vaDe haNAya nahi te samyakamaraNa ke samAdhimaraNa che. samAdhivirAdhanA cittanI zAMtino bhaMga samAna tulya; barobara; sarakhuM maLatuM (viratinI pravRttine tulya AtmAnuM svarUpa arthAta viratinI pravRttine maLatI sarakhI AtmadazA te zrAvaya che.) (2) tulya; barobara; sarakhuM; maLatuM. (viratinI pravRttine tulya AtmAnuM rUpa arthAt viratino maLatI sarakhI AtmadazA te zrAmaya che.) samAna AkAravALAM dravyo :(1) kAlANu ane paramANu pudagala dravaya; (2) dhamaoNstikAya ane adharmAstikAya samAna AtmarUpa evuM zAkhazya :tulya; barAbara; sarakhuM; maLatuM. (viratinI pravRttine tulya AtmAnuM rUpa arthAta viratinI pravRttine maLatI=sarakhI=AtmadazA te thAya che. samAna koTi sarakhI hada samAna koTinA sarakhI hadanA samAna jevuM potAnA barobariyA jevuM. samAna koTi sarakhI hadanA. samAnajAtIya jevAke aneka pudgalAtmaka dviaNuka, triaNuka vagere. (dravya paryAya dvividha che. samAna jAtIya ane asamAna jAtIya). sAmAnabhAtIyAnAvaraNano pAyopazama samAna jAtinA ja padArthone jANanArA jJAnane AvaraNamAM nimittabhUta karmono kSayopazama samApti saMpUrNa. (cha dravyothI ja Akho loka samApta thAya che arthAt te cha dravyo sivAya-uparAMta bIjuM kAMI lokamAM nathI.) samArI sudhArIne; palaTAvIne samAvasthA sahaja prApta prArabdha pramANe vartavuM te; samavasthA samAhAra saMcaya; saMgraha;jaththo; saMkSepa samAhAra samudAya cAMca parameSThInA saMcayaMsaMkSepanA samudAya ne paMca parameSThI kahe che. samAhita :ekAgra; abheda; ekatAne pAmela; abhedana prApta; chinna bhinnatA rahita; samAdhi prApta; zudhdha; prazAMta samAhitapaNuM abhedapaNuM sumati jJAna ne sutajJAna :A banne jJAna samyagdaSTi jIvone hoya che. samiti sabhyaprakAre jenI maryAdA rahI che te maryAdA sahita; yathAsthitapaNe pravartavAno jJAnIoe je mArga kahyo che te mArga pramANe mApasahita pravartavuM te. (2) pramAda rahita yatnAcAra sahita samyaka pravRtti. (3) cAlavuM, besavuM vageremAM samyaka prakAre pravartavuM tenuM nAma samiti che. (1) IryAsamiti = cAle tyAre hiMsA na thAya tema joIne pagaluM bhare. svAdhyAya karato cAle tyAre joyA vagara cAle to IrSA samiti na paLe. pravRtti kare to te samitipUrvaka hovI joIe. bhASAsamiti = bIjAne duHkha thAya vera baMdhAya, potAne karma baMdhAya tevuM na bole. kuthalI, niMdA kare. bane tyAM sudhI bolavuM ja nahIM e mukhya che. bolavuM ja paDe to doSa na lAge tema hita, mita, priya, vicArIne bole. eSaNAsamiti =AhAra-pANI saMbaMdhI pApa na lAge tema varte. khAMDavuM, daLavuM, pANI bharavuM, cUlo saLagAvavo, jhADuM kADhavuM vagera
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ pApapravRtti AhAra nimitte thAya che, temAM dayA kALajI rAkhe to trasa jIva bace. te mATe IMdhana khaMkherIne vApare vagere. (4) AdAnanikSepaNa samiti =vastu joIne mUkavI, levI. kAcanA vAsaNa sAcavIne mUke tema levA mUkavAmAM upayoga rAkhe. (5) utsarga samiti = maLamUtrAdinA tyAgamAM jIvonI hiMsA na thAya tema sAcave. kacaro, pANI vagere jIva na mare tema nAkhe, cAlavAnA rastAthI dUra nAkhe. samitivRMta HzudhdhAtma svarUpamAM (munitvocita) samyaka iti arthAta pariNati te nizcaya-samiti che ane te dazAmAM vartatI je (haTha vagaranI) iryAbhASAdi saMbaMdhI zubha pariNati te vyavahAra samiti che. (zudhdhAtma svarUpamAM samyaka pariNatirUpa dazA na hoya tyAM zubha pariNati haTha sahita hoya che; te zubha pariNati vyavahAra samiti paNa nathI.) samitizudhdha iryAsamiti vaDe zudhdha; yukata vihAravALo zramaNa (sAkSAta avihArI ja che.) samIthIna sAruM; rUDuM; yogya; barobara; yathArtha. samIthIna upAya HsadapAya; yathArtha hovuM; sAco upAya; sat upAya. samIcInapaNuM yathArthapaNe. samIpa najIka; pAse, nikaTa. (2) ahIM samIpano artha, kSetrathI nahi paNa paramAM ekamekapaNAnI mAnyatArUpa bhAvanI ekAgratA, evo thAya che. (3) najIka; pAse. samIpa muktigAmI :nikaTamAM mokSapAmanArA; najIkamAM mokSe janArA-mukti pAmanArA. samIpatA hAjarI; najIkanI vastu; nikaTatA. samIpa :nikaTa; najIka; pAse samosaraNa traNa lokanA nAtha devAdhideva arihaMta paramAtmAnI dharmasabhA sayogI :dehadhArI, sAkAra. sarakhuM saLaMThe UtarI gayuM HsarakhI rIte samesUtare pAra paDI gayuM. sareDe cAlavuM HsarADe cAlavuM; sIdhe mArge javuM; raste paDavuM; sarga :utpAda; utpatti. supta bhaMgI :dravyanuM kathana karavAmAM AvatAM, (1) je svarUpe sata che, (2) (3) (4) (5) 991 je pararUpe asat che, je svarUpe ane pararUpe yugapad kathAvuM azakya che, je svarUpe ane pararUpe kramathI sat ane asat, je svarUpe ane svarUpa-pararUpanA yugapaNe sat ane kathAvuM azakya che, (6) je pararUpe ane svarUpa-pararUpanA yugapaNe asat ane kathAvuM azakya che tathA (7) je svarUpe, pararUpe ane svarUpa pararUpanA yugapaNe sat, asat ane athAvuM azakya che - evuM je anaMta dharmovALuM dravya tenA eka eka dharmano Azraya karIne vivakSita-avivakSitanA vidhiniSidha vaDe pragaTa thatI saptabhaMgI satata samyak rIte uccAravAmAM AvatA syAtkArarUpI amogha maMtrapada vaDe ja kAramAM rahelA saghaLAya virodhaviSanA mohane dUra kare che. (2) (1) (2) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve kahevAmAM AvatAM asti cheH dravya paradravya-kSetra-kALa-bhAve kahevAmAM AvatAM nAsti che. (3) dravya adravya-kSetra-kALa-bhAve ane paradravya-kSetra-kALa-bhAve kramathI kahevAmAM AvatAM asti ane nAsti che; (4) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve ane paradravya-kSetra-kALa-bhAve yugapada kahevAmAM AvatA avakatavya che. (5) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve ane yugapada svaparadravya-kSetra-kALa ane bhAve kahevAmAM AvatAM asti ane avyakatavya che. (6) dravya padravya-kSetra-kALa-bhAve ane yugapada svaparadravya-kSetrakALa-bhAve kahevAmAM AvatAM nAsti ane avyakatavya che;
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) 992 (6) dravya paracatuSTayanI ane yugapada svapara catuSTayanI apekSAthI nathI ane avakatavya che. dravya svacatuSTayanI apekSAthI che nathI ane avakatavya che. (5) dravya cAlU asti ja che, svarUpanI apekSAe; cAt nAsti ja che. pararUpanI apekSAe; cAtu avakatavya ja che, svarUpa-pararUpanA yugapadapaNAnI apekSAe; cAlU asti-nAsti ja che, svarUpa-parUpanA kramanI apekSAe; sthAt asti-avakatavya ja che, svarUpa-pararUpanA yugapadapaNAnI apekSAe. cAt nAsti-avakatavya ja che. pararUpanI ane svarUpa-parUpanA yugapadapaNAnI apekSAe, (7) yAt asti-nAsti avakatavya ja che. svarUpanI, pararUpanI ane svarUpa-parUpanA yugapadapaNAnI apekSAe. (7) dravya svadravya-kSetra-kALa-bhAve, paradravya-kSetra-kALa-bhAve ane yugapada svapadravya-kSetra-kALa-bhAve kahevAmAM AvatAM asti, nAsti ane avakatavya che. (3) dravyanuM kathana karavAmAM AvatAM (1) je svarUpe sata che. je pararUpe asata che. je svarUpe ane pararUpe yugapada kathAvuM azkaya che. je svarUpe ane para pe kramathI sata ane asata chu. je svarUpe ane svarUpa-parUpanA yugapadapaNe sata ane kathAvuM azakaya che, je para che ane svarUpe pararUpanA yugapadapaNe asata ane kathAnuM azkaya che. tathA je svarUpe, para che ane svarUpa-pararUpanA yugapadapaNe sata, asata ane kathAvuM azakaya che-evuM je anaMta dhamoMvALuM dravya tenA eka eka dharmano Azya karIne vivakSita-avivakSitanA vidhi niSedha vaDe pragaTa thatI saptabhaMgI satata samayaka rIte uccAravAmAM AvatA cAtakArarUpI amodha maMtrapada vaDe ja kAramAM rahelA saghaLAya virodhaviSanA mohane dUra kare che. (4) (1) dravya svacatuSTayanI apekSAthI che. dravya paracatuSTayanI apekSAthI nathI. dravya kramazaH svacatuSTayanI ane paracatuTayanI apekSAthI che ane nathI. dravya yuga5da svacatuSTayanI ane paracatuSTayanI apekSAthI avakatavya ' (5) dravyanuM kathana karavAmAM AvatAM, (1) je svarUpe "sat che. (2) je pararUpe "asat che. je svarUpe ane pararUpe yugapada "kathAvuM azakya che. (4) je svarUpe ane pararUpe kramathI "sat ane asat che. je svarUpe ane svarUpa-pararUpanA yugapadapaNe "sat ane kathAvuM azakya che." je pararUpe ane svarUpa-parUpanA "yuga5dUSaNe asat ane kathAvuM azakya che." tathA je svarUpe, pararUpe ane svarUpa-pararUpanA yuga5dUSaNe sat, asat ane kathAvuM azakya che-evuM je anaMta rmovALuM dravya tenA eka dravya svacaturyanI ane yugapada svaparacatuSTayanI apekSAthI che ane avakatavya che.
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka dharmano Azraya karIne vivakSita avivakSitanA vidhi niSedha | vaDe pragaTa thatI saptabhaMgI satata samyak rIte uccAravAmAM AvatAM svAtkArarUpI amAgha maMtrapada vaDe, " ja 'kAramAM rahelA saghaLAya virodha viSayano mohane dUra kare che. (6) (1) syAt asti, (2) sthAt nAsita, (3) cAt astinAsti, (4) cAt avakatavya, (5) sthAt ati-avaktavya, (6) syAta nAsti avaktatva, (7) cAt asti-nAsti yugapa-avakatavya. naya : (1) naigamanaya, (2) saMgrahanaya, (3) vyavahAranaya, (4) RjusUtranaya, 5) zabdanaya, (6)samabhirUDhanaya, (7) evaMbhUta naya. saptama dravya loka che dravya svarUpa che; jIva, ajIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa A cha dravya svarUpa ja loka che. paNa te zeya hovAthI vyakta che e tene jANanAra jIva tenAthI bhinna che tethI te apekSAe tene saptam dravya kahyuM che. saMkara :bheLaseLiyuM; mizrita, bagaDeluM; bhraSTa; judI judI jJAtinA puruSa-strIthI utpanna thayeluM, varNasaMkara (2). sarveyAma yugapata prAti sa saMkara. badhA jaDa, cetana dravyo maLIne eka thai jAya e saMkara doSa che. (2) milana, meLApa, (anyonya -avagAdarU5) mizritapaNuM saMkara doSa :sarvopASa yugapata prApti sa saMkara. badhA jaDa, cetana dravyo maLIne eka thai jAya e saMkara doSa che. (2) badhA jaDa, cetana dravyo maLIne eka thaI jAya che e saMkara doSa. saMhaNe che :badalAya che. (2) badale che. 993 saMkakhaNa koi paNa karmanA sajAtIya eka bhedane bIjA bhedarUpa thai javAne saMkramaNa kahe che. (2) oLaMgI javuM; vaTAvI jevuM; oLaMgI ke vaTAvI eka sthaLethI bIje sthaLe javuM (3) pApakarmane puNyamAM ane puNyane pApamAM badalI devuM te. (4) oLaMgI ke vaTAvI eka sthaLethI bIje sthaLe javuM e; eka bIjAne vaTAvatA padArthonuM eka ja lITImAM AvI javuM te, saMkrAti (5) karmo samUhamAM kharI javuM (6) parivartana (7) oLaMgI javuvaTAvI javuM, saMkrAnti (8) eka jagyA ke sthitimAMthI bIjI jagyA ke sthitimAM javuM te; saMsAra; oLaMgavuM te. saMkramaNa pAmavuM :badalAIne anyamAM bhaLI javuM. saMkayuM palaTo khAdho; asthira thayuM. saMkaLavuM badalavuM. (2) saMkramaNa karavuM; oLaMgavuM; vaTAvavuM; oLaMgI ke vaTAvI eka sthaLethI bIje sthaLe javuM. (3) eka kArya uparathI bIjA kArya upara jJAna jAya che tyAre jJAna badale che, hale che ane saMkramavuM kahe che. te ja vikAra che. (4) eka sthAnathI khasIne bIje sthAne javuM, eka sthitimAMthI bIjI sthitimAM javuM. oLaMgavuM. (5) palaTo khAdho, asthira thayuM; badalyuM. saMkramavuM badalavuM saMkrAntiHspRtatA; bhraSTatA. saMkalanA gUMthaNI; ekaThuM karavuM; goThavaNI racanA. saMkalpa dravyakarma, bhAva karma, nokarma Adi pudagaladravyomAM potAnI kalpanA karavI tene saMkalpa kahe che, dravyakarma-jaDa, bhAvakarma-vikAra, nokarma-zarIrAdi pudagala dravyomAM mArApaNAnI kalpanA karavI tene saMkalpa kahe che. e mithyAtva che. (2) strI, purUSa Adi cetana, acetana bAhya padArthomAM A mArAM che. ema vicAravuM te saMkalpa che. (3) bAhya dravya evA putra, strI Adi cetana acetana padArthomAM A mArAM che evo je bhAva che te saMkalpa kahevAya che. (4) ahIM saMkalpa eTale sAmAnyamAM bhUla arthAt trikALI, AkhA svabhAvanI zraddhAmAM bhUla, te darzana moha, te anaMta saMskAramAM rakhaDavAnuM mULiyuM che. (5) cetana,
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ 994 (4) acetana, mizra sarva bAhya padArthomAM A mArA che evI kalpanA karavI te saMkalpa che. (6) rAgAdi pariNAma. saMkalpa-vikalpa mamatva-katutva vaDe saMkalpa-vikalpa janma pAme che. (2) bAhya dravya evA putra, strI Adi cetana ane acetana padArthomAM "A mArA che' evo je bhAva che te saMkalpa kahevAya che. huM sukhI chuM, huM duHkhI chuM ityAdi cittagata harSa viSAda Adi pariNAma te vikalpa che. (3) jJAnAvaraNAdi dravyakarma, rAga-dveSAdi bhAvakarma, dehAdi nokarmate ja huM chuM, ema paramAM ekapaNAno nizcaya te saMkalpa ane zeyonA bhedathI jJAnamAM bheda mAluma thayo tene vikalpa kahe che. ahIM saMkalpa eTale sAmAnyamAM bhUla arthAt trikALI AkhA svabhAvanI zraddhAmAM bhUla te darzanamoha, te anaMta saMsAramAM rakhaDavAnuM mULiyuM che. vikalpa te vizeSamAM bhUla, e cAritramoha che. jJAnI dehAdika aneka saMyogono pheraphAra jaNAya che temAM parayo palaTAtAM huM khaMDakhaMDa rUpe thaI gayo, huM jabhyo, vRddha thayo, e roga thayo, dehamAM je kAMI kriyA thAya te mArI avasthA che ema mAnI paramAM ThIka-aThIka bhAvapaNe puNya-pApanI vRtti uThe te aneka bhedarUpe huM chuM evo vikalpa (vizeSa AcAra) te cAritra - moha che. nimitta tathA rAgAdirUpe huM chuM ema paramAM aTakavuM, rAgamAM ekAgra thavuM te anaMtAnubaMdhI kaSAyarUpa cAritramoha che. caitanya AtmAnA jJAnanI svacchatAmAM je kAMI dUra ke najIkanI cIja jaNAya, tenI avasthAmAM pheraphAra thAya te jANe mane ja thAya che, evI mAnyAtArUpa vartana te vikalpa che. (4) jJAnAvaraNAdi dravyakarma, rAgadveSAdi bhAvakarma, dehAdi nokarma, te ja huM chuM. ema paramAM ekapaNAno nizcaya, te saMkalpa ane zeyonA bhedathI jJAnamAM bheda mAluma thavo, tene vikalpa kahe che. (5) bAhya dravya evA putra, strI Adi cetana ane acetana padArthomAM "A mArA che' evo je bhAva che te saMkalpa kahevAya che. huM sukhI chuM huM duHkhI chuM ItyAdi cittagata harSa viSAda Adi pariNAma te vikalpa che. zuddha paramAtmAnA ATha guNa : (1) kSAyika samyakatva : zuddha AtmAdi padArthomAM viparIta zraddhAna rahita je AtmapariNati thAya che te kSAyika samatva che. (2) kevaLa jJAna : traNa loka ane traNa kAlanA samasta padArthone eka ja samayamAM vizeSarUpe je jANe che te kevala jJAna che. kevaLa darzana : samasta padArthone kevala daSTithI eka ja samayamAM je dekhe te kevaladarzana che. anaMta vIryaanaMta zeyone jANavAnI zakti te anaMta vIrya che. sUkSmatva: atIndriyajJAnanA viSayarUpa sUkSmatva che. (6) avagAhana guNaH eka jIvanI avagAhanA jyAM che te kSetramAM bIjA anaMta jIva rahI zake che evI avakAza ApavAnI sAmarthyatAnuM nAma avagAhana guNa che. aguru laghu guNaH sarvathA gurUtA ane laghutAno abhAva eTale laghu paNa nahi tathA gurU paNa nahi te agurula guNa che. avyAbAdha : vedanIya karmanA udayanA abhAvamAM utpanna thayelA samasta bAdhA rahita je nirUbAdha guNa che te avyAbAdha che. saMsAramAM AtmAnA ATheya guNa karmothI DhaMkAyelA che :(1) samyagdarzanaguNa AtmAno samyagdarzana guNa darzana mohanIyakarmathI AcchAdita che. (2) jJAnAvaraNIthI kevalajJAna (3) darzananA varaNIyathI kevaladarzana aMtarAyathI anaMtavIrya Ayu karmathI sUkSmatva nAma karmathI avagAhanatva gotra karmathI agurulaghutva vedanIya karmathI AvyAbAdha guNa AcchAdita che. AvaraNa javAthI siddha avasthAmAM A AThe guNo pragaTa thAya che.
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkalpa-vikalpo bAhya dravya evA putra, strI Adi cetana-acetana padArthomAM A mArA che o je bhAva che te saMkalpa kahevAya che. huM sukhI chuM, huM duHkhI chuM ItyAdi cittagata harSa-viSAda Adi pariNAma te vikalpa che. aMkalezu :mAnasika saMtApa. (2) azubha (3) tIvra kaSAyarUpa pariNAma saMkaleza che. (4) prabaLa mAnasika saMtApa, ugra kaMkAza, jhaghaDo, kajhiyo (5) mAThAM; duHkhadAyaka. (6) tIvra kayAyarUpa azubha bhAva. (7) azubha (8) pIDA; duHkha; kajiyo; kaMkAsa.. aMkaleza pariNAma kaSAya bhAva (2) azubha pariNAma (3) azubha bhAvoH hiMsA, asatya, corI, abrahmacaryane parigrahanA bhAvo (4) saMkalezabhAva eTale azubhabhAva te AtmAno svabhAva nathI- hiMsAnA, krodhanA, mAnanA, viSayanA vagere je azubha pariNAma, te badhAya AtmAmAM nathI tevA nirALA AtmAnI zraddhA karavAthI azubha paryAya chUTIne nirmaLa paryAya thAya che. azubha pariNAma AtmAnI paryAyamAM thAya che kAMI jaDamAM nathI thatAM, paNa te AtmAno svabhAva nathI mATe te apekSAe tene jaDatA kahyA che. te azubha pariNAma para lakSa rAkhavAthI te azubha pariNAma chUTatAM nathI paNa akhaMDa AtmAnA svabhAvanI zraddhA karavAthI te chUTe che. te azubha pariNAmanuM zaraNa levAthI hita nathI paNa akhaMDa AtmAnuM zuddha svabhAvanuM zaraNa levAthI hita che. kaSAyanA vipAkanuM atizayapaNuM jemanuM lakSaNa che evAM je saMkaleza sthAno te badhAMya jIvane nathI. kAraNa ke te pudgaladravyanA pariNAmamaya hovAthI AtmAnI anubhUtithI bhinna che. saMkalezarUpa :tIvra kaSAyarUpa saMklezasthAno kaSAyanA vipAmanuM atizayapaNe jemanuM lakSaNa che evAM je saMkalezasthAno te badhAMya jIvane nathI. zuM kahe che ? ke paryAyamAM je asaMkhya prakAranA azubhabhAva thAya che te jIvasvarUpa nathI. pahelAM prItirUpa rAga ane aprItirUpaNa eTaluM ja AvyuM hatuM have kahe che ke jIvanI paryAyamAM je kaSAyanA vipAkanuM atizayapaNuM che, je saMkalezasthAno che-te badhAya jIvane nathI. ahIM jaDa vipAkanI vAta nathI paNa jIvanI paryAyamAM je kaSAyanA 995 vipAkanuM atizayapaNuM che, je saMkalezasthAno che-te badhAya jIvane nathI. ahIM jaDa vipAkanI vAta nathI paNa jIvanI paryAyamAM thatA kaSAyanA vipAkanI vAta che. je karmano vipAka che te pramANe AtmAmAM paNa kaSAyano vipAka che e kaSAyanA saMkaleza pariNAma che te svataMtra che. karma tIvra che mATe saMkalezanA pariNAma thayA che ema nathI. te samayanA saMkaleza pariNAma je kakSAnA vipAkarUpe che te potAnI paryAya che. paraMtu te zudhdha AtmavastumAM nathI. ahAhA! jene jIva kahIe, bhagavAna AtmA kahIe te zudhdha caitanyamAM saMkalezanA sthAno che ja nahI. bhAI! vastu to trikALa zudhdha ja che. azudhdhatA che te paryAyamAM che ane te potAne kAraNe che, karmanA kAraNe nahi. gomaTasAramAM Ave che ke bhAvakalaMka supazi nigodanA jIvone bhAvakalaMka (bhAvakarma) supracura che. tyAM dravyakarmanI pracuratA nathI lIdhI. tenA upAdAnamAM azudhdhatAnI-bhAvakalaMkanI ugratA che ane te potAnA kAraNe che. have ahIM kahe che ke e saMkalezasthAnonA je asaMkhya prakAra che te badhAya jIvane nathI kAraNa ke te pudagalanA pariNAmamaya hovAthI anUbhUtithI bhinna che. zuddha dravya svabhAvane Azraye je nirmaLa anubhUti thAya che temAM A saMkaleza sthAno AvatA nathI. bhinna rahI jAya che. mATe te jIvane nathI. AvI vAta che. saMkalezasthAna saMkaleza sthAna eTale azubha bhAvanA prakAra hiMsA, jUTha, corI, kuzIla, parigraha, krodha, mAna, mAyA, lobha Adi je azubhabhAva che te pudgalapurvaka hovAthI pula che. saMkaTadoSa "sarveSAM yugapatrAmi saMkaTa': eka kALamAM ja eka vastumAM badhA dharmonI prApti thavI, te saMkaTadoSa che. saMta sUcana; IzAro. saMkIrNa :khaMDita saMkIrtana gAna sAthenuM bhajana, bhajana, gItavALI ArAdhanA saMkoca : hAni; bhiDAvuM e; biDAvuM e; khacAkavuM e,; taMgI; achata; lajajA; zarama.
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkoca saMbakha biDAI javAnI taiyArIvALA saMkocavuM :sameTavuM saMkoca-vistAra :ahIM e prazna thAya che ke amUrta evA jIvanA saMkoca vistAra kema saMbhave ? tenuM samAdhAna karavAmAM Ave che; amUrtanA saMkoca vistAranI siddhi to potAnA anubhavathI ja sAdhya che, kAraNa ke (sarvane svAnubhavI pragaTa che ke jIva skUla tema ja kRza zarIramA, tathA bALaka temaja kumAranA zarIramAM vyApe che. saMkhyA : dravya eka ane paryAya aneka ema saMkhyAbheda che. (2) gaNanA; gaNatarI; rakama (3) vastunA pariNAmonI gaNatarIne saMkhyA kahe che. saMkhyAta, asaMkhyAta ane anaMta :pulanA pradeza. saMkhyAtI maryAdita saMkhyAbheda:AtmA eka che temAM jJAnAdi aneka guNo che ema saMkhyAbheda che paNa pradezabheda nathI saMga :Asakti; laganI; sahacAra; sobata; saMyoga; saMbhoga; maithuna (2) paricaya (3) sobata; samAgama (4) saMbaMdha; anurAga. (5) saMbaMdha (6) anubhava. saMge nimitte saMgata meLavALI. (anekAnta aMgata = anekAMta sAthe susaMgata; anekAMta sAthe meLavALI.) (2) joDANa; joDAvuM te. (3) susaMgata; meLavALI. saMgatapaNuM :joDAvuM saMgatapaNAne lIdhe joDAtA hovAne lIdhe. saMgati joDANa (2) ekaThuM thavuM e; saMyoga; meLApa; sahavAsa; ekarUpatA; ekAtmakatA. (3) joDANa; ekatA buddhi. (4) sevA, sobata saMgraha jaththo; moTapa (2) Asrava ane baMdha bannenuM grahaNa thAya che. (3) Asava ane baMdha banne arthanuM grahaNa thaI jAya che. saMgahanaya potAnI jAtino virodha nahi karIne aneka viSayone ekSaNAthI grahaNa kare, tene saMgrayanaya kahe che. jemake jIva kahevAthI pAce gatinA sarva jIvonuM grahaNa hoya che. saMgrahAtmaka jagata : dravyonA samUhano jaththo lokAkAzamAM rahe che te jagata. saMgahAnaya je samasta vastuone tathA samasta paryAyane saMgraharUpa karI jANe kahe te saMgrahanAya che. jema satu, dravya, ityAdi saMgati sevA saMgI:sAthI. saMgha cAra prakAranA che. muni, arjikA, zrAvaka ane zrAvikA A cAra prakAranA loka samudAyane saMgha kahe che. saMghayaNa zarIrabaLa. (2) hADakAMnI majabUtAI. (3) saMhanana =hADakAMno bAMdho hADakAMnI majabUtAI. (4) hADakAMnI sthiti; hADakAMnI racanA; saMhanana; hADakAMnI majabUtAI. saMthAta :bheguM thavuM, joDavuM (2) maLavuM; racavuM (3) ekaThA thavuM te; milana (4) bhegA maLavuM te; ekaThA thavuM te; milana. saMthArita lai javAmAM AvatA (jema judA judA oraDAmAM lai javAmAM Avato ratnadIpaka eka ja che, te bilakula oraDArUpa thato nathI ane oraDAnI kriyA karato nathI. tema judAM judAM zarIromAM pravezato AtmA ekarUpa ja che, te bilakula zarIrarUpa nathI ane zarIranI kriyA karato nathI. Ama jJAnI jANe che. saMte jANe; anubhave saMpetu chuM anubhavuM chuM. (2) ekAgrapaNe anubhavuM chuM; ekAgrapaNe bhogavuM chuM; ekAgrapaNe veduM chuM. saMsthata che. :saMvede che; jANe che; anubhave che. saMcetatA anubhavatA saMcetana anubhavana (2) jJAna, saMvedana, anubhavana (3) saMvedana anubhavana(saMcetavuM=saMvedavuM, anubhavavuM) (4) vedana (5) saMvedana; anubhavana (6) AtmAno anubhava. (7) koI vastu pratye ekAgra thaIne teno ja anubhavarUpa svAda lIdhA karavo te tenuM saMcetana kahevAya.
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMcetavuM :cetavuM eTale anubhavavuM, vedavuM, bhogavavuM, saM. upasarga lAgavAthI saMcetavuM | eTale ekAgrapaNe anubhavavuM. (2) anubhavavuM saMcetuM chuM = anubhavuM chuM. saMzaya :saMyoga (2) saMgraha; jamAva. saMzavuM jANI levuM. saMjavalana kiMcita alparAga (2) je yathA khyAta cAritrane na thavA de tene saMjavalana kahe che. (3) samyaka prakAre javalana eTale kAMIka zAMti baLe che. saMjavalana kaSAya je kaSAyanA udayathI sakaLa cAritramAM doSa UpajayAM kare, jethI yathAkhyAta cAritra na thai zake te saMjavalana kaSAya che. (2) je kaSAyathI saMyamI jIvano saMyama to TakI rahe, paraMtu zudhdha svabhAvamAM-zudhdhopayogamAM pUrNapaNe lIna thai zake nahi tene saMjavalana kaSAya kahevAya che. (3) je AtmAnA yathAkhyAta cAritrano ghAta kare tene saMjavalana ane nokaSAya kahe che. (4) samyagdaSTi athAkhyAta cAritravALA munine ja, saMjavalana kaSAyano abhAva thAya che. (5) krodha, mAna, mAyA lobhane maMdatara kare, paNa je yathAkhyAta cAritrane saMpUrNapaNe na thavA de tene saMjavalana kaSAya kahe che. saMta :saMto to tirthaMkara paramezvaranA, kephayato che. aMtati paraMparA, samUha (2) paripATI (adhyavasAnonI je saMtati=rAgarUpa rasathI bharelA vibhAva pariNAmonI paripATI) (3) pravAha; paraMparA. saMtatirUpa :pravAharUpa saMta duHkhI; vyathita (2) tRpta karavuM, prasanna karavuM. (3) sakhata tApI UTheluM; khUba duHkha pAmelu; saMtApa pAmelu; sakhata gusse thayeluM saMtaptA duHkhI; pIDita. saMtavANI dezanApa kyAre kaLe ? mULa vAta e savANInA aMtaHtaLane sparzI zake, enA rahasyarUpa marmane pakaDI zake evI sahaja AtmasvarUpanI sAcI samaja ane enI ja spRhA, enI ja lagana, enI ja dhagaza ane garajarUpa trevaDa ane taiyArI vinA eTale ke naimittikarU5 nija upAdAnanI jIvaMta jAgRti vinA e savANI-jinavANI amRtavANI ene dezanAno lAbha ApI zakatI nathI. eTale ke dezanAnuM mULa strota nija AtmahitanI - kalyANamayI, keLavAyelI nija bhAvanA je che. ane tyAre ja ene nimittarU5 satavANI-saMtavANI dezanA rUpa phaLe che ane bodhI bIja ropAya che. jemAMthI kevaLajJAna ApatuM kalyANa vRkSa lahalatI rahe che. saMtAna :pravAha saMtAna vAhinI saMtata; satata; niraMtara; dhArAvAhinI; atUTaka (jayAM sudhI aprayata caryA che tyAM sudhI hiMsA satatapaNe cAlu che.) saMtApa mAnasika duHkha; manano kaleza; paritApa; kocavaNI; pajavaNI. (2) cittanI azAMti (3) mAnasika duHkha; manano kaleza; paritApa; kocavaNI; pajavaNI. (4) kaleSa; duHkha; udvega; pazcAttApa. (5) mAnasika duHkha; manano kaleza; paritApa; kocavaNI. saMto tIrthaMkara paramezvarano keDAyato che. (2) kevaSAnA keDAyatI munibhagavaMto saMtoSa :viSayomAM lAlasAno abhAva. saMthAro maraNa payaMta upavAsa karatA pathArImAM paDayA rahevuM e. (khAsa karIne jaina sAdhu sAdhvIonuM mAyA mamatA choDI daIne.) saMdeza :sadA ekarUpa, sadA eka jevuM, samAna, sarakhuM sadiha :AzaMkA; saMdeha rahita=niHsaMdeha (2) zaMkA (3) saMzaya; zaMkA; zaka; vahema; aMdezo saMhANa saMsthAna; dehAdi AkAra. saMbaMdha :vAcaka vAcano artha nimita-naimittika saMbaMdha che. ahIM kahe che ke vAcaka vAcceno saMbaMdha che e vyavahArathI che; eTale ke graMthanA zabdo ane zudhdhAtmAne vAcaka-vAcya saMbaMdha kahyo te nimitta-naimittika saMbaMdha che ane te vyavahAra che, nizcayathI koi saMbaMdha nathI. (2) traNa prakAranA saMbaMdha kahyA che. (1) jJAna ane AtmAno tAdAtmaya sidhdha saMbaMdha che. (2) rAga ane AtmAno saMyogasidhdha saMbaMdha (3) karma ane AtmAno paraspara avagAhasidhdha saMbaMdha
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ vastuno svabhAva jJAna ane vastu dhruva AtmA e banneno tAdAtmayasidhdha saMbaMdha che ane temAM abhedabhAve pariNamavuM te dharma che. rAga ane AtmAno saMyogasidhdha saMbaMdha che chatAM be ne eka mAnIne pariNamavuM te ajJAna che. karma ane AtmAno eka kSetrAvagAha saMbaMdha che. eTale ke karma ane AtmA paraspara eka kSetramAM vyApIne nikaTa rahe evA saMbaMdharUpa baMdha che. jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne karmanA pudagalo eka kSetre agavAhIne rahe che to paNa bhAvathI taddana judA che. eka kSetre rahe che tene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evA saMbaMdharUpa baMdha che. jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne karmanA pudagalo eka kSetre agavAhIne rahe che. to paNa bhAvathI taddana judA che. eka kSetre rahe che tene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evA saMbaMdharUpa baMdha kahevAya che. (3) traNa prakAranA saMbaMdha kahyA che. (1) jJAna ane AtmAno tAdAtmya sidhdha saMbaMdha rAga ane AtmAno saMyogasidhdha saMbaMdha karma ane AtmAno paraspara avagAha sidhdha saMbaMdha. (1) (2) (3) vastuno svabhAvajJAna ane vastu dhruva AtmA e be no tAdAtmaya sidhdha saMbaMdha che ane temAM abhedabhAve pariNamavuM te dharma che. (2) rAga ane AtmAno eka kSetrAvagAha saMbaMdha che. eTale ke karma ane AtmA paraspara eka kSetramAM vyApIne saMnikaTa rahe evA saMbaMdharUpa baMdha che. jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne karmanA pudagalo eka kSetre avagAhIne rahe che to paNa bhAvathI taddana judA che. eka kSetre rahe che tene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evA saMbaMdharUpa baMdha kahevAya che. 998 (4) zAstramAM traNa prakAranA saMbaMdha Ave che. ekatA tAdAmya siddha saMbaMdha, bIjo, saMyoga siddha saMbaMdha ane trIjo, paraspara avagAha lakSaNasiddha saMbaMdha, (1) jJAna ane AtmAno tAdAtmyasiddha saMbaMdha che, jema agni ane uSNatAne saMbaMdha che tema jJAna ane AtmAne tAdAtmyasiddha saMbaMdha hovAthI jJAna kriyA niSedhavAmAM AvI nathI. jJAnakriyA jJAnIone sAdhaka svabhAvamAM AvyA vagara rahetI nathI, mATe tene niSedhI nathI. (2) saMyoga siddha saMbaMdha krodha,mAna, mAyA, lobha vagere zubhAzubha pariNAma thAya che te AtmA sAthe saMyogasiddha saMbaMdhe che; jeno viyoga thAya tene saMyoga siddha saMbaMdha kahevAya che. teno saMyoga hoya teno viyoga thAya, krodhAdi eka samayamAM nAza thaI jAya cheane bIjA samaye navA utpanna thAya che, je AtmAnA bhAva vaDe samULagA nAza thaI jAya che mATe krodhAdi AtmA sAthe utpAda vyaya saMbaMdhe che paNa dhruva saMbaMdhe nathI. dhruva saMbaMdha nathI mATe saMyoga saMbaMdha che paNa svabhAva saMbaMdha nathI. (3) paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha :- AtmA ajJAna avasthA e krodhAdino kartA thAya che te pariNAmanuM nimitta pAmIne navA rajakaNonuM prArabdha baMdhAya che, te prArabdha jaDa rajakaNonA sAmarthyathI baMdhAya che; rajakaNamAM badalavAnuM-pariNamavAnuM sAmarthya che. rajakaNo potAnA svataMtra pariNamanathI ekaThAM thayA che. AtmA ajJAna avasthAmAM zubhAzubha bhAvarUpa pariName tyAre te pariNAma karmabaMdha thavAmAM bAhya nimitta thAya che, karmarUpa rajakaNo potAnI lAyakAtathI baMdhAya che paraMtu zubhAzubha pariNAma tene nimittarUpa thAya che tevo nimitta naimittika saMbaMdha che. karma rajakaNo enI meLAe svataMtra pariNamI jAya che. jema cokhA, dALa vagereno
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ khorAka peTamAM paDe che. pachI te enI meLAe svataMtra paNe lohIrUpe, vAtarUpe, pIttarUpe vagere avasthAe pariNamI jAya che, koI tene pariNAvatu nathI tema karma pudgalo svayaM pariNamI jAya che. ane bIjA samaye navA utpanna thayA che, AtmAnA bhAva vaDe samULagA nAza thaI jAya che. mATe krodhAdi AtmA sAthe utpAdavyaya saMbaMdhe che paNa drava saMbaMdha nathI. dhruva saMbaMdha nathI mATe saMyoga saMbaMdha che paNa svAbhAva saMbaMdha nathI. (3) paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha =AtmA ajJAna avasthA e krodhAdino kartA thAya che te pariNAmanuM nimitta pAmIne navA rajakaNanuM prArabdha baMdhAya che, te prArabdha jaDa rajakaNanA sAmarthyathI baMdhAya che; rajakaNamAM badalavAnuM-pariNamavAnuM sAmarthya che. A rIte jIva ane pulo , paraspara avagAha jenuM lakSaNa te e saMbaMdharUpa baMdha siddha thAya che jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne pudgalo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che. eka bIjAnI avasthAnI yogyatA evI thAya che ke eka bIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdha kahevAya che. jIvanA pariNAmanuM bAhya nimitta pAmIne karmanA pugalo eka jagyAe avagAhIne rahe che to paNa bhAvathI judA che. eka jagyAe rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdhe kahevAya A rIte jIva ane pulano paraspara avagAha jenuM lakSaNa che. evo saMbaMdharUpa baMdha siddha thAya che ane kAtmaka hovA chatAM anAdi eka pravAhapaNe hovAthI jemAMthI ItaretarAzraya doSa dUra thayo che evo te baMdha, kartAkarmanI pravRttinuM nimitta je ajJAna tenuM nimitta che. jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne pulo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che, eka bIjAnI avasthAnI yogyatA evI thAya che ke ekabIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdha kahevAya che. jIvanA pariNAmanuM bAhya nimitta pAmIne karmanA pugalo eka jagyAe avagAhIne rahe che to paNa bhAvathI judA che, eka jagyAe rahe che tene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evo saMbaMdharUpa baMdha kahevAya che. (5) zAstramAM traNa prakAranA saMbaMdha Ave che : eka tAdAbhyAsiddha saMbaMdha, bIjo saMyoga siddha saMbaMdha, trIjo paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha. (1) tAdAbhyAsiddha saMbaMdha = jJAna ane AtmAne tAdAbhya siddha saMbaMdha che jema ani ane uSaNatA je saMbaMdha che tema jJAna e AtmAne tAdAbhya siddha saMbaMdha hovAthI jJAna kriyA niSedhavAmAM AvI nathI. jJAnakriyA jJAnIone sAdhaka svabhAvamAM AvyA vagara rahetI nathI mATe tene niSedhI nathI. saMyogasiddha saMbaMdha = krodha, mAna, mAyA, lobha vagere je zubhAzubha pariNAma thAya che te AtmA sAthe saMyoga siddha saMbaMdha che. jeno viyoga thAya tene saMyogasiddha saMbaMdha kahevAya che. jeno saMyoga thAya teno viyoga thAya. krodhAdi eka samayamAM nAza thaI jAya che zAstramAM traNa prakAranA saMbaMdha Ave che : (1) tAdAtmasiddha saMbaMdha, (2) saMyoga siddha saMbaMdha, (3) paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha. (1) jJAna ane AtmAne tAdAbhya siddha saMbaMdha che jema agni ane uSNatA je saMbaMdha che tema jJAna e AtmAne tAdAmya siddha saMbaMdha hovAthI jJAna kriyA niSedhavAmAM AvI nathI. jJAnakriyA jJAnIone sAdhaka svabhAvamAM AvyA vagara rahetI nathI mATe tene niSedhI nathI. kriodha, mAna, mAyA, lobha vagere je zubhAzubha pariNAma thAya che te AtmA sAthe saMyoga siddha saMbaMdha che. jeno viyoga
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAya tene saMyogasiddha saMbaMdha kahevAya che. jeno saMyoga thAya teno viyoga thAya. krodhAdi eka samayamAM nAza thaI jAya che ane bIjA samaye navA utpanna thayA che, AtmAnA bhAva vaDe samULagA nAza thaI jAya che. mATe krodhAdi AtmA sAthe utpAda-vyaya saMbaMdhe che paNa dhruva saMbaMdha nathI. dhruva saMbaMdha nathI mATe saMyoga saMbaMdha che paNa svAbhAva saMbaMdha nathI. paMca mahAvratanA zubha paraNiAma paNa AtmA sAthe saMyoga saMbaMdhe che. saMyoga che to kevaLajJAna pAmatAM te pariNAmano viyoga thAya che. tene utpAda thAya che teno vyaya thAya. koIne ema prazna thAya ke jJAnanI paryAya badalAya che ne ! tene utpAda- vyaya thAya che ne ! teno uttara ema che ke jJAnanI paryAya badalAya che kharI. utpAda-vyaya thAya che : paryAyanI jAta tenI te je rahIne badalAya che mATe jJAnanI paryAyane AtmA sAthe tAdAbhya saMbaMdha che. paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha = jIvanA, pariNAmanuM nimitta pAmIne pulo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che. eka bIjAnI avasthAnI yogyatA evI thAya che ke eka bIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdha kahevAya che. jIvanA pariNAmanuM bAhya nimitta pAmIne karmanA pudgalo eka jagyAe avagAhIne rahe che to paNa bhAvathI judA che. eka jagyAe rahe che tene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evo saMbaMdharUpa baMdha kahevAya che. A rIte jIva ane pulono paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evo saMbaMdharUpa baMdha siddha thAya che. anekAtmaka hovA chatAM (anAdi) eka pravAhapaNe hovAthI jemAMthI 1000 ItaretarAzraya doSa dUra thayo che evo te baMdha. kartA karmanI pravRttinuM nimitta je ajJAna tenuM nimitta che. jIva ane pugalono je baMdha thAya che temAM ItaretarAzraya doSa nathI. jIvanA enA e rAganA pariNAmathI baMdha thAya ane enA e baMdhathI pAcho eno e rAga thAya to ItaretarAzraya doSa thAya paNa vastusvarUpa tema nathI. jema rUnI eka pUNI pachI bIjI pUNI judI hoya to paNa doro saMdhAyA kare tema amuka sthiti sudhI karmo AtmAmAM rahe, jUnAM TaLatAM jAya ane navAM baMdhAtAM jAya paNa pravAha tUTe nahIM, jIvamAM navA navA rAgAdi vikAranA pariNAma thAya che ane jaDa karmo paNa jUnAM TaLatAM jAya che ane navAM baMdhAtAM jAya che paNa pravAha tUTato nathI. jema pariNAmathI karmano baMdha thayo te baMdha tenA te pariNAmanuM nimitta thatuM nathI paNa navA pariNAmanuM nimitta thAya che, ane je navA vikArI pariNAma thayA te jUnA baMdhanuM nimitta thatuM nathI paNa navA baMdhanuM nimitta thAya che mATe ItaretarAzraya doSa lAgato nathI. pahelAM AtmA zuddha hato ane pachI azuddha thayo, pahelAM karma nahotAM ne pachI karma baMdhAyAM tema nathI eTale ke AtmAnA pariNAmathI karma thayAM ane karmathI AtmAnAM pariNAma thayA ema nathI. ekabIjAnA AdhAre banne siddha thayA tema nathI. paraMtu anAdi kALathI svataH siddha che, anAdi kALathI karma karmapaNe ane AtmAnA pariNAma vikArapaNe svataMtra pariNamatA Ave che. ane dravyonA anAdikALathI pariNamana cakra svataMtrapaNe pariNamatAM Ave che; koInA AdhAre koI siddha thatuM nathI mATe ItaretarAzraya doSa lAgato nathI.
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) anAdi kALathI Avo baMdha che te kartAkarmanI pravRttinuM nimitta je ajJAna che te ajJAnanuM nimitta baMdha che. ajJAna AtmAno mULa svabhAva nathI, tethI pUrvano baMdha che te ajJAnanuM nimitta che. ajJAna-paryAya upAdana che ane tenuM nimitta kAraNa baMdha che. baMdha je thato jAya che te navA ajJAnanuM nimitta thAya che. ajJAna paryAya potAnA UMdhA purUSArthane kAraNe laMbAya che; A to karmarUpI bIjI cIja che tema jaNAve che, karma kaMI rAga-dveSa ane ajJAna karAvI detuM nathI paraMtu navAM karma je baMdhAya che te bhaviSyamAM pote jyAM sudhI rAga-dveSane ajJAna karyA kare che tyAM sudhI nimitta thAya che. AtmA potAnA nirdoSa jJAna svabhAvamAM ane krodhAdimAM bheda jANato nathI tyAM sudhI tene kartA-karmanI pravRtti che. kartA karmanI pravRttinuM nimitta ajJAna paryAya che ane ajJAna paryAyanuM nimitta pUrvano baMdha che, tethI jene ajJAnaparyAya TaLI gaI tene baMdha paNa TaLI gayo, ane tenI kartA karmanI pravRtti paNa TaLI gaI; A rIte jJAna thavAthI ja saMbaMdha thaI gayo. jene ajJAna paryAya che tene baMdha paNa che ane tene kartAkarmanI pravRtti paNa che. (7) zAstramAM traNa prakAranA saMbaMdha Ave che. (1) tAdAbhya siddha saMbaMdha, (2) saMyoga siddha saMbaMdha. (3) paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha. zAstramAM traNa prakAranA saMbaMdha Ave che. ekatA tAdAbhya siddha saMbaMdha, bIjo, saMyoga siddha saMbaMdha ane trIjo, paraspara avagAha lakSaNasiddha saMbaMdha, 1001 tAdAbhya siddha saMbaMdha jJAna ane AtmAne tAdAbhyAsiddha saMbaMdha che. jema agni ane uSNatAne saMbaMdha che tema jJAna ane AtmAne tAdAbhyasiddha saMbaMdha hovAthI jJAna kriyA niSedhavAmAM AvI nathI. jJAnakriyA jJAnIone sAdhaka svabhAvamAM AvyA vagara rahetI nathI, mATe tene niSedhI nathI. saMyoga siddha saMbaMdha ja krodha, mAna, mAyA, lobha vagere zubhAzubha pariNAma thAya che te AtmA sAthe saMyogasiddha saMbaMdhe che; jeno viyoga thAya tene saMyoga siddha saMbaMdha kahevAya che. jeno saMyoga hoya teno viyoga thAya, krodhAdi eka samayamAM nAza thaI jAya che ane bIjA samaye navA utpanna thAya che, AtmAnA bhAvanA vaDe samULagA nAza thaI jAya che mATe krodhAdi AtmA sAthe utpAda vyaya saMbaMdhe che paNa dhruva saMbaMdha nathI. dhruva saMbaMdha nathI mATe saMyoga saMbaMdha che paNa svabhAva saMbaMdha nathI. (3) paraspara avagAha lakSaNa siddha saMbaMdha AtmA ajJAna avasthAe zubhAzubha bhAvarUpa pariName tyAre te pariNAma karmabaMdha thavAmAM bAhya nimitta thAya che, karmarUpa rajakaNo potAnI lAyakAtathI baMdhAya che paraMtu zubhAzubha pariNAma tene nimittarUpa thAya che tevo nimitta naimittika saMbaMdha che. karma rajakaNo enI meLAe svataMtra pariNamI jAya che. jema cokhA, dALa vagereno khorAka peTamAM paDe che pachI te enI meLAe svataMtra paNe lohIrUpe, vAtarUpe, pIttarUpe vagere avasthAe pariNamI jAya che, koI tene pariNAvatuM nathI tema karma pulo svayaM pariNamI jAya che. A rIte jIva ane pulano paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evo saMbaMdharUpa baMdha siddha thAya che anekAtmaka hovA chatAM anAdi eka pravAhapaNe hovAthI jemAMthI ItaretarAzraya doSa dUra thayo che evo te baMdha, kartAkarmanI pravRttinuM nimitta je ajJAna tenuM nimitta che. jIvanA pariNAmanuM
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimitta pAmIne pagalo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che, ekabIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdha kahevAya che. jIvanA pariNAmanuM bAhya nimitta pAmIne karmanA pugalo eka jagyAe avagAhIne rahe che to paNa bhAvathI judA che, eka jagyAe rahe che tene paraspara avagAha jenuM lakSaNa che evo saMbaMdharUpa baMdha kahevAya che. rajakaNo potAnA svataMtra pariNamanathI ekaThAM thAya che. (9) saMsAramAM saMbaMdha traNa prakAranA che 1. bAhya saMbaMdha - zarIra, dhana. kuTumba, ghara Adi sAtheno saMbaMdha. 2. atyaMtara saMbaMdha - mana-vacana,krodha, mAna,mAyA,lobha, rati, arati Adi kaSAya, nokaSayA, veda vagereno saMbaMdha che, 3. sUkSma saMbaMdha-rAga, dveSa, ajJAna e bhAvakarma ke sUkSma saMbaMdha che. (10) zAstramAM traNa prakAranA saMbaMdha Ave che eka tAdAbhya siddha saMbaMdha, bIjo saMyoga siddha saMbaMdha, trIjo paraspara avagAha lakSaNasiddha saMbaMdha. (1) jJAna ane AtmAne tAdAbhyAsiddha saMbaMdha che, jema agni ane uSNatAne saMbaMdha che tema jJAna e AtmAne tAdAbhya siddha saMbaMdha hovAthI jJAnakriyA niSedhavAmAM AvI nathI. jJAnakriyA jJAnIone sAdhaka svabhAvamAM AvyA vinA rahetI nathI mATe tenI niSedhI nathI. krodha, mAna, mAyA, lobha vagere je zubhAzubha pariNAma thAya che te AtmA sAthe saMyogasiddha saMbaMdha che jeno viyoga thAya tene saMyogasiddha saMbaMdha kahevAya che. jeno saMyoga hoya teno viyoga thAya, krodhAdi eka samayamAM nAza thaI jAya che. mATe krodhAdi AtmA sAthe utpAda-vyaya saMbaMdhe che paNa dhruva saMbaMdha nathI. dhruva saMbaMdha nathI mATe saMyoga saMbaMdha che paNa svabhAva saMbaMdha nathI. jIvanA pariNAmanuM nimitta pAmIne pudgalo karmapaNe svayaM pariNamI jAya che. ekabIjAnI avasthAnI yogyatA evI thAya che 1002 ke eka bIjA mAMhomAMhe eka jagyAe vyApIne rahe che tene paraspara avagAha lakSaNa saMbaMdha kahevAya che. saMbaMdhu saMyukata saMbaMdhanuM anuSThAna :sakriya jIvane saMbaMdhanuM anuSThAna hoya ema bane ja nahIM. kriyA chatAM abaMdha guNasthAnaka hotuM nathI. rAgAdi doSono kSaya thavAthI temAM sahAyakArI kAraNono kSaya thAya che. jyAM sudhI kSaya saMpUrNapaNe thato nathI, tyAM sudhI mumukSu jIva saMtoSa mAnI besatA nathI. rAgAdi doSa ane tenAM sahAyakArI kAraNonA abhAve baMdha thato nathI. rAgAdinA prayoga karI karma hoya che. tenA abhAve karmano abhAva sarva sthaLe jANavo. saMbaMdhita :tadAkAra. saMbAdhana saMbohaNa saMmati sevA saMdhuNANa saMdhUkaNa; saLagAvanAra; agni saLagAvanAra padArtha, agni cetAvanArI vastu saMyagI vikArI saMyata indriyo ane kaSAyone rokanArA te saMyata (2) saMyamI; zramaNa. (3) AtmasvabhAvamAM sthita. (4) tyAganAro. saMyatanvarUpa zramayarUpa saMyati muni. saMyama deha, mana, vANInuM lakSa choDI AtmAmAM ekAgra thavuM te saMyama che. (2) jinAgamamAM saMyamanA be bheda karavAmAM AvyA che - eka Indriya saMyama ane bIjo prANiyama sparzanAdi IndriyonI azubha pravRttione rokavI te Indriya saMyama che ane prANadhArI jIvo pratye ghAtaka rUpe pravRtta na thavuM tenuM nAma prANisaMyama che. A banne prakAranA saMyama nirjarAnA hetu che. saMyamanA adhikArInuM ahIM ekaja vizeSaNa ApyuM ane te che AtmatattvamAM sthita
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathI te saMyama ne pAtra nathI ane tethI tenA dvArA saMyama janita nirjarA thatI nathI. (3) pAMca Indraya ne manane rokavuM tathA cha kAyanA jIvonI dayA pALavI te bAhya saMyama che, ane svazuddhAtmAmAM sthira thavAthI AtmasthiratArUpa aMtaraMga saMyama thAya che. te aMtaraMga saMyamarUpa AtmA che. (4) samyagdarzana ane svAnubhUti pragaTayA pachI nija jJAnAnaMda-svarUpamAM adhika-adhika lInatA ramaNatA thavI, atIndriya AnaMdanI bharapura jamAvaTa thavI tene saMyama kahe che. (5) saMyamanA be bheda che : bAhya saMyama ane aMtaraMga saMyama. bAhya saMyama =pAMca Indriya ane manane rokavuM tathA che kAyanA jIvonI dayA pALavI te bAhya saMyama che. (2) aMtaraMga saMyama = sva zuddhAtmAmAM sthira thavAthI AtmasthiratArUpa aMtaraMga saMyama thAya che. te aMtaraMga saMyamarUpa AtmA che. (5) pAMca Indriya ne manane rokavuM tathA cha kAyanA jIvonI dayA pALavI te bAhya saMgama che, ane svazuddhAtmAmAM sthira thavAthI AtmasthiratArUpa aMtaraMga saMyama thAya che. te aMtaraMga saMyamarUpa AtmA che. (6) pAMca Indriya ne manane rokavuM tathA chakAyanA jIvonI dayA pALavI te bAhya saMyama che. ane svazuddhAtmAmAM sthira thavAthI AtmasthiratArUpa aMtaraMga saMyama thAya che. te aMtaraMga saMyamarUpa AtmA che. (7) IndriyasukhanI abhilASAnA tyAganA baLathI tathA cha kAyanA jIvonI hiMsAnI nivRttibaLathI AtmA vaDe AtmAmAM je zuddhopayogIonuM saMyamana niyamana rahevuM thAya che te saMyama che. (8) saMyama zabdamAM to samajyam zabdo che. sam nAma samyaka prakAre. yama arthAt samyagdarzana pUrvaka yama tene saMyama kahe che. AtmA pUraNa paramasvabhAvabhAva vastu che tenI aMtaramAM pratIti thavI te samyagdarzana che ane te siddha thatAM nija svabhAva-bhAvamAM ja vizeSa-vizeSa lIna-sthira thavuM te saMyama che. cAritra che, ane te mokSamArga che. (9) IndriyasukhanI abhilASAnA tyAganA baLathI tathA kAya jIvonI hiMsAnI nivRttinA 1003 baLathI AtmA vaDe AtmAmAM je zuddhopayogIonuM saMyamana niyamana rahevuM thAya che te saMyama che. (10) saMyamamAM Indriyadamana nimittarUpe hoya che, ane mULa kAraNa AtmasvabhAvanI sthiratA che. sahaja svAbhAvika AtmajJAnamAM TakavuM te sthiratA che. (11) pAMca Indriya ane manano nigraha, temaja kAya jIva rakSA e bAra prakArano saMyama saMyama ane tapa sahita samasta che jIvanikAyane haNavAnA vikalpathI ane pAMca Indriyo saMbaMdhI abhilASAnA vikalpathI AtmAne pAcho vALIne AtmAnA zuddha svarUpamAM saMyamana karyuM hovAthI ane svarUpamAM TharI jaI caMcaLatA sahita caitanyane dadIpyamAna kahyuM hovAthI saMyama ane tapa sahita kahevAya che. saMyama ta5 jJAnAzva:saMyama, tapa ane AtmajJAnamAM samRdhdha saMyamalabdhinAM sthAno saMyamalabdhinAM sathAno eTale ke krame krame nirmaLatAnI prAptinAM sthAno, krame krame rAganI nivRtti ane vItarAga saMyamanA pariNAmonI prAptinAM je sthAno, bhedo che te badhAya jIvadravyane nathI. kema? to kahe che ke zudhdha dravya upara paryAya vALatAM anubhUtimAM te AvatAM nathI. (2) abheda caiitanyadhana-vijJAnadhana svabhAvI AtmAmAM nirmaLa cAritranA je bheda paDe che te saMyamalabdhi sthAna che. saMyamamArgagA saMyamanA sAta prakAra che. sAmAyika, che doSa sthAnIya, parihAra vizuddha, sUma sAMparAya, yathAkhyAta te pAMca saMyama, saMyamAM saMyama ne asaMyama e rIte saMyamanA bolanA sAta prakAra Ave che. (1) asaMyama = avirati bhAvane asaMyama kahevAya che. AtmAnuM bhAna na hoya, ane Asakti che te huM che, te mAro bhAva che evI mAnyatA mithyA daSTine hoya che. Asaktito badhI paDI ja che, ane mAnyatA UMdhI che mATe te mithyAtvanuM asaMyama-ane jene AtmAnuM bhAna che te AsaktinA pariNAma mAruM svarUpa nathI ema mAne che, AsaktinI rUci nathI, chatAM paNa AsaktinA pariNAma chUTyA nathI te cothI bhUmikAnuM asaMyama che. saMyama saMyama = pAMcame guNasthAne kaMIka aMze Asaktino tyAga hoya che, ane kaMIka aMze Asakti rahI jAya che tene saMyamAM saMyama kahevAya che.
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) sAmAyika caritra = sAmAyika cAritra te chaDhe sAtame guNasthAne jhulatA nagna digaMbara muni hoya che. te saMta muni jJAna-darzana-cAritranI ramaNatAmAM ramatA hoya che te sAmAyika cAritra che. (4) chedopa sthAnIya cAritra = nagna digaMbara muni svarUpa ramaNatAmAM ghaNA ja lIna hoya che paNa koIvAra kaMIka alpavRttimAM macaka khAI jAya te gurU pAsethI cheda eTale prAyazcita le ane pote sthira thayA te chedopasthAnIya cAritra che. (5) parihAra vizuddha cAritra = je saMta munione saMyamanI labdhi pragaTI hoya che ke te labdhine laIne te vanaspati upara cAle. pANa upara cAle, to paNa tenA zarIrathI hiMsA na thAya te parihAra vizuddha cAritra che. parihAra vizuddha cAritramAM AvI labdhi hoya che. (6) sUkSma sAMparAya cAritra = dazamA guNasthAne vartatA saMta munine sUkSma sAMparAya cAritra hoya che. cAritranI vizeSa vizeSa nirmaLa paryAya thaI gaI hoya, lobhano chellAmAM chello tadna alpa aMza rahyo ho, evI vizeSa cAritranI dazAne sUkSma sAMparAya cAritra kahevAya che. A cAritra dazamA guNasthAne hoya che. (7) yathAkhyAta cAritra = jevuM cAritranuM svarUpa che tevuM pUruM pragaTI jAya te yathAkhyAta cAritra che. A cAritramAM kaSAyano sarvathA abhAva hoya che. agiyArame guNasthAne upazama yathAkhyAta hoya che, e bArame, terame ane caudame jJAyika yathAkhyAta cAritra che. saMyamAsaMyama :samyagdaSTi zrAvakanAM vrata. saMyamita aMkuzita saMyoga :nimitta; karyodaya (2) joDAvuM e; yuti; samAgama; meLApa; milana; paristhiti; saMjoga; moko; taka; saMbhoga; maithuna (3) saMbaMdha saMyogajanita :nimittanA sadabhAvavALI pramatadazA ane nimittanA abhAvavALI apramatadazA e banne saMyogajanita che. 1004 saMyogasiddha saMbaMdha :AtmAnI paryAyamAM thatA vikArI AsavabhAvane A AtmA sAthe saMyoga siddha saMbaMdha che. goLa ane gaLapaNane tAdAmya saMbaMdha che paNa DAbalAne goLa ne saMyoga siddha saMbaMdha che. vikArI bhAva thAya che te paranA saMyoge thAya che. mATe tenI sAthe AtmAne saMyoga siddha saMbaMdha che. (2) jeno saMbaMdha thaine viyoga thAya tene saMyoga sidhdha saMbaMdha kahevAya. saMyogI :anitya saMyogI ane viyogI paryAyo HvizeSa avasthAo. Asrava ane baMdha, te saMyogI che. tathA saMvara, nirjarA ane mokSa, te jIva ajIvanA viyogI paryAyo che. yogIjina :vItarAgavijJAna svarUpa arihaMta deva; zuddha Atmapada. saMyogI dRSTi saMyogI dRSTithI asaMyogI AtmasvabhAvamAM je zakti bharI che tenI pratIti thatI nathI. zarIrane saMyoga chUTavAno haze tyAre zvAsa paNa sarakho nahi levAya, Indriyo zithila thaI jaze tyAre anaMto kheda thaze, paNa zarIranI kriyA AtmAne AdhIna nathI, huM nirAvalaMbI cidAnaMda jJAnamUrti chuM ema potAnA svataMtra svabhAvane mAne to anaMtA para pratyeno rAga e dveSa TaLI jAya che. zeva Hpote ja. spaMdI jharavuM; TapakavuM. saMnyAsa :tyAga. (2) (saMllekhanA) AtmAno dharma samajIne potAnI zuddhatA mATe kaSAyone ane zarIrane kRza karavAM (zarIra taraphanuM lakSa choDI devuM) te samAdhi athavA saMllekhanA kahevAya che. saMnyAsI :sarva vAsanAno kSaya kare tenuM nAma saMnyAsI. saMnika :nikaTapaNuM; samIpatA; saMbaMdha saMnidhAna atyaMta nikaTatA, najIkapaNuM, sAMnidhya, samIpa saMnidhi hAjarI; nikaTatA. saMniveza :praveza; satpraveza. saMpati :indriyo uparano saMpUrNa kAbU; indriyanigraha; jainamati; jainasAdhu
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ sapanna zatru; ghAtI karmo. saMpanna HprApta. saMparka :saMbaMdha; saMga saMpAdaka HprApta karAvanAra; utpatti karanAra. saMpAdita prAma saMpradAna :ApavuM e. (2) karma jene devAmAM Ave athavA jenA mATe karavAmAM Ave te saMpradAna. saMprayoga :upayoga saMprApti HprApti; labdhi. saMyukta HsaMparkavALo; saMbaMdhavALo; saMgavALo (2) saMsargavALuM. saMmata karyo che. :svIkAryo che. saMbhUta Hbharelo. (amRta saMbhRta = amRtathI bharelo kuMbha) banelo; saMbhavelo sabhya :vivekI; vinayI; ziSTa; sabhAsada saMbhava thavuM te; utpatti (2) avakAza. saMbhave che. thAyache. saMbhALavuM HsaMbhAvanA karavI; sanmAna karavuM; ArAdhavuM saMbhavita Hzakya saMbhAravuM HyAda karavuM. saMbhALa samyak bhAva. saMbhALavuM HsaMbhAvanA karavI; sanmAna karavuM; ArAdhavuM. saMbhAvIne :sanmAnIne. saMbhAvanA :saMcetana; anubhava; mAnyatA; Adara saMbhAvya mAna ApavA jevuM; saMbhAvanAne pAtra; yogya; lAyaka ; AbarUdAra; pratiSThita; zakya saMbhAvavuM :sanmAnavuM (2) saMbhAvanA karavI; sanmAna karavuM; ArAdhavuM saMbhAvya Hzakya; yogya;lAyaka; mAna apAvA jevuM; saMbhAvanAne pAtra; pratiSThita; AbarUdAra saMbhAvI sanmAnI saMbhAvIne sanmAnIne. saMbhAvavuM ; ArAdhavuM; sanmAna karavuM. saMbhASaNa HvAtacIta; praznottarI; vArtAlApa. saMkSakha :pratyakSa saMyukta :joDAyelo. (2) saMparkavALo, saMbaMdhavALo; saMgavALo. saMyukta bhAva HrAgAdi upAdhi sahitanuM nAma saMyukata bhAva che. saMkSaya samyaka prakAre kSaya. saMkSepa HmoLuM paDavuM; ochuM thavuM; saMkocAvuM; moLApaNuM; ochApaNuM (2) sAra. (3) TUMkuM. saMkSepamAM = TUMkAmAM. saMkSepa pravRtti HpravRttine TuMkavavI; pravRttine ochI karavI. saMtopatA saMkSepapaNuM; TUMkApaNuM. saMopavuM HsaMkocavuM; TUMkAvavuM; TuMkuM karavuM; ochuM karavuM saMopIne aMtargata karIne. 1005 saMtAya :samyak prakAre kSaya. saMjJA :nizAnI. saMza :cetananA vikAra. saMzA tenuM bIjuM nAma pratyabhijJAna che. vartamAnamAM koi padArthane jotAM A padArtha te ja che ke jene pahelAM joyo hato, e rIte smaraNa ane pratyakSanA joDarUpa jJAnane saMjJA kahe che. (2) nAma; dravyanuM nAma ane paryAyanuM nAma juduM che mATe saMjJAbhede bheda che. (3) saMjJAo cAra prakAranI che, AhAra, kAya, maithuna ane parigraha tIvra mohanA vipAkathI utpanna thAya che. (4) nAma ane artha (5) vartamAnamAM koi padArthane jotAM "A padArtha te ja che ke pahelAM joyo hato". e rIte smaraNa ane pratyakSatA joDarUpa jJAnane saMjJA kahe che. tevuM bIjuM nAma pratyabhijJAna che. (6) oLakha mATenuM nAma; oLakha-pichANa; jJAna samajha; cetanA; bhAna; sAna; saMketa; izAro; nizAnI; mana (7) lakSaNa; prayojana (8) nAma. (9) nAma; jJAna; samajha; cetanA; bhAna; sAna; saMketa; oLakha; pichANa. (10) bhAna; cetanA; jJAna; samaja;
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAna; nizAnI; nAma. (11) AhAra saMjJA, bhaya saMjJA, maithuna saMjJA ane | parigraha saMjJAthI saMsAra asthAmAM AtmA karmane lIdhe saMkoca vistAra pAmyA kare che (12) tenuM bIjuM nAma pratyabhijJAna che. vartamAnamAM koI padArthane jotAM A padArtha te ja che ke jene pahelAM joyo hato. e rIte smaraNa ane pratyakSanA joDarUpa jJAnane saMjJA kahe che. (13) AhAra, bhaya, maithuna, ane parigraha che. e tIvra mohanA vipAkathI utpanna thAya che. (14) AhAra, bhaya, maithuna ane parigraha nAmanI cAra saMjJAo abhilASAo che. (15) AhAra, bhaya, maithuna ane parigraha nAmanI cAra saMjJAone abhilASAo ne vazIbhUta thAya che te munio bhAvAbhinaMdI-saMsAranuM abhinaMdana karanArA anaMta saMsArI hoya che. saMzI zikSA ane upadeza grahaNa karavAnI zaktivALo manasahita prANI. saMgI ane acaMzI hitamAM pravartavAnI athavA ahitathI dura rahevAnI zikSA je grahaNa kare che te saMjJI che, ane hita-ahitanI zikSA, kriyA, upadeza vagerenuM je grahaNa nathI karatA te asaMjJI che (2) saMjJI eTale manavALA jIva ane asaMjJI eTale mana vagaranA jIva. te be prakAramAM gotavA nahi. AtmA saMjJI-asaMjJInA bheda vagarano che. ekendriya eTale pRthvI, pANI, agni, vAyaro ane vanaspati te jIvone eka sparzendriya hoya che. ane je jIvane zarIra ane jIbha e be Indriya hoya te be Indriya jIva che, IyaLa vagere be Indriya jIvo che. kIDI, makoDA, cAMcaDa, mAMkaDa vagere traNa Indriya jIvo che tene be Indriya karatAM eka nAsikA vadhAre hoya che. ane mAkhI, masAlA, DAMsa, macchara vagere caurendriya jIvo hoya che tene teIndriya karatAM eka AMkha vadhAre hoya che ane paMcendriya eTale pAMca IndriyavALA jIvo tene caurindriya karatAM kAna vadhAre hoya che. te paMcendriya jIvo mana vagaranA hoya che tene asaMjJI kahevAya che. ane manavALA hoya che tene saMjJI kahevAya che. AcArya deva kahe che ke AtmA manavALo che ke mana vagarano che tevA bhedamAM potAne gotavAthI roga thAya che, te rAga vaDe nirmaLa paryAya ughaDatI nathI paNa akhaMDa AtmA upara daSTi mUkavAthI nirmaLa paryAya ughaDe che. 1006 saMdIpaNuM vicAra karavAnI zaktivALuM; mana sahita. skaMdha :sakaLa-samasta(pulapiMDAtmaka AkhI vastu) te skaMdha te. (2) aneka paramANumaya eka paryAya che tethI te paramANuthI ananya che. ane paramANuo to pudagalo che, tethI aMdha paNa vyavahArathI "pagala" che. (3) thaDa (4). anaMtAnaMta paramANano banelo hovA chatAM je eka hoya te skaMdha nAmano paryAya che; tenuM ardha te aMdha thI deza nAmano paryAya che; te ardhanuM je ardha te skaMdhapradeza nAmano paryAya che e pramANe bhedane lIdhe (chUTA paDavAne lIdhe) dviANuka aMdhaparyata anaMta skaMdhapradezarUpa paryAyo hoya che. nirvibhAga-eka pradezavALo, skaMdhano chello bhAga te eka paramANu che. (5) be athavA be thI vadhAre paramANuonA baMdhane skaMdha kahe che. (6) graMthano peTAkhaMDa (7) skaMdha aneka paramANumaya eka paryAya che tethI te paramANuothI ananya che; ana. paramANuo to pudgalo che; tethI skaMdha paNa vyavahArathI pudgala che. (8) je badhI taraphathI pUrNa hoya che te pudagalanA jaththAne aMdha kahe che. skaMdhanA aradhA bhAgane deza kahe che. ane te aradhAnA paNa aradhA bhAgane pradeza kahe che, tathA jeno bIjo bhAga na thai zake tene paramANu kahe che. arthAta je Adi ane aMta vibhAgathI rahita hoya, eTale ke niraMza hoya, skaMdhano upAdAna kAraNa hoya eTale ke jenA maLavAthI aMdha banato hoya ane je indriyathI agocara hoya te akhaMDa avibhAvI dravyane paramANu kahe che. (9) aneka pulanAaNu maLIne skaMdha thAya che tene skaMdha kahIe chIe athavA pudgala dravyanA che bheda che :1. sthUla skUla-kaSTa-lAkaDuM pASANa patthara Adi je chedAyA bhedAyA pachI maLe nahi tene bhUlathUla pudgala kahIe. sthUla - je jaLa, dUdha, tela Adi dravya padArthonI jema chinnabhinna thavA chatAM pharI turata ja maLI zake tene skUla kahIe. 3. bhUla sUma-akhApa taDako cAMdanI, aMdhakArAdi AMkhathI dekhAya paNa pakaDAya nahi tene sthUla sUkSma kahIe.
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUkSma-skUla-je zabda gaMdhAdi AMkhathI na dekhAya paNa anya IndriyathI jaNAya tene sUkSma-sthUla kahIe. sUkSma-je ghaNA paramANuono skaMdha che paNa Indriyagamya nathI tene sUkSma kahIe. sUkSma ati sUma skaMdha athavA paramANune sUkSma-sUkSma kahIe. A rIte A lokamAM ghaNo phelAvo pudgala dravyano (10) be ke bethI adhika paramANuonA baMdhane audha kahe che. (11) aneka paramANuonA baMdhane skaMdha kahe che. (12) dviaNuno banelo skaMdha. (13) skaMdhanuM je kAraNa thAya tene kAraNa paramANu kahyo. - skaMdhamAMthI chUTA paDatAM paDatAM je aMtima bhAga rahe tane kArya paramANu kahyo. skaMdhamAM joDAvAnuM kAma kare tene utkRSTa paramANu kahyo . arthAt skaMdha thavAne lAyaka cIkAzAdi jene che te utkRSTa paramANu che. je skaMdha thavAne lAyaka nathI tene jadhanya paramANu kahyo. ahA ! A vAta zvetAMbaramAMya kayAMya che nahi. pulanI A prakAranI vAta bIje kayAMya che ja nahi. AmAM to sanAtana AkhI vAta ja judI che.. (1) eka paramANuno evo svabhAva che ke te aMdhanuM kAraNa thAya che. tethI te kAraNa paramANuM che. jo te ja paraNumAM eka guNa cIkAzAdi hoya to te baMdha thavAne ayogya che tethI tene jaghanya paramANu kahe che. e ja paramANumAM jo be,traNa, cAra, pAMca vagere guNa cIkAzAdi hoya to tene, te baMdhane yogya 1007 hovAthI utkRSTa paramANu kahe che. e ja paramANuMne hoM. juo A vastuno jaDano svataH svabhAva ! jo ke ene (paramANune) to kaMI ja khabara nathI, paNa badhI khabara jJAna svarUpI AtmAne che ke paramANune Ama thAya che. ane skaMdhanA chellA (avibhAgI) TUkaDAne, ahA! skaMdhanA TUkaDA karatAM karatAM je chello avibhAgI aMza-bhAga rahI jAya tenuM kArya paramANu kahe che. Ama cAra prakAra thayA. aMdhajanya :skaMdho vaDe utpanna thAya evo, jenI utpattimAM skaMdho nimitta hoya che. evo. (AkhA lokamAM sarvatra vyApelI anaMta paramANumayI zabdayogya vargaNAo svayameva zabdarUpe pariNamatI hovA chatAM pavana-gaLuM-tALavuMjIbha-hoTha-ghaMTa-mogarI vagere mahAtkaMdhonuM athaDAvuM te bahiraMgakAraNa sAmagrI che arthAt zabdarUpa pariNamanamAM te mahAtkaMdho nimittabhUta che tethI te apekSAe (nimitta apekSAe) zabdane vyavahArathI skaMdhajanya kahevAmAM Ave che) skaMdhAdeza :skaMdhanA ardhAnA aMdhaza kahe che. skaMdhanA bheda :AhAravaNA, tejasavargaNA, bhASAvargaNA, manovargaNA, kArmANavargaNA vagere bAvIsa bheda che. skaMdhapradeza :skaMdhanA cothA bhAgane skaMdhapradeza kahe che. dhAnya pudgalanA koIpaNa skaMdhaparyAyano bheda (khaMDa) thatAM thatAM je aMtima bheda bAkI rahe che tene skaMdhAnya kahe che. teno pachI koI bheda na thaI zakavAthI tene avibhAgI kahe che. je nirvibhAgI hoya che te eka pradeza che ane eka pradezI hovAthI eka kahevAmAM Ave che. skaMdhonA cha prakAro che: (1) bAdara bAdara, (2) bAdara,
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) bAdara-sUkSma, (4) sUkSma-bAdara, (5) sUkSma, (6) sUkSma-sUkSma. kAkapASANAdika (skaMdho) je dAtA thakA svayaM saMdhAI zakAtA nathI te (ghana padArtho) bAdarabAdara' che, dUdha, ghI, tela, jaLa, rasa vagere (skaMdho) ke je dAtA thakA svayaM joDAI jAya che te (pravAhI padArtho) 'bAdara' che, chAMyo , taDako, aMdhakAra, cAMdanI, vagere (skaMdho) ke je skUla jaNAtA hovA chatAM chedI , bhedI ke (hastAdivaDe) grahI zakAtA nathI te 'bAdara sUkSma' che, sparza, rasa, gaMdha, zabda ke je sUkSma hovA chatAM skUla jaNAyA che. (arthAt cakSu sivAyanI cAra iMdriyonA viSayabhUta skaMdho ke je AMkathI nahi dekhAtA hovA chatAM sparzanendriyathI sparzaI zakAya che. jIbhathI AsvAdI zakAya che. nAkathI suMghI zakAya che athavA kAnathI sAMbhaLI zakAya che.) te "sUkSma bAdara' che. (5) karmavargaNA vagere (skaMdho) ke jemane sUkSmapaNuM che temaja jeo IndriyothI na jaNAya evA che te "sUkSma che, karma vargaNAthI nIcenA (karmavargaNAtIta) dviaNuka-skaMdha sudhInA (skaMdho) ke je atyaMta sUkSma che te "sUkSma sUkSma' che. sAMparAmika Asrava :karmanA udayamAM mana,vacana, kAyAnI je rAga sahita pravRtti thAya che te navIna karmone kheMce che. te sAparAmika Asrava kahe che. yAt kathaMcit koi prakAre; koi apekSAe (dareka dravya svacatuTayanI apekSAe svadravya, svakSetra, svakALa ane svabhAvanI apekSAe-asti che. zudhdha jIvanuM svacatuSTaya A pramANe cheH zudhdha guNaparyAyonA AdhArabhUta zudhdhAtma dravya te | 1008 dravya che, lokAkoza pramANa zudhdha asaMkhya pradezo te kSetra che. zudhdha paryAye pariNata vartamAna samaya te kALa che ane zudhdha caitanya te bhAva che. (2) kathaMcita; koi prakAre; koI apekSAe. (cAta zabda sarvathApaNAne niSedha che ane anekAntane prakAze che-darzAve che. (3) kathaMcita; koi apekSAthI; koi prakAre. syAtapada jinadevanI sidhdhAMta padhdhatinuM jIvana che. dareka vastu nityatva, anityatva vagere anaMta aMtamaya (dharmamaya) che. vastunI sarvathA nityatA temaja sarvathA anityatA mAnavAmAM pUrepUro virodha Avato hovA chatAM, kathaMcita (arthAta dravya-apekSAe) nityatA ane kathaMcit (paryAya-apekSAe) anityatA mAnavAmAM jarA paNa virodha Avato nathI ema jinavANI spaSTa samajAve che. A rIte jinabhagavAnanI vANI syAdavAda vaDe (apekSAkathanathI) vastunuM parama yarthAtha nirUpaNa karIne, nityatva-anityavAdi dhamaoNmAM (ane te te dharma batAvanArA nayomAM) avirodha (sumeLa) abAdhitapaNe sidhdha kare che ane e dharmo vinA vastunI niSpati ja na hoi zake ema nirbodhapaNe sthApe che. (4) kathaMcitu, koI prakAre, koI apekSAe(sthAt zabda sarvathApaNAne niSedhe che ane anekAntane prakAze che.-darzAve che.) (5) kathaMcita; koI apekSAthI kahevuM te. myAtakAra :sthAt zabda (sthA-karthApti; koi apekSAthI) (2) cAvAdamAM anekAMtane sUcavato cAt zabda samyakUpaNe vaparAya che. te cAt pada ekAMtavAdamAM rahelA samasta virodharUpI viSanA bhramane naSTa karavAmAM rAmabANa maMtra che. khyAkAra ketana syAdavAda cila; syAdavAdU lakSaNa; triguptaNuM (Agama jJAna, tatvArtha zradhdhAna ne saMyatattvanuM yugapadapaNuM) (2) syAta zabda jenuM cihna che evuM; anekAntamaya yAtakArarUpI amodha maMtraSada syAdavAdamAM anekAMtane sUcavato snAta zabda samyapaNe vaparAya che. te syAta pada ekAMtavAdamAM rahelA samasta virodha pI viSanA bhramane naSTa karavAmAM rAmabANa maMtra che. sAtAraNaHsyAtakAra jenuM lakSaNa che.
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAtakArazrI syAtakAra rUpI lakSmI syAdavAda :AtmA vikArI bhAvanA kathaMcita kartA che. kathaMcita kartA che eTale zuM ? ke jayAM sudhI ajJAnadaSTi che, tyAM sudhI puNya-pApa Adi vikArI bhAvanA, jIva kartA che, samyagdarzana pragaTa thAya tyAre, AtmajJAna thatAM te rAgano ardhA che. A syAdvAda che. samyagdaSTi rAgano artA thaI, jJAtA ja che. smAtaSada syAdavAda eTale svAta kathaMcita prakArathI ane vAda kathana arthAt dravyanA eka dharmane mukhya ane bIjA dharmane gauNa karIne kahevuM, te syAdavAda. jemake vastu nitya che ema kahetAM, vastu svabhAve nitya (avinAzI) che. ema samajavuM. vastu anitya che ema kahetAM kSaNe kSaNe badalatI avasthAnI apekSAe anitya che, ema samajavuM, vastuno eka dharma mukhyapaNe kahetAM, temAM bIjA anaMta dharmo che, e khyAla bahAra nathI hotuM. sAta-1danI ddhA smAta eTale kathaMcita eTale ke koi apekSAthI kahevuM te. bhagavAnanI vANI anekAna vastunuM koi apekSAthI kathana kare che, tene svAta padanI mudrA kahevAya che. cAtuM kathaMcita, koI apekSAthI, koI prakAre. dareka vastu nityatva, anitya vagere aneka aMtamaya (dharmamaya) che. vastunI sarvathA nityatA tema ja sarvathA anityatA mAnavAmAM pUrepUro virodha Avato hovA chatAM, kathaMcit (arthAt paryAya-apekSAe anityatA mAnavAmAM jarA paNa virodha Avato nathI ema jinavANI spaSTa samajAve che. A rIte jinabhagavAnanI vANI syAdvAda vaDe (apekSA kathanathI) vastunuM parama yathArtha nirUpaNa karIne, nityatvaanityasvAdi dharmomAM (ane te te dharma batAvanArA nayomAM) avirodha(sumeLa) abAdhitapaNe siddha kare che ane e dharmo vinA vastunI niSpatti ja na hoI zake ema nirbodhapaNe sthApe che. syAdvAda anekAntane samajAvavAnI rItane syAdvAda kahevAmAM Ave che. (2) naya vivekSAthI vastumAM aneka svabhAva che. vaLI, temAM paraspara virodha che. jema ke asti ane nAstinuM pratipakSapaNuM che, paraMtu jyAre syAdvAdI sthApana karIe tyAre sarva virodha dUra thAya che. kevI rIte eka ja padArtha kathaMcit svacatuSTayanI 1009 apekSAe AstirUpa che, kathaMcit paracatuSTayanI apekSAe nAstirUpa che. kathaMcit samudAyanI apekSAe ekarUpa che, kathaMcit guNaparyAyanI apekSAe anekarUpa che. kathaMcit saMjJA, saMkhyA, lakSaNanI apekSAe guNa-paryAyAdi aneka bhedarUpa che. kathaMcit satunI apekSAe abhedarUpa che. kathaMcita dravya apekSAe nitya che, kathaMcita paryAya apekSAe anitya che. A rIte syAdvAda sarva virodhane dUra kare che. sthAt eTale kathaMcit naya apekSAe, vAda eTale vastusvabhAvanuM kathana tene yAdvAda kahe che. svAdapaNuM :nirAgrahapaNuM. syAdavAda jinavacana eTale vItarAgadevanI vANI syAdavAdarUpa che. svAta kahetAM koi eka apekSAe, vAda kahetAM kathana. jinavacana apekSAe hoya te apekSA barAbara samajavI joie. have be nayomAM paraspara viSayano virodha che. nizcayathI vyavahArane virodha che ane yavahArathI nizcayane. tethI banne naya AdaraNIya kema thai zaka ? jema ke dravya sata e asatarUpa na hoya ema lokone lAge che, paNa ema nathI. syAdavAda tenuM samAdhAna karI nAkhe che ke je svathI sata che te parathI asata che. dravyathI sata che, paryAyathI asata che. vaLI eka hoya ta. aneka kema hoya? to kahe che hoya. vastu tarIke eka che, paryAya tarIke, guNabheda tarIke anaMta che. nitya hoya te anitya kema hoya? to kahe che vastu kAyama TakanArI che te apekSAe nitya che, ane badalatI paryAya apekSAe anitya che. tema trikALI dravyanI apekSAe abheda che ane paryAya ane rAganI apekSAe bheda che. tathA zudhdha hoya te azuddha kema hoya ? to trikALI dravyanI apekSAe zudhdha che, paryAyanI apekSAe azudhdha che. A satyAvAda che. ahIM prazna thA ke dravya zudhdha che to paryAyamAM azudhdhatA AvI (2) jinavANI syAdavAda rUpa che. jayAM be nayone viSayano virodha che.-jema ke je satarUpa hoya te asatarUpa na hoya, eka hoya te aneka na hoya, nitya hoya te anitya na hoya, bhedarUpa hoya te abhedarUpa na hoya, zudhdha hoya te azudhdha na hoya, ityAdi nayonA viSayomAM virodha che-tyAM jinavacana kathaMcita vivakSAthI sata-asatarUpa, eka-anekarUpa, nitya-anityarU5,
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ bheda-abhedarUpa, zudhdha-azudhdharUpa je rIte vidyamAna vastu che te rIte kahIne virodha maTADI de che, jUThI kalpanA karatuM nathI. te jinavacana dravyArthika ane paryAyArthika-be nayomAM prayojanavaza, zudhdha dravyArthika nayane mukhya karI tene nizcaya kahe che ane azudhdha dravyArthikarUpa paryAyArthika nayane gauNa karI tene vyavahAra kahe che- AvA jinavacanamAM je puruSa ramaNa kare che te A zudhdha AtmAne yarthAtha pAme che; anya sarvathI ekAnta sAMkhyAdika ane AtmAne pAmatA nathI. kAraNa ke vastu sarvathA ekAnta pakSano viSaya nathI to paNa teo eka ja dharmane grahaNa karI vastunI asatya kalpanA kare che-je asatyArtha che, bAdhA sahita mithyAdraSTi che. (3) anaMta guNadharmothI yukata vastunA svarUpane samajAvanArI apekSA sahita kathana padhdhati te syAdvAda che. (4) vastunA anekAnta svarUpane batAvanArA (dyotaka) vItarAganI vANI, te syAdavAda che (5) dareka vastu potApaNe trikALa che, paraNe eka samayamAtra nathI. ema asti-nAstiI vastunuM nizcaya svarUpa jANavuM te syAdvAdanI sAcI zraddhA che. AtmA koIvAra paranI kriyA kare ane koIvAra paranI kriyA na kare evo UMdhovAda-phUdaDIvAda sarvajJa vItarAgano nathI. (6) anekAnta; apekSA sahita kathana paddhati. (7) jinamatanuM kathana syAdvAdarUpa che, tethI azuddhanayane sarvathA asatyArtha na mAnavo; kAraNa ke syAdvAda pramANe zuddhatA ane azuddhatA-banne vastunA dharma che ane vastudharma e vastunuM sattva che; azuddhatA para dravyanA saMyogathI thAya che e ja phera che. azuddhatAnayane heya kahyo che kAraNake azuddhanayano viSaya saMsAra che ane saMsAramAM AtmA kaleza bhogave che; jyAre pote paradravyathI bhinna thAya tyAre saMsAra maTe ane tyAre kaleza maTe. e rIte duHkha maTADavAno zuddhanayano upadeza pradhAna che. azuddhanayane asatyArtha kahevAthI ema na samajavuM ke AkAzanA phUlanI jema te vastudharma sarvathA ja nathI. ema sarvathA ekAMta samajavAthI mithyAtva Ave che; mATe syAdvAdanuM zaraNa laI zuddhanayanuM AlaMbana karavuM joIe. svarUpanI prApti thayA pachI zuddhanayanuM paNa AlaMbana nathI rahetuM. je vastusvarUpa che te che - e pramANa dRSTi che, enuM phaLa vItarAgatA che. A pramANe nizcaya karavo 1010 yogya che. (8) anaMta guNadharmothI yukta vastunA svarUpane samajAvanArI apekSA sahita kathana paddhati te syAdvAda che. (9) syAda-apekSA, vAda-kahevuM te, apekSAthI kahevuM te (10) dareka vastu potApaNe trikALa che. para paNe eka samaya mAtra nathI, ema asti nAstithI vastunuM nizcaya svarUpa jANavuM, te syAdvAdanI sAcI zraddhA che. AtmA koIvAra paranI kriyA kare ane koIvAra paranI kriyA na kare, evo udhovAda phudaDIvAda sarvajJa vItarAgano nathI. dareka vastu trikALa TakavAnI apekSAe, nitya che ane avasthA badalavAnI apekSAe anitya che. nizcaya daSTie vastu daSTie nitya abhedapaNuM ane avasthA daSTie bhedapaNuM, A rIte apekSA daSTi e jema che tema kahevAmAM Ave che. eka dharma (svabhAvaguNa) kahetAM bIjAne gauNa karavAmAM Ave che, je dRSTie zuddhapaNuM kahyuM, te ja diSTa e azuddhapaNuM kahI zakAya nahi, paNa azuddhane batAvatAM, zuddha gauNa karAya che, e rIte syAdavAda che. vastuno para dharma sAthe khIcaDo (ekamekapaNu) nahi karatAM je rIte svataMtra vastu che, temaja batAve che, te syAdavAda che. anekAntasvarUpa svataMtra vastune bhagavAne kahelA syAdavAdathI barAbara jANI zakAya che. (11) svAta-kathaMcita naya apekSAe, vAda= vastu svabhAvanuM kathana, tene syAdavAda kahe che. (12) syAd =apekSA, vAda = kahevuM te; apekSAthI kahevuM te. (13) jinavANI to syAdvAda rUpa che. eTale zuM ? te vikArabhAvano ajJAna dazAmAM jIva kartA che, ane svabhAvanA lo jJAnabhAva pragaTa thatAM te vikArano kartA nathI, akartA che. A jinavANI syAdvAdarUpa che. tethI sarvathA AtmA akartA che (karma ja kartA che) ema ekAMta mAnanArA te munio para jinavANIno kopa avazya thAya che. teo avazya nivANInA virodhaka thAya che. (14) syAt eTale kvaMcita naya apekSAe, vAda eTale vastu svabhAvanuM kathana te ne syAdvAda kahe che. naya vivajJAthI vastumAM aneka svabhAvo che. vaLI temAM paraspara virodha che. jemake asti ane nAstinuM pratipakSapaNuM che, paraMtu jyAre syAdvAdathI sthApana karIe tyAre sarva virodha dUra thAya che. kevI rIte ? eka ja padArtha kathaMcit svacatuSTayanI apekSAe (dravya, kSetra, kALa ane bhAva e svacatuSTaya
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ che) astirUpa che. kathaMcit paracatuSTayanI apekSAe nAstirUpa che. (para catuSTaya eTale paradravya, parakSetra, parakALa ane parabhAva.) kathaMcit samudAyanI apekSAe ekarUpa che, kathaMcit guNa-paryAyAdinI apekSAe aneka rUpa che. kathaMcita saMjJA, saMkhyA, lakSaNanI apekSAe gaNaparyAyAdi aneka bhedarUpa che. kathaMcit satanI apekSAe abhedarUpa che. kathaMcita dravya apekSA rIte syAdvAda sarva virodhane dUra kare che. (15) dareka vastu nityatva, anitya vagere aneka aMtamaya ( dharmamaya) che. vastunI sarvathA niyatA temaja sarvathA anityatA mAnavAmAM purapUro virodha Avato hovA chatAM, kathaMcit (arthAta dravya-apekSAe) nityatA ane kathaMcit (arthAta-paryAya-apekSAe) anityatA mAnavAmAM jarA paNa virodha Avato nathI ema jinavANI spaSTa samajAve che. A rIte jinabhagavAnanI vANI svAdUvAda vaDe (apekSA kathanathI) vastunuM parama yarthAtha nirUpaNa karIne, nityatva, anityasvAdi dharmomAM (ane te te dharma banAvanArA nayomAM) avirodha (sumeLa) abAdhitapaNe sidhdha kare che ane dharmo vinA vastunI niSpati ja na hoi zake ema nirbodhapaNe sthApe che. syAdvAdaHvastunA anekAnta svarUpane samajAvanArI kathana paddhatine syAdvAda kahe che. (cAt = kathaMcit koI prakAre, koI apekSAe, vAda = vastu svabhAvanuM kathana. syAdvAda anekAntanuM dyotaka-batAvanAra che) syAdavAda paNa AtmA, sAmAnya apekSAe to jJAna svabhAve ja sthita che. paraMtu mithyAtvAdi bhAvone jANatI vakhate, anAdikALathI zeya ane jJAnanA bheda vijJAnanA abhAvane lIdhe, zeyarUpa mithyAtvAdi bhAvone, AtmA tarIke jANe che. tethI e rIte vizeSa apekSAe, ajJAnarUpa jJAnapariNAmane karato hovAthI kartA che, ane jayAre bhedavijJAna thavAthI, AtmAne ja AtmA tarIke jANe che, tyAre vizeSa apekSAe paNa jJAnarUpa jJAna pariNAme ja pariNamavo thako, kevaLa jJAtA rahevAthI sAkSAta akartA che. svAvAda mukti jainaMdra zabdabrahma syAdavAdanI chApavALuM jaineMdranuM dravyazruta syAdavAda mukti jenendra zabda brahma syAdavAdanI chApavALuM jinendranuM dravyazruta 1011 syAduvAda mudrita jainendra sabdabrAhya syAdvAdanI chApavALuM jinendranuM dravyazruta AgamavANI. yAdavAdanuM svarUpa be nayone paraspara viSayano virodha che. te virodha cAvAda eTale kathaMcita vivakSAthI maTe che je satu che te asatu kema hoya ? to kahe che ke svathI sat che te parathI asat che. je nitya hoya te anitya kema hoya ? to kahe che ke dravyathI nitya che te paryAyathI anitya che. je eka hoya te aneka kema hoya ? to kahe che ke je vastuthI eka che te guNa-paryAyothI anekarUpa che. je zuddha hoya te azuddha kema hoya? to kahe che ke dravyathI zuddha che ane paryAyathI azuddha che. Ama be nayonA viSayamAM paraspara virUddhapaNuM che, ane kathaMcita vivakSAthI maTADe evuM jinazAsanAmAM syAdvAdanuM svarUpa che. syAdavAdapaNuM :nirAgraha5NuM. myAvAdamudritavANI be nayonA Azraye sarvasva kahevAnI jenI paddhati che te vANI, - jinabhagavaMtonI syAdvAda mudrita vANI kahI che. syAdavAda-sarvazano mArga naya che te zrutajJAna pramANano aMza che. zudhdha naya ho ke vyavahAranaya, e zrutajJAna pramANano aMza che. trikALa jJAnaguNa jenuM lakSaNa che. evA dravyano anubhava karIne je bhAvazrutajJAna pragaTa thayuM te pramANa jJAna che. e avayavI che. ane naya tenA avayava che. bhAvakRta pramANa jJAna e jJAnanI vartamAna avasthA che ane eno bhAva te naya che. zrutajJAna vastune eTale ke trikALI dravyane parokSa jaNAve che. jevI rIte sarvajJa paramAtmA pUrNa AtmAne pratyakSa dekhe che ema zrutajJAnamAM AtmA pratyakSa dekhAto nathI. zAstromAM be apekSAe zrutajJAnane paNa pratyakSa kahyuM che. (1) anubhUtimAM atIndriya AnaMdano svabhada Avyo e rIte svAdanA vadananI apekSAe pratyakSa kahyuM che. (2) zrutajJAna vaDe jJAyakane jaNAtAM emAM rAga ke nimittanI apekSA AvatI nathI e apekSAe paNa zrutajJAnane pratyakSa kahyuM che. (bhAvazrutajJAna sIdhuM rAga ke nimitanI apekSA vinA svane jANe che.) zudhdha nayano viSaya je pUrNa AtmA ane zra,tajJAna sarvajJanA Agama anusAra purNa jANe che. zrutajJAnamAM pUrNane pratyakSa karIne dekhe ema hotuM nathI. Ama
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrutajJAna vastune parokSa jaNAve che. tema naya paNa vastune parokSa ja jaNAve che. zrutajJAna parokSa che, to naya paNa parokSa ja che. zudhdha dravyArthikanayano viSayabhUta AtmA bAhya-pRTa Adi pAMca bhAvothI rahita caitanyazaktimAtra che. e zakti to AtmAmAM parokSa che ja. AtmAmAM jJAna, jJAna, jJAna evA sAmarthyarUpa caitanyabhAva parokSa che. vaLI tenI vyakita (zakitamAMthI pragaTa thavA rUpa vyakatA) karma saMyogathI mati-zrutAdi jJAnarUpa che. (mati-zrutAdi jJAnamAM karmanuM nimitta che.) te kathaMcita anubhava gocara hovAthI pratyakSarUpa paNa kahevAya che. AtmA vastu, jJAna zaktimAnaguNa, enI mati-zruta Adi pragaTa vyakatA traNe AvI gayAM. emAM satanuM sarva bhagavAna AtmA, caitanya zakti mAtra svabhAva (guNa) parokSa che. ane evA dravyanuM AlaMbana levAthI zaktimAMthI mati-mRtAdi paryAya pragaTa thai e vyakata che. pahelAM kahyuM ke zudhdhanayano viSaya parokSa che, e to trikALInI vAta karI. have e trikALI dhyeyamAM ekAgra thaIne je mati, zruta paryAya pragaTI e kathaMcita jJAnagaNya-jJAna jJAnane sIdhuM paranI madada vinA jANa che e apekSAe pratyakSarUpa paNa kahevAya che. ane saMpurNa je kevaLajJAna te jo ke chahmasthane pratyakSa nathI to paNa A zudhdhanaya AtmAnA kevaLajJAnarUpane parokSa jaNAve che. zuM kahyuM ? kevaLajJAna paryAya pragaTa nathI, paNa A zudhdhanaya batAve che ke A samyajJAna pragaTa thayuM che. te vadhIne kevaLajJAna thaze. dhavalamAM e pATha che ke-matijJAna kevaLajJAnane bolAve che. parokSajJAnamAM e pratItimAM AvI gayuM che ke A mati-zretAdi payArca vadhIne kevaLajJAna thaze ja. jayadhavalamAM paNa lIdhuM che ke kevaLajJAna avayavI che ane mati,zrata enA avayavo che. avayavathI avayavI jANavAmAM Ave che. thAMbhalAnI eka hAMsa jotAM jema AdA thAMbhalAno nirNaya thai jAya che tema AtmAmAM mati-mRta avayava pragaTa thatAM emAM kevaLajJAnarUpa avayavInI pratIti thai jAya che. chAsthAne kevaLajJAna nathI, paNa zudhdhanaya parokSapaNe ema batAve che ke A vartamAna vartatuM jJAna pUrNa thaze e kevaLajJAna che. zrImade paNa lIdhuM che ne ke-zradhdhA apekSAe kevaLajJAna varte 1012 che, vicAradazAe kevaLajJAna thayuM che, icchAdazAe kevaLajJAna thayuM che, icchAbhAvanA enI ja che e apekSAe kevaLajJAna thayuM che ema kahyuM. uparokata nyAye te parokSa che. Avo sarvajJano (syAdavAda) mArga che. mati-zrutajJAna e sarvajJapadanI prAptino upAya che. mati-zreta e sAdhaka che. ane kevaLajJAna sAdhya che. aSTapAhaDamAM cAritra mAmRtanI cothI gAthAmAM to mokSamArganI-jJAna-darzana-cAritranI paryAyane akSaya-ameya kahI che. samayasAramAM mati-zrutajJAna e upAya che ane kevaLajJAna-mokSa e upeya che. ema kahyuM che. upAyanA jJAnamAM upeyanI pratIti AvI jAya che. navatatvanI pratItimAM mokSanI pratIti Ave che ke nahIM ? navatatvanI abheda zradhdhAmAM mokSanI zradhdhA AvI jAya che. tatvArthasUtramAM jIva, ajIva, Asava, baMdha, saMvara,nirjarA, mokSa-ekavacanAmAM lIdhuM che. jevuM zakitamAM jJAna pUrNa che. evI A mati-vRta paryAya pUrNa thai jaze evI parokSa pratIti zrutajJAnamAM Ave che. have kahe che ke jayAM sudhI A nayane (zudhdhanayane) jIva jANe nahIM tyAM sudhI AtmAnA pUrNa svarUpanuM jJAna zradhdhAna thatuM nathI. zudhdhinayano viSaya akhaMDa, eka pUrNa zradhdhA-jJAnasvarUpa AtmA che. AvA AtmAmAM mUkIne paryAya jayAM sudhI tene jANe nahIM tyAM sudhI tenAM zradhdhAjJAna thatAM nathI. tethI zrI gurue A zudhdhanayane pragaTa karI upadeza karyo che ke badhdha-pRSTha Adi pAMca bhAvothI rahita pUrNa jJAnadhana AtmAne jANI (aMtaramukha thaine jANI) zradhdhAna karavuM, paryAyabudhdhi na rahevuM. saMto prasidhdha karIne kahe che ke pUrNajJAna ghana svarUpa AtmAnI draSTi-zradhdhA karo. A zudhdhanA akhaMDa eka, trikALI, dhruva, parama svabhAva zAyakabhAvane dekhADe che. tenI aMtarmukha thai zradhdhA karo. sekaMDa :divasa rAtrinA maLI 24 kalAkanI 86400 sekaMDa thAya che. seTikA :khaDI setubaMdha :pula
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ suta Hzubha. (2) dayA, dAna, vrata, bhakti ne pUjA ItyAdi puNyabhAva-zubhabhAva te sukRta che. sukRta ane duSkRta e beya bhAva ghora saMsAranuM mULa che, sukha ane duHkhabhAva; sukharUpa ane duHkharUpa bhAva. sukta ane duSkRta Hzubha ane azubha. sukathAo : cAra che. (1) (2) AkSepaNIH- je jJAna ke cAritranuM svarUpa' batAvIne daDhatA karAvanAra che. vikSepaNI :- te anakAMta matanuM poSaNa ane akAMta matanuM khaMDana karanAra che. (3) saMveginIkathAH- te jJAna-cAritra-tapa-vIryamAM prema vadhAranArI ane dharmAnurAga karAvanArI kathA che. (4) nirvedinI :- te saMsAra zarIra ane bhogathI vairAgya vadhAranArI che. sukumAra komaLa zarIra vALo sukha :anAkuLatA lakSaNavALuM vedana (2) iMdriya sukha (3) AhalAda (3) saMyoga (4) anAkuLapaNuM jenuM lakSaNa che evuM sukha che AtmAno svabhAva che. (5) zudhdhopayogathI niSpanna thayalA AtmAonuM (kevaLI bhagavaMtonuM ane sidhdha bhagavaMtonuM sukha. atizaya, Atmopanna, viSayAtIta (atIndriya), anupama(upamA vinAnuM) anaMta ane avicchinna (atUTaka) (6) sukha to AtmAmAM ja che tene badale loko bAhyathI sukha mAne che, te mAtra kalpanA che. A makAna ThIka che, chokarAM ThIka che, strI ThIka che, AbarU ThIka che. ema kalpanA vaDe sukha mAnyuM che. aMtaramAM sukha che tenI gulAMTathI para nimittamAM sukha kalpanA vaDe sukha mAnyuM che. ajJAnI e bhramaNAthI sukhanI kalpanA karI che, loko kahe che tevuM te mAnI le che. bahAranI sagavaDatAmAM sarakhAI. (7) nirAkuLa AnaMdasvarUpa AtmAnA pariNAma vizeSane sukha kahe che. (8) AtmAno nirAkuLa svabhAva; AtmAnuM pUrNa atIndriya sukha tenuM nAma mokSa, ane te ja AtmAnuM hita. pApa ke puNya banne prakAranI AkuLatA vagarano je sahaja jJAna-AnaMdamaya Atma svabhAva, temAM ekAgra thatAM je zAMti-nirAkuLa-cetanarasano anubhava thAya che te sukha che. (9) (1) svayaM-potAthI ja Upajatu hovAthI, (2) samaMta (AtmAnA sarva pradezethI jANatuM) hovAthI, (3) anaMta padArthomAM vistRta hovAthI, (4) vimaLa hovAthI ane (5) avagrahAdi rahita hovAthI pratyakSa jJAna ekAMtika sukha che ema nakkI thAya che, kAraNa ke sukhanuM anAkuLanA ja eka lakSaNa che. (A vAta vistArathI samajAvavAmAM Ave che) para dvArA UpajatuM thayuM parAdhInatAne lIdhe, (2) asamaMta hovAthI Itara dvAronA AvaraNane lIdhe, * je " che 1013 mAtra keTalAka padArthomAM pravartatuM thayuM Itara padArthone jANavAnI IcchAne lIdhe, (4) samaLa hovAthI asamyak avabodhane lIdhe karmamaLa vALuM hovAthI saMzaya, vimoha, vibhrama sahita jANavAne lIdhe) ane (5) agrahAdi sahita hovAthI (padArthano bodha ekI sAthe na thatAM avagraha, IhA, avAya ane dhAraNA vagere kramapUrvaka thatAM) padArtha grahaNanA khedane lIdhe (A kAraNone lIdhe) parokSa jJAna atyaMta AkuLa che; tethI te paramArtha sukha nathI. A pratyakSa jJAna to anAkuLa che, kAraNa ke, anAdi jJAna sAmAnyarUpa svabhAva upara mahA vikAsathI vyApIne svataka (potAthI) ja rahyuM hovAthI svayaM Upaje che. tethI AtmAdhIne, (ane AtmAdhIna hovAthI AkuLatA thatI nathI.); (2) samasta AtmapradezomAM parama samakSa-patyakSa jJAnopayogarUpa thaI, vyApI raheluM hovAthI samaMta (samasta, akhaMDa, Akhu) che tethI azeSa dvAro khullAM thayAM che. (ane e rIte koI dvAra baMdha nahi hovAthI AkuLatA thatI nathI) samasta vastuonA zeyAkArone atyaMta pI gayuM hovAne lIdhe parama vividhatAmAM vyApIne raheluM hovAthI anaMta padArthomAM vistRta che ane (1) (3)
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ tethI sarva padArthone jANavAnI IcchAno abhAva che (ane e rIte koI padArthane jANavAnI IcchAno abhAva che. (ane e rIte koI padArthane jANavAnI IcchA nahi hovAthI AkuLatA thatI nathI); (jJAnamAMthI) sakaLa zaktine rokanArUM karma sAmAnya nIkaLI gayuM hovAne lIdhe (jJAna) parispaSTa-sarva prakAre spaSTa-atyaMta spaSTa prakAza vaDe prakAzamAna (tejasvI) svabhAvamAM vyApIne rahyuM hovAthI vimaLa che tethI samyapaNe barAbara jANe che. (ane e rIte saMzayAdi rahitapaNe jANavAne lIdhe AkuLatA thatI nathI) tathA jemaNe traNe kALanuM potAnuM svarUpa yugapaka samartika karyuM che (ekI sAthe jaNAvyuM che) evA lokAlokamAM vyApIne rahyuM hovAthI avagrahAdi rahita che tethI krame thatA padArtha grahaNanA khedano abhAva jaNAya che. A pramANe (uparyukta pAMca kAraNe) pratyakSa jJAna anAkuLa che, tethI kharekhara te pAramArthika sukha che. sukha ane zAna :jJAna ane sukha be prakAranuM che. eka jJAna temaja sukha mUrti ane Indriyo dvArA utpanna thAya che e bIju jJAna tema ja sukha amUrta e atIndriya che. temAM je amUrta ane atIndriya che te parama utkRSTa hovAthI upAdeya che. tyAM paheluM jJAna temaja sukha mUrti evI kSAyopabhramita upayoga zaktio vaDe te te prakAranI Indriyo dvArA UpajatuM thayuM parAdhIna hovAthI anitya karma pravartatuM (mUrtika Idriya ja jJAna krame pravarte che. yuga56 thatuM nathI; tema mUrtika Indriyaja sukha paNa krame thAya che, ekI sAthe sarva Indriyo dvArA ke sarva prakAre thatuM nathI) sapratipakSa (arthAt virodhI sahita mUrti iMdriyaja sukha tenA pratipakSabhUta duHkha sahita ja hoya che. ane hAni-vRddhi sahita che tethI gauNa che ema samajIne te heya arthAt choDavA yogya che; ane bIjuM jJAna temaja sukha amUrta evI caitanyane anusarIne vartanArI ekalI ja AtmapariNAma zaktio vaDe tathAvidha atIndriya svAbhAvika-cidAkAra 1014 pariNAmo dvArA UpajatuM thayuM atyaMta AtmAdhIna hovAthI nitya, yugapa pravartatuM, niHpatipakSa ane hAni-vRddhi rahita che tethI mukhya che ema samajIne upAdeya arthAt grahaNa karavA yogya che. sukha ane duHkha Indrano bhava, ahamindrano bhava ke cakravartI, baLadeva, vAsudevano bhava te paNa AkuLatA utpanna thavAnuM nimitta che; bhagavAna AtmA jJAtAdraSTA, nirvikalpa, nirUpAdhi-svarUpa che. tenI zraddhA, jJAna ane ramaNatA te koIpaNa pula pariNAmano hetu nathI mATe te duHkharUpa nathI, paraMtu vartamAnamAM paNa ekAMta sukharUpa che e bhaviSyamAM paNa sukhaphaLarUpa che. te sivAya jeTalA puya-pApanA pariNAma thAya te vartamAnamAM duHkharUpa che ane bhaviSyamAM paNa duHkha thavAnA nimittanuM nimitta che. sukhe karIne sugamapaNe; sahajapaNe; kaThinatA vinA. (jemaNe dvavyArthikanayanA viSayabhUta zudhdhAtmasvarUpanA zradhdhAnAdi karela che evA samyagajJAnI jIvone tIrthasevananI prAthamika dazAmAM (mokSa mArgasevananI prAraMbhika bhUmikAmAM) AMzika zudhdhinI sAthe sAthe zradhdhAna-jJAna-cAritra saMbaMdhI parAvalaMbI vikalpo (bhedaratnatraya) hoya che, kAraNa ke anAdikALathI jIvone je bhedavAsanAthI vAsita pariNati cAlI Ave che teno turata ja sarvathA nAza thavo kaThina che.) sukha duHkha loko bahAranA saMyoga uparathI sukha duHkhanuM mApa kare che, te juduM che. pAse lAkho rUpiyAno saMyoga hoya, zarIra nirogI hoya paNa aMdaramAM dhAryAthI kAMI virUddhatAnI khaTaka lAgI hoya, apamAna thayuM hoya, bhAIomAM vAMdho paDyo hoya, strI kahyuM mAne nahi, te bahAramAM kahI zakAya nahi, teno ukaLATa karI, aMdaramAM aneka kalpanA karI AkuLatAmAM baLe che. bahAramAM anukULa saMyoga dekhAtA hoya chatAM, mAnyatAmAM AkuLatAnuM duHkha khaTake che. mATe bahAranA saMyogothI sukha duHkha nathI. jo bhrama choDI jJAna kare, to sukhI thAya. koIne bahAramAM pratikULatAne hoya chatAM "huM" parathI judo, para sAthe mAre koI saMbaMdha nathI, huM pavitra jJAnAnaMda paNe chuM, para cIja mane lAbha nukazAnanuM kAraNa nathI, ema zAMta jJAna svabhAvane dekhe, to game te deza ke
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ game te kALamAM duHkha nathI. narakamAM paNa saMyoga te duHkha nathI. bhramathI, paramAM ThIka aThIka mAnavAnI buddhi ja duHkha che. narakamAM paNa AtmAnuM bhAna karI, zAMtine vedI zake che kAraNa ke AtmA potAnA anaMta AnaMda guNathI koI kALe, koI kSetre khAlI nathI, te sadAya potAmAM ja rahe che. para kSetre AtmA gayo ema kahevuM, te vyavahAra che. sukha duHkhanI vyAkhyA ahIM saMkSepamAM sukha ane duHkha bannenA vyApaka lakSaNono ullekha karavAmAM Avyo che, jenAthI vAstavika sukha duHkhane sahajamAM ja oLakhI zakAya che. je sukhanI prAptimAM thoDI paNa parAdhInatA-paranA apekSA hoya te vAstavamAM sukha na hotAM duHkha ja che ane jenI prAptimAM koI parAdhInatA-paranI apekSA na hoya te badhuM ja svAdhIna hoya te ja sAcuM sukha che. tethI te IndriyAzrita bhogone sukhadAyaka samaje che teo aMte saMtApa ja pAme che - sAcuM tathA vAstavika sukha temane maLI zakyuM nathI. sukha-duHkhanA uparokta lakSaNonI daSTie puNyathI utpanna thanAra bhogono paNa duHkharUpa batAvyA che; kAraNa ke te puNyodayane Azrita che - parAdhIna hovAne kAraNe duHkharUpa che. ane yogathI svakIya dhyAna baLathI utpanna thanAra zuddhAtma jJAnane sukharUpa batAvela che; kAraNa ke te svAdhIna che ane potAno svabhAva che. sukha prApti kevI rIte thAya ? :moha graMthino kSaya karavAthI, mohagraMthi jenuM mULa che evA rAgadveSano kSaya thAya che; tethI (arthAt rAga-dveSanuM kSapana thavAthI) sama sukha duHkha evA jIvane parama madhyasthatA jenuM lakSaNa evA zrAmaNyamAM bhavana pariNamana thAya che; ane tethI (arthAt zrAmaNyamAM pariNamavAthI) anukuLatA jenuM lakSaNa che evA akSaya sauSyanI prApti thAya che. sukanda :AnaMda svarUpa, AnaMdanA piMDasvarUpa suguNa :nirAkula AnaMda svarUpa AtmAnA pariNAma vizeSane sukha kahe che, ane te paryAya dhAraNa karanAra guNane sukhaguNa kahe che. sukha athavA AnaMda nAmano AtmAmAM anAdi anaMta eka guNa che. tenuM samyakUpariNamana cAluM thatAM mana, indriyo ane tenA viSayothI nirapekSa 1015 potAnA AtmAzrita nirAkuLatA lakSaNavALuM sukha utpanna thAya che. tenA kAraNarUpa zakti te sukhaguNa che. anAkuLatA jenuM lakSaNa arthAt svarUpa che evI sukhazakti AtmAmAM nitya che. sukhaduHkha :sukhaduHkhanA be arthAthAya che : sukhaduHkha pariNAmo, ane iTAniSTha viSayo. jayAM nizcayathI kahyuM tyAM sukhaduHkha pariNAmo evo artha samajavo ane jayAM vyavahArathI kahyuM che tyAM iTAniSTa viSayo evo artha samajavo. (1) (2) (1) sukhaduHkha parINAmomAM tathA (2) iSTAniSTa viSayonA saMyogamAM zubhAzubha karmo nimittabhUta hoya che, tethI te karmono temanA nimittamAtrapaNAnI apekSAe ja (1) sukhaduHkha pariNAmarUpa (phaLa) tathA (2) iTAniSTa viSayarUpa phai denArA (upacarathI) kahI zakAya che, have (1) sukhaduHkha pariNAma to jIvanA potAnA ja paryAyarUpa hovAthI jIva sukhaduHkha pariNAmane to nizcayathI bhogave che, ane tethI sukhaduHkha pariNAmamAM nimitabhUta vartatAM zubhAzubha karmo viSe paNa (jemane sukhaduHkha pariNAmarUpa phaLa denArAM kahyAM hatA temanA viSe paNa) te apekSAe ema kahI zakAya che ke, teo jIvane nizcayathI sukhaduHkhapariNAmarUpa phaLa de che. tathA (2) iTAniSTa viSayo to jIvathI taddana bhinna hovAthI jIva iSTAniSTa viSayone to vyavahArathI bhogave che, ane tethI iSTAniSTaviSayone to vyavahArathI bhogave che. e tethI iSTAniSTha vi yomAM nimittabhUta vartatAM zubhAzubha karmo viSe paNa (jemane iSTAniSTa viSayarUpa phaLa denArA kahyAM hatAM
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ temanA viSe paNa) te apekSAe ema kahI zakAya che. ke teo jIvane vyavahArathI iSyAniSTa viSayaka phaLa de che. paMcAstikAya gAthA 67mAM ahIM (TIkAnA bIjA phakarAmAM) je nizcaya ane vyavahAra evA be bhaMga pADyA che te mAtra eTalo bheda sUcavavA mATe je pADyA che ke karmanimittaka sukhaduHkha pariNAmo jIvamAM thAya che ane karma nimitika iTAniSTa viSayo jIvathI taddana bhinna che. paraMtu ahIM keTalA nizcayarUpa bhaMgathI ema na samajavuM ke paudgalika karma jIvane kharekhara phaLa Ape che ane jIva kharekhara kameM dIdhelAM phaLane bhogave che. paramArthe koi dravya koi anya dravyane phaLa ApI zakatuM nathI ane koi dravya koi anya dravya pAsethI phai meLavIne bhogavI zakyuM nathI. jo paramArthe koi dravya avya dravyane phaLa Ape ane te abhya dravya tene bhogave to banne dravyo eka thai jAya. ahIM e dhyAnamAM rAkhavuM khAsa Avazyaka che ke TIkAnA pahelA phakarAmAM AkhI gAthAnA kathanano sAra kahetAM TIkAkAra AcAryadeve pote ja, jIvane karma dIdhelA phaLano bhogavaTe vyavahArathI ja kahyo che, nizcayathI nahi. sAmagrInA zraddhAnamAM sukha nathI ne abhAnamAM du:kha nathI. karmonA nAzamAM sukha che ne te AThe karmono nAza AtmAnI zraddhAjJAnavelInatApUrvaka thAya che. sukhaduHkha janita pariNAmanI viSamatA harSazokAdinA viSama pariNAmo sukhadAnI :Atmika anaMta sukhanA denArA. sukhadAyaka HsanmArga darzaka. sukhadhAma :AnaMdanuM-atIndriya AnaMdanuM dhAma sukhanuM kAraNa svabhAvamAM vighnano abhAva che. (2) sukha te upAdeya tattva che, tenuM kAraNa mokSa che. mokSanuM kAraNa saMvara ane nirjarA che. ane temanuM kAraNa samyagdarzana jJAna,caritra che. (3) svabhAva pratighAtano abhAva che. (4) 1016 sukhanuM kAraNa svabhAva pratighAtano abhAva che. (5) samyagdarzana, samyajJAna ane samyakcAritra. (6) anAdi kALathI vikAranAM duHkha bhogavI rahyo che to paNa AtmA zuddha cidAnaMda che tenI daSTi karato nathI. AtmAno svabhAva sukha che jema guNa AtmadravyamAM vyApaka che te asaMkhya pradezamAM ne sarva hAlatamAM rahe che. duHkha vakhate sukhanI ulaTI avasthA che. sukha aMtaramAM vyApI raheluM che evI aMtara pratIti vinA sukha thAya nahi. AtmA arUpI cit dAna che tenI kabUlAta vinA upAyo nirarthaka che. vaLI jIva badhuM sahana kare che paNa duHkhane sahana karI zakato nathI mATe sukhanI hayAtI kabUla kare che. pUrNa sukha mokSamAM che te mokSa AtmadravyanA AdhAre che Ama yathArtha jANavuM joIe. AtmAnuM hita mokSa ja che, te vAta ahIM siddha kare che. AtmAmAM AkuLatA varte che temAM mohAdi nimitta che, teno abhAva karavo te sukha che ne te sukha mokSamAM che. ahIM Atmadravyano evo ja svabhAva jANavo. sukhanI prApti hoya to zarIrane karma saMyogarUpe na hoya. sukhanI prApti nathI mATe duHkha che. loko anukULa saMyogamAM sukha mAne che ne pratikULa saMyogamAM duHkha mAne che paNa te sukha-duHkha nathI. AtmA eka che te para cIjo anaMtI che. anaMtI para cIjanA avalaMbane sukha levA mAge to maLe nahI, paramAM sukha nathI. ATheya karmono abhAva thaI AtmAnA avalaMbane pUrNa sukhano utpAda thavo te sarva duHkhano nAza thavo te mokSa che, ne te parama hitarUpa che. paranA avalaMbane sukha nathI mATe para uparanuM lakSa choDa ne svabhAva upara lakSa kara to AkuLatA maTe. jagata sukha mATe valakhA mAre che paNa anaMta para padArthono Azraya raheze tyAM sudhI AkuLatA maTaze nahi, mATe duHkhano nAza karavo hoya to ATha karmono nAza karavo paDaze. ATha karmono nAza karavA mATe zuddha caitanya svabhAvanI pratIti karavI paDaze. sukhanuM lakSaNa :anAkuLapaNuM che. (2) sukhanuM lakSaNa anAkuLapaNuM che. (3) anAkuLapaNuM-AkuLatA rahitapaNuM sukhanuM lakSaNa che. sukhanuM sAdhana paripUrNa jJAna-kevaLajJAna e sukhanuM sAcuM kAraNa che. sukhano upAya H
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) (2) (3) koI jIvane eka kArya karavAno zuddhabhAva thayo, ane tenA bhAva anusAra bahAranuM kArya thayuM, tathA jIvane saMtoSa bhAvathayo AmAM sukSmabhAva bahAranuM kArya ane saMtoSabhAva-e traNe svataMtra che. IMbhabhAva thayo tenA kAraNe bahAranuM kArya thayuM nathI, bahAranuM kArya thayuM tenA kAraNe saMtoSa thayo nathI, temaja je zubhArAga thayo tene lIdhe paNa saMtoSa thayo nathI. pahelAM kArya karavAnI AkuLatArUpa je bhava hota ta bhAva TaLI javAthI khetAne saMtoSa thayo mAne che. bahAranuM kArya thayuM te to paradravyanA kAraNe svamAM thayuM che. eTale kharekhara bahAranAM koI kArya jIvane saMtoSanuM kAraNa nathI. jIvane potAnA svabhAvanI dRSTi nahi hovAthI, eka AkuLatA bhAvathI khasIne tarata ja bIjo zubha ke azubha bhAva karIne AkuLatAnuM ja te vadana karyA kare che. tethI sAco anAkuLa saMtoSa tenA anubhavamAM Avato nathI. zubha ane azubha baMne bhAvo AkuLatArUpe hovAthI duHkhanuM kAraNa che. ane te zubhazubha bhAvo khasI jatAM tenAthI rahita je svabhAva chete ja AnukuLatA svarUpa hovAthI tenA lo anAkuLa saMtoSanuM vedana thAya che. jene potAnA anAkuLa svabhAvanuM lakSa nathI ne jIva eka AkuLatAbhAvane badalIne tatkSaNa 53 lo navo AkuLatA bhAva kare che ane duHkhane ja anubhave che, kyAreka sakuLatA thAya tyAre temAM to sakhi kalpe che, paNa kharekhara te duHkha ja che. potAnA svabhAvanA lo jo zubhAzubha bhAva lakSathI (zraddhAthI) khasI jaze to tene svabhAvanI pratIta ane samyajJAna thAya tathA svabhAvanA anuAkuLa sukhanuM aMgovedana thAya; tyAre te anAkuLatA ane AkuLatA vaccenA bhedane jANe ane maMda AkuLatAmAM (zubhabhAvamAM) paNa te sukha na mAne. zarUAtamAM je traNa prakAra jaNAve che temAM (1) je zubha bhAva che te vikAra che ane tenuM vedana duHkharUpa che. (2) je bahAranuM kArya che tenI sAthe jIvano saMbaMdha nathI, ane tenuM vedana paNa jIvane nathI. 1917 (3) je saMtoSabhAva che te jo paralo hoya to maMda AkuLatA che ane kharekhara te duHkha che ane jo AtmasvabhAvanA lo saMtoSabhAva hoya to te AkuLatAbhAva che ane te ja sAcuM sukha che. mATe Atma svabhAvanI oLakhANa te ja sukhano upAya che. sukharUpa :puNya-pApanA bhAvothI nirALo AtmasvabhAva te ja sukharUpa che - zAMtirUpa che. zaraNarUpa che. sukhakti anAkuLatA jenuM lakSaNa arthAt svarUpa che evI sukhazakti. sukha saMvitti jJAna sukhasAdhanAbhAsa juo sukhanA sAdhana nathI paNa sukhanAM sAdhana hovAno AbhAsamAtra jemAM thAya che evA.) sukhAmRta Atmasukha. sukhocita sukha bhogavavAne yogya sugata Hbuddhane sugata kahevAmAM Ave che. sugata eTale (1) zobhanIkatAne prApta. athavA (2) saMpUrNatAne prApta, zrI jinabhagavAna. (1) moha rAgadveSanA abhAvane lIdhe zobhanIkatAne prApta thAya che ane kevaLajJAnAdikane pAmyA hovAne lIdhe saMpUrNatAne prApta thAya che. tethI temane ahIM sugata kahyA che. (2) sugati :mokSa (2) mokSagati. (3) sidhdha dazA sugama saraLa; saraLatAthI samajAya tavo; sulabha; saraLatAthI prApta thAya tevo. (2) sarala. (3) saheluM; sahaja; AsAna; saraLa. suguru :nigraMtha guru sugurU ane gurU sugurUmAM mithyAtvAdi doSo hotA nathI paraMtu gurUmAM hoya che, vidyAgurU te sugurU ane kugurUthI judI vyakti che. mokSamArganA prasaMgamAM muktimArganA pradarzaka sugurUthI tAtparya che. sugrAddha HsaraLatAthI pakaDI zakAya tevuM; saraLatAthI samajI levAya tevuM; sugama. sucirakALa paryaMta :ghaNA lAMbAkALa sudhI
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUcita :pragaTa; jaNAto sucirakALa :ghaNA lAMbA kALa sujAryu : jAgrata sujANa sujJAnI. sutho :jADo. suzira :ALasuM supratiSThita susthita subodha yathArtha jJAna (2) ISTaphaLanI siddhino upAya subodha che, eTale muktinI prAptino upAya samyajJAna che. subodha suzAstrathI thAya che, ane suzAstranI utpatti, bhagavAnanI divyadhvanithI thAya che. sabhaga nAmarma je karmanA udayathI bIjA jIvo potAnA upara prIti kare evuM zarIra hoya tene subhaga nAmakarma kahe che. subhAgya sulabhabodhi; ArAdhaka jIva. sura deva; surendra = devanA Indra. surakSita : svarakSita. surati ghaNo AnaMda; gADha prema; aMtaravRtti (2) mukha. subuddhi :samyagdaSTi, dharmAtmA suddaDha :avagADha sudRSTi:samadaSTi. suMdara :nirdoSa ane nirmaLa. suMdaratA zuddhatA sudha :bAhya jagatanI jANa, zarIranI saMbhALa rAkhavAnI takedArI sudha:saMjJA; sAnabhAna; bhALa; khabara; mAhitI. stuti :ekAgratA (2) upAsanA; vaMdanA -ArAdhanA. hatuti karuM chuM :upAsanAno viSaya banAvuM chuM. sudha-budha samaja ane viveka. (2) (sUdha-budha sAcI joDaNI che) pote samajI zake tevA prakAranuM bhAna, bhAna-sAna, khyAla ane parakhavAnI samaja. 1018 suvarNa sat dharma. sudhAryAdI :amRta jharatI (sudhA=amRta; amI. spaMdana TapakavuM; jharavuM) sudhI :uttama buddhinA svAmI evA vivekIjano. sudhI samyaka che jenI buddhi evA; sAcI buddhivaMta; caitanyane sAdhanA mATe sAcI buddhivALA samyagdaSTi te sudhI che. uttama buddhivAna. surendro :UrdhvalokavAsI devonA Indro. subhaganAna karma je karmanA udayathI, bIjA jIvo potAthI prIti kare, tene subhaganAma karma kahe che. saritAthatA :phalita thatA. suniviSTa :sakhya prakAre sthita. sunizcita dRDha (daDhapaNe ekAgratAmAM pariNamavuM te munipaNuM che ke jenuM bIju nAma mokSamArga che.). sTa :pragaTa; khIlavuM; vikasavuM; vizudhdha thavuM (2) pragaTa che; chUpuM nathI; pratyakSa (3) spaSTa; khulluM; samajAI jAya tevuM. tasUtra. sadhI :jADo. sUta putra; dIkaro; beTo. satra:bhagavAna ahaeNTU-sarva svayaM jANIne upadezeluM, spAkAra jenuM cihna che evuM, paudagalika zabdabrahma (2) pudgaladravyAtmaka vacano vaDe jina bhagavaMte upadezeluM te. (3) bhagavAna ahaMta-sarva svayaM jANIne upadezeluM, cAkAra jenuM cihna che evuM, paudgalika zabdabrahma. (4) gaNadhararacita mULasUtra. (5) Apta vacana; Apta purUSanuM subhASita saMkSipta chatAM saMpUrNa evuM vacana te sUtra. (6) bhagavAna sarvajJa ahaMta deve svayaM jANIne upadezelI cAkarA vANI. satratAtparye ekeka gAthAsUtranuM tAtparya te sUtratAtparya che. sutranI zakti zrutajJAna. sutrArtha:gAthAno artha.
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUtrArtha vizArada :sUtronA ane sUtrakathita padArthonA jJAnamAM nipuNa. samAna guNavALAnA saMgathI guNarakSA thAya che. sUtrArtha vizArada :sUtronA ane sUtrakathita padArthonA jJAnamAM nipuNa. sthUla :prAkRtika; bhautika; Indriya-grAhya; moTA kadanuM; jADuM; puSTa; laThTha; acaMcala; jaDa; (2) alpa sthULa, tethI paNa sthULa, dUra, dUramAM dUra, tethI paNa dUra; ema jaNAya che. ane te uparathI sUkSma, sUkSmamAM sUkSma AdinuM jJAna koikane paNa hovAnuM sidhdha thai zake che. sthULa lakSya :ajJAnInuM lakSya (dhyeya) sthULa hoya che tethI tene kevaLa bhakitanuM ja pradhAnapaNuM hoya che. sthaLa vizudhdha pariNAmo :zubhabhAva sUkSma atyaMka bArIka, atyaMta nAnuM, aNurUpa (2) be pradezAdika skaMdho (3) bahubArIka. (4) caitanya dravya arUpI-amUrta ne sUkSma che, tene samajavA mATe upayoga sUkSma kara. je pariNAmathI sthULa evAM deha, Indriyone vibhAvathI bhinna nija caitanyaprabhu pakaDAya tene ahIM sUkSma upayoga kahe che, ane je pariNAmathI zAyaprabhu pachaDAto nathI tene sthULa upayoga kahe che. (5) atyaMta nAnuM; bArIka; aNu-rUpa; nAjUka; sUkSma ane bAdara nAma karma :je karmanA udayathI zarIra, evuM sUkSma hoya ke te bIjAne (pRthvI Adine) roke nahi, ne bIjAthI rokAya nahi tene sUkSmanAma karma kahe che; ane je karmanA udayathI zarIra evuM sthULa hoya ke te bIjAne roke ne bIjAthI rokAi jAya tene bAdaranAmakarma kahe che. sUkSma para dravya pratibaMdha para dravyamAM sUkSma pratibaMdha (2) para dravyamAM sUkSma pratibaMdha. (Agama virUddha AhAravihAro to munie choDyA hovAthI temAM pratibaMdha thavo te to munine dUra che, paraMtu Agamakathita AhAra-vihArAdimAM muni pravarte che. tethI temAM pratibaMdha thaI javo saMbhavita hovAthI te pratibaMdha sUkSma che.) sukSma bAdara sUkSmasthaLa. rasa, gaMdha Adi sUkSma vicAraNA :mahA maMthana. 1919 samatva pratijIva guNa HnAma karmanA abhAvapUrvaka je guNanI zuddha paryAya pragaTa thAya che te guNane pratIjIvI guNa kahe che. (2) nAma karmanA abhAvapUrvaka je guNano zudhdha paryAya pragaTa thAya che te guNane sUkSmatva pratijIvI guNa kahe che. sUkSmatA nirmaLatA. skhalanA :bhUlacUka, doSa, khaDI paDavuM, cukI javuM stara HkakSA; thara; paDa stavana :guNa prazaMsAno padya-samUha; stuti; srota. (2) stuti; ekAgratA stavanA prazaMsA. sparza, rasa, gaMdha ane varNa Hspaza, rasa, gaMdha ne varNa indriyagrAhya che, kAraNa ke teo indriyonA viSayo che. teo indriyo vaDe bhale grAhAtA hoya ke na grahAtA hoya to paNa teo ekadravyAtmaka sUkSamaparyAyarUpa paramANuthI mAMDIne aneka dravyAtmaka sthUla-paryAyarUpa pRthvIskaMdha sudhInA sarva pudagalane avizeSapaNe vizeSaguNo tarIke hoya che; ane teo mUrta hovAne lIdhe (pudagala sivAyanAM) bAkInA dravyone nahi vartatA hovAthI pudagalane jaNAve che. 1. paramANu, kArmaNavargaNA vageremAM indriyagrAhyapaNuM vyakata nathI to paNa zaktirUpe avazya hoya che, tethI ja ghaNA paramANuo skaMdharUpe thai sthaLapaNuM dhAraNa karatAM indriyo vaDe ja jaNAya che. sparza :halako, bhAre, lUkho, cIkaNo, karkaza, suMvALo, ThaMDo ane garama e ATha prakAranA sparza che. (2) TADho, Uno, halako, bhAre, cIkaNo, lUkho, karakaro ne suMvALo. (3) pudgala dravyamAM ATha prakAranA sparza che. TADho, Uno, cIkaNo, lukho, bhAre, haLavo, komaLa ane kaThora. te badhI pudagala dravyanA sparza guNanI avasthA che. (4) sparzanA ATha bhedo che. komaLa, kaThora, bhAre, halako, ThaMDo, garama, lUkho ane cIkaNo. A ATha mULa bheda che. sparzana :vastunA traNe kALa saMbaMdhI nivAsane sparzana kahe che. (2) vedana. (3) vastunA traNe kALa saMbaMdhI nivAsane sparzana kahe che. sparzana indriya Hspezana indriyanA ATha viSaya che.
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1020 tethI te te kAyo te te jIvone sparzanI upalabdhimAM nimittabhUta thAya che. je jIvone thatI te spazApalabdhi prabaLa moha sahita ja hoya che, kAraNa ke te jIvo karmaphaLa cetanA pradhAna hoya che.) spaSTa :pratyakSa; atyaMta pratyakSa; aparokSa. (2) pragaTa. spaSTa :sparzita. (2) paraspara piMDarUpa eka kSetrAvagAha (3) sparzita thavuM. spaSTIkaraNa :khulAso. aspRhA :AzA. (2) IcchA; kAmanA. (3) AkAMkSA. spardhAdi thataSThanA ArvibhAva anetirobhAvanI zakti spardhAdi catuSka sparza, rasa, gaMdha, varNa, (sparzadikanI pragaTatA ane apragaTatA te pudagalanI zakita (2) garama kaThaNa (4) narama (5) lakhuM (6) cIkaNuM () halakuM ane (8) bhAre. A ATheya viSayomAM AnaMdano anubhava karavo te sparzana indriyanA viSayonuM ja sevana che. sparzanAma rma je karmanA udayathI, zarIramAM spaze insiya hoya. (2) sparzanA ATha bheda che :- snigdha, rUkSa, zIta, uSNa,guru, laghu, mRdu, karkaza. sparzanArA saMcetAnA ekAgra pUrvakanI raNatAnuM koI vastu) pratye ekAgra thaIne teno ja anubhava5 svAda lIdhA karavo tenuM nAma saMcetana kahevAya. jJAna pratye ja ekAgra upayukta thaIne tenA tarapha ja ceta rAkhavI te jJAnanuM saMcetana arthAta jJAna cetanA che. tenAthI jJAna atyaMta zuddha thaIne pakAze che, arthAt kevaLa jJAna upaje che. kevaLajJAna upajatAM saMpUrNa jJAna cetanA kahevAya che. sparzavuM anubhavavuM. sparzavizeSa :khAsa prakAranA (baMdhayogya) sparze. (2) khAsa sparze. sparzAI :saMbaMdhita thaI sparzAI (IdiyothI sparzI IndriyothI saMbaMdhita thaI pravarte che. spardhAdi catuSTha sparza, rasa, gaMdha ne varNa. (spardhAdinI pragaTatA ane apragaTatA te pudgalanI zakti che.) sparzadipradhAna :sparza, rasa, gaMdha, vagere guNo jemAM mukhya che evI. sparthopalabdhi sparzanI upalabdhi sparzanuM jJAna, sparzano anubhava. (pRthvIkAyika vagere jIvone sparzanendriyAvaraNano (bhAva sparzanendriyanA AvaraNano) zrayopazama hoya che ane te te kAyo bAhya sparzanendriyanI racanArUpa hoya che, Ta :spaSTa,khulluM; samajhAi jAya tevuM; vikaseluM; vikasita; khIleluM. (2) pragaTapaNe; nizcayathI. (3) UghaDeluM; vikasita; spaSTa; pragaTa; ughADuM. uTa thayuM spaSTatA thaI, pragaTatA thaI. haTa thayuM che jema phUlanI kaLI khIle, tema je vikAsarUpa che suraNa :sUjhI AvavuM e; preraNA; umaLako; lAgaNI; saMvedana 2NA sujhI AvavuM e; phurI AvavuM e; preraNA; umaLako; lAgaNI; saMvedana; kaMpana; pharakavuM e. pharavuM yAda AvavuM rAyamAna :preraNA thavI; umaLako Avavo; saMvedana pragaTavuM; spharavuM te. rAyamAna thavuM :pragaTa thavuM; sAkSAta karavuM; pratyakSa jANavuM. pharita prakAzita smRti :pahelAM jANelA, sAMbhaLelA ke anubhava evA padArthanuM vartamAnamAM smaraNa Ave te smRti che. (2) potAno zuddha svabhAva ane trilokInAtha bhagavAnanuM svarUpa aMdaramAM smRtimAM lAvavuM, yAda karavuM teya :corI. sTenaroga :corI mATe corane preraNA karavI ke tene upAya batAvavo.
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ neharAgAdirUpa cIkAza (2) tela, cIkaNo padArtha, snigdhatA, cIkAza (3) tela | Adi cIkaNA padArtho (4) tela; cIkaNo padArtha; snigdhatA; cIkAza (5) viSayonI AkAMkSA; paMcendriyanA viSayonI Asakti. nehaguNa sparzaguNanA paryAyarUpa cIkAza. (jema ja judA cIkAzanI saMmukha vartato paramANubhAvI baMdhathI parADamukha che, tema jene rAgAdi jIrNa thatA jAya che evo puruSabhAvI baMdhathI paramukha che.) nehamardanakaraNa :tela AdinA mardananuM karavuM thI tIrthakara :cothuM guNasthAna (samyagdarzana) sAthe laI janAra AtmA purUSapaNe janme che, strIpaNe janmatA nathI; tethI strIpaNe koI tIrthakara hoI zake nahi; kemake tIrthakara thanAra AtmA samyagdarzana sahita ja janme che, tethI te purUSa ja hoya che. jo koI kALe paNa eka strI tIrthakara thAya ema mAnIe to bhUtabhaviSyanI apekSAe anaMta strIo tIrthakara thAya ane tethI samyagdarzana sahita AtmA svIpaNe na janme e siddhAMta tUTI jAya. strI paryAyanI yuti na thavAnuM kAraNa pramAdamaya mUrti - strIone sadA pramAda rahyA kare che tethI tene pramadA kahevAmAM Ave che. pramAda zabda mAtra ALasa tathA asAvadhAnIno vAcaka nathI paNa temAM krodha, mAna, mAyA, lobha e cAra kaSAya; strI kathA, rAja kathA, bhojana kathA tathA cora kathA e cAra prakAranI vikathAo; rAga; nidrA ane pAMce IndriyonA pAMca viSaya ane 15 vAto sAmela che. sAmAnya rIte strIomAM emanI svAbhAvika pravRtti athavA bahalatA hoya che. A pramAda uparAMta viSAda, mamatA, glAni, IrSA, bhaya e te mAyAcAra doSane gaNAvela che, je prayantapUrvaka na hotAM svAbhAvika hoya che.A badhA doSa mukitanI prAptimAM bAdhaka che tethI strIone potAnI te paryAyathI muktinI prApti thatI nathI. tyAnagaddhi:A eka nidrAno prakAra che, jemAM UMghamAM Ubho thaI jAya. gharanuM kAma kare, pAcho sUI jAya nidrAmAM Dhora-gAya-bheMsa vagerene pANI pAIne pAcho AvI jAya evI nidrA hoya che. vira :baudhabhikSu; muni,proDha sAdhu. (2) sthira; mukuTa 1021 sthavirakalpa je sAdhu vRdhdha thayela che teone zAstramaryAdAe vartavAno, cAlavAno jJAnIoe mukarara karelo, bAMdhelo, nakakI karelo mArga, niyama sthAtkAra :Ata zabda (skRta-kathaMcita; koi apekSAthI) sthAna :UbhA rahevuM (2) sthiti; sthiratA sthAnapariNAma :sthiratArUpe pariNamelAM. sthAnanuM hetupaNuM sthiratAnuM nimittapaNuM. sthApanA naya :mUrtipaNAnI mAphaka pudgalika sthApanA karI zakAya tema. sthApanA nikSepa hAjara na hoya, evI koi vastuno bIjI upasthita (hAjara) vastumAM saMbaMdha yA manobhAvanA joDIne, Aropa karI devo ke A te ja che, evI bhAvanAne, sthApanA kahevAmAM Ave che. (2) anupasthita (hAjara na hoya evI) koi vastuno bIjI upasthita vastumAM saMbaMdha yA manobhAvanA joDIne AkSepa karI devo ke A te ja che. evI bhAvanAne sthApanA kahevAmAM Ave che. A Aropa jayAM thAya che tyAM jIvone evI manobhAvanA thavA lAge che ke A te ja che. sthApavuM lagADavuM rayApI che :lagADI che. sthAvara ekendriya prANIo sthAvara kahevAya. (2) thAvara nAmakarmanA udaya sahita pRthvI, jaLa, agni-vAyu ane vanaspatikAyika jIva. (3) ekendriya jIva. sthAvara jIvuM je eka sparzendriya sahita ekendriya jIva che te sthAvara che, tenA pAMca bheda che. pRthvI kAyika, jaLakAyika, agnikAyika, pavanakAyika ane vanaspatikAyika, (2) pRthvIkAyika, vAyukAyika, agnikAyika, jaLakAyika ane vanaspatikAyika jIvane sthAvara jIva kahe che. pAMca sthAvaromAMthI pRthvIkAya, jaLakAya, vAyukAya, ane agnikAya e cAramAM to nigodanA jIva rahetA nathI, kevaLa eka vanaspatimAM ja nigodanA jIvana rahe che. tenA pratyeka ane sAdhAraNa evA e bheda che. je zarIrano eka ja svAmI hoya tene pratyeka kahe che ane je zarIranA anaMta svAmI hoya tene sAdhAraNa kahe che. pratyekanA paNa be bheda che. sapratiSThita pratyeka e apratiSThita pratyeka. je
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ zarIrano mULa svAmI eka hoya ane te zarIranA Azraye anaMta jIva rahetA | hoya tene sapratiSThita kahe che. je zarIrano mULa svAmI eka hoya ane tenA Azraye anaMtajIva na rahetA hoya tene apratiSThita pratyeka kahe che. sthAvara nAma karma je karmanA udayathI, pRthvI, pANI, teja, vAyu ane vanaspati Adi, ekendriyamAM janma thAya. sthAvarajIvo pAMca prakAranA sthAvara jIvo avyakata sukha dukha anUbhavarUpa zubhAzubha karma phaLane anubhave che. sthAvara jIvo ati prakRSTa mohathI malina che, ane temano prabhAva (zakti) ati prakuTa jJAnAvaraNathI biDAI gayo che, evA aneka svabhAva vaDe sukhaduHkharUpa karmaphaLane ja pradhAnapaNe vede che, kAraNa ke temane ati prakRSTa vIryaMtararAyathI kArya karavAnuM (karma cetanArUpe pariNamavAnuM) sAmarthya thayuM che. smaratira smara = kAma-bhoga tira = tenA para vijaya meLavavo. eTale kAma-bhoga para vijaya. svarUpAtharaNAritra :AtmasvarUpamAM ekAgratApUrvaka ramaNatA-lInatA. varSa gupta :sahajAtma svarUpanA durbhedya durgamAM gupta (surakSita) rita thavuM lIna thavuM; karavuM. sthiti :TakavuM te, dhruva rahevuM te ; dhrauvya (2) sthiratA (3) TakavuM te; dhruva rahevuM te; dhrauvya (4) vastunA kALanI avadhine sthiti kahe che. (5) TakavuM te; dhruva rahevuM te; dhrauvya. (6) vastunA kALanI avadhine sthiti kahe che. traNa prakAranA samyagdarzananI nAnAmAM nAnI sthiti aMtamuharta che. pathamikanI utkRSTa sthiti paNa teTalI ja che, kSAyopathamikanI utkRSTa sthiti 66 sAgara che ane kSAyikanI sthiti sAdi-anaMta che tathA saMsAramAM rahevAnI apekSAe tenI utkRSTa sthiti 33 sAgara tathA aMtamuharta sahita ATha varSa kama be kroDI pUrva che. (7) cha dravyonuM vivakSita bhAve avasthAna ane avasthAnanA kAraNanuM nAma sthiti che. dravya sthiti, karmasthiti, karyasthiti, bhavasthiti ane bhAvasthiti Adisthitine sarvajJadeva sakAraNa jANe che. e ukta kathana tAtparya che. 1022 sthiti kare che. lIna thAya che. sthitikaraNa samyagdarzananuM chachuM aMga che. dharmamAMthI maLI jatAM, avAgye sthira dharmamAM sthira karatA upadeza, AhAra, dhana, sevA, davA vagerethI saMkaTamAM sahAya kare dharmatyAra karAvanArAM nimita kAraNo dUra kare. pote dharmathI Dage nahI. sthiratA guNa, dharye, sahanazIlatA, khamI khUMdavuM, vikalpomAM na taNAvuM e sthitikaraNa nAme chaThuM aMga che. sthitikaraNa aMga:maithunanA bhAva, krodhanA bhAva, mAnanA bhAva ane Adi zabdathI lobhAdikanA bhAva nyAyarUpa dharma mArgathI bhaSTa karanArA che, mATe te pragaTa thatAM potAne ane anya jIvone zAstra pramANe yukti vaDe dharmamAM sthira karavA te kArya paNa zraddhAnavALAe karavA yogya che. sthitikaraNatva =samyagdarzanathI ane samyakracAritrathI calAyamAna thatA jIvone dharmavatsala vidvAno dvArA sthirIbhUta karavAmAM Ave tene sthitikaraNa aMga kahe che. (gA.16.) sthitipariNAma adharmAstikAya sthitibaMdha karmamAM je je guNo hoya te te guNo amuka mudata sudhI rahe che. koI karmamAM te guNa 15 divasa to koImAM mAsa to koImAM eka varasa sudhI te guNa rahe che, tevI rIte be samayathI 70 kroDAkoDI sAgaropamanI sthitinAM karma jIva bAMdhe che. ane tene sthitibaMdha kahevAya che. karmano sthitibaMdha keTalA kALano paDe? jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya ane aMtarAya e traNa karmanI sthiti, jaghanya aMtarmuhartanI ane utkRSTa trIsa koDAkroDI sAgaropamanI che. je traNe karmano AbAdhakALa traNa hajAra varSano sAtavedanIya karmanI sthiti jaghanya 2 samayanI ane utkRSTa 15 kroDAkoDI sAgaranI che. AbAdhA kALa kare to jaghanya aMtarmuhartanI ane utkRSpo doTha hajAra varSano che. asatAvedanIya karmanI sthiti jaghaLya 12 muhartanI ane utkRSTa trIza kroDAkoDa sAgaroparanI che. eno AbAdhAkALa jaghelya aMtarmuhUrtanI, utkRSTa 70 kroDAkoDa sAgaropamanI che. jeno AbAdhAkALa ja
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghanya aMtamuharta, utkRSyo sAta hajAra varSano che. nAma ane gotra karmanI sthiti jaghanya ATha muhartanI, utkRSTI 20 kroDAkoDa sAgaropamanI che. teno A bAdhAkALa be hajAra varSano che. (2) kALanI maryAdA keTalA vakhata sudhI karma jIvanI sAthe rahe che te maryAdAne sthitibaMdha kahe che. kaSAyothI sthiti ane anubhAga baMdha thAya che. UMkSa laIne sthiti tathA anubhAga arthAt rasano baMdha paDe che. te jIva pheravavA dhAreto karI ja zake ema banavuM azakaya che. AvuM mohane laIne tenuM prabaLApaNuM che. jo kayAya maMda hoya che to sAta karmonI sthiti ochI paDe che. jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya ane aMtarAya e traNa karmanI sthiti jaghanya aMtarmuhartanI ane utkRSTI trIza kroDAkoDI sAgaropamanI che. je traNe karmano AbAdhakALa traNa hajAra varSano che. AbAdhAkALa eTale karma bAMdhyA pachI thI te udayamAM Ave (eTale ke tenAM kuLa bhogavavAM paDe) tyAM lagIno kALa te AbAdhAkALa' kahevAya, eTale karma bAMdhavuM ane te bhogavavuM te benI vacceno kALa. sAtavedanIya karmanI sthiti jaghanya 2 samayanI ane inphaTI 15 kroDAkoDa sAgaranI che. AbAdhakALa kare to jaghaLya aMtarmuharta ane utkRSTo doDhahajAra varSano che. asAtA vedanIya karmanI sthiti jaghaLya 12 muhartanI ane utkRSTI trIsa kroDAkoDa sAgaranI che. eno AbAdhakALa jaghavya annahartano, utkRSTa traNa hajAra varSano che. mohanIya karmanI sthiti jaghanya antarmuhartanI ane utkRSTa 70 kroDAkoDa sAgaropamanI che. jeno AbAdhakALa jaghanya aMtarmuharta, utkRSTo sAta hajAra varSano che. nAma ane gotra karmanI sthiti jaghanya ATha muhartanI utkRSTI 20 kroDAkroDa sAgaropamanI che. jeno AbAdhakALa be hajAra varSano che. sthitibaMdha ane anubhAgabaMdha kaSAya vaDe sthitibaMdha ane anubhAgabaMdha thAya. (2) baMdha eTale karmapulonuM viziSTa zakitarUpa pariNAma sahita sthita rahevuM te (arthAt karmapulonuM amuka anubhAgarUpa zakita sahita amuka kALa 1023 sudhI TakavuM te) tenuM nimitta jIvabhAva che. jIvabhAva ratirAgadveSamohayukata (pariNAma) che. arthAt mohanIyanA vipAkathI utpanna thato vikAra che. aMtaraMga kAraNa (nimitta) jIvabhAva ja che kAraNa ke te (karmapulonI) viziSTa zakita ane sthitino hetu che. sthitibaMdha sthAno judI judI prakRtionuM amuka mudata sudhI sAthe rahevuM te jemanuM lakSaNa che evAM je sthitibaMdhasthAno te badhAMya jIvane nathI. jIvamAM karmanI sthitibaMdhanA prakAro to nathI paNa je (jIvanI paryAyanI yogyatA te paNa nathI. karmamAM je prakRti, pradeza, sthiti ane anubhAga baMdha che te tenA upAdAnamAM jaDamAM che. paraMtu jIvanI paryAyamAM karmane anusAra je yogyatA che te jIvamAM che. emAM karma to nimittamAtra che. jayAM nimitA che tyAM upAdAnamAM paNa evI ja yogyatA hoya che. karmaprakRtithI bhinna, te prakAranuM azudhdha-upAdAna jIvamAM potAnAmAM che. karmaprakRti to temAM mAtra nimita che. karmaprakRtimAM jeTalI yogyatA che teTalI ja yogyatA upAdAna (jIva)mAM che. jeTalo sthitibaMdha che ane jeTalo pradezabaMdha che teTalA pramANamAM upAdAna (jIva)nI paryAyamAM azudhdhatAnI yogyatA che. have ahIM kahe che ke e badhAya sthitibaMdha sthAno jIvane nathI. vikAra eka jAtano che chatAM karmanI pravRttimAM bhinna bhinna sthiti kema paDe che? prakRtivizeSane kAraNe ema thAya che. karmanI pravRttimAM sthiti paDe che te potAnA kAraNe che. nimittapaNe rAga to eka che, chatAM sthitimAM phera paDe che te te kALamAM paramANunI upAdAnanI svataMtratAne laine che. ahA! gajaba vAta che. sidhadha bhagavAnanA utpAda-vyaya-dhrauvya mukta AtmAnuM jJAna kSeya padArtho nA AkAre thayA kare che tethI sarva jJeya padArthomAM je je prakAre utpAdadi thAya che te te prakAre jJAnamAM utpAdi thayA kare che, mATe mukta AtmAne samaye samaye utpAda-vyaya-dhrauvya hoya che. athavA vadhAre sUkSmatAthI joieto, agurulaghu guNamAM thatI SaguNa hAnivRddhine lIdhe mukta AtmAmAM samaye samaye utpAda-vyaya-dhrauvya varte che. ahIM jema sidhdha bhagavAnanAM utpAdAdi kahyAM tema kevaLI bhagavAnanAM paNa yathAyogya samajI levAM..
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ spardhaka vargaNono samUha; karmanA skaMdhano samUha spardhako je maMdatIvra rasavALAM karmadaLonA viziSTa vAsarUpa-vargaNAonA samUharUpa spardhako che te badhAya jIvane nathI. jIvanuM svarUpa to saddiAnaMda zaktimaya che. nijasvarUpamAM jhukAva karatAM pariNAmamAM AnaMdano anubhava Ave che. paraMtu temAM karmanA vargo ke vargaNAnA samUhano anubhava Avato nathI. jaDa to jIvathI bhinna ja che. A karmanA varga ane vargaNAo je che te pudagala che tethI teo zudhdha caitanyathI bhinna ja che. paraMtu te taraphanA valaNano je bhAva che te paNa svAnubhUtithI bhinna che. e jaDa taraphanA valaNavALI dazA svadravyanA valaNavALA bhAvathI judI paDI jAya che. mATe vargavargaNA spardhako badhAya jIvane nathI. sthira : nizcaLa. sthira thavuM ekarUpa thavuM. sthiranAma karma je karmanA udayathI, zarIranI dhAtu ane upadhAtu pota potAne ThekANe rahe, tene sthiranAmakarma kahe che. sthiranAmakarma je karmanA udayathI zarIranI dhAtu ane upadhAtu pota potAne sthAne rahe tene sthira nAma karma kahe che. sthirAduTi:vItarAgasukha priyakArI lAge. sthitiraNa aMga samajaNathI, ciMtanathI, AtmAne dharmamAM sthira karavo te. snigdha :cIkAza cinagadha rUAvasthAnIya snigadhatA ane rUkSatA samAna. (jema pudagalamAM viziSTa snigadhatA-rUkSatA te baMdha che, tema jIvamAM rAgadveSarUpa vikAra te bhAvabaMdha 1024 dUdhamAM cIkAzanA avibhAga pratirachedo vadhAre hoya che. dhULa karatAM rAkhamAM ane rAkha karatAM retImAM lUkhApaNAnA avibhAga praticchedo adhika hoya che.) rinadha-tvacIkAza ane lUkhAza nizva-rUtvasthAnIya snigdhatA ane rUkSatA samAna. (jema pugalamAM viziSTa snigdhatA-rUkSatA te baMdha che, tema jIvamAM rAgadveSarUpa vikAra te bhAva baMdha che.) nigdha-rUNa :snigdha eTale cIkaNuM, ane rUkSa eTale lUkhuM sarasa rasayukata (2) je zAzvata AnaMdanA phelAvI rasayukta che evuM jJAnatattva te sarasa che. (3) rasayukta; rasavALuM. surasaritA:gaMgAnadI sarasvatI jinavANInI dhArA (2) jinavANI - kAra rUpI dhvani te sarasvatI che. (3) samyajJAna. (sarasvatI) =jinavANI; auma dhvani. (4) sarvajJa svabhAvane anusarIne thavAno jeno svabhAva che, e vANIne sarasvatI kahevAmAM Ave che. ene zAstra paNa kahIe. sarasvatInI mUrti je samyajJAna che e ja sarasvatInI satyArtha mUrti che, dravayane aDIne je jJAna paryAya thA te samyajJAna, te sarasvatInI sAcI mUrti che. temAM paNa saMpUrNa jJAna to kevaLa jJAna che. jemAM sarva padAtho pratyakSa bhAse che. te anaMtadharmo sahita Atmatatvane-caitanya tatvane pratyakSa dekhe che. zrutajJAna te Atmatatvane parokSa dekhe che. (vedananI apekSAe jo ke zrutajJAna Atma tatvane pratyakSa dekha che.) kevaLajJAna ane zrutajJAna vacce ATalo kera che. potamAM je zrutajJAna thAya che. te bhagavAnanA jJAna anusAra ane yarthAtha tatvane anusarIne che. tethI te paNa sarasvatInI satyAtha mUrti che. dravyazrata vacanarUpa che, te paNa sarasvatInI sAcI mUrti che. nimitta che ne ? vacano dvArA anaMta dharmovALA AtmAne batAve che. A rIte sarva padArthonA tatvane jaNAvanArI jJAna tathA vacanarUpa anekAtamathI sarasvatInI mUrti che. tethI sarasvatInAM nAma vANI, bhAratI, zAradA, vAEvI ityAdi ghaNAM kahevAmAM Ave che. A sarasvatInI mUrti nitya,anitya vagere anaMta dharmone sinagdhatva ane rUtva eka avibhAga praticchedathI mAMDIne anaMta avibhAva pratirachedo sudhI taratabhatA pAme che. koi guNamAM (eTale ke guNanA paryAyamAM) aMzakalpanA karavAmAM AvatAM, teno je nAnAmAM nAno (niraMza) aMza paDe tene te guNano (eTale ke guNanA paryAyano) avibhAga praticcheda kahevAmAM Ave che. (bakarI karatAM gAyanA dUdhamAM ane gAyanA karato bhesanA
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1025 vItarAga samyadraSTinA jevAM che, mAtra cAritra mohanA udayano aparAdha che. tene te samyadraSTi karmano udaya jANe che tene pararUpe anubhava kare che. sarva mana, vacana, kAyAnI kriyAo paNa para jANe che eTalA mATe te paNa pUrNa udAsIna che. sarAga saMyama je zubhopayogarUpa che te sarAga saMyama che. (2) samyagdarzanapUrvaka cAritranA dhAraka munine je mahAvratarUpa zubhabhAva che ke saMyama sAtheno rAga hovAthI sarAgasaMyama kahevAya che. rAga kAMI saMyama nathI; jeTalo vItarAgabhAva che te saMyama che. sarAgathAritra:sarAga cAritrathI devendra, asurendra ane narendranA vaibhavo prApta thAya yAta padathI eTaleke kathaMcita koi apekSAe eka dharmamAM avirodhape sAdhe che. tethI te satyArtha che. keTalAka anyavAdIo sarasvatInI mUrtine bIjI rIte sthApe che paNa te padArthane satya kahenArI nathI; laukikamAM je sarasvatInI mUrtine mora upara besADI tenI pUjA kare che te yarthAtha svarUpa nathI mATe uparokata satyArtha batAvanArI jJAna vacanarUpa sarasvatI ja yarthAtha che ema jANavuM sarA:sonAnI sAMkaLanA sarA-dhArA-pravAha. sarAga cAritra kaNe AvI paDavuM guNasthAna ArohaNanA kramamAM jabarajastIthI arthAt cAritramohanA maMda udathI AvI paDavuM sarAga cAritra :zubhopayogathI baMdha thAya che. sarAga samyakatva:nizcaya samyagdarzananA sAthe vartatA rAgane batAvavA mATe nizcaya samyagdarzanane sarAga samyatva kahevAmAM Ave che. sarAga samyagdarzana : jayAre sammadraSTi jIva potAmAM sthira na rahI zake tyAre rAgamAM tenuM anitya joDANa thatuM hovAnA kAraNe te dazAne sarAga samyagdarzana kahevAmAM Ave che. samyadraSTine rAga sAthe joDANa hoya tyAre cAra prakAranA zubhabhAva hoya che; tenAM nAma (1) prazama (2)saMvega (3) anukaMpA ane (4) Astika (1) prazama= krodha-mAna-mAyA-lobha saMbaMdhI rAgadveSAdinuM maMdapaNuM (2) saMvega=saMsAra eTale ke vikArabhAvano bhaya (3)anukaMpA pote ane para ema sarva prANIo para dayAno prAdubhAva (4) Astikaya= jIvAdi tattvonuM jevuM astitva che tevuM Agama ane yukita vaDe mAnavuM te AstikAya che. sarAga samadraTi:sarAga samyaktanI mana, vacana, kAyAnI kriyAo rAga pUrvaka kare che tathApi te potAne e sarva kriyAonA kartA mAnatA nathI. AtmA jJAtAdraSTA che. evI budhdhi rAkhe che, kaSAyanA udayathI tene vyavahAra kAya pota potAnI padavI pramANe karavA paDe che. tene te potAnuM kartavya jANatA nathI., karmodaya janita roga jANe che, te sarAga samyakatvInuM jJAna tathA zradhdhA to sahokhanA sa = samyaka prakAre, lekhanA = kaSAyane kSaNa-kuza karavAne sallekhanA kahe che. te atyaMtara ane bAhya be bhedarUpa che. kAryane kUza karavAne bAhya ane AMtarika krodhAdi kaSAyone kRza karavAne atyaMtara sallekhanA kahe che. (2) kaSAyo ane kAyAnI kSINatA karavI tene saMlekhanA kahe che. sahalekhanAnA pAMca aticAra : 1. sallekhanA dhAraNa karyA pachI jIvavAnI IcchA karavI, 2. sallekhanA dhAraNa karyA pachI jo kAMI vedanA thatI hoya to evI IcchA karavI ke huM jaladI maraNa pAmuM, 3. pUrvanA mitronuM smaraNa karavuM ke je sAro mitra hato, huM tenI sAthe ramato hatA vagere, 4 pUrve je zAtAnI sAmagrI bhogavI hatI tene yAda karavI te bhoga have kyAre maLaze tenuM smaraNa karavuM, 5. AgAmI kALamAM sArA sArA bhogonI prAptinI IcachA karavI. A pAMca sallekhanIyA aticAra che. A rIte 1 samyagdarzana, 5 aNuvrata, 3 guNavrata, 4. zikSAvrata ane 1 sallekhanA - e caudanA sittera aticAronuM varNana karI cUkyA. tethI naiSThika zrAvake A badhAnuM jyAM sudhI banI zake tyAM sudhI yathAzakti aticAra rahita pAlana karavuM, to ja manuSyabhava maLavo sArthaka che.
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ sahalekhanA dharma samAdhimaraNa-saMthAro. tenuM svarUpa kahe che. A eka maraNanA aMte | thavA vALI saMlekhanA ja mArA dharmarUpI dhanane mArI sAthe hAI javAne samartha che. te rIte bhakti sahita niraMtara bhAvanA karavI joIe. TIkA :- A mAtra ekalI saMlekhanA ja mArA dharmane mArI sAthe laI javAne samartha che te kAraNe dareka manuSya A aMtima saMlekhanA athavA samAdhi maraNanI bhaktithI sadA bhAvanA karavI joIe. bhAvArtha :- saMsAranA kAraNa krodhAdi kaSAya che ane temanAM kAraNa AhAra vagere parigrahamAM IcchA che. (svasammukhatAnA baLa vaDe) e badhAMne maTADavAM tene ja saMlekhanA kahe che. A saMlekhanA be prakAranI che. eka krame krame tyAga karavo ane bIjA sarvathA tyAga karavo. tethI vicAra karIne zrAvake potAnA maraNanA aMta samaye jarUra saMlekhanA karavI joIe. meM je jIvana paryata puyarUpa kAryo karyuM che tathA dharmanuM pAlana karyuM che te dharmane mArI sAthe pahoMcADavAne mATe A aMka saMlekhanA ja samartha che - evo vicAra karI zrAvake avazya samAdhi maraNa 1026 bhAvArtha :- saMlekhanA karanAra purUSanI IcchA evI nathI ke huM jabaradastIthI maraNa karuM paNa eno abhiprAya evo hoya che ke jabaradastIthI maraNa thavA lAge tyAre mArA pariNAma zuddha rahe ane huM saMsAranA viSayabhogothI mamatvano tyAga karI dauM, tenA maraNamAM jo rAga dveSa thAya to ja AtmAghAta thAya. paNa je manuSya rAgadveSano tyAga karI rahyo che tene AtmaghAta thaI zakato nathI. AtmAghAtI koNa che te batAve che : je jIva krodhAdi kaSAya saMyukta thayo thaDo zvAsa rokIne ke jaLathI, agnithI, viSathI ke hathiyAra vagerethI potAnA prANano viyoga kare che tene sadA ApaghAtano doSa thAya che. salavAI javuM:aTavAya javuM; guMcavAI javuM. savataH:sava AtmapadezathI savikalpa :upayoga, jJAna (2) bhedavALo. (3) caMcaLa, IndriyonA vyApAra rahita. savikalpa ane nirvikalpa bhedAna :bhedanA cAra prakAre artha nIce mujaba che. AtmAmAM darzana-jJAna-cAritranA bheda pADavA te paNa bheda che.-vyavahAra che. te baMdhanuM kAraNa che, dharmanuM kAraNa nathI. (2) AtmA zarIrathI bhinna che, karmathI bhinna che tevA vikalpa sahita bheda pADavo te bhedajJAna che, paNa te rAgasahita che. samyagdarzana thatAM pahelAM AvuM vikalpavALuM bhedajJAna hoya che. rAgano abhAva thai svabhAvamAM ekAgra thavuM te nirvikalpa bhedajJAna che. temAM parathI judA paDavAnI apekSAe bhedajJAna kahela che, chatAM te nirvikalpa che. tatva zradhdhAna samyagdarzana- A cothI vAta che.jJAna badhAne jANI le che, chatAM tyAM rAga nathI. te nirvikalpa bhedajJAnamAM AvI jAya che. chatAM apekSAmAM phera che. potAnuM bhAva bhAsana thatAM temAM sAta tattvonuM bhAvabhAsana AvI jAya che. ahIM potAnA sva-para prakAzaka jJAna sAmarthyathI svane jANIne jANatAM sAte tatvone jANI le che, chatAM tyAM rAga nathI. aH apekSAe nirvikalpa bhedajJAna che. potAnA jJAnano svabhAva karavuM. huM maraNanA samaye avazya zAstrokta vidhithI samAdhimaraNa karIza. e rIte bhAvanArUpa pariNati karIne maraNakALa AvavA pahelAM ja A saMlekhanA vrata pALavuM arthAt aMgIkAra karavuM joIe. TIkA :- huM maraNa samaye avazya ja vidhipUrvaka samAdhimaraNa karIza. evI bhAvanA sahita zrAvaka je prApta thayela nathI evA zIla (svabhAva)ne prApta karI le che. bhAvArtha :- zrAvake A vAtano vicAra sadeva karavo joIe ke huM mArA maraNa vakhate avazya ja saMlekhanA karIza. kAraNake maraNa vakhate prAyaH manuSyonA pariNAma bahu duHkhI thaI jAya che tathA kuTumbIjano ane dhanAdithI mamatvabhAva chUTato nathI. jeNe mamatvabhAva choDI dIdho, teNe saMlekhanA karI. mamatvabhAva chUTI javAthI pApano baMdha thato nathI tathA narakAdi gatino baMdha thato nathI, tethI maraNa vakhate jarUra ja saMlekhanA karavAnA pariNAma rAkhavA joIe. avazya ja thanAra je maraNa che temAM kaSAyano tyAga karatAM rAgadvASa vinA prANa tyAga karanAra je purUSa che tene AtmaghAta thaI zakato nathI.
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ evo ja che ke sva-parane bheda pADIne jANe che, chatAM te nirvikalpa bhedajJAna che. sAte tatvo bhedarUpa che, evA bhAvanuM bhAsana eka AtmAmAM thayuM te nirvikalpa bhedajJAna che. te ahIH tathA sUtramAM kahevuM che. eka rUpa svabhAvanI pratIti te samyagdarzana che. paryAyamAM sAta tattva nA bhAvanuM bhAsana thayuM te samyajJAna che. savikalpa zAna H prazna : jJAnanuM svarUpa to savikalpa kahayuM che ne ? uttara H tyAM savikalpa eTale jJAna sva ane parane jANe che. bhedapUrvaka sva ane parane jANavuM ema artha che. vikalpa eTale rAga ema tyAM artha nathI. jJAna to rAgathI bhinna ja che. nirvikalpa jJAna eTale rAganA avalaMbarahita jJAnathI ja vastutatva pakaDAya ema che. (2) vizeSapaNe jANavuM te savikalpa jJAna che. savikAra :vikAra sahita. (2) vikAra sahita; rAga-dveSa caitanya sAthe najIka kSetre che tene potAnA mAnavA te savikAra pariNAma che. savikAra caitanya pariNAma :savikAra caitanya paraNiAma traNa prakAranuM mithyAdarzana * ajJAna-aviratirUpa traNa prakAranuM savikAra caitanya pariNAma che. avizeSa darzanI, avizeSa jJAnathI ane avizeSa ratithI svaparanA samasta bhedane chupAvIne potAnA savikAra caitanyanA pariNAmano kartA thAya che. savikAra pariNAma :krodha, mAna, mAyA ane lobhane potAnAM mAnavAM te sarvikAra pariNAma che. savikalpa ane nirvikalpa jJAna ane darzana svarUpa. savipAka :je pUrvakarma baMdhAyuM che enI mudata thaIne-sthiti thaIne kharI jAya che enuM nAma savipAka nirjarA che. vipAka-pAka sahita kharI javuM-enuM nAma savipAka nirjarA. emAM AtmAnA koI purUSArtha che nahIM. avipAka nirdeza :vipAka eTale karmanuM phaLa daine kharI javuM. vipAka eTaleH (sthiti pUrI thaye udayamAM AvIne kharI javuM tenuM nAma savipAka nirjarA che. vipAka eTale vizeSapAka, sattAmAM karma paDyAM che tepAka AvIne kharI jAya te savipAka nirjarAne jJAnI jANe che. (2) AtmA sAthe eka kSetre rahelAM karmo 1027 potAnI sthiti pUrI thatAM judAM thai gayAM te savipAka nirjarA che. (3) sthiti purI thaye udayamAM AvIne karmanuM kharI javuM, tenuM nAma vipAka nirjarA che, sattAmAM karma paDayAM che te pAka AvIne kharI jAya, te vipAka nirjarAne jJAnI jANe che. (4) vartamAnamAM A manuSyagati che, tyAM aMdara narakagati, devagati Adi cAra gatino udaya hoya che. pUrvanA bAMdhelA karma paDayAM che, tethI devagatino udaya to Ave che, paNa te kharI jAya che. tene savipAka nirjarA kahe che. enI meLe pAka AvIne karma kharI gayAM, tene jJAnI jANe che. AtmAnuM bhAna thatAM, zAMti ane AnaMdanuM pariNAmana thayuM che. te jIvane pUrve bAMdhelAM gatiAdi karmo hoya che. udayamAM AvIne kharI jAya, tene savipAka nirjarA kahe che. ane tene jJAnI jANe che. vipAka eTale, karmanuM phaLa daIne kharI javuM, sthiti purI thaye udayamAM AvIne, karmanuM kharI javuM, tenuM nAma savipAka nirjarA che. vipAka eTale vizeSe pAka, sattAmAM karma paDayAM che, te pAka AvIne kharI jAya, te savipAka nirjarAne jJAnI jANe che. savibhAga :khaMDakhaMDarUpa. savibhAja khaMDa khaMDarUpa vizeSa :vizeSa sahita; taphAvatavALA; bhedavALA; bhinna bhinna savizvarUpa anekarUpa;sarvarUpavALI savizeSa :vizeSa sahita; taphAvatavALA; bhedavALA; bhinna bhinna savizeSapaNe HtaphAvata vinA; abhinnapaNe. sarvakadhAma :Atmajyoti. sarvathA prArthanIya Hsarva prakAre icchavA yogya. sarvamAnya dharma :sarva jIvone mAnya AtmAno dharma; dayAdharma. sarvavartI :badhAmAM vyApanArUM savaLA :samyaka saLaMgata :vyApaka; sarvavyApaka. savyAbAdha bAdhA sahita (2) karmakaleza sahita; parAzrita;mUrta(indrayAdi) sAthe saMbaMdhavALuM
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ saLeDha:same sutare. (sarakhuM saLeDhe UtarI gayuM = badhu samUsutare sArI rIte pAra paDI | gayuM.) (2) muzkelI vinA; same sUtare; vAMdhA vacakA vinA. samyaka :yogya rIta; barAbara. sasaMsAra saMsAra rahita; saMsAra yukata sahakAra sAthe rahenAra. (2) sahayoga. (3) sAthe rahenAra (sAtha Ape ke madada Ape tema nathI.) sahakArI sAthe kArya karanAra arthAt sAthe gati karanAra. (dhajAnI sAthe pavana paNa gati karato hovAthI ahIM pavanane (dhajAnA) sahakArI tarIke hetukartA kahyo che. ane jIva-pudgalonI sAthe dharmAstiya gamana nahi karatAM (arthAt sahakArI nahi banatAM) mAtra temane (gatimAM) AzrayarUpa kAraNa banato hovAthI dharmAstikAyane udAsIna nimitta kahyo che. pavanane hetukartA kahyo teno evo artha kadI na samajavo ke pavana dhajAkonA gatipariNAmane karAvato haze. udAsIna nimitta ho ke hetukartA ho- banne paramAM akiMcikara che. jemanAmAM mAtra upara kahyo teTalo ja taphAvata che. kharekhara samasta gatisthiti mAne padArtho potAnA pariNAmothI ja nizcaye gatisthiti kare che. mATe dhajA, savAra (ghoDesavAra) ItyAdi badhAya potAnA pariNAmothI ja gati sthiti kare che, temAM dharma temaja pavana tathA adharma tema ja azva avizeSapaNe akiMcitkara che ema nirNaya karavo.) (2) nimitta sahakArI che, eTale samakALe (sAthe) che. te sAthe che eTale sahakArI kahyuM, kAMI sahAya madada kare che mATe sahakArI che, ema nathI. sahakArI sakhata sAmagrI :aMtara cAritrano purUSArtha ane bAhya nagnadazA baMnene, sahakArI samasta sAmagrI kahe che. te vakhate karmanA pratibaMdhano abhAva hoya 1028 sahaja udAsIna :jJAtA-dAmAtra; sahaja vairAgya rU5. sAhaja guNamaNinI khANavALo AtmA AtmAmAM ekAgra thatAM pUrNa AnaMda, zAnti ne kevaLa jJAna pragaTa thAya che. sahaja paitanya lahANa jIvanA pAriNAmika bhAvanuM lakSaNa arthAt svarUpa" sahaja caitanya che. A pariNAmika bhAva anAdi-anaMta hovAthI A bhAvanI apekSAe jIvo anAdi anaMta che. sahaja zAna svarUpa pratyakSa arthAt trikALI AtmavastumAM sthita svAbhAvika jJana zuddha aMtaHtattvarUpa parama tattvamAM vyApaka-vyApeluM che, ane te sahajajJAna paramatattvamAM vyApeluM hovAthI svarUpa pratyakSa che. trikALI dhruva...dhruva...dhruva evuM je zuddha aMtaH tanvarUpa nija paramatattva che temAM A trikALI sahajajJAna vyApaka che ane tethI te svarUpa pratyakSa che. A trikALI jJAnanI vAta che. A svarUpa pratyakSanI AvI vyAkhyA niyamasAra zAstramAM ja AvI samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa mokSamArga che te paryAya che. to te paryAya AvI kyAMthI ? ke aMdaranA trikALI sahajaNamAMthI te Ave che. sahaja zraddhA guNamAMthI samyagdarzana, samyajJAna guNamAMthI samajJAnane saheja cAritra guNamAMthI cAritra-vItarAgatai Ave che. aMdaramAM kAraNa trikALa vidyamAna che. temAMthI kArya Ave che ema kahe che. sahaja zAnopayoga sahaja jJAnopayoga parama pariNAmika bhAve sthita che, tema ja traNe kALe upAdhi rahita che; temAMthI (sarvane jANanAro) kevaLa jJAnopayoga pragaTe che. mATe sahaja jJAnopayoga kAraNa che ane kevaLa jJAnopayoga kArya che. Ama hovAthI sahaja jJAnopayogane kAraNe svabhAva jJAnopayoga kahevAya che. ane kevaLa jJAnopayogane kArya svabhAva jJAnopayoga kahevAya che. sahaja paramapAripabika bhAva eka sahaja paramapariNAmika bhAvane ja sadA pAvanarUpa nija svabhAva kahyo che. cAra vibhAvabhAvono Azraya karavAthI parama pariNAmika bhAvano Azraya thato nathI. parama pariNAmika bhAvano sahathara sAthe rahevAvALo (2) nimitta tarIke, bIjI cIja hayAta sahayArI sAthe AvanAra; goThIyo; mitra; sAthIdAra sahaja svAbhAvika (2) kudaratI (3) potAnA svabhAvarUpa (4) svAbhAvika (5) akRtrima. (6) je Atmajanita che; koI dvArA utpanna thatuM nathI.
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ Azraya karavAthI ja samyakatvathI mAMDIne mokSadazA sudhInI dazAo prApta | thAya che. trikALI dhruva svabhAva sahaja eka paramapariNAmika bhAva ja sadA pavitra evo nija parama svabhAva che. e bAkInA audayikAdi cAre bhAvo te to apekSita bhAvo che, ane tethI vibhAva svabhAva parabhavo che. vaLI te paryAyabhAvo che, ne tethI te paryAyabhAvono Azraya karavAthI dhruva dravyano Azraya thato nathI. arthAt dhruva dravya svabhAva paryAyanA Azraye jaNAvA yogya nathI. agamya che. trikALI dhruva anaMdakaMdarUpa eka parama svabhAvarUpa AtmA che, teno ekano ja Azraya karavAthI samyagdarzana, samyajJAna, sammacAritra, kevaLajJAna ane mokSa ityAdi mokSa parvatanI nirmaLa avasthAo thAya che. paraMtu audayikAdi vartamAna vartatI paryAyanA Azraye kAMI nirmaLa paryAya thatI nathI. (2) sahaja pArimANika bhAvarUpa jeno svabhAva che, je kAraNa samaya sArasvarUpa che, nirAvaraNa jano svabhAva che, je nija svabhAva sattA mAtra che, je parama caitanya sAmAnya svarUpa che, je akRtrima parama sva-svarUpamAM avicaLa-sthitimaya zuddhacaritra svarUpa che, je nitya-zuddha-niraMjana jJAna-svarUpa che ane je samasta duSTa pAporUpa vIra duznonI senAnI dhajAnA nAzanuM kAraNa che evA AtmAnA kharekhara svarUpa zraddhAne mAtra ja che. (arthAt kAraNa dRSTi to kharekhara zuddhAtmAnI svarUpa zraddhAmAtra ja che.) zAhaja pravRtti prArabdhodaye udUbhava thAya che, paNa jemAM kartavya pariNAma nahIM sahaja rAdhya dana zAna svabhAvavALA sahaja zudhdha darzana ane jJAna jenI svabhAva che evo. sahajavaitanyalANa : jIvanA pAriNAmika bhAvanuM lakSaNa arthAta svarUpa sahaja caitanya che. A pariNAmika bhAva anAdi-anaMta hovAthI A bhAvanI apekSAe jIvo anAdi-anaMta hovAthI A bhAvanI apekSAe jIvo anAdi-anaMta che. 1029 sahajAna trikALI svAbhAvika jJAna kahe che, svabhAve pratyakSa che, svarUpa apekSAe pratyakSa che. A sahaja jJAna-trikALI svabhAvika jJAna, kevaLa jJAnAdithI bhinna-judI cIja che, kemake kevaLajJAnAdi to utpAda-vyayarU5 evI paryAyo che, jyAre A trikALI dhruva zakti. to kahe che, sahaja jJAna svarUpe pratyakSa che, aMdaramAM vastumAM vyApaka hovAthI svarUpa pratyakSa che. Ato alaukika vAta ! sahajapaNe pragaTa :svabhAvathI ja pragaTa sahajapaNe vilasatA svabhAvathI ja prakAzatA. sahApada :nija pada; svAbhAvika; zuddha; AnaMda svarUpa evI potAnI sthiti te sahajapada. sahaja svabhAva AtmAno trikALI atindriya AnaMda, sahaja svabhAva che temAM navuM kaMI karavuM paDatuM nathI. temAM kaMI paNa ochapa thatI nathI ke je pUrI karavI paDe - te to vadhaghaTa rahita je che te ema ne ema che. evo trikALI AnaMdano kaMda pote sahaja svabhAve prabhu che, teno tene khyAla Avato nathI. je cIja vAstavika che, astirUpa che, tenI utpatti ke vyaya nathI - utpattine vyaya to paryAyamAM che. evo pote atIndriya AnaMdathI bharapUra pUrNa amRta bharelo, trikALI sahaja svabhAvI bhagavAna che. kharekhara potAno svabhAva sahaja jJAyakapaNuM che. sahajAnaMda :5ra nimitta rahita nirapAdhika (svAbhAvika) AnaMda. sahapravRtta guNo sAhabhUta saha-sAthe, bhU-sattA, astitva, astitva-sattA sAthe hovuM, te sahabhUta. sahabhAvI badhA guNa trikALI ekarUpa AtmAmAM sAthe rahe che, tevI sahabhAvI che. (2) nitya. (3) sahabhAvI zabdano evo artha nathI ke guNa dravyanI sAthe sAthe rahe che tethI te sahabhAvI kahevAya che, kema ke evo artha karavAthI dravya judo padArtha kare che e te dravyanI sAthe sAthe rahenArA guNo judA siddha thAya che. paraMtu A vAtano pahelAM ja niSedha karI devAmAM Avyo che ke guNothI
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhinna dravya koI judo padArtha che. tethI sahabhAgI zabdano evo artha karavo joIe ke badhA guNo sAthe sAthe rahe che. dravya anaMta guNono akhaMDa piMDa che. te guNomAM kSaNe kSaNe pariNamana (paryAya) thayA kare che. anAdi kALathI laIne anaMtakALa sudhI be guNonA jeTalA koI pariNAma thayA che, te badhAmAM guNa sadA sAthe sAthe rahe che. guNono paraspara viyoga thato nathI. paraMtu paryAyomAM ema vAta nathI. teo kramabhAvI che. temano sadA sAthe raheto nathI. je paryAyo pUrva samayamAM hoya te uttara samayamAM rahetI nathI tethI paryAyo kramabhAvI che. je guNa pahelA samayamAM che te ja bIjA samayamAM che tethI guNa sahabhAvI che. sahabhAvI vizeSa svarUpa sAthe sAthe rahenAra vizeSo-bhedo jemanuM svarUpa che evA guNo. sahavRtti sAthe rahevApaNuM sahasthAyI sAthe sthiti (sthiratA) karanAra, (azva savAranI sAthe sthiti kare che, tethI ahIM azvane savAranA sasthAyI tarIke savAranI sthiti pariNAmano hetukartA kahyo che. adharmAstikAya to gatipUrvaka sthitine pAmanAra jIvapulonI sAthe sthiti karato nathI, pahelethI ja sthiti che, A rIte te sahasthAyI nahi hovAthI jIva-pulonA gatipUrvaka sthiti pariNAmano hetukartA nathI.) sahasA :ekAeka. sahAkAra akasmAta sahasAnikoSAdhikaraNa :bhayAdikathI ke anya kArya karavAnI utAvaLamAM pustaka, kamaMDaLa, zarIra ke zarIrAdinA melane mUkavA te. sahAnivRddhi :hAni... (2) hAni vRddhi sahita; vadhaghaTavALuM (3) hAnivRdhdhi sahita;vadha ghaTavALuM sahAyaka :nimittamAtra; sAthe rahelI bIjI cIja. sva-paranuM jJAna nathI tyAM sudhI ajJAnI che. sva-paranuM ekatva zraddhA nathI jIva mithyAdRSTi che. 1030 sva paraNitine choDI rAga ane puNyanI pariNatirUpe pariNAme te asaMyamata che. jyAre Aja AtmA (potAnAM ane paranAM judAM judAM) nizcita svalakSaNonA jJAnane (bhedajJAnane lIdhe, prakRtinA svabhAvane ke je potAne baMdhanuM nimitta che tene-choDe che, tyAre sva-paranA vibhAgajJAnathI (bhedajJAnathI) jJAyaka che. sva paranA vibhAgadarzanathI (bhadadarzanathI) darzaka che. ane sva paranI vibhAga pariNatithI (bheda pariNatithI) saMyata che; ane tyAre ja paranA ane potAnA ekatvano adhyAsa nahi karavAthI akartA che. sahAro Azraya. sarahadaya :bhAvuka, sAmAnA bhAvone ke lAgaNIne samajI zakanAra; zAstramAM je vakhate je bhAvano prasaMga hoya te bhAvane hadayamAM grahanAra; budha; paMDita sAkAra :sakArovALuM, bhedovALuM; savikalpa; vizeSa. (2) pragaTa; anubhavagocara. sAkAra ane nirAkAra pratibhAsa svarUpa jJAna ane darzana svarUpa sAkAra ane nirAkAra :AtmA, para dravyanI apekSAe, nirAkAra che paNa svadravyanI apekSAe, sAkAra che. (2) jJAnane sAkAra ane darzanane nirAkAra kahevAmAM Ave che, tyAM AkArano artha laMbAI-pahoLAI ane jADAI ema thato nathI paNa je prakArano artha hoya te prakAra jJAnamAM jaNAya tene AkAra kahevAmAM Ave che. amUrtika AtmAno guNa hovAthI jJAna pote kharI rIte amUrta. je pote to amUrta hoya ane vaLI dravya na hoya, mAtra guNa hoya tene potAno judo AkAra hoI zake nahi; potapotAnA AzrayabhUta dravyano je AkAra hoya te ja AkAra guNono hoya che. jJAnaguNano AdhAra Atmadravya che tethI AtmAno je AkAra te ja jJAnano AkAra che. AtmA game tevA AkAranA padArthane jANe to paNa AtmAno AkAra to (samudyAta sivAyanA prasaMge) bahAranA zarIrAkAre rahe che. tethI vAstavika rIte zeya padArtha jevo che tevo jJAna jANI le che tethI jJAnane sAkAra kahevAya che. darzana ane padArthanI bIjAne judo pADatuM nathI tethI tene nirAkAra kahevAya che.
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAkAra ane nirAkAra pratibhAsa svarUpa :jJAna ane darzana svarUpa. sAkAra anAkAra :jJAna sAkAra che ane darzana anAkAra che. sAkAra maMtrabheda hAtha vagerenI ceSTA uparathI bIjAnA abhiprAyane jANIne te pragaTa karI devo te sAkAra maMtra bheda che. sAkAra-anAkAra jJAna sAkAra che ane darzana anAkAra che. (2) savikalpa nirvikalpa. sAkAra-nirAkAra :pradezatva guNanA kAraNe dareka AtmAne potAno arUpI AkAra che ja; paNa rUpI AkAra nathI te apekSA e te nirAkAra kahevAya che. AtmAno arUpI AkAra indriyagamya nathI, e apekSAe nirAkAra che ane AtmAno AkAra jJAnagamya che, tethI te AkAravAna-sAkAra che. sAMkhyamata muktAtmAnA caitanyane sAMkhyamatAnunAyI nirarthaka batAve che. e kahe che ke caitanya zeyanA jJAna vinAnuM hoya che. A vAtono niSedha karatAM ahIM be vikalpa upasthita karavAmAM AvyAM che - AtmAnuM caitanya nirarthaka svAbhAvarUpa che ke nirarthaka svabhAvarUpa nathI ? A bannemAMthI koInI paNa mAnyatA para nirarthakano vicAra banI zakato nathI, ema sUcita karavAmAM AvyuM che. AtmAnuM caitanya nirarthaka svabhAvarUpa nathI, A dvitIya vikalpanI mAnyatAthI to caitanyanI svabhAvathI sArthakatA svataHsiddha thaI jAya che ane tethI Apatti mATe koI sthAna ja nathI rahetuM. bAkI AtmAnuM caitanya nirarthaka svabhAvarUpa che evo prathama vikalpa mAnatAM AtmAnA caitanyane nirarthaka batAvavArUpa vicAra kevI rIte baMdha besato nathI te nIce spaSTa karavAmAM AvyuM che. caitanyane AtmAno nirarthaka svabhAva mAnavAno artha e thAya che ke caitanya AtmAno sArthaka (svakIya) svabhAva na hotAM teno vibhAva pariNAma che. koI paNa vibhAva pariNAma paranA nimitta vinA thato nathI. AtmAnA vibhAva pariNAmanuM kAraNa yaulika karma hoya che, jene prakRti paNa kahe che. vibhAva pariNAma je caitanyarUpa hoya to tene utpanna karanAra prakRti paNa jJAnarUpa kare che. paraMtu jJAna prakRtino dharma nathI. tene prakRtino dharma mAnatAM 1031 prakRtine cetanamaNAno prasaMge upasthita thayA che. jene sAMkhyamatanA anuyAyIoe paNa mAnyA nathI. prakRtine caitanya dharmano sadbhAva mAnavAmAM Ave to tene AtmA (purUSa) mAnavo anivArya banI jaze; kAraNa ke sAMkhyoe purUSa AtmAno cetanarUpe svIkAra karyo che ane prakRtino jaDarUpe. A mAnyatAthI temanA matamAM virodha utpanna thaze. tethI caitanya svabhAvathI jJAnarUpa hotAM nirarthakapaNuM kAMI ja banatuM nathI. jJAna AtmAno svabhAva hovAthI temAM nirarthakapaNAnI saMgati besatI nathI. AvI sthitimAM sAMkhyonI kata mAnyatA sadoSa kare che. sAMkhyamatI:5ryAya samyagdarzanano viSaya nathI, paraMtu trikALa dhruva zAyakane viSaya karanAra paryAya che, tene na mAne te sAMkhyamatI che. sAgamaTe notaruM :bhojana samAraMbhamAM gharanI abAla vRddha tamAmane jamavAnuM AmaMtraNa ApavuM te. sAgara daza koDI koDI palyopamano eka sAgara thAya che. eka palyopamakALanA asaMkhyAtamAM bhAgamAM asaMkhyAta abajavarSa samAya che. sAgara eTale sAgaropama (2) be hajAra gAu UMDo ane be hajAra gAu pahoLo evA goLa khADAmAM kAtarathI jenA be TukaDA na thaI zake evA ane eka divasathI sAta divasa sudhInA janmelA uttama bhoga bhUminA gheTAMnA vALathI te khADo pUro bharI devo. temAMthI eka vALane so so varase kADhavo. jeTalA kALamAM te badhA vALane pUrA kADhI nAkhavAmAM Ave teTalA kALane vyavahAra palya kahe che. vyavahAra palyathI asaMkhyAta guNa uddhAra5lya ane uddhArapatyathI asaMkhyAta guNA kALane addhApalya kahe che. dasa kroDA kroDI (10 karoDa * 10 karoDa). advApalyone eka sAgara kahe che. (2) gara eTale viSayukata te sAgara kahevAya che. eTale sAgarane "gara' viSaroga lAgu paDyo che. eTale viSayuktane jema vamana thAya. moLa caDhe, moDhe phINa vaLe ne cena na paDe tema sAgarane phINa vaLe che te bahAra kADhe che.
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1032 sAgaropama eka sAgaramAM daza kroDA doDI palyopama jAya ane eka palyopamanA daSTi che. tenAthI azuddha paryAyamAM ahaMbuddhi maTI jAya che - paramAM kartutva asaMkhya bhAgamAM asaMkhya abaja varSa thAya. (2) utkRSTa asaMkhyAta abajo bhAva thato nathI. varSa sAyo paDagho niHzaMkatA. sAgAra gRhastha. sAta :sIdhA sAMgI sobatI,sAthI; sAthIdAra sata dekhanArA bhagavAna vItarAga sarvajJa sAdhakatama arthAt utkRSTa sAdhana te karaNa sAhAra :pratyakSa jANavuM sAdhana samyagdarzana, jJAna, cAritra e sAdhana eTale ke pUrNatAne lakSe sthiratAno | sAMjana:melasvarUpa; malina; azuddha (2) sa + aMjana =azuddha; malina; rAgapuruSArtha te ja paramArtha hetu vyavahAra che. dveSa; harSa-zoka, zubhAzubha bhAva vagere aneka prakArane pAmato. (3) sAdhanAMtara anya sAdhananI malinatA sahita, doSa sahita. sAdhAraNazAna badhAM zAstramAM varNavatAM adhika judAi na paDI hoya tevuM jJAna. sAMta :aMta sahita. sAcuM sukha sAcuM sukha AtmAmAM che, temAM aMza mAtra duHkha nathI. AtmAmAM sAMta azAna je jIvane koI kALe paNa jJAna thavAnuM che evA ajJAnI bhavya jIvane jJAnano upayoga sthira ekAgra thatAM sukhanuM vadana thAya che, tethI jIva potAnA sAta ajJAna che. upayogane tyAMthI anyatra pheravavA mAgato nathI. jyAre upayogane AtmAmAM sAta upadhAtu vAta, pitta, zleSma, zirA, snAyu, carma ane udarAgni. AnA sthira karyo tyAre badhA para viSayonuM lakSa chUTI gayuM hovA chatAM sukhano AdhAre zarIra TakI rahe che. kadI AmAMthI koi upadhAtu bagaDe che to roga anubhava thAya che, kema ke AtmAno svabhAva ja svaMya sukharUpe che ane te sukha utpanna thAya che. sarve para padArthothI nirapekSa che. sAta karma prakatti mithyAtva mohanIya, mizra mohanIya, sakhyatva mohanIya, e sAvAya saMbaMdha tAdAtmaya saMbaMdha. pAMca samavAya ekI sAthe che; svabhAva, puruSArtha, traNa tathA anaMtAnubaMdhI krodha, mAna, mAyA ane lobha e cAra ema maLIne bhavitavya, kALalabdhi ane karmanA upazamAdi badhA ekI sAthe che. sAta prakRttirUpa karmamala kahevAya che. sAthI daSTi saMsAranA ajJAnI jIvo paramAM sukha nathI chatAM paramAM sukha mAnIne sAta dhAtu rasa, rUdhira, mAMsa, meda (carabI), hADa (hADakAMnI aMdaranI carabI), UMcI mAnyatAmAM keTaluM jora Ape che ? sonAmAM, bhojanamAM, dehamAM, majjA ane zuka(vIrya). je bhojanapAna karavAmAM Ave che te A dazAomAM makAnamAM,dhanamAM vagere anaMta para cIjamAM rAga karI, temAM sukha che evI palaTAtAM palaTAtAM Azare eka mAsamAM vIryane taiyAra kare che. UMdhI mAnyatAnI prakaDathI judA jJAyaka svabhAvanA virodharUpa dRSTinA jora paDe sAta zAna je samyakatvathI cuta thavAno hoya evA samyakatvI jIvane sAMta jJAna azuddha paryAyamAM jora Ape che. paryAyanA AzrayathI ekAnta rAga-dveSa mohanI utpatti thAya che. paryAyanA AzrayI ekAnta rAga-dveSa mohanI sAta tattvo prazna : padArtho anaMta che, ne te badhA sAmAnya apekSAe, jIva utpatti thAya che. te UMdhI mAnyatAnI gulAMTa mArI sAcI mAnyatA karIne te ajIvamAM samAI jAya che. mATe be, kahevA hatA. athavA vizeSa apekSAe vaDe pUrNa jJAnadhana avinAzI AkhA svabhAvane lakSamAM levo te ja sAcI anaMtA kahevA hatA paNa tene sAta kema kahyA ? jIva ajIvanI zraddhAne samyagdarzana kahyuM nahi, temaja anaMtanI zraddhAne samyagdarzana kahyuM nahi, paNa
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAta tattvone samyagdarzana kahyuM. Asava, baMdha, saMvara, nirjarA, mokSa e jIva ajIvanA vizeSo che. pUNya-pApa Asrava che, vItarAgI darzana-jJAna-cAritra te saMvara nirjarA che, baMdhamAM aTake te bhAvabaMdha che, pUrNa zuddhadazA te mokSa che. te badhA jIvanA vizeSo che, jaDanI paryAyo je je thAya, te ajIvanA vizeSo che. to te paryAyone judI zA mATe kahI ? uttaraH jo ahIM padArthanuM zraddhAna ja karavAnuM prayAjona hota, to sAmAnyapaNe athavA vizeSapaNe jema sarva padArthanuM jANapaNuM thAya. tema kathana karata. ekalA zeyane jANavAnuM prayojana nathI. paNa ahIM to mokSanuM prayojya che. sAmAnyane vizeSa bhAvonI zraddhA karatAM mokSa thAya. tathA jenI zraddhA karyA vinA, kadI paNa mokSa na thAya, tenuM ahIM nirUpaNa karyu che. AtmAmAM pUrNa zuddhatA pragaTe, kevaLa jJAna dizA thAya ne vikAra na rahe, te prayojana che. jIva-abhya be sAmAnya che, ne AsavI, baMdha, saMvara, nirjanarA, mokSa e pAMca vizeSo che. jIva-abhyarUpa sAmAnyanI zraddhA karyA vinA ne AsravAdi pAMca vizeSonI zraddhA karyA vinA, mokSa na thAya, tethI tenuM ahIM nirUpaNa karyu che. jIva-abhya e be, to dravyonI eka jAti apekSAe sAmAnyarUpa tattva kahyAM. anaMtA jIvonI eka jAti ane ajIvonI eka jAti gaNIne, jIva ajIva sAmAnya tattva kahyAM. abhyamAM anaMtA yudagalo, dharma, adharma, AkAzane kALa, samAI jAya che. eka jIva tattvanuM bhAna karatAM, anaMtA jIvonuM bhAna thAya che ne eka abhyanuM bhAna karatAM, anaMtA abhyanuM bhAna thAya che. e baMnenI jAti jANatAM zuM phaLa AvyuM ? AtmAne sva paranuM zraddhAna thayuM. AtmAne jaDapadArtho judA che, temAM jAtibheda che. IMnenI jAtine abhya jAtuM nathI, jANanAra ne AtmA che. jIva sva che, ne bhAvasahita che. ema sva paranuM zraddhAna thAya. Uro AtmA mArA bhAvasahita che ne zarIra, karma vagere abhya che. te tenA bhAva sahita che, ema bhedajJAna thatAM potAnA hitane arthe mokSano upAya kare. 1033 bIjA jIvo jAti apekSAe eka hovA chatAM, dravya apekSAe mArAthI judA che. parathI ne bIjA jIvathI judo jANI, hita arthe mokSano upAya kare. Ure para padArtha sAthe koI saMbaMdha nathI. huM houM to pAMjarApoLa cAle, te vAta mithyA che, mArAthI tenI avasthA thatI nathI, ne te mArUM kArya karatA nathI. huM parathI bhinna chuM, te vastu mAre lIdhe nathI, te vastu tene lIdhe che. Ama sAcA zraddhA-jJAna thatAM, vItarAgatA thAya, parathI udAsIna thAya che. Ure paradravya sAthe saMbaMdha nathI. ema mAne, to parathI udAsIna thAya. rAga choDI vItarAga thAya, mATe prathama zraddhA karavI joIe. parathI bhinna jANyA pachI, A che to huM chuM athavA huM chuM to te padArtho che, e vAta rahetI nathI. svabhAvane Azraya letA, rAga chuTI jAya ne mokSamArgamAM pravarte. tethI e baMne jAtinuM zraddhAna thatAM je mokSa thAya. ekalA jIvane mAne athavA ekalA ajIvane mAne athavA jIvane lIdhe ajIva mAne, ajIvane lIdhe jIva mAne, to teno mokSa nathI. karmane lIdhe AtmA mAne, te mithyAdaSTi che. je jIva-abhyane judA mAnato nathI. jIva-ajIvanI bhinnatAnI zraddhAthI, mokSamArgamAM pravartavuM thAya che. tethI be jAtinuM zraddhAna thatAM, mokSa thAya. paNa e be jAti judI jAzrayA vinA, sva paranuM zraddhAna thatuM nathI. karma te huM, zarIra te huM, evI paryAyabuddhi thAya che. abhyathI mAruM tattva juduM che, evI buddhi thaI nahi, navamI traiveyake janAra mithyAdaSTi muni, paryAya buddhithI sAMsArika prayojanano upAya kare che. IMrIranI kriyAthI dharma mAne, mana-vacana-kAyAne sthira rAkhI zakuM chuM, ema mAne, zarIranI paryAyane meM sthira karI, tethI sAmAyika thaI, ema mAne te ajJAnI che. tene tattva samajavAno mahimA Avato nathI, paNa zarIranI kriyAno mahimA Ave che. evI paryAya buddhivALo jIva, zarIrane potAnuM tattva mAne che, te mokSamArgamAM pravartI zake nahi. je zarIra tathA pUNya-pApane rAkhavA mAge che. zarIranI kriyA judI che, ne AtmAnI kriyA judI che, evI bhinna zraddhA vinA baMdhane sAdhe, paNa mokSane sAdhe nahi.
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathama zarIra sAruM rAkhIe, to bhaviSyamAM dharmakAryamAM vAMdho nahi Ave, ema mAne che. je mokSano upAya karI zake nahi, enI jAti judI na jANe, to te saMsAra mArgano upAya kare che. ne para dravyomAM rAga dveSarUpa pariNAma kare che. zarIra bagaDatAM dveSa kare che. anukuLa padArtho upara rAga kare che, ne pratikULa padArtho upara dveSa kare che. te mokSa mArgamAM kevI rIte pravarte che ? eTale ke pravartI zake nahi. mATe be mAnyatA hovAnA kAraNe, rAga-dveSa thayA vinA rahe nahi. tene paramA ThIka aThIka buddhi thAya. jenuM zarIra sAruM rahe to ThIka ema mAne athavA zarIrane evuM jIrNa karavuM ke vikAra utpanna ja na thAya, ema rAgadveSa kare che te bhUla che. zarIrane jIrNa karyuM viSayo ghaTatA nathI. pathAyabuddhi rahe che. A pamANe be sAmAnya tattvo to avazya zraddhAna karavA yogya che. (2) sAta tatvonI zradhdhAne vyavahAra samyagdarzana kahyuM che. te sAta tatvo A prakAre che :(1) jIva 'tattva:-cetanA-lakSaNavaMta jIva che, saMsAra avasthAmAM te azudhdha che. (2) abhyatatva: (1) jIvane vikAranuM kAraNa) pudagala (2) dharmAstikAya (3) adharmAstikAya (4) AkAza ane (5) kAla. e pAMca cetanArahita ajIva dravya A jagatamAM che. Asravatatva' :-kamone AvavAnAM kAraNane athavA karmonA AvavAne Asrava kahe che. baMdha'tatva':-karmone AtmAnI sAthe baMdhAvAnAM kAraNane athavA karmonA baMdhane baMdha kahe che. (5) saMvara tatva':- karmonA AvavAne rokanArAM kAraNo athavA karmonuM AvavuM rokAi javuM tene saMvara kahe che. nirjarA 'tatva' -karmonA koi aMze kSayanAM kAraNane athavA karmonA koi aMze kSayane nirjarA kahe che. 1034 (aa mokSa'tatva' :-sarva prakAre karmothI chUTI javAnAM kAraNane athavA sarvAze karmothI pRthaka thavAne mokSa kahe che. A vizva jIva ane ajIva arthAt che dravyono-jIva, pudagala, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kAla eno samudAya che. pudgalomAM sUkSmajAtinI karmavargaNA che athavA karmaskaMdha che. tenA saMyogathI AtmA azudhdha thAya che. Asava ane baMdhatatva azudhdhatAnAM kAraNane batAve che. saMvara azudhdhatAne rokavAno ane nirjarA azudhdhatAne dUra karavAno upAya batAve che. mokSa baMdha rahita zudhdha avasthAne batAve che. A sAta tattvo ghaNAM upayogI che, tene barobara jANyA vinA AtmAno karma roga maTI zakato nathI. A sAta tatvonI sAcI zradhdhA vyavahAra samyagdarzana che. tenA mananathI nizcaya samyagdarzana thAya che. eTalA mATe e nizcaya samyakatva thavAmAM bAhya nimitta kAraNa che. aMtaraMga nimitta kAraNa anaMtAnubaMdhI cAra kaSAya ane mithyAtva karmano upazama thavo ke dabAi javuM te che. (3) (1) jIva tattva - prathama ja jIva tattva, cetanA lakSaNathI virAjamAna te zuddha azuddha ane mitratA bhedathI, traNa prakAre che. tyAM (1) zuddha jIva tatva - je jIvone sarva guNa-paryAya potAnA nijabhAvarUpe, pariName che. arthAta jemanA kevaLajJAnAdi guNa zuddha pariNatiparyAyathI birAjamAna thAya, tene zuddha jIva kahIe. azuddha jIvatattva-je jIvonA sarva guNa paryAya, vikAra bhAvane prApta thaI rahyA che, jJAnAdi guNa AvaraNathI AcchAdina thai rahyA che, je thoDAghaNA pragaTarUpa che, te viparItapaNe pariNamI
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ rahyA che. ane jenI pariNati rAgAdirU5 pariNamI rahI che, te mithyAdaSTi jIvone, azuddha jIva mizrajIva - je jIvanA samyakatvAdi guNonI keTalIka zakita, zuddha thai che athavA temAM paNa kAMika malinatA rahI gai che, arthAt koi jJAnAdi guNonI keTalIka zakita zuddha thai che, bIjI badhI azuddha rahI che, keTalAka guNa azuddha thai rahyA che, evI to guNonI dazA thai che, ane jenI pariNati zuddhA zuddharUpa pariName che, te jIva zuddhA zuddha svarUpa mizra kahIe. A rIte jIva nAmanuM tanya traNa prakAre che. (2) ajIvatattva - je cetanAguNa rahita, te pudgala, dharma adharma, AkAza ane kALarUpa (kAlANurUpa) pAMca prakAre che. 1035 3. sthUla sUkSma-AtApa (taDako), cAMdanI, aMdhakArAdi, AMkhathI dekhAya paNa pakaDI zakAya nahi. tene sthUla sUkSma kahIe. sUkSma sthUla- je zabda, gaMdhAdi AMkhathI na dekhAya, paNa anya indriyathI, jaNAya tene sUkSma-sthUla kahIe. sUkSma -je ghaNA paramANuno aMdha che, paNa indrigamya nathI, tene sUkSma kahIe. sUkSma sUkSma - ati sUkSma skaMdha athavA paramANune sUkSma-sUkSma kahIe. A rIte A lokamAM ghaNo phelAvo, A pudgala dravyano che. dharma dravya = jIva ane pulone gati karavAmAM, sahakArI guNa saMyukata (nimittarU5) lokapramANa, eka dravya che. adharmadravya = jIva ane pudgalane sthiti karavAmAM sahakArI, guNa saMyukata (nimittarU5) lokapramANa, eka dravya che. AkAza dravya = sarva dravyone avagAhana hetu, lakSaNa saMyukata (avakAza Apavo) lokAloka pramANa, eka dravya che. jyAM sarva dadravyone prApta thAya, tene loka ane jyAM kevaLa eka AkAza ja che, tene aloka kahIe, bannenI sattA judI nathI. tethI eka dravya che. (5) kALa dravya = sarva dravyone vartanA hetu lakSaNa, saMyukata lokanA ekeka pradeza upara sthita, ekeka temAM (1) pagaladravya - sparza rasa, gaMdha, varNasaMyukata aNu ane skaMdhanA bhedathI be prakAre che. temAM je ekAkI - avibhAgI paramANu, tene aNu kahIe. aneka aNu maLIne skaMdha thAya che, tene skaMdha kahIe. athavA pudgaladravyanA cha bheda che. 1. sthUla pUla - kAjha-pASANa Adi je chedAyA - bhedAyA pachI, maLe nahi, tene bhUla sthala pudgala kahIe. pUla - je maLa-dUdha-tela Adi dravya padArthonI jema bhinna bhinna thavA chatAM, pharI turataja maLI zake, tene sthUla kahIe.
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ pradezamAtra asaMkhyAta dravya che. tenA pariNAmanA nimitte samaya, AvalI Adi vyavahAra kALa che. A rIte jIva dravya sahita cha dravya jANavA. kALane bahu pradeza nathI, tethI kALa sivAya paMcAstikAya kahIe. emAM jIvatattva ane pudgalaajIvattvanA paraspara saMbaMdhathI, anya pAMca tattva thAya che. (3) Asravatattva = jIvanA rAgAdi pariNAmathI, yoga dvArA AvatA pudgalonA Agamanane, Asratattva (kahIe). (4) baMdhatattva = jIvane azuddhatAnA nimitte AvelAM, pudgalonuM jJAnAvaraNAdirUpa, potAnI sthiti ane rasa, saMyukata pradezo sAthe saMbaMdharUpa thavuM, te baMdha tattva kahIe. (5) saMvaratattva = jIvanA rAgAdi pariNAmanA abhAvathI, pudgalonuM na AvavuM, tene saMvara kahIe. (6) nirjarAtattva = jIvanA zuddhopayoganA baLathI pUrve baMdhAyelAM, karmonA ekadeza nAza thavo, tene saMvarapUrvaka nirjarA kahIe. karmaphaLane bhogavIne nirjarA karavAmAM Ave, te nirjarA, mokSane Ape nahi. (7) mokSatattva = sarvathA karmano nAza thatAM, jIvano nijabhAva pragaTa thavo, tene mokSa kahIe. A sAta tattvArtha jANavAM puNya-pApa AsavAdinA bheda che. mATe judAM kahyAM nathI. A rIte A tattvArthanuM zraddhAna te samyagdarzananuM lakSaNa kahIe. sAta tattvonI yathArtha zraddhAmAM deva-gurU-dharmanI zraddhA kevI rIte Ave che? H mokSatattva =sarvajJa-vItarAga svabhAva che, tenA dhAraka zrI arhata siddha che, e te ja nirdoSa deva che. tethI jene mokSatattvanI zraddhA che tene sAcA devanI zraddhA che. (1) 1036 (2) saMvara-nirjarA =saMvara-nirjarA nizcayaratnatraya svabhAva che, tenA dhAraka bhAvaliMga AcArya, upAdhyAya ane sAdhu che te ja nigraMtha digambara gurU che, tethI jene saMvara-nirjarAnI sAcI zraddhA che tenA sAcA gurUnI zraddhA che. (3) jIva tattva =jIvatattvano svabhAva rAgAdi ghAtarahita zuddha caitanya prANamaya che, tenA svabhAva sahita ahisAdharma che. tethI jene zuddha jIvanI zraddhA che tene nija AtmAnI ahiMsArUpa dharmanI zraddhA che. sAta dhAtuo : rakata, vIrya,mAMsa, majajA, rasa, meda, asthi, A sAta dhAtunuM zarIra baneluM che. saMta bIja palaTe nahi, jo juga jAya anaMta; UMca-nIca ghara avatare, to ya saMta ko saMta (eka vakhata Atma jJAna thayA pachI te game tyAM jAya, paNa te bIja kAyama rahe che.) sAta nayo : (1) evaMbhUta dRSTithI RRjusutra sthiti kara :- jevA prakAre zuddha nizcayathI AtmAnI evaMbhUta zuddha svarUpa sthiti che, te dRSTi lakSamAM rAkhI RRjusUtrapaNe- vartamAna paryAyamAM tathA prakAre sthiti kara! eTale ke vartamAnamAM zuddha svarUpamAM varta. (2) RRjusUtra daSTithI evaMbhUta sthiti karaH- ane vartamAna paryAyathI RRjusUtranI dRSTie paNa, jevA prakAre AtmAnuM evaMbhUta zuddha nizciya svarUpa che, tevA prakAre stithi kara! athavA vartamAna vyavahArarUpa AcaraNanI dRSTie, paNa jevuM zuddha AtmA svarUpa che tevI sthiti kara! zuddha svarUpastha thA! (3) naigama dRSTithI evaMbhUta prApti kara :- naigama dRSTithI eTale ke, jevA prakAre caitanya lakSaNathI AtmA lokaprasiddha vyavahArathI vyavahArAya che, athavA aMzagrAhI naigama dRSTithI jaNAya che, te dRSTithI- te lakSamAM rAkhI, evaMbhUta zuddha caitanya svarUpe sthiti kara! athavA naigama eTale jevA prakAre, vItaraNabhakita, vairAgyAdi, mokSasAdhaka vyavahAra lokaprasiddha che te dRSTi thI,
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ tathA rUpa vyavahAra AcaraNanI dRSTithI ke, Avo zuddha AtamA mAre pragaTa karavo che, evI saMkalparUpa naigama daSTithI, evaMbhUta eTale ke jevA prakAre AtmA svarUpa che, tevA prakAre thA! A lokaprasiddha vyavahAra AcarIne paNa, niraMtara evaMbhUta yathokata Atma svarUpa pAmavAno ja, lakSa rAkha! evaMbhUta daSTithI taigama vizuddha kara.- ane evaMbhUta daSTithI eTale sAdhya evA zuddha AtmAsvarUpane niraMtara lakSamAM rAkhI, naigamathI caitanyalakSaNa AtmAne vizuddha kara! athavA lokaprasiddha vyavahArane vizuddha kara! (4) saMgrahadaSTithI evaMbhUtathA = sAmAnyagrAhI evA saMgrahanayanI dRSTinI apekSAe, sarvajIva sattAthI samAna che! sarvajIva che. siddhasIma-A dRSTi lakSamAM rAkhI evaM bhUtathA! arthAt jema AtmasvarUpa che, tevI sthitie pAmelo yA! evA svarUpastha thA! evaMbhUta daSTithI saMgraha vizuddhakaraevaMbhUta eTale, jevuM yathAsthita zuddha sahaja AtmasvarUpa che, tevI dRSTithI te apekSAtha daSTi sanmukha rAkhI saMgraha arthAtu, je potAnI svarUpa sattA che, te vizuddha kara! eTale ke,-zuddha nizcayasvarUpa lakSamAM rAkhI tene anukULa zuddha vyavahAranuM, evuM anuSThAna kara, ke jethI karIne je sAdhana vaDe karIne, te evaMbhUta AtmArUpa sAdhya siddha thAya. vyavahAra daSTithI evaMbhUta pratye jA = vyahAradaSTithI eTale paramArtha sAdhaka vyavahAradRSTithI, evaMbhUta pratye jA! zuddha svarUpa pratye jA! kAraNake sarva vyavahAra sAdhananuM eka ja sAdhya svarUpa, siddhi che. evaMbhUta dRSTithI vyavahAra vinivRtti kara. evaMbhUta nizcayarUpa zuddhasvarUpadaSTi lakSamAM rAkhI, vyavahAra vinivRtta kara! evI uttarottara caDhatI, AtmadazA utpanna karato jA, ke jethI pachI vyavahAra sAdhananI vinivRtti thAya, apekSA na rahe. kAraNa ke samasta vyavahAra, nizcayanI siddhi mATe che. jenI siddhi thatI jAya che, tema tema vyavahAranI, nivRtti thAya che. zabda daSTithI evaMbhUta pratye jA! = zabdadaSTithI eTale, AtmA zabdanA kharekharA arthamAM, evaMbhUta-zuddha AtmasvarUpa pratye jA! dAkhalA tarIke jJAna-darzana-cAritra pratye gamana-pariNamana kare, te AtmA, ema AtmA 1037 zabdano artha che, A zabdanA yathArtha artharUpa daSTi lakSamAM rAkhI evaMbhUta pratye jA! zuddha AtmasvarUpa nepAma evaMbhUta daSTithI zabda nirvikalpa kara.-evaMbhUta zuddha svarUpalakSI dRSTithI, zabdane-yathArtha artharUpa AtmA nAmadhArI, zabdane nirvikalpa kara! arthAt AtmA sivAya, jyAM bIjo kAMipaNa vikalpa vartato nathI, evo kara! nirvikalpa AtmadhyAnanezukaladhyAnane pAma. samabhirUDha dRSTithI, evaMbhUtha avaloka = samabhirUDha-nizcaya svarUpanI sAdhanAmAM, samyakSaNe abhirUDha. sAta padArtho puNyAdi sAta padArthonuM prayojana jIva ane ajIva e be thI ja puruM thai jAya che, kAraNa ke teo jIva ane ajIvanA ja paryAyo che. to pachI te sAta padArtho zA mATe karavAmAM Ave che? uttara : bhavyone heya tatva ane upAdeya tattva (arthAta heya tatva ane upAdeya tatvanuM svarUpa tathA temanAM kAraNo) darzAvavA artho temanuM kathana che. duHkha te he tattva che, tenuM kAraNa saMsAra che, saMsAranuM kAraNa Asrava ane baMdha che. (athavA vistArathI kahIe to puNya, pApa, Asava ane baMdha cAra che.) ane temanuM kAraNa mithyAdarzana-jJAna-cAritra che. sukha te upAdeya tatva che, tenuM kAraNa mokSa che, mokSanuM kAraNa saMvara ane nirjarA che ane temanuM kAraNa samyagdarzakta-jJAna-cAretra che. ajJAnI jIva nirvikAra svasaMvedananA abhAvane lIdhe pApapadArthano tathA Asava-baMdha-padArthono kartA thAya che, kadAcita maMda mithyAtvanA udayathI, dekhelA, sAMbhaLelA anubhavelA bhAgonI AkAMkSArUpa nidAnabaMdha vaDe, bhaviSyakALamAM pApano anubaMdha karanAra pUNyapadArthano paNa kartA thAya che. je jJAnI jIva che te nirvikAra-AtmatattvaviSayaka rUci, tadaviSayakajJapti ane tadaviSayaka nizcala anubhUtirUpa abhedaratnatrayapariNAma vaDe, saMvara-nirjanA mokSa padArthono kartA thAya che. ane jayAre pUrvokata nizrayyaratnatrayamAM sithara rahI zakato nathI tyAre nidoSa paramAtmasvarUpa ahaMta-sidhdhonI tathA tenuM (nirdoSa paramAtmAnuM) ArAdhana karanAra AcAyaeN-upAdhyAya-sAdhuonI
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirbhara asAdhAraNa bhaktirUpa evuM je saMsAra vicchedanA kAraNabhUta. paraMparAe muktikAraNabhUta, tIrthaMkarapakRti vagere puNyano anubaMdha karanAruM viziSTa puNya tene anIhitavRttie nidAnarahita pariNAmathI kare che. A rIte ajJAnI jIva pApAdi cAra padArthono kartA che. ane jJAnI saMvarAdi traNa padArthono kartA che. sAta prakRti :mithyAtva mohanIya, mizra mohanIya, samakti mohanIya anaMtAnuMbaMdhI kaSAya, (krodha, mAna, mAyA ane lobha) e cAra kaSAya maLI sAteya prakRtino kSaya thAya tyAre samyaktva pragaTe. unmArgane mokSamArga mAne ane mokSamArgane unmArga mAne te mithyAtva mohanIya, unmArgathI mokSa thAya nahIM, mATe mArga bIjo hovo joIe evo je bhAva te mizra mohanIya, AtmA A haze ? tevuM jJAna thAya te samayaktva mohanIya. AtmA A che evo nizcayabhAva te samyaktva. sAta vyasano : (1) jugAra, (2) mAMsa bhakSaNa, (3) madirApAna, (4) vezyAgamana, (5) zikAra, (6) paranArIno saMga ane (7) corI. A sAta jagatamAM moTAM vyasano gaNAya che, paNa e sAte vyasano karatAM mithyAtva e mahApApa che tethI tene prathama choDavAno jaina dharmano upadeza che. sAtamI gAthA :samyagdarzana-jJAna-cAritranA guNa-guNInA bhedanuM lakSa choDI abheda akhaMDa jJAyaka svarUpanuM lakSa karAve che; e abheda dRSTinA jore krame krame rAgano nAza ane nirmaLatAnI vRddhi thaI kevaLajJAnanI pUrNatA pragaTa thAya che. sAtA :zAMti, nirAMta, svasthatA, sukha, cena (sAtuM nathI=kayAMya cena paDatuM nathI.) sAtizaya uttama; parama (2) ghaNA caDiyAtA; atyaMta vadhAre; ghaNuM (3) khUba tejasvI. (4) adbhuta alaukika; atizaya; atyaMta; khUba. (5) viziSTa guNarUpa sAthe-sAthe samudAya rUpe sAkSya :ekarUpa (2) samAnapaNuM; sarakhApaNuM. 1038 sAdazya astitva sarvamAM vyApanArUM astitva; sarva vyApaka astitva. jemA ghaNAM bahuvidha vRkSone potapotAnI vizeSalakSaNabhUta svarUpa-astitvanA avalaMbanathI UbhuM thatuM je anekatva tene sAmAnya lakSaNabhUta sAdazyadarzaka vRkSapaNA vaDe UbhuM thatuM ekatva tirohita-(adazya) kare che. tema ghaNAM bahuvidha (arthAt cha prakAranA) dravyone pota potAnA vizeSa lakSaNabhUta svarUpa astitvanA AlaMbanathI UbhuM thatuM je anekatva tene, sAmAnya lakSaNabhUta sAdazya-darzaka satA paNA vaDe UbhuM thatuM e katva tirohita kare che. (2) samAnapaNuM; sarakhApaNuM (3) sarakhApaNuM; maLatApaNuM ; samAnatA; tulyatA sAkSya-stitva : ghaNAM (arthAta saMkhyAthI aneka) ane bahuvidha (arthAta AmravRkSa, azokavRkSa ityAdi aneka prakAranAM) vRkSonuM potapotAnuM svarUpa astitva bhinna bhinna hoAvathI svarUpa astitvanI apekSAe temanAmAM anekapaNuM che, paraMtu vRkSapaNuM ke je sarva vRkSonuM sAmAnya lakSaNa che ane je sarva vRkSomAM sAddazya (samAnapaNuM) batAve che. tenI apekSAe ekapaNuM che; A ekapaNAne mukhya karIe tyAre anekapaNuM gauNa thAya che; tevI rIte ghaNAM (arthAt anaMta) ane bahuvidha (arthAt cha prakAranA) dravyonuM potapotAnuM svarUpa astitva bhinna bhinna hovAthI svarUpa astitvanI apekSAe temanAmAM anekapaNuM che. paraMtu satapaNuM (hovApaNuM che evobhAva) ke je sarvadravyonuM sAmAnya lakSaNa che ane je sarva dravyomAM sAddazya batAve che tenI apekSAe sarva dravyomAM ekapaNuM che; A ekapaNAne mukhya karIe tyAre anekapaNuM gauNa thAya che. A pramANe sAddazya astitvanuM nirUpaNa thayuM mAdbAda spAt eTale kathaMcit naya apekSAe, vAda eTale vastusvabhAvanuM kathana tene syAdvAda kahe che. sAkSya samAnapaNuM; sarakhApaNuM sAkSya astitva :A vizvamAM vividha lakSaNavALA (bhinna bhinna astitvavALAM sarva) dravyonuM sat evuM sarvagata lakSaNa (sAddazya astitva) eka che. (2) astitva be prakAre che. sAddazya-astitva ane svarUpa-astitva. sAddazya
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ astitvanI apekSAe savaeNdravyomAM samAnapaNuM che ane svarUpa-astitvanI apekSAe sarva dravyomAM vizeSapaNuM che. sAdazyAtyabhijJAna smRti ane pratyakSanA viSayabhUta padArthomAM sAdRzya (samAnatA) dekhADatA joDarUpa jJAnane sAdazya pratyabhijJAna kahe che. jemake A gAya rojhanA jevI che. sAdi Adi sahita (2) kSAyika bhAva jo ke svabhAvanI vyakitarUpa (pragaTatArUpa) AtmAnizrita nirAkuLatA lakSaNavALuM sukha utpanna thAya che. tenA kAraNarUpa zikta te sukhaguNa che. anAkuLatA jenuM lakSaNa arthAt svarUpa che evI sukhazakti AtmAmAM nitya che. (2) kSAyikabhAva jo ke svabhAvanI vyakitarUpa (pragaTatArUpa) hovAthI anaMta (aMta vinAno) che to paNa karmanA kSaya vaDe utpanna thato hovA lIdhe sAdi che. tethI karmakRta ja kahevAmAM Avyo che. (3) anaMta-amUrta atIndriya svabhAvavALA zuddha sadbhUta vyavahAranayAtmaka che = bhagavAnane paryAyamAM je kevaLajJAna thayuM te sAdi (navuM) che, paNa have te anaMta che, arthAt have to aMta Avaze nahi, paNa anaMtakALa raheze. ahA ! trikALI dravya-trikALI vastu bhagavAna AtmA anAdi-anaMta che, jyAre tenA Azraye je kevaLajJAnanI dazA navI pragaTa thaI che te sAdi anaMta che. ahA ! kevaLa jJAna thayuM che mATe te sAdi che, ane have te anaMtakALa rahevAnuM che mATe anaMta che. vaLI kahe che - A kevaLajJAna zuddha adabhUta vyavahAranaya sva che, ahA ! kSAyika jJAna paNa eka samayanI paryAya che ne ? to te vyavahAranaya svarUpa che. trikALI dhruva Atmavastu nizcayanaya svarUpa che, jyAre A kevaLajJAnanI pragaTa dazA vyavahAranaya svarUpa che. vaLI te enAmAM che mATe sadbhUta che. ane te (kevaLajJAna) pUrNa zuddha che mATe zuddha che. A rIte te zuddha sadbhUta vyavahAranaya svarUpa che. vaLI kevaLa jJAna amUrta ne atIndriya che tethI kevaLajJAna amUrta atIndriya svabhAvavALA zuddha sadbhUta vyavahAranaya svarUpa che. AvuM jhINuM samajavuM paDaze. 1039 have kahe che - ane je trilokanA bhavyajanone pratyakSa vaMdanA yogya che ahAhA...! jemaNe aMtaranA ukela karIne pUrNa zuddha dazA pragaTa karI che te bhagavAna tIrthaMkara deva lokanA bhavyajanono pratyakSa vaMdanA yogya che. evA tIrthaMkara parama devane -kevaLajJAnanI mAphaka A (kArya dRSTi) pugapad lokAlokamAM vyApanArI che. = ahIM jema kevaLajJAna lokAlokamAM yudapad vyApe che te kevaLajJAnanI sAthe kAryadRSTi arthAt kevaLa darzana paNa lokAlokamAM yugapat vyApe che. ahA ! AvuM kevaLa darzana che ema kahe che. A rIte kAryarUpe ane kAraNarUpe svabhAva darzananopayoga kahyo. (4) je navo utpanna thayo che. sAdi anaMta svabhAva vyaMjana paryAya ane sAdi anaMta svabhAvaartha paryAya kone hoya cha ? :sidhdha bhagavAnane kAraNa ke temane vikAra ane paranimittano saMbaMdha sarvathA chUTI gayo che. sAdi-anaMta :jIvo kSAyika bhAvathI sAdi-anaMta che. sAdi-sAMta jIvo auyika, hrAyopamika ane aupazamika bhAvothI sAdi sAMta che. sAdi-sAMta ane anAdi-anaMta jIvane sAdi-sAMtapaNuM ane anAdianaMtapaNuM paraspara virudhdha che; paraspara virudhdha bhAvo ekI sAthe jIvane kema ghaTe ? tenuM samAdhAna A pramANe che : jIvadravya, paryAyAtmaka vastu che. tene sAdi-sAMtapaNuM ane anAdi-anaMtapaNuM banne eka ja apekSAe kahevAmAM AvyAM nathI., bhinna bhinna apekSAe kahevAmAM AvyA che, sAdi-sAMtapaNuM kahevAmAM AvyuM che te paryAya-apekSAe che ane anAdi-anaMtapaNuM dravya apekSAe che. mATe e rIte jIvane sAdi-sAtapaNuM tema ja anAdianaMtapaNuM ekI sAthe barAbara ghaTe che. sAdI zailI saraLa lakhANa. sAdhu :sAmAnyapaNe gRhavAsatyAgI, mULa guNanA dhArakane (2) zuddha jJAna darzana svabhAvavALI, zuddha sahajAtmatattva ArAdhanArUpa vItarAga nirvikalpa samAdhine je sAdhe che, te sAdhu che. (3) je samyagdarzana, jJAna, cAritranuM sevana kare, te sAdhu che. akhaMDa, abheda, ekarUpa, je trikALI jJAyakabhAva,
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ enI daSTi e nirvikalpa samyagdarzananuM enuM svasaMvedana jJAna, e samyajJAna ane emAM ramaNatA, lInatA AcaraNarUpa anukAna, e samyaka cAritra. A nizcayaratnatrayanuM sevana kare, te sAdhu che. (4) sAdhu Agama cakSu-AgamarUpa cakSavALA che. (5) zuddha jJAna darzana svabhAvavALI zuddha sahajAtmatattvanI ArAdhanArUpa vItarAga nirvikalpa samAdhine je sAdhe che te sAdhu che. (6) bhagavAna AtmA anaMta jJAna ane AnaMdanA sAmarthyavALo paramezvara che. tene jANIne, tenuM zradhdhAna karIne temAM ramaNatA karavI tenuM AcaraNa-cAritra che. bahAramAM vastrano tyAga kare, nagnapaNuM dhAraNa kare ane paMcamahAvrata le tethI kAMi cAritra prApta thai jatuM nathI. aMdara bhagavAna AnaMdano nAtha jJAtA-draSTA svarUpe birAje che temAM ugrapaNe lInatA karI daravuM enuM nAma cAritra che. ane tyAM vastrano tyAga ane nagnapaNuM sahajapaNe hoya ja che. vastra rAkhIne sAdhupaNuM mAne e to mithyAtva che. jainadarzanamAM vastra sahita sAdhupaNuM traNa kALamAM kadIya hotuM nathI. tathA vastra choDIne nagna thAya paraMtu AtmAnA zradhdhA-jJAna cAritra rahita hoya to e paNa mithyAdraSTi che. bhale paMca mahAvratane pALe, paNa e mahAvratanA vikalpane dharma mAne to e mithyAdraSTi che. paMcamahAvratano vikalpa e to rAga che. AgamAM rame e cAritra kema kahevAya ? AtmAnA AnaMdamAM ramaNatA kare e cAritra che, dharma che. (7) ratnatrayane sAdhanArA te sAdhu sAdhu sAdhavuM; siddha kare; pAra pADe; jANe. sAMdhataDa sAdhu (ni-zramaNa)nA 28maLa guNa : 5 mahAvrata=hiMsA, asatya, corI, AdAna, nikSepaNa ane pratiSThApana 5 samiti=IryA, bhASA, eSaNA, AdAna, nikSepaNa ane pratikApana 5 indriya nirodhaHpAMca indriyonA viSayomAM iSTa-asnipaNuM na mAnavuM 6 Avazyaka= sAmAyika, vaMdanA, 24 tIrthakaranI athavA paMcaparameSTInI stuti; pratikramaNa; svAdhyAya ane kAryotsarga 1040 22 keza loca, 23 acelapaNuM (vastrarahita-digaMbarapaNuM) 24 asnAnatA, 25 bhUmizayana, 26 dAtaNa na karavuM, 27 UbhA UbhA bhojana karavuM ane 28 eka vakhata AhAra. (AcArya, upAdhayAya ane sAdhu e traNe nizcaya ratnatraya arthAta zudhdhopayogarUpa munidharmarUpa je AtmasvarUpanuM sAdhana che te vaDe potAnA AtmAmAM sadA tatpara (sAvadhAna-jAgRta) rahe che. bAhyamAM 28 mULaguNonA dhAraka hoya che. temanI pAse dayAnuM upakaraNa pachI, zaucanuM upakaraNa kamaMDaLa ane jJAnanuM upakaraNa suzAstra hoya che. teo zAstrakathita 46 doSa (32 aMtarAya ane 14 AhAra saMbaMdhI doSa) thI bacAvIne zudhdha AhAra le che. te ja mokSamArganA sAdhaka sAcA sAdhu che ane te guru kahevAya che.) sAdhue pALavAnA aphAvIsa muLa guNa pAMca mahAvrata, pAMca samiti, pAMca Indriya nirodha, cha parama Avazyaka, kezaloca, asnAna, acalapaNuM (nagnapaNuM), adaMtadhAvana, bhUmizayana, ubhA rahIne bhojana karavuM, ane eka vakhata bhojana : A yogInA aThThAvIsa mULa guNa che je sadA pALavA yogya che. sAdhuo :nizcaya caturvidha -ArAdhanA vaDe jeo zuddha AtmasvarUne sAdhe che, teo sAdhuo che. sAdhaka :nimitta. (2) adhurI nirmaLa paryAyarUpa darzana, jJAna, cAritra sAdhakatama :utkRSTa sAdhana te karaNa (2) utkRSTa hetu (3) utkRSTa sAdhaka (4) utkRSTa sAdhana te karaNa (5) pUrNa sAdhaka, sarva sAdhaka sAdhaka bhAva je saMtone aMtarmuhartamAM kevaLa levA che te saMtone paNa jhAlIne meruparvata upara pUrvanA verI devoe pachADyA topaNa saMtoe jarAya kheda nahi karatAM vicAryuM ke enA bhAva ene je karavuM hoya te karavA de, tArA bhAve tuM kara. ema vicArI svarUpamAM karyA ane anaMtarmuhUrta kevaLa laI mokSa padhAryA. bahAranI pratikULatA sAdhakane kyAM bodhaka thAya tema che ? merU parvatathI anaMtAmunio mokSa padhAryA. zAstromAM lekha che ke aDhI dvIpamAM koI evI jagyA nathI ke jyAMthI anaMtA siddha na thayA hoya, badhA sthAnethI munio siddha thayA che. sAdhakano mukhyapaNe evo sahaja svabhAva che ke jema bhIMsa
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ vadhAre paDe tema sAdhakano sAdhaka bhAva vadhAre ughaDe che, tene bAdhaka karavA jagatamAM koInI tAkAta nathI, anaMtI pratikULatAnI sAme ubhA rahevAnI sAdhakanI tAkAta che. (2) apUrNa svarUpa; vartamAnamAM svabhAvanI pratIti, jJAna ane ramaNatA e sAdhaka che; mokSamArga. sAdhana mokSa mArganI paryAya; mokSopAya. (2) vastunI utpattinA kAraNane sAdhana sAdhanajIva :samaktinI jJAnI. sAdhanabhata:kAraNarUpa sAdhunA keTalAka mULa guNa zramaNa-muninA 28 aThThAvIsa mULa guNa che. pAMca mahAvrata (ahiMsA, satya, acaurya brahmacarya ane aparigraha. A pAMca mahAvrata che.) pAMca samiti (IrSA, bhASA, eSaNA, AdAna-nakSepaNa ane pratiSThApana A pAMca samiti che.) pAMca Indriyono nirodha (sparzana, rasanA, dhANa, cazna e zrotra e pAMca Indriyo, jemano nirodha-vaza karavuM-ahIM vivakSita che.) che Avazyaka (sAmAyika, stuti, vaMdanA, kAyotsarga pratikramaNa ane pratyAkhyAna A che parama Avazya che.) kezaloca. asnAna, acelapaNuM (nagnapaNuM), adaMtadhAvana, bhUmi-zayana, UbhA rahIne bhojana karavuM ane eka vakhata bhojana A yotrInA aThThAvIsa mULa guNa che je sadA pALavA yogya che. jemanuM vistRta svarUpa lakSya ane upayogitAnA varNanathI mULAcAra, bhagavatI ArAdhanA, anAcAra dharmAmRta Adi graMtho vize, jANavA mATe vAMcavA bhalAmaNa che. sAdhya sadhAtuM (2) prApta (3) AtmAnA zuddha svabhAvanI sAkSAt prApti; sarvathA mokSa. (4) mokSa. (5) pUrNa nirmaLa avasthA, trikALI TakanAra, pUrNa AtmasvarUpa (6) lakSma, dhyeya (7) sAdhavA yogya (8) sAdhavA yogya; prApta karavA yogya; meLavavA yogya; dhyeya; nizAna; lakSya. sAdhya ane sAdhana sAdhya-sAdhana viSenuM satyArtha nirUpaNa ema che ke chaThThA guNasthAne vartatI AMzika zuddhi sAtamA guNasthAna-yogya nirvikalpa zudhdha 1041 pariNatinuM sAdhana cheH have chaThThA guNasthAne kevI ane keTalI zudhdha hoya che-e vAtano paNa sAthe sAthe khyAla karAvato hoya to, vistArathI ema nirUpaNa karAya ke je zudhdhinA sadUbhAvamAM tenI sAthe mahAvratAdinA paNa kahe che ke, cothe guNasthAna ke thI teremAM guNasthAnaka sudhI AtmapratIti samAna che; jJAnano tAratamya bheda che. jo cothe guNasthAna ke svarUpasthiti aMze paNa na hoya to, mithyAtva javAnuM phaLa zuM thayuM? kaMi ja thayuM nahIM. je mithyAtva gayuM te ja AtmasvabhAvanuM AvirbhAvapaNuM che. ane te ja svarUpasthiti che. jo samyatvathI tathA rUpa svarUpasthiti na hoya, to zreNikAdine ekAvatArIpaNuM kema prApta thAya ? eka paNa tyAM vrata, paccakhANa nathI ane mAtra eka ja bhava bAkI rahyo evuM alpa saMsArIpaNuM thayuM te ja svarUpasthiti samakitanuM baLa che. pAMcame ane cha guNasthAna ke cAritranuM baLa vizeSa che, ane mukhyapaNe upadezaka guNasthAnakama to chaThuM ane teramuM che. bAkInAM guNasthAnako upadazenI pravRtti karI zakavA yogya nathI; eTale terame ane chaTTa guNasthAna ke te pada prarte che. sAdhyabhAva pUrNa svarUpa; jJAna svarUpa AtmAnI pUrNa siddha paryAya. sAdhya-sAdhana sAdhya-sAdhana viSenuM satyArtha nirUpaNa ema che ke chaThThA guNasthAne vartatI AMzika zudhdhi sAtamA guNasthAna yogya nirvikalpa zudhdha pariNatinuM sAdhana che. have chaThThA guNasthAne kevI athavA keTalI zuddhi hoya che. e vAtano paNa sAthe sAthe khyAla karAvavo hoya to, vistArathI ema nirUpaNa karAya ke je buddhinA sadabhAvamAM, tenI sAthe sAthe mahAvratAdinA zubha vikalpo haTha vinA sahajapaNe vartatA hoya che te chaThThA guNasthAna yogya zudhdhi sAtamA guNasthAnayogya nirvikalpa zudhdha pariNatinuM sAdhana che. AvA lAMbA kathanane badale, ema kahevAmAM Ave che chaThThA guNasthAne vartatA mahAvratAdinA zubha vikalpo sAtamA guNasthAna yogya nirvikalpa zudhdha pariNatinuM sAdhana che; to e upacarita nirUpaNa che. AvA upacarita nirUpaNamAMthI ema artha tAravavo joie ke mahAvratAdi zubhavikalpo nahi paNa temanA dvArA sUcavavA dhArelI chaThThA guNasthAna yogya nirvikalpa zudhdha pariNatinuM sAdhana che.
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAyika budhdhivALo sAdhavuM siddha karavuM; puravAra karavuM; sAbita karavuM; prApta karavuM; meLavavuM. sAdhAraNa ane asAdhAraNano artha je guNa sAmAnya rIte dareka dravyamAM prApta thAya che temane to sAmAnya athavA sAdhAraNa guNa kahe che ane je guNa khAsa khAsa dravyamAM ja prApta thAya temane vizeSa athavA asAdhAraNa guNa kahe che, arthAt ja sarva dravyomAM rahe te sAmAnya ane je koI vizeSa dravyamAM rahe te vizeSa kahevAya che. udAharaNa :- sat guNa badhA dravyomAM samAnapaNe prApta thAya che tethI badhA dravyo sat kahevAya che paraMtu jJAnaguNa badhA dravyomAM prApta thato nathI paNa jIvamAM ja prApta thAya che tethI jJAna vizeSa guNa che sat sAmAnya guNa che. e ja rIte dravyomAM sAmAnya guNa samAna che ane vizeSa guNa judA judA che. sAdhAraNa dharmo vastumAM astitva, vastutva, dravyatva, prameyatva, pradezatva, aguruladhutva ityAdi dhoM che. sAdhAraNa nAmakarma je karmanA udayathI, eka zarIranA anekajIva svAmI (mAlika) hoya, tene sAdhAraNa nAma karma kahe che. sAdhAraNa zarIranAma karma je karmanA udayathI eka zarIranA aneka jIva svAmI hoya tene sAdhAraNa zarIra nAmakarma kahe che. sAdhika Hadhika buddhimAna. sAnukULatA yogyatA sAnta HaMtavALuM; vinAzI; bhaMgura; nazvara sAnaMda :AnaMdathI paripUrNa sAnnipAtika sapramANa maLatuM AvatuM; krame krame UtarI AvavuM te. sAnvaya samucita saMtAnavAhinI :saMtata; satata; niraMtara; dhArAvAhinI; atUTaka. (jayAM sudhI aprayata caryA che tyAM sudhI sadAya hiMsA satatapaNe cAlu che.) sApekSA bIjA kAraNa, hetunI jarUriyAta icche che. (2) koI-karma AdithI sahita, koInI apekSA sahita. karmanA nimittanA sadbhAva-abhAvanI apekSA kADhI 1042 nAkho to vastu, vastuno guNa ane vastunA aMzarUpa paryAya te parathI apekSA vagara kAyama TakI rahyA che. karmanA nimittanA abhAvathI apekSAe mArAmAM mokSano utpAda ane saMsArano vyaya dekhAya che. evo utpAda-vyaya para nimitte dekhAya che. paNa jo vastuno asala svabhAva lakSamAM lo vastu anAdi anaMta nirapekSapaNe sAkAra pariNAmI che, mArI cIjane bIjA koInI apekSA nathI ekalI nirapekSa vastu che, te vastu dravyathI, guNathI ane paryAyathI trikALa nirmaLa,nirmaLa ane nirmaLa che. sApekSatva athavA apekSAe HekabIjAne laine. sApeAdraSTi vastutaH mukhya rAkhe ane te vastunA bIjA guNane peTAmAM (gauNa) rAkhe te draSTine naya athavA sApekSadraSTi kahevAya che. sAMprata hamaNAMnuM; hAlanuM; yogya; ucita; vartamAnakALe sAMprate kSaNa vartamAnanA sukhane jonAra. sAMpratakAla hAlano samaya; cAlato samaya; vartamAna kALa. sAMpratika :vartamAna padArthane lagatuM. sAMpratikapaNuM vartamAnapaNuM; tAtkAlikapaNuM. saMprApta kare che. :aMgIkAra kare che. sAbIta :siddha thayeluM; puravAra thayeluM; siddha. sAmagrI :bAhya sAdhano sAmaMto rAjAnA sagAMone jAgIra ApI hoya te. sAmAnya ane vizeSa sat sAmAnya che, pariNAma vizeSa che. na to sAmAnya vinA vizeSa hoI zake ane na vizeSa vinA sAmAnya hoI zake che. tethI sAmAnya vizeSAtmaka-sa-pariNAma banne samakALa bhAvI che ane kathaMcit abhinna che. sAparAyika Asava :A Asava saMsAranuM ja kAraNa che. mithyAtva bhAvarUpa Asava anaMta saMsAranuM kAraNa che; mithyAtvano abhAva thayA pachI thato bhAvAsava alpa saMsAranuM kAraNa che. (2) je karma paramANu jIvanA kaSAyabhAvonA
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimittathI AtmAmAM kaMIka vakhata mATe sthitine prApta thAya, tenA Asavane sAmparAmika Asrava kahe che. sAya samatA; samabhAva; (2) moha ane kSobha rahita pariNAma. sAmya, dharma, cAritra e badhA ekAryavAcaka che. (3) samatA, samabhAva (viSamatA vinAno susthita AtmAno guNa) (4) samatA; samabhAva. (5) samatA; samabhAva. (6) yathAsthita AtmaguNa; viSamatA vinAno-susthitaAtmAno guNa hovAthI sAmya che. samatA, samabhAva. (7) samatA, samabhAva. sAmya mohakSobharahita, evo AtmAno bhAva che. (8) samatA; samabhAva. sApya che :darzana mohanIya ane cAritra mohanIyanA udayathI utpanna thatA samasta moha ane mokSanA abhAvane lIdhe atyaMta nirvikAra evo jIvano pariNAma sAya dharmapaNuM nakkI karIne sAmya e dharma che ema nakakI karIne sAdhyabhAva:vItarAgatA. sAmayika Atmadravya-nijadravya svabhAvamAM pariNamavuM te sAmayika che. (2) samatApUrvaka-samatAnA bhAvapUrvaka ekAgracitte besI karavAnuM nityakarma. sAmagrI :bAhya sAdhano. sAmarthya yogyatA. (2) zakti; samarthatA; tAkAta; baLa; jora. (3) yogyatA; samarthatA; baLa; zakti; tAkAta. sAmAnya aneka dravyomAM samAnatAthI rahelA dharmane sAmAnya kahe che. athavA dareka vastumAM trikALI dravyaguNarUpa, abheda ekarUpa bhAvane sAmAnya kahe che. (2) sAdhAraNa. (3) vizeSa svarUpa = darzana-zAna svarUpa. sAmAnya ane vizeSa jIva ane ajIva tattvo sAmAnya che, ane bIjA pAMca tattvo, paryAyo hovAthI, vizeSa kahevAya che. (2) vastuno svabhAva sAmAnyavizeSasvarUpa che. AtmA paNa vastu hovAthI te sAmAnya-vizeSa svarUpa che. arthAt darzana jJAna svarUpa che. 1043 darzana upayoga sAmAnya che ane jJAna-upayoga vizeSa, sAmAnya eTale bheda pADyA vagara jJAna thayA pahelAM. 5ra viSayathI khAlI, ekalo Atma vyApAra te darzana upayoga ane dareka vastune bhinna bhinnapaNe rAganA vikalpa vagara jANavuM te jJAna upayoga AtmA dravya arUpI, tenA guNa arUpI tenI paryAya paNa arUpI che. te traNe thaIne akhaMDa vastu che. dharmAstikAya, adharmAstikAya, kALa, paramANu ane AkAza vagere vastu vastunA guNa ane vastunI paryAya te anAdi anaMta nirmaLa che. te badhI vastu che. tema huM paNa eka vastu chuM. mATe huM paNa dravyathI guNathI ane paryAyathI anAdi anaMta nirmaLa chuM. Avo huM AkAzAdi vastunI jema pAramArthika vastuvizeSa chuM. badhA dravyothI, guNathI ane paryAyathI traNe kALa nirmaLa che. eka chUTo paramANuM paNa dravyathI, guNathI ane paryAyathI nirmaLa che to pachI mArAmAM A malinatA kyAMthI pesI gaI ? para vastunA nimitte thatI sApekSa paryAyamAM malinatA thaI che. paraMtu mArI nirapekSa paryAya AkAzAdi dravyanI jema anAdi anaMta nirmaLa che. (3) sAmAnya eTale bheda pADyA vinA jANavuM te darzana, ane vizeSa eTale juduM juduM jANavuM te jJAna. evA sAmAnya vizeSaNAne huM ullekhato nathI mATe huM darzana jJAnamaya chuM. sAmAnya ane vizeSaNo :astitva; vastutva; dravyatva; prameyatva; agurulaghutva; cetanavaM; acetanavaM; pradeza7:mUrtatva ane amUrtatva A dravyonA dasa sAmAnyaguNa che. A dasamAMthI dareka dravyane ATha sAmAnya guNa hoya che. kema ke jIva dravyamAM acetanatva ane mUrtitva e be guNa hotA nathI, ane pudagala dravyamAM cetanata ane amUrtatva e be guNa hotA nathI. tathA dharmadravya, adharmadravya, AkAzadravya ane kAladravayamAM cetanatva ane mUrtitva e be guNo hotA nathI. A pramANe dasa sAmAnya guNomAMthI babbe guNo na hovAthI dareka dravyamAM ATha ATha guNo hoya che. tathA jJAna, darzana, sukha, vIrya, sparza, rasa, gaMdha varNa, gati hetutva, sthiti hetutva, avagAhana hetutva, vartanA hetutva, cetanatva, acetanatva, mUrtatva, amUrtitva A dravyonA soLa vizeSa guNo che.
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ A soLa guNomAMthI chellA cAra guNonI gaNanA sAmAnya guNomAM paNa karavAmAM Ave che ane vizeSa guNomAM paNa karavAmAM Ave che. AnuM kAraNa e che ke e cAre guNo svajAtinI apekSAthI sAmAnya guNo che ane vijAtinI apekSAthI vizeSa guNo che. A soLa vizeSa guNomAMthI jIva dravyamAM jJAna, vacana, darzana, sukha, vIrya cetanatva ane amUrtata e cha guNa hoya che. pudgala dravyamAM sparza, rasa, gaMdha, varNa, mUrtatva ane acetanata e cha guNa hoya che. dharmadravyamAM gatietutva, amUrtitva, acetana- e traNa vizeSaguNo hoya che. AkAza dravyamAM avagAhanahetutva, amUrtatva ane acetanatva e traNa vizeSa guNo hoya che. ane kAladravyamAM vartanAhetutva, amUrtatva ane acetanatva e traNa vizeSaguNo hoya che. je guNa badhA dravyomAM maLI Ave che tene sAmAnya guNa kahe che ane je guNa badhA dravyomAM jovAmAM na Ave tene vizeSaguNa kahe che. sAmAnya guNomAM 6 guNonuM svarUpa A prakAre che : (1) astitvaguNa je zaktithI nimittathI dravyano nAza na thAya tene astitva guNa kahe che. vastutvaguNa = je zaktinA nimittathI dravyamAM arthakriyA hoya tene vastutva guNa kahe che. dravyatvaguNa =je zakitanA nimittathI dravya hameMzA ekasarakhuM na rahe ane tenI paryAyo badalatI rahe tene dravyatvaguNa kahe che. prameyatvaguNa =je zaktinA nimittathI dravya koi ne koinA jJAnano viSaya che tene prameyatvaguNa kahe che. agurulaghutva guNa= je zaktinA nimittathI eka dravya bIjA dravyarUpa pariNamana na kare ane eka guNa bIjA guNarUpa pariNamana na kare tathA eka dravyanA aneka guNa vIkharAine judA judA na thai jAya tene agurulaghutvaguNa kahe che. 1044 (6) pradezatvaguNa=je zaktinA nimittathI dravyano koi ne koi AkAra avazya hoya tene pradezatva guNa kahe che. A che guNo dareka dravyamAM jovAmAM Ave che. sAmAnya gaNa keTalA che ? sAmAnya guNa aneka che. paraMtu temAM mukhya che che. 1. astitva, 2.vastu, 3. dravyatva, 4. prameyatva, 5.agurulaghutva 6. pradeza7. A guNo jIva ane ajIva baMnemAM che. sAmAnya guNa kone kahe che ? je sarva dravyomAM vyApe, tene sAmAnya guNa kahe che. sAmAnya guNo guNa = je dravyanA pUrA bhAgamAM ane tenI sarva hAlatomAM (avasthAmAM) rahe, tene guNa kahe che. (1) astitvaguNa =je zaktinA kAraNe dravyano kadI abhAva na hoya, tene astitva guNa kahe che. dravya anAdi anaMta che. svataMtra anAdi anaMta, potAthI TakI rahenAro che. koI parathI ane koI saMyogathI, tenI utpatti thaI nathI. tathA astitvaguNano kadI nAza thato nathI. vastutva guNa =je zaktinA kAraNe dravyamAM arthakriyA (prayojanabhUta kriyA) hoya. (3 dravyatattva guNa =je zaktinA kAraNe dravyanI avasthA niraMtara badalAtI rahe, tene dravyatva guNa kahe che. badhA dravyonI avasthAonuM parivartana, (badalavuM)niraMtara tenA potAthI potAmAM ja thayA kare che, paNa bIjo koI tenI avasthA badalato nathI. jIvano koI paryAya, ajIvathI-karmathIzarIrAdithI badalAto nathI ane zarIrAdi koIpaNa dravyathI avasthA badalAtI nathI. prameyatva guNa =je zaktinA kAraNe, dravya koIne koI jJAnano viSaya hoya, tene prameyatva guNa kahe che. pradezatva guNa =je zaktinA kAraNe, dravyano koIne koI AkAra avazya hoya, tene pradezatva guNa kahe che. agurulaghutva guNa = je zaktinA kAraNe, dravyanI dravyatA kAyama rahe, arthAt
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka dravya bIjA dravyarUpa na thAya. eka guNa bIjA guNarUpa na thAya. dravyamAM rahelA anaMta guNo (vikharAIne alaga alaga thaI na jAya. te zaktine aguru laghutva guNa kahe che. 1. anaMtaguNonA piMDarUpa jIvanuM svadravyapaNe kAyama rahe che. ane te zarIrAdirUpa kadI thatuM nathI. jIvanuM asaMkhyAta pradezI svakSetra, kadI pararUpa na thAya, paramAM bhaLI na jAya. ane be jIvanuM svakSetra paNa kadI eka na thAya. 3. jIvanA eka guNano paryAya, te anya guNanA paryAya rUpa na thAya. (bIjAnuM kaMI kare, bIjAthI upaje-badale ema thatuM nathI.) bhAva eTale guNa - jeTalA je rUpe che, teTalA te rUpe sadA rahe, vikharAya nahi. 1. chaye dravyo tathA tenA guNo ane paryAyonI svataMtratA jANatAM potAnuM bhaluM, bUruM potAthI potAmAM thAya che. koIpaNa dravya karma athavA koI paranAM dravya-kSetrakALa-bhAva, A jIvane lAbha ke nukazAna karI zake nahi . huM svataMtra jJAna-AnaMda svabhAvI padArtha chuM, ane jagatanA samasta padArtha mArAthI trikALa bhinna che. sAmAnya caitanya te darzana che. sAmAnya vizeSa avarUpa darzana - jJAnasvarUpa sAmAnya vizeSAtmaka dravya dareka dravya sAmAnya vizeSAtmaka che. tethI dareka dravya tenuM te ja paNa rahe che ane badalAya paNa che. dravyanuM svarUpa ja AvuM ubhayAtmaka | hovAthI dravyanA ananyapaNamAM ane anyapaNAmAM virodha nathI. jema ke 1045 marIci ane zrImahAvIra svAmInuM jIva sAmAnya nI apekSAe ananyapaNuM ane jIvanA vizeSonI apekSAe anyapaNuM hovAmAM koi prakArano virodha nathI. dravyArthikanayarUpI eka cakSuthI jotAM dravya sAmAnya ja jaNAya che. tethI dravya ananya arthAta tenuM te ja bhAse che ane paryAyArthikanayathI bIjA eka cakSuthI jotAM dravayanA paryAyarUpI vizeSo jaNAya che tethI dravya ane anya bhAse che, banne nayorUpI banne cakSuothI jotAM dravya sAmAnya tathA dravyanA vizeSa banne jaNAya che, tethI dravya ananya tema ja anya anya banne bhAse che. sAmAnya sattA:mahA sattA sAmAnyataHavabodhavuM dekhaluM, (sAmAnya avabodha arthAt sAmAnya pratibhAsa te darzana che.) sAmAnya-vizeSa svarUpa darzana jJAnasvarUpa. vastuno svabhAva sAmAnya vizeSa svarUpa che. AtmA paNa vastu hovAthI sAmAnya te darzana che ane vizeSa te jJAna svarUpa che. jANavA dekhAvAnA svarUpathI bharelo chuM. darzana upayoga sAmAnya che ane jJAna upayoga vizeSa che. sAmAnya eTale bheda pADyA vagara jJAna thayA pahelAM para viSayathI khAlI. ekalo AtmavyApAra te darzana upayoga ane dareka vastune bhinna-bhinnapaNe, rAganA vikalpa vagara jANavuM te jJAna upayoga. sAmAnya-vizeSAtmaka sattA ahIM sAmAnyAtmaka no artha mahA samajavo. ane vizeSAtmakano artha avAntara samajavo. sAmAnya vizeSanA bIjA arthe ahIM na samajavo. sAmAyika sAmAyika eTale samatA ane samatA eTale vItarAga pariNAmano lAbha. vItarAga pariNAmano lAbha kayAre thAya ? ke jayAre vItarAga svarUpa bhagavAna pote che tevo Azraya le tyAre vItarAga pariNati thAya che, ane ene sAmAyika kahe che. sAmAyika :AtmasvarUpanI prApti (2) sama eTale ekarUpa ane aya eTale AtmAnA svarUpamAM gamana samaya thayo. evuM jenuM prayojana che tane sAmAjika
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahe che. A sAmAyika samatAbhAva vinA thaI zake nahi. tethI sukhadAyaka te duHkhadAyaka padAthomAM samAna buddhi rAkhato zrAvaka traNe kALe pAMce pApono tyAga karIne avazya sAmAyika kara. ene sAmAyika zikSAvrata kahe che. (3) jemAM samatA ane vItarAga hoya tene sAmAyika kahevAya. jemAM samatA ane vItarAgano lAbha thAya te sAmAyika. (4) Atmazaktino prakAza karanAra, samyajJAna, darzanano udaya karanAra, zuddha samAdhibhAvamAM praveza karAvanAra, nirjarAno, amulya lAbha ApanAra, rAga dveSathI madhyastha buddhi karanAra evuM sAmAyika nAmanuM zikSAvrata che. Ama zrImade sAmAyika vratane samyakajJAna, samyagdarzana tathA sabhyazcAritranuM udaya karanAra vrata tarIke gaNAvyuM che. te ja agatya batAve che. AthI sAmAyikamAM doSa na AvavA devo te agatyanuM che. (5) AtmA zuddha, avikArI, vitarAgI che; puNya, pApa, vikalpa rahita, arAgI che evI zraddhA jJAna ane abheda svarUpamAM sthiratA varte che te ja kharI sAmAyika che. (6) huM mAtra jJAyaka chuM. evA svabhAvanI daDhatA te dazana sAmayika ane temAM ekAga thavuM te cAritra sAmayika...... (7) samatA bhAve ekAgra Asane besavAnuM nityakarma. (8) hiMsA sahita. sAmAyikane mATe 1 yogya kSetra, 2. yogya kALa, 3. yogya Asana, 4. yogya vinaya, 5. manazuddhi, 6. vacana zuddhi, 7. bhAva zuddhi ane 8. kAya zuddhi e vAtanI anukuLatA hovA jarUrI che; temAM bhedajJAnapUrvaka svasammukhatAnA baLathI jeTalI pariNAmonI zuddhatA thAya teTalI nizcaya sAmAyika che. tyAM vartatA zubharAgane vyavahAra sAmAyika kahevAmAM Ave che. nizcaya samyagdarzana-jJAnapUrvaka jeNe kaSAyanI be cokaDIno abhAva karyo che te jIvane sAcAM aNuvrata ane sAmAyika vrata hoya che, jene nizcaya samyagdarzana na hoya tenA vratane sarvajJadeve bALavrata-ajJAnamayavrata kahela che. sAmAyika kyAre ane kevI rIte karavuM ? :gRhastha zrAvaka gRhastha paNAnAM aneka kAryomAM saMlagna rahe che tethI tene mATe AlaMbanarUpa prabhAta ane saMdhyAnA banne samaya AcAryoe niyamita karyA che. Ama to samAyika game tyAre karavAmAM 1046 Ave tenAthI AtmAnuM kalyANa ja che. nukazAna kahI paNa nathI. tethI pratyeka zrAvake banne samaya athavA traNa samaya be ghaDI, cAra ghaDI, ke cha ghaDI sudhI pAMce pApano tathA AraMbha-parigrahano tyAga karIne ekAMta sthAnamAM zuddha mana karIne pahelAM pUrva dizAmAM namaskAra karavA, pachI nava vAra namaskAra maMtrano jApa karavo, pachI traNa Avartana karavA ane eka zironati karavI. A rIte cAre dizAmAM karIne khabbAsana athavA padmAsana karIne sAmAyika karavuM. ane jyAre sAmAyika pUrNa jAya tyAre aMte paNa zarUAtanI peThe nava vAra namaskAra maMtrano jApa, traNa, traNa Avartana, eka eka zironati e ja pramANe karavI. A ja sAmAyika karavAnI dhULa vidhi che. sAmAyika karatI vakhate zrAvaka paNa muni samAna ja che. (sAmAyikane mATe 1. yogyAtra, 2. yogya kALa, 3. yogya Asana, 4. yogya vinaya, 5. manu zuddhi, 6. vacana zuddhi, 7. bhAva zuddhi, 8. kAya zuddhi e ATha vAtanI anukuLatA hovI jarUrI che; temAM bhedajJAnapUrvaka svasammukhatAnA baLathI jeTalI pariNAmonI zuddhatA thAya teTalI nizcaya sAmayika che. tyAM vartatA zubharAgane vyavahAra sAmAyika kahevAmAM Ave che. nizcaya samyagdarzana-jJAnapUrvaka jeNe kayAyanI be cokaDI (anaMtAnubaMdhI ane apratyAjJAnAvaraNIya kaSAya) no abhAva karyo che te jIvane sAcAM aNuvrata ane samAyikavrata hoya che. jene nizcaya samyagdarzana na hoya tenA vratane sarvajJadeva bALavrata-ajJAna mayavrata kahe che.) (2) gRhastha zrAvaka gRhasthapaNAnAM aneka kAryomAM saMlagna rahe che tethI tene mATe AlaMbana35 prabhAta ane saMdhyAnA banne samaya AcAryoe niyamita karyA che. Ama to sAmAyika game tyAre karavAmAM Ave tenAthI AtmAnuM kalyANa ja che. nukazAna kadI paNa nathI. tethI pratyeka zrAvake banne samaya athavA traNa samaya be ghaDI, cAra ghaDI, ke cha ghaDI sudhI pAMce pApano tathA AraMbha-parigrahano tyAga karIne ekAMta sthAnamAM zuddha mana karIne pahelAM pUrva dizAmAM namaskAra karavA, pachI nava vAra namaskAra maMtrano jApa karavo, pachI traNa Avartana karavA ane eka zironnati karavI. A rIte cAre dizAmAM karIne khagAsana athavA padmAsana
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1. 1047 karIne sAmAyika karavuM. ane jyAre sAmAyika pUrNa jAya tyAre aMte paNa | bhAvArtha :- sama eTale ekarUpa e aya eTale AtmAnA svarUpamAM gamana te zarUAtanI peThe nava vAra namaskAra maMtrano jApa, traNa, traNa Avartana, eka 'samaya' thayuM. evo samaya jenuM prayojana che tene sAmAyika kahe che. A eka zironnati e ja pramANe karavI. A ja sAmAyika karavAnI chULa vidhi sAmAyika samatAbhAva vinA thaI zake nahi. tethI sukhadAyaka e du:kha dAyaka che. sAmAyika karatI vakhate zrAvaka paNa muni samAna ja che. padArthomAM samAna baddhi rAkhato zrAvaka traNe kALe pAMce pApono tyAga sAmAyika zikSAta :samasta daSTi-aniSTa padArthomAM rAga-dveSa bhAvono tyAga karIne avazya sAmAyika kare. ene samAyika zikSAvrata kahe che. karavAthI, samatAbhAvanuM AlaMbana karIne, AtmAnA svarUpanI prApti karavAmAM sAmAyika zikSAvratanA pAMca aticAra : mULa kAraNa sAmAyika che te vAraMvAra karavuM joIe, arthAt dararoja traNe kALe vacanano durupayoga karavo, arthAt sAmAyika karatI vakhate matranuM uccAraNa karavuM joIe, tene ja sAmAyika zikSAvrata kahe che. athavA sAmAyika pAThanuM uccAraNa barAbara na karavuM, sama eTale ekarUpa ane "aya' AtmAnA svarUpamAM gamana te samaya thayuM. manano durUpayoga arthAta manamAM kharAba bhAvanA utpanna thavI , manamAM evo samaya jenuM prayojana che tene sAmAki kahe che. A sAmAyika aneka saMkalpa-vikalpa uThavA, samatAbhAva vinA thaI zake nahi. sthI sukhadAyaka e duHkhadAyaka padAthomAM 3. kAyAno durUpayoga arthAt sAmAyika karatI vakhate hAtha-paga halAvavA, samAna baddhi rAkhato zrAvaka traNe kALe pAMca pApono tyAga karIne avazya anAdara arthAt sAmAyika AdarapUrvaka na karatAM veThanI jema pUrNa karavuM. sAmAyika kare. ene sAmAyika zikSAvrata kahe che. mRtvanuM sthAna eTale sAmAyikano pATha bhUlI javosAmAyikane mATe mATe 1 yogya kSetra, 2. yogya kALa, 3. yogya Asana, 4. e sAmAyika zikSAvratanA pAMca aticAra che. yogya vinaya, 5. manazuddhi, 6. vacana zuddhi, 7. bhAva zuddhi ane 8. kAya sAmAyikamAM mana, vacana, kAyA e traNenI ekAgratAnI ghaNI ja zuddhi e ATha vAtanI anukULatA hovI jarUrI che; temAM bhedajJAnapUrvaka AvazyakatA che. e traNene vaza karyA vinA sAmAyika thaI zakatI ja nathI. svasammukhatAnA baLathI jeTalI pariNAmonI zuddhatA thAya teTalI nizcAya mATe tene avazya ja vaza karavA joIe. sAmAyika che. tyAM vartatA zubharAgane vyavahAra sAmAyika kahevAmAM Ave che. sAmAyikanuM svarUpa sAmAyikanA A lakSaNamAM be vAto khAsarUpe dhyAnamAM levA inazcaya samyagdarzana-jJAnapUrvaka jeNe kaSAyanI be cokaDIno abhAva karyo che te yogya che; - eka to e ke prastuta sAmAyikanA adhikArI ahIM jIvane sAcAM avrata ane sAmAyika vrata hoya che, jene nizcaya samyagdarzana na AtmatatvamAM sthita (yogI) ne batAvyA che. tethI ja AtmAne barAbara hoya tenA vratane sarvajJadeve bALavrata-ajJAnamayavrata kahela che. (2) rAgadveSanA jANe oLakhe nahi ane na to temAM jenI pravRtti tathA sthiti hoya che te tyAgathI badhA aniSTa padArthomAM samabhAvane aMgIkAra karIne AtmahattvanI sAmAyikanA adhikArI nathI. bhale te muni hoya, digaMbara hoya tathA bAhyamAM prAptinuM mULakAraNa evuM sAmAyika karavuM joIe. municaryAnuM keTaluMya pAlana kema na karatA hoya ! TIkA :- samasta ISTa-aniSTa padArthomAM rAga-dveSa bhAvono tyAga karavAthI, te adhikRta sAmAyikanuM svarUpa che. sarva dravyonA saMdarbhamAM rAga-dveSano samatAbhAvanuM AlaMbana karIne, AtmAnA svarUpanI prApti karavAmAM mULa vizeSarUpe (sAmAnyarUpe nahi) parityAga, sarvadravya saMdarbha padamAM samasta kAraNa sAmAyika che te vAraMvAra karavuM joIe, arthAt dararoja traNe kALe karavuM cetana-acetana padArthonI badhI avasthAono samAveza thAya che - cAhe te joIe. tene ja sAmAyika zikSAvrata kahe che. zAbdika hoya, Arthika hoya athavA jJAnaviSayaka hoya, ane rAga-dveSa
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyapohanamAM vadhu vaiSamya dUra thaIne pUrNapaNe samatAbhAvano prAdurbhAva thAya che- cAhe te game teTalA thoDA samaya mATe kema na hoya. A rIte A saMkSepamAM sAmAyika athavA saMtulita samatAbhAvarUpa AvazyakanuM svarUpa che. enuM ja sAmAyika pATha AdimAM vratarUpe nIce prakAre prarUpaNa karyuM che : samatA sarvabhUteSa saMyamaH zubha-bhAvanA ! Arta raudra-parityAgastaddhi sAmAyika vratam | artha :- sarvabhUta-prANIoma samatAbhAva-rAga-dveSano abhAva (kAraNake rAga dveSa ja AtmAnA bhAvonI samatA-tulAne sama na rAkhatAM viSama banAve che), Indriyo tathA prANanA be bhedarUpa banne prakAranA saMyama. zubha bhAvanA ane ArtadhyAna tathA raudradhyAnanA parityAgane sAmAyika vrata kahe che. Avazyaka tathA vratarUpe A banne sAmAyikonA svarUpamAM je aMtara che tenAthI ekano viSaya alpa (sarva prANIo sudhI sImita) to bIjAno viSaya mahAna (sarva dravyonI sarva avasthAmAM sudhI vyApta) jaNAya che. tethI ja sAmAyika vratarUpe gRhasthone mATe ane Avazyaka rUpe munio mATe vihita (kahelI che. vrata rUpe sAmAyikamAM zubha bhAvanA, Adi thavAthI puNyano Asrava paNa bane che. jyAre Avazyaka rUpe sAmAyikamAM puya-pApa koIpaNa prakArano Asrava na thatAM aMtara ja thAya che. saMvaranA kAraNabhUta sAmayikamAM maMtrAdi japavAnuM athavA koInA nAmanI mALA pheravavAnuM banatuM nathI. sAmAyikanA prakAra :jJAna sAmAyika, darzana sAmAyika, deza nirava sAmAyika ane sarvavirata sAmAyika-ema cAra prakAranI sAmAyika che (1) potAnA pUrNa jJAna svabhAvano Adarane vikArano anAdara te jJAna-darzanarUpa sAmAyika che. pahelAM mithyAtvane lIdhe ema mAnato ke puye sArAM ane pApa kharAba,amuka mane lAbha kare ne amuka nukazAna kare, tethI zraddhA ane jJAnamAM viSamabhAva hato. have koI para mane lAbha. nukazAna karanAra nathI, ne puNya tathA pApa banne mAruM svarUpa nathI. evI svabhAvanA Azraye samyak zraddhA thatAM jJAnadarzanamAM samabhAva pragaTavo. dayAbhAva ho ke hiMsAbhAva ho, te mAruM 1048 svarUpa nathI, trikALa caitanya bhAva te huM chuM - ema svabhAvanI zraddhA ane jJAna karavAmAM te zraddhA-jJAnarUpa sAmAyika che. AraMbha-parigrahamAM rahelA samyagdaSTine paNa te sAmAyika hoya che. e sAmAyika be ghaDInI ja nathI hotI, paNa sadAya varte che. tyAra pachI (3) svabhAvanI lInatArUpa bhAva pragaTe te rAgAdi TaLe tyAre deza viratirU5 sAmAyika hoya che. (4) ane ghI svabhAva lInatA pragaTa thatAM sarva saMga parityAgI munidazA pragaTe che. te sarvaviratirUpa sAmAyi che. sAra: satya; ghanatA; kaThinatA (2) dravyakarma; bhAvakarma; norma rahita zuddha AtmA. (3) hitakArI; hitakArI sukha jANavuM (4) sanva; ghanatA; kaThinatA (5) viparItatAno parihAra; yathArthapaNAno ghAtaka. yogasArano yathArthapaNe (samyakrarIte) yoga eTale "AtmasvarUpamAM joDANa" evo thAya che. (6). upAdeya; grahaNa karavA yogya hitakArI; sukha. (7) nicoDa. (8) utkRSTa, (9) uttama vastu. (10) dravyakarma, bhAvakarma, ane nokarma rahita che. (11) hitakArI, hitakArI sukha jANavuM, aMtara AtmA zuddha vastu che, tene jANatAM, sAcuM jJAna ane sAcu sukha thAya. AnaMdano anubhava thAya, nimittane jANatAM, kAI nahi. sArtha :saMgha (2) saMgha, kAphalo, vepArIonI vaNajhAra, ToLuM (3) yathArtha jJAna. sArthaka saphaLa, kRtArtha, kRtakRtya sArabhUta zreSTha, tAttvika. sAravarjita :sattvano tyAga karela; sAla :naDatara, haraphata; phAMsa;ADakhIlI; duHkha; saMkaTa; viM. sANaMbana : parAvalaMbI sAvA :hiMsA (2) niMdanIya, nidya, doSavALuM, doSita, gunegAra (3) pApa yukta. sAvadha karma hiMsAdi karma; doSitakarma; niMdanIya karma; nidyakarma sAvadhayoga :niMdanIya yoga; niMdyayoga; doSavAMLuM; doSita (2) hiMsAdisahita sAvAvRtti:niMdanIya vRtti; doSitavRtti
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAvaceta :sAvadhAna. sAvA ane niravadA :sAvadya ane niravadya te AtmAnAM pariNAma che. svabhAvanA lakSe rAgarahita dazA kare, te nirava che. ne AtmAnA bhAna vinA, ekalA zubhAzubha pariNAma kare, te sAvadya che. vaLI ajJAnI kahe che ke, meghakumAranA jIve hAthInA bhAvamAM paga uco karyo, ne sasaluM bacI gayuM, te bacAvavAnA zubha pariNAmane, ajJAnI niravagha kahe che, te dharma kahe che. paNa te vAta khoTI che. te zubha pariNAma sAvadya che, te puNyabaMdhanuM kAraNa che. jo zubhabhAvane niravadyapaNAnuM lakSaNa mAnavAmAM Ave, to abhAvImAM paNa te lAgu paDaze, ne to abhavIno paNa mokSa thaI jaze, paNa te sAcuM lakSaNa nathI. te ativyAmidoSa vALuM che. sAvadha yoga :pApano AraMbha. (2) pApa kriyA. (3) pApa yoga sAvadharmo hiMsAdi sahita AraMbha sahitanA karmo. sAvadha-niravA sAvadya ne niravadya te AtmAnA pariNAma che. svabhAvanA lakSe rAgarahita dazA kare, te niravadya che. ne AtmAnA bhAna vinA ekalA zubhAzubha pariNAma kare, te sAvadya che. vaLI ajJAnI kahe che ke, medhakumAranA jIve hAthInA bhAvamAM paNa UMco karyo, ne sasaluM bacI gayuM, te bacAvavAnA zubha pariNAmane, ajJAnI niravadya kahe che, ne dharma kahe che. paNa te vAta khoTI che. te zubha pariNAma sAvadya che. te puyabaMdhanuM kAraNa che. jo zubha bhAvane niravadyapaNAnuM lakSaNa mAnavAmAM Ave to, abhavImAM paNa te lAgu paDaze, ne to abhavIne paNa mokSa thaI jaze. paNa te sAcuM lakSaNa nathI. te ativyAmi doSavALuM che. sAvadhayoga :hiMsAdi yoga sahita. (2) pApa kriyA. (3) pApa sahitanA yogo; hiMsA sahitanA yogo. zrAvAyogathI yakatapaNuM niMdanIya yogathI doSita; hiMsAdi doSathI sahita sAvadhAna :yAda rahe tema (2) sAvaceta. (3) cotarapha najara rAkhI raheluM; sAvaceta; jAgrata; sajAga; khabaradAra; sAvadha; saceta. (4) dattacitta; ekacitta thaIne. (5) sAvaceta; jAgRta. 1049 sAvadhAna thaIne sthira cittapUrvaka; zAMta dhyAnapUrvaka; sthira mana karIne; manane sthira karIne; eka citte. (2) dattacitta; eka citta thaIne. sAvadhAnIthI upayogane, sUkSma karIne svAnarakata :potAnA pratye anurAgavALA sAvaya :chApatyavALuM sAMvyavahArika pratyA :avagraha, ihA, avAya ane dhAraNArUpa matijJAnane sAMvyavahArika pratyakSa kahevAmAM Ave che. ghaDAnA rUpane meM pratyakSa dIThuM tema loko kahe che tethI te jJAna sAMvyavahArika pratyakSa che. (2) je indraya ane mananI sahAyatAthI, padArthane eka deza spaSTa jANe. (3) je Indriya ane mananI sahAyatAthI padArthane eka deza (bhAga) spaSTa jANe. (4) je Indriya ane mananA nimittenA saMbaMdhe padArthane eka deza(bhAga) spaSTa jANe tene sAMvyAvahArika pratyakSa kahe che. (5) je Indriya ane mananI sahAyatAthI, padArthane ekadeza spaSTa jANe. (6) Atma sanmakha, je bhAvakRta jJAna ke mataziAna che, tene vizeSakathanamAM sAMvyavahArika pratyakSa kahe che. sAla:Asrava sahita; zubhopayogI sAsvAdana samakti vamI gayeluM samakti. arthAt je parIkSA thayelI tene AvaraNa AvI jAya to paNa mithyAtva ane samaktithI kiMmata tene judI ne judI lAge. jema chAzamAMthI mAkhaNa valovI kADhI lIdhuM ne pachI pAchuM chAzamAM nAkhyuM. mAkhaNa ane chAza prathama jevAM ekameka hatAM tevA ekameka pachI thAya nahIM tema mithyAtvanI sAthe ekameka thAya nahI.. sAsAdana samyagdarzana pAmyA pachI koI jIva paDI jAya, paDatA paDatA haju | mithyAtva avasthA sudhI pahoMcyo nathI paNa vacamAM che tene sAsAdana kahevAya che. sAsAdana eTale samaktithI paDI gayo ne hajI mithyAtva pAmyo nathI evA vacalA bahu alpa samaye je avasthA rahe che tene sAsAdana kahevAya che. sAMsArika Idriyasukho parAdhIna; AkuLatAyukata; atRmikAraka, asthira, ane nAzavaMta hovAthI doSayukata che. sAMso garIbI; kheMca, sAMsA paDavA=pUrI garIbAi thavI =hovI
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAta kare che. pratyakSa jANe che. zoSa :apekSAvALuM; svataMtra hastI na dharAvanArUM paNa bIjA kazA para AdhAra rAkhanArUM. sAtu :pratyakSa (2) asAkSAt = pratyakSa - parokSa. (2) svabhAva zaktimAM hato te paryAyamAM pragaTa thayo; anubhavamAM Avyo. sAta kare che :pratyakSa jANe che sAAta karavuM pratyakSa jANavuM. sAkAra karavo :pratyakSa jANavuM sA:jJAtA, TI. sADIbhAve :dRSTAbhAve. sidhu bhagavAnanA ATha guNo sakhyatva, darzana, jJAna, agurulaghu, avagAhanA, sUmatva, vIrya ane avyAbAdha A ATha guNono sidhdhane AdhAra che. siddha sarvajJa paramezvara vItarAga arihaMtadeva siddha che. ema bhagavAna, AtmA siddha svarUpa che. "tuM cho siddha svarUpa" (2) pragaTa (3) jeNe sidiadanedoSo-viko tathA AvaraNonA abhAvarUpa svAtmopalabdhine prapta karI lIdhI che tene siddha kahe che. (4) sarvajJa paramAtmA. (5) ATha guNo sahita tathA ATha karmo ane zarIra rahita parameThI. (6) saphaLa; rAmabAga; amogha; acUka (gurUno upadeza siddha-saphaLa-rAmabANa che.) (7) pratyeka siddha bhagavAna che vizeSaNothI viziSTa che. (1) vivikta = vizeSaNa pramukha ane gUDha-gaMbhIra che. sarva prakAranA mizraNa-bheLaseLa e saMbaMdhathI rahita zuddha ane svaccha AtmAnuM ghotaka che. vikalmaSa = vizeSaNa rAga-dveSa-kAma-krodha-mAna-mAyA-lobhAdi vikAro maLonA abhAvanuM sUcaka che. ane A rIte siddhAtmAnI te zutAne spaSTa kare che. buddha :- vizeSaNa te maLa rahita zuddha AtmAne jJAnarUpe pragaTa kare che ke je maLanA abhAvanuM phaLa che. jJAnathI bhinna zuddha AtmAnuM 1050 koI bIjuM rUpa nathI. tethI ja AtmAne jJAna ane jJAna pramANa kahevAmAM Avyo che. avyaya =vizeSaNa ayyatanuM vAcaka che ane evAta batAve che ke te siddhAtmA potAnA A zuddha-buddha svarUpathI kadI cuta thatA nathI. siddha paryAyane choDI bhava ane avatAra dhAraNAdi rUpe kadI saMsArI banatA nathI. ane temAM kadI koI vikriyA paNa utpanna thatI nathI. dhruva = vizeSaNa e vAta pragaTa kare che ke siddhano AtmA sadA sthira rahe che. kadI teno abhAva thato nathI. svabhAvamaya = vizeSaNa siddhAtmAnA upara kahela sarvarUpa te teno (siddhano) svabhAva che ema pragaTa kare che. ke je rUpa karmamaLanA saMbaMdhathI DhaMkAI rahyuM hatuM ane jene siddha karIne ja A AtmA siddhine prApta siddhAtmA bane che. tethI ja siddhinuM sakSaNa svAmopalabdhi kahevAmAM AvyuM che. siddha karIne sAdhIne. (AtmAne dharmarUpa banAvavAnuM je kArya sAdhavAnuM hatuM te kAryane, mahA purUSArtha karIne zuddhopayoga vaDe AcArya bhagavAne sAdhyuM.) siddha gati saMsAranI cAre gatithI vilakSaNa (viparIta lakSaNa) evI paMcamagati, arthAt mokSagati siddha che:nirbAdha che. siddhaparamAtmAnA ATha guNa : (1) zuddha AtmAdi padArthomAM viparIta zraddhAna rahita je Atma pariNati thAya che te zrAyika samyakatva che. (2) traNa loka ane traNakAlanA samasta padArthone eka ja samayamAM pugapada vizeSarUpe jANe che te kevalajJAna che. (3) samasta padArthone kevaladaSTithI eka ja samayamAM je dekhe che te kevaladarzana che. anaMta zeyone jANavAnI zakti te anaMtavIrya che. (5) atIndriya jJAnanA viSayarUpa matva che.
Page #1051
--------------------------------------------------------------------------
________________ (6) ro . eka jIvanI avagAhanA jyAM che te kSetramAM bIjA anaMta jIva rahI zake che | evI avakAza ApavAnI zakti-sAmarthatAnuM nAma avagAhana guNa che. sarvathA gurUtA ane laghutAno abhAva. eTale laghu paNa nahi tathA gurU paNa nahi e agurulaghu guNa che. (8) ane vedanIya karmanA udayanA abhAvamAM utpanna samasta bAdhA rahita je nirAbAdha guNa che te avyAbAdha che. saMsAramAM AtmAnA ATha guNa karmothI DhaMkAyela che. AtmAno samyagdarzana guNa darzanamohanIya karmathI acchAdita che temaja jJAnAravaNIthI kevalajJAna, darzanAvaraNIthI kevaladarzana, aMtarAyathI anaMtavIrya, AyukarmathI sUmatva, nAmakarmathI avagAhanatva, gotrakarmathI agurulaghutva ane vedanIyakarmathI avyAbAdhaguNa AcchAdita che. AvaraNa javAthI siddha avasthAmAM A AThe guNo pragaTa thAya che. nirnAma, nirgotra ityAdi aneka guNa zAstrAnusAre jANavA yogya che. sakhyatvAdi nija guNasvarUpa je zuddha sahaja paramAtmA che te ja upAdeya che. bAkInA sarva sAMsArika bhAvo sarvathA choDavA yogya che. siddha paramAtmAnA guNa sarve guNomAM sparNa, zuddhatA pragaTa thatAM sarva prakAre azuddha paryAyono nAza thatAM, jJAnAvaraNAdi ATha karmono svayaM sarvathA nAza thAya che, ane guNa pragaTatA nathI, paNa guNanA nirmaLa paryAyo pragaTa thAya che; jemake - anaMtadarzana-jJAna-samyatva-sukha ane anaMta vIrya, aTala avagA hanA, amUrtika (sUkSmata) ane agurulaghutva e ATha guNa vyavahArathI kahyA che. nizcayathI to dareka siddha bhagavaMtone anaMta guNa samajavA. siddha paryAya 5rama nirdoSa che; pUrNa nirdoSa che. siddha bhagavAna siddha bhagavAna koI bAhya kAraNanI apekSA vinA potAnI meLe ja svaparaprakAzaka jJAnarUpa che; anaMta Atmika AnaMdarUpa che ane aciMtya divyatArUpe che. siddha bhagavAna jevo ja sarva jIvono svabhAva che. tethI 1051 sukhArthI jIvo viSayAlaMbI bhAva choDI nirAlaMbI paramAnandasvabhAve paraNimo. ddhi bhagavAnane utpAda-vyaya-dhruva paryAya svayaMbhU sarvajJa bhagavAnane je zuddhAtma svabhAva utpanna thayo te kadI nAza pAmato nathI tethI temane vizAza vinAno utpAda che ane anAdi savidyAjanika vibhAva pariNAma ekavAra sarvathA nAza pAmyA pachI pharIne upajatA nathI tethI temane utpAda vinAno avinAza che. A rIte ahIM ema kahyuM che ke siddha paNe teo avinAzI che. Ama avinAzI hovA chatAM teo utpAda-vyaya-dhauvya sahita che; kAraNake zuddha paryAyanI apekSA temane utpAda che, azuddha paryAyanI apekSAe vyaya che. ane te bannenA AdhArabhUta AtmApaNAnI apekSAe dhrauvya che. vadhAre sUkSmatAthI joIe to, agurulaghu guNamAM thatI padgaNa hAni vRddhine lIdhe mukta AtmAmAM samaye samaye utpAda vyaya dhrauvya varte che. ahIM jema siddha bhagavAnanA utpAdAdi kahyAM tema kevaLI bhagavAnanAM paNa yathAyogya samajI levAM. siddha bhagavAnanI oLakhANathI bhedavijJAna :siddha bhagavAnanA svarUpane je jIva oLakhe che, te vijJAnarUpa thAya che. arthAta, tene bhedavijJAna thAya che, te kevI rIte thAya che ? ke jayAre jIva siddha bhagavAnane oLakhe che, tyAre tene evI bhAvanA thAya che ke, aho ! A siddha bhagavAna saMpUrNa sukhI che, temanuM jJAna paNa paripUrNa che. temane rAga-dveSa nathI, karma nathI, zarIra nathI. siddha bhagavAna AtmA che ane huM paNa AtmA chuM, svabhAva apekSAe, siddhamAM ane mArAmAM phera nathI. siddha bhagavAnanI jema huM, mArA svabhAvathI paripUrNa chuM. siddhanA svarUpamAM rAga-dveSa, karma ke zarIra nathI, tema mArA svarUpamAM paNa rAga-dveSa, karma ke zarIra nathI, siddhane puNya-pApanA bhAva nathI, te mAre paNa upAdhibhAva che, je siddhane nahi te mAre paNa nahi. AtmAno svabhAva bhAva zuddha pavitra che, te bhAva vaDe, rAgAdi upAdhi bhAvone siddha bhagavAne TALyA che. ane svadravyanI sthiratA vaDe, para dravyanuM ahaMpaNuM TALyuM che, siddhanA AtmAmAMthI je TaLI gayuM te badhuM, mArA AtmAmAMthI paNa TaLavA
Page #1052
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1052 yogya ja che. ane siddhasamAna ekalo zuddha svabhAva bhAva rahevA yogya che. tanmaya thatA nathI, svasvarUpamAM ja tanmaya hoya che. jo para dravyane tanmaya A rIte siddha svarUpanA jJAna ane dhyAna vaDe, bhavya jIvone svabhAva ane thaIne jANe to paranA sukhaduHkhathI pote paNa sukhI-duHkhI thAya, paNa tema parabhAvanuM bhedajJAna thAya che. mATe zrI siddha bhagavo maMgaLarUpa che. temane kadApi thatuM nathI. amArA namaskAra ho. siddha tevo huM ane huM tevA siddha ema siddha bhagavAna, vyavahAranayathI sUma, skUla ane sarva dravyone siddhAtmAo kevalajJAne karIne zuddha AtmasvarUpane darzAvavA mATe pratibaMdha samAna che. pratyakSa niHsaMdehapaNe jANe che, paNa koI padArthamAM rAgadveSa karatA nathI. jo siddhagati eka samayamAM jene anaMta atIndriya AnaMda, anaMta kevaLa jJAna, anaMta teo koI padArthane rAgadveSapUrvaka jANe to AtmA rAgadveSavALo thAya ane darzana, anaMta vIrya, anaMta svacchatA, anaMta prabhutA, ene konI upamA tenI mahAdoSonI prApti thAya, mATe ema nizcita thayuM ke siddha paramAtmA ApavI ? anupama che. (2) saMsAranI cAre gati (devagati, manuSyagati, nizcayanayathI potAnA zuddha svarUpamAM ja nivAsa kare che, paramAM nahi, ane tiryaMcagati ane narakagati) thI vilakSaNa (viparIta lakSaNa) evI paMcamagati potAnI jJAyaka zaktie kahIne sarvane pratyakSa jue che tathA jANe che. arthAt mokSa. nizcayathI je svarUpanI sthiratA kahI che te ja sarva prakAre ArAdhavA yogya che. siddhapaNe AcArye kahyuM hatuM ke huM ane tame badhA siddha paramAtmA samAna chIe. siddhAtmA :je deharAgAdi samasta nokarmarUpa para dravyono tyAga karI tathA A pramANe svaparanA AtmAmAM pUrNatA (siddhapaNuM) sthApyA vinA satya jJAnAvaraNAdi ATha dravyakarmothI mukta thaI rAgAdi samasta bhAvakarmathI rahita samajAvI zakAya nahi. tuM paNa trilokanAtha sarvajJa paramAtmA AnaMdamUrti thaI kevalajJAnAdimaya zuddha svarUpane pAmyA che te azarIrI AtmAne che bhagavAna paramArtha cho. je je pUrNa guNo siddha paramAtmAmAM che teTalA badhA prabhAkara bhaTTa tuM mAyA, mithyAtva, nidAnarUpa traNe zalyono tathA samasta ja tArImAM paNa che. je siddhamAM nathI te tArAmAM nathI. Avo paramArtha vibhAva bhAvano tyAga karI zuddha mana vaDe paramAtmA jANa. e paramAtmA ja svabhAva vartamAna avasthAmAM paNa akhaMDapaNe bharelo che. te pUrNano vizvAsa upAdeya che, jJAnAvaraNAdi samasta vibhAvarUpa para dravya heya che. (2) na bese ane bhavanI zaMkA na TaLe to kevaLajJAnIne tathA jJAnInA upadezane siddhAtmAo nizcayathI to potAnA svarUpamAM sthita che ane vyavahAranayathI mAnya nathI. sarva loka-alokane niHsaMdehapaNe pratyakSa jue che, paNa para padArthomAM tanmaya badhA AtmA jANanAra svarUpe che. tuM paNa jJAnasvarUpa AtmA cho. e thatA nathI, svasvarUpamAM ja tanmaya hoya che. jANIne kahevAya che. tuM paMcendriya cho ke manuSya cho ema kahIne upadeza detA siddhine arthe kevaLajJAna pragaTAvavA arthe. nathI. siddhi siddha mokSathI siddha arthAt paripUrNa thayelA -nija parama guNo. siddhapada :AtmAnI pUrNa pavitra, pUrNa vitarAga, pUrNa AnaMdamaya dazAnuM nAma siddhine mATe pUrNa prAptine mATe. mokSa-siddhapada che. duHkhathI mUkAvuM te pUrNa pavitra vItarAga pariNAmanuM pragaTa siddho :siddho savaMta; cakSu-sarva taraphathI cakSuvALA arthAt sarva Atmapradeze thavuM enuM nAma mokSa che, bhAvakarma, dravyakarma ane nokarmanA abhAvarUpa cakSuvALA che. pariNAmanuM nAma mokSa che, te Atma pariNAma che. zirU :svAbhAvika zuddha siddha bhagavAna siddhAtmAo nizcathI to potAnA svarUpamAM sthita che ane | siddhAMtazAna AtmAnuM hovApaNuM; nityapaNuM; ekapaNuM athavA anekapaNuM, vyavahAranayathI sarvalokane niHsaMdehapaNe pratyakSa jue che, paNa para padArthomAM | baMdhAdibhAva, mokSa, AtmAnI sarva prakAranI avasthA, padArtha ane tenI
Page #1053
--------------------------------------------------------------------------
________________ avasthA e Adine draSTAMtAdithI karI je prakAre siddha karyA hoya che, te | sidhdhAMtajJAna che. sidhdhAMtajJAna to jIvane koi atyaMta ujajavaLa kSayopazama ane sadagurunA vacananI ArAdhanAe udabhave che. siddhAMtajJAnanuM kAraNa upadezajJAna che. sadagurathI ke satyazAstrathI prathama jIvamAM e jJAna thaDha thavuM ghaTe che, ke je upadezajJAnanAM phaLa vairAgya ane upazama che. vairAgya ane upazamanuM baLa vadhavAthI jIvane viSe saheje kSayopazamanuM nirmaLapaNuM thAya che ane saheja sahejamAM sidhdhAMtajJAna thavAnuM kAraNa thAya che. jo jIvamAM asaMgadazA Ave to AtmasvarUpa samajavuM sAva sulabha thAya che; ane te asaMgadazAno hetu vairAgya ane upazama che. je pharI pharI jinAgamamAM tathA vedAMtAdi ghaNA zAstromAM kahela che. vistArela che; mATe niHsaMzayapaNe yoga vAzikAdi vairAgya, upazamanA hetu evA sadagraMtho vicAravA yogya che. ddhio :laukika aMjanasiddha vagerethI vilakSaNa evA jeo jJAnAvaraNAdiSTakarmanA abhAvathI samyaktAdi aSTaguNAtmaka che ane lokAgre vase che, teo siddho 1053 kuryuM hovA chatAM temane (vikArI sukhadu:kharU5) karmaphaLa nirjarI gayuM che ane atyaMta kRtakRtyapaNuM thayuM che. (arthAt kAI karavAnuM lezamAtra paNa rahyuM nathI.) siddha dazAmAM jIvano AkAra :sidhdhano AkAra chellA zarIrathI kiMcita jUna (UNo) ane puruSAkAra hoya che. sidadha paramAtmA je samasta nokarma ane dravyakarmanI vargaNAothI rahita che ane virodhI karma (kevaLa) darzanAvaraNa, (kevaLa) jJAnAvaraNano nAza karIne potAnA akhaMDa darzana ane akhaMDa jJAnathI samasta lokane eka sAthe dekhI jANI rahyA che te pUrNa zudhdha parama mukta sidhdha paramAtmA zudhdha cidrupa che. sidhdhAMtabodha :padArthanuM je sidhdha thayeluM svarUpa che te. siddhi:pUrNa prApti (2) mukti (3) sidhdhionA ATha prakAra che : (1) aNimA=sUkSma zarIra banAvI levAnI zaktine aNimA kahe che. (2) mahimA=zarIrane moTuM sthala karavAnI zaktine mahimA kahe che. (3) garimA=bhAre zarIra karavAnI zakti tene garimA kahe che. ladhimA=zarIra halakuM karI levAnI zaktine ladhimAM kahe che. prAti=pRthvI upara rahIne AMgaLI vaDe sUyaeN, caMdra Adine sparza karavAnI zaktine prApti kahe che. prAkAmya =jalamAM jamIna samAna ane jamInamAM jala samAna svasevAnI zaktine prAkAmya kahe che. izatva=traNeya lokanI prabhutA dhAraNa karavAnI zakita ne izatva kahe che. (8) vazitva =sarva jIvone vaza karavAnI zaktine vazitva kahe che. siddha karIne sAdhIne (AtmAne dharmarUpa banAvavAnuM je kArya sAdhavAnuM hatuM ke kAryane,mahA puruSArtha karIne zudhdhopayoga vaDe AcArya bhagavAne sAdhyuM) sidhdhidatA mokSamArga darzAvanAra; sAkSAt mokSanI prApti karAvanAra. siddhine I:kevaLajJAna pragaTAvavA ertha sihArasa; siphAriza :oLakhItAne koI bIjAnA bhalA mATe karavAmAM Avato vakhANavALo paricaya; bhalAmaNa. sidhdha sarvajJa paramezvara vItarAga arihatadeva sidhdha che. ema bhagavAna AtmA sidhdha svarUpa che, tuM cho sidhdha svarUpa (2) saphaLa; rAmabANa; amodha;acUka (guruno upadeza sidhdha saphaLa rAmabANa che. (3) dehAdithI saMpUrNapaNe mukta (4) saphaLa; rAmabANa; amogha; acUka (guruno upadeza sidhdha-saphaLa rAmabANa che.) sidhdha karIne sAdhIne. (AtmAne IrmarUpa banAvavAnuM je kArya sAdhavAnuM hatuM te kAryane, mahA puruSArtha karIne zuddhopayoga vaDe AcArya bhagavAne sAdhya) sidhdha jIvo paripUrNa jJAnavaMta bhagavaMto anaMta saukhya sahita jJAnane ja cete che. jemAMthI sakaLa mohakalaMka dhovAi gayuM che ane samasta jJAnAvaraNano vinAzane lIdhe jeno samasta prabhAva atyaMta khIlI gayo che. evA cetaka svabhAva vaDe jJAna ne ja-ke je jJAna potAthI atirakita svAbhAvika sukhavALuM che tene ja cete che. kAraNa ke temaNe samasta vIAMtarAyanA kSayathI anaMtavIryane prApta
Page #1054
--------------------------------------------------------------------------
________________ sirIra mAthAnA mukuTa savikalpa ane rnivikalpa pratibhAsa svarUpa jJAna ane darzana svarUpa savipAka nirjarA je samayamAM phaLa nIpajyuM tenA anaMta samayamAM e karmarUpa pudgalonI anubhAga zaktino abhAva thavAthI karmapaNAno paNa abhAva thAya che. te pudgalo anya paryAyarUpa pariNamI jAya che. enuM ja nAma savipAka nirjarA che. sIjhatA nathI. mokSa pAmatA nathI. sIjhavuM :TharavuM; zAMta paDavuM; pAra paDavuM; sidhdha thavuM; (2) sidhdha thavuM; pAra paDavuM (3) AtmAmAM lIna thavuM, mokSa pAmavo (4) AtmAmAM TharavuM; lIna thavuM; AtmAno anubhava karavo. sImaMdhara svarUpanI pUrNatAnI sImA dharanArA sImaMdharanAtha (2) sImaMdhara eTale vastu maryAdAvALI che. prabhu tuM maryAdita cho. tArI sImA maryAdA e che ke tuM rAgamAM na jAya. rAgane na kare tethI maryAdAno-sImAno dhAraka AtmA pote ja sImaMdhara che. sImaMdharanAratha HsImadhara eTale svarUpanI pUrNatAnI sImA dharanArA sImaMdharanAtha sImADA :kSetra. sImita parimita; maryAdita; hadavALuM; alpa; thoDuM (2) maryAdita. sIrI :bhAgIdAra. sIsapena HsIsApena = pensila. (2) pensila. sevaka :saMrakSaka. sevana :anubhava;vedana. (2) AcaraNa. sevana karavuM :Azraya karavo; lakSamAM levo; avalaMbanamAM levo; ekAgratAno abhyAsa karavo; pariNamanamAM dhruvanuM lakSa karavuM. sevanavaDe upAya vaDe. sevanA upAsanA. (2) sevA karavI e. sevama :sevAkArya svakarSa vipAka pote karelAM karmanuM pariNAma, karelAM karmano udaya 1954 skaMdho :skaMdhonA cha prakAra A pramANe che : (1) bAdarabAdara; (2) bAdara;(3)bAdara sUkSma; (4) sUkSma bAdara; (5) sUkSma; (6) sUkSma sUkSma. tyAM (1) kASThapASANidaka (skaMdho) ke je chedAtA thakI svayaM saMdhAi zakatA nathI te (ghana padArtho) bAdara bAdara che. (2) dUdha, ghI, tela, jaLa, rasa vagere (skaMdho) ke je chedAtA thakI svayaM joDAi jAya che te (pravAhI padAoN) bAdara che; (3) chAMyo, taDako, aMdhakAra, cAMdanI vagere (skaMdho) ke je sthUla jaNAtA hovA chatAM chedI, bhedI ke (hastAdivaDe) grahI zakAtA nathI. te bAdarasUkSma che; (4) sparza, rasa, gaMdha, zabda ke je sUkSma hovA chatAM skUla jaNAya che. (arthAta cakSu sivAyanI cAra indriyonA viSayabhUta skaMdho che ke je AMkhathI nahi dekhAtA hovA chatAM sparzanendriyathI sparzI zakAya che. jIbhathI AsvAdI zakAya che, nAkathI sUMdhI zakAya che. athavA kAnathI sAMbhaLI zakAya che. te sUkSmabAdara che; (5) karmavargaNA vagere (skaMdho) ke jemane sUkSmapaNuM che tema ja jeo indriyothI na jaNAya evA che te sUkSma che; (6)karma vargaNAthI nIcenA (karmavargaNAtIta) dviaNuka sudhInA (skaMdho) ke je atyaMta sUkSma che te sUkSma- sUkSma che. svacchaMda :potAnI marajI pramANe vartavuM te; svecchAcAra; potAnA DahApaNe ane icchAe cAlavuM te. (2) durAgraha; kadAgraha (3) darzanamoha (4) pramAda, (kaSAya, indriya, vikathA, sneha ane niMdrA ema pramAda pAMca prakAre che. athavA dharmanI anAdaratA, unmAda, ALasa, kaSAya e saghaLAM pramAdanA lakSaNa che.) (5) potAnI marajI pramANe vartavuM e; svecchA cAra (6) svarUpanI asAvadhAnI (7) potAnI marajI pramANe vartavuM te; svecchAcAra (8) jIva anAdi kALathI potAnA DahApaNe ane potAnI icchAe cAlyo che, enuM nAma svacchaMda che. (9) darzana moha; mithyAtva; khoTI mAnyatA; mithyA abhiprAya (10) huM parano kartA nathI paNa mArA jJAnano ja kartA chuM ema jANavuM mAnavuM ne temAM TharavuM evI je paranA AzrayavagaranI svAdhInatA
Page #1055
--------------------------------------------------------------------------
________________ tenuM nAma svachaMda; sva-AzrayapaNe svachaMdapaNe pragaTa thatI amaMda jyoti. (11) potAnA mate cAlavAno kadAgraha ane ahaMkAra te svacchaMda. (12) potAno jIMda; abhiprAya; IcchA; potAnuM DahApaNa; potAnI matikalpanA. (13) svarUpanI asAvadhAnI, potAnI marajI pramANe vartavuM e; svecachAcAra svataMtra je svataMtrapaNe kare che te kartA. svataMtra jIvana sat vastunI aMdara je baMdhanabhAva thAya te AtmabhAva nathI, para padArthanI jarUra paDe tevuM tattva na hoya. jemAM para padArthanI jarUra na paDe tenuM nAma jIvana kahevAya. oziyALuM jIvana te kAMI jIvana kahevAya ? svataMtra jIvana te ja kharuM jIvana che. to svataMtra jIvana te kahevuM kone ? jemAM rAgadveSanA parAzrayapaNAno aMza paNa na hoya. ane je potAnA nijAnaMdamAM TakI rahe te kharUM svataMtra jIvana kahevAya. mATe para padArthathI pote taddana judo che tevA judA tattvanI zraddhA ne jJAna kare to temAM karavApaNuM Ave ane to ja te svataMtra sukhI thAya. svataMtra svarUpanubhUtiSANa sukha svataMtra svarUpanI anubhUti jenuM lakSaNa che evuM sukha svataMtra upAdAna :svabhAva dRSTi. svataMtratA svAyattatA (2) svataMtratA eTale puNaya kapApano aMza paNa mAro nathI, mane paranI jarUra aMzamAtra paNa nathI, huM parano oziyALo jarA paNa nathI, huM to mArA anaMta guNathI bharelo svataMtra che. mArAmAM para taraphanI eka zubhavRtti Ave te paNa mArI parataMtratA che, mArA jJAtA-duSTA svabhAvane oLakhIne temAM sthira thavuM te ja mArI svataMtratA che; AvA apUrva svabhAvane oLakhIne sthira thavuM te ja kharI svataMtratA che. Avo je vastuno svataMtra svabhAva che, te koIe karelo nathI, anAdithI ema ja che. svataMtrapaNe svAdhInapaNe 4thatuNya svadravya, svakSetra, svakALa ane svabhAvane svacatuSTaya kahevAmAM Ave che. svadravya eTale nija guNa paryAyonA AdhArabhUta vastu pote, svakSetra eTale 1055 vastuno nija vistAra arthAt svapradezasamUha, svakALa eTale vastuno potAno vartamAna paryAya, svabhAva eTale nijaguNa -svazakita. 21dravyu :nirvikalpamAtra vastu (2) trikALI anaMta guNa paryAyanA AdhArarUpa akhaMDa pote vadravyamAM ja pratibaMdha : saMbaMdha; lInatA savavyamAM pravRttinuM nimitta teno abhAva che. sva-paranA jJAnanA abhAvano abhAva; sva-paranA jJAnano sadUbhAva svAdiSTa :mukhavAsa vadharmavyApakapaNe potAnA dharmomAM vyApakapaNe phelAvApaNuM vapaNe potApaNe; svarUpapaNe. (Sa dravya samudAya te ja loka che arthAta te ja lokanuM sva-paNuM potApaNuM -svarUpa che. tethI lokanA sva-paNe-potApaNesvarU55Ne SaTadravya samudAya lokanuM svalakSaNa che.) (2) potApaNe; svarUpapaNe (3) potApaNe; svarU55Ne; (Sa dravya samudAya te ja loka che arthAt te ja lokanuM sva-paNuM-potApaNuM, svarUpa che; tethI lokanA sva paNe-potApaNe. svarUpapaNe Sadravya samudAya lokanuM sva lakSaNa che.) rasvataH zAlita svayameva dhoyeluM; zuddha. svataHsiddha Atmavastuno darzana-zAnarUpa svabhAva tene anukULa che, rAga-dveSarUpa vibhAva pratikaLa che zabdo thoDA che paNa temAM Akho vastuno marma bharyo che. potAthI ja potAnI hayAtI gharanArI Atmavastuno je dekhAvA-jANavA rUpa svabhAva te to teno sahaja vaibhava che. te tene anukULa ja hoya, pratikULa kadApi hoya nahi, paraMtu paryAyamAM je rAga-dveSa, zubhAzubha vikalpo-vyahAra ratnatrayanA vikalpo suddhAM thAya che te svabhAvathI viruddha hovAthI vastune pratikULa che. svabhAvavAnano svabhAva svane anukULa ja hoya, paraMtu svanIAtmAnI-5ryAyamAM je puNya-pApanA vibhAva thAya te AtmAnI jAta nathI, kajAta che, tethI te svabhAvane pratikULa che. dayA, dAna, pUjA, bhakita, zAstra savAdhyAya, vrata, tapa vagerenA zubha bhAva paNa svabhAvanI jAta nathI, mATe tenAthI ruci tema ja pariNatine haThAvI aMdara je svabhAvane anusaravuM
Page #1056
--------------------------------------------------------------------------
________________ tenuM nAma samyagdarzana, samyajJAna-samyagyAritra che. svabhAvamaya pariNamana | karavuM te ja jIvanuM kartavya che. vataHsiddha svataMtra dravya (2) jenuM kAMi kartA nathI. airiNI:vyabhicAriNI; svacchaMdI svapnadazA svapnanI jema mithyA ke kSaNika sthiti. va-para :sva eTale upAdana; para eTale nimitta. -para nizcAyaka sva-parano nizcaya karAvanAra. (Agamopadeza svaparano nizcaya karAvanAra che arthAt sva parano nizcaya karavAmAM nimittabhUta che.) sva-para prakAzaka svabhAva svanuM jJAna thavuM ane para-rAganuM jJAna thavuM e to potanI jJAnanI pariNatino sva-para prakAzaka svabhAva che. rAga che to rAganuM jJAna thayuM ema nathI, paraMtu te samaye potAnI jJAnanI paryAya svayaM rAganA sevAkArarUpe pariNamatI thakI jJAnAkArarUpa thai che. te potAthI thai che. potAmAM thai che, parathI (yathI) nahIM arUpI AtmAne to potAne ane paranI jANavAvALI jJAtRtA che. e jJAtRtA potAnI che, potAthI sahaja che, rAgathI nahi ane rAnI paNa nahIM. e rAga che to jJAtRtA (jANapaNuM) che ema nathI. vastunuM sahaja svarUpa ja AvuM che. 2va-paranA avarachedapUrvaka sva-paranA vibhAgapUrvaka-vivekapUrvaka; sva parane judAM pADIne svaparanizcAyaka svaparano nizcaya karAvanAra. (Agamopadeza sva-parano nizcaya karAvanAra che arthAta sva-parano nizcaya karavAmAM nimittabhUta che.) vaparahetuka paryAyane Azrita :je paryAyomAM sva temaja para kAraNa hoya che. arthAt upAdAnakAraNa temaja nimittakAraNa hoya che te paryAyo svaparahetuka paryAyo che; jema ke, chaThThA guNasthAne (dravyArthikanayanA vRiSayabhUta zudhdhAtmasvarUpanA AMzika AlaMbana sahita) vartatA tattvArthazradhdhAna (nava padArthagata zradhdhAna) tattvothAjJAna (nava pardArthagata jJAna) ane paMcamahAvratAdirUpa cAritra-e badhA svaparahetuka paryAyo che. teo ahIM vyavahAranayanA viSayabhUta che. 1056 svaparahetaka paryAya je paryAyomAM sva temaja para kAraNa hoya che. arthAt upAdAna kAraNa temaja nimitakAraNa hoya che te paryAyo sva5rahetuka paryAyo che, jema ke chaThThA guNasthAne dravyArthikanayanA viSayabhUta zudhdhAtma svarUpanA AMzika AlaMbana sahita) vartatAM tatvArthazradhdhAna (nava padArthagata zradhdhAna), tatvArtha jJAna (navapadArthagata jJAna) ane paMca mahAvratAdirUpa cAritra-e badhA svapara hetuka paryAyo che, teo ahIM vyavahAranayanAra viSayabhUta che. svaparahekama paryAyo je paryAyomAM sva temaja para lakSaNa hoya che arthAta upAdAna kAraNa temaja nimittakAraNa hoya che te paryAyo sva5rahetuka paryAyo cheH jema ke chaThThA guNasthAne, dravyArthikanayanA viSayabhUta zudhdhAtma svarUpanA AMzika AlaMbana sahita) vartatAM tatvArthazradhdhAna (nava padArthagata zradhdhAna) tatvArthajJAna (nava padArthagata jJAna) ane paMca mahAvratAdirUpa cAritra-e badhA svaparahetuka paryAyo che. teo ahIM vyavahAranayanA viSayabhUta che. svabhada:anubhava svabhAva:jo ke zuddha nizcayathI kevaLajJAnAdi zudhdha bhAvo "svabhAvo' kahevAya che. to paNa azuddha nizcayathI rAgAdika paNa "svabhAvo' kahevAya che. (2) vastunI mULanI sahaja zakti (3) svanuM bhavana te svabhAva che. arthAta potAnuM je thavuM-pariNamavuM te svabhAva che. mATe nizcayathI jJAnanuM thavuM-pariNamavuM te AtmA che, ane krodhAdikanuM thavuM pariNamavuM te krodhAdi che. (4) svanuM bhavana te svabhAva che. mATe nizcayathI jJAnanuM thavuM-pariNamavuM te AtmA che. potAnA jJAna svabhAvamAM svataH pariNamavuM te vastu che. te AtmA che. te svabhAva che. svanuM astitva te svabhAva che. (5) zuddha jIvavastu. (6) che, che, che evo ekarUpa bhAva dravyano svabhAva che. (anvaye =ekarUpatA; sadazya bhAva.) (7) potAnI trikALI zaktirUpa avasthA athavA guNa. (8) svarUpa. (9) prathama AcArye kahyuM hatuM ke huM ane tame badhA siddha paramAtmA samAna chIe. A pramANe sva-paranA AtmAmAM pUrNatA (siddhapaNuM) sthApyA vinA satya samajAvI zakAya nahi. tuM paNa trilokanAtha sarvajJa paramAtmA anaMdamUrti bhagavAna paramArtha cho. je je pUrNa guNo siddha paramAtmAmAM
Page #1057
--------------------------------------------------------------------------
________________ teTalA badhA ja tArAmAM paNa che. je siddhamAM nathI te tArAmAM nathI. Avo paramArtha svabhAva vartamAna avasthAmAM paNa akhaMDapaNe bharelo che. te pUrNano vizvAsa na bese ane bhavanI zaMkA na TaLe to kevaLa jJAnIne tathA jJAnInA upadezane te mAnyA nathI. badhA AtmA jANanAra svarUpe che, tuM paNa jJAnasvarUpa AtmA cho ema jANIne kahevAya che tuM paMcendriya cho ke manuSya cho ema kahIne upadeza detA nathI. (10) akhaMDa pUrNa svabhAva upara dRSTinuM jora AvatAM svabhAva pragaTe che. zraddhAmAM akhaMDa dhruva eka svabhAva che ane jJAna te trikALI pUrNa svabhAvane ene vatamAna avasthAne jANavAnuM che. (11) jJAna ane zraddhA. (12) bAhya padArthanA nimitta vinAno nirUpAdhika guNa, te svabhAva. vartamAna kSaNika avasthA purato pUNya pApano zubha-azubha bhAva che, te karmanA nimittAdhIna thato hovAthI, vikArI bhAva che, paNa svabhAva bhAva nathI. (13) svanuM bhavana te svabhAva. sva eTale AtmA ane bhavana eTale jJAnanuM pariNamana. AtmAnuM zuddhajJAna AtmAmAM pariName tene svabhAva kahe che. (14) para nimittanA Azraya vinA ekarUpa TakI rahe te. (15) svabhAvanA bhAva vaDe-nitya ati svabhAvanA bhAna vaDe te puya-pApanA vikArIbhAva TaLI zake che, mATe prathama zraddhAmAM zuddha svabhAvanI niHsaMdehatA karavI joIe, pUrNa svabhAvI nitya avikArI chuM evo nizcaya karavo joIe. mAro svabhAva trikALI pUrNa zuddha che, kSaNika vikAranI upAdhi ke koI para cIjano saMyoga mArU svarUpa nathI. sevA parathI nirALA svabhAvanI zraddhAnA jore nirupAdhika pUrNa svabhAvano viveka karavo. parathI yathArthapaNe judo mAnavo te ja prathama dharma che, te ja samyagna jAti che. (16) akaSAyatA, SaDaMpatA, vItarAgatA, sthiratA, AnaMda, jJAna, darzana vagere anaMta svabhAvathI bhareluM tattva che. (17) guNasvarUpa. (18) svarUpa. (19) vanuM bhavana te svabhAva; nizcayathI jJAnanuM thayuM - pariNamavuM te AtmA che. potAnA jJAna svabhAvamAM svataH pariNamavuM te AtmA che. sukha mATe tAre dravyanI zI jarUra che? 1057 narakamAM anaMta anaMta duHkha bhogavyAM, pANIno biMdavo ane dANAno kaNa na maLyo te vakhate jIve AkuLatA karI duHkha bhogavyuM paNa bhAI ! vicAra to kharo ! sukhane mATe tAre para dravyanI zI jarUra che ? tAruM sukha tArAmAM bharyuM che; atyAre moMghavArIno samaya che eTale loko dANA saMgharI rAkhe che ane AkuLatA kare che paraMtu traNa lokanA nAtha caitanya bhagavAnane kAMI anAjanA dANA zaraNarUpa thAya ema nathI. cidAnaMda bhagavAna AtmAne eka vikalpa ke eka rajakaNanI jarUra nathI evI zraddhA kara to samAdhAna thAya ema zrI gurUno upadeza che. (19) nitya jANanAra, dekhanAra jJAna svarUpa. (20) potAno bhAva. (21) para nimittanA Azraya vinA ekarUpa TakI rahe, te. (22) potAnI trikALI zaktirUpa avasthA athavA guNa 2vabhAva artha paryAya :5ra nimittanA saMbaMdha rahita, je artha paryAya thAya che, tene svabhAva artha paryAya kahe che; jema ke, jIvano kevala jJAna paryAya. (2) bIjAnA nimitta vinA, je artha paryAya, tene svabhAva artha paryAya kahe che, jema ke jIvanuM kevaLa jJAna svabhAva artha paryAya kone kahe che ? :bIjAnA nimitta vinA, je artha paryAya hoya, tene svabhAva artha paryAya kahe che. jema ke jIvanuM kevaLajJAna. svabhAva arthaparyAya bIjAnA nimitta vinA je arthaparyAya hoya. tene svabhAva arthaparyAya kahe che. jema ke jIvanuM kevaLajJAna. savabhAvagati yiA ane vibhAvagati kyiA caudamAM guNasthAnanA aMte jIva urdhvagamana svabhAvathI lokAMte jAyate jIvanI svabhAvagati kriyA che ane saMsArAvasthAmAM karmanA nimitte gamana kare te jIvanI vibhAvagati kriyA che. eka chUTo paramANa gati kare te pulanI svabhAvagati kriyA che ane pudgalaskaMdha gamana kare te pulanI(skaMdhamAnA dareka paramANuonI) vibhAvagati kriyA che. A svAbhAvika temaja vaibhAvika gatikriyAmAM dharmadravya nimitta mAtra che. svabhAvasthita yiA ane vibhAvasthita yiA siddhadazAmAM jIva sthira rahe te jIvanI svAbhAvika sthitikriyA che ane saMsAradazAmAM sthira rahe te jIvanI
Page #1058
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaibhAvika sthitikriyA che. ekalo paramANu sthira rahe te pudgalanI svAbhAvika sthiti kriyA che ane skaMdha sthira rahe te pulanI (skaMdhamAnA dareka paramANunI) vaibhAvika sthitikriyA che. A jIva-pulanI svAbhAvika temaja vaibhAvika sthitikriyAmAM adharmadravya nimitta mAtra che. svabhAva zAna bhagavAna AtmA atIndriya arUpI vastu che ne teno je trikALI jJAnarUpa che te svabhAvajJAna che, tathA tenI kevaLajJAnarUpa je nirmaLa pUrNa avasthA thAya che tema svabhAvajJAna che. svabhAvajJAna eka trikALa ane bIjuM kevaLajJAna-vartamAna ema banne svAbhAvika jJAna che ane te amUrta, avyAbAdha, atIndriya ane avinAzI che. (2) svabhAva jJAnanA paNa be prakAra che (1) kAryasvabhAva jJAna e (2) kAraNa svabhAva jJAna. svAbhAvika jJAna paNa be prakAranuM che eka kArya svabhAva jJAna, arthAt kAryarUpa-paryAya rU5 je kevaLajJAna pragaTa thAya che, ane bIjuM kAraNa svabhAva jJAna je trikALI guNarUpa svabhAva jJAna che te. svabhAva darzanopayoga : svAbhAvika dekhAvano vyApAra; sahaja dekhAvano vyApAra. svabhAva vizAta :svabhAvano nAza karanAra svabhAva niyata astitva vaDe anuvarte che. svabhAva niyata astitvarUpe pariNamIne anusare che, (anamaya AtmAne ja) AtmAthI jANe che arthAt svapara prakAzapaNe cete che, (ananyamaya AtmAne ja) AtmAthI dekhe che. athota yathAtathapaNe avaloke che, te AtmA ja kharekhara cAritra che, jJAna che, darzana che. svabhAva niyata :svabhAvamAM avasthitaH (jJAnadarzana5) svabhAvamAM DhapaNe rahela. (svabhAvaniyata astitvanI vizeSa spaSTatA mATe paMcAstikamaya gAthA 154nI TIkA juo) svabhAva pratighAta vina; rukAvaTa; haNAvuM te; ghAta 1058 svabhAva paryAya :samasta dravyone potapotAnA aMgurU laghuguNa dvArA prati samaya pragaTatI SasthAnapatita hAnivRddhirUpa anekapaNAnI anubhUti te svabhAva paryAya. svabhAva vyaMjana kone kahe che? bIjAnA nimitta vinA, je vyaMjana paryAya hoya. jema ke- jIvanI siddha paryAya 2vabhAva vyaMjana paryAya 5ra nimittanA saMbaMdha rahita dravyane je AkAra hoya tene svabhAva vyaMjana paryAya kahe che, jema ke siddha bhagavAnano AkAra. (2) bIjAnA nimitta vinA, je vyaMjana paryAya hoya, tene svabhAva vyaMjana paryAya kahe che, jema ke jIvanI siddha paryAya. (3) bIjAnA nimitta vinA je vyaMjana paryAya hoya te svabhAva paryAya. jema ke jIvanI siddha paryAya (4) siddhane pradezono je AkAra hoya tene svabhAvavyaMjanaparyAya kahe che. ravabhAva vidAyata svabhAvano kSaya; svabhAvano nAza. svabhAvabaMdha (2) svabhAvano nAza thavo; svabhAvano kSaya thavo. svabhAvamAM subhaTa che dharmI jIva bhAvanI sAdhanAmAM zUravIra che. bhagavAna jJAnAnaMda svabhAvanI aMtaramAM je dRSTi thaI che tenA baLe svarUpalInatA sAdhavAmAM parAkramI che. svabhAva samavasthAna :svarUpamAM pravartavuM te. svabhAvakata :karmonA potAnA svabhAvathI karAyeluM svabhAvaguNa paryAya :samasta dravyone potapotAnA agurulaghuguNa dvArA pratisamaya pragaTatI SaTasthAnapatita hAnivRddhirUpa anekapaNAnI anubhUti te svabhAvaguNa paryAya che. svabhAvagati kiyA caudamA guNavasthAnA aMte jIva urdhvagamana svabhAvI lokAMte jAya te jIvanI svabhAvagati kriyA che. AtmAnuM bhAna thaIne kevaLajJAna thayA pachI ayogI dazA avasthA pragaTe te caudamuM guNasthAna che.ane tene aMte jIva dehathI chUTo paDI siddha dazA prApta kare che tyAre ahIMthI potAnA kAraNe te Ama Urdhva ekAMte jAya che. to Urdhvagamana svabhAvathI jIva Ama lokAMte jAya te jIvanI svAbhAvika gatikriyA che. AtmA jyAre pUrNa ayogI dazA
Page #1059
--------------------------------------------------------------------------
________________ prApta kare che tyAre zuddhatAnI chellI pUrNa dazA thatAM deha chUTI jAya che ane | AtmA jema dhumADo havAmAM UMce jAya tema , Urdhvagamana kare che te jIvanI svabhAvagatikriyA che. ane saMsArAvasthAmAM karmanA nimitte gamana kare te jIvanI vibhAvagati kriyA che. karma to nimittamAtra ja che hoM, bAkI jIva pote potAnI yogyatAthI ja gamana kare che. A zarIra Ama cAle to AtmA paNa-AtmAnA pradezo paNa ema cAle che, gati kare che ne te vibhAvagati kriyA che. ne temAM dharmAstikAyanuM nimittapaNuM che. siddhadazA thAya tyAre svabhAvagatikriyA che, ne jIvana saMsAramAMthI gati-gamana kare te vibhAvagati kriyA che. bhAI, A to sarvajJa paramAtmAe jANayuM na kahyuM che, ane anubhavamAM AvavA lAyaka che. bahu jhINI vAta che. vaLI eka chUTo paramANu gati kare te pulanI svabhAvagati kriyA che e pudgala skaMdha gamana kare te pugalanI (skaMdhamAMnA dareka paramANunI) vibhAvagati kriyA che. (1) siddhadazA prApta thatAM je Urdhvagati thAya te jIvanI svabhAvagatikriyA che. (2) ekalo chUTo paramANu gati kare pudgalanI svabhAvagati kriyA che. (3) karmanA sabaMdhavALo jIva eka gatimAMthI bIjI gatimAM jAya athavA tenA AtmAnA pradezo gati kare te jIvanI vibhAvagati kriyA che; kemake karmanuM temAM nimittapaNuM che. (4) pula skaMdha gati kare te pulanI vibhAvagati kriyA che. 2vabhAvazAna ane kevaLazAna : zuM banneya amUrta, atIndriya , avyAbAdha, ane avinAzI che ? hA, banneya; trikALI svabhAvajJAna paNa amUrta, avyAbAdha, atIndriya ne avinAzI che, te vartamAna kevaLajJAna paNa apekSAe avinAzI, amUrta, avyAbAdha ne atIndriya che. kevaLajJAna pragaTyA pachI kevaLajJAna...kevaLajJAna...kevaLajJAna ema anaMtakALa kevaLajJAna ja rahe che. svabhAvathI potAnA bhAvathI. svabhAvathI thayuM che koie racyuM nathI. 1059 svabhAvadaSTi svamAM lInatA te mokSano mArga che. svAzrita te mokSa mArga ne parAzrita te baMdha mArga. svabhAvanuM svarUpanuM svabhAvanuM svarUpa vikArano nAzaka, akriya, asaMga, jJAnasvarUpa chuM, ema svabhAvane lakSamAM laI rAgamizrita vicArane dUra karIne, trikALa ekarUpa pUrNa svabhAvanI, AtmAmAM pratIti karavI, te samyaka darzana che, temAM parAzraya nathI. nirvikalpa akhaMDAnaMda jJAyaka chuM, evI yathArtha bhAnasahita zraddhA kare, tyAre muktinA pagaraNa maMDAya che svabhAvanI daDhatA huM ekarUpa, zuddha svabhAvI, siddha paramAtmA jevo chuM, je siddhamAM nahi te mArAmAM nahi. ema siddhapaNAnI zraddhAnA joramAM paravastunuM abhiyAna UDI jAya cheH dehAdi paramAM katApaNAnuM abhimAna tI pathama kADhI nAkhyuM, paNa puyAdi mArAM nahi ,para taraphanuM valaNa nahi ane guNa-guNInAM bheda vicAravA te zubharAganAM vikalpa paNa mAruM svarUpa nathI, mane madadagAra nathI, evI zraddhA vinA, ekarUpa svabhAvane mAnyA vinA, vikAra ane paramAM abhimAna choDayA vinA svabhAvanI daDhatA Ave nahi. svabhAvano arthI svabhAvano Icchuka; svabhAvanuM grahaNa. svabhAvapariNamana :AtmAmAM anaMta jJAna, darzana, sukha, vIrya, Adi anaMta zakti che te badhA guNanuM svataMtrapaNe svasattAmAM AtmadravyamAM abhedapaNe TakIne badalavuM te svabhAvapariNamana che. TakIne badalavuM hovAne lIdhe dareka samaye aMtarA vinA anaMta sukhano bhogavaTo sidhdha jIvane che, paNa eka ja samayamAM badho bhogavaTo hoya ane tenuM palaTavApaNuM na hoya to bIja samaye sukhano anubhava koNa kare ? mATe dareka samaye potAnA jJAnAdi guNanuM TakIne palaTavuM, pariNamavuM che. svabhAvamAM avakAzapaNe rahevAne arthe potAno zuddha AtmasvabhAva saMpUrNapaNe sthira thavAne arthe
Page #1060
--------------------------------------------------------------------------
________________ svabhAvamAtra sva-svAmitvamathI saMbaMdha zakti potAno bhAva, potAnAM dravya- | guNa-5ryAyane, potAnuM sva ane pote teno svAmI evA saMbaMdhamayI svabhAva mAtra, saMbaMdhazakti jIvamAM che. svabhAvavAna:vastu. svabhAvavidyAta svabhAvano vinAza; svabhAvano baMdha; svabhAvano kSaya (2). svabhAvano nAza. (3) svabhAvamAM avasthita; (jJAnadarzanarU5) svabhAvamAM draDhapaNe rahela. 4khela nitya upayukta mArI meLAe, nitya = trikAla, upayukta jJAna-darzanano vepAravALo chuM. vaLI kArtiyonuM preNA svAmI kArtikeye 2200 varSa purANA graMthanI racanA karelI samayasArathI paNa pahelAMno graMtha che. vayaM potAthI ja (2) potAnI meLe; anya kAraNa vinA (3) potAnI meLe; potAthI; sahajapaNe. (potAnA AtmAne svayaM anazana svabhAvI jANavo te ja anazana nAmanuM tapa che.) (4) potAnI meLe; potAthI; sahajapaNe (potAnA AtmAne svayaM anazana svabhAvI jANavo te ja anazana nAmanuM tapa che.) (5) potAthI ja (6) pote (7) potAnI meLe; potAthI; sahajapaNe. (8) pote svayaM anazana ja svabhAva potAnI meLe; potAthI, sahajapaNe; potAnA AtmAne svayaM anazana ja svabhAva jANavo te ja anazana nAmanuM tapa che. svayaM upalabhyamAna samakitIone potAnI jJAnanI dazAthI AtmA pratyakSa anubhavamAM Ave che. mati-zrutajJAnathI AtmA pratyakSa anubhavamAM Ave che. (2) pratyakSa, anubhavarUpa svayaM jayoti :AtmA svayaMsiddha vastu che. koIe utpanna karI hoya ke koIthI nAza pAme evI cIja nathI. avayaM bula:pote potAnI meLe jANavuM te. vayaM saMvedyamAna potAnI meLe pote vedanAmAM Ave tevuM jJAna che. svayaM siddha dareka dravya pote potAmAM pariNamI rahyuM che 1060 svayaMbhaLyoti koi paNa tene prakAzatuM nathI, svabhAve jatuM prakAzasvarUpa cho. (2) sva-parane prakAzavAmAM koI bIjAnI apekSA-garaja nathI. (3) svayaM sidhdha vastu; koie utpanna karI hoya ke koithI nAza pAme evI cIja nathI. svayaMbaidhatva:pote potAnI meLe jANavuM te. svayaMbhu svayaM pote ja che kArakarUpa thato hovAthI te svayaMbhU kahevAya che. athavA anAdi kALathI ati daDha baMdhAyelA (jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAyarU5) dravya temaja bhAva ghAti kane naSTa karIne svayameva Avirbhata thayo arthAta koinI sahAya vinA potAnI meLe ja pote pragaTa thayo tethI te svayaMbhU kahevAya che. zuddha upayoganI bhAvanAnA prabhAvathI samasta ghAtikarmo naSTa thayAM hovAthI jeNe zuddha anaMta zaktivALo caitanyasvabhAva prApta karyo che evo A AtmA, (zuddha anaMta zaktivALA jJAyaka svabhAvane lIdhI svataMtra hovAthI jeNe kartApaNAno adhikAra grahaNa karyo che evo, zuddha AnaMdazaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe pote ja prApya hovAthI (pote ja prApta thato hovAthI karmapaNAne anubhavato, zudhdha anaMta zaktivALA jJAnarUpe pariNamavAne pote sAdhakatama (utkRSTa sAdhana) hovAthI karaNapaNAno dharato, zuddha anaMta zaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe pote ja karma vaDe samAzrita thato hovAthI (arthAt karma potAne ja devAmAM AvatuM hovAthI) saMpradAnapaNAne dhAraNa karato, zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA samaye pUrve pravartelA vikaLajJAna svabhAvano nAza thavA chatAM sahajajJAna-svabhAva vaDe pote ja dhuvapaNAne avalaMbanato hovAthI apAdAnapaNAne dhAraNa karato. ane
Page #1061
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1061 dravya-bhAva bhede bhinna dhAtikarmane dUra karIne svayameva Avirbhata thayo hovAthI, svayaMbhU kahevAya che. AthI e kahyuM che ke nizcayathI paranI sAthe AtmAne kArakapaNAno saMbaMdha nathI ke jethI zuddhAtmaka svabhAvanI prAptine mATe sAmagrI (bAhya sAdhano) zodhavAnI vyagratAthI jIvo nakAmA parataMtra thAya (6) zuddha anaMta zaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane pote ja AdhAra hovAthI adhikaraNa paNAne AtmasAta karato e rIte svayaMmeva che kArakarUpa thato hovAthI , athavA utpatti-apekSAe dravya-bhAva bhede bhinna ghAtikarmane dUra karIne svayameva Avirbhata thayo hovAthI, svayaMbhu kahevAya che. vayaMbhu AtmA :jJAna ane sukharUpe pariNamela AtmA (2) zuddha upayoganI bhAvanAnA prabhAvathI samasta ghAtikarmo naSTa thayA hovAthI jANe zuddha anaMta zaktivALo caitanya svabhAva prApta karyo che evo A (pUrvokta). AtmA, (1) zuddha anaMta zakitavALA jJAyaka svabhAvane lIdhe svataMtra hovAthI jeNe kartApaNAno adhikAra grahaNa karyo che evo, (2) zuddha AnaMdazaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe pota ja prApya hovAthI pote ja prApta thato hovAthI karmapaNAne anubhavato, zudhdha anaMta zaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe pote sAdhakatama (utkRSTa sAdhano hovAthI karaNapaNAno dharato, zuddha anaMta zaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane lIdhe pote ja karma vaDe samAzrita thato hovAthI (arthAta karma potAne ja devAmAM AvatuM hovAthI) saMpradAnapaNAne dhAraNa karato, zuddha anaMtazaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA samaye pUrve pravartelA vikaLajJAna svabhAvano nAza thavA chatAM sahajajJAna-svabhAva vaDe pote ja dhruvapaNAne avalaMbato hovAthI apAdAnapaNAne dhAraNa karato. svayameva pote ja (2) enI meLe ja. (AcArya bhagavAna zudhdhAtmA lIna thAya che tethI enI meLe ja bhAvanamaskAra thai jAya che.) (3) enI meLe ja (AcArya bhagavAna zudhdhAtmAmAM lIna thAya che tethI enI meLe ja bhAvanamaskAra thai jAya che. (4) enI meLe ja. (AcArya bhagavAna zaddhAtmAmAM jJAna thAya che. tethI enI meLe ja bhAvanamaskAra thaI jAya che. (5) pote ja svayameva zAnayAnI prANi koI paryAya pote potAmAMthI utpanna thai zake nahi paNa te dravyanA AdhAre-dravyamAMthI utpanna thAya; kAraNa ke jo ema na hoya to to dravyarUpa AdhAra vinAM paryAyo utpanna thAya, jaLa vinA taraMgo thAya. e to pratyakSa viruddha che; tethI paryAyane utpanna thavA mATe dravyarUpa AdhAra joie. A rIte jJAnaparyAya paNa pote potAmAMthI utpanna thai zake nahi, Atma dravyamAMthI utpanna thAya e vAta to barAbara che. paraMtu jJAnaparyAya pote potAthI jaNAi zake nahi. e vAta yathArtha nathI. Atma dravyamAMthI utapanna thato jJAna paryAya pote potAnAthI ja jaNAya che. jema dIvA rUpa AdhAramAMthI utpanna thato prakAza paryAya sva parane prakAze che tema AtmArUpa AdhAramAMthI utpanna thato jJAnaparyAya svaparane jANe che. vaLI jJAna pote potAne jANe che e anubhavasiddha che. 4:atyaMtara kAraNa (2) svajana 4 ane para sva nAma, jJAnadarzana svabhAvI bhagavAna AtmA, ane para nAma, prakRtine AdhIna thavAthI upajatA, viNasatA, vikAranA pariNAma. A baMne bhinna che. chatAM baMnemAM jayAM sudhI ekapaNuM jANato thako pariName che. tyAM ane zuddha anaMta zaktivALA jJAnarUpe pariNamavAnA svabhAvane pote ja AdhAra hovAthI adhikaraNa paNAne AtmasAta karato (e rIte) svayaMmeva che kArakarUpa thato hovAthI , athavA utpatti-apekSAe
Page #1062
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1062 sudhI jIva ajJAnI che. vaLI sva paranuM bheda jJAna nahi hovAne lIdhe. jayAM | bhAvArtha :- manuSya, deva, vagere aneka dravyAtmaka paryAyomAM paNa jIvanuM svarUpasudhI prakRtinA svabhAvane choDato nathI, tyAM sudhI sva-paranA ekatvadarzanathI astitva ane dareka paramANunuM svarUpa-astitva taddana bhinna bhinna che. eTale ke ekapaNAnA zraddhAnathI, jIva mithyAdaSTi che. sUkSmatAthI jotAM tyAM jIva ane pudgalanuM svarUpa-astitva (arthAt pota 4 dravya ane para dravya :pratyakSapaNe bAhya ane bhinna dekhAya tevA strI, putra, dAna, potAnAM dravya-guNa-paryAya ane dhrauvya-utpAda-vyaya) spaSTapaNe bhinna makAnAdi tathA ekakSetrAgavAhI saMbaMdhavALA zarIra, ane ATha karma to paradravya jANI zakAya che. sva-parano bheda pADavA mATe jIve svarUpa-astitvane pagale che ja; temanA sivAya jIva-ajIvAdi sAta tattvonA saMbaMdhamAM uThatA pagale khyAlamAM levuM yogya che. te A pramANe :- A (jANavAmAM vikalpo paNa para che; tathA e sAta tattvonA vikalpane agocara evuM je AvatAM) cetana dravya-guNa-paryAya ane cetana dhrauvya-utpAda-vyaya jeno zuddha abheda AtmasvarUpa che. te eka svadravya che. te jIva che ane te ja eka svabhAva che evo huM A pulathI) judo rahyo; ane A acetana dhrauvyaaMgIkAra karavA jevo che. zuddha jIvane aMgIkAra karavAthI zuddhabhAva pragaTa thAya utpAda-vyaya jeno svabhAva che evuM pudgala A tamArAthI) judu rahyuM. mATe che. aMgIkAra karavAno artha e che ke te zuddhajIvananI zraddhA karavI, tenuM jJAna mane pada pratye moha nathI; sva-parano bheda che. karavuM ane temAM ja lIna thavuM. 4 vyatirekavyaktinA kAne potAnA bhedanI pragaTatAnA samaye; je paryAyonA 4 para nizcAyaka sva parano nizcaya karAvanAra. svarUpanA kartAnA samaye. 4 pannA avacchedapUrvaka sva-paranA vibhAvapUrvaka-vivekapUrvaka; sva-parane judAM 4 samaya mAtra acalita cetanA te ja huM chuM ema mAnavuM-pariNamavuM te pADIne. AtmavyavahAra AtmarUpa vartana che. 21 parano vibhAga: jeo bhagavAna Atma svabhAvamAM ja sthita che, te enekAMta-daSTivALA (1) cetanapaNAno anvaya jenuM lakSaNa che evuM je dravya. loko manuSya vyavahArano Azraya nahi karatAM Atma vyavahArano Azraya karatA (2) cetanA vizeSatva (cetanAnuM vizeSapaNuM) jenuM lakSaNa evo je guNa. ane hovAthI rAga-dveSI thatA nathI arthAt parama udAsIna rahe che ane e pote (3) cetanapaNAno vyatireka jenuM lakSaNa che evo je paryAya-e trayAtmaka (evuM padravyarUpa karma sAthe saMbaMdha nahi karatAM kevaLa svadravya sAthe ja saMbaMdha karatA svarUpa-astitva, tathA hovAthI teo sva samaya che. (2) je jIva sva sAthe ekapaNAnI (1) pUrva ane uttara vyatirekane sparzanArA cetanapaNe je dhauvya ane (2-3) mAnyatApUrvaka (sva sAthe) joDAya tene sva samaya kahevAmAM Ave che. (3). cetananA uttarane pUrva vyatireka paNe je utpAda ne vyaya-e trayAtmaka jeo bhagavAna Atma svabhAvamAM ja sthita che, te anekAMta daSTivALA loko (evuM) svarUpa-astitva jeno svabhAva che evo huM te kharekhara A manuSya vyavahArano Azraya nahi karatAM AtmavyavahArano Azraya karatA anya chuM (arthAt huM pudgalathI A judo rahyo, ane hovAthI rAgI-bI thatA nathI arthAtu parama udAsIna rahe che ane te rIte para (1) acetanapaNAno ananvaya jenuM lakSaNa che evuM je dravya. dravyarUpa karma sAthe saMbaMdha nahi karatAM kevaLa svadravya sAthe saMbaMdha karatA (2) acetanA vizeSatva jenuM lakSaNa che evo je guNa ane hovAthI teo svasamaya che. (3) acetanapaNAno vyatireka jenuM lakSaNa che evo je paryAya-e trayAtmaka (evuM svarUpa-astitva) tathA
Page #1063
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1063 AdhArabhUta vastu pote; svakSetra eTale vastuno nija vistAra arthAta svapradeza samUha; svakALa eTale vastuno potAno vartamAna paryAya; svabhAva eTale nija guNa-svazakita (3) dravya, kSetra, kALa ane bhAva (4) svadravya, kSetra, kALa ane bhAva. svacAritra je (jIva) kharekhara nirUparAga upayogavALo hovAne lIdhe sarvasaMgamukta vartato thako, para dravyathI vyAvRtta upayogavALo hovAne lIdhe ananyamanavALo vartato thako, AtmAne jJAnadarzanarUpa svabhAva vaDe niyatapaNe arthAta avasthitapaNe jANe-khe che, te jIva kharekhara svacAritra Acare che, kAraNa ke kharekhara zinnamisvarUpa puruSamAM (AtmAmAM) sanmAtrapaNe vartavuM te svacAritra 4 samayamAM pravRtti potAnA svabhAvamAM pravartavuM evo teno artha che. te ja vastuno svabhAva hovAthI dharma che. zuddha caitanyanuM prakAzavuM evo teno artha che. (2) potAnA svabhAvamAM pravartavuM; zuddha caitanyanuM prakAzavuM. 4 saMvedana :potAnA jJAna vaDe potAnA zuddha AtmAno anubhava. (2) sva eTale potAnuM, se nAma pratyakSa; vedana eTale anubhavavo. potAnA AtmAne pratyakSa anubhavave. A huM AtmA chuM ema anubhavavuM te svasaMvedana che. 4 sevA sarvajJa jevuM svarUpa kahyuM che tevuM barAbara samajI, te jJAnanI nirmaLatAno abhyAsa-paricaya te sva-sevA che. e sivAya bIjI koI rIte koI kALe AtmAne guNa thato nathI, A prakAre guNanI nirmaLatA thAya che ema vidhi kahetAM, tenAthI ja virUddha te khoTuM, ema niSedha pakSa samajI levo. sva svAmisaMbaMdha :mAlikIno padArtha ane mAlika vaccenA saMbaMdhane sva-svAmi saMbaMdha kahevAmAM Ave che. 21 saMvidita : je jJAna svayaM potAnA ja dvArA samyaka jaNAya che- bhAnu-maMDaLanI jema para dvArA aprakAzita hoya che. tene svasaMvidita kahevAya che. svayaM potAnA dvArA potAne jANe che. te kevaLa jJAna sivAya AtmAnuM bIju koI paramarUpa nathI. svotra :AdhAra mAtra vastuno pradeza. (2) potAno AkAra-pahoLAI. AvakArya cAritranuM kArya. svakALa vastumAtranI mULa avasthA (2) vartamAna vartatI svaarthanI kriyArUpa avasthA. (3) potAnI paryAyamAM svakIya HpotAnuM vagata Atmagata; pote potAne ja manogata kahetuM hoya ema kaheluM vaccheda :svecchAcAra; potAnI marajI pramANe vartanAra. svachaMdapaNe svaMtatratAthI; aMkuza vagara; koIthI dabAyA vinA. vachaMdapaNe udayamAna :svAdhAnapaNe prakAzamAna. svathatuya svadravya-kSetra-kALa-bhAva (2) svadravya; svakSetra; svakALa ane svabhAvane svacatuSTaye kahevAmAM Ave che. svadravya eTale nijaNa paryAyonA bhAvArtha:- je jIva zuddhopayogI vartato thako ane jenI pariNati para pratye jatI nathI evo vartato thako, AtmAne svabhAvabhUta jJAnadarzana pariNAmaDe sthiratApUrvaka jANe-dekhe che, te jIva svacAritra AcaranAra che; kAraNa ke ziSNaptisvarUpa AtmAmAM mAtra zikSaNirUpe pariNamIne rahevuM te svacAritra vacAritra pravRttino mArga je yogIndra samasta mohasamUhathI bahirbhata hovAne lIdhe para dravyanA svabhAvarUpa bhAvothI rahita svarUpavALo vartato thakI, svadravyane ekane ja abhimukhapaNe anusaratAM thakI nijasvabhAvabhUta darzanajJAnabhedane paNa AtmAthI abhedapaNe Acare che. te kharekhara svacAritrane Acare che. svarUpa AtmasvarUpa (2) lakSaNAtmaka guNo. (3) svarUpanuM ajJAna te mahApApa che. bhAva.... (4) zuddha caitanya; AnaMdaghana; jJAnapiMDa evuM je AtmAnuM rUpa. (5) lakSaNa. svarUpa astitva :astitva ane dravyane pradezabheda nathI; vaLI te astitva anAdi anaMta che tathA sahetuka ekarUpa pariNatie sadAya pariNamatuM hovAne lIdhe vibhAva dharmathI paNa bhinna prakAranuM che; Ama hovAthI astitva dravyano svAbhAva ja che.
Page #1064
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNa-5ryAyonuM ane dravyanuM astitva bhinna nathI, eka ja che; kAraNake guNa | paryAyo dravyathI ja niSpanna thAya che, ane dravya guNa-paryAyothI ja niSpanna thAya che. vaLI evI ja rIte utpAda-vyaya dhrauvyonuM ane dravyanuM astitva paNa eka ja che; kAraNake utpAda-vyaya-dhrauvyo dravyathI ja nIpaje che. ane dravya utpAda-vyaya-dhrauvyothI ja nIpaje che. A pramANe svarUpa astitvanuM nirUpaNa thayuM. utpAda-vyaya dhrauvyo ja dravyamAM kartA, karaNa ane adhikaraNa che; tethI utpAda-vyaya-dhrauvya ja dravyanA svarUpane dhAraNa kare che. (2) kevaLa jJAna ne AnaMda Adi anaMta guNamaya che. svarUpa gupti Atma saMyama. varUpa pakAzananI avasthA : svarUpane jANavAnI avasthA. svarUpa pratya svarUpe pratyakSa. svarUpa apekSA e pratyakSa; svabhAve pratyakSa. (2) AtmA zAstramAM AtmAne svarUpa pratyakSa kahyo che. svarUpa pratyakSa ja vastu che. tethI ja te paryAyamAM pratyakSa thAya che. vastu svarUpa pratyakSa ja jJAnamAM che, tethI pratyakSa paryAyathI jaNAya che. (3) svarUpe pratyakSanuM svarUpa apekSAe pratyakSa, svabhAve pratyakSa. svarUpa paristhiti svasaMvedanano abhAva. svarUpa maMthara svarUpamAM jAmI gayelo. (maMthara = susta; dhImo. A zramaNa svarUpamAM tRpta tRpta hovAthI, jANe ke te svarUpanI bahAra nIkaLavAno ALasu-susta hoya ema, svarUpa-prazAMtimAM magna thaIne rahyo che.) svarUpa ramaNatA :sthiratA. svarUpavikaLa svarUpa prApti rahita. svarUpa vikAra svarUpano vikAra. (svarUpa be prakAre che : (1) dravyArthika nayanA viSayabhUta svarUpa, ane (2) paryAyArthika nayanA viSayabhUta svarUpa. jIvamAM je vikAra thAya che te paryAyArthika nayanA viSayabhUta svarUpane viSe thAya che, dravyArthika nayanA viSayabhUta svarUpane viSe nahi; te (dravyArthika nayanA viSayabhUta) svarUpa to sadAya atyaMta vizuddha caitanyAtmaka che.) 1064 svarUpa vizrAMta svarUpamAM TharI gayeluM varUpa zraddhA aMtaraMgamAM je trikALapUrNa jJAnAnaMda ghana svarUpa bhagavAna AtmA che tenI aMdara eka trikALI zraddhAno svabhAva bharyo paDyo che ne te svarUpa zraddhA che. tenuM pragaTa kArya Ave te samyagdarzana che. anaMta AnaMda anaMta jJAna, anaMta zAMti, svacchatA, prabhutA, paramezvaratA ItyAdi svarUpa je bhagavAna AtmAno nitya dhruva svabhAva che te nitya svabhAvamAM eka trikALI zraddhAno bhAva paNa paDyo che, ane te svarUpa zraddhA che. bhAI, A vAta to lojikalI che. paNa have vAtane pakaDavI (samajavI) to ene che ne ? (2) aMtaraMgamAM je trikALapUrNa jJAnAnaMda ghana svarUpabhagavAna AtmA che tenI aMdara eka trikALI zraddhAno svabhAva bharyo paDyo che, ne te svarUpa zraddhA che. ahA ! tenuM pragaTa kArya Ave te samyagdarzana che, AvI vAta che. ahA ! anaMta AnaMda, anaMta jJAna, anaMta zAMti, svacchatA, prabhutA, paramezvaratA ItyAdisvarUpa je bhagavAna AtmAno nitya dhruva svabhAva che te nitya svabhAvamAM eka trikALI zraddhAno bhAva paNa paDyo che. ane te svarUpa zraddhA che. bhAI, A vAta, to lojikathI che, paNa have vAtane pakaDavI (samajavI) to ene che ne ! varU5 zraddhAna svarUpa apekSAe zraddhAna. (jema kAraNa svabhAvajJAna arthAt sahajajJAna svarUpa pratyakSa che, tema kAraNa svabhAva dRSTi arthAt sahaja darzana svarUpa zraddhAna mAtra ja che.) 4Sa sanakha :Atma sanmukha; jJAnamAtra svarUpa taraka; jJAnasvabhAva tarapha lakSa rAkhavuM, tene anubhavavuM, temAM karavuM. svarUpa saMpadA AtmasvarUpa bhAvarUpa lakSmI svarUpa-astitva astitvane ane dravyane pradezabheda nathI; vaLI te astitva anAdi-anaMta che tathA ahetuka ekarUpa pariNatie sadAya pariNamatuM hovAne lIdhe vibhAvadharmathI paNa bhinna prakAranuM che; A hovAthI astitva dravyano svabhAva ja che.
Page #1065
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNa-5ryAyanuM ane dravyanuM astitva bhinna nathI, eka ja che; kAraNa ke guNaparyAyo dravyathI ja niSpanna thAya che, ane dravya guNa-paryAyothI ja niSpanna thAya che, vaLI evI ja rIte utpAda-vyaya-dhrauvyonuM ane dravyanuM asitata paNa eka ja che. kAraNa ke utpAda-vyaya-dhAvyo dravyathI ja nIpaje che. ane dravya utpAda-vyaya-dhrauvyothI ja nIpaje che. svarUpaguNa :amUrtika jJAnamAtra svarUpamAM gupta svarUpani:potapotAnAM svarUpamAM nizcayI rahelAM varUpano anubhava karavo. svarUpamAM lIna thavuM svarUpa pratikatva svarUpamAM rahevAnA svarUpavikAra svarUpano vikAra, (svarUpa be prakAre che.) (1) dravyArthika nayanA viSayabhUta svarUpa ane (2) paryAyArthika nayanA viSayabhUta svarUpa' jIvamAM je vikAra thAya che te paryAyArthika nayanA viSayabhUta svarUpane viSe thAya che. dravyArthika nayanA viSayabhUta svarUpane viSe nahi, te (dravyArthika) nayanA viSayabhUta) svarUpa to sadAya atyaMta vizuddha caitanyAtmaka che.). svarUpamaMthara svarUpamAM jAmI gayelo (maMthara= susta; dhImo; A zramaNa svarUpamAM tRma tRpta hovAthI, jANe ke svarUpanI bahAra nIkaLavAno ALasu-susta hoya ema svarUpa zAMtimAM magna thaine rahyo che.) (2) svarUpamAM jAmI gayelo. (maMthara= susta; dhImo; A zramaNa svarUpamAM tRta tRma hovAthI, jANe ke te svarUpanI bahAra nIkaLavAno ALasu-susta hoya ema, svarUpa prazAMtimAM magna thaine rahyo che.) svarUpamAM tharavuM :svarU5mAM ramavuM (te cAritra che) svarUpaladita :AtmalakSI svarUpaviparyaya 5rvaka:viparIta svarUpe svarUpavizrAMta svarUpamAM karI gayeluM (2) svarUpamAM vizrAMti yogIne potAnAM pUrvopArjita karmomAM pravartana nathI, kAraNa ke te mohanIyakarmanA vipAkane 1065 potAthI bhinna -acetana-jANe che tema ja te karmavipAkane anurUpa pariNamanathI teNe upayogane pAcho vALyo che. svarUpavikrAMta : svarUpamAM karI javuM. varUpasthita jJAnadazA. cothe guNasthAna ke mithyAtvamuktadazA thavAthI AtmasvabhAva AvirbhAvapaNuM che, ane svarUpasthiti che; pAMcame guNasthAna ke deze karIne cAritraghAtaka kaSAyo rokAvAthI AtmasvabhAvanuM cothA karatAM vizeSa avirbhAva5NuM che, ane chaThThAmAM kaSAyo vizeSa rokAvAthI sarvacAritranuM udayapaNuM che. tethI AtmasvabhAvanuM vizeSa ArvibhAvapaNuM che. mAtra chadde guNasthAna ke pUrvanibaMdhita karmanA udayathI pramattadazA kavacita varta che tene lIdhe pramatta sarva cAritra kahevAya, paNa tethI svarUpasthitimAM virodha nahIM, kema ke AtmasvabhAvanuM bAhulyatAthI ArvibhAva5NuM che. vaLI Agama svarUpastha:AtmA potAnA jJAna-darzana-cAritrarUpa svabhAvamaya svarUpamAM varasa svabhAva valaNa :svalakSa te AtmAno svabhAva che; zraddhAmAM bAhya valaNono tyAga karI... svalpa :atyaMta alpa; ghaNuM ja thoDuM; sAva thoDuM; jarAka; TuMkuM svazeya trikALI svarUpa 4oyAkAro padArtho sAkSAta svayAkAronAM kAraNa che. (arthAt pote potAnA dravya-guNa-paryAyonAM sAkSAta kAraNa che.) ane paraMparAe jJAnanI avasthA rU5 zeyAkAronAM (jJAnAkAronAM) kAraNa che. svAnubhUti :nirAkulatva lakSaNa zuddhAtma pariNamana rUpa atIndraya sakhu jANavuM. svanu bhavana :pariNamana. AviSaya :AtmAnA svabhAva tarapha lakSa karI, vikalpa bhedarahita trikALI akhaMDa jJAnAnaMda AtmAne mAnI, temAM ja karavuM, te svaviSaya che. svaviSaya ja bhUtArtha daSTi eTale sAcI daSTi che. sva-viSaya :AtmA.
Page #1066
--------------------------------------------------------------------------
________________ svati tAruM avinAzI kalyANa thAo, e vAcya che ane svasti zabda enuM vAcaka che. (2) svasti zabda, te vAcaka ane zAzvata kalyANarUpa bhAva, te vA . avastika sAthiyo; cAra gatimAM bhramaNano nAza karanAra. svati :avinAzI kalyANa thAo evA AzIrvAda. svastha :Adhi ke upAdhi vinAnuM, gabharATa ke ucATa vinAnuM; nirogI; taMdurasta svasamukha :zuddha AtmAnI sAme najara karavI. AsattA svarUpa astitva svasamaya :jIva nAmano padArtha samaya che. traNa kALa ane traNa lokanA dravya-guNa paryAyanI sthitine-svarUpane kevaLajJAna eka samayamAM prakAzavAne samartha che. sarva padArthonA guNo, paryAyo-dravya-kSetra-kALa-bhAva badhuM eka samayamAM kevaLajJAna prakAze che. AvuM kevaLajJAna pragaTa karavAnI apekSAhe sAdhya che. tene utpanna karanArI bhedajJAna jayoti che. A bheda-jJAna jayotino udaya rogathI bhinna paDI svabhAvanI draSTi karatAM thAya che. AvA bhedajJAnanA baLa vaDe jayAre A jIva darzana jJAna svabhAvamAM niyatavRtirUpa-nizcaya-ramaNatArUpaTakavArUpa varte che, athavA trikALadhruva je Atmatatva tenI sAthe ekatvagatapaNe varte che-nizcaya ratnatrayarUpa pariNatithI varte che tyAre te darzana-jJAna cAritramAM sthita hovAthI svasamaya ema jANavAmAM Ave che. (2) jayAre A jIva. sarva padArthonA svabhAvane prakAzavAmAM samartha evA kevaLajJAnane utpanna karanArI bhedajJAna jayotino udaya thavAthI, sarva para dravyothI chUTI darzana-zAna svabhAvamAM nizcita pravRttirUpa Atmatatva sAthe ekarUpe lIna thai pravRtti kare che tyAre darzana-jJAna-cAritramAM sthita thavAthI potAnA svarUpane ekatArUpe eka ja vakhate jANato tathA pariNamato evo te jIva sva samaya ema pratIta karavAmAM Ave che. je AtmA parathI bhinna paDI potAnA darzana jJAna svabhAvamAM ekatva pAme che tene tuM svasamaya jANa. (3) svadharmIo (4) je jIva sva sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka (sva sAthe) joDAya tene svasamaya kahevAmAM Ave | 1066 che. (5) je jIva sva sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka (sva sAthe) joDAya tene sva samaya kahevAmAM Ave che. (6) je jIva sva sAthe ekapaNAnI mAnyatApUrvaka (sva sAthe) joDAya tene svasamaya kahevAmAM Ave che. (7) caitanya svabhAva zuddha darzana, jJAna, cAritrarUpe che, te svasamarUpa che. (8) je zuddha caitanya prANathI trikALa jIve te zuddha jIvane zreyAparAmabhAvarUpa azuddha bhAva prANa ane paradravyarUpa IndriyAdi prANone dRSTimAMthI choDI, trikALa zuddha jIvanI dRSTi-raci, enuM ja jJAna ane emAM ja ekapaNe ramaNatA karavI e samyagdarzana jJAna cAritra che. e AtmAno sabUta vyavahAra prANa che. ane svasamaya che. ene dharmarUpa pariNamana kahe che. (9) AtmA AtmApaNe pariNamyo, svabhAvapaNe pariNamyo te svasamaya che. A sva samaye e pariNamanarUpa che. sadabhUta vyavahAra che; darzanazAna svabhAva e trikALa upayoga che. upayoga e AtmA che ne ? Avo trikALa upayogarUpa je svabhAva enI hayAtIrUpa je zuddha AtmAtattva tenI ci, jJAna ane ramaNatA e samyaka ratnatrayarUpa dharma che. te vaDe jIva dharmAtmA che. dharma che. A sva samaya che. (10) he bhavya ! je jIva darzana jJAna cAritramAM sthita thaI rahyo che, eTale ke jIva jJAnamAM jaNAya che, zraddhAmAM nirNata thAya che, sthiratAmAM Ave che. tene nizcayathI svasamaya jANa. he bhAI ! je AtmA potAnI zraddhAmAM zraddhAo, jJAnamAM jaNAyo ane cAritramAM karyo ene tuM svasamaya jANa. (11) Atma svabhAvamAM sthita che te sva samaya jANavA. 4samaya ane para samaya:svasamaya ane parasamaya ema pariNatinA be bheda paDe che. samaya to samaya ja che. potAnA dhruva AtmAnI sAthe ekatvapaNe pariNamana thAya te sva samaya che ane dhruvane sAthe ekatvapaNuM choDI rAga sAthe ekatvapaNe pariName te para samaya che. A be paNuM ja asatya che. dhruvane dhyeya banAvI, nirmaLapaNe pariName te sva-AtmA ane karma saMbaMdha vikArapaNe pariName te para-AtmA svabhAvapaNe pariNamavuM te jIvanuM karma che, vibhAva5Ne pariNamavuM te jIvanuM karma nahIM, te bAdhA che, Apatti che. svasAyo ane parasamayo svadharmIo ane paradharmIo
Page #1067
--------------------------------------------------------------------------
________________ svasamaya pravRtinI prasiddhivALo jene svasamayamAM pravRtti prasidhdha thai che evo (je jIva rAgAdi pariNatino saMpUrNa nAza karI nisaMga ane nirmama thayo che. te paramArtha-sidhdhabhaktivaMta jIve svasamayamAM pravRtti sidhdha karI che tethI svasamaya pravRttine lIdhe te ja jIva karmabaMdhano kSaya karI mokSane pAme che, anya nahi avasamayamAM pravRtti:potAnA svabhAvamAM pravartavuM. svarUpamAM caravuM (ramavuM) te cAritra che; svasamayamAM pravRtti (arthAta potAnA svabhAvamAM pravartavuM) tevo teno artha che, te ja vastuno svabhAva hovAthI dharma che; zudhdha caitanyanuM prakAzanuM evo teno artha che. te ja yathAsthita AtmaguNa hovAthI (arthAt viSamatA vinAno-susthita-AtmAno guNa hovAthI) sAmya che. ane sAmya, darzana mohanIya tathA cAritra mohanIyanA udayathI thatA samasta moha ane kSobhanA abhAvane lIdhe atyaMta nirvikAra evo jIvano pariNAma che. bhAvArtha-zudhdha AtmAnI zradhdhArUpa samyaktathI virudhdha bhAva (arthAt mithyAtva) te moha ane nirvikAra nizcala caitanya pariNatirUpa cAritrathI virudhdhabhAva (arthAta asthiratA) te kSobha. moha ane kSobharahita pariNAma te sAme, dharma ane cAritra e badhAM ekArtha vAcaka che. vasamayo ane parasAmayo svadharmIo ane paradharmIo. svasaMvedha :je pote potAthI ja jaNAya che. saMvedAmAna potAthI ja vedAnuM anubhavAtuM vasaMvedana AnaMda; AtmAno AnaMda (2) sukhAdi aMtaraMga viSayonuM jJAna te svasaMvedana che. (3) pratIti; indriyabodha; indriyagamya potAnI jAte indriyo dvArA jANI zakAya te. (4) svAnubhava (5) potAthI potAne devuM, sva kahetAM potAthI, samanAma pratyakSa, vedana eTale anubhavavuM, vedavuM ane nAma samyajJAna che. bhagavAna AtmA zuddha eka svabhAvI che tenuM paryAyamAM svasaMvedana enuM nAma samyajJAna che. (6) sukhAdi aMtaraMga viSayonuM jJAna te svasaMvedana che. (7) potAnA jJAna vaDe potAnA zuddha AtmAno anubhava. 1067 (8) AtmAno zuddha anubhava, zuddha AtmAmAM ramaNatA. (9) potAnA jJAna vaDe potAnA zuddha AtmAno anubhava. (9) potAnA jJAna vaDe potAnA zuddha AtmAno anubhava. (10) Atma pratIti, AtmabhAna, vastu-AtmA to pratyakSa svasaMvedanamAM jaNAya, evI cIja che. svasaMvedana che te paryAya che, paNa te trikALI dhruva nityAnaMda svarUpane najaramAM le che, ane tyAre te paryAyamAM, A huM nityAnaMda prabhu chu ema bhAna thaIne, nirAkuLa AnaMdanuM vidana thAya che. vasaMvedana pratyaNa svAnubhavathI pratyakSa. (darzana-jJAna sAmAnya svAnubhavathI pratyakSa che.) vasaMvedana pramANa :AgamapramANa ane anumAna-pramANathI jANIne - nakkI karIne, have kahe che , sva saMvedana pramANathI jANe che. ghAna ane AnaMdanA vedanathI AtmAne jANe te svasaMvedanapramANa che. cetanA traNa prakAre kahI - karma cetanA, karma rUpa cetanA ane jJAna cetanA. temAM karma cetanAne karma phaLacetanA vibhAvadazA che, vikArI dazA che, ane jJAna cetanA nirvikAra nirmaLa dazA che, e traNeyane Agama, anumAna e svasaMvedana pratyakSathI jANIne zraddhAna karavuM. (2) jJAna ane AnaMdanA vedanathI AtmAne jANe te svasaMvedana pramANa che. vasaMvedanazAna : aMtara svarUpanA jJAna-zraddhAna ane ramaNatA. vasaMvedanapatayathI svAnubhavathI pratyakSa (darzana jJAna sAmAnya svAnubhavathI pratyakSa vasaMvedanamathI svAnubhavathI vasaMvedha sva saMvedanamAM jaNAya evo; potAthI pote jaNAya che. (2) svAnubhavathI gamya, svAnubhUtithI prApya, jJAna svAbhimukha thayuM temAM jaNAya (3) potAnAthI ja pote jANAya che. potAmAM ja pota rahIne potAne jANe che. (4) potAthI ja vedAtuM-anubhavAtuM. (5) gamya; prApya. vasaMvedhamAna :potAthI ja vedAtu-anubhavAtu svasvabhAvamaya potAnA svarUpamAM sthita.
Page #1068
--------------------------------------------------------------------------
________________ svasvabhAvopalabdhi sva. potAnA svabhAvanI upalabdhi-prApti. svabhAvano kadI | abhAva thato nathI e barAbara che. paraMtu teno tirobhAva (AcchAdana) thAya che tathA thaI zake che ane te te ja jIva-pudgala nAmanA be dravyomAM thAya che. ke je vaibhAvika pariNamanavALA hoya che. AtmAnuM vaibhAvika paraNinana sadA mATe dUra karI tene tenA zuddha svabhAva-svarUpamAM sthira karavo te ja sva svabhAvopalabdhi kahevAya che. jene mATe prayatna hovo jarUrI che. sva-rasvAmi saMbaMdha mAlikIno padArtha ane mAlika vaccenA saMbaMdhane sva-svAmi saMbaMdha kahevAmAM Ave che. vasvarUpa :nija zakti. svahiMsA potAne parano kartA mAnavo, puNya-pApanA vikArarUpe mAnavo te ja moTI svahiMsA che. parathI judo trikALI svAdhIna svabhAva potAno jANI, potAne rAgadveSa ajJAnathI bacAvavo, eTale ke ekarUpa jJAnapaNe potAnI saMbhALa karavI te ja sAcI ahiMsA che. sevA jevo samyaka svabhAva che teja svarUpe nakkI karI mAnavo, jANavo, e sevavo te sevA sevana che. vanarakta :potAnA pratye anurAgavALA. vAkAra pariNAmIpaNuM :vastunA svabhAvanI jAtanuM pariNAmIpaNuM hoya temAM A vikArIpaNuM ? eTale teno evo artha thAya che ke dareka dravya, dravyathI, guNathI ane paryAyathI zuddha ja hoya ane tenuM potAnA svabhAva-AkAre ja pariNamana hoya. vAMga veSa (2) zarIra upara paheravAmAM Avato pozAka; veza; svarUpa; potAnuM zarIra svAta kathaMcita; koI prakAre; koi apekSAe (dareka dravya svacatuTayanI apekSAe svadravya, svakSetra, svakALa ane svabhAvanI apekSAe-asti che. zudhdha jIvanuM svacatuSTaya A pramANe che. zudhdha guNaparyAyonA AdhArabhUta zudhdhAtma dravya te dravaya che; lokAkAza pramANe zudhdha asaMkhya pradezo te kSetra che, zudhdha paryAyarUpe pariNata vartamAna samaya te kALa che; ane zudhdha caitanya te bhAva che.) 1068 svAtmakalyANanI prApti 5radravya, para dravyanA bhAvo ane paranA saMbaMdhe thatA potAnA vikArabhAvothI bhinna, potAnA trikALI zuddhajJAnAnaMda svabhAvathI abheda AtmAnA sahaja AsvAdathI thAya che. vAtmabaddhi :potApaNAno bhAva svAtmAnubhava manana :A nAmanuM pustaka che te dharmadAsa kSullaka lakheluM che. vAtmopalabdhi :nija zuddha AtmAnI prApti. vAti saMsthAna uparavALA javAbathI bilakula viparIta (ulaTuM hoya), eTale ke uparanuM aMga nAnuM ane nAbhithI nIcenuM aMga, moTuM, UpanI jema. svAtika saMsthAnA zarIrano nIceno bhAga pUla athavA moTo hoya ane uparano bhAga pAtaLo athavA nAno hoya tene svastika saMsthAna kahe che. svAdutva:svAdiSTapaNuM vAdaLa :anubhava. svAdanuM svAdana :anubhavana. vAvAda:sthAt eTale kathaMcihnaya apekSAe, vAda eTale vastu-svabhAvanuM kathana tene svAdvAda kahe che. svAddhAda sAMkhyamatI vastune nitya ja mAne che, baudhamatI kSaNika ja mAne che. syAdvAdI kahe che ke jo vastu sarvathA nitya ja hoya to aneka avasthAnuM palaTavuM thayA che te kevI rIte bane che ? jo vastune sarvathA kSaNika mAnIe to je vastu pahelAM dekhI hatI te Aja evuM pratyabhijJAna kevI rIte thAya che ? mATe kathaMcita dravyanI apekSAe vastu nitya che ane paryAyanI apekSAe kSaNika che. A rIte svAdvAda vaDe sarvAga vastuno nirNaya karavAmAM Ave tyAre ekAMta zraddhAno niSedha thAya che. vaLI kevo che syAdvAda ? samasta nayothI prakAzika je vastuno svabhAva tenA virodhane dUra kare che. nayavivakSAthI vastumAM eka svabhAva che. vaLI temAM paraspara virodha che. jema ke asti ane nAstinuM pratipakSapaNuM che, paraMtu jyAre syAdvAdathI sthApana karIe tyAre sarva virodha dUra thAya che. kevI rIte ? eka ja padArtha kathaMcit paracutaTayanI apekSAe nAstirUpa che. kathaMcit samudAyanI apekSAe ekarUpa
Page #1069
--------------------------------------------------------------------------
________________ che, kathaMcit guNaparyAyanI apekSAe anekarUpa che. kathaMcit saMjJA, saMkhyA, | lakSaNanI apekSAe guNa-5ryAyAdi aneka bhedarUpa che, kathaMcit sanI apekSAe abhedarUpa che. kathaMcit dravya apekSAe nitya che, kathaMcit paryAya apekSAe anitya che. A rIte svAdvAda sarva virodhane dUra kare che. sthAt eTale kathaMcit naya apekSAe, vAda eTale vastu svabhAvanuM kathana tene syAdvAda kahe che. svAdhyAya sva+adhi-aya= svAdhyAya. sva=ninuM adhi=jJAna ane aya=prApta karavuM meLavavuM A prakAre nIjanuM potAnuM jJAna prApta karavuM e svAdhyAya che. svAdhyAyataSa:svAdhyAyatapanA pAMca prakAra cheH (1) vAMcanA (2) pRcchanA (puchavuM) (3)anuprekSA (ciMtana) (4) AmnAya (5) dharmopadeza vAMcanA svAdhyAya=prathama tavanirUpaka-AdhyAtmika graMthonuM vAMcavuM ane potAnI buddhithI jeTalo paNa marma nIkaLI zake, pUrI zaktithI kADhavo te vAMcanA svAdhayAya che. pRcchanA svAdhyAyaHtyAra bAda paNa je kAMi samajhamAM na Ave to te samajhavAnA uddezathI koi vizeSa jJAnIne vinayapUrvaka pUchavuM te-pRcchanA svAdhyAya che. (3) anuprekSA svAdhyAya =je vAMcana karyuM, tenA para tathA pUchavA para jJAnI mahApuruSathI je uttara prApta thayo hoya tenA para gaMbhIratApUrvaka vicAra karavo, ciMtana karavuM te anuprekSA svAdhyAya che. AmnAya svAdhyAyakavAMcanA, pRcchanA ane anuprekSA bAda nirNata viSaya para sthira dhAraNA mATe vAraMvAra gokhavuM, pATha karavo te AmnAya svAdhyAya (1) 1069 svAnubhUti :AtmAno anubhava. AtmAnubhava. ravAnati kema karavI ? rAganI vRtti para tarapha dAya che tenuM lakSa choDIne sva sanmukha vaLe to anubhUti thAya. svAnubhuti svAnubhava manajanita che ke atIndri che ? uttara :- svAnubhavamAM kharekhara mana ke IndriyanuM avalaMbana nathI, tethI te atIndriya che; paNa svAnubhavamAM matizrutajJAna che ne matizrutajJAna mananA ke IndriyanA avalaMbana vagara hotA nathI, te apekSAe svAnubhavamAM mananuM avalaMbana paNa gayuM che. kharekhara mananuM avalaMbana tUTayuM teTalo svAnubhava che; svAnubhavamAM jJAna atIndriya che. svAnubhava :svasaMvedanajJAna dvArA pratyakSa anubhava svAnubhava prasiddha zuddha AtmAnA anubhavathI utkRSTapaNe siddha che. svAbhAvika sukha svAbhAvika sukha jJAnathI abhinna che tethI jJAnacetanA svabhAvika sukhanA saMcetana-anubhavana-sahita ja hoya che. svAbhimAna sva+abhimAna; AtmAnI pUrNa zakitaone oLakhI tenA Azraye jagatanI sAme dIna na thavuM e svAbhimAna che; AtmAbhimAna. svAmitva:vastunA adhikArIpaNAne svAmitvA kahe che. svAmItvabuddhiHkartA buddhi; buddhipUrvakanI IcchA. svAyatta svataMtra; svAdhIna; svAzrayI. svAzcita te nizcaya. je potAnA ja Azraye hoya tene nizcaya kahIe. tenuM ja kathana tene mukhya kathana kahIe. je dravyanA astitvamAM je bhAva prApta hoya te dravyamAM tenuM ja sthApana karavuM, paramANu mAtra paNa anya kalpanA na karavI tene svAzrita kahIe. (2) Atmotpanna; AtmAne ja Azraya karIne.. vAzita te nizcaya je potAnA ja Azraye hoya tene nizcaya kahIe. je dravyanA astitvamAM je bhAva prApta hoya te dravyamAM tenuM ja sthApana karavuM, paramANu mAtra paNa anya kalpanA na karavI tene svAzrita kahIe. tenuM je kathana tene mukhya kathana kahIe. svAzya svamAM sthitirUpa svasthapaNuM; sthiratA. (5). dharmopadaze svAdhyAya vAMcanA, pRcchanA, anuprekSA ane AmnAya (pATha)nI bAda jayAre viSaya para pUrepUro adhikAra AvI jAya tyAre tenA bIjA jIvonA hirtArtha upadeza karavo te dhamapadeza svAdhyAya che. svAdhyAya : sva sanmukha javuM; svabhAvanA abhyAse ja pariNamavuM. adhi =sanmukha; Aya; joDAvuM; svarUpamAM ja joDAvuM te svAdhyAya che.
Page #1070
--------------------------------------------------------------------------
________________ svocitta vastune yogya; potAne yogya (2) potAne ucita; pota potAne yogya. (AtmAno svabhAva traNe kALanA svocita paryAyo sahita samasta dravyone jANavAno che.) (3) potAne ucita; potapotAne yogya (AtmAno svabhAva traNekALanA svocitta paryAyo sahita samasta dravyone jANavAno che.) (4) potAne ucita; potapotAne yogya (AtmAno svabhAva traNe kALanA svocita paryAyo sahita samasta dravyone jANavAno che.) svopaNa potAnA graMtha upara potAnA hAthe thayela TIkA TipaNa; vivaraNa vRtti; vivRtti; bhANa vagere. vopalabdhithI upalabdha potAne svAnubhava vaDe anubhavIne. svopAbdhithI upalubdha karIne potAne svAnubhava vaDe anubhavIne svIkan :grahaNa karavuM; aMgIkAra karavuM svIkAra :Adara; zradhdhA svIkAravuM saMmata karavuM suvicANa sujJa; sujano. suvicAraNA :bhrAntinI vedanadazA, tenuM phaLa jJAna dazA. suvicAradazA:bhrAntinI chedanadazA; tenuM phaLa jJAnadazA. suvidita sArI rIte jANavuM suvidita padArtha satra sUtronA arthanA jJAnabaLa vaDe svadravya ane padravyanA vibhAganA pUrA jJAnamAM, zraddhAnamAM ane vidhAnamAM (AcaraNamAM) samartha hovAthI (arthAt svadravya ane padravyanuM bhinnapaNuM jANyuM hovAthI, zakyu hovAthI ane amalamAM mUkyuM hovAthI je zramaNa padArthone ane padArthonA pratipAdaka sUtrone jemaNe sArI rIte jANyAM che evA che. suvinIta :sArA saMskAra pAmeluM; khUba vinayI. sulaTA savaLA; sIdhA. sulAbhu sukha prApta; saraLatAthI maLavuM te; (2) saraLatAthI maLe tevuM; suprApya; suvarNapAchANa je pASANamAM suvarNa hoya tene suvarNapASANa kahevAmAM Ave che. jema vyavahAranayathI suvarNapASANa suvarNanuM sAdhana che, tema vyavahAranayathI 1070 vyavahAramokSamArga nizcayamokSamArganuM sAdhana che; eTale ke vyavahAranayathI bhAvaliMgI munine savikalpa dazAmAM vartatAM tattvArthazradhdhAna, tanvArthajJAna ane mahAvratAdipa cAritra nirvikalpa dazAmAM vartatAM zudhdhAtmazraddhAna jJAnAnuSThAnanAM sAdhana che. suvizuddha zAnadarzana :AtmAnuM svarUpa mAtra suvizuddha jJAna-darzana che. (temAM jJAna sAkAra che ane darzana anAkAra che.) suvizuddha:acitrita, siddhaparyAyavALo (2) sidhdha paryAyavALo savizudhdha paitanya pariNamana svabhAva :AtmAnuM karma che ane te karma anAkuLatA svarUpa sukhane nipajAve che mATe sukha te karmaphaLa che. sukha AtmAnI ja avasthA hovAthI AtmA ja karmaphaLa che. (2) suvizudhdha caitanya pariNamana svabhAva AtmAnuM karma che ane te karma anAkuLatA svarUpa sukhane nipajAve che mATe sukha te karmaphaLa che. sukha AtmAnI ja avasthA hovAthI AtmA ja kameLa che. savizadhdha zAna darzana mAtra AtmAnuM svarUpa mAtra suvizudhdha jJAna ane darzana che. (temAM jJAna sAkAra che. ane dazarna anAkAra che.) savizudhdha darzana zAna : Atmatattvano svabhAva suvizudhdha darzana ane jJAna che. savizudhdhadarzana zAna svabhAva :Atmatavano svabhAva suvizudhdha darzana ane jJAne che. suvihita sArI rIte karavAmAM AveluM; vidhdhipUrvaka kareluM; zAtre je karavA mATenI spaSTa AjJA ApI hoya tevuM. (2) sArI rIte karavAmAM AveluM; vidhipUrvaka kareluM; zAstra je karavA mATenI spaSTa AjJA ApI hoya tevuM (3). samyagdarzanAdi tathA tattva jANavAne bIjA paNa amukhya upAya batAve che:sat saMkhyA kSetra, sparzana, kALa, aMtara, bhAva ane alpa bahutva e ATha anuyoga dvArA paNa padArthanuM jJAna thAya che. sat ane saMkhyA-te dravya, guNa, paryAyanA satvanI apekSAe peTA bheda che, sat sAmAnya che, saMkhyA vizeSa che. kSetra ane sparzana-te kSetranA peTA bheda che. kSetra sAmAnya che, sparzana vizeSa
Page #1071
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALa ane aMtara =te kALanA peTAbheda che. kALa sAmAnya che, aMtara vizeSa che. | bhAva ane alpabahatva=te bhAvanA peTAbheda che. bhAva sAmAnya che, | alpabahatva vizeSa che. (1) sata=vastunA astitvane sata kahe che. (2) saMkhyA=vastunA parimANonI gaNatarIne saMkhyA kahe che. kSetra =vastunA vartamAnakALanA nivAsane kSetra che. sparzanaHrvatanA traNe kALa saMbaMdhI nivAsane sparzana kahe che. kALa=vastunI sthira rahevAnI maryAdAne kALa kahe che. aMtara =vastunA virahakALane aMtara kahe che. bhAva=guNane athavA aupazamikakSAyopathamika, kSAyika, pAriNAmika ane audayika A pAMca bhAvone bhAva kahe che. alpabadutva anya padArthanI apekSAthI vastunI hInatAadhikatAnA varNanane alpa bahuta kahe che. anuyoga=bhagavAne kahelo upadeza viSaya anusAra judA judA adhikAramAM Avelo che, te dareka adhikArane anuyoga kahe che. samyajJAnano upadeza ApavA eMrtha ja pravRtta thayelo adhikAra te anuyoga che. suvihita purUSa :zAstrano jANanAra purUSa. sUri gurU AcArya; te ni siMga grahaNanA Icchaka saMyamIo mumukSuone pravrajyA-dIkSA Ape che. (2) saMyamIone dIkSA ApanAra gurU AcArya sUri kahevAya che. (3) saMyamIone dIkSA ApanAra gurUne sUri AcArya kahevAya che. succhA :utpAdaka. saTi:utpatti su:atizaya yukti. sauSThava zreSThatA; utkRSTatA; sArApaNuM; suMdaratA. suru sArI rIte 1071 suSama :taddana UMghI gayeluM; aMdara dabAI ke chupAine raheluM; apragaTa suSama samAna jANe ke sUi gai hoya evI; prazAMta supuSNA banne nAsikAno svara sAthe vahete. yogIo suSuNNA nADI cAlatAM prabhunuM dhyAna dhare che. rAgane iDA ane dveSane piMTAlA AdhyAtmanI apekSAe kahevAmAM Ave che. rAga ane dveSano mArga tajIne samatArUpa suSuNAnA mArgamAM jyAre AtmA Ave che. tyAre brahmarandramAM (anubhavajJAna dazAmAM) AtmAnI samAdhino anubhava thAya che, ane tethI AtmasvarUpamAM anahadatAna atyaMta hada vinAno, AnaMda rasa utpanna thAya che. A pramANe adhyAtma mArganI apekSAe artha karI zakAya che. sthita sArI sthitivALu; AbAda; daDha (2) sArI rIte-sukharUpa sthita, sArI rIte sthira raheluM. saMta vinA aMtanI vAtano aMta pAmato nathI. zrImad rAjacaMdra susthitapaNuM sArI sthiti; AbAdI; daDhapaNuM susthiti :DhatA; AbAdI musaddha eka bIjA sAthe sArI rIte saMkaLAyelA, sArI rIte baMdhAyelA sasvara nAma karma je karmanA udayathI, suMdara (mITho) svara hoya, tene susvara nAma karma kahe che. susaMhata : sumilita; sugrathita; sArI rIte gUMthAyelI suda :mitra; dosta; hRdayano sAthI. sUtAM nathI anukULa lAgatAM nathI. sahAya zobhe; pariNAma pAme. (2) sohavuM; zobhA dhAraNa karavI; rUDuM dekhAvuM ; zobhavuM suhAvuM anukULa lAgavuM suhAvatuM zobhavuM; sohAmaNuM ; aragavuM so :sidhdha paramAtmA
Page #1072
--------------------------------------------------------------------------
________________ so IMdro :bhavanavAsI devAnA 40 Indro, vyaMtara devAnA 32, kalpavAsI devAnA 24, jayotiSka devAnA 2, manuSyono 1 ane tiryaMcono 1 ema kula 100 Indro anAdi pravAharUpe cAlyA Ave che. saukhya :saukhanuM kAraNa svabhAvanI pratikULatAno abhAva che; poramArthika sukhanuM kAraNa svabhAvanI pratikULatAno abhAva che. pAramArthika sukhanuM lakSaNa athavA svarUpa anAkuLatA che. te anaMta sukhane bhavya jIva jANe che. upAdeyapaNe zradhdhA che ane potapotAnA guNasthAna anusAra anubhave che. soDahama :huM sidhdha paramAtmA samAna chuM. sotha :dATa, ghANa, bhAre nAza sothA nIkaLI gayA duHkhI duHkhI thayo che. sotho cUMthAyelo kapaDAno DUco; cUMtho. sonagaDhathI pAMthA vakta pragaTamAM AvI (1) nimitta (2) upAdAna (3) nizcaya (4) vyavahAra ane (5) kramabaddha paryAya (1) nimitta para vastu che, te upAdAnamAM kAMI kare nahi. nimitta che kharuM, enA astipaNAno niSedha nathI. paNa te upAdAnanI paryAyanuM kAMIpaNa kare nahi. (2) upAdAna, AtmAnI nirmaLa zuddha dazAnuM pariNamana, te zuddha upAdAna che, AtmAnI zuddha jJAnadazAnuM pariNamana tene upAdAna kahe che. (3) nizcaya sonagaDhamAM samavasaraNa maMdira I.sa. 3-6-1942mAM sonagaDhamAM samavasaraNa maMdiranI sthApanA thaI. samavasaraNamAM divyadhvanimAM mokSamArgano upadeza ApI rahyo che. Indro samavasaraNa banAve te alaukika che. samavasaraNamAM cAra bAja sonAnA mAnastaMbha hoya che te dharmano vaibhava batAve che. bhagavAna kuMdakuMdAcArya bhAvaliMgI saMta hatA, teo sadehe mahAvidehamAM gayA hatA ne ATha divasa rahyA hatA ne tyAMthI AvyA pachI temaNe samayasArAdizAstro rahyA che. sopakama :zithila, ekadama bhogavI levAya te. 1072 sopakAAyu : je AyuSyanI pUrNatAmAM bahAranA pratikULa saMyoga nimittarUpa hoya tene sopakrama Ayu kahevAya che. soparAga :uparAgayukata; uparakata; malina; vikArI; azudhdha (upayogamAM thato, karmAdayarUpa upAdhine anurUpa vikAra; (arthAta kamaoNdayarUpa upAdhi, jemAM nimittabhUta hoya che evI aupAdhika vikRti) te uparAga che. (2) savikAra; azudhdha. (azudhdha upayoga zubha ane azubha ema be prakArano che. kAraNa ke uparAga vizuddhirUpa ane saMkalezarUpa ema be prakArano che. (arthAt vikAra maMdakaSAyarUpa ane tIvrakaSAyarUpa ema be prakArano che.) (3) uparAgayukata; uparakata; malina; vikArI; azudhdha (upayogamAM thato, karmodayarUpa upAdhine anurUpa vikAra (arthAta karmodayarUpa upAdhi jemAM nimittabhUta hoya che evI auSadhika vikRti) te uparAga che. (4) savikAra. soyAdhi upAdhi sahita; jemAM paranI apekSA AvatI hoya evuM sopAdhika upAdhivALuM; vadhArAnA gaNa-lakSaNavALuM; mithyAguNalakSaNavALuM (2) upAdhi sahita. (3) upAdhivALo; upAdhi sahita. sopAdhika maitanya pariNAma cha dravyone potAnAM mAnavAM te sopAdhika caitanya pariNAma che. sopArSika pariNAma dharma, adharma, AkAza, kALa, pudgala, strI, purUSa, kuTumba, makAna, paiso Tako vagere joyo che te dUra che tene potAnAM mAnavAM te sopAdhika pariNAma che. te sopAdhika pariNAmano caitanya pote kartA thAya che. (2) jIva, ajIva, dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAza ane kALa e che dravyane potAnAM mAnatAM te sopAdhika caitanya pariNAma che. soparAga :savikAra (2) uparAgamukta; uparakata,malina; vikArI; azudhdha. (upayogamAM thato karmodayarUpa upAdhine anurUpa vikAra (arthAta karmodayarUpa upAdhi jemAM nimittabhUta hoya che evI aupAdhika vikRti) te uparAga che. soLa zaNagAra : (1) bhAla-tilaka cAMdalo-samakita (2) neNamAM kAjalano saMyama (3) kAnamAM kuMDala-zrutajJAna (4) kezamAM suvAsita tela-zIla (4) bhAle dAmaNI-zIla kerI vADa (6) seMthe bharo siMdUra-bhakita bhavya ADa, (7) nAke
Page #1073
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathaNI-vinaya (8) kaMDamAM hAra-sujJAna dhAro, (9) zarIre sAluM-satsaMga | (10) hAthamAM kaMkaNa-vidyA-viveka (11) kumakumanA thALa karamAM lo-nIti dhAraNa karo. (12) keDe kaMdoro-puruSArtha (13) page ghugharI-susaMpano raNakAra (14) pAMvamAM nUpura-zAMti-samatA (15) kumakuma pagale-dayA darzAvavI. (16) uramAM AnaMda-satya-Atmahita arpaNa. tananA zaNagAra tajI sadgaNanA zaNagAra sajo. zrIbyu :parama AnaMda; sukhazAtA. (2) sukha (3) anaMta atIndriya sukha; anaMta atIndriya AnaMda. (4) parama AnaMda; sukha; Arogya. (5) paramAnaMda. (6) AnaMda. parama saukhya = parama AnaMda; pUrNa atIndriya AnaMda, anAkuLa uttama AnaMda. sauSyaniHsukhamAM lIna saujanyayukata nyAyanIti yukata sauthI moTo AkAra, sauthI nAno AkAra ane bannenI vaccenAM AkAravALAM dravyo kyA che ? sauthI moTo AkAra anaMta pradezAtmaka AkAzano, sauthI nAno AkAra eka pradezI paramANu ane kAlANuno hoya che, ane te bannenI vaccenA AkAravALAM asaMkhyapradezI jIvadravya, dharmastikAya tathA adharmAstikAya hoya che. sauthI moTuM dravya : dravyanI saMkhyAnI apekSAe pula paramANu kSetra = AkAza dravya. kALa = dravyanA svakALarUpa anAdi anaMta paryAyo (bhUtakALanA anaMta samaya karatAM bhaviSyakALanA samayonI saMkhyA anaMtagaNI vadhAre che.) bhAva =jIva dravyanA jJAna guNanA eka samayanA, kevaLajJAna paryAyanA avibhAga pratiSThadonI saMkhyA, sauthI anaMtaguNI che. saukhya zItaLa; mRdu; zAMta sIyatA :zAMta svabhAva sauSThava zreSThatA; utkRSTatA; sArApaNuM; suMdaratA. soMsarI :ArapAra. 1073 saMvega mukta thavA sivAya bIjI koi paNa prakAranI icchA nahIM, abhilASA nahIM te saMvega (2) mukta thavA sivAya bIjI koi paNa prakAranI icchA nahIM, abhilASA nahIM te saMvega (3) kharo aMtaravega; Atmavega. (4) kaSAyAdi pAtaLA paDe; kaMIpaNa prajJA vizeSanI samasyAnI yogyatA thavI ; maMda paraNiAmI paNuM thavuM, buddhivizeSathI samajavAnI yogyatA thavI. (5) dhagaza; atizaya dhagaza. (6) saMsAra, deha ane bhogo pratye viraktapaNuM (udAsInatA) aNarAga (aNagamo) ane dharma pratye ane dharmanA phaLa pratye anurAga rAkhavo te saMvega che. saMsAra, putra, mitra, strI, bhoga, ane zarIranuM svarUpa duHkhakAraka jANI virAga bhAva prApta thavo te saMvega che. dharmAtmA sAdharmaone dekhI AnaMda upajavo, dharmanI kathAmAM AnaMdita thavuM ane bhogo pratye arUci thavI te saMvega nAme pAMcamI bhAvanA che. (7) mokSAbhilASarUpa saMvega; mokSanI abhilASA rUpa vega te saMvega. (8) mukta thavA sivAya bIjo koI prakAranI abhilASA na hoya te saMvega. (9) saMsArathI bhaya thavo ane dharma tathA dharmanA kALAmAM parama utsAha thavo tathA sAdharmI ane paMca parameSThImAM prIti, tene paNa saMvega kahe che. saMvara jIvanA moharAgadveSarUpa pariNAmano virodha (te saMvara che.) tema ja te (moharAgadveSarUpa pariNAmano nirodha) jenuM nimitta che evo je yoga dvArA pravezatAM pugalonA karma pariNAmano nirodha te saMvara che. (2) IMdriyo, kaSAyo ane saMjJAo (AhAra-bhaya-maithuna-parigraha) no jeTalA aMze athavA jeTalo kALa nigraha karavAmAM Ave che, teTalA aMze athavA teTalo kALa pApAM avadvArA baMdha thAya che. Indriyo, kaSAyo ane saMjJAo- bhAvapApAeNva-dravyapApAavano hetu che, temano eTale ke Indriyo, kaSAyo ane saMjJAono nirodha bhAvApApasaMvaradravyapApasaMvarano hetu samajavo. jema samagra para dravyo pratye rAgarUpa, dveSarUpa ke moharUpa bhAva nathI te sukhadu:kha pratye samabhAvavALA munine zubha ane azubha karma AzvavanuM nathI, paraMtu saMvara ja thAya che. sthI ahIM ema samajavuM ke moharAgadveSa pariNAmano
Page #1074
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirodha te bhAvasaMvara che, ane te (moharAgadveSarUpa pariNAmano nirodha) jenuM nimitta che evo je yoga dvArA pravezatAM pugalonA zubha zubha karma pariNAmano (zubhAzubhakarmarUpa pariNAmano) nirodha te dravyasaMvara che. je yogIne virata arthAt sarvataH nivRtta vartatAM thakA, yogamAM vacana, mana ane kAya saMbaMdhI kriyAmAM -zubha pariNAmarUpa' puNya ane azubha pariNAmarUpa pApa jayAre hotAM nathI tyAre tene zubhAzubhabhAvakRta dravyakarmano (zubhAzubhabhAva jenuM nimitta hoya che evA dravyakarmano) svakAraNanA abhAvane lIdhe saMvara thAya che, tethI ahIM zubhAzubha pariNAmano nirodha -bhAvapuyapApa saMvara-dravyapuNyapApasaMvarano pradAna hetu avadhAravo. (samajavo). (dravya saMvaramAM "mukhya nimitta' jIvanA zubhAzubha pariNAmano nirodha che, yogano nirodha nahi. (ahIM e khyAlamAM rAkhavuM yogya che ke dravyasaMvaranuM upAdAnakAraNa-nizcayakAraNa to pudgala pote ja che.) (2) AtmA zudhdha svarUpe purNa che; purNa zudhanA Azraye zudhdhino aMza pragaTe te saMvara che. (3) upayoga svarUpa zudhdhAtmAmAM jayAre jIvano upayoga rahe che tyAre navo vikArI paryAya (Asava) aTake che arthAta puNaya-pApanA bhAva aTake che, te apekSAe saMvarano artha jIvanA navA puNya-pApanA bhAva rokavA evo thAya 1074 jeTalA aMze athavA jeTalo kALa nigraha karavAmAM Ave che teTalA aMze athavA teTalo kALa pApA strAvadrIra baMdha thAya che. iMdriyo, kaSAyo ane saMjJAo (AhAra, bhaya, maithuna ane parigraha). bhAva pApAsava-dravyapApAmravano hetu. (nimitta) che. temano ahIM nirodha (idriyo, kaSAyo ane saMjJAono nirodha) bhAvapApasaMvara-dravyapApasaMvarano hetu avadhAravo (-samajavo) jemane samagra paridravyo pratye rAgarUpa, dveSarUpa ke moharUpa bhAva nathI, te bhikSane-ke je nikiAracaitanyapaNAne lIdhe samasukhaduHkha che tene zubha ane azubha karmano Asrava thato nathI, paraMtu saMvara ja thAya che. tethI ahIM (ema samajavuM ke) moha-rAgadveSa pariNAmano nirodha te bhAvasaMvara che ane te (moha rAgadveSarUpa pariNAmano nirodha) jenuM nimitta che evo je yogadvArA pravezatAM pudagalonuM zubhAzubhakarma-pariNAmano (zubhAzubha karmarUpa pariNAmano) nirodha te dravyasaMvara che. je yogIne virata arthAta sarvataHnivRtta vartatA thakAM, yogamAM-vacana, mana ane kAyasaMbaMdhI kriyAmAM-zubhapariNAmarU5 puNaya ane azubha pariNAmarUpa pApa jayAre hotAM nathI; tyAre tene zubhAzubhabhAvakRta dravyakarmano (zubhAzubhabhAva jenuM nimitta hoya che evA dravyakarmano), svakAraNa abhAvane lIdhe saMvara thAya che, tethI zubhAzubha pariNAmano nirodhabhAva purNaya pApa saMvara-dravya puNya pApa saMvarano pradhAna hetu avadhAravo-samajavo. (9) rokavuM. Asavane rokavo te saMvara che. (10) puNya-pApanA vikArI bhAvane (Asavane) AtmAnA zudhdha bhAva dvArA rokavA te bhAvasaMvara che ane te anusAra navAM karma baMdhAtA aTake te dravya saMvara che. (11) navIna karma AvatAM aTake te. (12) saMvaranA be prakAra che. dravya saMvara ane bhAvasaMvara, kaSAyanA abhAvathI zuddhi thAya che, dravya nivRttithI saMvara thato nathI, paNa bhAva nivRttithI saMvara thAya che. e rIte bhAvathI nivRtti thavAnI preraNA ApI che, temaja dravyaliMga muktinuM kAraNa nathI. (13) samAdhi. (14) nirAvalaMbI ekarUpa svabhAvanA jore azuddhatA rokAya te bhAva saMvara che; e che. upara jaNAvela bhAva pragaTatAM navA karmoi AtmA sAthe ekakSetrAvagAharUpe AvatAM aTake che, tethI karma apekSAe saMvarano artha navA karmano Asava aTakavo evo thAya che. (4) navIna karma AvatA aTake te, karma aTakAvavAnI kriyA (5) upayoga svarUpa zudhdhAtmAmAM upayoganuM TakavuM-rahevuM te saMvara che. (6) zubhAzubha pariNAmano nirodha (7) jIvanA moharAgadveSarUpa pariNAmano nirodha te saMvara che. temaja te moharAgadveSarUpa pariNAmano nirodha jenuM nimitta evo je yogadvArA pravezatAM pudgalonA karma pariNAmano nirodha te saMvara che. (8) saMvaranA nimitte (tenA athe) IMdriyo, kAryo ane saMjJAonA
Page #1075
--------------------------------------------------------------------------
________________ yogyatA AtmAnI che; ane pudgala paramANuMonuM navAM karmapaNe thatAM aTakavuM te dravya saMvara che. pApano bhAva kare to udayarUpa karmane pApabhAvamAM nimitta kahevAya ane svabhAvano Azraya kare to te ja karmane saMvAraka (saMvara karanAra nimittarUpane) Aropa Ave. A rIte potAnA bhAva anusAra nimittamAM Aropa karavAno vyavahAra che. bannemAM paraspara nimittAdhIna apekSAthI ane svataMtra upAdAnanI yogyatAthI saMvArya (saMvararUpa thavA yogya) ane saMvAraka (saMvara karanAra) evA be bheda paDe che. (15) kaSAyAdi karmamaLonA Agamanano nirodha tene saMvara kahe che. (16) saMvara eTale puNya-pApanA bhAvone rokavA; te vikArI bhAvone rokavA te mArA purUSArthane AdhIna che. temAM koI bIjuM madada kare ane guNa pragaTe ema nathI. dhruva svabhAvanA AzrayathI saMvara bhAvano utpAda ane AsavarUpa vikArI bhAvanuM aTakavuM thAya che, ane karma tenAM kAraNe AvatAM aTake che. rajakaNa bAMdhavA, rokavA ke choDavA mAre AdhIna nathI. (17) zuddhAtmAne Azrita samyagdarzana-jJAna-cAritrarUpa zuddha bhAva te ja saMvara che. prathama nizcaya samyagdarzana thatAM svadravyanA AlaMbana anusAra saMvara-nirjarA zarU thAya che. krame krame jeTalA aMze rAgano svabhAva, teTalA aMze saMvara-nirjarArUpa dharma thAya che. svasanmukhatAnA baLathI zubhAzubha IcchAno nirodha te tapa che. te tapathI nirjarA thAya che. (18) jIvanA vikArI bhAvone aTakAvavA te; rokavuM te. Asavane rokavo te. Asrava rokAtAM AtmAmAM je paryAyano utpAda thAya che te zuddhopayoga che. tethI utpAda apekSAe saMvarano artha zuddherapa thAya che. upayoga svarUpa zuddhAtmAmAM upayoganuM rahevuM, TakavuM te saMvara che. (19) saMvara eTale puNya-pApanA bhAvone rokavA, te vikArI bhAvone rokavA te mArA purUSArthane AdhIna che temAM koI bIjuM madada kare ane guNa pragaTe ema nathI. dhruva svabhAvanA AzrayathI saMvara bhavano utpAda ane AsavarUpa vikArI bhAvanuM aTakavuM thAya che, ane karma tenA kAraNe AvatAM aTake che. rajakaNa bAMdhavA, rokavA ke choDavA mAre AdhIna nathI. (20) AtmAnI zuddhatA; nirmaLatA. (21) rAgathI khasavuM 1075 te ciMdAnaMda svarUpamAM vasavuM enuM nAma saMvara enuM nAma nirjarA che, tapa paNa e ja che, ne upavAsa paNa e ja che. (22) AtmAnA je bhAvathI zubhAzubha vikAranI lAgaNI khaTake, te saMvara che. (23) saMvaranI upara kahelI bheda kalpanAmAM kaSAyono nirodha bhAva saMvara kahevAya che ane kaSAyono nirodha thatAM je jJAnAvaraNAdi dravya karmonA Asava (Agamana)no viccheda thayA che te dravya saMvara kahevAya che. krodhAdirUpa kaSAyonA, nirodhane bhAvasaMvara kahyo che ane kaSAyonA nirodha (bhAvasaMvara) thatAM je paudgala karmonA AtmapravezarUpa Asrava aTake che tene dravyasaMvara kahyo che. (24) puNya-pAparUpa azuddha bhAva (Asavo) AtmAnA zuddhabhAva dvArA rokavA te bhAva-saMvara che ane te anusAra navA karmonuM AvavuM svayaM-svataH rokAI jAya che te dravya saMvara che. (25) kalmaSokaSAyAdi karmamaLonA Agamana dvArono nirodha te saMvara che. tenA be bheda che. bhAva saMvara ane dravya saMvara. kalmaSa zabda badhA kaSAyAdi karmamaLono vAcaka che. e Agamana dvAra zabda AtmAmAM karmamaLonA praveza mATe hetubhUta je mana-vacana-kAyAnA vyApArUpa Asva che teno ghotaka che. tethI ja mokSazAstramAM sUtra rUpe Asavanirodha; saMvara; eTaluM ja saMvaranuM lakSaNa ApyuM che. bhAvasaMvara =krodhAdi kamalyonA nirodhane bhAva saMvara kahe che. dravyasaMvara = kaSAyono nirodha (bhAva saMvara) thatAM je paulika karmonA AtmA praveza Asrava aTake che tene dravya saMvara kahe che. (26) jevI rIte chidra baMdha karavAthI naukAmAM pANI AvavuM rokAI jAya che tevI rIte zuddhabhAvarUpa gupti vagere mAraphata AtmAmAM karmonuM AvavuM rokAI jAya che te. saMvaraNaHsaMkoca; rokavAnI kriyA; aTakAva; pratirodha; lobha ane kAyaIcchAnuM zamana; gamanAgamananI maryAdA. saMvartaka :judA judA yuge thato pralaya; e nAmano paMcAgano eka yoga.
Page #1076
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMvaratatva :puNya-pAparUpa azudhdha bhAvane (Asavane) AtmAnA zudhdhabhAva dvArA rokavA te bhAvasaMvara che. ane tadAnusAra karmonuM AvavuM svayaM (svataH) aTakavuM te dravya saMvara che. vara tatva :saMvaratattvamAM AtmAnI zuddha paryAyanuM pragaTavuM hoya che ane nirjarAtattvamAM AtmAnI zuddha paryAyanI vRdhdhi thAya che. A zudhdha paryAyane eka zabdathI zudhdheya yoga kahevAya che, be zabdothI kahevuM hoya to saMvara nirjarA kahevAya che. ane traNa zabdothI kahevuM hoya to samyagdarzana-jJAnacAritra kahevAya che. saMvara nirjarAmAM aMze zudhdha paryAya hoya che ema samajavuM (2) rAga-dveSa-moharUpa jIvanA vibhAvanuM na hovuM ane darzana jJAnarUpa cetanAbhAvanuM sthira thavuM te saMvara che; te jIvano potAno bhAva che ane tenAthI pudagalakarma janita bhamaNa maTe che. e rIte e tattvonI bhAvanAmAM AtmatattvanI bhAvanA pradhAna che; tanAthI karmanI nirjarA thaine mokSa thAya che. AtmAnA bhAva anukrame zudhdha thayA te nirjarA tattva che. ane sarva karmano abhAva thavo te mokSa tattva che. saMvara tattvanI bhUla :nizcaya samyagdarzana-jJAna-cAritra te ja jIvane hitakArI che, svarUpamAM sthiratA vaDe rAgano jeTalo abhAva te vairAgya che, ane te sukhanA kAraNarUpa che, chatAM ajJAnI jIva tene kaSTadAtA mAne che athavA saMvara tattvanI viparIta zraddhA che. saMvara nirjarA H saMvara-nirjarA, te jIvanI zuddha paryAya che saMlekhanA :jainonuM vrata (4) vrata saMzaya HsaMdeha; zaMkA; vahema; dahezata; bhaya (2) A pramANe che ke A pramANe che. evuM je paraspara virudhdhatApUrvaka be prakArarUpa jJAna tene saMzaya kahe che; jema ke AtmA potAnA kAryane karI zakato haze ke jaDanA kAryane karI haze! evuM jANavuM te saMzaya che. (3) virUddha be taraphanuM jJAna hoya tene saMzaya kahe che. saMdeha zaMkA. jemake rAtre koIne joIne saMdeha thayo ke A padArtha mANasa paNa pratibhAse che ane vyaMtara jevo paNa pratibhAse che. (4) virUddha be taraphanuM jJAna hoya tene saMzaya kahe che. jema rAtre koIne joIne saMdeha thayo ke A 1076 padArtha mANasa paNa pratibhAse ane vyaMtara jevo paNa pratibhAse che. cokakasa nakkI na kahI zakAya te saMzaya che. (5) vastutattvanA yathArtha zraddhAnamAM virUddha aneka koTino sparzanAra e koIno paNa nizcaya na karanAra zraddhAnane saMya mithyAtva kahe che jema ke mokSamArga darzanajJAna cAritrarUpa che ke nahi. A prakAre koI eka pakSano svIkAra na karavAno saMdeha cAlu rAkhavo te. (6) virodhatA sahita aneka prakArone avalaMbana karanArUM jJAna. jemake, A chIpa haze ke cAMdI haze ? AtmA potAnuM ja kArya karI zakato haze ke paranuM paNa karI zakato haze ? deva-gurU-zAstra, jIvAdi sAta tattva vagerenuM svarUpa AvuM ja haze ke anya matamAM kahe che tevuM haze ? (7) zaMkA; anizcitatA. saMzaya mithyAtva AtmA potAnA kAryano kartA thato haze, ke para vastunA kAryano kartA thato haze ? e vagere prakAre saMzaya rahevo, te saMzaya mithyAtva che. saMzleSa :saMyoya; saMbaMdha (2) baMdha; saMbaMdha. (3) saMyoga; gADha AliMgana. saMzleSa saMbaMdha :nimitta, naimittika saMbaMdha, bheTavuM e, AliMgana gADha Azleza, AliMgana, be bhinna vastuonuM bheTavuM saMvRta :vIMTI lIdheluM; chupAveluM; saMtADeluM (2) saMkocI levuM; aTakAvI devuM; baMdha vALI devuM saMvRtta karavuM sarva prakAranI icchA jenA pratye AvanI nirodha thai che. saMvRta karavo svabhAvamAM sthiravRttirUpa vartanA eja mokSa. aMdarano A vRtti palaTaNarUpa bhAvasaMsAra baMdha karavo joIe. saMvRta karavo joIe. svabhAvavRttinI sthiratA mATenaM pAMca sAdhano : (1) svabhAvavRttinI sthiratA thavA mATe zUnya-vilpazUnya thavuM joIe, nirvikalpa dazA pAmavI joIe. (2) zUnya-vikalpazUnya thavA-nirvikalpa dazA pAmavA saMta samAgamarUpa atyaMta baLavAna svadhana joIe. (3) saMtavirahe satsaMga rUpa baLavAna sAdhana joIe. (4) saMtavirahe-satsaMga virahe uttama Arya purUSoe AcareluM AcaraNa cAravuM joIe-AtmAne jANI zraddhI AtmAmAM vartavArUpa cAritra sevavuM joIe.
Page #1077
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) athavA tema nirvikalpa thavA saMta-satsaMga-Arya-AcaraNavirahe nija svarUpanuM bhakitathI upAsana rUpa prabaLa sAdhana joIe. eTale ja mAgyuM na hoya to jinabhaktimAM atizuddhabhAve lInatA sivAya kAMI nathI joItuM. A ukta sAdhana sivAya ISTa kAryasAdhaka bIjuM koI sAdhana nathI, eTale mAgavA jevuM kAMI rahetuM nathI. kAraNake ukta sAdhano ja mukhya che. A sivAyanAM bIjAM sAdhana gauNa che. (1) gama paDyA vinA AgaLa anarthakAraka tha De che. (2) satsaMga vinA dhyAna taraMgaparUpa thaI paDe che. (3) saMta vinA aMtanI vAtamAM aMta Avato nathI. (4) loka saMjJAthI lokAgra javAtuM nathI. (5) lokasAhitya vinA vairAgya yathA yogya sthiti pAmavo durlabha che. saMvata karavo :bhAva saMsAra baMdha karavo joIe. saMvRttiHkasavanI nivRtti. saMvede che :saMcete che; jANe che; anubhave che. saMvedana :jJAnanuM pramANa draSTithI saMvedana arthAta jJAna kahetAM anaMta guNaparyAyono piMDa samajAya che. temAM jo kartA, karaNa Adi aMzo pADavAmAM Ave to kartAaMza te akhaMDa Atmadravya che ane karaNaaMza te jJAnaguNa che. (2) jJAna (3) pratyakSa jJAna (4) jJAna; pramANe dRSTithI saMvedana arthAt jJAna kahetAM anaMta guNa-paryAyono piMDa samajAya che. temAM jo kartA, karaNa Adi aMzo pADavAmAM Ave to kartA-aMza te akhaMDa Atmadravya che ane karaNa-aMza te jJAna guNa che. (5) jJAna saMvedanazAna :AnaMda sahitanuM jJAna e ja nija AtmajJAna che ne te ja jJAna vartamAna sukhanuM kAraNa che ne mokSanI siddhinuM kAraNa che. zAstrajJAna-vrata-tapa AdinA je zubha vikalpo che te vikalpo te ja kSaNe duHkharU5 che ne bhAvI duHkhanuM kAraNa che . vasaMvedanazAna che te vartamAna sukharUpa che ane bhAvI sukhanuM kAraNa che, tethI svasaMvedanajJAnano ja mahimA che. (2) pramANa draSTithI saMvedana arthAt jJAna kahetAM anaMta guNa paryAyono 1077 piMDa samajAya che. temAM jo kartA, karaNa Adi aMzo pADavAmAM Ave to kartA aMzate akhaMDa Atmadravya che ane karaNa-aMza te jJAnaguNa che. saMvedanA :anubhUti. saMvedanAtmaka jJAnAtmaka. (2) AtmAnA zuddha anubhavarUpa. saMvarabhAva samyagdarzana, samyajJAna ane rAga vagaranuM cAritra e saMvarabhAva che. saMvAka saMvara karanAra. (2) saMvara karanAra, saMvara karanAra nimittarUpe saMvArtha :aMtararUpa thavA yogya. suMvArya saMvararUpa thavA yogya saMvAsa sahavAsa. saMvitti:jJAna Atma saMvitti = Atma jJAna-darzana. saMvidita :svayaM potAnA dvArA potAne jANe che. saMsata :saMbaMdhita-AsavelA; saMbaMdha pAmelA. (2) je vaidyaka, jyotiSa, vidyA, maMtrathI AjIvikA kare, rAjAdikanA sevaka thAya, tevA veSadhArIne saMsakta kahevAya che. (3) sArI rIte AsaktivALu (4) saMbaMdhita; saMbaMdhama AvelA. saMsakta yugalo saMbaMdhita AsavelA pugalo. saMsAra mithyA thA, rAga ane dveSa che te saMsAra che. loko strI, kuTuMba-parivArane saMsAra mAne che. e badhI to para cIja che. AtmAno saMsAra bahAramAM nahi, paNa aMdara enI dazAmAM je mithyA zradhdhA, rAga, dveSa che te che. (2) saM=sArI rIte, sughajha sarI javuM potAnA zudhdha svarUpamAMthI sArI rIte sarI javuMkhasI javuM te saMsAra che. jIvano saMsAra ramI, putra, lakSmI, makAna vagere nathI, teo to jagatanA svataMtra padArtho che. jIva te padAthoM upara potApaNAnI kalpanA karIne te padArthone iTa-aniTa mAne che te vikArI bhAvane saMsArI kahevAmAM Ave che. (3) mana,vANI, dehamAM saMsAra nathI, jaDamAM saMsAra nathI. paNa dahAdi tathA rAga-dveSa mArAM che evI UMdhI mAnyatArUpa ajJAnabhAva te ja saMsAra che. (4) saMsAranuM upAdAna to AtmAno azuddha bhAva che paNa te azuddha bhAva thavAmAM jaDakarmanI hAjarI na
Page #1078
--------------------------------------------------------------------------
________________ hoya to vikAra na hoya ane vikAra na hoya to vikArano abhAva karI mokSa kono karavo ? e rIte to saMsAra ane mokSa banneno abhAva kare che. karmanI hAjarInuM nimitta vikAramAM che paNa svabhAvamAM tenI hayAtInuM nimitta nathI. jo vikAramAM paNa nimitta na hoya to vikAra ja na hoya, mATe bhAI ! paramANuM jo karmarUpe na thatAM hoya to saMsArano abhAva thAya. (5) saMsaraNaM saMsAra = paribhramaNanuM nAma saMsAra che. cAre gatiomAM jIva utpanna thayA kare che ene ja saMsAra kahe che. A paribhramaNanuM kAraNa karma che. jevo karmano udaya hayo che te anusAra gati, AyuSya, zarIra Adi avasthAmAM maLI jAya che. te karmanuM paNa kAraNa AtmAnA rAgadveSabhAva che, tethI saMsAranA kAraNone ja AcArye saMsAra kahyo che. jyAre saMsAranA kAraNo dUra karavAmAM Ave tyAre ja A saMsAra chUTI zake che. saMsAranA kAraNa mithyAdarzana, avirati, pramAda,kaSAya ane yoga. A pAMca che. A pAMceyanA pratipakSI bhAva paNa pAMca che. mithyAdarzanano pratipakSI samyagdarzana che. evI ja rIte aviratino viratibhAva, kaSAyane akSayabhAva ane yogano ayogabhAva, pramAdano apramattabhAva, pratipakSI che. jyAre samyagdarzanAdi bhAva AtmAmAM pragaTa thaI jAya che pachI A jIvano saMsAra paNa chUTI jAya che. (6) jIvanI rAgadveSa rUpa azuddha avasthAnuM nAma saMsAra che. (7) AtmAnI avasthAmAM khoTA abhiprAyarUpa mithyAtvabhAva te ja saMsAra che. (8) bhava. (9) AgamamAM saMsAra pAMca prakArano kahyo che : dravya, kSetra, kALa, bhava ane bhAvarUpa pAMca prakArano saMsAra che. (1) AtmAnI avasthAmAM khoTA abhiprAyarUpa mithyAtvabhAva te ja saMsAra che. (11) saMsAra koI judo padArtha nathI. A AtmAnA pariNAma nizcaya-nayanA zraddhAnathI vimukha thaI, zarIrAdi padravya sAthe ekatva, zraddhAnarUpa pravarte, tenuM ja nAma saMsAra. tethI je saMsArathI mukta thavA Icche che, teNe zuddhanayanI sanmukha rahevuM yogya che. saMsAraH saMsarati Iti saMsAraH ekarUpa na rahetAM judA prakAre bhramaNa karavuM te, samyak svabhAvathI khasI javuM te. strI, dhana, putra, zarIra vagere, paramAM AtmAno saMsAra na hoya paNa temAM mArApaNAnI buddhi, te saMsAra che. 1078 saMsAra, te AtmAnI vikArI avasthA che ane mokSa, te AtmAnI pUrNa nirmaLa avasthA che. (12) nimitta daSTi te saMsAra che. (13) AtmAnA pariNAma nizcayanayanA zraddhAnathI vimukha thaI, zarIrAdi paradravya sAthe ekatva zraddhAnarUpa pravarte tenuM nAma ja saMsAra. (14) AtmAnI vikArI avasthA te saMsAra che. bAyaDI, chokarAM, ghara, kuTuMba te saMsAra nathI. rAga-dveSa ane para vastu mArI mAnI te UMdhI mAnyatArUpa saMsAra AtmAnI avasthAmAM thAya che. saMsAra caudamA guNasthAna sudhI hoya che. pahele guNasthAne mithyAtva bhAvano saMsAra che, cothAthI dasamA guNasthAna sudhI kaSAya bhAvano saMsAra che. agiyAramAMthI teramA guNasthAna sudhI yoganA kaMpanano saMsAra che ne caudamAM guNasthAne yoganA saMskAra rahe che te saMsAra che. e rIte caude guNasthAna sudhI AtmAnI avasthAmAM saMsAra che. (15) saMsAra te bAyaDI, chokarAM ane kaTuMbane kahevAto nathI paNa zubhAzubha pariNAmane potAnAM mAne, tenAthI mane hita thaze tema mAne te khoTo bhAva ja saMsAra che. karmanA kAraNe saMsAradazA che tema nathI, e rIte karmano abhAva thavAthI mokSa dazA thAya tema paNa nathI; paraMtu AtmAnI avasthAmAM khoTA abhiprAyarUpa mithyAtvabhAva te ja saMsAra che ane AtmAnI avasthAmAM vikAra rahita sarvathA nirmaLapaNuM tenuM nAma mokSadazA che. (16) rAga sAthe eka buddhirUpa mithyAtvano bhAva te ja saMsAra che. bIjI cIja-bairAM-chokarAM-kuTuMba-kabIlA vagere kAMI saMsAra nathI. cAre gatimAM je mithyAtvanA bhAva rahyA te saMsAra che. bairAM-chokarAM choDe ne dukAna vagere choDe eTale saMsAra choDyo ema mAne che paNa e mithyA-jUThuM che. mithyAtvane choDyA vinA saMsAra kadIya chUTe nahi. saMsAra ane mo, saMsAra ane mokSa e banne paryAya che. saMsAra e karmanA sadbhAvanI apekSArUpa paryAya che ane mokSa te karmanA abhAvanI apekSArUpa paryAya che. mokSaparyAya jeTalo AtmA nathI. mokSa paryAya to karmanA abhAvanuM phaLa che, tethI e vyavahAre sAdhya kahevAya paNa nizcaye sAdhya to dhava dravya svabhAva che. paramArtha sAdhyarUpa akhaMDa eka svabhAvanA jore mokSa
Page #1079
--------------------------------------------------------------------------
________________ paryAya saheje ughaDe che, ane paryAya to vyavahAra che tenuM akhaMDa svabhAvamAM gauNapaNuM che; kSaNika paryAya upara jora karavAnuM nathI. jora vastumAM che. saMsAra duHkhanuM mULa kAraNa :mithyAtva; AtmasvarUpanuM ajJAna; para vastumAM mamatva; pasaMyogamAM Atmabuddhi, dehAdi-para vastumAM Atmabuddhi-mArA paNuM AtmasvarUpanI samajaNano abhAva. saMsAra dazA:mithyAtva; rAga-dveSa; kaSAya, yoga Adi sahita jIvanI dazA. saMsAra pratye kheda :aMtaraMga vairAgya. saMsAra parihAmaNanuM kAraNa ane mokSano upAya saMsArI jIva karma sahita hoya che. koIpaNa karmanA udayakALe athavA para padArthonA saMsargamAM AvavAthI jyAre te zubha ke azubha kapAyarUpa pariNamana kare che tyora zubha ke azubha karma grahe che - potAnI sAthe bAMdhe che - A karmanA baMdhanI sthiti anusAra jyAre phaLano kALa Ave che tyAre tenAthI jIva sugati ke durgatimAM jAya che. zubhakarmanuM phaLa te sukhabhoga che te prAyaH sugatimAM ane azubha karmanuM phaLa je duHkha bhoga che te prAyaH durgatimAM prApta thAya che. karmaphaLathI je sugati ke durgati mAM javAnI vAta kahevAmAM AvI che tene prApta thaIne A jIva niyamathI deha dhAraNa kare che - cAhe te deva, manuSya, tiryaMca, nArakI Adi koI paNa prakArano kema na hoya; dehamAM IndriyonI utpatti thAya che - cAhe eka sparzana Indriya ja kema na hoya; IndriyothI temanA viSayo sparza, rasa, gaMdha, varNa tathA zabdanuM grahaNa thAya che; viSayonA grahaNathI rAga-dveSAdika utpanna thAya che. ane rAga dveSAdinI utpattithI karI karma baMdha thAya che ane karmabaMdhanA phaLa svarUpe pharIthI gati, sugati, deha, Indriya, viSayagrahaNa, rAga-dveSa ane pharIthI karma baMdhAdirUpe saMsAraparibhramaNa thAya che ane A saMsAra paribhramaNathI anekAneka prakAranA duHkho sahana karavo paDe che te badhAnuM varNana karavuM azakaya che. tethI je duHkhothI Dare che te jJAnI janoe karmabaMdhanA kAraNabhUta krodhAdi kaSAyo tathA hAsyAdi nokaSAyono tyAga karavo joIe. temano tyAga karavAthI pAchaluM karmabaMdhana tUTaze tathA navA karmanuM baMdhana nahi thAya ane ema | 1079 thavAthI muktino saMgama saheje prApta thaze, je svAsmotthita, svAdhIna, paranirapekSa, atIndriya, anaMta, avinAzI ane nirvikAra te parama sukhanuM kAraNa che, jenA jevuM koIpaNa sukha saMsAramAM prApta thatuM nathI. tethI ja samaMtabhadra svAmIe AvA sukhI mahAtmAne abhava saukhyavAna batAvyA che. saMsAra velaDInuM baLa mithyAtva che kema ke corAsInA avatAranI paraMparA mithyAtvathI thAya che. are ! corAsInA avatAranI kevI rajhaLapaTTI ! raMkano rAjA thAya, rAjAmAMthI nArakI thAya,nArakImAMthI pazu thAya, pazumAMthI deva thAya ane devamAMthI pAcho ekendriyAdi tiryaMca thAya. Ama AvA avatAra dharI dharIne e, arere ! anaMtavAra jabhyo ne maryo che. AvI je saMsArarUpI vela phaLIphalI che tene chedavAno A upAya che ke aMdara cidvilAsarUpa sahaja anaMta catuSTayamaya evo brahmasvarUpa bhagavAna AtmA che tenI bhAvanA karavI. jema mithyAtvabhAva saMsAravelanuM mULa che, tema bhagavAna AtmA muktinuM mULa che. mATe kahe che, aMdara saccidAnaMda svarUpa bhagavAna pote birAje che tenI bhAvanA kara, ne temAM ekAgra thaI lIna thA.basa A ja karavA yogya kArya che. saMsAra zAthI ghaTe ? jyAM sudhI samyagdarzana thatuM nathI tyAM sudhI mithyAtva karma AtmAnA svAbhAvika bhAvone DhAMkI rAkhe che. athavA ema kahevuM joIe ke mithyAtva te bhAvone viparita rUpe pariNamAvI de che. te bhAvo viparIta hovAthI pharI navA karmo Ave che ane te karmonAM udayathI pharI rAgadveSarUpa viparIta bhava thAya che paraMtu jyAre te mithyAtva naSTa thaIne samyagdarzana pragaTa thaI jAya che tyAre te bhAva viparIta thatAM nathI paraMtu potAnA svabhAvamAM ja TakI rahe che tethI pharI tenAthI navA karmonuM AvavuM paNa baMdha thaI jAya che e saMcita karelA karmo paNa dhIre dhIre naSTa thaI jAya che. A rIte samyagdarzana Adi bhAvothI ja saMsAra chUTe che. saMsAra sAgara tarI javA mATe zAnI jarUra che ? :darzana ane cAritra. zraddhA ane AtmasthiratA. jema pANImAM taravA mATe be bhUjAnI jarUra che tema bhavasAgara taravA jJAnota che ja paNa zraddhA ane cAritrarUpI be bhUjAnI jarUra
Page #1080
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMsAra (targati) mAM paribhramaNanuM kAraNa mithyAdarzana-jJAna cAritrathI ja jIvane duHkha thAya che arthAt zubhAzubha rAgAdi vikAra tathA para sAthe eka paNAnI zraddhA-jJAna ane evA mithyA AcaraNathI ja jIva duHkhI thAya che, kemake saMyoga sukha-duHkhanuM kAraNa thaI zakatuM nathI, ema jANIne sukhArthIe e mithyAbhAvono tyAga karavo joIe. saMsAra dazA mithyAtva sahita rAgadveSa moharUpa durdazA. saMsAranuM kAraNa duHkha te heya tattva che, tenuM kAraNa saMsAra che. saMsAranuM kAraNa Astra ane baMdha be che. (athavA vistArathI kahIe to puNaya, pApa, Asrava ane baMdha cAra che.) ane temanuM kAraNa mithyAdarzanazAna cAritra che. saMsArane viSe sArA pariNati manAya: saMsAraparyaMta jayAM sudhI A saMsAranuM astitva che tyAM sudhI arthAt sadAne mATe. (2) jayAM sudhI A saMsAranuM astitva che tyAM sudhIH sadAne mATe. saMsArAtIta saMsArathI alipta. saMsArI trasa ane sthAvara athavA ekendriya, be Indriya; triIndriya; caturindriya ane paMcendriya. saMsArI AtmA saMsArI AtmA nizcaye nimittabhUta pulakarmone anurUpa evA naimittika AtmapariNAmo sAthe (arthAta bhAvaka sAthe) saMyukata hovAthI karmasaMyukata che ane vyavahAra nimittabhUta AtmapariNAmone anurUpa evA naimitika pudgalakarmo sAthe (arthAta dravya karmo sAthe) saMyukata hovAthI karmasaMyukata che. saMsArI jIva mithyAdarzana-kaSAya-yogasahita saMsArI che (2) sAmAnya rIte saMsArI jIvonA be bheda che. (1) sthAvara ane (2) trasa ekendriya pRthvI, jaLa, agina, vAyu ane vanaspatikAyanA dhAraka prANIone sthAvara kahe che. tathA be indriyathI pAMca indriya paryata prANIone trasa kahe che. vizeSamAM cauda bheda prasidhdha che. jene | jIva samAsa kahe che. jIvonA samAna jAtIya samUhane samAsa kahe che. 1080 saMsArI jIvo be prakAranA che. (1) sthAvara, (2) trasa saMsArI jIvonA bheda : 1. trasa = trasa jIvo te be IndriyathI laIne pAMca Indriyo hoya che. cAra gatirUpa (dava, manuSya,niyaMca, nArakI) 2. sthAvara =eka sparzana Indriya ja hoya che. (pRthvI-jaLa-agni, vAyu ane vanaspatikAyaki). jIvanI mukhya be sthiti che : nigodapaNuM ane siddhapaNuM. vacalo trasa paryAyano kALa to ghaNo ja thoDo, ane temAM manuSyapaNAno to ati ati ghaNoja thoDo che. saMskati :UMcA saMskAra, saMskAritA; vibhinna kalAo ane vibhinna zAstrono thayelo vikAsa sUcavanArI lAkSaNikatA. (raheNI-karaNI ane sabhyatAnA saMsakAronI jemAM chApa paDI hoya che.) saMskAra pUrva jANelA padArthanI dhAraNA (2) jIvanaghaDataranI keLavaNI; jIvanane uccagAmI karavAnI che te vidhi; nItimattA-pavitratA vagere guNa; zAstranA abhyAsathI mana upara paDatI asara;sudhAravAnI kriyA; sAphasUphI saMskArelA zobhAvelAM (saMskAravuM-zobhAvavuM). saMsaraNa :paribhramaNa(saMsAramAM paribhramaNa) (2) saMsAramAM paribhramaNa (3) bhramaNa (4) bhramaNarUpa kriyA; rAga dveSa rUpa kriyA. saMsaraNa karavuM:goLa pharyA karavuM; palaTAyA karavuM; saMsarANarUpa :bhramaNarUpa saMsAraNarUpa yiA rAganI kriyAmAM karma kriIDA kare che, rAgamAM AtmA krIDA karato nathI. saMsArarUpI caka:puNya ane pApa ema be bhAvarUpa caka susaMgata :meLavALI; baMdhabesatI saMstuta namaskArapUrvaka stuti. saMtara pathArI; bichAnuM; saMthAro; maraNa paryata upavAsa karatAM pathArImAM paDyA rahevuM e.
Page #1081
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMstava stuti; vakhANa karavA; prazaMsA ane saMstavamAM eTalo bheda che ke, prazaMsA | mana dvArA thAya che ane saMstava vacana dvArA thAya che. vANIthI vakhANa karavA. (2) mithyASTimAM guNa doSa hoya ke na hoya tenA vacanathI vakhANa karavA te saMstava che. saMsati :paripATI (2) eka pachI eka pravAha rUpa. suzcitapaNuM sArI sthiti; AbAdI; dRDhapaNuM saMsthAna :AkAra (2) samudAya (3) AkRti; AkAra (4) pudgalanA AkAro. (5) pudgalanA AkAro. te AkArono jIva kartA nathI; pudgala dravya pote ja AkArarUpe pariName che. (6) zarIranI AkRti. (7) pudgalanA AkAro, zarIrano AkAra. (8) zarIranA AkAra. (9) pulanA AkAro. (10) AkAra. (11) pudgalanA AkAro. saMsthAna nAma karNa je karmanA udayathI, zarIranI AkRti (zakala) bane, tene saMsthAna nAmakarma kahe che. saMsthAna vizaya lokanA AkArano vicAra karavo te. saMsthAnA vicAra, karmodayanI sattAno kyAre nAza thaze ane mArA zuddha AtmadravyanuM pragaTa nirAvaraNa saMsthAna kevA purUSArthathI pragaTa thAya. zuddhopayoganI AkRti sahita svabhAva vyaMjana paryAyano svayaM sthira zuddha AkAra kyAre pragaTa thaze; te saMbaMdhI vicAra karavo te saMsthAna vicaya che. saMsthAnanAmakarma zarIranI AkRtinA prakAra. saMsthAnA :AkAro saMsparza karatA saMbaMdhamAM AvatA saMhanana :hADakAMno bAMdho (2) hADakAM (3) hADakAMnI majabutAI. saMhanana nAma karma je karmanA udayathI hADakAno bAMdho vizeSa prakArano hoya, tene saMhanana nAma karma kahe che. saMhanananAmakarma zarIranA hADakAMnI majabutAI. saMhAra :vyaya; nAza. (2) vyaya; nAza. (saMhAranuM kAraNa = nAzanuM kAraNa.) saMhArakaraNa :saMhAranuM kAraNa (2) vyayanuM kAraNa; nAzanuM kAraNa vinAzanuM kAraNa 1081 hRda:taLAva hadamAM lAvavuM :maryAdAmAM lAvavuM. hRdayaSimAM utare che hRdayamAM bese che. hRdayamAM dhAraNa karajo. smRtimAM rAkhajo. kAyama yAda rAkhajo. hanana haNavuM te; haNavArUpa kriyA; (haNavuM vagere kriyAo rAgadveSanA udayamaya che.) (2) haNavAnI kriyA. haNanAra :ghAta karanAra. haNI nAkhavA yogya nAza karavA yogya hata :nidya; nikRSTa hata moha darzana mohano kSaya; draSTi mohano kSaya (2) darzana mohano kSaya hamaNAM ja turata ja; sammati hayAtI:astitva Kra rUdra hara dahana :rUdranI agni . harabanA sahakA, harSathI UchaLavuM. (2) harakhanA bhAre AgrahI thavuM harakha-zokanA bhAva sAnukULa cIjanA lIdhe tene harakha thAya ane pratikULa cIjanA lakSe tene zoka thAya. haraNa thaI zakavuM :bIjAthI laI jaI zakavuM. haravuM baLAtkArathI upADI javuM (strIne); jhUMTavI levuM; laI levuM harAma :AtmAnA svabhAvamAM rAga-dveSa harAma che. eTale ke AtmasvabhAvamAM rAga dveSa khapatA nathI. hari pApanA oghano hare te hari - bhagavAna AtmA hari che. (2) harati te harika potAnA pUrNa svarUpatA bhAna vaDe puNya-pApanA rogane harI le te hari; parAdhInatAno raNAdi maLa-mela karmakalaMkano nAza karI pUrNa pavitra svAdhInatA pragaTa kare, puNya-pApanA upAdhinA zodhane hare ane pavitratAne pamADe te hari. puNya, pApa vagere para te mArA che, paranuM kAMI karI zakuM chuM evI
Page #1082
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAnyatA te pApa; tene have te hari. hari =AtmA. (3) karmane haranArA zuddha saccidAnaMda svarUpa hari-paramAtmA. (4) nArAyaNa; AtmA. haritabhAva lIlo bhAva; lIlI avasthAH lIlApaNuM harSa :matsara; IrSA; adekhAI; gumAna. harSa-zokanI lAgaNI thavI AtmAmAM je harSa-zokanI lAgaNI thAya che te karmanA nimitte thatI hovAthI jaDa che, temAM pudgala dravyanuM prasaravuM thAya che; harSa-zokanI lAgaNI vyApya che ane pudgala-dravya vyApaka che. hartA :haraNa karanAra; harIne uThAvI lai ja halatuM hatuM :asthira hatuM. haLavA kSaya karavA (daLavA doSa=sau doSane kSaya karavA) hastAmalakvatu hatheLImAM rahelA AmaLama samAna spaSTa jANapaNuM hastAmalakata paNa jANato hovAthI hathelImAM rahelA AgaLA samAna karyo hovAthI. hastAvalaMba :sahAyaka (2) hAthano Teko. (3) sahAyaka. (4) sahAyaka; Teko; haritabhAva: lIlo bhAva; lIlI avasthA; lIlA paNuM. haMsAcAra :5ramAtmama svarUpamAM ramaNatA paNa bAhya athavA mAnasika ciMtAonA tyAgathI ja thAya che. haMsa :cetana AtmA. hAlaka lolaka DagamagavuM; hAlavuM-DolavuM. hAjara rUpaHupasthita; vidyamAna (2) upasthita; vidyamAna. hAtha vacalI AMgaLInA TeravAthI koNI sudhInuM Azare 18 iMcanuM mApa. hAna :marI javuM; karmaroganuM maTI javuM. hAnahetu :maTADavAnA upAya. hAnAdAna rahita pariNAmI levAdevAnA pariNAmathI rahita evA dRSTAbhAve sAkSI bhAve. 1082 hAma, dAma ne kAma duniyAmAM-laukikamAM kahevAya che ne ke traNe vAte hAma, dAma ne ThAma-badhuMya che. teno laukika artha hAma eTale bhAre hiMmatavALA, dAma eTale ghaNA paisA-lazmIvALA. ne ThAma eTale sarasa majhAnA baMgAla-jamInavALA paNa nizcayathI to e badhI dhULanI dhULa che. e kayAM AtmAmAM AtmAnI che. ? ahIM bhagavAna-paramAtmAmAM to hAma-dAma-ThAma badhuM ya che - hAma eTale anaMta vIrya-purUSArtha, dAma eTale anaMta jJAnadarzana -AnaMdanI lakSmI ane kAma eTale asaMkhya pradezI nijakSetra. lyo, AvA alaukika vaibhavathI bhagavAna paramAtmA samRddha che. bahAramAM samavasaraNa Adi lakSmI ne aMtaraMgamAM jJAna-darzana ne paramAnaMda Adi lakSmI evA alaukika vaibhavathI bhagavAna samRddha che. hArane jANavo hAra kharIdanAra mANasa kharIda karatI vakhate to hAra, tenI dhoLAza ane tenAM motI-e badhAMyanI parIkSA kare che. paraMtu pachI dhoLAza ane motIone hAramAM samAvI daIne tenA paranuM lakSa choDI daIne kevaLa hArane ja jANe che. jo ema na kare to hAra paheryAnI sthitimAM paNa dhoLAza vagerenA vikalpo rahevAthI hAra paheryAnuM sukha vedI zake nahi. hAlaka-holaka DagamagavuM; khaLabhaLI UThavuM; hAlavuM-DolavuM. hAlata :avasthA. hAlyuM jAya che (jIvana hAlyuM jAya che) jIvana veDaphAI jAya che. hAsya :bhalI athavA bUrI ceSTA joIne vikasitarUpa pariNAma te hAsya. hArano kaSAya :hAsya, kutuhala, vismaya ItyAdi bhAva. hAMsI :mazkarI; majAka; ThaThThA; phajeto; bhavADo hAhAkAra tenAja AkAranuM, tanmayanuM, lIna he aMga vatsa ! he bhavya :he dharma pAmavAne lAyaka jIva huM arUpI chuM :sparza, rasa, gaMdha, varNa jenuM nimitta che evA saMvedanarUpe pariNamyo hovA chatAM paNa spazArirUpe pote pariNamyo nathI mATe parmArtha huM sadAya arUpI chuM ; juo, sparza, rasa, AdinuM jJAna je thAya che te mArA potAthI
Page #1083
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAya che, nimittathI nahi, ane sparzAdi nimittanI hayAtI che to mAromAM jJAna thAya che ema paNa nathI, tatsaMbaMdhI jJAna rUpe pariNamavAnI yogyatA mArAmAM sahaja svabhAvathI ja che. e sparza, rasa, gaMdha Adine jANavA chatAM te sparzAdi mArAmAM AvatI nathI, huM sparzAdarUpe pariNamato nathI. mAruM jJAna ane sparzAdi bhinna bhinna rahe che. Ama hovAthI huM parartha sadAya arUpI chuM Avo AtmA jayAM sudhI jANe ane anubhave nahi tyAM sudhI jIva samyagadraSTi thato nathI. samyagdarzana vinAnAM je vrata ane tapa che. vrata, tapa, jAtrA vagerenA vikalpa to zubha bhAva che. A zetruMjo ane sanmedazikharanA DuMgare caDhe ane jAtrA kare e to puNyabhAva che, rAga che, dharma nahi bhAI ! aMdara traNalokano nAtha, akhaMDAnaMda svarU5 caitanyano DuMgara che. emAM jAya to sAcI jAtrA che. e dharmanI rIta che. prazna : sparza, rasa, gaMdha, rvarNa jenuM nimitta che evA saMvedanarUpe pariNamyo hovA chatAM-ema poThamAM nimitte kahyuM che ne ? uttara : nimitte kahyuM che enI koNa nA pADe che? paNa eno artha zuM? sparzAdi nimitta che eTaluM ja mAtra. spardhAdi nimittathI saMvedana (jJAna) thAya che ema nathI. jJAnarUpe paNimavAnI mULa zakti to mArI potAnI che. huM saMvedanarUpe parimayo chuM e mArA zudhdha upAdAnathI che, nimittathI nahi. sparzAdi nimittathI huM jJAnarUpe pariNamuM chuM ema to nathI paNa spazAdi nimittanI hayAtI che. tenA kAraNe mane jJAnarUpa pariNamana che ema paNa nathI. tathA spazAdinuM jJAna thatAM jJAna sparzadirUpa thai jAya che ema paNa nathI. saMvedana (jJAna) to mane mArAthI thayuM che ane e mAruM che, sparzadinuM nathI tethI huM parmArtha sadAya arUpI chuM koi ema kahe ke saMsAra avasthAmAM jIva rUpI che. kema ke karma je rUpI che eno jIvanI saMbaMdha che. mATe te rUpI che. paNa e vAta barAbara nathI. nimittanI apekSAe rUpI kahyo che. (upacArathI) kharekhara to jIva sadAya arUpI ja che. huM A AtmApatyaza akhaMDa anaMta cinmAtra jayoti-anAdi anaMta nitya udayarUpa vizAna thanA svabhAvapaNAne lIdhe eka chuM. huM zabdathI potAnI | 1083 asti sidhdha karI che ane A thI pratyakSa asti darzAvI che. che ne ke huM A AtmA pratyakSa cinmAtra jayoti chuM ? pratyakSa thai zake e vAta nathI. pratyakSa che ja. bhagavAna AtmA pratyakSa che. zaktinA adhikAramAM bAramI svayaM prakAzamAna vizada evA svasaMvedanamayI (svAnubhavamayI) prakAzazakti kahI che. vastu pote potAthI pratyakSa thAya evA prakAzaguNa sahita che. AtmAno evo prakAza svabhAva che ke pote ja potAnA svasaMvedanamAM pratyakSa prakAzamAna thAya che. vaLI akhaMDa chuM ema kahyuM che. ahAhA ! eka samayanI paryAyano bheda paNa AtmAmAM kayAM che ? (nathI) paryAya to vyavahAra nayano viSaya che. soLamI gAthAmAM ema kahyuM ke jJAna-darzana-cAritrapaNe AtmA pariName che e mecakapaNuM-malinatA che. ekane traNa paNe pariNamato kahevo e mecaka che. bheda paDe te mecaka che., vyavahAra che, asatyArtha che. vastu zudhdha ekAkAra che te nizcaya che. vaLI, huM anaMta citmAtra jayoti che, svabhAvanI zaktinuM svarUpa ja anaMta che. akhaMDa ane anaMta e trikALI cinmAya jayotinAM vizeSaNa che. A bhAvanI vAta karI have kALanI vAta kare che. huM anAdi anaMta kahetAM trikALa Adi-aMta rahita che je che enI Adi zuM? je che eno aMta zuM ? vastu to anAdi-anaMta nitya udayarUpa che. vastu nitya pragaTarUpa che. sUrya to savAre Uge ane sAMje namI jAya. paraMtu A caitanya sUrya to nitya udayarUpa ja che. ahAhA ! vartamAnamAM anAdi-anaMta nitya-udayarU5 citmAtra jayoti huM chuM ema kahe che. jema aniI jayoti che tema A AtmA citmAtra jayoti che. eno Azraya letAM saMsAra baLIne khAka thai jAya che. ATalAM vizeSaNo kahIne have kahe che ke vijJAna ghana svabhAva bhAvapaNAne lIdhe huM eka chuM. vijJAna ghana svabhAva eTale vikalpa to zuM, jemAM eka samayanI paryAyanA paNa pravezano avakAza nathI. paryAya tenI upara upara tare che. paNa aMdara pratiSThA pAmatI nathI. A vAta agAu kaLazamAM AvI gai che. badhA AtmA bhegA thaine huM eka chuM
Page #1084
--------------------------------------------------------------------------
________________ ema nathI. A to ekaluM vijJAnanuM daLa jemAM parano ke paryAyano praveza nathI evA citmAtra jayoti huM vijJAna ghana svabhAvapaNAne lIdhe eka chuM AtmAnuM kSetra bhale asaMkhyAtapradezI zarIra pramANa hoya. paraMtu tenA svabhAvanuM sAmarthya anaMta, apAra-behada che. kSetranI kiMmata nathI, svabhAvanA sAmarthyanI kiMmata che. sAkaranA gAMgaDA karatAM sekerInanI kaNInuM kSetra khUba nAnuM che. paNa sekerInanI mIThAza anekagaNI che. ema bhagavAna AtmA zarIra pramANe thoDA kSetramAM rahevA chatAM enuM vijJAnaghanasvabhAvarUpa sAmarthya anaMta che. bhAi! jayAM jeTalAmAM te che tyAM dhyAna lagAvavAthI te pragaTa thAya huM eka chuM enI A vyAkhyA karI. huM eka chuM eka jJAyaka bhAvapaNAne lIdhe huM krama-akramarUpa pravartatA vyAvahArika bhAvonI bhedarUpa thato nathI mATe eka chuM, tethI A kama-akramarUpa pravartatA vyAvahArika bhAvonI asti nathI ema na samajavuM. gati, rAgAdi, avasthA, lezyAnA pariNAma ke jJAnanI paryAya ityAdi paryAya che ja nahi ema nathI. temanI (potapotAthI) asti to che paNa temanI astithI huM akhaMDa AnaMdano nAtha prabhu bhedarUpa thato nathI. citmAtrapaNAne lIdhe eTale akhaMDa eka jJAna svabhAvane laine e krame thatI mati ane akrame thatI jJAna paryAya, rAga, vezyA, kaSAya e saghaLA vyAvahArika bhAvo-bhedothI huM bhedarUpa thato nathI mATe huM eka chuM ahAhA ! paryAya ane rAgathI khasIne draSTi bhagavAnane bhALavI gai, e jJAnanetra nija caitanyane jovA gayAM tyAM caitanyane Avo joyo ke-kuma ane akrame pravartatA bhedothI huM bhedAto nathI. huM to trikALa ekarUpa chuM, abheda chuM. huM zAnadarzana vaDe paripUrNa chuM cinmAtra jayotinuM (AtmAnuM), vastu svabhAvathI ja sAmAnya ane vizeSa vaDe parapurNapaNuM (AkhAmaNuM) hovAthI huM jJAnadarzana vaDe pIrapUrNa chuM sAmAnya te darzana ane vizeSa te jJAna, ema darzana-jJAna vaDe paripurNa vastu chuM; AtmA vikArapaNe to nathI, alpajJapaNe paNa nathI. ahIM kahe che ke jJAna-darzana svabhAvathI paripUrNa chuM. vartamAna alpajJa paryAya 1084 ema nirNaya kare che ke paryAya jeTalo huM nahi. paNa huM to jJAna-darzana svabhAvathI paripurNa vastu chuM huM jJAna-darzanathI paripUrNa vastuvizeSa chuM ema prathama nakakI kare. sAmAnya ane vizeSa vaDe paripUrNapaNuM hovAthI huM AkAzAdi dravyanI jema pAmArthika vastuvizeSa chuM. ahIM sudhI to vikalpathI nirNaya karavAnI vAta che ke-huM akhaMDa jJAnajayoti svarUpa vijJAnaghanasvabhAvapaNAne lIdhe eka chuM -SaTTArakanA pariNamanathI rahita zudhdha chuM -rAgapaNe sadAya nahi pariNamanAro nirmama chuM -jJAna darzanathI paripUrNa vastuvizeSa chuM vartamAna dazA alpajJa hovA chatAM svabhAvathI huM paripUrNa chuM AkAza jema padArtha che; paramANu jema padArtha che; tema huM paNa pAramArthika vastuviza chuM eTale ke sarvathI bhinna vastu chuM. A pramANe prathama vikalpathI nirNaya kare che enI A vAta che. vikalpa toDIne anubhava karavAnI vAta pachI kaheze. A to bIjAoe (ajJAnIoe) kahelo je AtmA tenAthI judo paramArthasvarUpa AtmAno nirNaya karavA vikalpa dvArA huM Avo chuM ema prathama ziSya nirNaya kare che. have kahe che-tethI have huM samasta paradravya pravRttithI nivRtti vaDe A ja Atma svabhAvamAM nizcaLa raheto thako, samasta para dravyanA nimitthI vizeSarUpa cetanamAM thatA je caMcaLa kallolo temanA nirodha vaDe Ane ja (A caitanya svarUpane ja) anubhavato thako, potAnA ajJAna vaDe AtmAmAM utpanna thatAM je A krodhAdikabhAvo te sarvane kSaya karuM chuM; rAgAdi vikAro para dravyanI pravRtti che ane te nimitnA Azraye utpanna thAya che. prathama kahyuM ke vikarI bhAvonA svAmI pudagala che. have kahyuM ke te para dravya pravRtti chuM. te potAnA aparAdhathI para dravyanA nimitranA nimittathI vizeSarUpa cetanamAM thatA je caMcaLa kallolo temanA nirodha vaDe A caitanya svarUpane ja anubhavuM chuM ema kahe che.
Page #1085
--------------------------------------------------------------------------
________________ cetanamAM thatA je caMcaLa kallolo te paryAyamAM potAnA aparAdhathI thAya che, para dravya to nimittamAtra che. tenA nirodha vaDe caitanya svarUpane anubhavato huM potAnA ajJAna vaDe AtmAmAM utpanna thatA je A krodhAdika bhAvo te sarvane kSaya karuM chuM krodhAdika vikAra utpana kema thAya che ? to kahe che ke svarUpanuM jJAna nathI mATe potAnA ajJAna vaDe Aso utpanna thAya che. paraMtu kahe che ke have para dravyanuM lakSa choDI svarUpa bhaNI DhaLatAM nija caitanyasvarUpane anubhavato huM je A krodhAdika bhAvo te sarvanekSeya karuM chuM. jJAnadarzana svarUpa paripurNa eka zudhdha vaMtu je AtmA teno anubhava karatAM AsavothI huM nivartu pahelAM paramArtharUpa vastu svarUpa kahyuM ke huM eka chuM, zudhdha chuM, rAganA svAmIpaNe sadAya nahi pariNamato nirmama chuM jJAnadarzana-pUrNa chuM, paramArtha vastuvizeSa che, havu paryAyanI vAta karI ke paryAyamAM rAga thayo kema ? to kahe che ke para dravyanA nimittathI cetanamAM vizeSarUpa caMcaLa kallolo-vikalpo thatA hatA. te sarvanA nirodha vaDe caitanya svarUpane anubhavato te Asavono kSaya karuM chuM. Asavono nirodha saMvara che. puNya-pApanA vikalpo te Asavo che. paryAyamAM utpanna thatA puya-pApanA je caMcaLa kallolo teno nirmaLa zudhdha caitanya svarUpanA Azraye nirodha karatAM AsavonI nivRtti-kSaya thAya che. jJAnadarzanathI paripUrNa zudhdha caitanya bhagavAna che. teno anubhava karatAM cetanamAM thatA caMcaLa kallolono nirodha thAya che, ane AsravothI nivRtti thA che.. mithyAtvane choDavAnI A rIta che. huM to caitanyasvarUpa chuM evo sUkSmamAM vikalpa je UThe e huM nahi kema ke e vikalpa to ajIva che, acetana che, aNa-upayogarUpa che, pula che, A bhedajJAna 1085 cinmAtra hovAthI darzana-jJAnamaya chuM ahIM caitanya sAmAnya te darzana che ane caitanya vizeSa te jJAna che. caitanya svabhAvI bhagavAna AtmA sAmAnyavizeSa upayogAtmakapaNo oLaMgato nahi hovAthI huM jJAnadarzanamaya chuM trikALI vastupaNe Avo chuM. nirmama zuM pudagala dravya jenuM svAmI che evuM krodhAdibhAvonuM vizvarUpapaNuM (anekarU55NuM) tenA svAmIpaNe pote sadAya nahi pariNamato hovAthI mamatA rahita chuM. ahAhA ! kevI sarasa vAta karI che ! puNya ane pApanA aneka prakAre je vikArI bhAva thAya che teno pudgala svAmI che, huM teno svAmI nathI. e vikArI bhAvano svAmI huM nahi e vAta to ThIka, paNa tenA svAmIpaNe huM sadAya paraNamato nathI ema kahe che. puya-pApanA je aneka prakAranA vikArI bhAva che. temanA svAmIpaNe huM sadAya pariNamato nathI mATe nirmama chuM #Ayika samakti thayA pachI paNa rAga to yathA saMbhava Ave, munipaNAnI bhUmikAmAM paNa vyavahAra ratnatrayano rAga to Ave; paNa te rAganA svAmIpaNe sadAya nahi pariNamato hovAthI huM-AtmA nirmama chuM ema dharmI mAne che. tene A vidhithI AsavonI nivRtti thAya che. 47 zaktiomAM eka svabhAvamAtra svasvAmitvamathI saMbaMdhazakti chellI kahelI che. dravya-guNa ane paryAya je zudhdha che te mAruM sva ane huM teno svAmI evI AtmAmAM svasvAmitva saMbaMdhazakti che. te zaktinuM nirmaLa paNimana thavuM te dharma che. jaDano svAmI to huM nahi paNa je rAgaya thAya che teno svAmI paNa huM nahi, e rAgano svAmI paNa pudgala che. ahIM huM eka chuM; zudhdha chuM ema pahelAM astithI kahyuM ane rAganuM svAmIpaNuM mane nathI ema nirmama chuM kahIne nAstipaNuM batAvyuM ahIM kahyuM ke krodhAdi vikArano svAmI pudgala che mATe pudagalane laine vikAra thAya che ema koi mAne to te yarthAtha nathI. pudgalane laine vikAra thayo che ema nathI. e to para dravya che. paNa vikAra thayo che niminnA lakSe e I che huM darzana-Anamaya zuM cinmAtra hovAthI sAmAnya vizeSa upayogAtmakapaNAne ullaMghato nathI mATe huM darzanajJAnamaya chuM ahAhA ! cinmAtra kahetAM huM caitanya svabhAvamAtra chuM, dayA, dAna tAdi vikalpa te huM nahi, alpajJatA te paNa huM nahi ane huM jJAna darzanavALo ema (bheda) paNa huM nahi, huM to mAtra
Page #1086
--------------------------------------------------------------------------
________________ nizcita. svabhAvamAM-svarUpamAM to vikAra che ja nahi ane nimittanA lakSe te thayo che tethI pudgala eno svAmI che ema kahyuM che. Ama jayAM je apekSA hoya te samajavI joie. je svarUpamAM nathI ane svarUpanA Azraye thayelI rnirmaLa svapariNatimAMya nathI te rAganuM mane svAmIpaNuM nathI. dravya-guNa to trikALa rnirmaLa che. tenA Azraye je nirmaLa dazA pragaTI te mAruM sva ane huM teno svAmI chuM ema dharmI mAne che. ahIM to kahe che ke rAganA svAmIpaNe sadAya nahi pariNamato evo huM nirmama chuM A to prathama Avo vikalpathI nirNaya kare, pachI svabhAvanA ugra puruSArtha karatAM vikalpa chUTI jAya che. bhAi ! A mArga hAtha Ave enA janma-maraNanA pherA maTI jAya evI vAta che. huM pratApavaMta raho Ama sarvathI judA evA svarUpane anubhavato A huM pratApavaMta rahyo. ahIM jJAnI ema jANe che ke sarvathI bhinna eTale rAgAdi ane parayothI bhinna evA nija caitanyasvarUpane anubhavato A huM pratApavaMta rahyo. mArI sattA pratApavaMta che, svataMtrapaNe zobhAyamAna che. mArA pratApane koi akhaMDita kare ane svataMtratAnI zobhAne koi lUTe evI jagatamAM koi cIja nathI. A huM pratApavaMta rahyo-emAM A kahIne AtmavastunuM pratyakSapaNuM batAvyuM che. mArA pratApathI huM svasaMvedanamAM Avyo chuM, nimittanA pratApathI ke anyathI nahi. ema pratApavaMta vartatA mane jo ke tamArI) bahAra aneka aneka prakAranI svarUpanI saMpadA vaDe samasta para dravyo pharAyamAna che to paNa koi paNa para dravya paramANu mAtra paNa mArA5Ne bhAsatuM nathI. ahAhA ! dhamI jIva ema jANe che ke-huM nija svarUpane anubhavato thako svataMtrapaNe zobhAyamAna chuM ane jagatanA samasta para dravyo-pulAdi pardArtho ane rAgAdi Asavo potAnA svarUpanI saMpadAthI pragaTa che. hayAta che. paraMtu e samasta para dravyoanaMta pudagalo-rajakaNo anaMta AtmAo ane rAgAdi bhAvo mane mArApaNe bhAsatA nathI. para dravya paramANu mAtra paNa eTale pudagalano eka rajakaNa ke rAgano eka aMza paNa mAro che. ema mane bhAsatuM nathI. jJAnI 1086 ema kahe che ke dayA, dAna, vratAdino je vikalpa UThe che ke vyavahAra ratnatraya no je vikalpa che te mane mArApaNe bhAsato nathI. ahAhA | Ane AtmAne jAgyo kahevAya ane A dharma che. koi paNa para dravya paramANumAtra mArApaNe bhAsatuM nathI ke je mane bhAvakapaNe ke zeyapaNe mArI sAthe eka thaine pharI moha utpanna kare; juo kevI svarUpanI niHzaMkatA ane daDhatA dharmAtmA aprahitapaNe kSAvikabhAva levAnA che. bhAsatuM nathI to pachI bhAvakapaNe ke zeyapaNe mArI sAthe eka thaine te karI moha kema utpanna kare ? ahAhA! zuM draSTinuM jora ! zuM vairAgya ane udAsInatA kahe che. mane have para dravya mAruM che evo moha utpanna thAya ema che ja nahi. have pharIthI mane moha arthAt mithyAtva utpanna thaze ja nahi. zrI pravacanasAranI 82mI gAthAmAM paNa A rIte ja vAta lIdhI che ke -te moha draSTi Agama kauzalya ane AtmajJAna vaDe nAza pAmI che, te have karIne utpanna thavAnI ja nathI. ahIM paNa e ja vAta lIdhI che ke moha pharIthI zA mATe utpanna thAya ? kAraNa ke nijarasa thI ja mohane mULathI ukhADIne-pharI aMkura na upaje evo nAza karIne, mahAna jJAna prakAza mane pragaTa thayo che. mArA jJAna ane AnaMdanA rasathI mohane mULathI ja ukhADyo che. pharIthI moha na upaje evo mohano nAza karyo che. huM zudhdha chuM (kartA,karma karaNa, saMpradAna, apAdAna ane adhikaraNa svarUpa) sarva kArakonA samUhanI prakriyAthI pAra UtarelI je nimaeNLa anubhUti, te anubhUtimAtrapaNAne lIdhe zudhdha chuM AtmA parano kartA ane para enuM kArya-evuM enAmAM che ja nahi. AtmA sivAya zarIra, mana, vacana, indriya, kuTumba ke deza ityAdi para dravyano haM kartA ane emAM je kriyA thai te mAruM karma evuM che ja nahi. A vAta ahIM lIdhI nathI kema ke je para dravya che. te kArya vinA kadIya koI kALe khAlI nathI. A eka vAta.. have bIjI vAta : dayA, dAna, vrata, tapa, bhakti, pUjAnA azudhdha bhAva thAya teno huM kartA ane te mAruM karma. huM sAdhana, huM saMpradAna, mArAthI thayuM ane
Page #1087
--------------------------------------------------------------------------
________________ mArA AdhAre thayuM AvA rAganI kriyAnA SakArakonI prakriyA te AtmAnA svarUpamAM nathI. have trIjI vAta : eka samayanI nirmaLa paryAyanA SakArako-jema ke nirmaLa paryAyano huM hartA, nirmaLa paryAya te mAruM karma, tenuM sAdhana-kAraNa huM, mArA mATe te thai te saMpradAna, mArAthI thai te apAdAna, mArA AdhAre thai te adhikaraNa-Ama nirmaLa anubhUti te (trikALI) anubhUtimAtrapaNAne lIdhe huM zudhdha chuM ahIM anubhUti e paryAyanI vAta nathI paNa trikALI dravyanI vAta che. paryAyamAM SakArakanuM pariNamana svataMtra che. enAthI mArI cIja (trikALI) bhinna che. ahAhA ! vartamAna nirmaLa pariNatithI mAro trikALI anubhUti svarUpa bhagavAna bhinna che ane ahIM zudhdha kahyo che. nirmaLa anubhUtinI paryAyanA bhedane lakSamAM levo e vayavahAranaya che, azudhdhatA che, mecakapaNe che-malinatA che. AtmA samyagdarzana-jJAna-cAritra traNa paNe paraName ema lakSamAM levuM e bahAranaya che. e pramANe (traNapaNe) AtmAne-potAne anubhavatAM AvothI nivRtti nahi thAya. pravacanasAra naya-adhikAramAM kahe che ke mATIne enA vAsaNa Adi bhedathI jovo te azudhdhanaya che. jJAnanI paryAya, AnaMdanI paryAya, vIryanI paryAya-ema paryAyanA bhedathI AtmA jovo te azudhdhapaNuM che. enAthI mithyAtvano Asava nahi maTe. ahIM to kahe che ke SaTTArakanI prakriyAthI bhinna vastu trikALI anubhUti svarUpa je bhagavAna AtmA che tenA upara draSTi ApatAM mithyAtvano Asrava TaLI jAya che. dayA, dAnanA vikalpathI dharma mAne e to mithyAtva che ja, paraMtu potAne nirmaLa paryAyanA bhedathI lakSamAM letAM je vikalpa thAya enAthI dharma thAya ema mAne te paNa mithyAtva che. bhagavAna AtmA eka samayanI paryAyanA patkArakanA pariNamanathI pAra uterelI-bhinna anubhUtimAtra trikALI zudhdha vastu che. A trikALI zudhdha jJAyaka upara draSTi jatAM samyagdarzana-samyakajJAna pragaTe che. ane tyAre AtmA AsavathI nivRtta thAya che. ahAhA! 1087 vikAranA SakArakanA pariNamanarUpa kriyA to dUra rahI, ahIM to jJAnano je pragaTa aMza enA SakArakanI yA pariNamanathI trikALI anubhUti svarUpa bhagavAna bhinna che ane ene ahIM zudhdha kahela che. evA trikALI zudhdha AtmadravyanI draSTi thatAM mithyAtvano Asava TaLI jAya che. A vidhithI jIva AsavothI nivarte che. (2) nara-nAraka Adi jIvanA vizeSo, ajIva, puNya, pApa, Asava, baMdha, saMvara, nirjarA, mokSa e nava tattvothI eka TaMkotkIrNa jJAyaka bhAva vaDe atyata jUdo hovAthI huM zuddha chuM. ahAhA ! sAdhaka bAdhakanI paryAyathI AtmAne atyaMta jado kahyo. zarIra AdithI to atyaMta jado che ja, puNya, pApa AdithI paNa atyaMta judo che ja. paNa saMvaranirjarA-mokSanI zuddha nirmaLa paryAyanA vyavahArika bhAvothI paNa huM eka zAzvata jJAyaka bhAva vaDe atyaMta judo hovAthI zuddha chuM. (3) nara, nAra Adi jIvanA vizeSo, ajIva, puNya, pApa, Asava, saMvara, nirjara, baMdha ane mokSa svarUpa je vyAvahArika nava tattvo temanAthI kaMkotkIrNa eka jJAyaka svabhAvarUpa bhAva vaDe, atyaMta judo chuM mATe huM zudhdha chuM anAdithI jIva puNayabhAva, pApabhAva, AsavabhAva ane baMdhabhAvamAM rokAyelo che. anAdithI ene mokSa kayAM che? paNa saMvara, rnirjarA, mokSano nA vikalpa che ane have jayAre bhAna thayuM tyAre aMtara ekAgratA sahita je saMvara, nirjarA ane mokSanI paryAya pragaTe te paryAya jevaDo huM nathI. A vyAvahArika nava tattvothI huM judo chuM A puNaya, pApa, Asava, baMdha, saMvara, rnirjarA ane mokSa e badhAM vyAvahArika nava tattvo che. e sarvathI huM bhinna che. sAta tattvo nAzavAna che, saMvara, nirjarA ane mokSanI paryAya paNa nAzavAna che. ane huM eka avinAzI chuM mArA hovApaNAMmAM astipaNAmAM e paryAyonA bhedo che nahi. e bhedomAM huM Avato nathI ane mArAmAM e bhedo samAtA nathI. tethI saMvara, nirjarA ane kevaLa jJAnanI paryAyathI paNa huM atyaMta judo chuM huM to eka akhaMDa caitanyano piMDa chuM, jJAnano piMDa chuM AnaMdano kaMda ane puruSArthano piMDa chuM ane vyavahArika je nava tattvo temanAthI judo atyaMta judo chuM mATe zudhdha chuM.
Page #1088
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1088 che. A saghaLA krama-akramarUpa pravartatA vyavahArika bhAvothI, bhedarUpa thato nathI, mATe huM eka chuM. A vyavahArika bhAvothI bhinna, mArI cIja che, kemake huM to abheda, akhaMDa, AnaMdakaMda prabhu, eka citmAtra vastu che. jyAre AtmAnuM samyagdarzana thayuM ane tenuM AcaraNa karyuM, tyAre AtmA kevo jAyo, enI vAta kare che. haMDaka saMsthAnA zarIranA aMgopAMgano koI khAsa AkAra na hoya tene hUMDaka saMsthAna haTha durAgraha; jida; mamata; jaka; aDa. haMDa dhITa; viSama; duSa; kaThina; asaMjyati pUjA nAme AzcaryavALo haMDa-ghITa evo paMcamakALa, pAMcamo Aro. haMDaka saMsthAna :je karmanA udayathI, zarIranA aMgopAMga koi khAsa, AkRtinA na hoya. jJAnI ema anubhave che ke huM zudhdha chuM. huM zudhdha chuM evo vikalpa nahi, evo anubhava che. te ema jANe che ke mArA saMtanuM satva che te trikALa che, dhruva che, nitya che, abheda che, ane ekarUpa che. tethI nava tattvanA vyAvahArika bhAvothI huM atyaMta judo che bhinna chuM bhinnatAnA traNa prakAra che. eka dravya bIjA dravyathI atyaMta bhinna che. e eka vAta puNya-pApanA je vikArI bhAvo che. enAthI bhagavAna AtmA bhinna che e bIjI vAta (3). ane je nirmaLa paryAya che enAthI paNa bhagavAna AtmA bhinna che e trIjI vAta pahelI svadravya-padravyanI bhinnatA kahI. bIjI vikArIbhAva ane svabhAvanI bhinnatA kahI ane trIjI dravya ane paryAyanI bhinnatA batAvI. eka samayanI paryAyamAM e AkhI vastu kayAM che ? paryAya dravyane aDe che kayAM? paryAya che e dravyane sparzatI nathI ane dravya svabhAva paryAyane sparzato nathI.pulAdi (zarIra vagere) para dravyo bhagavAna AtmAne sparzatA nathI, aMdara paryAyamAM thatA rAgAdi vikArI bhAvo bhagavAna caitanya svabhAvane sparzatA nathI. e to ThIka, paNa bhagavAna jJAyaka svabhAvI dhruva AtmAnA Azraye pragaTa thayelI rnirmaLa paryAya paNa dravyane sparzatI nathI. A nava tattvanA vyavahArika bhAvothI, akhaMDa eka caitanyasvabhAvapaNAne lIdhe huM judo chuM ane tethI huM zudhdha chuM huM sakhata kamarUpa tathA amarUpa pravartatA vyavahArika bhAvothI bhedarUpa thato nathI mATe huM eka chuM narakagati, mokSagati ItyAdi, gatio krame thAya che. eka pachI eka thAya che, tethI tene kramarUpa bhAva kahyo che. ane paryAyamAM kaSAya, lezyA, jJAnano ughADa vagere, ekasAthe hoya che, tethI temane ahIM akramarUpa bhAva kahyA che. A badhA vyAvahArika bhAvo che. ahIM krama eTale paryAya ane akrama eTale guNa, ema nathI levuM. paraMtu eka pachI, eka thatI gatinA bhAvane kramarUpa ane udayano rAgAdi bhAva, vezyAno bhAva ane jJAnanI eka samayanI paryAyano bhAva ItyAdi, eka sAthe hoya che, temane akramarUpa lIdhA | haDaselavuM dhakakA mArIne bahAra dhakelavuM-kADhavuM. (2) hAMkI kADhavuM. haMDA avasarpiNI kALa :kaLikALa; viSama kALa; paMcamakALa; duHkhadakALa. huDAvasarpiNI phaMDa eTale jenA AkAranuM koI ThekANuM nathI evo roDaboDa kadrapo beDoLa avasarpiNI kALa. (2) haMDa eTale jenA AkAranuM koI ThekANuM nathI evo roDaboDa kadarUpo-beDoLa A avasarpiNI-utarato kALa che. hetu kAraNa; sababa; Azaya; uddeza; artha; matalaba; nimitta; prayojana (2) nimitta (3) kAraNa. (4) prayojana. (5) nimitta. (6) paramArthanA vicAra hetuo kAraNa hataka :nimitta. hetapaNuM nimittapaNuM hetvAbhAsa :hetu-AbhAsa. hetuvALuM sahetuka; jenI utpattimAM kaMi paNa nimitta hoya evuM daha-dhanAdikanI utpattimAM kaMi paNa nimitta hoya che tethI teo parataH sidhdha (parathI siddha) che, svataH sidhdha nathI.)
Page #1089
--------------------------------------------------------------------------
________________ hemacaMdrAcArya zrI hemacaMdrAcArya yogazAstranI racanA karatAM maMgalAcaraNamAM, vItarAga sarvajJa arihaMta yogInAtha mahAvIrane stutirUpe namaskAra kare che. namo durvAra rAgAdi vairavAra nivAriNe arhate yoginAthAya mahAvIrAya tApine vAryA vArI na zakAya, vAravA bahu bahu muzkela evA rAga, dveSa, ajJAnarUpI zatrunA samUhane jeNe vAryA; jItyA; je vItarAga sarvajJa thatAM je arhata pUjavA yogya thayAH ane vItarAga advaita thatAM mokSa artha pravartana che jenuM evA judA judA yogIonA je nAtha thayA; netA thayA; ane ema nAtha thAto jagatanA nAtha, tAta, trAtA thayA; evA je mahAvIra tene namaskAra ho. ahIM sadevanA apAya apatrama atizaya, jJAna atizaya vacana atizaya ane pUjA atizaya sUcavayA. A maMgala stutimAM samagra yogazAstrane sAra samAvI dIdho che. sadevanuM nirUpaNa karyuM che. samagra vastu svarUpa, tattva jJAna samAvI dIdhuM che. ukelanAra khojaka joie. zrI vacanAmRta upadeza noMdha-27 hemaMta Hzarada ane ziziraRtu vaccenI mAgasara ane poSa mahinAnI Rtu. heya HchoDavA yogya (2) tajavA yogya (3) tajavA yogya, kSaya karavA yogya, choDavA yogya heya tattvo kayA che ? :AkuLatAne utpanna karanArAM evAM nigoha-narakAdi gatinAM duHkha temaja Indriyo dvArA utpanna thayela kalpita sukha te heya (choDavA yogya) che; tenuM kAraNa saMsAra che; te saMsAranuM kAraNa Asrava tathA baMdha e be tattvo che, puNya-pApa banne baMdha tattva che; te Asava tathA baMdhanA kAraNa, pUrve kahelAM nizcaya tema ja vyavahAratnatrayathI viparIta lakSaNanA dhAraka evAM mithyAdarzana, mithyAjJAna ane mithyAcAritra e traNa che, tethI Asava ane baMdha e be tattvo heya che. heya-oya-upAdeya heya = tajavA yogya; jJeya = jANavA yogya; 1089 hita-ahita Hzubha azubha bhAvo (ajJAnI jIvo phUlanI mALA, strI, caMdana vagerene tathA temanAM kAraNabhUta dAnapUjAdine hita samaje che ane saMrpa, viSa, kaMTaka vagerene ahita samaje che. samjAnI jIvo akSaya anaMta sukhane tathA tenA kAraNabhUta nizcaya ratnatraya pariNata paramAtmadravyane hita samaje che. ane AkuLatAnA utpAdaka evA duHkhane tathA tenA kAraNabhUta mithyAtva rAgAdi pariNata Atmadravyane ahita samaje che. (2) zubha-azubha (3) bhalobhUMDo; sAro naraso. hitakara kalyANakArI hitatama utkRSTa hitasvarUpa hitano udyama ane ahitano bhaya :ajJAnI jIvo phUlanI mALA, strI, caMdana vagerene tathA temanA kAraNabhUta dAnapUjAdine hita samaje che ane sarpa, viSa, kaMTaka vagerene sahita samaje che.-samyajJAnI jIvo akSaya anaMta sukhane tathA tenA kAraNabhUta ratna nizcayaratnatrayapariNata paramAtma dravyane hita samaje che ane AkuLatAnA utpAdaka evA duHkhane tathA tenA kAraNabhUta mithyAtva rAgAdipariNata Atmadravyane ahita samaje che. hima barapha. hiMmatalAla jeThAlAla zAha :sane 1908 sapTembara mahinAnI sAtamI tArIkhe vaDhavANamAM janma. samayasAra, paMcAstikAya-pravacanasAra ane niyamasArano saMskRta gAthA ane TIkAno gujarAtI bhASAmAM saMpUrNa anuvAda karyo che. temaja uparanA cAre zAstro uparAMta aSTaprAbhUtanI prAkRta gAthAonA (ema pAMce zAstrono) harigIta chaMdamAM kAvyAnuvAda karyo che. te gujarAtI sAhityane emanI aNamUla bheTa che. upara darzAvela cAre zAstro upodghAtamAM te te zAstromAM AvelA viSayonuM muddAsara varNana karyuM che. dareka zAstranA sArAMzane sau koI sajjana jijJAsu jIva samajI zake evI saraLa gujarAtI (zAsrIya nahi) bhASAmAM suspaSTa rIte pAMca astikAya, cha dravyo, nava tattvo mokSamArga ane mokSanuM je bhAva bhAsana-saMvedana pUrvakanuM varNana karyuM che te teonI UMDI sUjha-samaja ane
Page #1090
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAvArthane pakaDI rUDI rIte abhivyakta-rajU karavAnI asAdhAraNa kSamatAnuM dyotaka-sUcaka che. hira5 cAMdI-tAMbu vagerethI banAvavAmAM AvatA sikkA-jenAthI leNadeNa thAya che tene hiraNya kahe che. hiloLA letI hoya :AnaMdathI DolatI hoya. jhUlatI hoya; DolatI hoya. hiMsaka hiMsA karanAra jIvane hiMsaka kahIe. tyAM pramAdabhAvarUpe pariNamelA athavA ayatnApAramAM pravartatA jIvane hiMsaka jANavA. hiMsana :haNAvuM. hiMya jenI hiMsA thAya tene hiMca kahe che. potAnA bhAva prANa athavA dravyaprANa ane parajIvanA bhAvaprANa ke dravyaprANa e hiMcanA bheda che. athavA ekendriyAdi jIvasamAsanA bheda jANavA athavA jyAM jyAM jIva upajavAnAM sthAna che te jANavA joIe. hiMsA :bhagavAna vItarAganA zAsanamAM hiMsA be prakAranI kahI che. eka AtmaghAtarUpa bIjI paraghAtarUpa. mithyAtva rAgAdinA nimittathI joyela, sAMbhaLela, anubhavela bhogonI abhilASArUpa je tIkSNa zastra tethI potAnA jJAnAdi prANonI hiMsA karavI te nizcaya hiMsA che. e rAgAdi vibhAva pariNAmothI jJAnAdi AtmabhAva haNAya che. A nizcaya hiMsA ja AtmaghAta che. pramAdayukta yogathI avivekI thaIne ekendriyAdi jIvonI hiMsA karavI te paghAta hiMsA che. jyAre AtmA anya prANIone mArI nAkhavAno vicAra kare che tyAre AtmA pariNAmamAM kaSAya pragaTe che. te kaSAyathI AtmA malina thAya che. ane e bhAvonI kaluSatA ja nizcaya hiMsA che. tethI paraghAtarUpa hiMsA AtmaghAtanuM kAraNa bane che ema hiMsaka AtmA parano ghAta karIne potAno ja ghAta kare che. tethI svadayA tathA padayAnuM svarUpa samajIne sarvathA hiMsA tajavI. hiMsA jevuM koI pApa nathI. rAgAdino abhAva te svadayA ane pramAda rahita vivekarUpa karUNAbhAva te padayA che. A svadayA tathA paradayA dharmanuM mULa 1090 kAraNa che. pApI prANIonA paraNiAmomAM pavitratA nathI. para prANIno ghAta to tenA AyuSyane anusAra che paNa AtmA koIne mArI nAkhavAno jyAM vicAra kare che tyAM ja te vicAra vikRtine lIdhe tatkAla AtmaghAtI thAya che. (2) kharekhara rAgAdi bhAvonuM pragaTa na thavuM te ahiMsA che, ane te rAgAdi bhAvonI utpatti thavI te hiMsA che, evuM jainazAstranuM TUMkuM rahasya che. (3) saMkalpI AraMbhI, udyoginI ane virodhinI e cAra athavA dravyahiMsA ane bhAvahiMsA e be. para jIvanA jJAtarUpa je hiMsA che te be prakAranI che. eka aviramaNarUpa ane eka pariNamanarUpa. (1) aviramaNarUpa hiMsA = je vakhate jIva parajIvanA ghAtamAM to pravartato nathI, bIjA ja koI kAmamAM pravarte che paNa hiMsAno tyAga karyo nathI. tenuM udAharaNa :- jema koI lIlotarI (haritakAya)no tyAga to nathI ane te koI vakhate hiMsAmAM pravartato paNa nathI paraMtu aMtaraMgamAM hiMsA karavAnA astitvabhAvano nAza karyo nathI tene aviramaNarUpa hiMsA kahIe chIe. (2) pariNamanarUpa hiMsA = vaLI je vakhate jIva parajIvanA ghAtamAM manathI, vacanathI ke kAyAthI pravarte tene pariNamanarUpa hiMsA kahIe. A be bheda hiMsAnA kahyA. te banne bhedamAM pramAda sahita yoganuM astitva che. tethI pramAda sahitanA yogamAM haMmezA parajIvanI apekSAe paNa prANaghAtano sadbhAva Avyo. teno abhAva to tyAre ja thAya jyAre A jIva parahiMsAno tyAga karI pramAdarUpa na pariName. tyAM sudhI hiMsAno to abhAva koIpaNa prakAre thaI zake nahi. (4) hiMsyane pIDA upajAvI athavA temano ghAta karavo te hiMsA che. (5) bhAva maraNa te ja hiMsA, pramAdabhAva te ja bhAva prANonI hiMsA che. (2) hiMsA be prakAranI che.-saMkalpI ane AraMbhI
Page #1091
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) saMkalpI hiMsA=je prANaghAta hiMsAnA saMkalpapUrvaka karavAmAM Ave | che te saMkalpI hiMsA che, jema dharmanA nAmathI pazune yajJamAM homavAM, zikAra karavo, mAMsAhAra mATe pazuo kapAvavAM Adi. AraMbhI hiMsA-gRhasthIne Avazyaka saMsArI kAryomAM karavI paDe che te AraMbhI hiMsA che. tyAM hiMsA karavAno saMkalpa hoto nathI paraMtu saMkalpa ane Avazyaka AraMbhano hoya che. paraMtu saMkalpa anya Avazyaka AraMbhano hoya che. paraMtu saMkalpa anya Avazyaka AraMbhano hoya che. temAM hiMsA thaI jAya che A hiMsAne AraMbhI hiMsA kahe che. tenA traNa bheda che. (1) udyamI (2) gRhAraMbhI ane (3) virodhI udyamI=je AjIvikA-sAdhananA hetu-asikarma (zastrakarma) masikarma (lakhavuM te) kRSikama (khetI) vANijya karma, zilpa karma ane vidyA karma e prakAranAM kAmo karatAM hiMsA che, te udyamI hiMsA che. gRhAraMbhI=je gharamAM AhAra pAna taiyAra karavAmAM, makAna banAvavAmAM, kUvA khodAvavAmAM, bAga banAvavA AdimAM je hiMsA thAya che te gRhAraMbhI hiMsA che. virodhI= duSNodvArA athavA zatru dvArA AkramaNa karavAmAM Ave tyAre tethI potAnI, potAnA kuTumbanI, potAnA mAlanI, potAnA dezanI rakSA mATe anya koi upAya na hoya tyAre temane mArI hAMkI kADhavAmAM je hiMsA thAya che te virodhI hiMsA che. ahiMsA mahAvratI saMkalpI ane AraMbhI e be prakAranI hiMsAno tyAga karI de che. trasa ane sthAvara sarvanI rakSA kare che. bhAvomAM ahiMsAtmaka bhAva pALe che, kaSAya bhAvothI potAnI rakSA kare che. 1091 hiMsA pradAna anarthadaMDatyAga zata :hiMsA karavAnAM sAdhana charI, viSa, agni, haLa, talavAra, bANa vagerenuM devuM prayatnathI dUra kare arthAt bIjAne Ape nahi ene ja hiMsAdAna anarthadaMDa tyAgavaga kahe che. hiMsana :haNAvuM hiMsAnuM svarUpa potAnA manamAM, vacanamAM ke zarIramAM krodha-kaSAya pragaTa thayo. tenAthI prathama to potAnA zuddhopayogarUpa bhAvaprANano ghAta thayo. A hiMsA to potAnA bhAvaprANanA vyaparopaNa-ghAta karavAthI thaI, te to pahelAM ja thaI. bIjI hiMsA to thAya ke na paNa thAya. pAchaLathI kadAcit tIvra kaSAyarUpa thAya ane potAnA dIrdha zvAsAdithI athavA hAthapaga vaDe potAnA aMgane pIDA upajAvI athavA ApaghAta karI marI gayo. te potAnA dravyaprANanA ghAtarUpa hiMsA thaI. vaLI, je kaSAyathI anya jIvane kuvacana kahyAM, marmabhedI hAsya karyuM. tyAM paranA bhAvaprANanA vyaropaNa- ghAtathI hiMsA thAya che, jyAM kapAyanA vize pramAdI thayo, bIjA jIvanA zarIrane pIDA karI athavA prANanAza karyo tyAM paranA dravyaprANanA dhInathI hiMsA thaI. A rIte hiMsAnuM svarUpa kahyuM. hiMsAhaLa hiMsAthI je kAMI kaLa thAya tene hiMsAphaLa kahe che. A lokamAM te hiMsaka jIva niMdA pAme che, rAjA vaDe daMDa pAme che, jenI e hiMsA karavA Icche che tene jo lAga Ave to Ano ghAta kare che. vaLI paralokamAM narakAdi gati pAme che, tyAM zarIranA nAnA prakAranA chedana-bhedanAdi ane nAnA prakAranI mAnasika vedanA pAme che. narakanuM varNana koNa kyAM sudhI lakhe ! sarva du:khano ja samudAya che. tiryaMcAdinuM duHkha pratyakSa ja bhAse che. e badhuM hiMsAnuM phaLa A rIte hiMsyane jANI pote tene ghAte nahi, hiMsakane jANI pote tevo na thAya, hiMsAne jANI teno tyAga kare ane hiMsAnuM phaLa jANI tenAthI bhayabhIta rahe. mATe A cAra bheda jANavA. hiMsAyatana hiMsAnuM sthAna. (ekathI vadhAre vakhata AhAra karavAmAM zarIrano anurAga hoya che tethI te AhAra atyaMtapaNe hiMsAnuM sthAna bane che, kAraNa
Page #1092
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1092 ke zarIrano anurAga te ja sva hiMsA che.) (2) hiMsAnA sthAno; jemAMthI | hIma :hIma (Hrim) sIDa opha ola ekSaTrA oDinarI pAvara. harasamaye hiMsA utpanna thatI hoya tevA sthAno helanA hINapa (2) avahelanA; niMdA; tiraskAra. hINa :halakI koTinuM; nIca; ochuM; vinAnuM; hIna mAyika zAna :#Ayika jJAna to amaryAdita hovAthI yugapada sarva Atma pradezothI hINapa :halakAI; lAMchana. traNe kALanA paryAyo sahita sarva padArthone te padArtho aneka prakAranA virudhdha hIna :halako (2) ochuM (3) alpajJa; ochuM. (4) utaratI; halakI. jAtinA hovA chatAM paNa jANe che. arthAt kevaLajJAna eka ja samaye sarva hIna sat:vIryahIna, nirbaLa; namAluM; hInavIrya AtmapradezathI sarva dravya-kSetra-kALa-bhAvane jANe che. hInatA :adhamatA; nIcatA; halakAi (2) halakAI :AtmAno svabhAva che. trikALI jJa svabhAva AtmA che, svabhAva kaho ke hoDa :zarata. sarvajJa svabhAva kaho te AtmAnuM svarUpa che. hotAM hovAthI. zAtA :AtmA honahAra potAnA AtmAnI te vakhatanI yogyatA mujabanI dazA. karmano tIvra zAnAnamArga jJAnane anusaranAra mArga udaya nimittamAtra che. te nimitta to te jIvanA UMdhA purUSArthane batAve che. yazAyaka vahANa saMbaMdha :Neya zAyaka svarUpa saMbaMdha TALI zakAya evo nahi hovAne (2) thanAruM; bhaviSyanuM; bhAvi; honAruM; bhavitavya lIdhe joyo jJAyakamAM na jaNAya ema karavuM azakya che tethI AtmA jANe ke hora :mITa, najara samasta dravyarUpatAne pAme che. hAlolaka hAlakaDolaka =hAlavuM-DolavuM; DagamagavuM eka bAjuthI bIjI bAju hAzi parivartana :jJatinuM palaTAvuM te; jANanakriyAno palaTo; (jJAnanuM eka zeyathI javuM; ghaDiyALanA lolakanI jema; khaLabhaLI uThyuM hoya ema thavuM. bIjA zeyamAM palaTAvuM te jJati parivartanarUpa karma che.) hoLI phAgaNa mAsanI pUrNimAno tahevAra, te divase lAkaDAM vagereno Dhagalo vasi jANavuM te ; jANanakriyA; (jJaprikriyA sarUpa che, ane sarUpa hovAthI saLagAvavAmAM Ave che te; ciMtAnI baLatarA; ajaMpo. ahetuka che.) (2) jANavuM te; jANavAnI kriyA; jANana; jJAna jyoti. (3) hoMza umaMga. (2) prIti; jJAna. (4) jJAna jyoti. (5) jANavuM e; jJAna; buddhi, samaga hama :hUma (Hrum) sIDa opha pAvara opha pAvara opha DisTroya . sabhAnatA. (5) jJAna; jANapaNuM; jANavAnI kriyA (6) jANavuM te; hAusa :hAusa (Hrous) sIDa opha yorITI zuzumnA enDa konTrAkaTa DIvAina. jANavAnI kriyA; (7) jJAnakriyA; vizeSa jANavAnI kriyAnuM vizeSa nAra (2) kSaya, nAza. avalokana (8) samyajJAna (9) jJAna; jANavuM te; jANavAnI kriyA; hama hama (Hram.) sIDa opha noleja, veltha, varga, byuTI, phema, vikTarI jANana; zabdabrahmane jANanArI jANanakriyA hama :huma (Hrum) sIDa opha DivAina pAvara. zazi yiA:sva sanmukha daSTi karavAthI AtmAMthI jJapti kriyA pragaTa thAya che. hema :hema (Hrem) sIDa opha sarasvatI , spIca enDa noleja. ghaNi zAna, samyajJAna. hAha :hAusa (Hrah) sIDa opha pAvara opha DIsTroya obasTekalsa. tApti parivartana :jJaptinuM palaTAvuM; jANanakriyAno palaTo. (jJAnanuM eka zeyathI C (Hrim) covIsa tIrthaMkara. bIjA zeyamAM palaTAvuM te jJapti-parivartanarUpa karma che.) hIma :hema (Hrem) sIDa opha nekaTara enDa lAipha phorsa . zapti parivartana rUpa:jANana kriyAno palaTo.
Page #1093
--------------------------------------------------------------------------
________________ zami parivartanano abhAva :jANana kriyAnA palaTAvAno abhAva. jJamikriyAnuM palaTAyA karavuM arthAt jJAnamAM eka zeya grahavuM ne bIjuM choDavuM te grahaNa tyAga che; AvAM grahaNa tyAga te kriyA che; evI kriyAno kevaLI bhagavAnane abhAva thayo che. (2) kevaLI bhagavAnane sarva padArthonuM yugapad jJAna hovAthI temanuM jJAna eka zeyamAMthI bIjAmAM ne bIjAmAMthI trIjAmAM palaTAtuM nathI. kSatikriyA jANanakriyA zamiparivartana jJaptinuM palaTAvuM te; jANanakriyAno palaTo; (jJAnanuM ekajJayothI bIjA jJeyamAM palaTAvuM te samiparivartana karma che.) zamimAtra jANana kriyA mAtra; jJAna mAtra zamivayaktio (vyakitao-pragaTatAo; paryAyo; vizeSo.) bAhyapadArtha vizeSo jJami vizeSonA nimitta hovAthI zeyabhUta che. zAtatva Hzabdabrahma ane tenA vAcyarUpa samasta padArthone jANanAra te jJAtRtattva (2) jJAtRtattvano svabhAva zabda brahmane ane tenA vAcyanI rUpa vizvane yugapada jANavAno che tethI te apekSAe jJAtRtattvane zabda brahmanuM ane vizvanuM adhiSThAna (AdhAra) kahela che. saMyatajIvane evA jJAtRtattvano nizcaya hoya che. vizvano vAcaka sata lakSaNavALo evo je Akhoya zabdabrahma ane te zabdabrahmanuM vAsthya sata lakSaNavALuM evuM je AkhuM ya vizva te bannenA zeyAkAro potAnAmAM yugapada guMthAi javAthI (jJAtRtattvamAM ekI sAthe jaNAtA hovAthI) te bannenA adhiskaThAnabhUta evA sata lakSaNavALA jJAtRtattvano nizcaya karyo hovAthI sUtro ane arthonA padane (adhiSThAnane) jeNe nizcita karela che evo jIva. zatrutA jJAtApaNuM zAtudravya AtmAnuM pratyakSa bhAna; AtmAnuM jJAnamAM pratyakSa vedana; AtmAno pratyakSa anubhava zAtA jANanAra; AtmA; prathamAnuM yoganA sUtranuM nAma. (2) dRSTAnuM vAstavika svarUpa = cetanA te ja AtmAnuM lakSaNa che. cetanA darzana-jJAnamaya che. puNya-pApa AtmAnA cetana svabhAvathI judA che. AtmA jJAtA-dRSTA che . 1093 paranI sAme joyA karavuM enuM nAma jJAtA-dRSTApaNuM nathI paNa potAnA zAyaka darzaka svabhAvane oLakhIne temAM sthira rahevuM te ja jJAtA-dRSTApaNuM che. ApaNe jJAtA- dRSTA rahIne paranA kAma karavA e mAnyatA mithyAdaSTinI che; kema ke AtmA paranuM karI zakato ja nathI. jJAna-darzana lakSaNa vaDe potAnA svabhAvane jANIne temAM TharavuM te mokSano nikaTa upAya che. zAtA ane breya jJAtA-oya padArtho rUpe pariNamyA kare arthAt vikalparUpe zeya padArthomAM pariNamavuM te karmano bhogavaTo che, jJAnano bhogavaTo nathI, nirvikAra sahaja AnaMdamAM lIna rahI sahajapaNe jANyA karavu te ja jJAna nuM svarUpa che. jJeya padArthamAM aTakavuM temanA sanmukha vRtti thavI te jJAna te jJAna svarUpa nathI. zAtA dRSTA jagatano sAkSI; jeTalA jagatanA bhAva thAya tene sAkSIpaNe jonAro paNa kartApaNe thanAro nahi, game te puNya-pApa na vRtti thAya teno jANanAra dekhanAro eTale ke sAkSIpaNe rahenAro paNa kartApaNe thanAro nahi. zAtA dRSTAnuM vAstavika svarUpa :cetanA te ja AtmAnuM lakSaNa che. cetanA darzanajJAnamaya che. puNya-pApa AtmAnA cetana svabhAvathI judA che. AtmA jJAtA dRSTA che. paranI sAme joyA karavuM enuM nAma jJAtA-dRSTApaNuM nathI paNa potAnA jJAyaka-darzaka svabhAvane oLakhIne temAM sthira raheluM te ja jJAtAdRSTApaNuM che. ApaNe jJAtA-draSTA rahIne paranA kAma karavAM - te mAnyatA mithyA dRSTinI che kemake AtmA paranuM karI zakato ja nathI. jJAna-darzana lakSaNa vaDe potAnA svabhAvane jANIne temAM karavuM te mokSano nikaTa upAya che. zAtAo AtmajJo. zAtA-draSTA sarvane jANavuM ne sarvane dekhAvuM zAtApaNAno anubhava thavo He samyagdarzana che. jJAna :vizeSapaNe arthagrAhaka zaktinuM nAma jJAna che. jANavArUpa svabhAva te jJAna. (2) AtmAnuM asAdhAraNa lakSaNa che. jJAna dvArA ja e jaNAya evo che. jJAna dvArA ja AtmAnI anubhUti ane prApti (upalabdhi) thai zake che. jJAna
Page #1094
--------------------------------------------------------------------------
________________ eTale svasaMvedanajJAna, samyajJAna. e samyajJAna vaDe AtmalAbha thai zake che. (3) jemAM sva te svarUpe ane para te para-rUpe (paraspara bheLaseLa vinA, spaSTa bhinnatApUrvaka) ekI sAthe pratibhAse te jJAna che. (4) atyaMta jJAna hoya tyAM atyaMta tyAga saMbhave che. atyaMta tyAga pragaTayA vinA atyaMta jJAna na hoya ane zrI tIrthaMkare svIkAryuM che. (5) prakAzapuMja (6) jJAna be prakAranA che eka bIjabhUta jJAna ane bIjuM vRkSabhUtajJAna, pratItie banne sarakhAM che, temAM bheda nathI. vRkSabhUta jJAna kevaLa nirAvaraNa thAya tyAre te ja bhave mokSa thAya ane bIjabhUta jJAna thAya tyAre chevaTe paMdara bhave mokSa thAya. (7) jJAna sAkAra che. jJAna sAkAra che eTale temAM jaDano AkAra Ave che. te jaDa paranA AkArarUpe thai jAya che. ema teno artha nathI. sva ane parane bhinna bhinna prakAzanArI jJAnanI pariNatine ahIM AkAra kahela che. zeyAkArone jANavApaNe jJAnanuM vizeSarUpe pariNamana thayuM tene ahIH AkAra kahevAmAM Avela che. vizvanA samasya zeyakArone jANavApaNe vizeSa pariName te kharekhara upayoganI svacchatA che ane te kharekhara jIvanI svacchatvazaktinuM lakSaNa che. jJAnane sAkAra kahyuM tyAM Akara eTale vizeSatA sahitanuM jJAna ema artha che. zeyanuM jevuM svarUpa che te pramANe vizeSatA sahita jJAnanuM pariNamana thAya tene AkAra kahe che. jJAna to jJAnAkAra ja che, te jJAnAkAra-sva AkAra rahIne aneka para zeyAkArone jANe che. lokAlokane jANatAM anekAkArarUpa upayoga che te jJAnAkAra sva-AkAra rUpa che ane te svacchatvazaktinuM lakSaNa che. (8) zudhdha svabhAvanuM pratyakSa jANapaNuM; emAM svasaMvedana jJAnanI vAta che. sva kahetAM potAthI, sama nAma pratyakSa vedana, svasaMvedana eTale potAthI potAne pratyakSa vedavuM. enuM ja nAma samagyajJAna che. bhagavAna AtmA zudhdha eka svabhAvI che tenuM paryAyamAM svasaMvedana enuM nAma samayagmAna che. (9) jJAna eTale ekaluM (bahAranuM) jANapaNuM ema nahi, paNa rAgathI bhinna paDI svabhAvanI pratIti, svabhAvanuM jJAna ane emAM ja ramaNatA evI je jJAnanI kriyA tenAthI ja baMdhano nirodha sidhdha thAya che eTale ke navuM karma 1094 baMdhAtuM nathI. (10) jemAM yugapada sva-para AkAro avabhAse che evo je arthavikalpa te jJAna. (11) AtmAne yathAtathya jANavo te. (12) AtmA yathAtathya jANavo te. jJAnanuM phaLa virati (13) jJAna be prakAranA che. eka bIjabhUta jJAna; ane bIjuM vRkSabhUtajJAna. pratIti e banne sarakhAM che; temAM bheda nathI. vRkSabhUtajJAna, kevaLa nirAvaraNa thAya tyAre te ja bhave mokSa thAya, ane bIjabhUta jJAna thAya tyAre chevaTe paMdarabhave mokSa thAya. (14) jJAna vairAgya sAthe ane vairAgya jJAna sAthe hoya che, ekalAM na hoya. (15) jJAna zabdathI anaMta guNa-paryAyonA piMDarUpa jJAtudravya khyAlamAM levuM (16) svaparanuM prakAzakapaNuM jenuM lakSaNa arthAta svarUpa che evuM jJAna che. (khyAlamAM levuM) (17) samajaNa (18) prathama to arthavikalpa te jJAna che, tyAM artha eTale zuM ? sva-paranA vibhAgapUrvaka raheluM vizva te artha. tenA AkAronuM avabhAsana te vikalpa. ane darpaNanA nija vistAranI mAphka (arthAta darpaNanA nija vistAramAM sva ne para AkAro ekI sAthe prakAze che tema) jemAM yugapada sva-para AkAro avabhAse che evo je arthavikalpa te jJAna.jemAM sva te svarUpe ane para te para-rUpe (paraspara bheLaseLa vinA, spaSTa bhinnatA pUrvaka) ekI sAthe pratibhAse te jJAna che. (19) jJAtRdravya(jJAna zabdathI anaMtaguNa-paryAyonA piMDarUpa jJAtRdravya) (20) svaAzraye pragaTeluM, (21) svarUpanuM jJAna, sva-saMvedana jJAna te jJAna che. (22) jANela. (23) je vaDe padArtho jaNAya che te jJAna AtmAno dharma che. (24) Agama dvArA je nizcita hoya tene jJAna kahe che. satya AcaraNavALuM jJAna. (25) jJAnasvarUpa AtmA. (26) jJAnanuM lakSaNa yathAvastu parijJAna ApyuM che. jeno Azaya evo che ke koI mizraNa vinA athavA meLa-milApa vinA vastune yathAvasthita rUpe zuddha jANavuM te zAna che. (27) sUryano svabhAva tenuM uSNatva, candrano svabhAva tenuM zaptalapaNuM ane vAyuno svabhAva tenuM caMcaLapaNuM che tema jJAnane AtmAno svabhAva che. (28) parathI bhedapaNAnI buddhi che te jJAna che. (29) zuddha svabhAvanuM pratyakSa jANapaNuM, temAM svasaMvedanajJAnanI vAta AvI. (30) banne nathInuM jJAna to karavA yogya che
Page #1095
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa temAM AdaravuM kayuM ? bheda ke abheda ? vyavahAra tarapha lakSa mUkatAM vikalpa thAya che, rAga thAya che, bheda paDe che, bhaMga paDe che; paNa nirmaLa abheda zuddha svabhAva che tenA upara lakSa ApatAM-tenA tarapha DhaLatAM paryAya nirmaLa thAya che. zuddhatA badhe che, rAga tUTe che. vikalpa chUTe che mATe AdaravA yogya eka nizcaya che, DhaLavA yogya eka nizcaya che. jJAna karavA yogya vyavahAra nizcaya banne che. (31) parathI nirALu potAnuM jJAna. (32) jJAnasvabhAvI AtmA, bhagavAna AtmA. (33) jJAnamAM traNa zakti che. (9) jJAnamAM kALabheda nathI, (9) jJAnane vajana nathI, (9) jJAna zuddha avakArI che. jJAnanuM A svarUpa samajavA jevuM che. (32) darzana-cAritra-jANavuM, dekhavuM-zraddhavuM nivRtta thavuM-tyAgavuM. (33) vizeSapaNe arthagrAhakazaktinuM nAma jJAna che. (34) zuddha svabhAvanuM pratyakSa jANapaNuM. (35) vItarAga vasaMvedana jJAnarUpa samyajJAna paNa AtmA che. kAraNa ke AtmA vinA samyajJAna anya padArthomAM hotuM nathI. (36) potAnA jJAna svarUpI AnaMdanA nAtha AtmAne aMtaramAM DhaLelI jJAnanI paryAyamAM jANe ke ! A huM chuM enuM nAma jJAna che. tyAM jJAnanI dazAmAM pUrA dazAvAna cIja potAnI AvI jAya ema nahi, paNa pUrNa jJAyaka svabhAvI vastu huM A chuM ema enA pUraNa sAmarthyanA jJAna ane pratIti AvI jAya che. jemAM svaccheyanuM bhAva thAya te jJAna che. (37) jJAna ATha pakAre che. temAM (9) kevalajJAna sapUrNa, akhaMDa tA zuddha che. bAkI sAta prakAranA jJAna khaMDita tathA zayopazamanI apekSAe azuddha paNa che. sAta jJAnamAMthI mati, zruta, avadhi ane manaHparyaya Adi cAra samyajJAna che tathA mithyAtvane lIdhe kumati, kuzruta ane kuavadhi Adi paNa jJAna mithyAjJAna kahevAya che. (38) AtmadravyanuM zuddhatvarUpa pariNamana. (39) upayogane saMpUrNapaNe svamAM joDI detAM A huM saccidAnaMda prabhu AtmAmAM ema je jANavuM thayuM te jJAna che. paraMdravya-paranuM mananuM ane vikalpanuM avalaMbana anAdinuM che tene choDAvavuM che. kemake te vaDe je jJAna thayA che te ajJAna che, duHkharUpa che. paradravyane avalaMkhyA vinA AmAM to zAstranuM ane paryAyamAM je zAstranuM (paralakSI) jANapaNuM- che tenuM paNa avalaMbana 1095 choDavAnI vAta che. A AtmA pote bhagavAna svarUpa ja che, teno saMpUrNa aMtarmukha upayoga vaDe svIkAra karAta kramazaH pUrNa dazA thaIne bhagavAnanI prAptinuM kArya utpanna thAya che. AtmAmAM jyAM jJAna che tyAM AnaMda paNa che. tethI AtmajJAna jyAre pragaTe che tyAre bhego AnaMda paNa Ave che. A jJAnane mokSamArgano-jJAna-darzana-cAritrano avayava kahe che. (40) rAga dvArA jJAnanuM vadana e dharma nathI. jJAnanuM jJAna dvArA ekaluM vedana e dharma che. A dharma ane adharmanI vyAkhyA che. sevAkAra jJAnano anubhava kare che mithyAta sahita duHkhanuM vedana che. A zAstra svAdhyAya thAya che ne, e paNa vikalpa che. e vikalpa dvArA jJAnano anubhavamAM thavo e adharma che. ajJAnI jIvane rAga mizrita jJAnanuM DhaMkAI javuM ane jJAnabhAvathI jJAna anubhavama AvavuM evA ekAkAra jJAnanA svAdano anubhava Avato nathI. ahAhA ! AtmA to vItarAga svabhAvano paTAro che, vItarAga svarUpa ja che enA tarakanA kAvathI rUcithI ekalA jJAnano je anubhava Ave te AtmAno atIndriya jJAna ane AnaMdano svAda che. te dharma che. (41) para dravyana avalaMkhyA vinA niHzeSapaNe aMtamurkha yogazaktithI upAdeya (upayogane saMpUrNapaNe aMtamurNa karIne grahaNa karavA yogya) evuM je nija parama tattvanuM parijJAna (jANavuM) te jJAna che.mana ane manajanita vikalpane avalaMkhyA vinA, mana ne vikalpanuM jyAM avalaMbana nathI tyAM deva-gurU-zAstranA avalaMbananI to vAta ja kayAM rahI ? juone, A cokakhuM to che ke para dravyane avalaMbyA vinA niHzeSapaNe aMtarmukha yoga zaktithI upAya ahAhA... ! paradravyanuM avalaMbana bilakula nahi ane saMpUrNapaNe aMtarmukha thaIne aMtarmukha upayoganA vepAra vaDe upAdeya arthAt grahaNa karavA yogyapragaTa karavA yogya evuM je nija paramatattvanuM jANavuM te jJAna che ema kahe che. saMpUrNa aMtamurkha evA upayogamAM A AtmA (ha) ema je grahaNa arthAt jJAna thAya tene ahIM jJAna eTale AtmajJAna kahe che. e A jJAna sukharUpa che. paranuM-mananuM vikalpanuM avalaMbana anAdinuM te choDAvavuM che. kemake te vaDe je jJAna thAya che te ajJAna che te duHkharUpa che. tethI kahyuM che ke para dravyanuM
Page #1096
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1096 AtmA to jJAnaguNadvArA jJAna che athavA sukhAdi anya guNa dvArA anya avalaMbana vinA AmAM zAstranuM ne paryAyamAM je zAstranuM (paralakSI) jANapaNuM-jJAna che tenuM paNa avalaMbana choDavAnI vAta che. bahu bhAre vAta bhAI...! paNa A to bhagavAna thavAnI koleja (vidyAlaya) che. ahAhA ...! AtmA pote bhagAvana svarUpa ja che, teno saMpUrNa aMtarmukha upayoga vaDe svIkAra karatAM (kramaza:) pUrNa dazA thaIne bhagavAnanI prAptinuM kArya utpanna thAya che. AvI vAta che prabhu ! kharekhara zAstranuM je paralakSI jJAna che te para dravyanuM zuM dIdhuM ? zAstramAM Ama kahyuM che evuM mananA lakSe, vikalpanA lakSe je jaNAvatAM hoya, bhale te zAstranA zabdothI jANyuM nathI, kemake e potAnI paryAya che, chatAM paNa te paradravya che. (ajJAna che ne tenA avalaMbana vinA saMpUrNapaNe aMtarmukha upayoga vaDe grahaNa karavA yogya pragaTa karavA yogya evuM je nijAtmAnuM saccidAnaMda svarUpa nija paramatattvanuM parijJAna (jANavuM) te jJAna che. upayogane saMpUrNapaNe svamAM joDI detAM A huM saccidAnaMda prabhu AtmA ema je parijJAna (jANavuM) thayuM te jJAna che. A jJAna eTale AtmajJAnanI vyAkhyA cAle che. AtmajJAna arthAt AtmAnuM jJAna-ema kahyuM ne ? aho ! te kema thAya ? to kahe che - upayogane saMpUrNapaNe aMtarmukha karIne kAraNaniyama evI zuddha caitanyamAtra vastu AtmAmAM joDatAM pragaTa thavA yogya je zuddhAtmAnuM jJAna thAya te AtmajJAna che. A mokSamArgano avayava evuM sAcuM samyakajJAna che. (42) jJAnanuM kArya jANavAnuM che. (43) jene saMvedanAthI Atma pariNAmI thayuM che evA jJAnImAM ja sAkSAt mUrtimAna che, bAkI satu-chatuM evuM jJAnasvarUpe pragaTa karyA vinA potAnI kalpanAthI koTi zAstronuM sarjana paNa mAtra manano AmaLo ja che, paNa jJAna nathI. (44) jJAna be prakAranAM che; eka bIjabhUtajJAna ane bIjuM vRkSabhUtajJAna. pratItie banne sarakhAM che, temAM bheda nathI. vRkSabhUta jJAna kevaLa nirAvaraNa thAya tyAre te ja bhave mokSa thAya ane bIjabhUta jJAna thAya tyAre chevaTe paMdara bhave mokSa thAya. (45) jJAna AtmA che e jinadevano mata che. AtmA vinA bIjA koI dravyamAM jJAna hotuM nathI. tethI jJAna AtmA che; ane bAna ane anubhatimAM kera zuM che ? :jJAnamAM to Akho AtmA jaNAya che ane anubhUtimAM to paryAyanuM ja vedana Ave che. dravyanuM vadana thatuM nathI. zAna ane AtmA abheda che: praznaH- je jJAna ane AtmA abheda che, judA nathI, to pachI temAM bheda pADIne kema kahyuM ? jo banne judA na hoya to jJAna lakSaNa ane AtmA lakSya evA bheda kema karyA? uttara :- prasiddhatva e prasAdhya mAnatvane lIdhe lakSaNa ane lakSyano vibhAga karavAmAM Avyo che. jJAna pote prasiddha che ane te jJAna vaDe AtmAne prasiddha karavAmAM Ave che. loko jJAnamAtrane to sva-saMvedanathI jANe che. paTemAM duHkhe che, mAthuM duHkhe che ema koNe jAyuM ? jJAne jANyuM. e rIte jJAna to prasiddha che. paNa ajJAnI te jJAna vaDe ekalA paranI prasiddhi kare che tethI te jJAnane svasammukha karIne AtmAnI prasiddhi karavA mATe AtmAno ane jJAnano lakSya lakSaNa bheda pADIne samajAvyuM che. vana ane AtmA vacceno saMbaMdha :zeSa samasta cetana ane acetana vastuo sAthe samavAya saMbaMdha vinAnuM hovAne lIdhe, jenI sAthe anAdi anaMta svabhAvasiddha samavAyasaMbaMdha evA eka AtmAne ati nikaTapaNe (abhinna pradezapa) avalaMbIne pravartatuM hovAthI AtmA vinA jJAna potAnI hayAtI rAkhI zakatuM nathI; mATe jJAna AtmA ja che, ane AtmA to anaMta dharmonuM adhiSThAna (AdhAra) hovAthI jJAnadharma dvArA jJAna che ane anya dharma dvArA anya paNa che. vaLI te uparAMta (vizeSa samajavuM ke), ahIM anekAMta baLavAna che. ekAMte jJAna AtmA che ema mAnavAmAM Ave to,.... zAna ane yiA zuddha AtmajJAna ne rAga dveSarahita nikaSAya zuddha Atma pariNatirUpa kriyA. A banneno sumeLa sAdhavo tenuM nAma jJAnekriyAbhyAma mokSa che. samayasAra kaLaza 267 karmanayAvalaMbana parAmagnA: saMsAramAM DUbelA
Page #1097
--------------------------------------------------------------------------
________________ che, teo jJAnane jANatA nathI, ane jJAnanayane IcchanArAo paNa jeo atisvacchaMdaane maMda udyamI che teo Ama ekAMta jJAna pakSa ne ekAMta kriyApakSane gauNa karI saMsAramAM magna rahyA chatAM je zuSkajJAnI ane kriyAjaDa banne prakAranA ajJajano pote mokSamArga ArAdhe che ema mAnI beThA che te karUNAjanaka che. samayasAra kaLaza 111. jJAna ane zeSa :cha dravyothI Akho loka samApta thAya che. temAM jIva dravya to zeya ane jJAna che ane bAkInA pAMca dravyo mAtra jJaya ja che. (2) (*) jJeya padArtha khoTo hoya to jJAna tene khoTo jANe paNa tethI jJAna khoTuM thaI jatuM nathI.( *) pacIza hAthano lImaDo jJAnamAM jaNAtAM jaNAtAM jJAna tevaDuM lAMbuM thatuM nathI. (*) jJAna puNya-pApa, rAgane jANe che kharuM, paNa te rUpe thaI jatuM nathI. jJAna jJeyAkAra thayuM kahevAya che, chatAM jJeyakRta azuddhatA tene nathI. jJAna zeyanA AkArarUpe thAya che evo artha zeyAkArano nathI; paNa jevuM jJeya hoya tevuM ja jJAna tene jANI le che tene zeyAkAra kahyuM che, jJAna sadAya jJAna guNa vaDe ja thAya che ne te jANavA svarUpe ja pravarte che. zAna ane darzana :vizeSa caitanya te jJAna che ane sAmAnya caitanya te darzana che. zAna ane vedanamAM svarUpa bheda jJAnanuM lakSaNa yathA vastu-parijJAna ApyuM che. jeno Azaya evo che ke koI mizraNa vinA athavA meLa-milApa vinA vastune yathAvasthita rUpe zuddha jANavuM te jJAna che ane vedana te jANapaNAne kahe che jenI sAthe rAga-dveSa, aMhakAra, krodha, mAna, mAyA, lobha, hAsya, rita, arita zoka, bhaya, jugupsAdi vikAra bhAva maLelA hoya. arthAt koI vastune jotAM ja emAMthI koI vikArabhAva utpanna thaI jAya. te vikAra sAthe je tenuM jANavuM che-anubhava che- te vedana kahevAya che. zAna ane sukha :ahIM jJAna temaja sukha be prakAranuM che. eka jJAna temaja sukha mUrta ane Indriyaja (Indriyo dvArA utpanna thatuM) che; ane bIjuM (jJAna temaja sukha) amUrta e atIndriya che. temAM je amUrta ane atIndriya che te sAcuM. mukhya-pradhAna-hovAthI te ja grahaNa karavuM-upAdeyapaNe jANavuM. (2) jJAna temaja sukha be prakAranuM che H eka jJAna temaja sukha mUrta ane Indriyo dvArA 1097 utpanna thatuM - IMndriyaja che; ane bIjuM jJAna temaja suSa amUrta ane atIndriya che. temAM je amUrta ane atIndriya che te jJAna temaja sukha pradhAna hovAthI upAdeyapaNe jANavuM. tyAM paheluM jJAna temaja sukha mUrta evI kSAyopathamika upayoga zaktio vaDe te te prakAranI Indriyo dvArA upajatuM thayuM parAdhIna hovAthI anitya, krame pravartatuM, virodhI sahita ane vadhaghaTavALuM che tethI gauNa che ema samajIne te heya arthAt choDavA yogya che; ane bIjuM jJAna temaja sukha amUrta evI caitanyane anusarIne vartanArI ekalI ja AtmapariNAmazaktio vaDe tathAvidha atIndriya svabhAvikacidAkAra pariNAmo dvArA upajatuM thayuM atyaMta AtmAdhIna hovAthI nitya, yugapad pravartatuM; niHpratipakSa (virodhI rahita) ane hAnivRddhi rahita (vadhaghaTa rahita) che tethI mukhya che ema samajIne upAdeya arthAt grahaNa karavA yogya che. jJAna upayoganA bhedo : (*) matijJAna, (*) zrutajJAna, (*)avadhijJAna, (*)manaHparyAyajJAna (*) kevaLajJAna (*) kumatijJAna (*)kuzrutajJAna ane (*) vibhaMga jJAna zAna kriyAbhyAma moza :AtmajJAnarUpa samyajJAna ane te jJAnane anusaratI Atma pariNamatimaya AtmacAritrarUpa samyak kriyA e benA samanvayarUpa mokSamArga che. svarUpa samajI svarUpamAM samAvuM e ja anaMta jJAnI purUSoe anubhavelo sugama sugocara zAzvata mokSamArga che. jJAna zabdanI bhAvazrutajJAna athavA zuddha AtmajJAna, kriyA zabdathI bhAvacAritra athavA zuddha AtmacAritra vivakSita che. jJAnaguNa jJAnaguNa AtmAno svAdhIna guNa che. jema makAna bAMdhavuM hoya to prathama teno plAna (AkAra) dorI makAna baMdhAyA pahelAM tenuM jJAna karI le che; te jJAna potAmAM karyuM ke makAnamAM ? potAmAM karyuM to jJAna svAdhIna ke parAdhIna ? tArUM jJAna parAdhIna nathI, tuM nitya jANanAra svarUpe cho; tArUM jJAna tArAmAM ja nitya prApta che.
Page #1098
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAna cetanA :avAntara sattA, viziSTa vizeSapadArthane viSaya karavAvALI cetanAne, jJAnacetanA kahe che. (2) jJAnanI sthiratA eTale zuddhopayoga (anubhUti) te upayogarUpa jJAnacetanA kahevAmAM Ave che. (3) sadA AnaMdarUpa potAnA svabhAvanA anubhavarUpa che. jJAna cetanAnI bhAvanAthI jIva atyaMta tRpta rahe che "anya tRSNA rahetI nathI, ane bhaviSyamAM kevaLajJAna upajAvI sarva karmathI rahita mokSaavasthAne pAme che. (4) jemAM padArthono vizeSa pratibhAsa thAya tene jJAna cetanA kahe che. (5) kevaLajJAnI jIvane sAkSAt jJAnacetanA hoya che. kevaLajJAna thayA pahelAM paNa, nirvikalpa anubhava vakhate jIvane upayogAtmaka jJAnacetanA hoya che. jJAnacetanAnA upayogAtmakapaNAno mukhya na karI to samyagdaSTine jJAnacetanA niraMtara hoya che, karmacetanA ane karmaphaLacetanA nathI hotI; kAraNake tene niraMtara jJAnanA svAmitvabhAve pariNamana hoya che, karmanA ane karmaphaLanA svAmitvabhAve pariNamana hotuM nathI. (6) avirata, deza virata e pramatta avasthAvALA jIvane jJAna-zraddhAnamAM niraMtara e bhAvanA to che ja ke rAga-dveSanA bhAva hovA chatAM jJAnI tene bhogavato nathI, te to mAtra teno jANanAra-dekhanAra ja rahe che. kartA-bhoktA thato nathI; ane jyAre jIva apramatta dazA prApta karIne ekAgra cittathI dhyAna kare, kevaLa caitanyamAtra AtmAmAM upayoga lagAve ane zuddhopayoga thAya tyAre nizcayacAritrarUpa zuddhopayogabhAvathI zreNI caDhIne kevaLajJAna upajAve che. te vakhate e bhAvanAnuM phaLa je karmacetanAthI ane karmaphaLacetanAthI rahita sAkSAt jJAnacetanArUpa pariNamana te thAya che, pachI AtmA anaMtakALa sudhI jJAna cetanArUpa ja raheto thako paramAnaMdamAM magna rahe che. (7) nija caitanya svarUpa (AtmA)mAM ekAgra thaIne pravarte te jJAna cetanA che ane te mokSabIja che. enAthI mokSamArga ane mokSa pragaTaze. (8) zuddha upayoganI anubhUti; jJAnanI sthiratA rUpa upayoga. (1) jJAnI karmacetanA rahita hovAthI akartA che, karmano-rAgano kartA nathI. 1098 (2) jJAnI karmaphaLacetanA rahita hovAthI avedaka che; karmaphaLanosukhaduHkhAdino bhoktA nathI. (3) jJAnI jJAnacetanAmaya hovAthI kevaLajJAtA ja che; zubhAzubha karmane ane karmaphaLane kevaLa jANe ja che. zAnacetanAnA bheda :jJAna cetanAnA pAMca bheda che. matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryAya jJAna ane kevaLajJAna (2) jemAM padArthano vizeSa pratibhAsa thAya tene jJAna cetanA kahe che. jJAna jyoti je parama udAtta arthAt koIne AdhIna nathI. je atyaMta dhIre arthAt koI prakAre AkuLatArUpa nathI, ane paranI sahAya vinA judAM judAM dravyone prakAzavAno jeno svabhAva hovAthI je samasta lokAlokane sAkSAt kare che - pratyakSa jANe che. (2) jJAna jyoti kevI che ? atyaMta dhIra che. koI jAtanI AkuLatArUpa nathI. chokarAnuM Ama karI dauM, kuTuMbanuM sArU karI dauM. evo lohavATa jJAna jyotimAM nathI. jIvone ghaNI ghaNI jAtanI AkuLatA thAya che. paranA kAryo karavA mATe eTalI badhI AkuLatA kare che ke paranA kAryo kema jANa pote ja badhA karI zakota hoya ? paNa are bhAI ! eka rajakaNa paNa pheravavAnI tArAmAM tAkAta nathI. tArI jJAnajyoti to anAkuLa svarUpa che. jJAnajyoti atyaMta dhIra che. bahAranI game teTalI pratikuLatA hoya topaNa te dhIra jJAnajayotine asara karI zakatI nathI. keTalAka kahe che ke mAre mAthe ATalo badho bojo koI mane madada karatuM nathI, ATalI badhI pratikULatAmAM huM kema nabhI zakuM ? paraMtu dhIra jJAna jyotine e badhuM asara karI zakatuM nathI. jJAnajyoti dhIrI thaIne jANe che ke huM paranuM kaMI karI zakuM nahi. para mArUM kaMI karI zake nahi; para padArthanI IcchArUpa AkuLatA karavI te mAro svabhAva nathI, game tevA saMyogone dhIra rahIne jANavuM te mAro svabhAva che. paranI sahAya vinA judAM judAM padArthone jANavAno jeno svabhAva hovAthI je samasta lokAlokane sAkSAt kare che - pratyakSa jANe che, badhAne jANavAno caitanyano svabhAva che paNa koIne karavAno svabhAva nathI, judAM judAM dravyo kahIne badhAM dravyo svataMtra judA che ema batAve che. koI dravya koIne tAbe
Page #1099
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathI. badhA padArtho kema TakI rahyAM che ane tenI avasthA kema thaI rahI che e jANavAno jeno svabhAva che evI mArI jJAnajyoti pragaTa thaI che. pratyakSasAkSAt jANavAno jeno svabhAva che evI jJAnajyoti skurAyamAna thAya zAna te AtmA :jJAna te AtmA ema kahIne phakta jJAna dvArA ja AtmAnI oLakhANa kema karAvI ? jIvanuM mULa prayojana to AnaMda prApta karavAnuM che ne ? uttara AtmAne oLakhAvA rUpa jJAna te AtmA, jJAna te AtmA, ema kahyuM che. kAraNa ke jJAna te pragaTa aMza che; ane AnaMdano aMza kAMI pragaTa nathI, pragaTa to AkuLatA che; tethI jJAnanA pragaTa aMza dvArA AtmAne oLakhAvyo che. jJAnanA pragaTa aMzane aMdaramAM vALe eTale AkhuM saLaMga thaI jAya che. (dravya-guNa zuddha che tema paryAya paNa zuddha thaI jAya che.) AtmAne jJAnanA aMzathI oLakhAvavAno mULa hetu to A che. zAna prakAza :jJAnIne jJAnaprakAza aMtaramAM pragaTayo che. te jJAna prakAzanA bhArathI ajJAna-aMdhakAra bhedAI jAya. ajJAna aMdhakArano nAza thAya che. rAga-dveSa ane puNya-pApanA bhAva mArA nathI. huM teno kartA nathI, te mAruM svarUpa nathI. mAruM svarUpa to cidAnaMda AnaMda dhana che. te svabhAvane huM kartA chuM paraMtu parabhAvono huM kartA nathI ema jJAnasvarUpa thaIne kartutva rahita thayo thako nirmaLa ane nirdoSapaNe te kALe zobhI rahyo che. te kALe eTale pahelAM ajJAna hato te ajJAna TALIne have jJAnI thayo eTale jJAnanI aMtarakriyA apUrva thaI, te jJAna prakAzanA bhArathI jJAnamAM samAI jAya che. eTale te kALe zobhI rahyo che, A kevaLajJAnInI vAta nathI. Ato samyagdaSTi jIvanI vAta che. vAha ! bhAre abhuta vAta karI che, je jAgIne jue tene jaNAya tevuM che. thAna pragaTa thavAnI mukhya nizAnI :jJAna pragaTa thatAM sAthe atIndriya AnaMdano anubhava thAya che. (atIndriya AnaMdano anubhava na hoya to jJAnanuM pragaTavuM paNa hotuM nathI.) 1099 zAna prati niyata jJAnamAM nizcita-sthira-coMTelA; jJAna pratyakSa. (2) jJAnamAM nizcita-sthira coMTelA zAna bhAva bhagavAna AtmA zuddha caitanyano puMja prabhu trikALa eke jJAtA-daSTA svabhAvI vastu che. teno dRSTimAM potApaNe svIkAra karavo te jJAna bhAva saMbaMdha che. zana mAtrathI ja baMdhano nirodha thAya che. are bhAI ! jJAna mAtra eTale vacce vikAra nahi, paranuM baMdhana nahi, puNya-pApanI lAgaNI vagarano ekalo jJAnamAtra bhAva evo teno artha thAya che ane te jJAnamAM darzana-jJAnacAritra badhuM AvI jAya che; jJAnanI zraddhA, jJAnanuM jJAna ane jJAnanI ekAgratA traNe AvI jAya che. zAna lachANa ane AtmA ya o bheda kema karyA ? :uttara :- prasiddhatva ane prasAdhyamAnatvane lIdhe lakSaNa ane lakSyano vibhAga karavAmAM Avyo che. jJAna pote prasiddha che ane te jJAna vaDe AtmAne prasiddha karavAmAM Ave che. loko jJAna mAtrane to sva-saMvedanathI jANe che. peTamAM duHkhe che, mAthuM duHkhe che. ema koNe jANayuM ? jJAne jANyuM. e rIte jJAna to prasiddha che. paNa ajJAnI te jJAna vaDe ekalA paranI prasiddhi kare che tethI te jJAnane sva-sanmukha karIne AtmAnI prasiddhi karavA mATe AtmAno ane jJAnano lakSya-lakSaNa bheda pADIne samajAvyuM che paraMtu jJAna ane AtmA abheda che, judA nathI. zAna yuddha :jJAnamAM hakaka je vizeSa che. zAna vibhava :AgamanuM sevana, yuktinuM avalaMbana, parApara gurUno upadezaane sva saMvedana e cAra prakAre utpanna thayela potAnA jJAnano vaibhava. kAna saMcetanA jJAna pratye ja ekAgra upayukta thaIne (joDAIne) tenA tarapha ja ceta rAkhavI te jJAnanuM saMcetana arthAt jJAna cetanA che. tenAthI jJAna atyaMta zuddha thaIne prakAze che. arthAt kevaLajJAna upaje che. kevaLajJAna upajatAM saMpUrNa jJAna cetanA kahevAya che. zAna sarvagata (arthAta sarvavyApaka) :AtmA jJAna pramANa che; jJAna kSeya pramANa kahyuM che, joya lokAloka che. tethI jJAna sarvagata (arthAt sarvavyApaka) che.
Page #1100
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1100 bhAvArtha=guNa-paryAyothI dravya ananya che mATe AtmA jJAnathI hIna-adhika nahi hovAthI jJAna jevaDo ja che; ane jema dAghane (baLavA yogya padArthane) avalaMbanAra dahana dAsyanI barAbara ja che tema zeyane avalaMbanAra jJAna zayanI barAbara ja che. zeya to samasta lokAloka arthAt badhuMya che. mATe, sarva AvaraNano kSaya thatAM ja (jJAna) sarvane jANatuM hovAthI ane pachI kadI sarvane jANavAmAMthI cuta nahi thatuM hovAthI jJAna sarvavyApaka che. pravacana sAra. gAthA 23. zAna svabhAvavALA :kevaLajJAnAdi anaMta guNavALA. zAna svarUpa thavuM. jagatanA sAkSIrUpe thavuM, jJAtArUpe thavuM; jeTalA jagatanA bhAva thAya tene sAkSIpaNe jonAro paNa kartA thanAro nahi; game te puNya-pApanI vRtti thAya teno jANanAra-dekhanAro eTale ke sAkSIpaNe rahenAro paraMtu kartA thanAro nahi evo anAdino purANa-purUSa-bhagavAna AtmA ahIMthI have prakAzamAna thAya che. zAna, karma ane karmaphaLanuM svarUpa jemAM sva te sva-rUpe ane para te para-rUpe (paraspara bheLaseLa vinA, spaSTa bhinnatApUrvaka) ekI sAthe pratibhAse che te jJAna che. jIvathI karAto bhAva te jIvanuM karma che. tenA mukhya be prakAra ; (1) nirUpAdhika (svAbhAvika) zuddhabhAvarUpa karma, ane (2) aupAdhika zubhAzubha. bhAvarUpa karma. A karma vaDe nipajuM sukha athavA duHkha te karmarUpa che. tyAM dravyakarma rUpa upAdhimAM joDANa nahi hovAne lIdhe je nirupAzvika zuddhabhAva rUpa karma thAya che. tenuM rUpa te anAkuLatA jevuM lakSaNa che. evuM svabhAvabhUta sukha che; ane dravya karmarUpa kriyAdhimAM joDAvAne lIdhe je aupAdhika zubhAzubhabhAva rUpa karma thAya che, tenuM rUpa vikArabhata duHkha che kAraNa ke temAM anAkuLatA nathI paNa AkuLatA che. A rIte jJAna, karma ane karmaphaLanuM svarUpa kahyuM. zAnaupayoganA bhedonAM nAma ane svarUpanuM kathana tyAM (1) Abhinibodhika jJAna, (2) zrutajJAna (3) avadhijJAna (4) mana:paryaya jJAna (5) kevaLa jJAna (6) kumatijJAna (7) kuzruta jJAna ane (8) vibhaMga jJAna-e pramANe jJAnopayoganA bhedonAM nAmanuM kathana che. have temanAM svarUpanuM kathana karavAmAM Ave che. AtmA kharekhara sarva Atma pradezamAM vyApaka, vizudhdha jJAna sAmAnya svarUpa che. te (AtmA) kharekhara anAdi jJAnAvaraNakarmathI AcchAdita pradezovALo vartato thakI,. (1) te prakAranA (arthAta matijJAnanA) AvaraNanA kSayopazamathI ane indriya mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane vikaLapaNe (apUrNapaNe-aMze) vizeSataH avabodhe che te Abhinibodhika jJAna che. nizcayana akhaMDa eka viruddha jJAnamaya evo A AtmA vyavahAranaye saMsAra avasthAmAM karmAvRta vartato thako, matijJAnAvaraNano kSayopazama hotAM pAMca iMdriyo ane manathI mUrta-amUrta vastune vikalparUpe je jANe che te matijJAna che. te traNa prakAranuM che; (1) upalabdhirUpa, (2) bhAvanArUpa ane (3) upayogarUpa. (1) matijJAnAvaraNanA kSayopazamathI janita arthagrahaNazakti (padArthane jANavAthI zakti) te upalabdhi che. (2) jANelA padArthanuM punaHpunaH ciMtana te bhAvanA che. ane (3) A kALuM che, A pILuM che, ityAdirUpe arthagrahaNa vyApAra (padArthane jANavAno vyApAra) te upayoga che. evI ja rIte te (matijJAna) avagraha, ihA, avAya ane dhAraNArUpa bhedo vaDe athavA koSTabudhdhi, bIjabudhdhi, padAnusArI buddhi ane saMbhinnazrotRtA budhdhi evA bhedo vaDe cAra prakAranuM che. (ahIM ema tAtparya grahaNa karavuM ke nirvikAra zudhdha anubhUti pratye abhimukha je
Page #1101
--------------------------------------------------------------------------
________________ matijJAna te ja upAyabhUta anaMta sukhanuM sAdhaka hovAthI nizcayathI upAya che. tenA sAdhanabhUta bahiraMga matijJAna to vyavahArathI upAdeya che.) (2) zrutajJAna te prakAranA (zrutajJAnanA) AvaraNanA kSayopazamathI ane mananA avalaMbanathI mUrta-amUrta dravyane vikaLapaNe vizeSataH avabodhe che te zrutajJAna che. te ja pUrvAkti AtmA, zrutajJAnAvaraNanA kSayopazama hotAM, marta-amUrta vastune parokSarUpe je jANe che tene jJAnIo zrutajJAna kahe che. te labdhirUpa ane bhAvanArUpa che. temaja upayogarUpa ane nayarUpa che. upayoga zabdathI ahIM vastune grahanAruM pramANa samajavuM arthAt AkhI vastune jANanAruM jJAna samajavuM ane naya zabdathI vastunA (guNaparyAyarU5) eka dezane grahanAro evo jJAtAno abhiprAya samajavo. (ahIM ema tAtparya grahaNa karavuM ke vizudhdha jJAna darzana jeno svabhAva che evA zuddha AtmatatvanAM samyakazradhdhAna-jJAna-anucaraNarUpa abheda ratnatrayAtmaka je bhAvathuta te ja upAdeya che. paraMtu tenA sAdhanabhUta bahiraMga zrutajJAna to vyavahArathI upAdeya 1101 (4) manaH paryaya jJAna : te prakAranA AvaraNanA kSayopazamathI ja paramanogata (pArakAnA mana sAthe saMbaMdhavALA) mUrta vastune je pratyakSapaNe jANe che. te mana:paryaya jJAna che. Rjumati ane vipulamati evA bhedo vaDe mana:paryayajJAna be prakAranuM che. tyAM vipulamati mana:paryaya jJAna paranA mana vacana kAya sabaMdhI padArthane vakra temaja avaka bannene jANe che ane Rjumati manaHsparyAya jJAna to Ajune (avakrane) ja jANe che. nirvikAra AtmAnI upalabdhi ane bhAvanA sahIta caramadehI munione vipulamati mana:paryaya jJAna hoya che. A banne mana:paryayajJAno vItarAga AtmatattvanAM samyakUzradhdhAna jJAna-anuSThAnanI bhAvanA sahita paMdara pramAda rahita apramati munine upayogamAM vizudhdha pariNAmamAM utpanna thAya che. ahIM mana:paryaya jJAnanA utpAdakALe ja apramattapaNAno niyama che. pachI pramattapaNAmAM paNa te saMbhave che. (5) kevaLajJAna=samasta AvaraNanA atyaMta kSaye, kevaLa ja (AtmA ekalo ja) mUrta-amUrta dravyane samaLapaNe vizeSataH avabodhe che te svAbhAvika kevaLajJAna (3) avadhijJAna-te prakAranA AvaraNanA kSayopazamathI ja mUrta dravyane vikaLapaNe vizeSataH avabodhe che te avadhijJAna che. A AtmA, avadhijJAnAvaraNano kSayopazama hotAM, mUrta vastune je pratyakSapaNe jANe che te avadhijJAna che. te avadhijJAna labdhirUpa ane upayoga35 ema be prakAre jANavuM. athavA avadhijJAna dezAvadhi, paramAvadhi ane sarvAvadhi evA bhedo vaDe traNa prakAre che. temAM paramAvadhi ane sarvAvadhi evA bhedo vaDe traNa prakAre che. temAM paramAvadhi ane sarvAvadhi caitanyanA uchALavAthI bharapUra AnaMdarUpa paramasukhAmRtanA rasAsvAdarUpa samarasIbhAve pasthiva caramadehI tapodhanane hoya che. traNa prakAranAM avadhijJAno viziSTa samyakatvAdi guNathI nizcaye thAya che. devo ane nArakone thatuM bhava pratyathI je avadhijJAna te niyamathI dezAvadhi ja hoya che. je jJAna ghaTapaTAdi zeya pardArthone avalaMbIne UpajatuM nathI. te kevaLajJAna che. te zrutajJAna svarUpa paNa nathI. jo ke divyadhvanikALe jenA AdhAre gaNadharadeva vagerene zrutajJAna pariName che to paNa te zrutajJAna gaNadharadeva vagerene ja hoya che. kevaLI bhagavaMtone to kevaLajJAna ja hoya che, vaLI kevaLI bhagavaMtone zrutajJAna nathI eTaluM ja nahi, paNa temane jJAna-ajJAna paNa nathI. arthAta temane koi viSayanuM jJAna ane koi viSayanuM ajJAna paNa nathI. arthAt temane koi viSayanuM jJAna ane koi viSayanuM ajJAna hoya ema paNa nathIsarva viSayonuM jJAna ja hoya che; athavA temane matijJAnAdi aneka bhedavALuM jJAna nathI-kevaLajJAna eka ja che. ahIM je pAMca jJAno varNavavAmAM AvyAM te vyavahArathI varNavavAmAM AvyAM che. nizcayathI to vAdaLAM vinAnA sUryanI mAphaka AtmA akhaMDa eka jJAnapratibhA samaya ja che.
Page #1102
--------------------------------------------------------------------------
________________ have ajJAnatraya viSe kahevAmAM Ave che :(6) kumatijJAna-mithyAdarzananA udaya sAthenuM AbhinibodhikajJAna ja kumatijJAna mithyAtva dvArA arthAtu bhAva-AvaraNa dvArA ajJAna kumatijJAna, kuzrutajJAna tathA virbhAgajJAna) ane aviratibhAva hoya che, tathA zeyane avalaMbatA (zeya saMbaMdhI vicAra athavA jJAna karatAM te te kALe duHnaya ane duHpramANa hoya che. (7) kuzrutajJAna mithyA darzananA udaya sAthenuM zrutajJAna ja kuzrutajJAna che. (8) virbhAgajJAna=mithyAdarzananA udaya sAthenuM avadhi zAnayA A je AtmA che te jJAna svarUpa che tema tAdAbhyapaNe emAM ekAgra thavuM te jJAnanI kriyA che. AtmA ane jJAna ekarUpa hovA chatAM te ekarUpo evI teNe paryAyamAM anubhati nathI karI. sAkara ane enI mIThAza che to tadrape. paNa eno svAda Ave tyora tape che ema sAcuM thayuM ne ? ema guNa (jJAna) ane guNI (AtmA) che ekarUpa, paNa paryAyamAM eno svAda Ave enI sevanA thaI kahevAya ne ? analyiAthI prApti :koi paryAya pote potAmAMthI utpanna thai zake nahi paNa te dravyanA AdhAre-dravyamAMthI-utpanna thAya; kAraNa ke jo ema na hoya to to dravyarUpa AdhAra vinA paryAyo utpanna thAya, jaLa vinA taraMgo thAya, e paNa pratyakSa viruddha che; tethI paryAyane utpanna thavA mATe dravyarUpa AdhAra joie. A rIte jJAnaparyAya paNa pote potAmAMthI utpanna thai zake nahi, Atma dravayamAMthI utpanna thAya-e vAta to barAbara che. paraMtu jJAnaparyAya pote potAthI jaNAi zake nahi evAta yathArtha nathI. Atma dravyamAMthI utpanna thato jJAnaparyAya pote potAthI ja jaNAya che. jema dIvA rU5 AdhAramAMthI utpanna thato prakAza paryAya sva-parane prakAze che. tema AtmArUpa AdhAramAMthI utpanna thato jJAnaparyAya sva-parane jANe che. vaLI jJAna pote potAne jANe che e anubhavasiddha paNa che. zAna-jyAthI boNa che temAM jJAna zuM che ane kriyA zuM che ? dravya zrutajJAnanA AlaMbanathI paNa bhAva RtajJAna eTale ke zuddha AtmajJAna prApta thAya te ja 1102 vAstavika jJAna che; ne dravya kriyAnuM AlaMbana laIne paNa aMtaramAM bhAvadIpaka pragaTAvavo, aMtarAtmAmAM bhAvakriyA sAdhavI, zuddha AtmAnuM anucaraNa karavuM te ja vAstavika kriyA yA cAritra che. A zuddha AtmajJAna ne zuddha AtmacAritrano jyAre sumeLa prApta thAya che tyAre ja mokSanI prApti thAya emAM koI vAda nathI. sArAMza ke jJAna zabdathI bhAvazrutajJAna athavA zuddha AtmajJAna, kriyA zabdathI bhAva cAritra athavA zuddha Atma cAritra vivakSita che. evA jJAna-kriyAno meLa maLe tyAre ja mokSa maLe e nizcita che. zAnathag :divya nayana. (2) zuddha jJAnapariNati; zuddha jJAna pariNati rAga-dveSane, puNya-pApane karatI ke bhogavatI nathI temaja tene grahatI paNa nathI. te jJAna cakSu mAtra jANe che. jJAtA-daSTapaNe rahe che. jo te jJAtA-daSTApaNe maTIne karavA-bhogavavA ke grahavA jAya to tenI zAMti baLI jAya che. jAnacetanA (jJAnopayoga) jemAM padArthono vizeSa pratibhAsa thAya tene jJAnopayoga kahe che; arthAt jJAnaguNane anusarIne vartanAro caitanya pariNAma te jJAnopayoga che. (2) rAgathI khasIne jJAnasvarUpa bhagavAna AtmAmAM ekAgra thavuM te jJAnacetanA che, ane te cothethI zarU thAya che.samyadaSTine jJAna cetanA hoya che, paNa purNa nathI. sAthe karmacetanA ane karmaphaLa cetanA paNa hoya che. (3) je padArthone sAkArarUpe vizeSapaNe karIne jANe tene jJAna cetanA kahe che. jyAre A cetanA zuddha jJAna svabhAve pariName tyAre jJAna cetanA kahIe. (4) jJAnanuM anubhavavuM; jJAnanuM anubhavana (5) nija jJAnAnaMda svarUpanA pariNamanarUpa jJAna cetanAnuM anubhavane munine hoya che. rAganuM karavuM ane rAganuM vedavuM munine chUTI gayuM hoya che, ene to ekaluM AnaMdanuM vedana che. AvA cAritravata muni mokSanI taddana najIka hoya che. (6) jJAnanuM anubhavana. (7) bhagavAna AtmA saccidAnaMda prabhu jJAna ane AnaMdasvarUpa che, temAM ekAgra thaIne temAM ja lIna thavuM te jJAnacetanA che. tenAthI jJAna atyaMta zuddha thaIne prakAze che. ahAhA.. ! jema mora gelamAM AvI kaLA kahe che tyAre enAM pIMchAM khIle
Page #1103
--------------------------------------------------------------------------
________________ che, tema bhagavAna AtmA nija svabhAvama ekAgra thaIne rame pravarte tyAre | paryAyamaM jJAna ane AnaMdanI kaLA khIlI nIkaLe che. jJAnacetanA khIlI nIkaLe che, ane te vRddhigata thaI jema pUnamano caMdra sarva kaLAe khIlI nIkaLe tema jJAnacetanA kevaLajJAnapaNe khIlI UThe che. AvI vArtA svasvarUpamaM lIna thaIne tyAM ja rame tene kevaLajJAna khIlI UThe che; ane tyAre saMpUrNa jJAna cetanA kahevAya che. (8) AtmA vastu trikALa che, teno jJAnAnaMdasvabhAva paNa trikALa che. AvA nija svabhAvanuM bhAna karI aMtara ekAgratAthI AnaMdanI ramatamAM joDAvuM tenuM nAma jJAnacetanA che. zAnayetanA kevI che ? :sadA AnaMdarUpa potAnA svabhAvanA anubhavarUpa che. jJAna cetanA nija svabhAvanA anubhavarUpa sadA AnaMdarUpa che e astinI vAta karI, nAstithI kahIe to te zubhAzubhane karavA bhogavavAnI bhAvanA abhAvarUpa che. ahAhA ! AtmA caitanya ratnAkara prabhu che. te puNya-pAparUpa vibhAvane kema kare ? jJAnAnaMdanA anubhavarUpa jJAnacetanAne choDI te vibhAvane -zubhAzubhane kema kare ? AcArya kahe che - jJAnIjano ! jJAnacetanAne sadA bhogavo, AnaMdarasane sadA pIo. zAnayetanAnA bheda :jJAna cetanAnA pAMca bheda che. (*) matijJAna, (9) zrutajJAna, (*) avadhijJAna, (*) mana:paryayajJAna ane (9) kevaLajJAna. pAnAcAra :kALa, vinaya, upadhAna, buhamAna, anidbhava, artha, vyaMjana ane tadubhaya saMpanna jJAnAcAra, ! zuM AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM to paNa tyAM sudhI tene aMgIkAra karuM chuM ke jyAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. dhana jAti :jJAna guNa. 1103 zAnathI athAMtarabhUta jJAnathI ajavastubhUtaH jJAnathI anya arthAt jaDa (ajIvano svabhAva acaitanya hovAne lIdhe jJAnathI anya evAM jaDa cihno vaDe te jaNAya che. zAnathI arthAntarata :jJAnathI anya vastubhUta; jJAnathI anya arthAt jaDa (ajIvano svabhAva acaitanya hovAne lIdhe jJAnathI anya evAM jaDa cihno vaDe te jaNAya che.) zAnadarpaNa darpaNamAM mayUra, maMdira, sUyaeN, vRkSa vagerenA pratibaMba paDe che. tyAM nizcayathI to pratibiMdho darpaNanI ja avasthA che; chatAM darpaNamAM pratibiMbo dekhIne kAryamAM kAraNano upacAra karIne mathurAdi darpaNamAM che ema vyavahArathI kahevAya che. (pratibiMbo naimittika kArya che ane mathurAdi nimitta kAraNa che.) evI rIte jJAnadarpaNamAM paNa sarva padArthonA samasta joyAkAronAM pratibiMba paDe che. arthAta padArthonA sevAkAronA nimitte jJAnamAM jJAnanI avasthArUpa zeyAkAro thAya che. (kAraNa ke jo ema na thAya to jJAna sarvapadArthone jANI zake ja nahi) zAnadarzana :jJAnadarzananuM phaLa yathAkhyAta cAritra, ane tenuM phaLa nirvANa; tenuM phaLa avyAbAdha sukha. (2) jANavuM-dekhavuM. zAna-darzana-cAritraniyama :A jJAnadarzana cAritra svarUpa niyama nirvANa kAraNa che. zAna-darzanathI pUrNa jANavuM ane dekhavuM tenAthI bharelo chuM. zAnadhana AtmA ajJAna ane rAgadveSanA vikalpo aMtara pese nahi evo nibika jJAnano dhana AtmA che. zAnadhAma :jJAnamaMdira; jJAna prakAza zAnadhArA jJAnano pravAha. zAnanuM mArga care che jJAnane anusaranArA rmArga prarvarta che. zAnanuM satkArya huM mArArUpe thanAra chuM paNa para rUpe thanAra nathI evI zraddhAne jJAna karIne jJAnamAM sthira rahevuM te jJAnanuM kArya che. paranA kAryarUpe na thavuM paNa potAnA kAryarUpa thavuM te jJAnanuM satkArya che.
Page #1104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1104 palakarmanA kriyA AtmA karato nathI, AtmA-AtmAnI jJAnakriyA kare che. | (7-8) zabdazuddha, artha zuddhi, ane zabdaartha bannenI saMdhi jema che tema e traNe jJAnanuM sAkSIpaNuM, jJAnanuM udAsIpaNuM te jJAnanuM kArya che. prakArane barAbara jANIne jJAnanI ArAdhanA karavI te jJAnanA traNa AcAra zAnanuM sarva vyApakalpaNuM guNa-paryAyo arthAt yugapa sarva guNo ane paryAyo te ja dravya che. e vacana pramANe AtmA jJAnathI hInAdhikatA rahita paNe A rIte ATha prakAranI AcArazuddhi vaDe samyajJAnane AravuM. pariNamato hovAthI jJAna pramANa che, ane jJAna zeyaniSTha hovAthI, pAnanA prakAra jJAnopayoganA pAMca prakAra che; mati jJAna bhratijJAna. avadhijJAna, dAhmaniSTha dahananI jema, zeyapramANa che. zeya to loka ane alokanA manaH paryayajJAna ane kevaLa jJAna e pAMca prakAranA jJAnane jinendradeve vibhAgathI vibhakta, anaMta paryAyamALAthI AlaMgita svarUpe sUcita (pragaTa, samyajJAna kahyuM che, ane te vastunA vizeSa AkAravedanarUpa che. te ja tenuM jaNAto), nAzavaMta dekhAto chatAM dhruva evo padravyasamUha che eTale ke badhuMya lakSaNa che jo tenA pAMce bhedomAM vyApta che. che. (ya to chaye dravyano samUha eTale ke badhuMya che.) mATe niHzeSa zAnanA bheda :jJAnaguNa to nitya eka rUpa ja hoya che, paNa tenA samyaka-paryAyanA AvaraNanA kSayanI kSaNe ja loka ane alokanA vibhAgathI vibhakta samasta pAMca bheda cheH-matijJAna, zrutajJAna avadhijJAna, mana:paryAya jJAna ane kevaLa vastuonA AkAronA pArane pAmIne e rIte ja atapaNe rahetuM hovAthI jJAna. A pAMce samyajJAnanA bheda che. jJAna sarvagata che. mithyAjJAnanA traNa paryAyo che te kumati, kuzruta ane kuavadhi ema ATha zAnanuM sevana :jJAnano anubhava, jJAnanuM vedana. paryAyo che. zAnanaya :jJAnane je jANe te jJAnanaya. zAnanidhi :jJAnano samudra; jJAnano khajAno. zAnanA ATha aMga :jJAnanA ATha aMga nIce pramANe che : zAnaniSTha jJAnamAM nikAvALAM; jJAna parAyaNa; jJAnamAM nizcita; jJAnamAM sthira (1) yogya kALa jJAna svAdhyAya mATe je yogya kALa hoya teno vicAra-viveka coMTelA. (jJAnaniSThApaNAnuM mULa zudhdhAtmatattvanuM saMvedana che.) karIne, svAdhyAya karavI te kALa-AcAra che. zAnanI kyiA ahIM jJAna eTale ekaluM (bahAranuM) jANapaNuM ema nahi, paNa vinaya = uddhatApaNuM choDIne, zrIgurU pratye tathA zAstra pratye vinayapUrvaka rAgathI bhinna paDI svabhAvanI pratIti, svabhAvanuM jJAna ane temAM ja jJAnanI upAsanA karavI te vinaya AcAra che. ramaNatA evI je jJAnanI kriyA tenAthI ja baMdhano nirodha sidhdha thAya che upadhAna =upavAsa-ekAsana vagere yogya anuSThAna sahita jJAnanI eTale ke navuM karma baMdhAtuM nathI. (2) jema agnimAM uSNatA ekarUpa che tema upAsanA karavI; amuka tapanI dhAraNA sahita jJAnane ArAdhavuM. AtmA ane eno jJAnasvabhAva ekarUpa che, tadru5 che, tAdAtmayarUpa che. bahumAna = jJAnano khUbhA para, jJAnadAtA guruno paNa khUba sAdara AvA jJAna svabhAvI AtmAnI sanmukha thai ekAgratA thatAM je pariNamana bahumAna e jJAnanA hetubhUta zAstrAdinuM paNa bahumAna karavuM. e rIte thayuM te jJAnanI kriyA che. te samyagdarzana-jJAna cAritrarUpa dharma che. A kriyA buhamAnapUrvaka jJAnanuM ArAdhana thAya che. nija svabhAvarUpa hovAthI niSedhI zakAtI nathI. (3) jJAna te guNa che e aniddhava = je deva gurU-zAstranA nimitte pote jJAna pAmyo temanA AtmA te dravya che. te bannene trikALa tAdAbhyAsiddha saMbaMdha che. tene mAruMupakArane prasiddha kare, temanA nAmAdikane chUpAve nahi, evo jJAnano potIkAnuM svarUpa jANato thako nizaMkapaNe jJAnamAM potApaNe varte che, ane anila AcAra che. jJAnamAM vartato che. te jJAna kriyA svabhAvabhUta hovAne lIdhe niSedhavAmAM (2) lina
Page #1105
--------------------------------------------------------------------------
________________ AvI nathI. zarIrAdinI ane rAgAdinI je kriyA thAya tene jANI levI te jJAnanI pariNati jJAnanI kriyA che. jJAnanI avasthAne jJAtAbhAve rahIne jANI levI te jJAnanI kriyA che. jJAna jJAnamAM ekAgramAM ekAgra thayuM te jJAnanI kriyA che. AtmA jANanAra ane joranAra che. jJAnI jANe che ke A rAgano kartA huM nathI paNa teno jJAtA rahevuM te mAruM kAma. te mArI jJAnanI kriyA. A kriyA sarvajJa bhagavAnoe niSedhI nathI, kema ke jJAnakriyAmAM purUSArtha che. jJAna kriyA potAno svabhAva che. jJAnakriyA te sadbhuta vyavahAra che. rAga-dveSanI zubhAzubha lAgaNIo thAya te caitanyanI arUpI vikArI kriyA che. te AtmAnI potAnI avasthA che. ajJAna avasthAmAM vikArI kriyAno kartA thato hato e bhAna thatAM jJAnano kartA thayo, ane jJAna enI kriyA thaI juo, AmAM kriyA AvI paraMtu caitanyanI kriyA AvI; jaDanI kriyA mArI nathI. vikArI kriyA mArI nathI paNa jJAnanI kriyA te mArI kriyA che. A kriyAthI baMdhanabhAva TaLIne abaMdhanabhAva thAya che mATe A kriyA niSedhavAmAM AvI nathI. jJAnI potAnA jJAnamAM sva-parane jANe che paraMtu parano kartA thato nathI. prathama vikArarUpa pariNamato hato tene pheravIne jANavArUpa pariName che. A mokSamArganI kriyA che. A sAdhakanI kriyA che. zAnanI cetanAmAM cetavuM :jJAnamAM ekAgra thavuM. zAnanI nizAnI atIndriya AnaMdano anubhava na hoya to jJAnanuM pragaTavuM hotuM 1105 aMtara ekAgratA thAya tene ahIM jJAnanI saMcetanA kahI che. tenAthI jJAna atyaMta zuddha prakAze che. zAnIno AtmA :jJAnIno AtmA trikALa jJAtA-daSTA dhruva che. akhaMDa che. kAraNake jevo caitanyano svabhAve tevo jJAnIe pratItamAM lIdho che mATe jJAnIno AtmA akhaMDa trikALa zuddha che. ajJAnIno AtmA kevaDo ? ke ajJAnInA ajJAnabhAva jevaDo. eTale ke vartamAna avasthA jevaDo. eTale ke eka samayanA puNyapApabhAva pUrato. kAraNa ke trikALI zuddhasvabhAvane te mAnato nathI mATe te ajJAnIno trikALI AtmA nathI, eno trikALI zuddha svabhAva che e to kyAM jAya, paNa ahIM enI mAnyatAnI apekSAe vAta che. Avo jJAnaprakAza jJAnIne aMtaramAM pragaTaTyo che. te jJAnaprakAzanA bhArathI ajJAna-aMdhakAra bhedAI jAya che, ajJAna aMdhakArano nAza thAya che. rAga-dveSa ane puNya-pApabhAva mArA nathI, huM teno kartA nathI, te mAruM svarUpa nathI. mAruM svarUpa to cidAnaMda AnaMdaghana che. te svabhAvano huM kartA chuM paraMtu parabhAvono huM kartA nathI ema jJAna svarUpa thaIne karyutva rahita thayo thako nirmaLa ane nidorSapaNe te kALe zobhI rahyo che. te kALe eTale pahelAM ajJAnI hato te ajJAna TaLIne have jJAnI thayo eTale jJAnanI aMtarakriyA apUrva thaI, te jJAnaprakAzanA bhArathI jJAnamAM samAI jAya che, eTale te kALe zobhI rahyo che, A kevaLajJAnanI vAta nathI, A to samyagdaSTi jIvanI vAta che. vAha ! bhAre adbhuta vAta karI che, je jogIne jue tene jaNAya tevuM che. zAnano doSa :saMzaya, viparyaya ane anadhyavasAya (acokakasatA). zAnano nindana (pradoSa, nirnava mAtsarya, aMtarAya, AsAdana, upadAta (tattvArtha sUtra a.6 sUtra.10) e che kAraka (kAraNa) che vikArI paryAyanA, e SaSkAraka vikalpa potAthI che. ane jJAnAvaraNIyanI je paryAya thI che e potAnA SaSkArakathI karmanA SaSkArakathI utpanna thaI che rAgathI vilpathI) utpanna thaI nathI. AhA...!! nathI. zAnInA vacano :jJAnInAM vacano viSayanuM vamana, virecana karAvanAruM che. zAnanI saMpetanA zuddha caitanyamAtra vastune nijasvarUpamAM ekAgra thaI tane paryAyamAM vedavuM anubhavavuM te jJAnanI saMcetanA che. zuddha caitanya dAna svabhAvI AnaMda kaMda prabhu AtmA che, temAM samyak prakAre ekAgra thaI ramaNatA karavAnI ja AtmAnI atyaMta zuddha dazA prakAze che. (2) samyagdarzana pUrvaka upayoganI
Page #1106
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAnano mahimA :jJAna dhIra, udAtta (ucca) anAkuLa (sarva IcchAothI rahita nirAkuLa evo jJAnano mahimA che. thAnano vibhava AcArya, AgamanuM sevana, yuktinuM avalaMbana, parApara gurUno upadeza ane sva saMvedana-e cAra prakAre utpanna thayelA potAnA jJAnanA vibhavathI ekatva-vibhakta zuddha AtmAnuM svarUpa dekhADe che. zAnaputra:bhagavAna mahAvIra; jJAna nAmanA kSatriya vaMzanA. zAnaprati niyata :jJAnamAM nizcita-sthira-coMTelA; jJAnamAM sIdhA jaNAtA; jJAna pratyakSa zAnabANa AtmA jJAnathI hInA vikatA hitipaNe pariNamato hovAthI jJAnapramANa che. zAnabhavana mAtra sahaja udAsIna; jJAtA-duSTAmAtra. (2) jJAtAdraSTA avasthArUpa pariNamana; sahaja udAsIna avasthA zAnabhUSaNa bhadrAka zrI mUlasaghanA agresara zrI sakalakIrti AcArya thayA. temanI pAchaLa temanI paTTarUpa udayAcala upara bhaya jIvorUpI kamalasamUhane vikasAvI Atmonnati AnaMda karAvanAra sUryasamAna zrI bhUvanakIrti thayA. temanA caraNamAM rakta temanA ziSya zrI jJAnAbhUSaNe A tattvajJAna taraMgiNI (saMskRta graMtha) vikrama saMvata 1560 (paMdaraso sATha)mAM racyo che. A sivAya temaNe bIjA kayA graMtho racyA che e vigere vizeSa kAMI mAhitI maLI zakI nathI. A tattvajJAna taraMgiNI graMthanI zlokasaMkhyA pAMcaso chatrIsa (536) jANavI. zAnabhAva :jJAna-AnaMda mArAmAM ja che, paranA saMbaMdhathI mArA jJAna AnaMda nathI evI zraddhA hovI te jJAnabhAva che. zAnathati: jene karmone chedI nAkhyAM che evo A AtmA bhUta,vartamAna ane bhAvi samasta vizvane (arthAt traNa kALanA paryAyo sahita samasta padArthone) yugapa jANato hovA chatAM mohanA abhAvane lIdhe pararUpe pariNamato nathI, tethI have je samasta joyAkArone atyaMta vikasita jJaptinA vistAra vaDe pote 1106 pI gayo che evA traNe lokanA padArthone pRthak ane apRthaka prakAza to te jJAnamUrti mukta ja rahe che. zAnamArganI muzkelIo jJAnamArga durArAdhya che, paramAvagADha dazA pAmyA pahelAM te rmArga paDavAnA ghaNAM sthAnaka che. saMdeha, vikalpa, svachaMdatA, atipariNAmIpaNuM e Adi kAraNo vAraMvAra jIvane te rmArga paDavAnA hetuo thAya che; athavA UrdhvabhUmikA prApta thavA detAM nathI. zAnarUpa thAo :AtmA aMdara aMdara trikALa dhruvajJAna svabhAvI pote che te ja huM chuM evuM jJAna pragaTa thAo. ajJAnadazAmAM zarIrAdi para zeya huM chuM, mArA che ema mAnato hato te have tyAMthI khasIne A jJAna... jJAna...jJAna... eka jeno savabhAva che te zAzvata dhruva prabhu AtmA ja huM chuM ema jJAna zraddhAna thAo ema kahe che. vAnarUpI karavatanA abhyAsa :jJAnanI ekAgratAno-anubhavano vAraMvAra abhyAsa karatAM arthAt jJAnasvarUpa prabhu AtmAnI ekAgratAno abhyAsa vAraMvAra karatAM rAga judo paDI jAya che. abhyAsa kaho ke anubhava kaho banne eka ja cIja che. AnaMdano nAza zudhdha caitanya svarUpa bhagavAna AtmA che. enI draSTi karI emAM aMtara ekAgra thatAM rAga bhinna paDI jAya che, duHkhanI dazA bhinna paDI jAya che ane AnaMdanI dazA pragaTa thAya che. jJAna te AtmA che. evo eno abhyAra-aMtara anubhava karavo te jJAnarUpI karavata che. prajJA-brahmasvarUpa prabhu AtmA che. prajJA kahetAM jJAna ane brahma eTale AnaMda. AtmA jJAnAnaMda svarUpa pote ja che. tene ajJAnI bahAra gote che. paraMtu AvA jJAnasvarUpa caitanyabrahma-AtmAno vAraMvAra abhyAsa karatAM caiitanyasvarUpa che te jIva che ane rAgAdi AjIva che-ema jIva ane ajIva banneno bheda jaNAya che. ane te kALe tarata ja AtmAno nirvikalpa anubhava thAya che. A samakti che. bIjo Azaya A pramANe cheH jIva-ajIvano anAdithI je saMyoga che te kevaLa judA paDyA pahelAM arthAta jIva ane ajIva taddana judA thAya te pahelAM mokSa thayA pahelA bhedajJAna bhAvatAM vItarAgatA rahita je dazA hatI te have
Page #1107
--------------------------------------------------------------------------
________________ vItarAgatA sahita dazA thai. eTale ke aMtaramAM svabhAvanI ekAgratA thatAM | nirvikalpa dvArA jAmI-vItarAgatAnI dhArA aMdara pariNamI ke jemAM kevaLa AtmAno anubhava rahe che. ane te aMtara ekAgratAnI dhArA vegathI AgaLa vadhatAM vadhatAM kevaLajJAna pragaTa thAya che. pachI aghAtI karmono nAza thatA jIva dravya ajIvathI taddana bhinna paDI jAya che. pahelA AzayamAM samyagdarzana sudhInI vAta karI hatI. ahIM bIjA AzayamAM samyagdarzana pachI dhArA vegathI AgaLa vadhatAM paripUrNa AnaMda ane jJAna thAya che. ane tyAre jIva ane ajIva taddana judA paDI jAya che enI vAta che. jIva ane ajIvane bhinna karavAnI A rIta paddhati che. nirmaLa zudhdha caitanyabhAvamAM ekAgratAno abhyAsa karavo te ajIvathI judA paDavAnI rIta ane mArga che. rAgane sAthe laine ke rAganI madadathI jIva-ajIva judA na thAya. bhAi ! jene judo pADavo hoya tenI madada judA pADavAmAM kema hoya ? rAga to ajIva che ane tene to caitanya thI judo pADavo che. to rAganI sahAyathI rAga judo kema paDe ? na paDe. bahu jhINI vAta. zAnarasa :AnaMdarasa; zAMtarasa; vItarAga akaSAyarasa zAnazaktinA pratibaMdhaka jJAnAvaraNIya karma jJAnazaktinuM pratibaMdhaka arthAt jJAna rokavAmAM nimittabhUta che. zAnazakita savikalpa che sva ane parane jANavAnA sAmarthyavALI te eka ja jJAnazakti che. zAnasamaya mithyAdarzananA udayano nAza hotAM, te paMcAstikAyano ja samyaku avAya arthAt samyakUjJAna te jJAna samaya che. eTale ke jJAnAgama te jJAnasamaya che. zAnaHsvabhAva:prakAzano pUMja. zAnavarUpa:caitanya svarUpa zAnasvarUpapada matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryayajJAna; ane kevaLa jJAna. te eka ja pada . jJAnanA sarva bhedo jJAna ja che. zAnasaukhya jJAna ane sukharUpa; svayaMbhU 1107 ghanazepaka vaMta:samyagdaSTi AtmAnuM jJAnapriya. zAnAcAra :aho kALa, vinaya, upadhAna, bahamAna, anidbhava, artha, vyaMjana ane tadubhaya saMpanna jJAnAcAra zudhdha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jayAM sudhImAM tArA prasAdathI zudhdha AtmAne upalabdha kare. (2) kALa, vinaya, uplAna, bahumAna, aniva, artha,vyajaMna ane tadubhaya saMpanna jJAnAcAra che. zudhdha AtmAno tuM nathI ema nizcayathI huM jANuM chuM, to paNa tyAM sudhI tane aMgIkAra karuM chuM ke jayAM sudhImAM tArA prasAdathI zuddha AtmAne upalabdha karuM. (3) kALa, vinaya, upadhAna, bahamAna, anidbhava, artha, vyaMjana ane tadubhAsaMpanna jJAnAcAra. (4) samyajJAnanA ATha aMga che. (1) vyaMjanAcAra ; jayAM mAtra zabdanA pAThanuM ja jANapaNuM hoya tene vyaMjanAcAra aMga kahIe. arthAcAra = jyAM kevaLa artha mAtranA prayojana sahita jANapaNuM hoya tene arvAcAra kahIe ane ubhayAcAra = jyAM zabda ane artha bannemAM saMpUrNa jANapaNuM hoya tene zabdArtha UbhayapUrNa aMga kahIe, vaLI jJAna kayAre ArAdhavuM? kAlAcAra = je kALe je jJAnanano vicAra joIe te ja karavo (sUryAsta, sUryodaya, bapora ane madhyarAtri tenA pahelAM e pachInA muharta te saMdhyAkALa che. te kALa choDIne bAkInA cAra uttama kALomAM paThana-pAThanarUpa svAdhyAya karavo tene kAlAcAra kahe che.) cAre saMdhyAkALanI chellI be ghaDIomAM, digdAha, ulkApAna, vajapAta, IndradhanuSya, sUrya -caMdragrahaNa, tophAna, bhUkampa Adi utpAtonA kALe siddhAnta graMthonuM paThana-pAThana varjita che. hAM, stotra-ArAdhanA, dharma kathAdikanA graMtha vAMcI zakAya che. vinayAcAra = kevI rIte jJAna ArAdhavuM ? namratA yukta thavuM, uddhata na thavuM.
Page #1108
--------------------------------------------------------------------------
________________ upadhAnAcAra = vaLI kevuM jJAna ArAdhavuM ? sopadhAna = dhAraNA sahita jJAnane bhUlavuM nahIM; upadhAna sahita jJAnanuM ArAdhana karavuM te chaThTha aMga che. (3 bahumAnAcAra = je zAstra tathA gurathI pote jJAna thayuM tene chupAvavA nahIM, A ATha aMga (samyakajJAnanA vinayanAM che. ArIte samyajJAna aMgIkAra karavuM. zAnaya : AtmajJAnamAM samRddha zAnAtmA pote AtmA to che paNa jJAna upayogane para valaNI khaseDIne potAnA AtmAmAM lIna karyo mATe tene jJAnAtmA kahyo. svarUpamAM lIna thayo tyAM pratyajyoti thayo. nirmaLa jyoti thayo. AtmAnI khyAti thaI, IzvaranA darzana thayA, potAnI prasiddhi thaI, AtmasAkSAtkAra thayo, evo anubhUtimAtra AtmA sAkSAt samayasAra thayo. zAnAnaMda :jJAna ane AnaMda zAnAnaMdAtmaka jJAna ane AnaMda svarUpa. zAnAvaraNa :ajJAna. zAnAvaraNAdi ASTa karma je jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya, mohanIya, Ayu,nAma, gotra ane aMtarAyarUma karma che te badhuM ya jIvane nathI kAraNa ke te pudagaladravyanA pariNAmaya hovAthI anubhUtithI bhinna che. zuM kahyuM? ke jIvane ATha karma nathI kAraNa ke te para dravya che. te paradravya kema che ? kAraNa ke karmanA saMge tenA taraphanA valaNano je bhAva hato te svadravyanI anubhUtithI bhinna paDI jAya che. mATe. prazna : karma to AtmAne roke che ema Ave che ne ? uttara : AtmAne koNa roke ? pote (vikAramAM) rokAya che. tyAre karma roke che. ema kahevAmAM Ave che. karma to jaDa che. zuM jaDa AtmAne rokI zake che ? karma bicAre kauna, bhUla merI adhikAi; bhUla mArI potAnI ja che. adhikAi eTale adhika ema nahIM, paNa potAnI bhUlane kAraNe vikAra thAya che. ahIM gAthAmAM kahe che ke aMdara anubhUti thatAM e vikAranA pariNAma bhinna rahI 1108 jAya che. anubhavamAM AvatA nathI. Avo jaina paramezvarano mArga lokoe laukika jevo karI nAkhyo che. prazna : jJAnAvaraNIya karmano kSayopazama thAya to jJAna ughaDe ne ? uttara : (nA) potAnI yogyatAthI jJAna ughaDe che tevI rIte potAnI yogyatAthI AtmAmAM (paryAyamAM) vikAra thAya che. prazna : jIvano svabhAva to kevaLajJAna che. chatAM vartamAnamAM je saMsAra avasthA che. tathA jJAnamAM ochapa che te karmanA udayane kAraNe che ke karmanA udaya vinA che? uttara : vartamAna saMsAra avasthAmAM jJAnanI je ochapa che te potAnA kAraNe che. karmanA udayane kAraNe thai che ema nathI. enuM upAdAnakAraNa pote AtmA che. potAnI yogyatAthI ja jJAnamAM ochapa thai che, karmanA kAraNe nahi, karma to jaDa paravastu che. tethI jJAnAvaraNAdi karmo kharekhara kAMi karatAM nathI. potAnuM azudhdha upAdAna che tethI jJAnamAM ochapa thai che. karma to tyAM nimitta mAtra che. karma mArga Ape to kSayopazama thAya ema nathI. potAnI yogyatAthI potAmAM ane karmanA kAraNe karmamAM kSayopazama thAya che. karmanA udayane kAraNe jJAna hINuM che ema nathI. paNa pote jayAre jJAnanI hINI dazArUpe pariName tyAre jJAnAvaraNIya karma nimitta mAtra che. paraMtu ahIM bIjI vAta che. ahIM to ema kahe che ke, vastu je zudhdha caitanya svabhAvI AtmA che. emAM DhaLatAM te karmanA pariNAma anubhavamAM AvatA nathI, anubhUtithI bhinna parapaNe rahI jAya che, karmanA je pariNAma che te jaDa pudgalathI nIpajelA che. tethI zudhdha caitanyasvabhAvI AtmAthI teo bhinna che e vAta to che ja paraMtu ahI to ema kahe che ke zudhdha caitanya vastuno anubhava karatAM, te karmo taraphanA valaNavALI je vikArI dazA te anubhUtithI bhinna rahI jAya che, mATe te ATheya karma jIvane nathI. Ayu, vedanIya Adi karma jIvane nathI. AgaLa samayasAra 68mI gAthAmAM Ave che ke javayuvaka je java thAya che te java che. tema pudgalathI pula thAya. tyAM apekSA ema che ke jIvanA svabhAvamAM vikAra nathI tathA vikAra utpanna kare evI jIvanI koi zakti ke
Page #1109
--------------------------------------------------------------------------
________________ svabhAva nathI. chatAM paryAyamAM vikAra che to eno kartA koNa che to kahe che ke pudagala tyAM paryAyabudhdhi choDAvavA ema kahyuM ke caudeya guNasthAna jIvane nathI. tyAre mokSamArga prakAzakamAM ema Ave che ke-tattvanirNaya karavAmAM kAMi karmano to doSa che nahi paNa tAro ja doSa che. tuM pote to mahaMta rahevA icche che ane potAno doSa karmodikamAM lagAve che ? paNa jina AjJA mAne to AvI anIti saMbhave nahi. juo vikAra karmathI thAya che. ema mAnanAra anIti kare che. e anIti jainadarzanamAM saMbhavita nathI. tyAM mokSamArga prakAzakamAM ema kahevuM che ke vikAra thAya che te potAnA aparAdhathI ja thAya che, karma ke nimittathI nahi. jayAre A gAthAmAM ahIM ema kahe che ke jIvane vikAra nathI kema ke svAnubhUti karatAM vikAranA pariNAma ane tenuM nimitta je karma te bhinna rahI jAya che. tethI ATheya karma jIvane nathI. ahIM svabhAvanI draSTi karAvavAnuM prayojana che. jJAnAvaraNIyakarma kema jItAya ? :praznaH- svAmI kArtikeyAnuprekSAmAM Ave che ke prazna :- juo pudgalanI zakti ! te kevaLajJAnane paNa roke che. kevaLajJAnane roke,evuM kevaLajJAnAvaraNIya karma che ne ? uttaraH- e to pudgalamAM nimitta thavAnI utkRSTamAM utkRSTa keTalI zakti che, te batAvyuM che. kevaLa jJAnAvaraNIya karmano udaya Avyo, mATe kevaLajJAna rokAyuM cha, ema nathI. udaya to jaDamAM che, ane udayane anusaravAnI lAyakAta, potAnI che. mATe jJAna potAthI,hInapaNAne prApta thayuM che. pariNatimAM viSayano pratibaMdha thatA,thoDo viSaya kare che ane ghaNo choDI de che. te potAthI thAya che, jJAnAvaraNIya karma to, emAM nimitta che. jJAnAvaraNIya karmano udaya bhAvakapaNe Ave che te tenI sattAmAM che ane jIvanI sattAmAM potAnA kAraNe, tene anusarIne jJAnanI hINI dazA thavAnI bhAvyadazA thAya che. te bhAvya-bhAvaka saMkaradoSa che. have paryAyane pUrNa nirmaLa karavA, pUrNAnaMdasvarUpa bhagavAna kevaLajJAnano piMDa che, teno pUrNa Azraya karatAM nimittanuM anusaraNa chUTI jAya che. tyAre te bhAvya paNa rahetuM nathI, ane kevaLajJAna 1109 pragaTa thAya che. tevI rIte mati, zruta, avidha ane manaHparyaya jJAnamAM paNa, laI levuM. A prakAre jJAnAvaraNIya karma jItAya che. jJAnAvaraNIya tevI rIte trikALI nitya jJAna svabhAvI vadhAmano Azraya laine jyAre AtmA ke kevaLajJAna pragaTa kare che tyAre jJAnAvaraNIyano nAza thAya che. jJAnAvimUDha :zradhdhAnazUnya, AgamazUnya zAnI :AtmA (2) ghaNAM zAstrono abhyAsa karavAthI jJAnI kahevAtA nathI. paNa jenAmAM nIcenA 10 lakSaNa zobhatA hoya te jJAnI kahevAya che. (*) krodharahita (*)vairAgyavaMta (*)jitendriya (*) kSamAvaMta (*) dayAvaMta (*) sarvane priyakArI (*) nirlobhI (*) nirbhaya (*) zokarahita (*) dAtA (3) jenA darzana ane jJAnamAM AtmA samIpa che ane rAga dUra che te jJAnI che. ajJAnIne rAga samIpa che. ane AtmA dUra che. (4) AtmA ( prathama to jJAnI jJAnathI pRthak nathI; kAraNa ke banne eka astitvathI racAyAM hovAthI bannene eka dravyapaNuM che, bannenA abhinna pradezo hovAthI bannene ekakSetrapaNuM che, banne eka samaye racAtAM hovAthI bannene akekALapaNuM che, banneno eka svabhAva hovAthI bannene ekabhAvapaNuM che. paraMtu Ama kahevAmAM AvatuM hovA chatAM, eka AtmAmAM Abhinibodhika (mati) Adi aneka jJAno virodha pAmatAM nathI, kAraNa ke dravya vizvarUpa che. dravya kharekhara sahavartI ane kramavartI evA anaMta guNo ane paryAyono AdhAra hovAne lIdhe anaMtarUpavALuM hovAthI, eka hovA chatAM paNa vizvarUpa kahevAya che. (5) nija caitanya svabhAvanA (AtmatattvanA) Azraye jeNe aMdara jJAna cetanA pragaTa karI che te jJAnI che. (6) dharmI. (7) vItarAgI (8) kSayopazama jJAna hoya te; rAgathI bhinna jJAnAnaMda kaMda prabhu AtmAne svapaNe jANe-anubhave te jJAnI kahe che. cothA guNasthAnathI dharmI jIvane jJAnI kahevAmAM Ave che, kAraNa ke tene aMtaramAM sva-paranuM bhedajJAna thayuM che. bAkI koI 11 aMga ane navapUrva bhaNyo hoya paNa jo ene paramAM ane rAgamAM sukhabuddhi hoya to te ajJAnI che. jJAnI to ane kahIe ke jene aMdara atIndriya AnaMdano rasakaMda prabhu AtmA che enuM vedana- AsvAdana hoya che. kevo che te AsvAda ? to
Page #1110
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahe che - te atIndriya AnaMdanA AsvAda AgaLa Indra-IndrANInA bhoga- | vaibhava paNa saDelA mIMdaDAnA zarIra jevA tuccha bhAse che. lyo, atIndriya AnaMdanA rasano rasiyo AvI jJAnI hoya che. (9) bhagavAnano bhakta; bhagavAnano dAsa. zAnI AzAnI :anAdithI je paryAyamAM pahoMcela che e to aMzamAM pahoMcela che e to ajJAnI che. dharmI jIva dhruva pAtALamAM pahoMcI gayA che asaMkhya pradeza uparanI je paryAya che te aMtaranA pAtALamAM-dhruvamAM gaI che. ahA ! jenAthI janmamaraNano aMta AvI jAya, e kevaLajJAna thaI jAya evI A vAto che ! caitanyanA taLiyAne pakaDatAM aMdara zraddhA-apekSAe kevaLajJAna pragaTayuM, eTale ke svabhAve sarvajJapaNuM mAnyuM nahotuM te mAnyuM. e aMdaramAM jaIne ekAgratAnI dhUna lagAvIne kevaLajJAna pragaTa karaze-jarUra pragaTa karaze. caitanyanAM taLiyAM jaNe joyAM enI paryAyamAM caitanyanI pUrNa dazA pragaTe ja. ahA ! pAtALanA jeNe pANI joyAM tene pANInI zeDa phaTaze ja - nIkaLaze ja. Avo mAraga che. dhruva guphA che asaMkhya pradezI, tenI paryAya che. te asaMkhyapradezI; te asaMkhyapradezI paryAyanI pAchaLa tyAM ja dhRva che. tyAM caitanya bhagavAna AtmAnA dhruva pAtALamAM-jJAnI pahoMcI gayA che. jJAnI AnaMdamUrti dhruva jJAyakanI UMDI UMDI guphAmAM UMDe UMDe pahoMcI gayA che. sAdhanAnI sahaja dazA sAdhelI che. svarUpa sAdhanAnI e sahaja dazA jJAnIe sAdhI che. zAnI ane azAnIno taphAvata :jJAnI jANe che ane ajJAnI vede che. zAnI ane dharmI :jJAnI kaho ke dharmI kaho, banne eka ja che. jene zAstra vagere bahAranuM bahuM jANapaNuM hoya te jJAnI e je pUjA-bhakti ke sAmAyikaupavAsa vagerenI baha kriyA kare te dharmI-evo eno artha nathI. AtmA zarIra, vANI vagere jaDa padArthothI je atyanta bhinna che - e to sthULa vAta che, paNa zubhAzubha vibhAvothI paNa judo che evI sAcI zraddhA ane svAnubhavayukta jene AtmajJAna thayuM che te jIva kharekhara jJAnI che, dharmI che. 1110 jAnI jIva je jJAnI che te, nirvikAra-AtmatattvAviSayaka rUci, tadviSayaka kSati ane taviSayaka nizcaLa anubhUtirUpaabhedaratnatraya pariNAma vaDe saMvaranirjarA-mokSapadArthono kartA thAya che, ane jyAre pUrvokata nizcaya-ratnatrayamAM sthira rahI zakato nathI tyAre nirdoSaparamAtma svarUpa ahaMta sidhdhonI tathA tenuM nirdoSa paramAtmAnuM ArAdhana karanArA AcArya-upAdhyAya-sAdhuonI nirbhara asAdhAraNa bhaktirUpa evuM je saMsAra vicchedanA kAraNabhUta, paraMparAe muktikAraNabhUta, tIrthaMkara pravRtti vagere puNayano anubaMdha karanAruM viziSTa puNaya tene anIhita vRttie nidAna rahita pariNAmamAMthI kare che. A rIte jJAnI saMvara nirjarA-mokSAdi traNa padArthono kartA che. zAnI paNAnuM lakSANa :AgamajJAna-tattvArthazraddhAna-saMyatatvanA yugapaSaNAnA atizaya prasAdathI prApta thayelI zuddha jJAnamaya AtmatattvanI anubhUti te jJAnI paNAnuM lakSaNa che. zAnIonAM peTa :aMtara rahasya. zanIne kivaLazAnI AtmAne zaNiyAno sadabhAva hovA chatAM paNa yiAnA 135 baMdhano abhAva che. karmanA traNa bheda pADavAmAM Ave che. prANa, vikArya e nirvatya. kevaLI bhagavAne prAptakarma, vikArya karma, ane nivarya karma jJAna ja che, kAraNa ke te jJAnane ja grahe che, jJAnarUpe ja pariName che ane jJAnarUpe ja upaje che . A rIte jJAna ja temanuM karma che ane jJapti(jJAna) ja temanI kriyA che. Ama hovAthI kevaLI bhagavAnane baMdha thato nathI, kAraNake jJaptikriyA baMdhanuM kAraNa nathI paraMtu joyArtha pariNamana kriyA arthAt zeya padArtho sanmukha vRtti thavI (zeya padArtho prati pariNamavuM) te baMdhanuM kAraNa jeNe karmone chedI nAkhyAM che evo A AtmA bhUta, vartamAna ane bhAvi samasta vizvane (arthAt traNe kALanA paryAyo sahita samasta padArthone) yugapad jANato hovA chatAM mohanA abhAvane lIdhe pararUpe pariNamato nathI, tethI have, jenA samasta sevAkArone atyaMta vikasita jJaptinA vistAra
Page #1111
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaDe pote pI gayo che evA traNe lokanA padArthone pRthaka ane apRthaka prakAzato te jJAnamUrti mukata ja rahe che. zAnIne alpa rAgaTela kema kaho cho ? :jJAnIne anaMtAnubaMdhI kaSAya TaLatAM anaMto rAgadveSa TaLI gayo che tethI alpa rAga-dveSa thAya che temAM paNa te ema mAne che ke mArA purUSArthanI nabaLAIne laIne alpa rAga dveSa thAya che. zAnInuM cihana :jJAnI kevI jaNAya ? je AtmA karmanA pariNAmane temaja nokarmanA pariNAmane karato nathI paraMtu jANe che te jJAnI che. zAnInAM vacano joya jANavA mATe jJAnane vadhAravuM joie. vajana tevAM kATalAM zAnIno AtmA jJAnIno AtmA trikALa, jJAtA-draSTA dhruva che, akhaMDa che. kAraNake jevo caitanya svabhAva che tevo jJAnIe pratItamAM lIdho che mATe jJAnIno AtmA akhaMDa trikALa zuddha che. zAnIno AtmA kevaDo ? :zAnIno AtmA trikALa jJAtA daSTA dhruva che, akhaMDa che, kAraNa ke jevo caitanyano svabhAva che tevo jJAnIe pratItamAM lIdho che mATe jJAnIno AtmA akhaMDa trikALa zuddha che. zAnIpaNuM AgamajJAna; tattvArtha zradhdhAna-saMyatattvanA yugapadapaNAnA atizaya prasAdathI prApta thayelI zudhdha jJAnamaya AtmatatvanI anubhUti te jJAnIpaNAMnuM lakSaNa che. (2) AgamajJAna-tattvArthazradhdhAna-saMyatattvanA yugapadapaNAnA atizaya prasAdathI prApta thayelI zudhdhajJAnamaya AtmatattvanI anubhUti te jJAnIpaNAMnuM lakSaNa che. zAnopayoga :jJAnopayogamAM matijJAna, zratijJAna, avadhijJAna, mana:paryAya jJAna ane kevaLajJAna e pAMca prakAranA jJAnane jinendradeve samyajJAna kahyuM che. mithyAjJAna = mati ajJAna, kRta ajJAna e virbhAgajJAnanA bhedathI mithyAjJAna traNa prakAranuM che. AvI rIte jJAnopayoga-pAMca sabhyajJAna ane traNa mithyAjJAnarUpa-ATha prakArano kahevAya che. jJAnopayogane ATha bhedarUpa batAvatAM temAM mukhya be bheda karyA che - eka samyajJAna, bIjuM mithyAjJAna. samyajJAnanA matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryayAna ane kevaLajJAna evAM pAMca bheda banAvyA che ane 1111 mithyAjJAnanA matiajJAna, zruta-ajJAna ane vibhaMga-jJAnanA bhedathI traNa bhedarUpa pragaTa karyuM. sAtho sAtha jJAnopayoganuM lakSaNa vastunuM vizeSAkAravedana che ema sUcita karyuM che, ke je vastumAtra sAmAnya grahaNanuM pratipakSI che. AtmA je svabhAvathI sarvAtma pradeza vyApI zaddha jJAnasvarUpa che te anAdi kALathI jJAnAvaraNathI AcchAdita thayo che ane te AvaraNanA matijJAnAvaraNAdi pAMca mukhya bheda che. matijJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela sparzanAdi pAMca IndriyomAMthI koI Indriya tathA mananA avalaMbana-sahayogathI yukta je jJAnadvArA koIka mUrta amUrta dravyane vizeSa rUpe jANavAmAM Ave che tene matijJAna tathA abhinibodhika jJAna kahe che. zrutajJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela ane atindriya mananA avalaMbana-sahayogathI yukta je jJAna dvArA koIka mUrta-amUrta dravya vizeSarUpe jANavAmAM Ave che tene "zrutajJAna' kahe che. avadhijJAnAvaraNa karmanA kSayopazamathI utpanna thayela je jJAna dvArA koIka mUrta dravyone vizeSarUpe sAkSAt jANavAmAM Ave che tenuM nAma avadhijJAna che. manaH paryaya jJAnAvaraNakarmanA kSayopazamathI utpanna thayela je jJAna dvArA bIjAnA manamAM rahela koIka mUrta dravyone vizeSarUpa sAkSAt jANavAmAM Ave che tene manaH paryaya jJAna kahe che. jJAnAvaraNa karmanA saMpUrNa AvaraNanA atyaMta kSayathI utpanna thayela je jJAnathI saMpUrNa mUrta-amUrtarUpa dravya samUhane vizeSarUpe jANavAmAM Ave che tene kevaLajJAna kahevAmAM Ave che. ane te svAbhAvika hoya che. mithyAdarzana udayamasahita je abhinibodhaka jJAna che tene ja kumatijJAna, je zrutajJAna che tene ja kazrata jJAna ane je avadhijJAna che tene ja virbhAgajJAna kahe che. (2) jJAnapayogane ATha bhedarUpa batAvatAM tenA mukhya be bheda karyA che. eka samyajJAna ane bIjuM mithyAjJAna. samyajJAnanA matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, manaH5ryAya jJAna ane kevaLajJAna ema pAMca bheda batAvyA che ane mithyAjJAnanA matiajJAna, zruta ajJAna ane virbhAgajJAnanA bhedathI traNa bhedarUpa pragaTa karyuM che. (3) jJAnopayogane ATha bhedarUpa batAvatAM tenA
Page #1112
--------------------------------------------------------------------------
________________ mukhya be bheda karyA che. - eka samyajJAna. bIjuM mithyA jJAna. samyaka jJAnanA matijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryayajJAna ane kevaLajJAna evA pAMca bheda batAvyA che ane mithyA jJAna mati-ajJAna, dhRta-ajJAna ane vibhaMga jJAnanA bhadathI traNa bhedarUpa pragaTa karyuM che. sAthosAtha jJAnapayoganuM lakSaNa vastunuM vizeSAkAra vedana che. ema sUcati karyuM che. ke je vastu mAtra sAmAnya grahaNanuM pratipakSI che. matijJAnane abhinibodhika, mati-ajJAnane kumati ane zruta-ajJAnane kuzruta paNa kahe che. vibhaMga jJAnane sAmAnya rIte kuavavijJAna paNa kahevAmAM o che. AtmA je svabhAvathI sarvAtma pradeza vyApI zuddha jJAna svarUpa che te anAdi kALathI jJAnAvaraNathI pradeza AcchAdita thayo che ane te AvaraNanA matijJAnAvaraNAdi pAMca mukhya bheda che. atijJAnAvaraNa karmanA kSayapazanamathI utpanna thayela sparzanAdi pAMca IndriyomAMthI koI Indraya tathA mananA avalaMbana sahayogathI yukta je jJAna dvArA koIka mUrta-amUrta dravya ne vizeSarUpe jANavAmAM Ave che ane matijJAna" to "abhinibodhi jJAna' kahe che. zApaka sUcavanAruM; batAvanAruM; lakSaNa. zAyaka :jANanAra; AtmA (2) jANaka svabhAva; caitanyAkAra svarUpa AtmA; jANanAro (3) jJAyaka AtmAnuM astivapaNuM khyAlamAM Ave huM judo, huM judo, A huM jJAyaka judo evuM niraMtara ghUMTaNa rahe. te paNa sAruM che. sthAyI vastu bhagavAna zAyakanuM sahaja astitva khyAlamAM AvatAM anubhava thaI jAya che. huM nityAnaMda svarUpa jJAyaka parathI ne vibhAvathI taddana bhinna chuM, zAyaka, jJAyaka,... jJAyaka, A huM jJAyaka ja chuM evuM satata dholana rahe te paNa uttama che. dholanano artha kevaLa vikalpa nahi, paNa aMdara jJAyaka tarakanuM yathArtha valaNa che. dholana e ghUMTaNamAM vikalpa sAthe hovA chatAM te aMdara mUkanArI jJAnanI paryAya che. huM A jJAyaka chuM, huM A judo jJAyaka ja chuM. ema te aMdara praveza kare che- aMdara javAmAM ekAgra thAya che. nija caitanyapadArthanuM svarUpa yathArthapaNe khyAlamAM AvatAM tenuM je niraMtara ciMtana, manana, nididhyAsana rahe te paNa sAruM che. anAdithI rAganuM je ghUMTaNa karI rahyo che tenA karatAM A 1112 caitanya bAju DhALavuM, vibhAvathI haThI svabhAva tarapha DhaLavuM-tenuM niraMtara ghUMTaNa karavuM e paNa uttama che. (4) jJAyaka evuM nAma tane zeyane jANavAthI ApamAM Ave che. Ama jevo padArtha hoya tevuM ja jJAna jJAnanamAM thAya che to paNa zeyakRta azuddhatA tene nathI. jANanAra. (5) zAyaka evuM nAma tene zeyane jANavAthI ApavAmAM Ave che. sAme jevo padArtha hoya tevuM ja jJAna jJAnamAM thAya che to paNa zeyakRta azuddhatA tene nathI. lAyaka dravya :jJAna ne AnaMda Adi anaMta anaMta guNavaibhavathI bhareluM koI adbhuta tattva che. svabhAvarUpa vibhUtine sUkSma upayoga vaDe ekAgratAthI pakaDatAM te AryakArI dravya hAthamAM Avaze, jenAthI tArI anAdinI bhavabhramaNarUpa dInatA TaLI jazeH AvuM tattva che. zAyaka svabhAva :nirapekSa akhaMDa pAriNAmika bhAva. zAyaka sivAyanuM bIju badhu para che. jJAyaka sivAyanuM bIju badhuM - zarIra-vANI, mana, strI, putra, parivAra tathA lakSmI, baMgalA vagere bhinna padArtho, temaja jIvanI paryAyamAM paranA lakSe utpanna thatA puNya-pAparUpa vibhAvabhAva, are vyavahAra ratnaganA vikalpa, suddhAM para che, ema jJAyakanuM sahaja astitva khyAlamAM letAM temAM AvI gayuM. dayA, dAna, pUjA-bhakti ne vrata-tapanI vAto to zubha rAga- je kriyAnI che, e kaMI AtmAnI cIja nathI. AtmA to to kevaLa jJAyaka ja che, bAkInuM bIju badhuM para che. huM kevaLa jJAyaka chuM bIjuM badhuM para che. ema aMtaramAM jyAre barAbara khyAla Ave tyAre jIvane samyagdarzana thAya ane bhavanA aMta Ave. jJAyakane oLakhavAnuM kAma kare, nahiMtara bhavano aMta nahi Ave. prabhu ! dharmI tene kahIe ke jene eka jJAyakabhAva rUce : tene puNya-pApanA bhAva aMtaramAM rUce nahi; vibhAvabhAva Ave, hoya paNa rUce nahi. lAyakabhAva dhruvabhAva; eka sAmAnyabhava, nityabhAva, paMcama pAriNAmikabhAva (2) jANavuM; jANavuM; jANavuM evo je sAmAnya zAkabhAva te ekajIvadravyamAM ja che. te jJAyakabhAva apramatta nathI ke pramatta paNa nathI; arthAt caudarya guNasthAnanI paryAyo emAM nathI. jJAyakabhAva je trikALa
Page #1113
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekarUpa svabhAvarUpa che. tene ahIM parama pariNAmikabhAva na kahetAM jJAyakabhAva kahyo tenuM kAraNa e che ke pAriNAmikabhAva to sarva dravyomAM che. (3) spaSTa prakAzamAna jayoti svarUpa (4) caitanya rasasvabhAva (5) caitanya svabhAva (6) Atmadravya (7) apramatta paNa nathI ane pramatta paNa nathI. (8) abheda svabhAva; eka bhAva; sAmAnya svabhAva; nitya svabhAva; dhruva svabhAva; sadraza ekarUpa svabhAva A ja eka samayagdarzanano viSaya che. (9) pAriNAmika bhAva. zAyakabhAvane Azraye ja samyagdarzana jinavacano sAMbhaLavA, gurunA vacano sAMbhaLavAM e che to zubha vikalpa. paNa je te kALe Avo vikalpa hoya che. ahIM samyagdarzana pAmavA mATe jinavacana sAMbhaLavuM ema kahyuM paNa te sAMbhaLavA mAtrathI ja samyagdarzana thAya che. ema nathI. samayasAra 11mI gAthAmAM ema kahyuM ke bhUtArthanA Azraye eTale trikALI dhruva nija jJAyakabhAvanA Azraye samyagadarzanAdi dharma thAya che, sAMbhaLavAthI nahi, nimittathI nahi, arere ! kSaNekSaNe nimittanA ane rAganA premamAM A anAmULa svabhAvI AtmAno AnaMda lUTAi jAya che ! lAyakabhAvano satkAra karavo :jJAyakabhAvanI sanmukha thai temAM ekAgra thavuM zAyarkamAM ramAtAnI tIkha :samyagu tapa. zAyaka laNI AtmalakSI; svalakSI; apUrva AtmalakSI. zAyika zAna :kramapUrvaka jANavuM; niyata AtmapradezathI ja jANavuM; amukane ja jANavuM-ityAdi maryAdAo jAti-mRtAdi zrAyopathamika jJAnamAM ja saMbhave che. kSAyika jJAna to amaryAdita hovAthI yuga56 sarva AtmapradezathI traNe kALanA paryAyo sahita sarva padArthone-te padArtho aneka prakAranA ane viruddha jAtinA hovA chatAM paNa jANe che arthAt kevaLajJAna eka ja samaye sarva AtmapradezathI sarva dravya-kSetra-kALa-bhAvane sarvadA sarvatra sarvathA avazyameva jANe che. (2) sarva padArthone pratyakSa karanAra je kSAyika jJAna (kevaLa jJAna) che, te zuddha jJAna che. kema ke temAM para nimittapaNuM nathI. te kevaLa sva svarUpa mAtra ja che. te ja jJAna abaddha paNa che. kemake temAM koI para padArtharUpa 1113 upAdhino saMbaMdha nathI. (3) AtmAnA guNanI saMpurNa zudhdha dazA pragaTe ane karmono sarvathA kSaya thai jAya evI dazA to ayika bhAva che. darzana mohanIyano kSaya thatAM kSAyika samyagdarzana, jJAnAvaraNIyano kSaya thatAM kSAyika jJAna, darzanajJAnAvaraNIyano kSaya thatAM kSAyika darzana ema je bhAva pragaTa thAya te kSAyika bhAva kahevAya che. (4) AtmAnA guNanI saMpUrNa zuddha dazA pragaTe ane karmono sarvathA kSaya thai jAya- evI dazA te kSAyika bhAva che. badhe ja darzanamohanIyano kSaya thatAM kSAyika samyagdarzana jJAnAvaraNIyano kSaya thatAM, kSAyika jJAna, darzanAvaraNIyano kSaya thatAM kSAyikadarzana- ema je bhAva pragaTa thAya te kSAyika kahevAya che. A traNe bhAva nirmaLa paryAyarUpa che; te anAdinA nathI hotA, paNa AtmAnA AzrayapUrvaka navA pragaTe che, sAdi che ane bhAvo, mokSanuM kAraNa thAya che. ema AgaLa kaheze. hoya jANavA yogya (2) rAga; paravastu (3) jaNAvA yogya; jJAnano viSaya (4) jANavA jevuM; samajhavA jevuM; samajhavAno padArtha; paramAtmA (5) jANavA yogya padArtho. (6) jANavA jevuM; samajhavA jevuM; samajhavAno padArtha. cAhe te vartamAna hoya ke avartamAna. kAraNa ke zeya te ja kahevAya che te jJAnano viSaya hoya che - jJAna jene jANe che. (7) jJAnamAM jANavA yogya. (8) jANavA yogya cIja. (9) AtmAno jJAnasvabhAva hovAthI tenI svacchatAmAM zeya svayameva jhaLake che, paraMtu jJAnamAM te zeyono praveza nathI. jJAna svabhAvI prabhu AtmA che. tenA jJAnanA svacchatAmAM jANavA yogya zeya padArtho svayameva jhaLake che eTale jaNAya che. chatAM jJAnamAM zeyono praveza nathI. zubhAzubha rAga thAya tene jJAna jANe paNa jJAna te rAgarUpe thatuM nathI, ne roga jJAnarUpe thato nathI. jJAnamAM zeya pravezatuM nathI, ne jJAna zeyamAM kadI pravezatuM nathI. rAgadveSanI utpatti mithyAdaSTine ja thAya che ema ahIM kahevuM che. samyagdaSTine kiMcit rAga (asthiratAno) hoya che, paNa tene ahIM gauNa gaNIne jJAnasvabhAva jANavA-dekhavAmAtra kAma kare che ema kahe che.
Page #1114
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1114 samyagdaSTine jarI rAga thAya che ane tenI jarI AkuLatA paNa thAya che, paNa | zreya padArthape paraNimavuM e zAna nathI :Neya padArthope pariNamavuM arthAt A tene te zeya tarIke jJAnamAM jANe che. lyo, A pramANe jJAna rAgane, saMyogane lIluM che. A pILuM che ItyAdi vikalparUpe zeya padArthomAM pariNamavuM je karmano jaNe che, paNa jJAna te rUpe thatuM nathI, vaLI jJAnamAM zeyono praveza nathI, bhogavaTo che, jJAnano bhogavaTo nathI. nirvikAra sahaja AnaMdamAM lIna rahI arthAt joyo jJAnarUpe thatA nathI. ahIM dRSTi pradhAna vAta che. bAkI jJAnIne sahaja paNe jANayA karavuM te ja jJAnanuM svarUpa che; zeya padArthomAM aTakavuMje kiMcit rAgadveSanA vikalpa thAya che eTaluM vedana paNa che, paNa e vAta temanA sanmukha vRtti thavI te jJAnanuM svarUpa nathI. ahIM nathI. (10) jANavA yogya. (11) te sarvAtizaya jJAnadarpaNamAM zeya padArtharUpa pariNamana jenuM paNa che evI yiA ane enuM phaLa mAMthI utpanna aloka sahita traNe lokanA te badhA padArtho pratibhAse che je zeya kahevAya che thAya che ? sarva saMsArI jIvone karmano udaya hoya che. paraMtu te udaya baMdhanuM - cAhe te vartamAna hoya ke avartamAna. kAraNa ke zeya te ja kahevAya che ke je kAraNa nathI. jo karmanimittaka ISTa-aniSTa bhAvomAM jIvarAgI-dveSI-mohI jJAnano viSaya hoya che.- jJAna jene jANe che. thaI pariName to baMdha karyo ke karmonA udayathI utpanna dehAdinI kriyAo jJAnamAM loka alokanA badhA ja kSeya padArthone jANavAnI zakita che, te jyAM baMdhanuM kAraNa nathI, baMdhanAM kAraNa kevaLa rAga-dveSa-mohabhAvo che. mATe te sudhI tenA upara paDela AvaraNAdi pratibaMdha sarvathA dUra thaIne te zakti bhAvo sarva prakAre tyAgavA yogya che. pUrNarUpe vikasita thaI jatI nathI tyAM sudhI temane potAnAmAM pUrNarUpe jANI hoya paryAyo jANavA yogya paryAyo. (2) kSeya paryAyo jemanuM nimitta che evuM je jJAna zakatuM nathI. te-svarUpa svadharmathI (jJAnasvarUpa nija dharmathI) AtmAne abhinnapaNuM che. jJAna zaktine pUrNavikasita ane saritArtha thavAmAM bAdhaka kAraNa che ye praviTana, aNapraviTa na jANato jaga sarvane jevI rIte cahna rUpI dravyone jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, mohanIya ane aMtarAya nAmanA cAra ghAtakarma - svapradezo vaDe aNasparzatuM hovAthI apraviSTa vahIne jANe-dekhe che tema ja A cAre ghAtI karmanI sattA jyAre AtmAmAM nathI rahetI tyAre temAM te zeya AkArone AtmasAta (potArU5) karatuM hovAthI aprAviTa nahi rahIne apratihata zakti-jJAnajyotino udaya thAya che, jene loka-alokanA sarva jANe-dekhe che; jo ke AMkha potAnA pradezo vaDe rUpI padArthone sparzatI nahi zeya padArthone potAno viSaya karavAmAM pachI koI rokI zakatuM nathI. ukta hovAthI nizcayathI to te zeyomAM apraviSTa che to paNa te rUpI padArthone apratihata jJAna jyotinA dhAraka kevaLajJAnI hoya ane te koIpaNa zeyanA jANatI-dekhatI hovAthI vyavahArathI mArI AMkha ghaNA padArthomAM pharI vaLe viSayamAM ajJAnI rahI zake ema paNa banI zakatuM nathI. (10) jaNAvA che. ema kahevAya che. evI rIte jo ke kevaLajJAna prApta AtmA potAnA pradezo yogya; jaNAvavA yogya. vaDe zeya padArthone sparzato nahi hovAthI nizcayathI to te zeyomAM apraviTa zeya zAyaka zabdoSa :ya ane jJAyakane eka mAnavA te saMkaradoSa, athavA sva ane che to paNa jJAyaka darzaka zaktinI koi parama adabhUta vicitratAne lIdhe parano khIcaDo mAnavo-sva e parane judA na mAnavA tene zeya jJAyaka (nizcayathI dUra rahyA rahyA paNa) te samasta zeyAkArone jANato-dekhato. saMkaradoSa kahevAya che hovAthI vyavahArathI AtmA sarva dravya-padArthomAM pesI jAya che; ema kahevAya zeya zAyaka svarUpa lakSaNa :joya-jJAyaka svarUpa saMbaMdha TALI zakAya evuM nahi hovAne che. A rIte vyavahArathI zeya padArthomAM AtmAno praveza sidhdha thAya che. lIdhe joyo jJAyakamAM na jaNAya ema karavuM azakya che tethI AtmA jANe ke zreya bhAvano bheda sarva padravyathI judApaNAnuM bhAna thavuM. samasta dravyarUpatAne pAme che. zeyotaka :zeyonuM prakAzaka
Page #1115
--------------------------------------------------------------------------
________________ zreyazAyakalathANa sabaMdha zeyajJAyaka svarUpa saMbaMdha TALI zakAya evo nahi hovAne lIdhe joyo jJAyakamAM na jaNAya ema karavuM azakya che tethI AtmA jANe ke samastadravyarUpatAne pAme che. yadravya :Neya, vartI cUkelA, vartatA ane vartaze evA vicitra paryAyonI paraMparAnA prakAra vaDe trividha kALakoTine sparzatuM hovAthI anAdi anaMta evuM dravya che. zeyanima :NeyamAM lIna; zeyamAM mazagUla zeyaniSTha :yone avalaMbatuM; zeyomAM tatpara. (2) zeyomAM niSThAvALuM; zeya parAyaNa. zeya sanmukha. (anAdi saMsArathI jJapti zeyaniSTha hovAthI te dareka padArthanA utpatti vinAzarUpe pariNamavAne lIdhe parivartana pAmyA kare che. paramAtmA niSThatA vinA jJaptinuM te parirvatana anivArya che.) (3) zeyone avalaMbatuM; joyomAM tatpara. (4) zaiyAmAM niSThAvALuM; zeyaparAyaNa; zeya sanmukha. (anAdi saMsArathI zenika hovAthI te dareka padArthanA utpati vinAzarUpe pariNamavAne lIdhe parivartana pAmyA kare che. paramAtma nikatA vinA jJatinuM te parivartana anivArya che.) (5) zeyone avalaMbatuM; zeyomAM tatpara (6) zeyomAM niSThAvALuM; zeya parAyaNa; zeya sanmukha; (anAdi saMsArathI kSati zekanika hovAthI te dareka padArthanA utpatti-vinAzarUpe pariNamavAne lIdhe parivartana pAmyA kare che. paramAtmaniSThatA vinA jJaminuM te parivartana anivArya che. (7) zeyone alaMbatuM; yomAM tatpara zeyapaNe prameyapaNe zeyapaNAne pAkhelo zeya banelo; zeyabhUta (AtmA jJAnarUpa paNa che; zeyarUpa paNa che. A zeyatattva prajJApana adhikArane viSe ahIM dravya sAmAnyanuM nirUpaNa cAle che. temAM AtmA zeyabhUtapaNe samAveza pAmyo che.) zeyaparyAyo :jaNAvA yogya paryAyo zeyabhata vizva samasta padArtho jeyabAnAvI :samajAvI zeyalubdha IndriyonA viSayomAM Asakta. 1115 zreyA zAnane nahi atikamatA hovAthI sevAkAro jJAnane oLaMgI zakatA nathI jJAnanI hada bahAra jai zakatA nathI, jJAnamAM jaNAi ja jAya che. yAkArarUpa :anekAkArarUpa. yAkAro para padArthonAM dravya-guNa-paryAyo ke jeo zeya che. (A sevAkAro paramArtha AtmAthI taddana bhinna che.) (2) para padArthonAM dravya-guNa-paryAyo ke jeo zeya che. (A sevAkAro paramArtha AtmAthI taddana bhinna che.) naimittika bhUta joyAkAro-jJAnamAM thatA (jJAnanI avasthArUpa) zeyAkAro. (A yAkArone jJAnAkAro paNa kahevAmAM Ave che, kAraNa ke jJAna A yAkArarUpe pariName che. A sevAkAro naimittika che ane para padArthonAM dravya-guNaparyAyo temanAM nimitta che. A sevAkArone AtmAmAM dekhIne samasta para padArtho AtmAmAM che. ema upacAra karavAmAM Ave che.) (3) padravyonA padArthonAM dravya-guNa paryAyo ke jeo zeya che. (A sevAkAro paramArthe AtmAthI taddana bhinna che. (4) para padArthonA dravya, guNa, paryAyo ke je zeya che. (A joyAkAro paramArthe AtmAthI taddana bhinna che.) (5) para padArthonA dravya-guNa paryAyo ke jeo zeya che. (ANeyAkAro paramArthe AtmAthI taddana bhinna che.) (6) para padArthonAM dravya-guNa-paryAyo ke jeo zeya che. (A zeyAkAro paramArthe AtmAthI taddana bhinna che.) yAkAro zAnane atikSamatA nathI joyAkAro jJAnane oLaMgI zakatA nathI- jJAnanI hada bahAra jaI zakatA nathI; jJAnamAM jaNAI ja jAya che. zreyArtha pariNamana svarUpa joya padArtharUpe pariNamana jenuM lakSaNa che. evI kriyA jJAnamAMthI udabhavatI nathI; te karmane ja anubhavanAra che. prathama to, saMsArIne niyamathI udayagata pulakarmAzo hoya ja che. have te saMsArI, te udayagata karbhAzonI hayAtImAM, cetatAM-jANatAM-anubhavatAM, moha-rAga-dveSamAM pariNata thavAthI zeya padArthomAM pariNamana jenuM lakSaNa che. evI (yArtha-pariNamanasvarU5) kriyA sAthe joDAya che; ane tethI ja kriyAphaLabhUta baMdhane anubhave che. AthI (ema kahyuM ke, mohanA udayathI
Page #1116
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1116 (arthAta mohanA udayamAM joDAvAnA kAraNe) kriyAne kriyAphaLa thAya che, | joyone lokAlokane jJAnathI nahi. yonI aMdara pesanAruM zeyone jANanAruM bhAvArtha-saMsArI sarva jIvone karmano udaya che, paraMtu te udaya baMdhanuM kAraNa bacavabhAva :lokAlokane jANavAnuM kArya to jJAnanI paryAyamAM thAya che. AtmAno nathI. jo karma nimittika iSTa-aniSTa bhAvomAM jIva rAgI-dveSI-mohI thai jJasvabhAva che. jJa svabhAva kaho, zAkabhAva kaho, sarvajJa svabhAva kaho ke jenA pariName to baMdha thAya che. AthI e vAta sidhdha thai ke jJAna, udayaprApta sAmarthyano pAra nathI evo dhruva jJAnasvabhAva kaho - e badhuM ekArtha che. e paulika karma ke karmanA udayathI utpa dehAdinI kriyAo baMdhanuM kAraNa nathI, sAdhaka svabhAvanI jyAre pahelI daSTi thAya tyAre to dharmanuM prathama sopAna baMdhanA kAraNa kevaLa rAga-dveSa-moha bhAvo che. mATe te bhAvo sarva prakAre samyagdarzana thAya che. tyAgavA yogya che. pra.sAra gAthA 43 yo :iMdriyajJAnanA viSayo, jaNAnArA, jaNAvA yogya (2) jJAnanA AlaMbanabhUta dravyo. jJAnane zeyabhUta dravyo AlaMbana arthAta nimitta che. jJAna zeyane na jANe to jJAnanuM jJAnatva zuM ? zeyane jJAna AlaMbana arthAta nimitta che. zeya jJAnamAM na jaNAya to zeyanuM zeyatva zuM? praznaH AtmAne dravyonA jJAnarUpapaNuM ane dravyone AtmAnA zeyarUpapaNuM zAthI (kai rIte ghaTe) che? uttara : teo pariNAmavALAM hovAthI. AtmA ane dravyo pariNAmayukata che, tethI AtmAne dravyo jenuM AlaMbana che evA jJAnarUpe (pariNati), ane dravyone, jJAnane avalaMbIne joyAkArarUpe pariNati abAdhitapaNe tape chepratApavaMta varta che. (AtmA ane dravyo samaya samaye pariNAma karyA kare che, kUTastha nathI; tethI AtmA jJAna svabhAve pariName che ane dravyo zeyasvabhAve pariName che. e rIte jJAna svabhAve pariNamato AtmajJAnanA AlaMbanabhUta dravyone jANe che ane jo svabhAve pariNamatAM dravyo zeyanA AlaMbana bhUta jJAnamAM-AtmAmAM jaNAya che.)(3) IndriyajJAnanA viSayo. (4) lokAlokane jJAnane zeyabhUta dravyo AlaMbana arthAta nimita che jJAna jJayane ne jANe to jJAnanuM jJAnatva zuM?, zeyane jJAna AlaMbana arthAta nimitta che. zeya jJAnamAM na jaNAya to zeyanuM zeyatva zuM?
Page #1117
--------------------------------------------------------------------------
________________ repharansamAM lIdhelAM pustakonI yAdI 1. zrI samayazAstra para pravacano, bhAga 1 thI 5 - parama pUjya gurUdeva zrIkAnajIsvAmI prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha 2. pravacana ratnAkara, bhAga 1 thI 11 - parama pUjya gurUdeva zrI kAnajIsvAmInA zrI samayasAra paramAgama uparanA pravacano prakAzaka - zrI kuMdakuMda kahAna paramAgama pravacana TrasTa, muMbai zrI samayasAra - anuvAdaka : hiMmatalAla jeThAlAla zAha prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha zrI pracanasAra (gujarAtI anuvAda) - anuvAdaka : paMDica ratna zrI hiMmatalAla jeThAlAla zAha prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira drasTa, sonagaDha zrI samayasAra - anuvAdaka : hiMmatalAla jeThAlAla zAha prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira drasTa, sonagaDha 6. zrI paMcAdhyAyI - anuvAdaka :vRjalAla gIradharalAla zAha prakAzaka - zrI rAmajIbhAi vakIla zatAbdI sata-sAhitya TrasTa, muMbai nATaka samayasAra - anuvAdaka :vrajalAla gIradharalAla zAha prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha zrI samayasAra kalaza - anuvAdaka : caMdulAla khImacaMda jobaliyA prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha 9. zrI mokSamArga - prakAzaka : zAha somacaMda amathAlAla prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha 10. mokSazAstra arthAtu tatvArthasUtra (gujarAtI TIkA) - TIkA saMpAdakaH rAmajI mANekacaMda dozI prakAzaka - pU. zrI kAnajIsvAmI smAraka TrasTa, devalAlI 11. iopadeza - zrI choTAlAla gulAbacaMda gAMdhI prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha 12. paramAtmaprakAza tathA yogasAra - anuvAdaka: 5. amRtalAla ema. jhATakIyA prakAzaka - zrI vitarAga sata sAhitya prasAraka TrasTa, bhAvanagara 13. AtmAnuzAsana - anuvAdaka : rAvajIbhAi chaganabhAi desAi prakAzaka - paramakRta prabhAvaka maMDaLa, agAsa 14. jJAna-goSThI - parama pUjya gurUdeva zrI kAnajIsvAmInI rAtri carcAmAMthI prakAzaka - zrI kahAnagurU sat sAhitya graMthamALA prakAzana samiti, rAjakoTa 1117 15. purUSArthasiddhi-upAya - anuvAdaka : bra. vrajalAla giradharalAla zAha prakAzaka - zrI vitarAga sata sAhitya prasAraka TrasTa, bhAvanagara 16. zrI pravacana ratnaciMtAmaNI - parama pUjya gurUdeva zrI kAnajIsvAmInA zrI nIyamasAra uparanAM pravacano prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, sonagaDha 17. zrI paMcAstikAyasaMgraha - anuvAdara hiMmatalAla jeThAlAla zAha prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira drasTa, sonagaDha 18. aSTapAhaDa - anuvAdaka: tArAcaMda mANekacaMda ravANI prakAzaka - pUjya zrI kAnajIsvAmI smArapa TrasTa, muMbai 19. adhyAtma vaibhava, bhAga 1 ane 2 - saMkalanakartA : vidvAna paM. zrI rAjakumArajI jaina zAstrI prakAzaka - pU. zrI kAnajIsvAmI smAraka TrasTa, devalAlI 20. svAmI kArtikeyAnuprekSA - hindIbhASAnuvAdenaH paM. kailAzacandra zAstri prakAzaka - paramakRta prabhAvaka maMDaLa, agAsa 21. jinAmagamasAra - preraNA : paM, kailAzacaMndra jaina prakAzaka - zrI digaMbara jaina mumukSa maMDala, deharAdUna 22. jainendra siddhAMta koza, bhAga 1 se 4 - kSu, jinendra varNI prakAzaka - bhAratIya jJAnapITha, navI dilhI 23. bRhada gujarAtI koza, bhAga - 1 ane 2 - saMpAdaka: padmazrI, adhyA. kezavarAma kA. zAstrI prakAzaka - yunivarsiTI graMthanirmANa borDa, amadAvAda 24. dhyeyapUrvara zeya - saMkalanakAra : zrI vajubhAi ajamerA prakAzaka - zrI digaMbara jaina svAdhyAyamaMdira TrasTa, rAjakoTa 25. samayasAka anuzIlama, bhAga 1 - Do. hakamacaMda bhAriddha prakAzaka - pU. zrI kAnajIsvAmI smAraka TrasTa, muMbai