Book Title: Dharmbindu Prakaranam
Author(s): Munichandracharya
Publisher: Agamoday Samiti
Catalog link: https://jainqq.org/explore/600380/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrImanmunicandrAcAryavihitavRttiyutaM mUlasUtrazlokavRttigatazlokAdikramayutaM zrImad dharmavinduprakaraNam / bestes prakAzikA -vikrayAgatadravyasAhAyyena AgamodayasamitiH kAryavAhaka zreSThiveNIcandra suracandradvArA ALL RIGHTS RESERVED FOR THE SECRETARIES Shri AGAMODAYA SAMITI.-BOMBAY. Printed at Shri Vir-Shasan Printing Press" by Shah Keshavlal Dalsukhbhai Tankshal - Ahmedabad. paNyaM 0-12-0 vikrama saMvat 1980 krAisTa 1924 pratayaH 1250 vIra saMvat 2450 Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhamabindu 11211 6 * Ben An An Wu * Ben Chan zrIdharmabinduprakaraNasyopodghAtaH nai svIkriyatAM zemuSImadbhirAviSkriyamANamidaM prakaraNaM dharmabindunAmakaM, kartArazvAsya mugRhItanAmadheyAH zrImanto haribhadrAcAryavaryAH, itivRttaM collikhitaM zrImatyAM paJcAzakattau yogadRSTivRttau upamitibhavaprapaJcAyAM ca kathAyAmasmAbhiH, anyaizva dharma saMgrahaNIvRttau sUrizvarANAmitihAse ca sarvairapIti vRttairnirvivAdametAvad yaduta pUrvagavatAratArakadarzanapaTulocanAH zrImanta:, ata eva ca pUjyapAdaiH yadyapi praNItAnyanekAni prakaraNAni tathApi virodhagandho'pi na jinapatisiddhAntatazvena, prastutaM ca prakaraNaM zrImadbhiryAkino mahattarAnubhireva haribhadrAcAyavihitaM nAnyaiH pravarairapi zrIharibhadrAbhidhAnanAmodvahamAnaiH sUribhiH, yataH zrImatAM jinezvarAcAryAbhayadevAcAryANAM vaco'STakaprakaraNasya prathamapaJcAzakasya va vRttau yaduta viraho'Gko haribhadrasUrINAM, prastutaprakaraNasyAnte ca ' sa tatra duHkhavirahAdatyantasukhasaMgataH / tiSThatyayogo yogiindrvndystrijgdiishvrH|| 48 // " itivacanopalambhAt sunizceyametat, kiMca- yadyapi zrImatAM sattAsamayaH pUrvokteSu vAGmayopodghAteSu nirNItastathApi prAkRtakuvalayamAlAkAraiH zakAbdIya saptamazatakabhAvibhiH sUrivarANAM pUrvakAlInamahAkavitvena gaNanAtU spaSTamevAgamiSyati bodhapathaM yat yaH teSAM sattAsamayo vaikramIyapaSThazatAbdIyaH prasiddho'vitathaH sa eva / vivarItAratha zrImanto municandrasUrivaryAH, yadyapyanye'pi sUkSmArthasA1 virahazabdena zrIharibhadrAcAryakRtatvaM prakaraNasyeti prathamASTakavRttiprAnte zrIjinezvarAcAryAH 2 idda ca viraddazabdena itisitAmbarazrIharibhadrAcAryasya kRteraGka iti prathamapaJcAzakavRttiprAnte zrIabhayadevasUrayaH -1-169) * 2004469) ***093 10 upodvAta // 1 // Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhazatakacUrNikartAraH santi etanAmAna AcAryAH prasiddhAstathApi naiSa gumphasteSAM, yato'tra zrAddhAdidharmAdhikAre upayuktatamamapi nAdhAryuH sAkSitayA spaSTatamamapi zrIpravanasAroddhArayogazAstradharmaratnaprakaraNagataM tadullekhaM, cUrNikRtastu trayodazazatAbdyAM jAtA iti te'vazyaM tattadgranthaprAmANyamadhArayiSyan , prAcInAzca zrImanto municandramUrayaH prasiddhatamavAdidevasUrINAM guravaH, pUjyapAdAnAM sattAsamayAdi ca prakaraNasamuccaye mudritAt zrImadbhidevasUribhinirmitAt guruvirahavilApanAmakAt prakaraNAt sujJeyamiti tadbhAga evAtroddhiyate, tadyathA"taM jayau ciMtayakulaM jayaMmi siriudayaselasiharaM va / bhavajiyakamalabandhava ! jami tuma tamaharo jAo // 26 // saccaM mahagghiyA sA mahagghiyA caramajalahivelava / mottiyamaNiva jIe taM phurio uyarasippapuDe // 27 // sA dabbhanayarI nayarasehara sayA samubahau / jIe tuha purisasehara ! jammadiNamahAmaho jAo // 28 // jasabhaddo so mUrI jasaM ca bhaI ca nimmalaM patto / ciMtAmaNibajeNaM ubaladdho nAha ! taM sIso // 29 // siriviNayacaMdaajjhAvayassa pAyA jayaMtu viMjhassa / jesu tuha Asi lIlA gayakalahasseva bhaddassa // 30 // ANaMdamUripamuhA jayaMtu tuha baMdhavA jayappayaDA / je tumae dikakhaviyA sikkhaviyA mUriNo ya kayA // 31||scN sA kasiNacciya kattiyamAsassa paMcamo kasiNA / khecataraM va mUro joe taM samgamalloNo // 39 // egArasa aTuttara saMvaccharakAla ! paDau tuha kAlo / jasasesaM jeNa tae taM muNirayaNa kayaM pAva ! // 40 // etasmAdacanAt nizcIyate etad yaduta zrImatAM janakA darbhAvatIvAstavyAH cintakAbhidhAnA gRhapativaryAH jananI ca maha Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dha bindu // 2 // gdhikA (mAMghI) ityabhidhAnA guravo yazobhadrasUrivarA adhyApakA vinayacandropAdhyAyAH svayamAcAryapadapratiSThApitAH zroA- upodghAta nandasUrimukhA guruvAndhavAra, vaikramIyaikAdazazatyAmaSTasaptatyadhikAyAM kArtikakRSNapazcamyAM ca svarlokamalaMcakuriti / zrImatAM praka-11 raNakArANAM zailyevaiSA yaduta na paramparAlikhanaM, yata etaiH pUjyapAdaiH aGgulasaptatikA-upadezapadavRtti-savRttiAvazyakasaptatikA-prakaraNasamuccayamudrita vividhaprakaraNaprabhRtigranthA vihitAstathApi na kutrApi gurupAramparyasyollekhaH, nirdiSTaM prakaraNamapi 'gurubhaNiyakajjasajo saMjAo devamUritti' iti prAntyagAthokterdevamUrivihita, tenaitAvadapi teSAmitihAsAdhanaM prApIti / viSayazcAsya granthajJAnasamadhigamyaH ityarthayate __ AnandasAgarAH ratalAma 1980 kArtikazuklapazcamI. // 2 // Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ XO zrIsarvajJAya nmH| zrImunicandrasUriviracitaTIkayA'laGkRtaM zrImaddharibhadrasUriviracitaM dharmabinduprakaraNam / prthmo'dhyaayH| zuddhanyAyavazAyattIbhUtasadbhUtasaMpade / pade pare sthitAyAstu, zrIjinaprabhave nmH||1|| jayantu te pUrvamunIzameghA, yairvizvamAzceva hatopatApam / cakre bRhdvaangmysindhupaanprpnntunggaatigbhiirruupaiH||2|| yannAmAnusmRtimayamayaM sajjanazcittacakSuH| kSepAdivyAJjanamanusarallabdhazuddhAvalokaH / sadyaH pazyatyamalamatihRnmedinImadhyamagnaM, gambhIrArtha pravacananidhi bhAratI tAM stavImi // 3 // vidadhAmi dhrmbindortivirliibhuutgrbhpdbindoH| bhavyajanopakRtikRte yathAvabodhaM vivRtimenAm // 4 // praNamya paramAtmAnaM, samuddhRtya zrutArNavAt / dharmavinduM pravakSyAmi, toybindumivodheH||1|| 'praNamye ti praNamya-prakarSeNa natvA bandanastavanAnucintanAdiprazastakAyavAGmanovyApAragocarabhAvamupanIya, kamityAha'paramAtmAnaM ' atati-satatameva aparAparaparyAyAn gacchatIti AtmA-jIvaH, sa ca dvidhA-paramo'paramazca, tatra paramo yaH Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ TERTULI bamabindu khalu nikhilamalavilayavazopalabdhavizuddhajJAnabalavilokitalokAlokA jagajjantucitasaMtoSakAraNa purandarAdisundarasurasamUhAhiyamANamAtihAryapUjopacAraH tadanu sarvasattvasvabhASApariNAmivANIvizeSApAditaikakAlAnekasattvasaMzayasaMdohApohaH svavihArapavanaprasarasamutsAritasamastamahImaNDalAtivitataduritarajorAziH sadAzivAdizabdAbhidheyo bhagavAnahanniti, sa paramaH, tadanyastu aparamaH, tato'paramAtmavyavacchedanena paramAtmAnaM praNamya, kimityAha-samuddhatya' samyaguddhArasthAnAvisaMvAdirUpatayA uddhRtya-pRthakkRtya 'zrutArNavAt' anekabhaGgabhaGgurAvartagahanAdativipulanayajAlamaNimAlAkulAt mandamatipotajantujAtAtyantadustarAdAgamasa mudrAt 'dharmabindu' vakSyamANalakSaNaM dharmAvayavapratipAdanaparatayA labdhayathArthAbhidhAnaM dharmabindunAmaka prakaraNaM 'pravakSyAmi' bhaNiSyAmi, kamiva kasmAtsamuddhRtyetyAha-'toyabindumiva ' jalAvayavavat 'uddheH 'dugdhodadhiprabhRterjalarAzeriti, atra ca toyabindumivodadheriti bindUpameyatAsya pakaraNasya sUtrasaMkSepApekSayA bhaNitA, anyathA'rthApekSayA karpUrajalabindoriva kumbhAdijalavyApananyAyena samastadharmazAstravyApakatA'syeti / iha 'praNamya paramAtmAna'mityanena vighnApohahetuH zAstramUlaM maGgalamuktaM, paramAtmapraNAmasya sakalAkuzalakalApasamRlonmUlakatvena bhAvamaGgalavAta, 'dharmabindu pravakSyAmI'tyanena tu abhidheyaM, dharmalezasyAtrAbhidhAsyamAnatvAt , abhidhAnAbhidheyalakSaNazca sAmarthyAt saMbandhaH, yato dharmavindurihAbhidheyaH idaM ca | prakaraNaM vacanarUpApannamabhidhAnamiti, prayojanaM ca prakaraNakarturanantaraM sattvAnugrahaH, zrotuzca prakaraNAryAdhigamaH, paramparaM tu dvayorapi muktiH, kuzalAnuSThAnasya nirvANaikaphalatvAditi // 1 // dharmabindu pravakSyAmItyuktam, atha dharmasyaiva hetuM svarUpaM phalaM ca vibhaNiSuH 'phalapadhAnAH prArambhA matimatAM bhavantIti' phalamevAdau tadanu hetuzuddhibhaNanadvAreNa dharmasvarUpaM copadarzayannidaM zlokadvayamAha // 1 // Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhanado dhanArthinAM proktaH, kAminAM srvkaamdH| dharma evApavargasya, pAramparyeNa sAdhakaH // 2 // vacanAdyadanuSThAnamaviruddhAdyathoditam / maitryAdibhAvasaMyuktaM, taDarma iti kIrtyate // 3 // 'dhanadeti, dhana-dhAnyakSetravAstudvipadacatuSpadabheda bhinnaM hiraNyasuvarNamaNimauktikazakhazilApravAlAdibhedaM ca dhanapatidhanarddhipatispardhi tIrthopayogaphalaM dadAti-prayacchati yaH saH tathA, 'dhanArthinAM' dhanamantareNa gRhiNo na kiJciditibudayA dhanaviSayAtirekaspRhAvatAM 'proktaH zAstreSu nirUpitA, dharma evetyuttareNa yogA, tathA 'kAminAM' kAmAbhilASavatAM prANinAM, kAmyante iti kAmAH-manoharA akliSTaprakRtayaH paramAhAdadAyinaH pariNAmamundarAH zabdarUparasagandhasparzalakSaNA indriyArthAH tataH sarve ca te kAmAzca sarvakAmAH tAn dadAtIti sarvakAmadaH, ityamabhyudayaphalatayA dharmamabhidhAya niHzreyasaphalatvenAha-dharma eva nAparaM kizcin apavRjyante-ucchidyante jAtijarAmaraNAdayo doSA asminnityapavarga:-mokSaH tasya 'pAramparyeNa' a. viratasamyagdRSTiguNasthAnAdhArohaNalakSaNena sudevatvamanuSyatvAdisvarUpeNa vA 'sAdhakaH' mUtrapiMDa iva paTasya svayaM pariNAmikAraNabhAvamupagamya nirvartaka iti // 2 // _ 'vacane 'ti, ucyate iti vacanaM-AgamaH tasmAt vacanamanusRtyetyarthaH, 'ya'dityadyApyanirUpitavizeSAnuSThAna, ihalokaparalokAvapekSya heyopAdeyayorathayorideva zAstre vakSyamANalakSaNayorhAnopAdAnalakSaNA pravRttiriti, tat dharma iti kIrtyate ityuttareNa yogaH, kIdRzAdvacanAdityAha-'avirudvAt ' nirdekSyamANalakSaNeSu kapacchedatApeSu avighaTamAnAt , taccAviruddha vacanaM jinapraNItameva, nimittazuddhaH, vacanasya hi vaktA nimittamantaraGga, tasya ca rAgadveSamohamAratanyamazuddhiH, tebhyo Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu IRII makaraNam vitathavacanamavRtteH. na caiSA azuddhijine bhagavati, jinatvavirodhAt , jayati rAgadveSamohasvarUpAnantaraGgAn ripUniti jina iti zabdArthAnupapatteH, tapanadahanAdizabdavadanvarthatayA cAsyAbhyupagamo, nimittazuddhayabhAvAnAjinapraNItamaviruddhaM vacanaM, yataH kAraNasvarUpAnuvidhAyi kArya, tanna duSTakAraNArabdhaM kAryamaduSTaM bhavitumaIti, nimbabIjAdivekSuyaSTiriti, anyathA kAraNavyavavasthoparamapasaGgAt , yacca yadRcchApraNayanapravRtteSu tIrthAntarIyeSu rAgAdimatsvapi ghuNAkSarotkiraNavyavahAreNa kacitkiJcidaviru mapi vacanamupalabhyate mArgAnusAribuddhau vA prANini kacit tat tadapi jinapraNItameva, tanmUlatvAttasya, na ca vaktavyaM tarhi apAruSeyaM vacanamaviruddhaM bhaviSyati, kuto ?, yatastasyApauruSeyatve svarUpalAbhasyApyabhAvaH, tathAhi-uktirvacanaM, puruSavyApArAnugata rUpamasya, puruSakriyAyAstAlvoSThAdivyApArarUpAyA abhAve kathaM vacanaM bhavitumarhati ?, kiMca etadapauruSeyaM na kvacita dhvanadupalabhyate, upalambhe'pyadRSTasya pizAcAdevavaturAzaGkA'nivRtteH, mA'nena tad bhASitaM syAt , tataH kathaM tasmAdapi manasvinAM sunizcitA pravRttiH prasUyata iti / kIdRzamanuSThAnaM dharma ityAha-'yathoditaM' yathA-yena prakAreNa kAlAdhArAdhanAnusArarUpeNodita-pratipAditaM, tatraivAviruddha vacane, anyathA pravRttau tu tadveSitvamevApadyate na tu dharmaH, yathoktam-" tatkArI syAtsa niyamAttaveSI ceti yo jddH| AgamArtha tamulladdhya tata eva pravarttate // 1 // " iti // (yogabindu 240) punarapi kodRzamityAha-'maitryAdibhAvasaMyuktaM maitryAdayo-maitrIpramodakAruNyamAdhyasthyalakSaNA ye bhAvA-antaHkaraNapariNAmAH tatpUrvakAzva bAhyaceSTAvizeSAH sattvaguNAdhikaklizyamAnAvineyeSu taiH saMyukta-saMmilitaM, maitryAdibhAvAnAM niHzreyasAbhyudayaphaladharmakalpadrumamUlatvena zAstrAntareSu pratipAdanAta , tadevaM vidhamanuSThAnaM 'dharma' iti durgatipatajantujAtadhAraNAt svargA // 2 // Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ disugatau dhAnAca dharma ityevaMrUpatvena kIryade-zabdyate sakalAkalpitabhAvakalApA''kala nakuzalaiH sudhIbhiriti / idaM cAviruddhavacanAdanuSThAnamiha dharma ucyate upacArAt , yathA navalodaka pAdarogaH, anyathA zuddhAnuSThAnajanyA karmamalApagamalakSaNA samyagdarzanAdinirvANavIjalAbhaphalA jIvazuddhireva dhrmH||3|| athAmumeva dharma bhedataH prabhedatazca bibhaNiSurAha so'yamanuSThAtRbhedAt dvividho-gRhasthadharmo yatidhamazceti // 1 // 'saH' yaH pUrva pravavatumiSTaH 'ayaM' sAkSAdeva hRdi vivartamAnatayA pratyakSaH 'anuSThAtRbhedAt' dharmAnuSThAyakapuruSavizeSAt 'dvividho' dvipakAro dharmaH, prakArAdeva darzayati-'gRha dharmo yatidharmazceti' gRhe tiSThatIti gRhasthaH tasya dharmo nityanaimittikAnuSThAnarUpaH, ya: khalu dehamAtrArAmaH samyagavidyAnaulAbhena tRSNAsarittaraNAya yogAya satatameva yatate sa yatiH tasya dharma:-gurvantevAsitA sadbhaktibahumAnAvityAdiH vkssymaannlkssnnH||1|| tatra ca gRhasthadharmo'pi dvividha:-sAmAnyato vizeSatazceti // 2 // 'gRhasthadharmo'pi uktalakSaNaH, kimyunaH sAmAnyato dharma ityapizabdArtha, 'dvividho' vibhedaH, daividhyameva darzayati-sAmAnyato nAma sarva ziSTasAdhAraNAnuSThAnarUpaH, 'vizeSato' vizeSe.. samyagdarzanANuvratAdipratipattirUpaH, cakAra uktasamuccaye iti // 2 // tatrAya bhedaM zAstrakRtsvayamevAdhyAyaparisamApti yAvadbhAvayannAha tatra sAmAnyato gRhasthadharmaH kulakramAgatama nindya vibhavAdyapekSayA nyAyapto'nuSThAnamiti // 3 // 'tatra' tayoH sAmAnya vizeSarUpayoH gRhasthadhamayo vastumupakrAntayormadhye sAmAnyataH gRhasthadharmo'yama, yathA-'kulakramA Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNa dharmabindu gataM' pitRpitAmahAdipUrvapuruSaparamparAsevanAdvAreNa svakAlaM yAvadAyAtam , anuSThAnamityuttareNa yogA, punaH kIdRzaM tadityAha'anindyaM nindya-tathAvidhaparalokapradhAnasAdhujanAnAmatyantamanAdaraNIyatayA garhaNIyaM yathA surAsaMdhAnAdi tanniSedhAdanincha, tathA 'vibhavAdyapekSayA' vibhavaM-svakIyamUladhanarUpamAdizabdAt kAlakSetrAdisahAyabalaM cApekSya 'nyAyato' nyAyenazuddhamAnatulocitakalAvyavahArAdirUpeNa AsevanIyAvasaracittArAdhanAdirUpeNa ca 'anuSThAna' vANijyarAjasevAdirUpaM, idamuktaM bhavati-sarvasAdhusamatanyAyapradhAnasya svavibhavatRtIyabhAgAdinA vyavahAramArabhamANasya rAjasevAdau ca taducitakramAnuratinaH kulakramAyAtAnindyAnuSThAnasya atyanta nipuNabuddhaH ata eva sarmApAyasthAnaparihAravato gRhasthasya dharma eva syAt, dInAnAthAdhupayogayogyatayA dharmasAdhanasya vibhAsyogajanaM prati prativaddhacitatvAditi / yaccA''dAvevAninyAnunasya gRhasthasaMbandhino dharmatayA zAstrakAreNa nidarzanamakAri nat jJApayati niranuSThAnatya nirvAha vicchedena gRhasthasya sarvazubhakriyoparamaprasaGgAdadharma eva syAditi, paThyate ca-"vittIvoccheyami ya gihiNI soyaMti sabakiriyAo / niravekkhassa u jutto saMpuNNo saMjamo ceva // 2 // (pazcA0 151) [vRttiyucchede ca gRhiNaH sIdanti sarvAH kriyaaH| nirapekSasya tu yuktaH saMpUrNa saMyamazcaiva atha kasmAt nyAyata ityuktamiti, ucyate nyAyopAttaM hi vittamubhayalokahitAyeti // 4 // 'nyAyopAttaM' zuddhavyavahAropArjitaM 'hi' yasmAd 'vittaM' dravya nirvAhahetuH, kiminyAha-'ubhayalokahitAya' ubhayoH-ihalokaparalokarUpayoH lokayohitAya-kalyANAya sapadyate // 4 // etadapi kuta ? ityAha // 3 // Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anabhizakanIyatayA paribhogAd vidhinA tIrthagamanAcceti // 5 // ihAnyAyapravRttau puruSasya dvividhA abhizaGkanIyatA-bhoktuH bhogyasya ca vibhavasya, tatra bhoktuH paradravyadrohakAryayamityevaMdoSasaMbhAvanalakSaNA, bhogyasya punaH paradravyamidamitthamanena bhujyata ityevaMrUpA, tatastatpratiSedhena yA anabhizaGkanIyatA tayA upalakSitena bhoktrA 'paribhogAt' snAnapAnAcchAdanAnulepanAdibhiH bhogaprakAraiH AtmanA mitrasvajanAdibhizca saha vibhavasyopajIvanAt , ayamatra bhAvaH-nyAyenopArjitaM vibhavaM bhunAno na kenApi kadAcitkizcidabhizaGkayate, evaM cAvyAkulacetasaH prazastapariNaterihaloke'pi mahAn sukhalAbha iti, paraloke hitavaM ca 'vidhinA' satkArAdirUpeNa tIryate vyasanasalilanidhiH asmAditi tIrtha-pavitraguNapAtrapuruSavargaH dInAnAthAdivargazca tatra gamanaM-praveza: upaSTambhakatayA pravRttirvittasya tIrthagamanaM tasmAt , cakAraH samuccaye, paThyate ca dhArmikajanasya zAstrAntare dAnasthAnaM yathA-" pAtre dInAdivarge ca, dAnaM vidhivadiSyate / poSyavargAvirodhena, na viruddha svatazca yat" // 3 // (yoga. 121) atraiva vipakSe bAdhAmAha ahitAyaivAnyaditi // 6 // 'ahitAyaiva ' ahitanimittameva ubhayorapi lokayoH, na punaH kAkatAlIyanyAyenApi hitaheturityevakArArthaH, 'anyat' nyAyopAttavittAvibhinna anyaayopaattvittmityrthH||6||kun etadityAha tadanapAyitve'pi matsyAdigalAdivadvipAkadAruNatvAt iti // 7 // tasya-anyAyopAcavittasya 'anapAyitvaM' avinAzitvamiti yo'rthaH tasminnapi, anyAyopArjito hi vibhaH Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makaraNam // 4 // asthyAdizalyopahatagRhamivAcirA dvinAzamanAsAdya nArate, atha kadAcid balavataH pApAnubandhinaH pupyasyAnubhAvAt sa vibhavo yAvajjIvamapi na vinazyet tathApi matsyAdInAM-matsyakuraGgapatagAdInAM ye galAdayaH-galagaurIgAnapradIpAlokAdayaH rasanAdIndriyalaulyAtirekakAriNaH viSayavizeSAH tad vipAke-pariNAme dAruNaM tasya bhAvastatvaM tasmAt , anyatrApyavAci" pApenaivArtharAgAndhaH, phalamAmoti yatkacit / baDizAmiSavattatmavinAzya na jIryati // 4 // " iti, nanvevamanyAyena vyavahArapratiSedhe gRhasthasya vittamAptireva na bhaviSyati, tatkathaM nirvAhavyavacchede dharmahetuzcittasamAdhilAbhaH syAdityAzaGkayAha nyAya eva hyAptyupaniSatpareti samayavida iti // 8 // nyAya eva na punaranyAyo'pi arthasya-vibhavasya Apti:-lAbhaH arthAptiH tasyA 'upaniSad' atyantarahasyabhUta upAya:, yuktAyuktArthasArthavibhAgakalanakauzala vikalA rathUlamatibhiH svamAyamAnAvasthAyAmapyanupalabdha iti yo'rthaH, 'parA' prakRSTA ityevaM 'samayavidaH' sadAcArAbhidhAyizAstrajJA bruvate, tathA hi te paThanti-"nipAnamiva maNDUkAH, saraHpUrNamivANDajAH / zubhakarmANamAyAnti, vikzAH srvsmpdH||5||" tathA-" nodavAnarthitAmeti, na cAmbhobhirna pUryate / AtmA tu pAtratAM neyaH, pAtramAyAnti smpdH||6||" kuta etadevamityAha tato hi niyamataH pratibandhakavarmavigama iti // 9 // 'tato' nyAyAtsakAzAt 'hi' yasmAt 'niyamataH' avazyaMbhAvena pratibandhakasya-paralAbhopaghAtajananadvAreNa bhavAntare upAttasya lAbhavighnahetoH karmaNo-lAbhAntarAyalakSaNasya vigamo-vinAzaH saMpadyate, yathA samyamayuktAyA laGghanAdikri // 4 // Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yAyAH sakAzAt rogasya jvarAtisArAderiti // 9 // tato'pi kiM siddhamityAha satyasminnAyatyAmarthasiddhiriti // 10 // 'sati' vidyamAne 'asmin ' Antare pratibandhakakarmavigame 'AyatyAm' AgAmini kAle 'arthasiddhiH' abhilaSitavibhavaniSpattiH AvirbhavatIti // 10 // etadviparyaye doSamAha ato'nyathA'pi pravRttau pAkSiko'rthalAbho niHsaMzayastvanartha iti? // 11 // 'ata' uktalakSaNAnyAyAt 'anyathA'pi' anyAyalakSaNena prakAreNa 'pravRttI' vyavahAralakSaNAyAM 'pAkSiko' vaikalpikaH arthalAbhaH, kadAcitsyAtkadAcinnetyarthaH, 'niHsaMzayo' niHsaMdehaH 'tuH' punararthaH 'anarthaH' upaghAtaH, AyatyAmeva, idamuktaM bhavati-anyAyapravRttireva tAvadasaMbhavinI, rAjadaNDamayAdibhitabhiH pratihatatvAt , paThyate ca-"rAjadaNDabhayAtpApaM, nAcaratyadhamo jnH| paralokabhayAnmadhyaH, svabhAvAdeva cottmH||7||" atha kazcidadhamAdhamatAmavalambya anyAyena pravartate tathApyarthasiddhiranaikAntikI, tathAvidhAzuddha sAmagrIsavyapekSavipAkasya kasyacidazubhAnubandhinaH puNyavizeSasya udayavazA syAdanyathA punarneti, yazcAnarthaH so'vazyaMbhAvI, anyAyapravRttivazopAttasya azuddharmaNaH niyamena svaphalamasaMpAdyoparamAbhA| vAt , paThyate ca-"avazyameva bhoktavyaM, kRtaM karma zubhAzubham / nAmukta kSoyate karma, kalpakoTizatairapi // 8 // " // 11 // atha gRhasthadharma vivAhaprakAramAha tathA-samAnakulazIlAdibhiragotra vAhyamanyatra bahuviruddhebhya iti2 // 12 // Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ IER carmabindu // 5 // samAnaM-tulyaM kulaM-pitRpitAmahAdipUrvapuruSavaMzaH zIlaM-madyamAMsanizAbhojanAdiparihArarUpo vyavahAra AdizabdAdvibhavaveSabhASAdi ca yeSAM te tathA taiH kuTumbibhiH 'agotrajaH' gotraM nAma tathAvidhaikapuruSaprabhavo vaMzaHtato gotre jAtAH gotrajAH tatpatiSedhAt agotrajAH taiH-aticirakAlavyavadhAnavazena truTitagotrasaMbaMdhaizceti, kimityAha-'vaivAcaM' vivAha evaM tatkarma vA vaivAhya, sAmAnyato gRhasthadharma iti prakRtaM, kimavizeSeNa?, netyAha-'anyatra vinA 'bahuviruddhebhyA' kuto'pi mahato'naucityAt , bahubhiH tajjAtivartibhistatsthAnataddezavAsibhirvA janaiH saha viruddhAM ghaTanAM gatA bahuviruddhAH tebhyaH, bahuviruddhAn lokAn varjayitvetyarthaH / asamAnakulazIlAditve hi parasparaM vaisAdRzyAt tathAvidhanirbaNasaMbandhAbhAvena asaMtoSAdisaMbhavaH, kiMca-vibhavavaiSamye sati kanyA mahataH svapituraizvaryAdalpavibhavaM bhartAramavagaNayati, itaro'pi pracurasvapitRvibhavavazotpannAhakAraH tatpiturvibhavavikalatvena durbalapRSThopaSTambhAM kanyAmavajAnAti, tathA gotrajaiH vaivAhye svagotrAcarita. jyeSThakaniSThatAvyavahAravilopa: syAt , tathAhi-jyeSTho'pi vayovibhavAdibhiH kanyApitA kaniSThasyApi jAmAtRkapituH nIcaittirbhavati, na ca gotrajAnAM rUDhaM jyeSThakaniSThavyavahAraM atiladhya anyo daivAhyavyavahAro guNaM labhate, api tu tadvyavahArasya pravRttau gotrajeSu pUrvapravRttavinayabhaGgAt mahAn anartha eva saMpadyate, tathA bahuviruddhaiH saha saMbandhaghaTanAyAM svayamanaparAddhAnAmapi tatsaMbandhadvArA AyAtasya mahato virodhasya bhAjanabhavanena ihalokaparalokArthayo kSatiH prasajati, janAnurAgaprabhavatvAtsaMpattInAmiti paryAlocya uktaM-" samAnakulazIlAdibhiH agotrajaiH vaivAhyamanyatra bahuviruddhebhyaH " iti / atra ca laukikanItizAstramidam-dvAdazavarSA strI SoDazavarSaH pumAn , tau vivAhayogyau, vivAhapUrvo vyavahAraH kuTumbotpA Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ danaparipAlanArUpacaturo varNAn kulInAn karoti, yuktito varaNavidhAnam, agnidevAdisAkSikaM ca pANigrahaNaM vivAhaH, sa ca brAhmAdibhedAdaSTadhA, tathAhi -1 brAhmo vivAho yatra varAyAlaGkRtA kanyA pradIyate ' tvaM bhavAsya mahAbhAgasya sadharmacAriNIti 2 viniyogena vibhavasya kanyApradAnAtprAjApatyaH 3 gomithunapurassaraM kanyApradAnAdASaH 4 sa devo vivAho yatra yajJArthamRtvijaH kanyApradAnameva dakSiNA, ete dharmyA vivAhAzcatvAro'pi, gRhasthocita devapUjanAdivyavahArANAmetadantaraGgakAratvAnmAtuH piturvandhUnAM cAprAmANyAt 5 parasparAnurAgeNa mithaH samavAyAdgAndharvaH 6 paNabandhena kanyApradAnamAsuraH 7 prasahya |kanyAdAnAdrAkSasaH 8 suptapramattakanyAdAnAtyaizAcaH, ete catvAro'dharmyA api nAdharmyAH yadyasti vadhUvarayoranapavAdaM paraspararucitatvamiti, zuddhakalatralAbhaphalo vivAhaH, tatphalaM ca sujAta sutasaMtatiH anupahatA cittanirvRtiH gRhakRtya suvihitastvaM AbhijAtyAcAravizuddhatvaM devA tithibAndhavasatkArAnavadyatvaM ceti // kulavadhUrakSaNopAyAzcaite-gRhakarmaviniyogaH parimito'rthasaMyogaH asvAtantryaM sadA ca mAtRtulya strIlokAvarodhanamiti / rajakazilA kurkurakarparasamA hi vezyAH kastAsu kulIno rajyeta?, yato dAne daurbhAgyaM, satkRtau paropabhogyatvaM, Asaktau paribhavo maraNaM vA, mahopakAre'pyanAtmIyatvaM, bahukAlasaMbaMdhe'pi tyaktAnAM tadaiva puruSAntaragamanamiti vezyAnAM kulA''gato dharma iti // 12 // atha gRhasthadharme varttanaprakAramAha tathA - dRSTAdRSTabAdhA bhItatA iti 3 // 13 // dRSTAzca - pratyakSata eva avalokitAH adRSTAzca-anumAnAgamagamyAH tAtha tA bAdhAzra - upadravAH dRSTAdRSTabAdhAstAbhyo bhItatA - bhayaM sAmAnyato gRhasthadharma iti, tadA ca tadubhayaM cetasi vyavasthApitaM bhavati yadi yathAzakti dUrata 469) ****%*46) *** 169) *0-4600 Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindukA prakaraNa eva tatkAraNaparihAraH kRto bhavati, na punaranyathA, tatra dRSTabAdhAkAraNAni manyAyavyavaharaNAtaramaNaparadArAbhigamanAdIni ihaloke'pi sakalalokasamupalabhyamAnanAnAvidhaviDambanAsthAnAni, adRSTavAyAkAraNAni punarmadyamAMsasevanAdIni zAstranirUpitanarakAdiyAtanAphalAni bhavanti, kiM bhagitaM.bhAti ?-dRSTAdRSTabAdhAhetubhyo dUramAtmA vyAvartanIya iti // 13 // tathA-ziSTacaritaprazaMsamiti 4 // 14 // ziSyate sma ziSTAH-vRttasthajJAnavRddhapuruSavizeSasaMnidhAnopalabdhavizuddhazikSA manujavizeSAH teSAM caritaM-AcaraNaM ziSTacaritaM, yathA-"lokApavAdabhIrutvaM, diinaabhyuddhrnnaadrH| kRtajJatA sudAkSiNyaM, sadAcAraH prkiirtitH||9|| sarvatra nindAsaMtyAgo, varNavAdazca sAdhuSu / ApadyadainyamatyantaM, tadvatsaMpadi namratA // 10 // prastAve . mitabhASitvamavisaMvAdanaM tathA / pranipannakriyA ceti, kuladharmAnupAlanam // 11 // asadvyayaparityAgaH, sthAne caiva kriyA sadA / pradhAnakArye nirbandhaH, pramAdasya vivarjanam // 12 // lokAcArAnuvRttizca, sarvatraucityapAlanam / pravRttihite neti, prANaiH kaNThagatairapi // 13 // (yoga. 126-130 ) ityAdi, tasya prazaMsanaM prazaMsA puraskAra ityarthaH, yathA ca-"guNeSu yatnaH kriyatAM, kimATopaiH prayojanam / vikrIyante na ghaNTAbhirgAvaH kssiirvivrjitaaH||14||" tathA-" zuddhAH prasiddhimAyAnti, laghavo'pIha netare / tamasyapi vilokyante, dantidantA na dantinaH // 15 / / " // 14 // iti . tathA-ariSaDvargatyAgenAviruddhArthapratipattyendriyajaya iti5 // 15 // ayuktitaH prayuktAH kAmakrodhalobhamAnamadaharSAH ziSTagRhasthAnAmantaraGgo'riSaDvargaH, tatra-paraparigRhItAsvanUDhAsu // 6 // Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vA strISu durabhisandhiH kAmaH, avicArya parasyAtmano vA'pAyahetuH krodhaH, dAnAheSu svadhanApradAnamakAraNaparadhanagrahaNa vA lobhA, durabhinivezAmokSo yuktoktAgrahaNaM vA mAnaH,kulabalaizcaryarUpavidyAbhirAtmAhaGkArakaraNaM paramarSanibandhanaM vA madaH, ninimittamanyasya duHkhotpAdanena svasya dyUtapApaddhAdyanarthasaMzrayeNa vA manaHprItijanano harSaH, tato'sya-ariSaDvargasya tyAgA-projjhanaM tena aviruddhAnAM-gRhasthAvasyocitadharmArthAbhyAM virodhamanAgatAnAmaryAnAM-zabdAdInAM zrotrAdIndriyaviSayabhAvApannAnAM patipattiH-aGgIkaraNaM aviruddhArthapatipattiH tayA indriyajaya:-atyantAsaktiparihAreNa zrotrAdIndriyavikAranirodhaH, sarvendriyAthanirodhena punaryo dharmaH sa yatInAmevAdhikariSyate, iha tu sAmAnyarUpagRhasthadharma evAdhikRtastenaivamuktamiti // 15 // tathA-upaplutasthAnatyAga iti 6 // 16 // upaplutaM-svacakraparacakravikSobhAt durbhikSamArItijanavirodhAzcAsvasyIbhUtaM yatsthAna-nivAsabhUmilakSaNaM grAmanagarAdi tasya tyAgaH, atyajyamAne hi tasmin dharmArthakAmAnAM tatra pravRttopaplavavazena pUrvalabdhAnAM vinAzasaMbhavena navAnAM cAnupAjainenobhayorapi lokayoranartha evopapadyate iti // 16 // tathA-svayogyasyA''zrayaNamiti 7 // 17 // svasya-Atmano yogyasya-ucitasya rakSAkAraNasya rAjAderapUrvalAbhasaMpAdanalabdharakSaNakSamasya 'AzrayaNaM' rakSaNIyo'haM bhavavAmityAtmasamarpaNaM, yata ukta-" svAmimUlAH sarvAH prakRtayaH, amUleSu taruSu kiM kuryAtpuruSaprayatnaH" iti, svAmI ca dhArmikaH kulAcArAbhijanavizuddhaH pratApavAn nyAyAnugatazca kArya iti // 17 // MANOPARD Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sAmAnya rahivaH // 7 // tathA-pradhAnasAdhuparigraha iti 8 // 18 // pradhAnAnAm-anvayaguNena saujanyadAkSiNyakRtajJatAdibhizca guNairuttamAnAM sAdhUnAM-sadAcArAbhinivezavatAM parigrahaHsvIkaraNaM, kSudraparivAro hi puruSaH sarpavAnAzraya iva na kasyApi sevyaH syAt , tathA-uttamaparigraheNaiva guNavAniti puruSasya prasidirutpadyate, yathoktam-"guNavAniti prasiddhiH saMnihitaireva bhavati gunnvdbhiH| khyAto madhurjagatyapi sumanobhiH surabhibhiH surbhiH||16||" iti // 18 // tathA-sthAne gRhakaraNamiti 9 // 19 // 'sthAne' vakSyamANalakSaNAsthAnavilakSaNe grAmanagarAdibhAge gRhaspa-svanivAsasya 'karaNa' vidhAnamiti // 19 // asthAnameva vyanakti atiprakaTAtiguptamasthAnamanucitaprAtivezyaM ceti // 20 // tatrAtiprakaTam-asanihitagRhAnnaratayA'tiprakAzaM atigupta-gRhAntaraireva sarvato'tisaMnihitairanupalakSyamANadvArAdivibhAgatayA'tIva pracchannaM, tataH atiprakaTaM cAtiguptaM cetyatiprakaTAtiguptam, kimityAha-'asthAnam' anucitaM gRhakaraNasya, tathA'anucitaprAtivezyaM ca ' prativezinaH-sannihitadvitIyAdigRhavAsinaH karma bhAvo vA prAtivezya anucitaM-yUtAdivyasanopahatatayA dhArmikANAmayogya prAti dezyaM yatra tadanucitaprAti vezyam, caH samuccaye, kiM punaH kAraNamatipakaTAdi asthAnamiti!, ucyate, atiprakaTe pradeze gRhaM kriyamaNaM paripArzvato nirAvaraNatayA caurAdayo niHzaGkamanaso'bhibhavitumutsahante, atiguptaM punaH // 7 // Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvato gRhAntarairatiniruddhatvAnna svazobhA labhate pradIpanakAyupadraveSu ca du:khanirgamapravezaM bhavati, anucitaprAtivezyatve puna: "saMsargajA doSaguNA bhavantIti vacanAt buzIlapAti ziva.lokAlApadarzanasahavAsadoSavazAt svataH saguNasyApi jIvasya nizcitaM guNahAnirutpadyate iti taniSedhaH // 20 // sthAne'pi gRhakaraNe vizeSa vidhimAha lakSaNopetagRhavAsa iti // 21 // lakSaNaiH-prazastavAratusvarUpasUcakahalamivAlakuzarataMbaprazastavarNagandhamRttikAsusvAdajalodgamanidhAnAdiyuktakSitimatiSThitatvavedhavirahAdibhiH upetaM-samanvita tacca tad gRhaM ca tatra trAsa:-avasthAnam, nirlakSaNe hi gRhe vasatAM satAM vibhavavi| nAzAdayo nAnAvidhA janaprasiddhA eca doSAH saMpadyante, gRharUkSaNAnAmeva samIhitasiddhau pradhAnasAdhanatvAt // 21 // nanu kathaM gRhalakSaNAnAmeva niHsaMzayo'vagama ? ityAha nimittaparIkSeti // 22 // nimittaiH-zakunasvapnopazrutiprabhRtibhiH atIndriyArthaparijJAnahetubhiH parIkSA, parIti-sarvataH sadehaviparyayAnadhyava* sAyavi jJAnadoSaparihAreNekSaNam-avalokanaM gRhalakSaNAnAM kAryamiti // 22 // tathA-anekanirgamAdivarjanamiti // 23 // . aneke-bahavaH ye nirgamA:-nirgamadvArANi AdizandAt pradezadvArANi ca teSAM varjana-akaraNam, anekeSu hi nirgamAdiSu anupalakSyamANanirgamapradezAnAM tathAvalokAnAmApAte samyagRharakSA'bhAvena syAdijanasya vibhavasya ca vi Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu sAmAnya hiSama // 8 // plava eva syAt, niviDataragRhadvArarakSayaiva te'navakAzA bhavati, parimitapravezanirgamaM ca gRhaM sukharakSa bhavatIti // 23 // tathA-vibhavAdyanurUpo veSo viruDatyAgeneti 10 // 24 // vibhavAdInAM-vittavayo'vasthAna nivAsasthAnAdInAmanurUpaH-hokaparihAsAdhanAspadatayA yogyaH 'veSaH' - khAdinepathyalakSaNA, viruDasya-jaGghArdodghATanaziroveSTanAzcaladezordhvamukhanyasanAtya-tagAdAGgikAlakSaNasya viTaceSTAspaSTatAnimittasya veSasyaiva tyAgena-anAsevanena, prasannanepathyo hi puma na maGgalamUrtirbhavati maGgalAcca zrIsamutpattiH, yathoktam"zrIrmaGgalAtmabhavati, prAgalbhyAca pravarddhate / dAkSyAttu kurute mUlaM, saMyamAtpratitiSThati // 17 // " mUlamityanubandhaM, patitiSThatIti pratiSThAM labhate // 24 // tathA-Ayocito vyaya iti 11 // 25 // __ Ayasya-vRddhayAdiprayuktadhanadhAnyAdyupacayarUpasya ucita:-caturbhAgAditayA yogyaH vittasya 'vyayaH' bhartavyabharaNasvabhogadevAtithipUjanAdiprayojaneSu viniyojanama, tathA ca nItizAstrama-"pAdamAyAnnidhiM kuryAtpAdaM vittAya ghaTTayet / dharmopabhogayoH pAdaM, pAdaM bhartavyapoSaNe // 18 // AyAdarddha niyuMjIta, dharma samadhikaM ttH| zeSeNa zeSa kurvIta, yanatastucchamaihikam // 19 // " AyAnucito hi vyayo roga iva zarIraM kRzIkRtya vibhavasAramakhilavyavahArAsamartha puruSaM karoti, paThyate ca"AyavyayamanAlocya, yastu vaizravaNAyate / acireNaiva kAlena, so'tra vai zravaNAyate // 20 // " 25 // tathA-prasiddhadezAcArapAlanamiti 12 // 26 // 160 Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prasiddhasya - tathAvidhApara ziSTasaMmatatathA dUraM rUDhimAgatasya dezAcArasya sakalamaNDalavyavahArarUpasya bhojanAcchAdanAdicitra kriyAtmakasya pAlanaM - anuvarttanaM, anyathA tadAcAzatilaGghane taddezavAsijanatayA saha virodhasaMbhavenA kalyANalAbhaH syAditi, paThanti cAtra laukikAH - yadyapi sakalAM yogI, chidrAM pazyati medinIm / tathApi laukikAcAraM, manasA'pi na laGghayet / / 21 / / " iti // 26 // tathA - ga hiteSu gADhamapravRttiriti 13 // 27 // 'gahiMteSu' lokalokottarayoranAdaraNIya nindanIyeSu madyamAMsasevanaparadArAbhigamanAdiSu gADham - atyarthaM apravRttiH - manovAkkAyAnAma navatAraH, AcArazRddhau hi sAmAnyAyAmapi kulAdyutpattau puruSasya mahanmAhAtmyamutpadyate, yathoktam- "na kulaM vRttahInasya, pramANamiti me matiH / antyeSvapi hi jAtAnAM vRttameva viziSyate // 52 // yataH 'nipAnamive' tyAdi 0 (5) 27 // tathA - sarveSvavarNavAda tyAgo vizeSato rAjAdiSviti 14 // 28 // ' sarveSu ' jaghanyottamamadhyamabhedabhinneSu prANiSu avarNavAdasya aprasiddhiprakhyApanarUpasya 'tyAga' parihAraH kAryaH, 'vizeSataH' atizayena 'rAjAdiSu' rAjAmAtya purohitAdiSu bahujanamAnyeSu, sAmAnyajanApavAde hi svasya dveSyabhAvo bhUyAnAvirbhA vito bhavati, yata ucyate - " na paraparivAdAdanyad vidveSaNe paraM bhaiSajamasti, " rAjAdiSu tu vittaprANanAzAdirapi doSaH syAditi // 28 // tathA - asadAcArairasaMsarga iti // 29 // (69) ***** (6 Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmAnya kArahivanaH // 9 // 'asadAcArI' ihalokaparalokayoH ahitatvena asan-asundaraH AcAraH-pravRttiryeSAM te tathA te ca yutakArAdayaH taiH 'asaMsargaH' asaMbandhaH, pradIpanakAzivadurbhikSopahatadezAdInAmiva teSAM dUrato vrjnmityrthH||29|| etadeva vyatirekata Aha saMsargaH sadAcArairiti // 30 // pratItArthameva, asadAcArasaMsargavarjane'pi yadi sadAcArasaMsargoM na syAttadAna tathAvidhA guNavRddhiH saMpadyate ityetatsUtramupanyastama, uktaM caitadarthAnuvAdi-"yadi satsaGganirato, bhaviSyasi bhaviSyasi / athAsajjanagoSThApu, patiSyasi patidhyasi // 23 // 30 // iti // tathA-mAtApitRpUjeti 16 // 31 // mAtApitro:-jananIjanakayoH pUjA-trisandhyaM praNAmakaraNAdi, yathottam-" pUjanaM cAsya vijJeya, trisandhyaM nmnkriyaa| tasyAnavasare'pyuccaizcetasyAropitasya tu // 24 // (yoga. 111) asyeti-'mAtA pitA kalAcArya, eteSAM jnyaatystthaa|| vRddhA dharmopadeSTAro, guruvargaH satAM mtH||25|| (yoga, 110) iti zlokoktasya guruvargasya, "abhyutthAnAdiyogazca, tadante nibhRtAsanam / nAmagrahazca nAsyAne, nAvarNazravaNaM kvacita // 26 // " (yoga. 112) 31 // atha mAtApitRviSayamevAnya vinayavizeSamAhaAmuSmikayogakAraNaM tadanujJayA pravRttiHpradhAnAbhinavopanayanaM tadbhoge bhogo'nyatra tadanucitAditi // 32 // AmuSmikA:-paralokaprayojanA yogA-devatApUjarAdayo dharmavyApArA AmuSmikayogArateSAM kAraNa-svayamevAmuSmikayogAnmAtApitroH kuvatItikartabhAvena niyojanama, yathA nAtaH paraM bhavadbhyAM kuTumbakAyaSu kizcidutsAhanIyaM, kevalaM dharmakarmapati Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baddhamAnasAnyAmanavarataM bhAvyamiti, tathA 'tadanujJayA' mAtApitRjanAnumatyA 'pravRttiH' sakalaihikAmuSmikavyApAraka raNaM, tathA pradhAnasya-varNagandhAdibhiH sArasya abhinavasya ca-tatkAla saMpanaraya puSpaphalavastrAdevastunaH 'upanayanaM' daukanaM mAtApitroreva, tathA 'tadbhoge' mAtApitRbhoge annAdInAM 'bhogaH ' svayamAsevana, atrApavAdamAha-'anyatra' antareNa 'tanucitAt ' tayoH-prakRtayoreva mAtApitroranucitAt kuto'pi vratA divizeSAditi // 32 // tathA-anudvejanIyA pravRttiriti // 33 // svapakSaparapakSayoH 'anuvaijanIyA' anudvegahetu: 'pravRttiH' kAyavAGmanazceSTArUpA kAryA, parodegahetohi puruSasya na kApi samAdhilAbho'sti, anurUpaphalapradatvAtsarvapravRttInAmiti // 33 // za-madhyabharaNamiti 17 // 34 matacyAnA-bhartu zakyAnAM mAtApitRsamAzrita janalokatathAvidhabhRtyaprabhRtInAM 'bharaNa' poSaNaM bhartavyabharaNaM, tatra trINi avazya bhartavyAnIti-mAtApitarau sato bhAryA ulabdhavalAni cApatyAni, yata uktam-"Dau ca mAtApitarau, satI bhAyA sutAn zizUna apyakarmazataM kRtvA, bhartavyAn manuravIta // 27 // " vibhavasaMpattau cAnyAnyapi, atrApyuktam-"catvAri te tAta ! gRhe vasantu, zriyAbhijuSTasya gRhasthadharma / sakhA daridro bhaginI vyapatyA, jJAtizca vRddho vidhanaH kulIna: | // 28 // 34 // iti tathA-tasya yathocitaM viniyoga iti // 35 // Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sAmAnya gRhidharma a.1 // 10 // 'tasya' bhartavyasya bhRtasya sataH 'yathocitaM' yo yatra dharma karmaNi vA samucitaH tasya tatra 'viniyogaH' vyApAraNaM, avyApAritA hi parivAraH samucitAnuSThAneSu nirvinodatayA dyUtAdivyasanamapyabhyasyet niSphalazaktikSayAcAkicitkaratvenAvastvapi syAt , evaM cAsau nAnugRhItaH syAdapi tu vinAzita iti // 5 // tathA-tatprayojaneSu baddhalakSateti // 36 // tasya-bhartavyasya prayojaneSu-dharmArthakAmagocareSu citrarUpeSu 'baddhalakSatA' nityopayuktacittatA, te hi tasmiMzcintAkare nityaM nikSiptAtmAnaH tenAcintyamAnaprayojanAH sIdanto'prasannamanaskatayA na svanirUpitakAryakaraNakSamAHsaMpadyante iti // 36 // tathA-apAyaparirakSodyoga iti // 37 // tasyaiva bhatavyasya apAyebhyaH-anarthebhyaH aihikAmuSmikebhyaH parirakSA-sarvatastrANaM tatra 'udyogo' mahAnudyamaH, | evaM hi bhartavyAna prati tasya nAthatvaM syAd yAda so'labdhalAbhalakSaNaM bharaNaM [yoga] labdharakSArUpaM ca kSemaM kartuM kSamaH syAta, yogakSemakarasyaiva nAthatvAditi // 37 // tathA-gaye jJAnasvagauravarakSe iti // 38 // 'gA~' garhaNIye kuto'pa lokaviraddhAdyanAcArAsebanAcinda nIyatA prApte bhartavye sAmAnyato vA sarvasmin jane ki vidheya mityAha-'jJAna' saMzayaviparyayAnadhyabasAyaparihAreNa yathAvatsvarUpanizcayaH, [idamitthamidamitthaM na veti parasparaviruDArthatayA dvividhaM jJAnaM sazyaH, 'yathA'mAtmA kiMvA zarIraM' ityAdi, idamirathameveti vastusvarUpAviruddhatayaikarUpajJAnaM viparyaya:, // 10 // Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'yathA'haM zarIrameva' ityAdi, idaM kimapyastIti nirdhArarahita vicAraNetyanadhyavasAya:, 'yathA'haM ko'pyasmi' ityAdi, svagauravarakSA-svena-AtmanA gaurava-puraskaraNaM svagauravaM tasya rakSA-nivAraNaM, tato jJAnaM ca svagauravarakSA ca jJAnasvagauravarakSe kartavye, gayo hyarthaH samyag jJAtavyaH prathamataH, tato'numati doSaparihArAya sarvaprakArairna puraskArastasya kartavya iti // 38 // tathA-devAtithidInapratipattiriti 18 // 39 // dIvyate-stUyate bhaktibhara nirbharAmaraprabhuprabhRtibhirbhadhyairanavaratamiti devaH, sa ca klezakarmavipAkazatairaparAmRSTaH puruSavizeSaH, tasyavaitAni nAmAni-"arhanajo'nantaH zambhurbuddharatamo'ntakaH" iti, na vidyate satatapravRttAtivizadaikAkArAnuSThAnatayA tithyAdi dinavibhAgo yeSAM te atithayaH, yathoktam-"tithiparvotsavAH sarve, tyaktA yena mhaatmnaa| atithiM taM vijAnIyAccheSamabhyAgata viduH||29||" dInAH punaH "dIGkSaye " iti vacanAt kSINasakaladharmArthakAmArAdhanazaktayaH, tataH devAtithidInA nAM pratipatti:-upacAraH pUjAnnapAnadAnAdirUpaH devaatithidiinprtipttiH|| 39 // tatra ca tadaucityAyAdhanamuttamanidarzaneneti // 40 // teSAM-devAdInAmaucityaM-yogyatvaM yasya devAderuttamamadhyamajaghanyarUpA yA pratipattirityarthaH tasya 'abAdhanaM' anu-| laGghana, tadullaGghane zeSAH santo'pi guNA asanta iva bhavanti, yata uttam-"aucityamekamekatra, guNAnAM raashirktH| viSAyate guNagrAma, aucityprivaajtH||30||" iti, kathaM tadaucityAvAdhanamityAha-'uttamanidarzanena' atizayena zeSalokA_ vanta ityuktamAH te ca prakRtyaiva paropakaraNapriyabhASaNAdiguNarmANamakarAkaropabhAnA mAnavAH teSAM nidarzanam-udAharaNaM tena, pAdigaNapatyAbAyanamika bhaucityAcarityarthaH / Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavinda sAmAnya a.1 pahidharma uttamanidarzanAnusAriNo hi puruSA udAsAtmatayA na ravame'pi vikRtaprakRtayaH saMbhavanti, iya ca devAdipratipattinityamevocitA | vizeSatazca bhojanAvasara iti // 40 // tathA-sAtmyataH kAlabhojanamitti 19 // 41 // _ 'pAnAhArAdayo yasya, viruddhAH prakRterapi / mukhkhiAyAvalokyante, tatsAtmyamiti gIyate // 31 // ityevalakSaNAta sAtmyAt kAle-bubhukSodayAvasaralakSaNe bhojana-annopajIvanaM kAlabhojanaM, ayamabhiprAya:-Ajanma sAtmyena bhuktaM viSamapi pathyaM bhavati, parama sAtmyamapi pathyaM seveta na punaH sAtmyaprAptamapyapathya, sarva balavataH pathyamiti matvA na kAlakUTa khAdeva, suzikSito hi viSatantrajJo mriyate eva kadAcidviSAta, tathA akSudhitenAmRtamapyupabhuktaM bhavati viSa, vathA kSutkAlAtikramAdannadveSo dehasAdazca bhavati, vidhyAte'nau kiM nAmendhanaM kuryAditi // 41 // tathA-laulyatyAga iti 20 // 42 // sAtmyataH kAlabhojane'pi laulyasya-AkAGkSAtirekAdadhikabhojanalakSaNasya tyAgaH, yataH yo mitaM bhuGkte sa bahu bhukte, atiriktabhuktaM hi udvAmanahAdanamAraNAnAmanyatamadasaMpAdya noparamaM pratipadyate, tathA bhuJjIta yathA sAyamanyedhuzca na vipadyate vahuniH, na bhuktaH parimANe siddhAnto'sti, vahanathabhilASAyattaM hibhojanaM, atimAtrabhojI dehamagniM ca vidhurayati, tathA dIpto'gnirla ghubhojanA dehapalaM kSapayati, atyakiduHkhena pariNAmaH, zramArgasya pAnaM bhojanaM vA niyamAt jvarAya chardiSe vA syAt // 42 // Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 169) ***16)*%* 169) ***#*#469004 tathA - ajIrNe abhojanamiti 21 // 43 // mAgupabhuktasya AhArasya 'ajIrNe' ajaraNe jIrNe vA tatra paripAkamanAgate ' abhojanaM ' sarvathA bhojanaparihAraH, ajIrNabhojane hi ajIrNasya sarvarogamUlasya vRddhireva kRtA bhavati, paThyate ca - "ajIrNaprabhavA rogAstatrAjIrNa caturvi dham / Ama vidagdhaM viSTabdhaM, rasazeSaM tathAparam // 32 // Ame tu dravagandhilaM, vidagdhe dhUmagandhitA / viSTabdhe gAtrabhaGgo'tra, rasazeSe tu jAtA // 33 // dravagandhitvamiti dravasya- gUthasya kuthitatakrAderiva gandho yasyAsti tattathA tadbhAvastatvamiti, malavAartist fast gAtragauravamarucyam / avizuddhavodgAraH SaDajIrNavyakta liGgAni // 34 // mUrcchA malApo vamathuH prasekaH sadanaM bhramaH / upadravA bhavantyete, maraNaM vA'pyajIrNataH // 35 // praseka iti - adhikaniSThIvanamavRttiH, sadanamiti - aGgaglAniH iti // 43 // tathA - balApAye pratikriyeti 22 // 44 // balasya - zarIrasAmarthyalakSaNasya apAye -kathaMcid hAse sati ' pratikriyA' tathAvidhAtyantaparizramaparihAreNa snigdhAlpabhojanAdinA ca prakAreNa pratividhAnaM balApAyasyaiva, " balamUlaM hi jIvana" mitivacanAda, balamucitamapAtayatA sa sarvakAya yatitavyam, atha kathaMcit kadAcidvalApeto'pi kazcid bhavettadA " viSa vyAdhirUpekSita " iti vacanAt sadya evAsau pratividheyo na punarupekSitavya iti // 44 // tathA - adezakAlacaryAparihAra iti 23 // 45 // Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu a. 1 // 12 // sAmAnya hiSaya dezakAla:-prastAvaH tatra caryA dezakAlacaryA tatpatiSedhAt adezakAlacaryA tasyAH parihAra, adezakAlacaryAparo hi nara tayAvidhacaurAyupadravajAtaviSayatayA ihaparalokAnarthayoniyamAdAspadIbhavati // 45 // tathA-yathocitalokayAtreti 24 // 46 // - yathocita-yA yasyocitA lokayAtrA-lokacittAnuvRttirUpo vyavahAraH sA vi ., yayocitalokayAtrAtikrame hi lokacittavirAdhanena teSAmAtmanyanAdeyatApariNAmApAdanena svalAghavamevotpAditaM bhavati, evaM cAnyasyApi samyagAcArasya svagatasya laghutvamevopanItaM syAditi, uktaM ca-"lokaH khalvAdhAraH sarveSAM dharmacAriNAM yasmAt / tasmAllokaviruddhaM dharmaviruddha ca saMtyAjyam // 36" (prazama0 531) // 46 // tathA-hIneSu hInakrama iti // 47 // honeSu' jAtividyAdibhiH guNaH svakarmadoSAnnIcatAM gateSu lokeSu 'hInakramaH' lokayAtrAyA eva tucchatAkaraNarUpaH, hInA api lokAH kiMcidanuvartanIyA ityarthaH, te hi hInaguNatayA''tmAnaM tathAvidhapratipatterayogyaM saMbhAvayanto yayA kayAcidapi uttamalokAnuvRttyA kRtArtha manyamAnAH pramuditamAnasA bhavantIti // 47 // tathA-atisaGgavarjanamiti 25 // 48 // atisaGgasya-atiparicayalakSaNasya sarvaireva sArdai varjana-pariharaNaM, yataH atiparicayAd bhavati guNavatyapyanAdaraH, paThyate ca-"atiparicayAdavajJA bhavati viziSTe'pi vastuni praayH| lokaH prayAgavAsI kUpe snAnaM sadA kurute // 37 // 48 // // 12 // Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (69) 130** (69) 696004 tathA - vRttasthajJAnavRddhaseveti 26 // 49 // vRttaM - asadAcAranivRttiH sadAcArapravRttizra, jJAnaM punaH - heyopAdeyavastu vibhAganizrayaH tataH vRtte tiSThantIti vRttasthA: jJAnena vRddhA - mahAntaH jJAnavRddhAH vRttasthAtha te jJAnavRddhAtha vRttasthajJAnavRddhAH teSAM sevA - daridrezvarasevAjJAtasiddhA''rAdhanA, samyagjJAnakriyAguNabhAjo hi puruSAH samyak sevyamAnA niyamAtsadupadezAdiphalaiH phalanti yathoktam- "upadezaH zubho nityaM, darzanaM dharmacAriNAm / sthAne vinaya ityetatsAdhusevAphalaM mahat // 38 ( zAstravArttA. 8 ) 49 // tathA - parasparAnupaghAtenAnyo'nyAnubaddha trivargapratipattiriti 27 // 50 // iha dharmArthakAmArgaH, tatra yato'bhyudayaniHzreyasa siddhiH sa dharmaH, yataH sarvaprayojana siddhiH so'rthaH yataH AbhimAnikarasAnuviddhA sarvendriyaprItiH sa kAmaH, tataH parasparasya - anyo'nyasya anupaghAtena - apIDanena, ata eva anyo'nyAnubaddhasya - parasparAnubaMdhapradhAnasya trivargasya pratipattiH- AsevanaM, tatra dharmArthayorupaghAtena tAdAkhikaviSayasukhalubdho vanagaja iva ko nAma na bhavatyAspadamApadAm ?, dharmAtikramAddhanamupArjitaM pare'nubhavanti svayaM tu paraM pApasya bhAjanaM siMha iva sindhuravadhAd bIjabhojinaH kuTumbina iva, nAstyadhArmikasyAyatyAM kimapi kalyANaM, sa khalu sukhI yo'mutrasukhAvirodhenehalokasukhamanubhavati, tasmAddharmAbAdhanena kAmArthayormatimatA yatitavyam, yastvarthakAmAvupahatya dharmamevopAste tasya yatitvameva zreyo na tu gRhavAsa iti, tasyArthakAmayorapyArAdhanaM zreya iti, tathA tAdAvikamUlaharakadaryANAM nAsulabhaH pratyavAyaH, tatra yaH kimapyacintyotpannamarthamapavyeti sa tAdAkhikaH, yaH pitRpaitAmahamarthamanyAyena bhakSayati sa mUlaharaH, yo bhRtyAtmapIDAbhyA Sen Ben ** Ben Pin Ben Zhang Zhong An Zhong Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ varmabindu a.1|| sAmA rAhidharma: ||rshaa martha saMcinoti na tu kacidapi vyayate sa kadaryaH, tAdAtvikamUlaharayorAyatyAM nAsti kalyANaM, kiMtvarthabhraMzena dharmakAmayovinAza eva, kadaryasya tvarthasaMgraho rAjadAyAdataskarANAmanyatamasya nidhiH, na tu dharmakAmayohatuH, ata etatpuruSatrayaprakRtiparihAreNa matimatA artho'nuzolanIyaH, tathA-nAjitendriyasya kApi kAryasiddhirasti, na kAmAsaktasya samasti cikitsitaM, na tasya dhanaM dharmaH zarIraM vA yasya strISvatyantAsaktiH, viruddha kAmavRttinaM sa ciraM nandati, ato dharmArthAvAdhanena kAme pravartitavyamiti paryAlocya parasparAvirodhena dharmArthakAmAsevanamupadiSTa mati // 50 // tathA anyatarabAdhAsaMbhave mUlAbAdheti // 51 // . amoSAM dharmArthakAmAnAM madhye anyatarasya-uttarottaralakSaNasya puruSArthasya bAdhAsaMbha kuto'ti viSamapragha- | dRkavAdvirodhe saMpadyamAne sati, kiM kartavyamityAha-'mUlAyAdhA' yo yasya puruSArthasya "dharmArthakAmAH trivargaH" iti kramamapekSya mUla-Adimastasya abAdhA-apIDanaM, tatra kAmalakSaNapuruSArthavAdhAyAM dharmArthayorvAdhA rakSaNIyA, tayoH satoH kAmasya sukarotpAdatvAt , kAmArthayostu bAdhAyAM dharma eva rakSaNIyaH, dharmamUlatyAdarthakAmayoH, ata evoktam-"dharmazcennAvasodeta, kapAlenApi jovataH / ADhyo'smItyavagantavyaM, dharmavittA hi sAdhavaH // 39 // " 51 // iti / tathA-balAbalApekSaNamiti 28 // 52 // iha buddhimatA manujena sarveSvapi kAryeSu pravRttimAdadhatA satA balasya-dravyakSetrakAlabhAvakRtasya AtmasAmarthyasya abalasya ca-tadvilakSaNasya apekSaNaM-AlocanaM aGgIkartavyaM, ayathAvalamArambhasya kSayasaMpadekanimittatvAd, ata eva paThyate ca-"ka: | // 1 // Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavapariNAmena kAryasyArambho'bhinivezaH, nIcalakSaNaM cedaM yatnotimatItasyApi kAryasya cikIrSaNaM, paThanti ca-"darpaH zramayati nIcAniSphalanayaviguNaduSkarArambhaiH / srotovilomataraNairvyasanibhirAyAsyate mtsyaiH||43||"56|| tathA-guNapakSapAtiteti 32 // 57 // guNeSu-dAkSiNyasaujanyaudAryasthairyapiyapUrvAbhASaNAdiSu svaparayorupakArakAraNeSvAtmadharmeSu pakSapAtitA-bahumAnatatpazaMsAsAhAyyakaraNAdinA'nukUlA pravRttiH, guNapakSapAtino hi jIvA bahumAnadvAropajAtAvandhyapuNya prabandhasAmarthyA niyamAdihAmutra ca zaracchazadharakaranikaragauraM guNagrAmamavazyamavApnuvanti, tadbahumAnAzayasya cintAratnAdapyadhikazaktiyuktatvAt // 57 // tathA-UhApohAdiyoga itIti 33 // 58 // jahacApohaca AdizabdAttattvAbhinivezalakSaNo buddhiguNaH zuzrUSAzravaNagrahaNadhAraNAvijJAnAni ca gRhyante ityaSTau buddhiguNA:, tata UhApohAdibhiryogaH-samAgamo'nuSTheya iti, tatra prathamatastAvacchrotumicchA zuzrUSA, zravaNamAkarNanaM, grahaNa-zAstrArthopAdAna, dhAraNA-avismaraNaM, mohasaMdeha viparyAsavyudAsena jJAnaM vijJAna, vijJAtamarthapAlambyAnyeSu vyAptyA tathAvidheSu vitarkaNamUhaH, uktiyuktibhyAM viruddhAdarthAdisAdikAtmatyapAyasaMbhAvanayA vyAvartanamapohaH, athavA-sAmAnyajJAnamUhaH vizeSajJAnamapohA, vijJAnohApohavizuddhamidamityameveti nizcayaH tacAbhinivezaH, evaM hizuzrUSAdibhirbuddhiguNairupatiprajJAprakarSaH pumAnna kadAcidakalyANamAmoti, yaducyate-"jIvanti zatazaH pAjJAH, prajJayA vittasaMkSaye / na hi prajJAkSaye kazcidvitte satyapi jIvati // 44" iti // itizabdaH prastutasya sAmAnyato gRhasthadharmasya parisamAptyartha iti // 58 // ityaM sAmAnyato gRhasthadharma Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // 14 // kAlaH kAni mitrANi, ko deza ko vyayAgamau ? | kazcAI kA ca me zaktiriti cintyaM muhrmuhuH||40||" 52 // tathA-anubandhe prayatna iti // 53 // 'anubandhe' uttarottaravRddhirUpe dharmArthakAmAnAM 'prayatna' yatnAtirekA kAryaH, anubandhazUnyAni hi prayojanAni vandhyAH striya iva na kiJcid gauravaM labhante api tu hIlAmeveti // 53 // tathA-kAlocitApekSeti 29 // 54 // yadyatra kAle vastu hAtamupAdAtuM vocitaM bhavati tasyAtyantanipuNabuddhayA paryAlocya 'apekSA' aGgIkAraH karttavyA. 10 dakSalakSaNatvenAsyAH sakalazrIsamadhiga mahetutvAt , ata eva paTa yate ca-"ya: kAkiNImadhyapathaprapannAmanveSate niSkasahasratulyAm / kAlena koroSvapi muktahastastasyAnubandhaM na jahAti lkssmiiH||41||" mutkahasta iti mutkalahastaH // 54 // tathA-pratyahaM dharmazravaNamiti 30 // 55 // 'pratyahaM pratidivasa dharmasya-ihaiva zAstre vaktaM prastAvitasya kAntakAntAsametayuvajanakinnarArabdhagItAkarNanodAharaNena zravaNam-AkarNanaM, dharmazAstrazravaNasyAtyantaguNahetutvAt , paThyate ca-"klAntamapojjhati khedaM taptaM nirvAti budhyate mRDham / sthiratAmeti vyAkulamupayuktasubhASitaM cetH|| 42 // "55 // . tathA-sarvAnabhiniveza iti 31 // 56 // sarvatra kArya pravarttamAnena buddhimatA 'anabhiniveza:' abhinivezaparihAraH kAryaH, nItimArgamanAgatasyApi parAbhi- // 14 // Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uktaH, athAsyaiva phalamAhaevaMsvadharmasaMyuktaM, sadgArhasthyaM karoti yH| lokadaye'pyasau dhImAn, sukhamApnotyaninditam // 4 // evam-uktanyAyena yaH svadharma:-gRhasthAnAM saMbandhI dharmaH tena saMyukta-samanvitaM ata eva sat-sundaraM gArhasthyagRhasthabhAvaM 'karoti' vidadhAti yaH kazcitpupyasaMpanno jIvaH 'lokadvaye'pi' ihalokaparalokarUpe, kiM punarihaloka evetyapizabdArthaH, 'asau' sadgAIsthyakartA dhImAn ' prazastabuddhiH 'sukhaM 'zarma 'Apnoti' labhate 'aninditaM' zubhAnubandhitayA mudhiyAmagaINIyamiti // 4 // yata evaM tato'traiva yatno vidheya iti zlokadvayena darzayannAha durlabhaM prApya mAnuSyaM, vidheyaM hitmaatmnH| karotyakANDa eveha, mRtyuH sarva na kiJcana // 5 // satyetasminnasArAsu, saMpatsvavihitAgrahaH / paryantadAruNAsUccaidharmaH kAryoM mhaatmbhiH||6|| iti // 'durlabha' durApaM prApya' samAsAdya 'mAnuSyaM' manuSyajanma, kimityAha--'vidheyaM' anuSTheyaM sarvAvasthAsu 'hitaM' anukUlaM kalyANamitrayogAdi 'AtmanaH' svasya, yataH karoti 'akANDe eva'maraNAnavasare eva bAlyayauvanamadhyamavayo'vasthArUpe 'iha' martyaloke 'mRtyuH' yamaH, 'sarva' putrakalatravibhavAdi na kicana' maraNatrANAkAraNatvenAvasturUpamiti ||5||'sti' vidyamAne jagatritayavartijantujanitoparame 'etasmin ' mRtyAveva 'asArAsu' mRtyunivAraNaM prati akSamAsu 'saMpatsu' dhanadhAnyAdisaMpattilakSaNAmu 'avihitAgraha' akRtamUrcha:, kIdRzISu saMpatsvityAha'paryantadAruNAsu' virAmasama yasamarpitAnekavyasanazatAmu ' uccaiH' atyarthaM 'dharma' uktalakSaNaH 'kAryaH' vidheyaH, kairi Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu a.2 | tyAha-'mahAtmabhiH' mahAn-prazasya AtmA yeSAM te tathA tairiti // 6 // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabindumakaraNavivRttI sAmAnyato gRhasthadharmavidhirnAma prathamo'dhyAyaH samAptaH // 1 // vyAkhyAtaH sAmAnyagRhasthadharmasvarUpanivedakaH prthmo'dhyaayH| vizeSavidharma atha dvitiiyo'dhyaayH| sAmpataM dvitIyo vyAkhyAyate, vizeSasaMbandhazcAsya svayameva zAstrakRtA bhaNiSyata iti neha darzyate, evamanyeSvapyadhyAyeviti, tasya cedamAdisUtramprAyaH saddharmabIjAni, gRhiSvevaMvidheSvalam / rohanti vidhinoptAni, yathA bIjAni sakSitau // 7 // iti // 'prAyo' bAhulyena 'saddharmabIjAni' saddharmasya-samyagajJAnadarzanacAritrarUpasya bIjAni-kAraNAni, tAni cAmUni-'duHkhiteSu dayA'tyantamadveSo guNavatsu ca / aucityAsevanaM caiva, srvtrvaavishesstH|| 45 // iti // 'gRhiSu' gRhastheSa 'evaMvidheSu' kulakramAgatAnindyanyAyAnuSThAnAdiguNabhAjaneSu 'alaM' svaphalAvandhyakAraNatvena atyarthaM 'rohanti' dharmacintAdilakSaNAGkarAdimanti jAyante, uktaM ca-"vapanaM dharmabIjasya, satpazaMsAdi tdgtn| taccintAdyaGkarAdi syAtphalasiddhistu | nivRtiH||46|| cintaascchrtynusstthaandevmaanusssNpdH| krameNAGkurasatkAgDanAlapuSpapamA mtaa||47||" (lalita.) kIdRzAni Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ santi rohantotyAha-vidhinA' dezanAIbAlAdipuruSaucityalakSaNena 'utAni' nikSiptAni 'yaye ti dRSTAntArthaH 'bIjAni' zAligodhamAdIni 'satkSito' anupahatabhUmau vidhinoptAni santi, pAyograhaNAdakasmAdeva pakkatathAbhavyatve kacinmarudevyAdau anyathAbhAve'pi na virodha iti // 7 // amumevArtha vyatirekata AhabIjanAzo yathA'bhUmau, praroho veha niSphalaH / tathA saddharmabojAnAmapAtreSu vidurbudhaaH||8|| 'bIjanAzo' bIjocchedo yathA 'abhUmau' uparAdirUpAyAM'prarohaH' aGkarAyubhedaH bIjasyaiva 'vA' iti pakSAntarasUcakA 'iha' jagati 'niSphalo' nyAdiniSpattilakSaNaphalavikalaH tathA 'saddharmabIjAnAM' uktalakSaNAnAM guruNA anAbhogAdibhirnikSipyamANAnAM 'apAtreSu' anItikAriSu lokeSu 'viduH' jAnate budhAH nAzaM niSphalaM vA prarohamiti // 8 // kimityapAtreSu dharmabojanAzo niSphalo vA prarohaH saMpadyate ityAhana sAdhayati yaH samyagajJaH svalpaM cikIrSitam / ayogyatvAtkathaM mUDhaH, sa mhtsaadhyissyti?||9|| iti| 'na' naiva 'sAdhayati' nirvatayati 'yo' jovaH 'samyag' yathAvat 'ajJA' hitAhitavibhAgAkuzalaH 'svalpaM" tucchaM 'cikIrSitaM ' kartumiSTaM nirvAhAdhanuSThAnAdyapi, kasmAnna sAdhayatItyAha-'ayogyatvAt' ajJatvenAnadhikAritvAt , yathoktaM-" mUrkhasya kacidarthe nAdhikAra" iti, 'kathaM ' kena prakAreNa 'mUDho' vaicityamAgataH 'sa' pUrvokto jIvaH 'mahat' paramapuruSArthatayA bRhad-dharmabIjArohaNAdi sAdhayiSyati ?, sarpapamAtradharaNAsamarthasya merugiridharaNAsamarthatvAditi // 9 // iti saharmadezanAI uktaH, idAnIM tadvidhimanuvartayiSyAma iti // 1 // (59) Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ni dharyabinda ba.2 // 16 // _ 'iti evaM pUrvoktagRhasthadharmanirUpaNena 'saDarmadezanAhA~' lokottaradharmaprajJApanAyogyaH 'ukta' bhaNivA, 'idAnIM sampati 'tavidhi' saddharmadezanAkramaM 'varNayiSyAmaH' nirUpayiSyAmo vayamiti // 1 // tadyathA tatprakRtidevatAdhimuktijJAnamiti // 2 // (60) taraya-saddharmadezanAIsya jantoH prakRti:-ravarUpaM guNavallokasaGgapiyatvAdikA devatAdhimuktizca-yuddhakapilAdidevatAvizeSamuktiH tayoni prathamato dezavena kArya, jJAtaprakRtiko hi pumAna rakto viSTo mUDhaH pUrvavyudgrAhitazca cena bhavati tadA kuzalaistathA' nuvayaM lokottaraguNapAtratAmAnIyate, viditadevatAvizeSAdhimuktizca tattaddevatApraNIta mArgAnusArivacanopadarzanena tapaNena ca sukhameva mArge'vatArayituM zakyate iti // 2 // tathA-sAdhAraNaguNaprazaMseti // 3 // (61) sAdhAraNAnAM-lokalokottarayoH sAmAnyAnAM guNAnAM prazaMsA-puraskAraH dezanAIraya agrataH vidheyA, yathA-"pradAna | pracchannaM gRhamupagate saMbhramavidhiH, priyaM kRtvA maunaM sadasi kathanaM cApyupakRteH / anutseko lakSmyA nirabhibhavasArAH parakayAH, zrate cAsaMtoSaH kathamanabhijAte nivasati ? // 48 // (zikhariNIvRttam ) // 3 // tathA-samyak tadadhikAkhyAnamiti // 4 // (62) samyag-aviparItarUpatayA tebhyaH-sAdhAraNaguNenyaH adhikA-vizeSavantaH ye guNAH teSAmAkhyAna-kathanam, yathA"paJcaitAni pavitrANi, sarveSAM dharmacAriNAm ahiMsA satyamaradeyaM, tyAgo maithunavarjanam // 48 // " (aSTakeSu) 4 // // 16 // Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 040-459) 4000412469) ****#4659100*400-100 tathA - abodhe'pyanindeti // 5 / / (63) 'abodhe'pi ' anavagame'pi sAmAnyaguNAnAM vizeSaguNAnAM vA vyAkhyAtAnAmapyanindA - aho mandabuddhirbhavAn ya itthamAcakSANeSvapi asmAsu na budhyate vastutacvamityevaM zrotustiraskAraparihArarUpA, nindito hi zrotA kiJcid bubhutsuH api san dUraM virajyata iti // 5 // tarhi kiM kartavyamityAha zuzrUSAbhAvakaraNamiti // 6 // (64) dharmazAstraM prati zrotumicchA zuzrUSA tallakSaNo bhAvaH pariNAmaH tasya karaNaM - nirvartanaM zrotustaistairvacanairiti, zuzrUSAmanutpAdya dharmakathane pratyuta anarthaM saMbhavaH, paThyate ca - " sa khalu pizAcakI bAtakI vA yaH pare'narthini vAcamudIrayate " // 6 // bhUyo bhUyaH punaH punaH dRDhasaMnipAta rogiNAM punaH punaH tathA - bhUyo bhUya upadeza iti // 7 // (65) upadizyate ityupadezaH- upadeSTumiSTo varatRviSayaH kathaJcidanavagame sati kAryaH, kiM na kriyante kriyAH viktAdikAthapAnopacArA iti // 7 // tathA - bodhe prajJopavarNanamiti // 8 // (66) ' bodhe ' sakRdupadezena bhUyo bhUya upadezena vA upadiSTavastunaH parijJAne tasya zrotuH 'prajJopavarNanaM ' buddhiprazaMsanaM, yathA nAlaghukarmANaH prANina evaMvidhasUkSmArthaboddhAro bhavantIti // 8 // 3- 40*409) 120234691-80954001 2000 19 Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavinda a. 2 // 17 // tathA - tantrAvatAra iti // 9 // (67) tantre-Agame avatAraH-pravezaH AgamabahumAnotpAdanadvAreNa tasya vidheyaH, AgamabahumAnazcaivamutpAdanIyaH- " paralokavidhau zAstrAtmAyo nAnyadapekSate / Asannabhavyo matimAn, zraddhAdhanasamanvitaH // 49 // upadezaM vinA'pyarthakAmau prati padurjanaH / dharmastu na vinA zAstrAditi tatrAdaro hitaH ||50 // arthAdAvavidhAne'pi tadabhAvaH paraM nRNAm / dharme'vidhAnato'narthaH, kriyodAharaNAtparaH // 51 // tasmAtsadaiva dharmArthI, zAstrayatnaH prazasyate / loke mohAndhakAre'smin, zAstrAlokaH pravartakaH // 52 // 'zAstrayatna' iti zAstre yatno yasyeti samAsaH / pApAmayauSadhaM zAstraM, zAstraM puNyanibandhanam / cakSuH sarvatragaM zAstraM, zAstraM sarvArthasAdhanam // 53 // na yasya bhaktiretasmiMstasya dharmakriyA'pi hi / andhamekSAkriyAtulyA, karmadoSAdasatphalA // 54 // yaH zrAddho manyate mAnyAn, ahaGkAravivarjitaH / guNarAgI mahAbhAgastasya dharmakriyA parA // 55 // yasya tvanAdaraH zAstre, tasya zraddhAdayo gunnaaH| unmattaguNatulyatvAnna prazaMsAspadaM satAm // 56 // malinasya yathA'tyantaM jalaM vastrasya zAdhanam / antaHkaraNaratnasyatathA zAstraM vidurbudhAH // 57 // zAstre bhaktirjagadvanyairmuktidUtI paroditA / atraiveyamato nyAyyA, tatprAptyAsannabhAvataH // 58 // (yoga. 221-30) [ atraiva iti muktau eva / iyamiti zAstrabhaktiH / tatprAptyAsannabhAvata iti - muktiprAptisamIpabhAvAt // ] 9 / tathA - prayoga AkSepaNyA iti // 10 // (68) prayogo - vyApAraNaM dharmakathAkAle AkSipyante - AkRSyante mohAttavaM prati bhavyaprANinaH anayetyAkSepaNI tasyAH kathAyAH, sA ca AcAravyavahAraprajJaptidRSTivAdabhedAccaturdhA, tatrAcAro - locAsnAnAdisAdhu kriyArUpaH vyavahAraH - kathaJcidApa vizeSagRhadharmaH // 17 // Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jJAnAdyAcArakaracAritrAcArastavyajanArthatadubha nadoSavyapohAya prAyazcittalakSaNaH prajJaptiH-saMzayApannasya madhuravacanaiH prajJApanaM dRSTivAdazca--zrotrapekSayA sUkSmajIvAdibhAvakathanamiti // 10 // tathA-jJAnAdyAcArakathanamiti // 11 // (69) jJAnasya-zrutalakSaNasya AcAraHjJAnAcAraH, AdizabdAddarzanAcArazcAritrAcArastapaAcAro vIryAcArazceti, tato jJAnAdyAcArANAM kathana-prajJApanamiti samAsaH, tatra jJAnAcAro'STadhA-kolavinayabahu~mAnopAnAnihnavavyajanArthatadurbhayabhedalakSaNaH, tatra kAla iti yo yasya agAviSTAdeH zrutasya kAla uktaH tasminneva tasya svAdhyAyaH kartavyo nAnyadA tIrthakaravacanAt , dRSTaM ca kRdhyAdeH kAlakaraNe phalaM viparyaye tu viparyaya iti 1, tathA zrutagrahaNaM kurvatA gurovinayaH kArya:, vinayo hyabhyutthAnapAdadhAvanAdiH, avinayagRhItaM hi tadaphalaM bhavati 2, tathA zrutagrahaNodyatena gurorbahumAnaH kAryaH, bahumAno nAmA''ntaro bhAvapratibandhaH3, etasmisatyakSepeNAvikalaM zrutaM bhavati, atra ca vinayabahumAnayozcaturbhaGgI bhavati-ekasya vinayo na bahumAnaH 1, aparasya bahumAno na vinayaH2 anyasya vinayo'pi bahumAno'pi 3, anyatarasya na vinayo nApi bahumAna 4 iti 3, tathA zrutagrahaNamabhopsato. padhAna kArya, upadadhAti-puSNAti zrutamityupadhAna-tapA, taddhi yadyatrAdhyayane AgADhAdiyogalakSaNamuktaM tattatra kArya, tatpUrvazrutagrahaNasyaiva saphalatvAt 4, 'anidava ' iti gRhItazrutenAniyaH kAryaH, yadyatsakAze'dhIte tatra sa eva kathanIyo nAnyaH, cittakAluSyApatteriti 5, tathA zrutagrahaNapravRttena tatphalamabhIpsatA vyaJjanabhedo'rthabheda ubhayabhedazca na kAryaH, tatra vyaJjanabhedo yathA-" dhammo maMgalamukTuiM" iti vaktavye "puno kallANamukkosaM " ityAha, arthabhedastu yayA-" AvaMtI keyAvato lo Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a.2 hiyA // 1 // gaMsi vipparAmusati" ityatrAcArasUtre "yAvantaH kecana loke-asminpApanDiloke viparAmazanti" ityarthAbhidhAne "AvaMtIjanapade keyAvatI-rajUntiA lokaH viparAmazati kU" ityAha, ubhayabhedastu dvayorapi yAthAtmyopamaH yathA "dharmo maMga- lamutkRSTa ahiMsA parvatamastake " ityAdi, doSadhAtra vyaJjanabhedAdarthabhetabhede kriyAyAH kriyAbhede ca mokSAbhAvaH tadabhAve ca nirathikA diiksseti| darzanAcAro'pi niHzaGkitaniSphAkSitanirvicikitsaamRdRSTiupavahAsthirIkaraNAsalyatIrthaprabhavanAbhedAdaSTadhaiva, tatra niHzaGkita iti zaGkanaM zaGkita nirgataM iGkitaM yato'sau nizaGkitaH, dezasarvazaGkArahita ityarthaH, tatra dezazaGkA samAne jovatve kathameko bhavyaH aparastu abhavya iti zaGakate, sarvazaGkA tu prAkRta nibaddhatvAtsakalamevedaM parikalpitaM bhaviSyatIti, na punarAlocayati yathA bhASA hetugrAhyA ahetugrAhyAzca, tatra hetugrAhyA jIvAstitvAdayaH, ahetugrAhyA bhavyatvAdayaH, a| smadAdyapekSayA prakRSTajJAnagocaratvAttaddhetUnAmiti, prAkRtanibandho'pi bAlAdisAdhAraNa iti, uktaM ca-"bAlaslImUDhamUrkhANAM, nRNAM cAritrakAkSiNAm / anugrahAthai tattvajJaiH, siddhAnta: prAkRtaH smRtaH // 59 // " dRSTeSTAviruddhatvAcca nAyaM parikalpanAgocaraH, tatazca niHzakkito jIva evAIcchAsanapratipanno darzanAcAra ityucyate, anena darzanadarzaninorabhedopacAramAha, tadekAntabhede khadarzanina iva phalAbhAvAnmokSAbhAva iti, evaM zeSapadeSvapi bhAvanA kAryA1, tathA niSkAkSito-dezasarvakAGkSArahitaH, tatra dezakAGkSA eka darzanaM kAjhate digambaradarzanAdi, sarvakAkSAtu sarvANyeveti, nAlokayati paDjovanikAyapIDAmasatyarUpaNAM ceti 2, vicikitsA-mativibhramo nirgatA vici kitsA yasmAdasau nirvici // 18 // Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kitsaH, sAdhveva jinadarzanaM, kintu pravRttasyApi sato mamAsmAtphalaM bhaviSyati vA na vA, kRSIvalAdikriyAmUbhayathA'pyupalabdhe| riti kuvikalparahitaH, na hyavikala upAya upeyavastupariprApako na bhavatIti sAtanizcaya ityarthaH, yadvA nirvijjugupsaH-sAdhujugupsArahitaH3, tathA 'amUDhadRSTiH' bAla tapasvitapovidyAtizayana mUDhA-svabhAvAnna calitA dRSTiH-samyagdarzanarUpA yasyAsau amUDhadRSTiH 4, etAvAn guNipradhAno darzanAcAranirdezaH, adhunA guNapradhAna:-upabRMhaNaM nAma samAnadhArmikANAM sadguNaprazaMsanena tavRddhikaraNaM 5, sthirIkaraNaM dharmAdviSIdatAM tatraiva sthApanaM 6, vAtsalyaM-samAnadhArmikajanopakArakaraNaM 7, prabhAvanA dharmakathAdibhistIrthakhyApaneti 8, guNapradhAnazcAyaM nirdezo guNaguNinAH kathaJcidbhedakhyApanArthama, ekAntAbhede guNanivRttau | guNino'pi nivRtteH zUnyatApattiriti / cAritrAcAro'STadhA paJcasamiti triguptibhedAda , samitiguptisvarUpaM ca pratItameva / tapaAcArastu dvAdazavidhaH bAhyAbhyantaratapASaTkadvayabhedAt, tatra 'anazana 1 mUnodaratA 2 vRtteH saMkSepaNaM 3 rasatyAgaH 4 / kAyaklezaH 5 saMlInateti bAhyaM tapaH proktam // 60 // prAyazcittadhyAne vaiyAvRtyavinayAvathotsargaH / svAdhyAya iti tapaH SaTmakAramAbhyantaraM bhavati // 61 // " (pazama. 175-176) vIryAcAraH punaH anidrutabAhyAbhyantarasAmarthyasya sataH anantaroktapazidvidhe jJAnadarzanAdyAcAre yathAzakti pratipattilakSaNaM parAkramaNaM pratipattau ca yathAvalaM pAlaneti // 11 // tathA-nirIhazakyapAlaneti // 12 // (70) nirIheNa-aihikapAralaukikaphaleSu rAjyadevatvAdilakSaNeSu vyAvRttAbhilASeNa zakyasya-jJAnAcArAdeH vihitamidami Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmadeva nAvidhiH dharmabindu | tibuddhayA pAlanA kAryeti ca kathyate iti // 12 // a.2 | tathA-azakye bhAvapratipattiriti // 13 // (71) // 19 // | 'azakye' jJAnAcArAdivizeSa eva kartumapAryamANe kuto'pi dhRtisaMhananakAlabalAdivaikalyAd 'bhAvapratipattiH, * bhAvena-antaHkaraNena pratipattiA-anubandhaH, na punastatra pravRttirapi, akAlautsukyasya tattvata aadhyaantvaaditi||13|| tathA-pAlanopAyopadeza iti 14 // 72 // etasmin jJAnAdyAcAre pratipanne sati pAlanAya upAyasya-adhikaguNatulyaguNalokamadhyasaMvAsalakSaNasya nijaguNa| sthAnakocita kriyAparipAlanAnusmaraNasvabhAvasya copadezo dAtavya iti // 14 // tathA-phalaprarUpaNeti // 15 // (73) asyAcArasya samyakSaripAlitasya sataH phalaM-iva tAvaduraplavahAso bhAvaizvaryavRddhirjanapriyatvaM ca paratra ca sugati| janmottamasthAnalAbhaH paramparayA nirvANAvAptizceti yatkArya tasya prarUpaNA-prajJApanA vidheyeti // 15 // atraiva vizeSamAha devadivarNanamiti // 16 // (74) devAnAM-vaimAnikAnAM RddheH-vibhRteH rUpAdilakSaNAyA varNanaM-prakAzana, yathA tatrottamA rUpasaMpat sasthitiprabhAva| sukhadyutilezyAyogaH vizuddhendriyAvadhitvaM prakRSTAni bhogasAdhanAni divyo vimAnanivaha ityAdi vakSyamANameva // 16 // tathA-mukulAgamanoktiriti // 17 // (75) He Yu Ben Zheng Ben He Zi Yu Dai Ge Zi Yu // 19 // Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devasthAnAccyutAvapi viziSTe deze viziSTe kule niSkalake anvaye udagre sadAcAreNAkhyAyikApuruSayukte anekamanora| thAvapUraka atyantaniravadyaM janmetyAdikSyamANalakSaNevoktiH // 17 // tathA-kalyANaparamparAkhyAnamiti // 18 // (76) tataH sukulAgamanAdanantaraM kalyANaparamparAyA:-tatra sundaraM rUpaM Alayo lakSaNAnAM rahitaM Amayena ityAdirUpAyAH * atraiva dharmaphalAdhyAye vakSyamANAyAH AkhyAna-nivedanaM kAryamiti // 18 // tathA-asadAcAragati // 19 // (77) asadAcAraH-sadAcAravilakSaNo hisAnRtAdidaza vidhapApahetubhedarUpaH, yathoktam-"hiMsAnRtAdayaH paJca, tattvAzraddhAnameva ca / krodhAdayazca catvAra, iti pApasya hetavaH // 62 // (zAstravArtA. 4) tasya gardA asadAcAragahIM, yathA-"na mithyAtvasamaH zatrurna mithyAtvasamaM viSam / na mithyAtvasamo rogo, na mithyAtvasamaM tamaH // 63 // dviSadviSatamoroge?Hkhamekatra dIyate / mithyAtvena durantena, jantorjanmani janmani // 64 // varaM jvAlA''kule kSipto, dehinA''tmA hutAzane / na tu mithyAtvasaMyuktaM, jIvitavyaM kadAcana // 65 // " iti tatvAzraddhAnagardA, evaM hiMsAdiSvapi garhAyojanA kAryA // 19 // tathA-tatsvarUpakathanamiti // 20 // (78) tasya-asadAcArasya hiMsAdeH svarUpakathanaM, yathA "pramattayogAt prANivyaparopaNaM hiMsA," "asadabhidhAnaM mRSA" | (mantaM) "adattAdAne steyaM" "maithunamabrahma" "mUrchA parigraha" (ta0 a07 sU08.9-10-11-12) ityAdi // 23 // Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmadeza tathA-svayaM parihAra iti // 21 // (79) 'svayam ' AcArakathakena parihAraH asadAcArasya saMpAdanIyaH, yataH svayamasadAcAramapariharato dharma3 kathanaM naTavairAgyakathanamivAnAdeyameva syAt , na tu sAdhyasiddhikarabhiti // 21 // tathA-RjubhAvA''sevanamiti / / 22 // (80) RjubhAvasya-kauTi lyatyAgarUpasya Asevanam-anuSTAnaM dezakenaiva kArya, evaM hi tasminnavipratAraNakAriNi saMbhAvite sati ziSyastadupadezAnna kuto'pi dUravartI syAditi // 22 // tathA-apAyahatutvadezaneti // 23 // (82) apAyAnAM-anarthAnAM ihalokaparalokagocarANAM hetutvaM-prastAvAdasadAcArasya yo hetubhAvaH tasya dezanA vidheyA, yathA-"yanna prayAnti puruSAH svagai yacca prayAnti vinipAtam / tatra nimittamanAryaH pramAda iti nizcitamidaM me // 66 // " pramA| dazvAsadAcAra iti // 23 // apAyAneva vyaktIkurvannAha nArakaduHkhopavarNana miti // 24 // (82) narake bhavA nArakAH teSAM upalakSaNatvAryigAdInAM ca duHkhAni-azarmANi teSAmupavarNana vidheyaM, yathA -"tIkSNairasibhirdIptaH kuntairvipamaiH parazvadhazcakaiH / parazRtrizUlatomaramudgaravAsImuSADhIbhiH // 67 // saMbhinnatAluzirasazchinnabhujAzchinnakarNanAsauSThAH / bhinna hRdayodarAntrA bhinnAkSipuTAH suduHkhaartaaH|| 68 // nipatanta utpatanto viceSTamAnA mahItale dInAH / // 20 // Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Tai Yu Tai *Ben *Tai Xin nekSante trAtAraM nairayikAH karmapaTalAndhAH // 67 // kSuttR ddimAtyuSNabhayArditAnAM parAbhiyogavyasanAturANAm / aho tiravAmabhiduHkhitAnAM sukhAnuSaGgaH kila vArttametat // 70 // mAnuSyake'pi dAridryarogadaurbhAgyazoka mauryANi / jAtikulAvayavAdinyUnatvaM cAzute prANI // 71 // deyeSu cyavana viyogaduHkhiteSu krodheSyamidamadanAtitApiteSu / AryA ! nastadiha vicArya saMvadantu yatsaukhyaM kimapi nivedanIyamasti // 72 // " iti // 24 // tathA - duSkulajanmaprazastiriti // 25 // ( 83 ) duSkule - zakaya vana zavarabarA disaMbaMdhiSu yajjanma - asadAcArANAM prANinAM prAdurbhAvaH tasya prazastiH- prajJApanA kAryA // 25 // tatra cotpannAnAM kimityAha duHkhaparamparA nivedana miti // 26 // ( 84 ) duHkhAnAM - zArIramAnasa zarmalakSaNAnAM yA paramparA - pravAhaH tasyA nivedanaM prarUpaNaM, yathA asadAcArapAravazyAt jIvA duSkuleSUtpadyate, tatra cAsundaravarNarasagandhasparzazarIrabhAjAM teSAM duHkhanirAkaraNanibandhanasya dharmasya svame'pyanupalambhAt hiMsAnRtasyAzuddhakarmakaraNa vaNAnAM narakAdipa.lapApakarmopacaya eva saMpadyate tadabhibhUtAnAmiha paratra cAvyavacchimnAnubandhA duHkhaparamparA prasUyate, yaducyate- "taiH karmabhiH sa jIvo vivazaH saMsAracakramupayAti / dravyakSetrAddhAbhAvabhinnamAvartate bahuzaH // 73 // " // 26 // tathA - upAyato mohanindeti // 27 // ( 85 ) Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu dharma deza nAvidhika // 21 // 'upAyataH upAyena anarthapradhAnAnAM mUDhapuruSalakSaNAnAM prapaznarUpeNa mohasya-mRDhatAyA nindA-anAdaraNIyatAkhyApaneti, yathA-"amitraM kurute mitraM, mitraM dveSTi hinasti ca / karma cArabhate duSTa, tamAha LDharetasam // 74 // arthavantyupapannAni, vAkyAni guNavanti ca / naiva mUDho vijAnAti, mumUrSuriva bheSajam // 7 // saMprAptaH paNDitaH kRcchaM, prajJayA pratibudhyate / mUDhastu kRcchamAsAdya, zilevAmbhasi majjati // 76 // athavopAyato-mohaphalopadarzanadvAralakSaNAt mohanindA kAryeti, "janmamRtyujarAvyAdhirogazokAyupadrutam / vIkSamANA api bhavaM, nadijanyapi mohataH / / 77 / / dharmavIjaM paraM prApya, mAnuSyaM karmabhUmiSu / na satkarmakRSAvasya, prayatante'lpamedhasaH / / 76 // asyeti-dharmabIjasya / baDizAmiSavattarache, kusUkhe dAruNodaye / sattAstyajanti sacceSTAM, dhigaho dAruNaM tamaH / / 79 // " iti // 27 // * tathA-sajjJAnaprazaMsanamiti // 28 // (86) sad-aviparyastaM jJAnaM yasya sa saj jJAna:-paDito janaH taraya sato vA jJAnasya-vivecanalakSaNasya prazaMsana-puraskAra ini, yathA-" tannetrastribhirIkSate na girizo no padmajanmA'STabhiH, skando dvAdazabhirna vA na maghavA cakSuHsahasreNa ca / sambhUyApi jagattrayasya nayanastabastu no vIkSyate, pratyAhRtya dRzaH samAhitadhiyaH pazyanti yat pnndditaaH||8||" tathA "nApApyamabhivAJchanti, naSTa necchanti zocituma / Apatsu ca na muhyanti, narAH pnndditbuddhyH||81|| na hRSyatyAtmano mAne, nApamAne ca ruSyati / gAGgo hUda ivAkSobhyo, yaH sa paNDita ucyate / / 82 // " tathA-puruSakArasatkatheti // 29 // (87) // 21 // Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ puruSakArasya - utsAhalakSaNasya satkathA-mAhAtmyamazaMsanaM, yathA- "durgA tAvadiyaM samudraparikhA tAvannirAlambanaM, vyomaitananu tAvadeva viSamaH pAtAlayAtrAgamaH / dattvA mUrddhani pAdamudyamabhido devasya kIrtipriyaiH, vIrairyAvadaho na sAhasatulAmAropyate jIvitam // 83 // " tathA "vihAya pauruSaM karma, yo daivamanuvarttate / taddhi zAmyati taM prApya, klIvaM patimivAGganA // 84 // " 29 // tathA - vorthaDivarNanamiti // 30 // ( 88 ) vIrya - prakarSarUpAyAH zuddhAcAravallabhyAyAH tIrthakaravIryaparyavasAnAyAH varNanamiti, yathA-" meruM daNDaM gharAM chatraM, yatkecitkartumIzate / tatsadAcArakalpadruphalamAhurmaharSayaH // 85 // 30 // tathA - pariNate gambhIradezanAyoga iti // 31 // ( 89 ) asmin pUrvamuddiSTe upadezajAle zraddhAnajJAnAnuSThAnavattayA ' pariNate' sAtmIbhAvamupagate sati upadezArhasya jantoH gambhIrayAH- pUrvadezanApekSayA atyantasUkSmAyA AtmAstitvatadvandhamokSAdikAyA dezanAyAH yogaH - vyApAraH kAryaH, idamuktaM bhavati yaH pUrvaM sAdhAraNaguNaprazaMsAdiH anekadhopadezaH prokta Arate sa yadA tadAvAra kakarma hAsA tishyaadngg| GgIbhAvalakSaNaM pariNAmamupAgato bhavati tadA jIrNe bhojanamiva gambhIradezanAyAmasau dezanArdo'vatAryate iti // 31 // ayaM ca gambhIra dezanA - yogo na zrutadharmakathanamantareNopapadyate ityAha dharmakathanamiti // 32 // (90 ) zrutadharmasya - vAcanAcchanA parAvartanAnuprekSAdharmakathana lakSaNasya sakalakuzala kalApakalpadrumavipulAsslavAlakalpasya ka **469 **46) ***46***** Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu kapaccheda tApAH a. 2|| 22 // sAmye'pi vicitrabhedAra kAryaH, anyatrAyavAdasamAnata yA vimalabdha thana, tathA-" cakSupmantasta eveha, ye shrutjnyaanckssussaa| samyak sadaiva pazyanti, bhAvAn heyetraanraaH||86||" 32 // | ayaM ca zrutadharmaH pratidarzanamanyathA'nyathA prata iti nAsAvadyApi tatsamyagbhAvaM vivecayitumalamityAha bahutvAtparIkSAvatAra iti // 33 // (91) tasya hi bahutvAcchU tadharmANAM zrutadharmaH zrutadharma iti zabdasamAnata yA vipalabdhabuddheH parIkSAyAM-trikoTiparizuddhilakSaNAyAM zrutadharmasambandhinyAma vatAraH kArya:, anyatrApyavAci-"taM zabdamAtreNa vadanti dharma, vizve'pi lokA na vicArayanti / sa zabdasAmye'pi vicitrabhedai vibhidyate kssiirmivaacniiyH|| 87 // lakSmI vidhAtuM sakalAM samartha, sudurlabhaM vizvajanInamenam / parIkSya gRhNanti vicAradakSAH, suvarNavadazcanabhItacittAH / / 88 // " iti // 33 // parIkSopAyamevAha kaSAdiprarUpaNeti // 34 // (92) __yathA suvarNamAtrasAmyena tathAvidhamugdhalokepyavicAraNeva zuddhAzuddharUpasya suvarNasya pravRttau kapacchedatApAH parIkSaNAya vicakSaNairAdriyante tathA'trApi zrutadharma parIkSaNIye kaSAdInAM prarUpaNeti // 34 // kaSAdInevAha vidhipratiSedho kaSa iti // 35 // (93) vidhiH-aviruddha kartavyArthopadezaka vAkyaM, yathA svargakevalArthinA tapodhyAnAdi kartavya samitiguptizuddhA kriyA ityAdi, pratiSedhaH punaH-na hisyAtsarvabhUtAni nAnRtaM vadet ityAdi, tato vidhizca pratiSedhazca vidhipratiSedhau, kimityAha-kaSa | suvarNaparIkSAyAmiva kaSapaTTake rekhA, idamuktaM bhavati-yatra dharma uktalakSaNo vidhiH pratiSedhazca pade pade supuSkala upalabhyate sa // 22 // Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmaH kaSazuddhaH, na punaH " anyadharmasthitAH saccA, asurA iva viSNunA / ucchedanIyAsteSAM hi, vadhe doSo na vidyate // 89 // " ityAdivAkyagarbha iti // 35 // chedamAha- tatsambhavapAlanAceSToktizcheda iti // 36 // (94 ) tayoH - vidhipratiSedhayoH anAvirbhUtayoH sambhavaH prAdurbhAvaH prAdurbhUtayozca pAlanA-rakSArUpA tataH tatsambhavapAlanAyA ceSTA - bhikSATanAdibAhyakriyArUpA tasyA uktiH chedaH, yathA kaSazuddhAvapyantarAmazuddhimAzaGkamAnAH sauvarNikAH suvarNagolikA chedamAdriyante tathA kaSazuddhAvapi dharmasya chedamapekSante sa ca chedA vizuddhabAhyaceSTArUpa:, vizuddhA ca ceSTA sA yatrAsa|ntAvapi vidhipratiSedhAvavAdhitarUpau svAtmAnaM labhete, labdhAtmAnau cAtIcAralakSaNApacAravirahitau uttarottarAM dRddhimanubhavataH, sA yatra dharme ceSTA saprapaJcA procyate sa dharmazchedazuddha iti // 36 // yathA kaSacchedazuddhamapi suvarNaM tApamasahamAnaM kAlikonmIlanadoSAnna suvarNabhAvamazrute, evaM dharmo'pi satyAmapi kaSacchedazuddhau tApaparIkSAmanirvahamANo na svabhAvamAsAdayatyataH tApaM prajJApayannAha - ubhayanibandhanabhAvavAdastApa iti // 37 // ( 95 ) ubhayoH - kaSacchedayoH anantaramevoktarUpayoH nibandhanaM pariNAmirUpaM kAraNaM yo bhAvo - jIvAdilakSaNaH tasya vAdaHprarUpaNA, kimityAha - tApo'tra tadharmaparIkSAdhikAre, idamuktaM bhatrati yatra zAstre dravyarUpatayA amacyutAnutpannaH paryAyAtmakatayA ca pratikSaNamaparAparasvabhA vArakandanena anityasvabhAvo jIvAdirarusthApyate syAttatra tApazuddhiH, yataH pariNAminyevAtmAdau ***%*469)**** Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindA a.27 tApA IRzA Shan Ben Zi Tou Ying Ben Ben Bai Fa %Zuo tathAvidhAzuddhaparyAyanirodhena dhyAnAdhyayanAdyaparazuddhaparyAyaprAdurbhAvAduktalakSaNaH kaSo bAhyaceSTAzuddhilakSaNazca cheda upapadyate, na punaranyatheti // 37 // eteSAM madhyAtko balIyAn itaro vA iti prazne yatkartavyaM tadAha amISAma-taradarzana miti // 68 // (96) 'amISAM' trayANAM parIkSAprakArANAM parasparamantarasya-vizepasya samarthAsamarthatvarUpasya darzanaM kAryamupadezakena // 38 // tadeva darzayati ___ kaSacchedayorayatna iti // 69 // (97) kaSacchedayoH parIkSAkSamatvena AdaraNIyatAyAm 'ayatnaH' atAtparya matimatAmiti // 39 // kuta ityAha tadbhAve'pi tApAbhAve'bhAva iti // 40 // (98) tayo:-kapacchedayoH bhAva:-sattA tadbhAvaH tasmin , kiM punaratadbhAva ityapizabdArthaH, kimityAha-tApAbhAve' uktalakSaNatApavirahe 'abhAvaH' paramArthataH asatteva parIkSaNIyasya, na hi tApe vighaTamAnaM hema kaSacchedayoH satorapi svaM svarUpaM pratipattumalaM, jAtisuvarNatvAttasya // 40 ||etdpi kathamityAha tacchuddhau hi tatsAphalyamiti // 41 // (99) 'tacchuDau' tApazuddhau 'hiH' yaramAt 'tatsAphalyaM' tayoH-kaSacchedayoH saphalabhAvaH, tathAhi-dhyAnAdhyayanAdiko'ryoM vidhIyamAnaH prAgupAtakarmanirjaraNaphala:, hisAdikazca prati pidhyamAno navakarmopAdAnanirodhaphalaH, bAhyaceSTAzu // 23 // Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dvizvAnayorevAnAvirbhUtayoH AvirbhavanenAvirbhUtayozca paripAlanena phalavatI syAt, na cApariNAminyAtmanyuktalakSaNoM kaSaccheda svakAryaM kartuM prabhaviSNU syAtAmiti tayoH tApazRddhAdeva saphalatvamupapadyate na punaranyatheti // 41 // nanu phalavikalA vapi tau bhaviSyata ityAha phalavantau ca vAstavAviti // 42 // (100) uktalakSaNaphalabhAjI santau punaH yA kapacchedau tau vAstavau kapacchedau bhavataH, svasAdhyakriyAkAriNo hi vastuno vastutvamuzanti santaH // 42 // vipakSe bAdhAmAhaanyathA yAcitakamaNDanamiti // 43 // (101) ' anyathA phalavikalau santau vastuparIkSAdhikAre samavatAritAvapi tau yAcitakamaNDanaM varttate iti, parakIyatvasambhAvanopahatatvAt kutsitaM yAcitaM yAcitakaM tacca tanmaNDanaM ca kaTakakuNDalAdi AbharaNavizeSo yAcitakamaNDanam, dvividhaM hyalaGkAraphalaM - nirvAhe sati parizuddhAbhimAnikasukhajanikA svazarIrazobhA kathaJcinirvahaNAbhAve ca tenaiva nirvAhaH, na ca yAcitakamaNDane etadvinayamapyasti parakIyatvAttasya, tato yAcitakamaNDanamiva yAcitakamaNDanaM idamuktaM bhavati - dravyaparyAyobhayasvabhAve jIve kapacchedau nirupacaritatayA sthApyamAnau svaphala pratyavandhya sAmarthyAveva syAtAM, nityAdyekAntavAde tu svavAdazobhA tadvAdibhiH kalpyamAnAvapyetau yAcitakamaNDanAkArau pratibhAsete na punaH svakAryakarAviti // 43 // Aha- avagataM yathA kaSacchedatAzuddhaH zrutadharmo grAhyaH paraM kimmatRko'sau pramANamiti vyatirekataH sAdhayannAha - Tai Heng , Zhong * Zhong Ju Zhong Zhi Zhuo Zhong Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu // 24 // Liu Zi Ling >> Zhen Hui >> Quan >> nAtattvavedivAdaH samyagvAda iti||44|| (102) 'na' naiva atattvavedinaH sAkSAdeva vastutattvajJAtuM zIlasya puruSavizeSasya arvAgdarzina ityarthaH 'vAda: vastupaNayana atatvavedivAdaH, kimityAha-'samyagvAdo' yathAvasthitArthavAdaH, sAkSAdavIkSamANena hi pramAtrA proktaM jAtyandhaci karanarAlikhitacitrakarmapadyathAvasthitarUpavisaMvAdena asamaJjasameva zAstraM syAditi kathaM tadbhASitaM vastu aviparItarUpatA pratipattumutsahate ? iti / 44 // samyagvAdatAyA evopAyamAi bandhamokSopapattitastacchuddhiriti // 42 // (103) bandho-mithyAtvAdihetubhyo jovasya kApudgalAnAM ca vaDyayaHpipDayoriva kSIranIrayoriva vA parasparamavibhAgapariNAmenAvasthAnaM mokSaH-punaH samyagdarzanajJAnacAritrebhyaH karmaNAmatyantocchedaH, tato bandhazca mokSazca bandhamokSau | tayoH upapattiH-ghaTanA tasyAH sakAzAt tacchuddhiH-vastuvAda nirmalatA cintanoyA, idamuktaM bhavati-yasmin siddhAnte bandhamokSayogya AtmA taistai vizeSanirUpyate sa sarvavedipuruSapratipAdita iti kovidainizcIyate iti // 45 // iyamapi bandhamokSopapattiryathA yujyate tathA''ha iyaM bamAnabandhanabhAva iti // 46 // (104) 'iyaM' bandhamokSopapattiH badhyamAna ya vandhanasya ca-vakSyamANasya bhAve-sadbhAve sati bhavati // 46 // kuta ityAha kalpanAmAtramanyatheti // 47 // (105) // 24 // Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yasmAtkAraNAdiyaM kalpanaiva kevalA vitathArthapratibhAsarUpA, na punastatra pratibhAsamAno'rtho'pIti, kalpanAmAtramanyathAmukhyavadhyamAnavandhanayorabhAve varttate iti // 47 // badhyamAnabandhane eva vyAcaSTe badhyamAna AtmA bandhanaM vastusat karmeti // 48 // (106) tatra 'badhyamAnaH' svasAmarthyatirodhAnena pAravazyamAnIyamAnaH, ka ityAha-'AtmA' caturdazabhUtagrAmabhedabhinno jIva: pratipAdyate, tathA-badhyate mithyAtvAdibhirhetubhirAtmA aneneti bandhanaM, kimityAha-vastusat' paramArthatI vidyamAna 'karma' jJAnAvaraNAdi anantAnantaparamANupacayasvabhAvamata eva mUrnaprakRtIti / atrAtmagrahaNena sAMkhyamanirAsamAha, yanastatrocyate'AtmA na badhyate nApi mucyate nApi saMsarati kazcit . saMsarati badhyate mucyate ca nAnAzrayA prakRtiH / vastusadgrahaNena tu saugatamatasya, yatastatrApi paThyate-"cittameva hi saMsAro, rAgAdiklezavAsitam / tadeva tairvinimuktaM, bhavAnta iti kathyate // 90 // " 'rAgAdiklezavAsita miti rAgAdiktezaiH sarvathA cittAdavyatiriktairvAsita-saMskRtaM, evaM hi badhyamAnAnna bhinna vastupatkarmatyabhyupagataM bhavati / tatra prakRtereva bandhamokSAbhyupagame AtmanaH saMsArApavargAvasthayorabhinnaikasvabhAvatvena yoginAM yamaniyamAdyanuSThAnaM muktiphalatayoktaM yad yogazAstreSu tad vyarthameva syAt , bauddhasyApi cittAdavyatiriktakarmavAdino'vastusaccameva karmaNaH syAt , yato yadyato'vyatiriktasvarUpaM tattadeva bhavati, na ca loke tadeva tenaiva badhyate iti pratItirasti, vadhyamAnabandhanayoH puruSanigaDAdirUpayoH bhinnasvabhAvayoreva loke vyavahriyamANatvAt , kiMca-cittamAtratve karmaNo'bhyupagamyamAne saMsArApavargayobhaMdo na pAmoti, cittamAtrasyobhayatrApyavizeSAt // 48 // bandhamokSahetUnevAha Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmacindu ba.2 // 25 // bandhamokSa kA svarUpam hiMsAdayastadyogahetavaH, taditare taditarasyeti // 49 // (107) _ 'hiMsAdaya' iti hiMsAnRtAdayo jIvapariNAmavizeSAH, kimityAha-'tadyogahetavaH tasya-bandhasya saMsAraphalatvena paramArthacintAyAM pApAtmakasyaiva hetavaH-AtmanA saha bandhakAraNabhAvamApannA vartante, yadavApi-"hiMsAnRtAdayaH paJca, tattvAzraddhAnameva ca / krodhAdayazca catvAra, iti pApasya hetavaH // 91 // " (zAstravA04) tathA taditare' tebhyo-hiMsAdibhya itare-- ahiMsAdaya eva 'taditarasya' tasmAd-bandhAditaro-mokSaH tasya, anurUpakAraNaprabhavatvAtsarvakAryANAmiti // 49 // bandhasyaiva svarUpamAi pravAhato'nAdimAniti // 50 // (108) 'pravAhataH' paramparAta: 'anAdimAn ' AdibhUtabandhakAlavikalaH // 50 // atraivArthe upacayamAha kRtakatve'pyatItakAlavadupapattiriti // 51 // (109) 'kRtakatve'pi' svahetubhiniSpAditatve'pi bandhasyAtItakAlasyevopapattiH-ghaTanA anAdimattvasya vaktavyA, kimuktaM bhavati?-pratikSaNaM kriyamANo'pi bandhaH pravAhApekSayA'totakAlabadanAdimAneva // 51 // atha yato'zAdanayodRSTAntadAsantikabhAvo'bhUt taM sAkSAdeva darzayannAha vartamAnatAkalpaM kRtakatvamiti // 52 // (110) yAzI atItakAlasamayAnAM vartamAnatA-sAmpatarUpatA tAdRzaM bandhasya 'kRtakatvaM' kriyamANatvaM, kriyAkAlaniSThA Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAlayozca nizcayanayAbhiprAyeNAbhedAdevamupanyastaM, anyathA varttamAnatAkalpaM kriyamANatvamityupanyasituM yuktaM syAt // 52 // yAdRzi cAtmani prAgupanyastA bandhahetavaH upapadyante tamanvayavyatirekAbhyAmAha - pariNAminyAtmani hiMsAdayo, bhinnAbhinne ca dehAditi // 68 // ( 111 ) pariNamanaM pariNAmaH - dravyarUpatayA'vasthitasyaiva vastunaH paryAyAntarapratipattiH, yathoktam - " pariNAmo hyarthAntaragamanaM na ca sarvathA vyavasthAnam / na ca sarvathA vinAzaH pariNAmastadvidAmiSTaH // 92 // " pariNAmo nityamasyAstIti pariNAmI tatra Atmani - jIve hiMsAdayaH - prAg nirUpitA upapadyante, tathA bhinne pRthagurUpe abhinne ca tadviparIte, cakAro vizeSaNasamuccaye, kasmAdityAha-' dehAt ' zarIrAt // 53 // atraivArthe vipakSe bAghAmAha anyathA tadayoga iti // 54 // ( 112 ) yadi hi pariNAmI AtmA bhinnAbhinnava dehAnneSyate tadA teSAM hiMsAdInAM bandhahetutayopanyastAnAmayogaH - a TanA // 54 // kathamityAha - nitya evAvikAratossaMbhavAditi // 55 // ( 113 ) 'nitya eva ' amacyutAnutpannasthiraikasvabhAve Atmani, na tu paryAyanayAvalambanenAnityarUpe'pItyevakArArthaH, abhyupagamyamAne dravyAstikanayAvaSTambhataH 'avikArataH ' tilatupatribhAgamAtramapi pUrvasvarUpAdapracyavamAnatvena 'asaMbhavAd' aghaTanAt hiMsAyAH, yato vivakSita hiMsA vivakSitaparyAyavinAzisvabhAvA zAstreSu gIyate, yayoktam - " tatpayAryavinAzo Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nityAni tyabhilAmilAtmA dukhotpAdastathA ca saMktazaH / eSa vadho jinabhaNito varyajitavyaH prayatnena // 13 // " tathA-anitye cAparAhiMsaneneti // 56 // (114 ) 'anitye ca ' sarvathA pratikSaNabhaGgure punarAtmani abhyupagamyamAne sati apareNa-kenacit lubdhakAdinA ahiMsanena-avyApAdanena kasyacicchUkarAdehisA'saMbhavaH, pratikSaNaM bhaGguratvAbhyupagame hi sarveSvAtmamusvata eva svajanmalAbhakSaNAnantaraM sarvathA nivartamAneSu kaH kasya hiMsakaH? ko vA kasya hiMsanIyaH? iti // 56 // tathA-bhinna eva dehAnna spRSTavedanamiti // 57 // (115) yadi hi bhinna eva' vilakSaNa eva sarvathA dehAdAtmA tadA 'na' naiva spRSTasya-yopiccharIrazayanAsanAdeH kaNTakajvalanajvAlAdezca iSTAniSTarupasya sparzanendriyaviSayasya dehena spRzyamAnasya vedanam-anubhavanaM prAmoti bhoginaH puruSasya, na hi devadatte zayanAdIni bhogAGgAni spRzati viSNumitrasyAnubhavapratItirastIti // 57 // tathA-nirarthakazcAnugraha iti // 58 // (116) 'nirarthakaH' puruSasaMtoSalakSaNaphalavikalA, caH samuccaye, anugrahaH-srakcandanAGganAvasanAdibhirbhogAGgarupaSTambho bhaveddehasya, dehAdAtmano'tyanta bhinnatvAt , nigrahasyApyupalakSaNametat // 58 // evaM bhedapakSaM nirAkRtyAbhedapakSanirAkaraNAyAha ___ abhinna evAmaraNaM vaikalyAyogAditi // 59 // (117) 'abhinna eva' dehAt sarvathA nAnAtvamanAlambamAne Atmani sati 'caitanyaviziSTaH kAyaH puruSa' iti matAvalambinA // 2 // Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ suraguruziSyANAmabhyupagamena, kimityAha-'amaraNa' mRtyorabhAvaH Apadyata AtmanaH, kuta ityAha-vaikalyasyAyogAd-aghaTanAt / yato mRte'pi dehe na kiJcitpRthivyAdibhUtAnAM dehArambhakANAM vaikalyamupalabhyate, vAyostatra vaikalyamiti cenna, vAyumantareNa ucchnabhAvAyogAt , tarhi tejasaH tatra vaikalpamastIti cenna, tejaso vyatirekeNa kuthitabhAvApratipatteriti kathaM dehAbhinnAtmavAdinAM maraNamupapannaM bhavediti // 59 // prAktanAvasthayorvAyutejasostatrAbhAvAn maraNamupapadyate iti ceducyate maraNe paralokAbhAva iti // 60 // (118) ___ maraNe abhyupagamyamAne paralokasyAbhAvaH prasajyate, na hi dehAdabhinna evAtmanyabhyupagamyamAne kazcitparalokayAyI | siddhayati, dehasyAtraiva tAvat pAtadarzanAt tadvyatiriktasya cAtmano'nabhyupagamAt , na ca vaktavyaM-paraloka eva tahi nAsti, tasya sarvaziSTa pramANopaSTambhopapannatvenAbhISTatvAt , pramANaM cedaM-yo yo'bhilASaH sa so'bhilASAntarapUrvako dRSTA, yathA yaunakAlAbhilASo bAla kAlInAbhilASapUrvakaH, abhilASazca bAlasya tadaharjAtasya prasAritalocanasya mAtuH stanau nibhAlayataH stanyaspRhArUpaH, yacca tadabhilASAntaraM tanniyamAdbhavAntarabhAvoti // 6 // tathA-dehakRtasyAtmanA'nupabhoga iti // 61 // (119) ekAntabhede dehAtmanorabhyupagate sAMkhyena dehena kRtasya-pareSAM tADanatarjanahiMsanAdinA devatAnamanastavanAdinA copAyenopAttasya zubhAzubharUpasya karmaNaH AtmanA 'anupabhogaH' mukhaduHkhAnubhavadvAreNAvedanamApadyate, na hi kazcidanyakRtaM zubhamazubhaM vA vedayitumarhati, kRtanAzAkRtAbhyAgamadoSaprasaGgAditi // 63 // tathA dehAyana dehena kRtanAga murUduHkhAna Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bamabindu a.2] // 27 // nityAni tyabhilAbhilA lA tathA-AtmakRtasya deheneti // 62 // (120) yadi ca dehAda bhinna eva AtmetyabhyupagamaH tadA 'AtmakRtasya kuzalAdakuzalAdvA'nuSThAnAdAtmasamupArjitasya zubhasyAzubhasya ca karmaNa ihAmutra ca dehena karnA'nupabhogaH-avedana prasajyate, anyakRtatvAt // 62 // yadi nAmaivamApadyate tathApi ko doSa ityAha dRSTeSTabAdheti // 63 // (121) dRSTasya-sarvalokamatItasya dehakRtasyAtmanA AtmakRtasya ca dehena yaH sukhaduHkhAnubhavaH tasya iSTasya ca-zAstrasiddhasya bAdhA-apahanavaHprApnoti, tathAhi-dRzyata evAtmA dehakRtAcauryapAradAryAdhanAryakAryAcArakAdau ciraM zokaviSAdAdoni duHkhAni samupalabhamAnaH zarIraM ca tathAvidhamana saMkSobhAdApannajvarAdijanitavyathAmanubhavati, na ca dRSTeSTApalApitA yuktA satAM, naastiklkssnntvaattsyaaH|| 63 // itthaM sarvathA nityamanityaM ca tathA dehAda bhinnamabhinna cAtmAnamaGgIkRtya hisAdInAmasambhavamApAdyopasaMharannAha ato'nyathaitatsiddhiriti tattvavAda iti // 64 // (122) 'ataH' ekAntavAdAd 'anyathA' nityAnityAdisvarUpe Atmani samabhyupagamyamAne 'etasiddhiH' hiMsAdisiddhiA, tatsiddhau ca tannibandhanA bandhamokSasiddhiH, 'iti' eSa tatvavAda iti pratijJAyate, yo'tatvavAdinA puruSeNa vedita na pAryate iti // 64 // tattvavAde nirUpite kiM kAryamityAha anyathA' nityAniyavAda iti // 34 // so ca tanniva // 27 // Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prinnaampriiksseti||65|| (123) pariNAmasya-nattvavAdaviSayajJAnazraddhAnalakSaNasya parIkSA-ekAntavAdArucimucanavacanasaMbhASaNAdinopAyena niyana vidheyam // 65 // tato'pi kiM kAryamityAha zuddha bndhbhedkthnmiti||66|| (124) 'zuddha' paramAM zuddhimAgate pariNAme 'bandhabhedakathana' bandhabhedasya-mUlaprakRtivandharUpasyASTavidhasya uttaraprakRtibandhasvabhAvasya ca saptanavatipramANasya (6-9-2-28-42-4-2-5) kayanaM-prajJApanaM kArya, bndhshtkaadigrnthaanusaarenneti||66|| tathA-varabodhilAbhaprarUpaNeti // 67 // (125) varasya-tIrthakaralakSaNaphalakAraNatayA zeSabodhilAbhebhyo'tizAyino bodhilAbhasya prarUpaNA-prajJApanA, athavA varasya* dravyabodhilAbhavyatirekiNaH pAramArthikasya bodhilAbhasya prarUpaNA hetutaH svarUpataH phalatazceti // 67 // tatra hetutastAvadAha tathAbhavyatvAdito'sAviti // 68 // (126) bhavyatvaM nAma-siddhigamanayogyatvamanAdipAriNAmiko bhAvaH Atmasatattvameva, tathAbhavyatvaM tu bhavyatvameva kAlAdibhedenAtmanAM bIjasiddhibhAvAt nAnArUpatAmApannaM, AdizabdAtkAlaniyatikarmapuruSaparigrahaH, tatra kAlo viziSTapudgalaparAvartItsarpiNyAdiH tathAbhavyatvasya phaladAnAbhimukhyakArI, vasantAdivad vanaspativizeSasya, kAlasadbhAve'pi nyUnAdhikavyapohena niyatakAryakAriNI niyatiH, apacIyamAnasaMklezaM nAnAzubhAzayasaMvedanahetuH kuzalAnubandhi karma, samucitapuNyasaMbhAro mahAka Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samyaktva lAbhAdi // 28|||| dharmabinda syANAzayaH pradhAnaparijJAnavAn prarUpyamANArthaparijJAnakuzalaH puruSaH, tatastathAbhavyatvamAdau reSAM te tathA tebhyaH asau-varaboa. 24 dhilAbhaH prAdurasti, svarUpaM ca jIvAdipadArthazraddhAnamasya / / 68 // atha phalata enamevAha granthibhede nAtyantasaMklaMza iti // 69 // (127) iha granthiriva granthiH-dRDho rAgadveSapariNAmaH tasya granthe bhede-apUrvakaraNavajrasUcyA vidAraNe sati labdhazuddhatatvazraddhAnasAmarthyAnAtyantaM-na prAgivAtinibiDatayA saMklazo-rAgadveSapariNAmaH pravarttate, na hi labdhavedhapariNAmo maNiH kathaMcinmalApUritarandhro'pi pAgavasthAM pratipadyata iti // 69 // etadapi kuta ityAha na bhUyastadvandhanamiti // 70 // (128) yato na bhUyaH-punarapi tasya granthebandhanaM-niSpAdanaM bhede sati saMpadyate iti, kimuktaM bhavati ?-yAvatI granthibhedakAle sarvakarmaNAmAyurvarjAnAM sthitirantaHsAgaropamakoTAkoTilakSaNA'vaziSyati, tAvatpamANAmevAsau samyagupalabdhasamyagdarzano jIvaH kathaJcit samyaktvApagamAttIbAyAmapi tathAvidhasaMklezaprAptau badhnAti, na punastaM bandhenAtikrAmatIti // 70 // tathA-asatyapAye na durgatiriti // 72 // (129) 'asati' avidyamAne 'apAye' vinAze samyagdarzanasya parizuddhabhavyatvaparipAkasAmarthyAnmatibhedAdikAraNAnavAptI 'na' va 'durgatiH' kudevatvakumAnuSatvatiryaktvanArakalaprAptiH saMpadyate, kiMtu mudevatvamumAnuSatve eva syAtAma, anyatra pUrvabaddhAyuSkebhya iti // 71 / / Mei Ge Jiao Hui Xue Ben Xiang Shou Qi >> // 28. Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA-vizuddhezcAritramiti // 72 // (130) 'vizuddhe' parizuddhaniHzaGkitatvAdadarzanAcAravAripUrapakSAlitazaGkAdipaGkatayA prakarSaprAptilakSaNAyAH samyagdarzanasatkAyAH sakAzAt , kimityAha-'cAritraM' sarvasAvadyayogaparihAraniravadyayogasamAcArarUpaM saMpadyate, zuddhasamyaktvasyaiva cAritrarUpatvAt , tathA cAcArasUtram-"jaM moNaMti pAsahA taM sammati pAsahA / jaM sammati pAsahA taM moNaMti pAsaha "tti bhAvanAto rAgAdikSaya iti // 73 // (131) bhAvyante-mumukSubhirabhyasyante nirantarametA iti bhAvanAH, tAzcAnityatvAzaraNatvAdayo dvAdaza, yathoktam-" bhAvayitavyamanityatva 1 mazaraNatvaM 2 tathaikatA 3 nyatve 4 / azucitvaM 5 saMsAraH 6 karmAzrava 7 saMvaravidhizca 8 // 94 // nirjaraNa 9| lokavistara 10 dharmasvAkhyAtatattvacintAzca 11 / bodheH sudurlabhatvaM 12 ca bhAvanA dvAdaza vizuddhAH // 15 // " (prazama.149150) tAbhyo 'rAgAdikSayaH' rAgadveSamohamalapralayaH saMjAyate, samyacikitsAyA iva vAtapittAdirogApagamaH pracaNDapabanAdvA yathA meghamaNDalavighaTanaM, rAgAdipratipakSabhUtatvAd bhAvanAnAmiti // 73 // tato'pi kimityAha tadbhAve'pavarga iti // 74 // (132) tasya-rAgAdikSayasya bhAve sakalalokAlokavilokanazAlinoH kevalajJAnadarzanayoH labdhau satyAM nistIrNabhavArNavasya | sato jantoH 'apavarga' uktanirukta udbhavatIti // 74 // kiMlakSaNa ityAha sa Atyantiko duHkhavigama iti / / 75 // (133) Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ carmabinda a.2 // 29 // 'sa' apavargaH atyanta-sakaladuHkhazaktinirmUlanena bhavatIti Atyantiko 'duHkhavigamaH sarvazArIramAnasAzarmavirahaH dezanAvi yupa saMsarvajIvalokAsAdhAraNAnandAnubhavazceti // 77 ||itthN dezanAvidhi prapaJcyopasaMharannAhaevaM saMvegakRddharma, Akhyeyo muninA prH| yathAbodhaM hi zuzrUSo vitena mahAtmanA // 10 // 'evam' ktinyAyena 'saMvegakRt' saMvegakArI dezanAImANinaH, saMvegalakSaNaM cedam-" tathye dharma dhvastahiMsAprabandhe, deve rAgadveSamohAdimukte / sAdhau sarvagranthasaMdarbhahone, saMvego'sau nizcalo yo'nuraagH"||96|| (zAlinIttam ) (yogavi. kR. 290) 'dharma' uktalakSaNaH 'AkhyeyaH prajJApanIyo 'muninA' gotArthana sAdhunA, anyasya dharmamupadeSTumanadhikAritvAt , yathoktaM nizIthe-"saMsAradukkhamahaNo vivohaNo bhaviyapuMDaroyANaM / dhammo jiNapannatto pakappajaiNA kheyvyo||97||" prakalpayatinA iti-adhItanizIthAdhyayaneneti / 'paraH' zeSatIrthAntarIyadharmAtizcAyitayA prakRSTA, kathamAkhyeya ityAha-'yathAbodhaM hI' ti yathAvabodhameva, anavabodhe dharmAkhyAnasyonmArgadezanArUpatvena pratyutAnarthasaMbhavAt . paThitaM ca-'na hyandhanAndhaH samAkRSyamANaH samyagadhvAnaM pratipadyata' iti, kIdRzasya sata ityAi-'zuzrUSo' zrotumupasthitasya, kIdRzena muninetyAha"bhAvitena' AkhyAyamAnadharmapratibaddhavAsanAvAsitena, 'bhAvAd bhAvaprasUti' riti vacanAt , bhAvitAkhyAnasya zrotuH tathAvidhazraddhAnAdinibandhanatvAt , punarapi kIdRzenetyAha-'mahAtmanA' tadanugrahaikaparAyaNatayA mahAn-prazasya AtmA yasya sa tathA teneti // 10 // Aha-dharmAkhyAne'pi yadi tathAvidhakarmadoSAnnAvabodhaH zroturutpadyate tadA kiMphalaM dharmAkhyAnamityAha abodhe'pi phalaM proktaM, zrotRNAM munisattamaiH / kathakasya vidhAnena, niymaacchuddhcetsH||11|| |M29 // Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'abodhe'pi' anavagame'pi samyagdharmasya 'phalaM' kliSTakarmanirjarAlakSaNaM proktaM, keSAmanavabodhe ityAha-'zrotaNAM' zrAvakANAM, kairuktamityAha-'munisattamaiH' bhagavadbhirarhadbhiH 'kathakasya' dharmadezakasya sAdhoH 'vidhAnena' bAlamadhyamabuddhibudharUpazrotRjanApekSAlakSaNena 'niyamAd' avazyaMta yA, kIdRzasya kathakasyetyAha-'zuddhacetasaH' parAnugrahapravRttipariNAmasyeti // 11 // Aha-prakArAntareNApi dezanAphalasya saMbhAvyamAnatvAdalamihaiva yatnenetyAzajhyAhanopakAro jagatyasmiMstAdRzo vidyate kacit / yAdRzI duHkhavicchedAddehinAM dharmadezanA // 12 // 'na' naiva'upakAraH'anugraho 'jagati' bhuvane 'asmin' upalabhyamAne tAdRzo 'vidyate' samasti 'kacit' kAle kSetre vA 'yAdRzI' yAhagrUpA 'duHkhavicchedAt' zArIramAnasaduHkhApanayanAt 'dehinAM' dezanArhANAM 'dharmadezane ti dharmadezanAjanito mArgazraddhAnAdirguNaH, tasya niHzeSaklezalezAkalakamokSAkSepaM pratyavandhyakAraNakhAditi // iti zrImunicandramUriviracitAyAM dharmabinduvRttau dezanAvidhirnAma dvitIyo'dhyAyaH smaaptH||12|| atha tRtIyaH adhyAyaH vyAkhyAto dvitIyo'dhyAyaH, atha tRtIya Arabhyate, tasya cedamAdisUtram saharmazravaNAdevaM, naro vigatakalmaSaH / jJAtatattvo mahAsattvaH, paraM saMvegamAgataH // 13 // Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavinda dhamadAna vidhiH dharmopAdeyatAM jJAtvA, saMjAteccho'tra bhaavtH| dRDhaM svazaktimAlocya, grahaNe saMpravartate // 14 // 'saddharmazravaNAt pAramArthikadharmAkarNanAt 'evam' uktarItyA 'nara' zrotA pumAn 'vigatakalmaSaH' vyAvRttatasvapratipattibAdhakamithyAtvamohAdimAlinyaH san , ata eva 'jJAtatattvaH' karakamalatalakalitanistalasthUlAmalamuktAphalAcchAstralocanabalenAlokitasaphalajIvAdivastuvAdaH tathA mahat-zuddhazraddhAnonmIlanena prazasyaM satva-parAkramo yasya sa tathA 'paraM' prakRSTaM 'saMvegam' uktalakSaNamAgataH-avatIrNaH // avatIrNaH san ki karototyAha-'dharmopAde' ityAdi, 'dharmopAdeyatAM' " eka eva suhRddharmoM, mRtamapyanuyAti yH| zarIreNa samaM nAzaM, savamanyattu gacchati // 98 // ityA|| divacanAt dharmopAdeyabhAvaM 'jJAtvA' avagamya 'saMjAtecchaH' labdhacikIrSApariNAmaH 'atra' dharme ' dRDham ' atisUkSmA bhogena 'svazaktiM' svasAmarthyamAlocya-vimRzya 'grahaNe' vakSyamANayogavandanAdizuddhividhinA pratipattAvasyaiva dharmasya 'saMprarvattate' samyakpravRttimAdhatte, adRDhAlocane hi ayathAzakti dharmagrahaNapravRttau bhaGgasaMbhavena pratyutAnarthabhAva iti dRDhagrahaNa kRtamiti // nanu kimarthamasyaiva dhamagrahaNasaMpravRttirmaNyate ityAzaGkayAha-- yogyo hyevaMvidhaH prokto, jinaH parahitodyataiH / phalasodhanabhAvena, nAto'nyaH paramArthataH // 15 // 'yogyo' arho bhavya iti yo'rthaH 'hi' yasmAd 'evaMvidhaHsaddharmazravaNAdityAdi (13-14 ) granthoktavizeSaNa- | | yuktaH pumAn dharmapratipatteH proktaH, kairityAha-'jinaiH' arhadbhiH 'parahitodyataiH sakalajIvalokakuzalAdhAnadhanaiH, kena kAraNenetyAha-'phalasAdhanabhAvena' 'yogyarayava dharmagrahaNaphalaM prati sAdhakabhAvopapatteH, vyatirekamAha-'na' naiva 'ataH' dharmagrahItu: // 30 // Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * Ben Xin * Ben * Zhong Fei Gua Chan Jing ' anyaH ' pUrvazlokadvayoktavizeSaNavikalaH ' paramArthataH ' tatvavRtyA yogya ini // iti saddharmagrahaNAI uktaH, sAmprataM tatpradAna vidhimanuvarNayiSyAma iti // 1 // (134) etatsugamameva // 1 // nanu dharmaH svacittaparizuddhayadhInaH tatkimasyaivaM grahaNenetyAzaMkyAha dharmagrahaNaM hi satpratipattimadvimalabhAvakAraNamiti // 2 // (135) 'dharmagrahaNam' uktalakSaNaM 'hiH yasmAt 'satpratipattimat' dRDhazaktiparyAlocanAdinA zuddhAbhyupagamavat, kimi - tyAha-' vimalabhAvakAraNaM' svaphalamasAdhanAvandhyapariNAmanimittaM saMpadyate ityevamasya grahaNavidhirvaktumupakramyate iti // 2 // tadeva kathaM saMpadyate ityAha tacca prAyo jinavacanato vidhineti // 3 // (133) ' tacca' tatpunaH satpratipattimaddhagrahaNaM 'prAyo' bAhulyena, marudevyAdau kvacidanyathApi saMbhavAt, aarddhAntAt yo vidhirvakSyamANaH tena saMpadyata iti // 3 // evaM sati yat saMjAyate tadAhaiti pradAnaphalavantteti // 4 // (137) 'jinavacanato' 'iti' evaM satpratipattimato vidhinA dharmagrahaNasya vimalabhAvanibandhanavAyAM satyAM pradAnasya vitaraNasya dharmagocarasya guruNA kriyamANasya ziSyAya phalavattA - ziSyAnugraharUpaphalayuktatvamupapadyate, anyathoSara vasundharAbIjavapanamiva niSphalameva syAditi // 4 // prAgavizeSato dharmo grAhyatayoktaH, tatra ca prAyo'bhyastazrAvakadharmo yatidharmayogyo bhavatIti gRhasthadharmagraha *Ben *Ben *Ben Xin Fei Gui Meng Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu prAdha mAdhyAyaH3 // 31 // sampandaziMnasyAOMAvazyakatAlakSaNaM NavidhimevAdau bibhaNiSuridamAha sati samyagdarzane nyAyyamaNuvratAdInAM grahaNaM, nAnyatheti // 5 // (138) __ 'sati' vidyamAne 'samyagdarzane' samyaktvalakSaNe 'nyAyyaM' upapannaM 'aNuvratAdInAM' aNuvrataguNavatazikSAvratAnAM 'grahaNa' abhyupagamaH, 'na' naiva 'anyathA' samyagdarzane asati, niSphalatvaprasaGgAt , yathoktam-" sasyAnIvopare kSetre, nikSitAni kadAcana / na vratAni prarohanti, jIve mithyAtvavAsite // 99 // saMyamA niyamAH sarve, nAzyante'nena pAvanAH / kSayakAlAnaleneva, pAdapAH phlshaalinH||10||" samyagdarzanameva yathA syAttathA''ha-- jinavacanazravaNAdeH karmakSayopazamAditaH samyagdarzana miti // 6 // (139) jinavacanazravaNaM-pratItarUpameva, AdizabdAttathAbhavyatvaparipAkApAdito jIvavIryavizeSalakSaNo nisargoM gRhyate, tato jinavacanazravaNAdeH sakAzAt yaH 'karmakSayopazamAdiH karmaNaH-jJAnAvaraNadarzanAvaraNamithyAtvamohAdeH kSayopazamopazamakSayalakSaNo guNaH tasmAt 'samyagdarzanaM ' tattvazraddhAnalakSaNaM viparyayavyAvRttikAri asadabhinivezazUnya zuddhavastumajJApanAnugataM nivRttatotrasaMklezaM utkRSTabandhAbhAvakRt zubhAtmapariNAmarUpaM samujjambhate, karmakSayAdirUpaM cetyamavaseyaM-" khINo nidyAyahuAsaNo va chApihiyaca uvsNtaa| daravijjhAyavihADiyajalaNovammA khovasamA // 101 // 'vighATita' iti itastato viprakIrNa iti // 7 // kIdRzamityAha prazamasaMveganirvedAnukampAstikyAbhivyaktilakSaNaM taditi // 7 // (140) dizabdAttathAnaNA -jJAnAvarAra asadabhiAna khI // 32 // Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praznamaH-svabhAvata eva krodhAdikarakaSAyaviSavikArakaTuphalAvalokanena vA tanirodhaH saMvego-nirvANAbhilASaH nido-bhavAdudvejanaM anukampA-duHkhitasattvaviSayA kRpA AstikyaM-'tadeva satyaM niHzaMkaM yajinaiH pravedita miti pratipattilakSaNaM tataH prazamasaMveganirvedAnukampAstikyAnAmabhivyaktiH-unmolanaM lakSaNaM-svarUpasattAkhyApakaM yasya tattathA 'taditi samyagdarzanam // 7 // evaM samyagdarzanazuddhau yad guruNA vidheyaM tadAha uttamadharmapratipattyasahiSNostatkathanapUrvamupasthitasya vidhinA'NuvratAdidAnamiti // 8 // (141) iha bhavyasya bhavabhIrodharmagrahaNodyamamavalambamAnasya guruNA prathamaM kSamAmArdavAdiyatidharmaH saprapaJcamupavarNya pradAnumupasthA- | panIyaH, tasyaiva sarvakarmarogavirecakatvAt , yadA cAsAvadyApi viSayasukhapipAsAdibhiruttamasya kSamAmArdavAdeyatidharmasya patipattiH-abhyupagamaH tasyAmasahiSNuH-akSamaH tadA tasya 'tatkathanapUrva' svarUpabhedAdibhisteSAm-aNuvratAdInAM kathanaM-kAzanaM pUrva-prathamaM yatra tattathA, kriyAvizeSaNametat, 'upasthitasya' gRhItumabhyudyatasya, kimityAha-'vidhinA' vakSyamANenANuvratAdidAnaM karttavyamiti // 8 // anyathA pradAne doSamAha sahiSNoH prayoge'ntarAya iti // 9 // (142) 'sahiSNoH ' uttamadharmapratiettisamarthasya 'prayoge' aNuvratAdipradAnavyApAraNe antarAyaH cAritrapratipatteH kRto guruNA bhavati, sa ca bhavAntare AtmanazcAritradurlabhatvanimittamiti // 9 // atraivopacayamAha anumatizcetaratreti // 10 // (143) Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu bAdadha-] mAMdhyA aNuvratadAnedovAbhAva: yaH3 // 32 // 'anumatiH' anujJAdoSaH cakAro dUSaNAntarasamuccaye 'itaratra' aNuvratAdipratipattau pratyAkhyAtasAvadhAMzAt yo'nyaH apratyAkhyAtaH sAvadyAMzaH tatrApadyate, tathA ca yAvajjIvaM sarvathA sAvadhaparihArapatijJAyA manAg mAlinyaM syAditi tatkathanapUrvakamityuktam ||10||athaitvytireke doSamAha akathana ubhayAphala AjJAbhaGga iti // 11 // (144) yadi uttamadharmapratipattyasahiSNoH aNuvratAdilakSaNaM dharma na kathayati guru tadA akayane ubhaya-yatizrAddhadharmalakSaNaM na phalaM yasyAsau ubhayAphala: 'AjJAbhaGgaH' bhagavacchAsanavinAzanamatyantadurantaM jAyata iti / bhagavadAjJA ceyam-"zramamavicintyAtmagataM tasmAcchreyaH sadopadeSTavyam / AtmAnaM ca paraM ca hi hitopadeSTA'nugRhNAti // 102 // " iti // nanu sarvasAvadhayogapratyAkhyAnAkSamasyANuvratAdipatipattau sAvadyAMzapratyAkhyAnapradAne kathamitaratrAMze nAnumatidoSaprasaGgo guroH ityAzakyAha bhagavadvacanaprAmANyAdupasthitadAne doSAbhAva iti // 12 // (145) upAsakadazAdau hi bhagavatA svayamevAnandAdizramaNopAsakAnAmaNuvratAdipradAnamanuSThitamiti zrUyate, naca bhagavato'pi tatrAnumatiprasaGga iti preye, bhagavadanuSThAnasya sarvAGgasundaratvenaikAntato doSavikalatvAt , bhagavato vacanasya prAmANyAdupasthitatasya-grahItumudyatasya jantoraNuvratAdipradAne sAkSimAtrabhAvamavalambamAnasya sAvadhAMzAnirodhe'pi nAnumatiprasaGgo guroH, mAgeva | tasya svayameva tatra pravRttatvAditi // 12 // kuna etaditi ceducyate gRhapatiputramokSajJAtAditi // 13-146 // // 32 // Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gRha pateH-vakSyamANa kathAnakAbhidhAsyamAnanAmadheyasya zreSTinaH rAjagrahAd yaH putrANAM mokSo-vimocanaM tadeva jJAtadRSTAntaH tasmAta, bhAvArthazca kathAnakagamyaH, tacceda-samasti sakala surasundarImanoharavilAsopahAsapradAnapravaNasImantinIjanakaTAkSacchaTAkSepopalakSyamANanikhilarAmaNIyakapradezo dezo magadhAbhidhAnaH, tatra ca tuSAragirizikharadhavalaprAsAdamAlAvimalakUTakoTibhirakAle'pi zaradabhralolAM kurvANamiva babhUva vasantapuraM nAma nagaraM, tasya ca pAlayitA sevAvasararabhasapraNatanikhila bhUpAla vimalamaulimukuTakoTIvilagnamANikyamayUkhavAtAbhirazritakramakamalayugaH caNDadordaNDavyApAritamaNDalAnakhaNDitArAtimattamAtaGgakumbhasthalagalitamuktAphalapakaraprasAdhitAzepasaMgrAmamahImaNDalaH samajAyata jitazatrunAmA nRpatiH, tasya ca sakalajananapanamanohAriNI pUrvabhavaparamparopArjitapuNyaprAgbhAranirmApitaphalasaMbandhAnukAriNI vibudhabadhavilAsAvalepApahAriNI babhUva preyasI dhAriNo, tayA ca sArddhamasau mahIpatiH praNatAzeSakSitipatiH dUrato nirAkRnikRtirmanoharapaJcaprakArabhogAn bhunAno mahAntamanehAsamanaiSIt / itazca tatraiva pure pracurataradvipadacatuSpadApadahiraNyasuvarNadhanadhAnyazalazilAmuktApavAlapadmarAgavaiDUryacandrakAntendranIlamahAnIlarAjapadRprabhRtipravarapadArthasArthaparipUrNasamRddhisamupahasitazrIkaNThasakhadarpodreko dInAnAthAndhapa1pramukhaprANipraNAzitAzeSazokaH samajani samudradattAbhidhAno nikhilabaNigvargapradhAno guNagaNagariSThaH zreSThI, tasya cAzraya iva lAvaNyaguNAnAM udAharaNamiva sarvazreyovaratUnAM mahAnidhAnamiva pura yaratnAnAM bhUSaNamiva svakulasaMtateH pAdapa iva saukumAryavanalatAyAH samabhavat sumaGgalAbhidhAnA sadharmacAriNI, tasyAmasau nibiDabaddhAnurAgo jIvalokodbhavaprAjyavaiSayikazarmasAgarodaramadhyamagno'nalpaM kAlamativAhayAMcakAra, prastAve ca samajaniSata tayo vizadasamAcArasamAcaraNapavitrAH putrAH krameNa priyaGkara-kSemaGkara-dha Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yahiputramokSajJAtam dharmabindu nadeva-somadeva-pUrNabhadra-mANibhadranAmAnaH SaT , te ca nisargataH eva gurujanavinayaparAyaNAH paramakalyANapradAnapravaNaparizuddhazrAdadha-IAL trivargabaddhAnurAgAH anurAgabharasamAkRSyamANakIrtikAminoba,DhopagUDhAH sakalasajjanamanaHsaMtoSakAtucchasamucchaladdayAdAkSiNyamAdhyA pAyaprAjyaguNAlaGkRtazarIrAH zarIrasaundaryotkarSatiraskRtamakaraketanalAvaNyadarpAtirekAH vaNigjanocitavyavahArasAratayA piyaH3 // 33 // trmtiduurmtikraantkuttumbcintaabhaarmkaarssH| anyadAca dhAriNI devI antaHpurAntaH narapatau paTupaTahamavAdanapravRtte anekakaraNabhaGgasaGgasundaraM rAjahRdayAnandAtirekadAyakaM nRtyavidhi vyadhAt , tataH saMtoSabharataralitamanAH mahIpatiH priyAyai varaMpAyacchat , sA covAca-yathA deva ! adyApi tavAntika eva varastiSThata, prastAve yAciSyata iti. evaM ca gacchati kAle samAyayau anyadA kAmukalokavilAsollAsasAhAyyakAro kaumudIdivasaH,vijJaptazca devyA vasundharAdhipatiH-deva! kriyatAM vareNa prasAdaH yathA'dya karpUrapUrapratibhazazadharakaranikaraparipUritanikhilAzAyAM nizAyAmimAM nagarI garIyasA svaparivAreNa zeSAntaHpureNa ca parikaritA satI | trikacatuSkAdiramaNIyapradezasaundaryAvalokanakutUhalenAskhalitaprasarA paribhramAmIti, tadanveSa rAjA sarvatra nagare paTahapadAnapUvaikaM sakalapuruSavyaktInAM rajanInagara nirvAsanAjJAmudghoSayAmAsa, tataH prAtaHkSaNAdArabhya yathAsaMvAI sarveSvapi puruSeSu nagarAdvahirgantuM pravRtteSu samucitasamaye svayameva mahIpatirmantripramukhanagarapradhAnanaraparikarito nagarAdvahiraizAnadigbhAgavartini manoramodyAne jagAma, te ca SaDapi zreSThimUnavo lekhyakakaraNavyagrA ete vrajAma ete bajAma iti nibiDabaddhAbhisandhayo'pi sandhyAsamayaM yAvadApaNa eva tasthuH / itazcAstAcalacUDAmalazcakAra sahasrakaraH, te ca tvarAparigatA yAvadAyAnti mopurasamIpe tAvattajIvitAzayeva sahobhayakapATapuTasaGghaTanena niruddhAni pratolIdvArANi, tadanu cakitacakitAH kenApyalakSyamANAste pratyAvRtya Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 0***45*346) ****%* 4G 4500-400 650% 44 hRdyAntargata guptabhUmi haikadeze nililyire, dhAriNyapi rAtrau kRtodArazRGgArA'ntaH pureNa saha nirgatanare nagare yathAbhiprAyamabhireme, saMjAte ca prAtaH samaye samutthite kamalakhaNDamabodhapradAnapravaNe kiMzukakusumasacchAyA tucchocchaladrAgaraJjita digmaNDale jagadekanetre mitre nagarAbhyantaramapraviSTeSveva puruSeSu mahIpAlo nagarArakSakAnAdideza yathA-nibhAlayata nagaraM mA na kacidasmadAjJAbhaGgakArI mAnavaH samajanIti, samyaggaveSayadbhizca taiH kRtAntadUtairiva prApire zreSThinandanAH niveditAzca tatsamayameva rAjJaH, tato'sau kupita kRtAntabhISaNabhRkuTibhaGgasaGgilalATapaTTamAdhAya tacchreSThiputravadhAya tAn vyApArayAMcakAra, atrAntare samAkarNyakANDe eva mudgarAghAtapAtasadRzamenaM vRttAntaM zreSThI zAnta iva bhrAnta iva pIDita iva karimakaranikarakarAsphAlanasamucchaladbahalakallolAkulitamahAjalanidhimadhyasaMbhinnayAnapAtrAntarlIyamAnamAnava iva kiMkarttavyatAmUDhaH kSaNaM kAmapyavasthAM dAruNAmanvabhUt, tadanu nirAkRtya kataranaravilasitaM apAsya strIjanocitaM zokAvegaM samAlambya dhIranarocitaM dhairye avagaNayya dInabhAvaM nagara pradhAnalokasahAyaH pravararatnabhRtabhAjanavyagrapANiH sahasaiva rAjJo vijJApanAyopatasthau, vijJatavAMzca yathA-deva! na kuto'pi cittadoSAdamI matputrA naga nirgamabhAjo babhruvuH, kiMtu tathAvidhalekhyavyagratayA nirgantumapArayatAmAdityAstamayasamayAgame ca pracalitAnAmapyamISAM tolIdvArapidhAnavazena nirgamo nAbhUt, ataH kSamyatAmeko'parAdhaH kriyatAM priyaputrajIvitavyapradAnena prasAdaH evaM ca punaH punaH bhaNyamAno'pi rAjA avandhyakopamAtmAnaM manyamAno yadA na moktumutsahate tadA tatkopaniryApaNAyaikaputropekSaNena paJca mocayitumArabdhAH yadA tAnapi na muJcati tadA dvayorupekSaNenaiva catvAraH, evaM tadamocane'pi trayo dvau yAvaccheSopekSaNena eko jyeSTha iti, tataH saMnihitAmAtyapurohitAdyatyantAbhyarthanena nirmUlakulocchedo mahate pApAyeti paryAlocanena ca manAg mandI Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharyavindu zrAddhadhasadhyA // 34 // bhUtakopodreko mahIpatijyeSTaputrameka mumoceti / ayamatrArthopanayaH-yathA tadvasantapuraM nagaraM tathA saMsAra: yayA rAjA tathA zrAvakA yogavanda yathA zreSThI tathA guruH yathA ca SaT putrAstathA SaT jIvanikAyAH, yathA ca tasya pituH zeSaputropekSaNenaikaM putraM mocayato'pi nAdizuna zeSaputravadhAnumatiH evaM gururnijaputraprAyAn SaDapi jIvanikAyastaistaiH pravrajyotsAhanopAryagRhasthatayA taddhapravRttAt zrAvakA ddhiAvatA mocayati, yadA cAsau nAdyApi tAn moktumutsahate tadA jyeSThaputraprAyaM trasakAyaM zeSopakSaNena mocayato'pi gurorna zeSakAyava- nica. dhAnumatidoSa iti // 13 // vidhinA'NuvratA dipradAnamityuktaM prAgatastameva darzayati yogavaMdananimittadigAkArazuDividhiriti // 14 // (147) iha zuddhizabdaH pratyekamabhisaMbadhyate, tato yogazuddhirvandanazuddhinimittazuddhirdikazuddhirAkArazuddhizca vidhiH aNuvratAdipratipattau bhavati, tatra yogA:-kAyavAGamanovyApAralakSaNAH teSAMzuddhiA-sopayogAntaragamananiravadyabhASaNazubhacintanAdirUpA vandanazuddhiH-askhalitAmilitapraNipAtAdidaNDakasamuccAraNAsaMbhrAntakAyotsargakaraNalakSaNA nimittazuddhiH-tatkAlocchali-* tazaGkhapaNavAdininAdazravaNapUrNakumbhabhRGgAracchatradhvajacAmarAdyavalokanazubhagandhAghrANAdisvabhAvA dizuddhiH-prAcyudIcIjinajinacaityAdhiSThitAzAsamAzrayaNasvarUpA AkArazRddhistu-rAjAdyabhiyogAdipratyAkhyAnApavAdamuktIkaraNAtmiketi // 14 // tathA ucitopacArazceti // 15 // (148) ucito-devagurusArmikasvajanadInAnAthAdInAmupacArArhANAM yo yasya yogya upacAro-dhUpapuSpavastravilepanAsanadA| nAdigauravAtmakaH, sa ca vidhirityanuvartata iti // 15 // athANuvratAdInyeva krameNa darzayannAha | // 34 // Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthUlaprANAtipAtAdibhyo viratiraNuvratAni paJceti // 16 // (149) iha prANAtipAtaH-pramattayogAt mANivyavaropaNarUpaH, sa ca sthUlaH sUkSmazca, tatra sUkSmaH pRthivyAdiviSayaH, sthUlazca dIndriyAditrasagocaraH, sthUlazcAsau prANAtipAtazceti sthUlaprANAtipAtaH,AdizabdAt sthUlamRSAvAdAdattAdAnAbrahmaparigrahAH parigRhyante, te ca prAyaH pratItarUpA eva, tatastebhyaH sthUlapANAtipAtAdibhyaH pazcabhyo mahApAtakebhyo viratiH-viramaNaM, kimityAha-sAdhuvratebhyaH sakAzAt aNUni-laghUni vratAni-niyamarUpANi aNuvratAni, kiyantItyAha-'paJce' ti paJcasaMkhyAni pazcANuvratAni, bahuvacananirdeze'pi yadviratirityekavacananirdezaH sa sarvatra viratisAmAnyApekSayeti // 7 // tathA-digvratabhogopabhogamAnAnarthadaNDaviratayastrINi guNavratAnIti // 17 // (150) dizo hyanekaprakArAH zAstre varNitAH, tatra sUryopalakSitA pUrvA zeSAzca pUrvadakSiNAdikAH sapta nayA Urdhvamadhazca dve, evaM dazasu dikSu viSaye gamanaparimANakaraNa lakSaNaM vrata-niyamo digvataM, mujyate-sakRdevAsevyate yadazanAdi tadbhogaH, punaH punarbhujyate vasanavanitAdi yattadupabhogaH, bhogazcopabhogazca bhogopabhogau tayormAnaM-parimANaM bhogopabhogamAnaM, artha:-prayojanaM dharmasvajanendriyagatazuddhopakArasvarUpaM tasmai arthAya daNDa:-sAvadyAnuSThAnarUpastatpatiSedhAdanarthadaNDaH, sa ca caturdA-apadhyAnAcaritapramAdAcaritahiMsramadAnapApakarmopadeze bhedAta , tasya viratiranarthadaNDa viratiH, tataH dikhataM ca bhogopabhogamAnaM cAnarthadaNDaviratizceti samAsaH, kimityAha-'trINi trisaMkhyAni 'guNavratAni guNAya-upakArAya vratAni bhavanti, guNavatapratipattimantareNANuvratAnAM tathAvidhazuddhayabhAvaditi / 17 // Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu zrAddhamadhyiAyaH3 ekAneka vatAropa Nama. // 35 // tathA-sAmAyikadezAvakAzikapoSadhopavAsAtithisaMvibhAgAzcatvAri zikSApadAnoti // 18 // (151) ___ samAnAM-mokSasAdhanaM prati sadRzasAmarthyAnAM samyagdarzanajJAnacAritrANAmAyo-sAbhaH samAyaH samasya vA-rAgadveSAMtarAlavartitayA madhyasthasya sataH AyaH samyagdarzanAdilakSaNaH samayaH sAmno vA-sarvajIvamaitrIbhAvalakSaNasya AyaH samAyaH, sarvatra svArthikekamatyayopAdAnAt sAmAyika-sAvadyayogaparihAraniravadyayogAnuSThAnarUpo jIvapariNAmaH, deze-vibhAge prAmatiprannadigva tasya yojanazatAdiparimANarUpasya avakAzo-gocaro yasya pratidinaM pratyAkhyeyatayA tattathA, poSaM dhatte poSadhaHaSTamIcaturdazyAdiparvadivasaH upeti-saha upAvRttadoSasya satoguNairAhAraparihArAdirUpairvAsaH upavAsaH, yathoktam-"upAvRttasya doSebhyaH, samyagvAso guNaiH saha / upavAsaH sa vijJeyo, na shriirvishossnnm||10|| tataH poSadheSUpavAsaH poSadhopavAsaH, atithayo-vItarAgadharmasyAH sAdhavaH sAdhvyaH zrAvakA zrAvikAca teSAM nyAyAgatakalpanIyAdivizeSaNAnAmannapAnAdInAM saMgatavRttyA vibhajana-vitaraNaM atithisaMvibhAgaH, tathA ca umAsvAtivAcakaviracitazrAvakamajJaptisUtraM-yathA-"atithisaMvibhAgo nAma atithayaH sAdhavaH sAdhvyaH zrAvakAH zrAvikAca, eteSu gRhamupAgateSu bhaktyA'bhyutthAnAsanadAnapAdapramArjananaskArAdibhirarcayitvA yathAvibhavazakti annapAnavastrauSadhAlayAdipradAnena saMvibhAgaH korya" iti, tataH sAmAyikaM ca dezAvakAzikaM ca poSadhopavAsazcAtithisaMvibhAgazceti samAsaH, 'catvAri' catuHsaMkhyAni, kimityAha-'zikSApadAni' zikSAsAdhudharmAbhyAsaH tasya padAni-sthAnAni bhavanti // 9 // tatazca-etadAropaNaM dAnaM yathA'heM, sAkalyavaikalyAbhyAmiti // 19 // (152) Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ihaiteSAmaNuvratAdInAM prAguktalakSaNe yathA-dharmAhe prANini yadAropaNa-uktavidhinaiva nikSepaNaM, tatkimityAha-dAnaM pAgupanyastamabhidhIyate, kathamityAha-'sAkalyavakalyAbhyAM' sAkalyena-samastANuvrataguNavatazikSApadAdhyAropalakSaNena vaikalyena vA-aNuvratAdInAmanyatamAropaNeneti // 19 // evaM samyaktvamUlakeSvaNuvratAdiSu samAropiteSu yatkaraNIya tadAha gRhIteSvanaticArapAlanamiti // 20 // (153) 'gRhIteSu' pratipanneSu samyagdarzanAdiSu guNeSu, kimityAha-'anaticArapAlana 'miti aticAro-virAdhanA dezabhaGga ityeko'rthaH avidyamAno'ticAro yeSu tAni anaticArANi teSAM anupAlana-dharaNa kArya, aticAradoSopaghAtena hi kuvAtopahatasasyAnAmiva svaphalaprasAdhanaM pratyasamarthatvAdamISAmiti anaticArapAlanamityuktam // 20 // athAticArAnavAhazakA 1 kAGkSA 2 vicikitsA 3'nyadRSTiprazaMsAsaMstavAH4.5 samyagdRSTeraticArA iti // 21 // (154) iha zaGkA kAGkSA vicikitsA ca 'jJAnAdyAcArakathana miti sUtravyAkhyAnoktalakSaNA eva, anyadRSTInAM-sarvajJapaNItadarzanavyatiriktAnAM zAkyakapilakaNAdAkSapAdAdipraNItamatavartinAM pApaNDinAM prazaMsAsaMstavau anyadRSTiprazaMsAsaMstavau, tatra'puNyabhAja ete' sulabdhameSAM janma' 'dayAlava ete' ityAdikA prazaMsA, saMstavazveha saMvAsajanitaH paricayaH vasanabhojanadAnAlApAdilakSaNaH parigRhyate na stavarUpaH, tathA ca loke pratIta eva saMpUrvaH stautiH paricaye, 'asaMstuteSu prasabhaM bhayeSvi'tyA| dAviveti, tataH zaGkA ca kAGkSA ca vicikitsA ca anyadRSTiprazaMsAsaMstavau ceti samAsaH, kimityAha- samyagdRSTe' samyagdarzanasya 'aticArA' virAdhanAprakArAH saMpadyante, zuddhatattvazraddhAnabAdhAvidhAyitvAditi // 21 // Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ barmabindu zrAdha-IA samyaktva tazIlAnAmaticArA saMdhyA-1 yaH3 // 36 // tathA-vratazIleSu paJca paJca yathAkramamiti // 22 // (155) vrateSu-aNuvrateSu zIleSu ca-guNavatazikSApadalakSaNeSu paJca paJca 'yathAkrama' yathAparipATi, aticArA bhavantIti sarvatrAnuvarttate iti // 22 // tatra prathamANuvrate bandha ? vadha 2 cchavicchedA 3 tibhArAropaNA 4 napAnanirodhA 5 iti // 23 // (156) sthUlapANAtipAtavirati lakSaNasyANuvratasya bandho vadhaH chavicchedo'tibhArAropaNamannapAnanirodhazcetyaticArAH, tatra bandho-rajjudAmanakAdinA saMyamanaM vadhaH-kazAdibhirhananaM chavi:-tvak tadyogAccharIramapi chaviH tasya chedaH-asiputrikA- | dibhiH pATana tathA'tIva bhAro'tibhAraH-prabhRtasya pUgaphalAdevAdipRSThAdAvAropaNaM tathA annapAnayoH-bhojanodakayonirodhaHvyavacchedaH annapAnanirodhaH, ete ca krodhalobhAdikaSAyamalakalaGkitAnta:karaNasya prANiprANaprahANanirapekSasya sato jantoraticArA bhavanti, sApekSasya tu bandhAdikaraNe'pi sApekSatvAnnAticAratvameSAmiti / atra cAyamAvazyakacUAyukto vidhiHbandho dvipadAnAM catuSpadAnAM vA syAt , so'pyaryAyAnarthAya vA, tatrAnarthAya tAvannAsau vidhAtuM yujyate, arthAya punarasau dvividhaH syAt-sApekSo nirapekSazca, tatra nirapekSo nAma yannizcalamatyarthaM badhyate, sApekSaH punaryaddAmagranthinA yazca baddhaH san | zakyate pradIpanakAdiSu vimocayituM vA chettuM vA, evaM tAvaccatuSpadAnAM bndhH| dvipadAnAM punarevaM-dAso vA dAsI vA cauro vA pAThAdipramattaH putro vA yadi badhyate tadA savikrameNaiva bandhanIyo rakSaNIyazca tathA yathA'gnibhayAdiSu na vinazyati, tathA te kila dvipadacatuSpadAH zrAvakeNa saMgrahItavyAH ye abaddhA evAsata iti 1, vadho'pi tathaiva, navaraM nirapekSavadho nirdayatADanA, // 36 // Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | sApekSavadhaH punarevam-Adita eva bhItaparSadA zrAvakeNa bhavitavyaM, yadi punarna karoti ko'pi vinayaM tadA taM marmANi muktvA latayA davarakeNa vA sakRd dvirvA tADayediti 2, chavicchedo'pi tathaiva, navaraM nirapekSo hastapAdakarNanAsikAdi yannirdayaM chinatti, sApekSaH punaryad gaNDaM vA'rurvA chindyAdvA dahedveti 3. tathA'tibhAro nAropayitavyaH, pUrvameva hi yA dvipadAdivAhanena jIvikA | sA zrAddhana moktavyA, athAnyA'sau na bhavettadA dvipado yaM bhAraM svayamutkSipatyavatArayati ca taM vAhyate, catuSpadasya tu yathocitabhArAdasau kiJcidUnaH kriyate, halazakaTAdiSu punarucitavelAyAmasau mucyata iti 4, tathA bhaktapAnavyavacchedo na kasyApi kartavyaH, tIkSNabubhukSo hyanyathA mriyate, so'pyAnadimedo bandhavat draSTavyaH, navaraM sApekSo rogacikitsAthai syAt , aparAdhakAriNi ca vAcaiva vadet yad adya te na dAsyate bhojanAdi, zAntinimittaM copavAsaM kArayet 5 / kiM bahunA ?, yathA mUlaguNasya prANAtipAtaviramaNasyAticAro na bhavati tathA sarvatra yatanayA yatitavyamiti // nanu prANAtipAta eva vatinA | pratyAkhyAtaH, tato bandhAdikaraNe'pi na doSo, viraterakhaNDitatvAt, atha bandhAdayo'pi pratyAkhyAtAstadA tatkaraNe vratabhaGga eva, viratikhaNDanAt, kiMca-bandhAdInAM pratyAkhyeyatve vivakSitavrateyattA vizIryaMta, prativrataM pazcAnAmaticAravratAnAmAdhikyAdityevaM na bandhAdInAmaticArateti, atrocyate, satyaM prANAtipAta eva pratyAkhyAto na bandhAdayaH, kevalaM tatpatyAkhyAne'rthataste'pi pratyAkhyAtA eva draSTavyAH tadupAyavAtteSAM, naca bandhAdikaraNe'pi vratabhaGgaH, kiM tvaticAra eva, katham ?, iha dvividha vrata-antarvRttyA bahivRttyA ca, tatra mArayAmItivikalpAbhAvena yadA kopAdyAvezAtparamANapahANamavagaNayan bandhAdau pravartate na ca prANaghAto bhavati tadA dayAvarjitatayA viratyanapekSapravRttattvenAntavRttyA vratasya bhaGgaH, prANighAtAbhAvAca bahirvattyA Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindumA zrAvaka vratAti cArA zrAddhamadhyiAyaH3 // 37 // pAlanamiti dezasya bhAnAddezasyaiva ca pAlanAdaticAravyapadezaH pravartate, taduktam-"na mArayAmIti kRtavratasya, vinaiva mRtyu ka ihAticAraH? / nigadyate yaH kupito vadhAdIn , karotyasau syAniyamAnapekSaH // 104 // mRtyorabhAvAnniyamo'sti tasya, kopAhayAhInatayA tu bhagnaH / dezasya bhavAdanupAlanAca, pUjyA atocAramudAharanti // 10 // " yaccoktaM 'vrateyattA vizIryeta' iti, tadayuktaM, vizuddhahiMsAdiviratisadbhAve hi baMdhAdInAmabhAva eveti, tadevaM bandhAdayo'ticArA eveti, bandhAdigrahaNasya copalakSaNatvAnmantratantraprayogAdayo'nye'pyevamatrAticAratayA dRzyA iti // 23 // atha dvitIyasya mithyopadezarahasyAbhyAkhyAnakUTalekhakriyAnyAsApahArasvadAramantrabhedA iti // 24 // (157) mithyopadezazca rahasyAbhyAkhyAnaM ca kUTalekhakriyA ca nyAsApahArazca svadAramantrabhedazceti samAsaH, tatra mithyopadezo nAma alIkavAdaviSaya upadezaH-idamevaM caivaM ca brUhItyAdikamasatyAbhidhAnazikSaNaM 1 'rahasyAbhyAkhyAnaM ' rahaH-ekAntastava bhavaM rahasya-rahonimitta tacca tadabhyAkhyAnaM ceti samAsaH, etaduktaM bhavati-rahasi mantrayamANAnavalokyAbhidhatte ' ete hi idaM cedaM ca rAjAdiviruddhaM mantrayante' iti 2 kUTalekhasya-asadbhUtArthasUcakAkSaralekhanasya karaNaM kUTalekhakriyA 3 'nyAsApahAra' iti nyAsa:-paragRhe rUpakAdenikSepaH tasya apahAra:-apalApaH 4 'svadAramantrabheda' iti svadArANAM upalakSaNArthatvAnmitrAdInAM ca mantrasya-guptabhASitasya bhedo-bahiH prakAzanaM iti 5 / atra ca mithyopadezo yadyapi mRSA na vAdayAmItyatra na vadAmi na vAdayAmItyatra vA vrate bhaMga eva, na vadAmIti vratAntare tu na kizcana tathApi sahasAtkArAnAbhogAbhyAmatikramavyatikramAticArairvA mRSAvAde parapravartanaM vratasyAticAro'yaM, athavA vratasaMrakSaNabuddhyA paravRttAntakayanadvAreNa mRSopadezaM yacchato' Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Zhong Li #Zhong Zhong Nuo ticAro'yaM vratasavyapekSatvAnmRSAvAde parapravarttanAcca, bhagna bhagnarUpatvAd vratasyeti / nanu rahasyAbhyAkhyAnamasaddoSAbhidhAnarUpatvena pratyAkhyAtatvAdbhaGga eva, na tvaticAra iti, satyaM, kiMtu yadA paropaghAtakamanAbhogAdinA'bhidhatte tadA saMklezAbhAvena vratAnapekSatvAbhAvAnna vratasya bhaGgaH paropaghAtahetutvAcca bhaGga iti bhaGgAbhaGgarUpo'ticAraH, yadA punastItrasaMklezAdabhyAkhyAti tadA bho vratanirapekSatvAt, Aha ca - " sahasa'bbhakkhANAI jANaM to jai karei to bhNgo| jai puNaNAbhogAIhiMto to hor3a aiyAro // | // 106 // kUTalekhakaraNaM tu yadyapi kAyena mRSAvAdaM na karomItyasya na karomi na kArayAmItyasya vA vratasya bhaGga eva, vratAntare re tu na kiJcana, tathApi sahasAtkArAdinA'tikramAdinA vA'ticAraH, athavA mRSAvAda iti mRSAbhaNanaM mayA pratyAkhyAtamidaM tu punarlekhanamiti bhAvanayA mugdhabuddhervratasavyapekSasyAticAra iti / nyAsApahAre punaradattAdAnaM sAkSAdeva bhavati, mRSAvAdavatAticAratvaM cAsya na tvadIyaM mama samIpe kiJcidapItyanAbhogAdinA'paDhuvAnasya syAditi / svadAramantrabhedaH punaranuvAdarUpatvena satyatvAt yadyapi nAticAro ghaTate tathApi mantritArthaprakAzanajanitalajjAditaH svadArAdermaraNAdi saMbhavena paramArthatastasyAsatyatvAt kathaJcid bhaGgarUpatvAdaticAra eveti // 24 // atha tRtIyasya stenaprayoga tadAhRtAdA na virUddharAjyAtikramahInAdhikamAnonmAnapratirUpakavyavahArA iti // 25 // (158) stenaprayogazca tadAhRtAdAnaM ca viruddharAjyAtikramatha hInAdhikamAnonmAnAni ca pratirUpakavyavahArazceti samAsaH, tatra stenA:- caurAsteSAM prayogo-vyApAraNaM 'harata yUyaM ityanujJApradAnaM 1 tathA tairAhRtasya kuGkumAdidravyasyAdAnaM - saMgrahaH 2 viruddhaH - svakIyasya rAjJaH pratipanthI tasya rAjyaM - kaTakaM dezo vA tatrAtikramaH - svarAjabhUmisImAtilaGghanena kramaNaM - pravezaH 3989) 4004 (60) 4000469) 10000 18* Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrAvaka avAti cArA karmabindu viruddharAjyAtikramaH 3 hIne-svabhAvApekSAyA nyUne adhika vA mAnonmAne-kuDavAditulArUpe bhavato hInAdhikamAnonmAne 4 | zrAddha zuddhena brohyAdinA ghRtAdinA vA pratirUpaka-sadRzaM palaJjyAdi vasAdi vA dravyaM tena vyavahAro-vikrayarUpaH sa pratirUpakasadhyA-16 vyavahAra iti 5 / iha stenaprayogo yadyapi caurya na karomi na kArayAmItyevaMpratipannavratasya bhaGga eva tathApi kimadhunA yUyaM yaH3 // 38 // nirvyApArAstiSThatha ? yadi vo bhaktakAdi nAsti tadA'haM dadAmi bhavadAnItamoSasya ca yadi vikrAyako na vidyate tadA'haM vikreSyAmi ityevaMvidhavacanaizcaurAna vyApArayataH svakalpanayA tavyApAraNaM pariharato vratasApekSasyAsAvaticAraH1 tathA stenAhRtaM kANakrayeNa lobhadoSAt pracchannaM gRhNacauro bhavati, yadAha-" caurazcaurApako mantrI, bhedjnyHkraannkkryii| annadaH sthAnadazcaiva, cauraH saptavidhaH smRtaH // 107 // " tatazcauryakaraNAd vratabhaGgaH vANijyameva mayA vidhIyate na cauriketyadhyavasAyena ca vratAnapekSatvAbhAvAd na bhaGga iti bhnggaabhnggruupo'ticaarH2| viruddharAjyAtikramastu yadyapi svasvAmino'nanujJAtasya parakaTakAdi| pravezasya "sAmI jIvAdattaM titthayareNaM taheva ya gurUhi " ityadattAdAnalakSaNayogena viruddharAjyAtikramakAriNAMca cauryadapDayogenAdattAdAnarUpatvAd bhaGga eva tathApi viruddharAjyAtikramaM kurvatA mayA vANijyameva kRtaM na cauryamiti bhAvanayA vratasApekSakhAt loke ca cauro'yamiti vyapadezAbhAvAdaticAro'yamiti tathA hInAdhikamAnonmAnavyavahAra pratirUpakavyavahArazca paravyasanena paradhanagrahaNarUpatvAd bhaGga eva, kevalaM kSAtrakhananAdikameva caurya kUTatulAdivyavahAratatpatirUpakavyavahArau tu vaNikkalaiveti svakIyakalpanayA vratarakSaNodyatatayA'ticAra iti 4-5 / athavA stenaprayogAdayaH paJcApyamI vyaktacauryarUpA eva, kevalaM sahasAkArAdinA atitra mavyatikramAdinA vA prakAreNa vidhIyamAnA aticAratayA vyapadizyante iti / na caite rAja // 38 // Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sevakAdInAM na saMbhavanti, tathAhi-AdyayoH spaSTa eva teSAM saMbhavaH, viruddharAjyAtikramaratu yadA sAmantAdiH svasvAmino vRttimupajIvati tadvirudasya ca sahAyIbhavati tadA tasyAticAro bhavati, kUTatulAdayastu yadA bhANDAgAradravyANAM vinimaya kArayati tadA rAjJo'pyaticArAH syuriti ||25||ath caturthANuvratasya svadArasaMtopalakSaNasya paradAraparihArasya cAtIcArAHparavivAhakaraNetvaraparigRhItAparigRhItAgamanAnaGgakrIDAtIvrakAmAbhilASA iti // 26 // (159) itvaraparigRhItA cAparigRhItA ca itvaraparigRhItAparigRhIte tayorgamane itvaraparigRhItAparigRhItAgamane tataH paravivAhakaraNaM ca itvaraparigRhotAparigRhItAgamane cAnaGgakrIDA ca tIvrakAmAbhilASazceti samAsaH, iha pareSAM-svApatyavyatiriktAnAM janAnAM vivAhakaraNaM-kanyA phalalipsayA snehasaMbandhAdinA vA pariNayanavidhAnaM paravivAhakaraNaM, iha ca svApatyeSvapi saMkhyAbhigraho nyAyyaH, tathA itvarI-ayanazIlA bhATIpadAnena stokakAlaM parigRhItA itvaraparigRhItA-vezyA, tathA aparigRhItA-vezyaiva agRhItAnyasatkabhATiH kulAGganA vA'nAtheti tayorgamanaM-AsevanaM itvaraparigRhItAparigRhItAgamanaM, tathA aGga-dehAvayavo'pi maithunApekSayA yonirmehanaM vA tadvyatiriktAni anaGgAni-kucakakSoruvadanAdIni teSu krIDA-ramaNaM anaGgakrIDA athavA anaGga:kAmaH tasya tena vA krIDA anaGgakrIDA svaliGgena niSpannaprayojanasyAhAryaizcarmAdighaTitaprajananoSidavAcyadezAsevanamityarthaH, tathA kAme-kAmodayajanye maithune athavA 'sUcanAtsUtra miti nyAyAt kAmeSu-kAmabhogeSu, tatra kAmau-zabdarUpe bhogA-gandharasasparzAH teSu tIvrAbhilApaH-atyantatadadhyavasAyitvaM yato vAjIkaraNAdinA'navaratasuratamukhA) madanamuddIpayati, etAn samAcarannaticarati caturthANuvratamiti / iha ca dvitIyatRtIyAticArau svadArasaMtoSiNa eva netarasya, zeSAstu dvayorapIti, Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu zrAvaka pratAvi mAdhyA cArA: yaH3 // 39 // etadeva ca sUtrAnupAti, yadAha-"sadArasaMtosassa ime paMca aiyArA" ityAdi, bhAvanA ceyamatra-bhATIpradAnenetvarakAlasvIkAreNa svakalatrIkRtya vezyAM bhubhAnasya svakIyakalpanayA svadAratvena vratasApekSacittatvAnna vratabhaGgaH alpakAlaparigrahAcca vastuto'svakalatratvAdbhaGga iti bhaGgAbhaGgarUpo'ticAraH, aparigRhItAgamanaM banAbhogAdinA'tikramAdinA vA'ticAraH, paradAravajino naitAvaticArI, ikharakAlaparigRhItAparigRhItayorvezyAtvenAnAthakulAGganAyAstvanAyatayaivAparadAratvAditi // apare tvAHitvaraparigRhItAgamanaM svadArasaMtoSavato'ticAraH aparigRhItAgamanaM tu paradAravarjinaH, tatra prathamabhAvanA pUrvavat, dvitIyabhAvanA tvevaM-aparIgRhItA nAma vezyA tAM yadA gRhItAnyasatkabhATikAmabhigacchati tadA paradAragamanajanyadoSasaMbhavAkaJcit paradAratvAca bhago vezyAtvAcAbhaGgo bhaGgAbhaga ityaticAraH / anye punaranyathA mAhura-"paradAravajiNo paMca honti tini u sadArasaMtuTe / ityIe tinni paMca va bhaMgavigappehi nAyabA // 108 // " iha bhAvanApareNa itvarakAlaM yA parigRhItA vezyA tadgamanamaticAraH paradAravarjinaH, kathaJcittasyAH paradAratvAt , tathA aparigRhItAyAH anAyakulAGganAyA eva yad gamanaM tadapi tasyaivAticAro, loke paradAratvena tasyA rUDhatvAt , tatkAmukakalpanayA ca parasya bha derabhAvenAparadAratvAt / zeSAstUbhayorapi syuH, tathAhi-svadArasaMtoSiNaH svakalatre'pi taditarasya tu vezyAsvakalatrayorapi yadanagarataM tatsAkSAdapratyAkhyAtamapi na vidheyaM, yato'sAvatyantapApabhIrutayA brahmacarya cikIrSurapi yadA vedodayAsahiSNutayA tadvidhAtuM na zaknoti tadA yApanAmAtrAthai svadArasaMtoSAdi pratipadyate, maithunamAtreNaiva ca yApanAyA:saMbhavAdanagaratamarthataH pratyAkhyAtameva, evaM paravivAhatIvrakAmAbhilASAvapIti, ataH kathaJcit pratyAkhyAteSu pravRtteraticAratA teSAM / anye tvanakrIDAmevaM // 39 // Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAvayanti sa hi nidhuvanameva vrataviSaya iti svakIyakalpanayA tatpariharan stradArasaMtoSI vezyAdau paradAravarjakastu paradArevAliGganAdirUpAmanaGgakrIDAM kurvan kathaJcidevAticarati vrataM vratasApekSatvAditi, tathA svadAra saMtoSavatA svakalatrAd itareNa ca svakalatravezyAbhyAmanyatra manovAkkAyai maithunaM na kArye na ca kAraNIyamityevaM yadA pratipannaM vrataM bhavati tadA paravivAhakaraNataH tatkAraNamarthato'nuSThitaM bhavati, tadvatI ca manyate vivAha evAyaM mayA vidhIyate na maithunamiti tato vratasApekSatvAda vicAra iti / nanu paravivAhakaraNe kanyAphalalipsA kAraNamuktaM tatra kiM samyagdRSTirasau vratI mithyAdRSTirvA ?, yadi samyagdRSTistadA tasya na sA saMbhavati, samyagdRSTitvAdeva, atha mithyAdRSTistadA mithyAdRSTeravatAni bhavantyeveti kathaM sA para vivAhakaraNalakSaNAvicArakAraNamiti, satyaM, kevalamavyutpannAvasthAyAM sA'pi saMbhavati, kiMca yathAbhadrakasya mithyAdRzo'pi sanmArgapravezanAyAbhigrahamAtraM dadatyapi gItArthAH, yathA Aryasuhasto raGkasya sarvaviratiM dattavAn idaM ca paravivAhavarjanaM svApatyavyatiriktesar nyAyyamanyathAspariNItA kanyA svacchandacAriNI syAt tataH zAsanopaghAtaH syAd vihitavivAhA tu kRtavratabandhatvena na tathA syAditi, yaccoktaM ' svApatyeSvapi saMkhyAbhigraho nyAyyaH' taccintakAntarasadbhAve sutasaMkhyApUrttaM vA'patyAntarotpattiparihAropAyata iti / apare punarAhuH - paraH - anyo yo vivAhaH - Atmana eva viziSTasaMtoSAbhAvAt yoSidantarANi prati vivA hAntarakaraNaM tat para vivAhakaraNam, ayaM ca svadAra saMtoSiNa iti, striyAstu svapuruSasaMtoSaparapuruSavarjanayorna medaH, svapuruSavyatirekeNAnyeSAM sarveSAM parapuruSatvAt, tataH paravivAhakaraNAnaGgakrIDAtItrakAmAbhilASAH svadAra saMtoSiNa iva svapuruSaviSaye syuH, dvitIyastu yadA svakIyapatiH sapatnyA vArakadine parigRhIto bhavati tadA sapatnIvArakamatikramya taM parizuAnAyA aticAraH, (39) ***** 160) 4**041469) **0*469) * Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrAvaka zrAddhadhamadhyiA vratAti cArAH yaH3 // 40 // tRtIyastvatikramAdinA parapuruSamabhisarantyAH samavaseyaH, brahmacAriNastvatikramAdinA'ticAra iti // 26 // atha paJcamANuvratasya kSetravAstu 1 hiraNyasuvarNa 2 dhanadhAnya 3 dAsIdAsa 4 kupyapramANAtikamA 5 iti // 27 // (160) kSetravAstunoH1 hiraNyasuvarNayoH 2 dhanadhAnyayoH3 dAsIdAsayoH 4 kupyasya 5 ca pramANAtikramA iti samAsA, tatra kSetraM-sasyotpattibhUmiH, tacca setuketUbhayabhedAt trividhaM, tatra setukSetra-araghaTTAdisevayaM ketukSetraM tu AkAzodakaniSpAdyaM ubhayakSetraMtu tadubhayaniSpAdyaM, vAstu punaragAraM grAmanagarAdi ca, tatrAgAraM trividha-khAtamucchritaM khAtocchritaM ca, tatra khAtaM-bhUmigRhAdi ucchritaMucchyeNa kRtaM ubhayaM-bhUmigRhasyopari prAsAdaH, etayozca kSetravAstunoH pramANasya kSetrAntarAdimIlanena atikramo'ticAro bhavati, tathAhi-kilaikameva kSetraM vAstu vetyabhigrahavato'dhikataratadabhilASe sati vratabhaGgabhayAtmAkta nakSetrAdipratyAsannaM tad gRhItvA pUrveNa saha tasyaikatvakaraNArthaM vRtyAdyapanayanena tattatra yojayato vratasApekSatvAtkathazcidviratibAdhanAcAticAra iti 1 tathA hiraNyarajataM suvarNa-hema etatparimANasya anyavitaraNenAtikramo'ticAro bhavati, yathA kenApi caturmAsAdyavadhinA hiraNyAdiparimANa vihitaM, tatra ca tena tuSTarAjAdeH sakAzAcadadhikaM tallabdhaM, taccAnyasmai vratabhaGgabhayAt pradadAti pUrNe'vadhau gRhISyAmIti bhAvanayeti vratasApekSatvAtkayazci dviratibAdhanAccAticAra iti 2 tathA dhanaM-gaNimarimameyaparicchedyabhedAccaturvidhaM, tatra gaNimaM pUgaphalAdi dharimaM guDAdi meyaM ghRtAdi paricchedyaM mANikyAdi dhAnya-vrIhyAdi etatpramANasya bandhanato'tikramo'ticAro bhavati, yathA hi kila kRtadhanAdiparimANasya ko'pi labhyamanyadvA dhanAdi dadAti, tacca vratabhaGgabhayAcAturmAsyAdiparato gRhagatadhanAdivikraye vA kRte gRhISyAmIti bhAvanayA bandhanena niyantraNena rajjvAdisaMyamanena satyaGkAradAnAdirUpeNa vA svIkRtya tadroha Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ eva sthApayatItyato'ticAra:3 tathA dAsIdAsapramANAtikrama iti sarvadvipadacatuppadopalakSaNametat , tatra dvipada-putrakalatradAsIdAsakarmakarazukasArikAdi catuSpadaM-gavodhAdi teSAM yatparimANaM tasya garbhAdhAnavidhApanenAtikramo'ticAro bhavati, yathA kila kenApi saMvatsarAdhavadhinA dvipadacatuSpadAnAM parimANaM kRtaM teSAM ca saMvatsaramadhya eva prasave adhikadvipadAdibhAvAd vratabhaGgaH syAditi tadbhayAt kiyatyapi kAle gate garbhagrahaNaM kArayato garmasthadvipadAdibhAvena bahirgatatadabhAvena ca kathaJcid vratabhaGgAdaticAraH 4 tathA kupyam-AsanazayanAdigRhoparakara tasya yanmAnaM tasya paryAyAntarAropaNenAtikramo'ticAro bhavati, yathA kila kenApi daza karoTakAnIti kupyasya parimANaM kRtaM, tatasteSAM kayazcid dviguNatve bhUte sati vratabhaGgabhayAtteSAM dvayena dvayena ekaikaM mahattaraM kArayata: paryAyAntarakaraNena saMkhyApUraNAtsvAbhAvikasaMkhyAbAdhanAcAticAraH, anye tvAH-tadarthatvena vivakSitakAlAvadheH parato'hametaskaroTakAdi kupyaM gRhISyAmyato nAnyasmai deyamiti parAmadeyatayA vyavasthApayata iti / yathAzrutatvena caiSAmabhyupagame bhaGgAticArayorna vizeSaH syAditi tadvizeSopadarzanArtha mIlanavitaraNAdinA bhAvanA darziteti / yacca kSetrAdiparigrahasya navavidhatve navasaMkhyAticAraprAptau paJcasaMkhyatvamuktaM tatsajAtIyatvena zeSabhedAnAmatraivAntarbhAvAt , ziSyahitatvena ca prAyaH sarvatra madhyamagate vivakSitatvAt pazcakasaMkhyayaivAticAraparigaNanaM, ataH kSetravAstvAdisaMkhyayA'ticArANAmagaNanamupapannamiti // 27 // atha prathamaguNavatasya adhistiryagvyatikramakSetravRDismRtyantardhAnAnIti // 28 // (161) UrdhvAdhastiyagRvyatikramAzca kSetravRddhizca smRtyantardhAnaM ceti samAsaH, tatra adhistiyakSetravyatikramalakSaNAstrayos Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu zrAvaka vratAti zrAddhamadhyiAyaH3 // 41 // cArA ticArAH, ete ca Anayane-vivakSitakSetrAtparataH sthitasya vastunaH parahastena svakSetraprApaNe preSaNe vA tataH pareNa ubhaye vA AnayanapreSaNalakSaNe sati saMpadyante, ayaM cAnayanAdAvatikramo na kArayAmItyevaM vihitadigvatasyaiva saMbhavati, tadanyasya tu AnayanAdAvanatikrama eva, tathAvidhapratyAravyAnAbhAvAditi 1-2-3 tathA kSetrasya pUrvAdidezasya dikhataviSayasya isvasya sato vRdi:varddhanaM pazcimAdikSetrAntaraparimANaprakSepeNa dIrdhIkaraNaM kSetravRddhiH, kila kenApi pUrvAparadizoH pratyeka yojanazataM gamanaparimANa kRtaM, sa cotpannaprayojana ekasyAM dizi navati vyavasthApyAnyasyAM tu dazottaraM yojanazataM karoti, ubhAbhyAmapi prakArAbhyAM yojanazatadvayarUpasya parimANasyAvyAhatatvAdityevamekatra kSetraM varddhayato vratasApekSatvAdaticAraH 4 / tathA kathaJcidativyAkulatvapramAdilamatyapATavAdinA smRteH-smaraNasya yojanazatAdirUpadikaparimANaviSayasyAntardhAna-bhraMzaH smRtyantardhAnamiti 5 / iha vRddhasaMpradAya:-Urca yatpramANaM gRhItaM tasyopari parvatazikhare vRkSe vA markaTa: pakSI vA vastramAbharaNaM vA gRhItvA brajeta , tatra tasya na kalpate gantuM, yadA tu tatpati tamanyena vA''nItaM tadA kalpate grahIta, etatpunaraSTApadojayantAdiSu bhavet , evamadhApAdiSu vibhASA, tathA yattiryamamANaM gRhItaM tatrividhena karaNena nAtikramitavyaM, kSetravRzci na karttavyA, katham ?, asau pUrveNa bhANDaM gRhItvA gato yAvatparimANaM, tataH parato bhANDamadha labhate itikRtvA apareNa yAni yojanAni tAni pUrvadiparimANe kSipati, yadi ca smRtyantardhAnAtparimANamatikrAnto bhavettadA bAte nivartitavyaM paratazca na gantavyaM, anyo'pi na visarjanIyaH, ayAnAjJayA ko'pi gato bhavettadA yattena labdhaM svayaM vismRtya gatena vA tanna gRhyate iti // 28 // aya dvitIyasya sacittasaMbasaMmizrAbhiSavaduSpakkAhArA iti // 29 // (162) | // 41 // Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sacittaM ca saMvatraM ca saMmizraM ca abhiSavazca duSpakkAhArazceti samAsaH, iha ca sacittAdau nivRttiviSayIkRte'pi pravRttAvaticArAbhidhAnaM vratasApekSasyAnAbhogAtikramAdi nibandhanapravRttyA draSTavyam, anyathA bhaGga eva syAt , tatra sacittaM kandamUlaphalAdi, tathA saMbaddha-pratibaddhaM sacittavRkSeSu gundAdi pakkaphalAdi vA, tadbhakSaNaM hi sAvadyAhAravarjakasya sAvadyAhArapravRttirUpatvAdanAbhogAdinA'ticAraH, athavA'sthikaM tyakSyAmi tasyaiva sacetanatvAt kaTAhaM tu bhakSayiSyAmi tasyAcetanatvAditi, tathA | saMmizram-arddhapariNataphalAdi sadyaHpiSTakaNikkAdi vA abhiSavaH-surAsandhAnAdi duSpakkAhArazca-arddhasvinnapRthukAdi, ete'pi | aticArA anAbhogAdatikramAdinA vA sammizrAdyupajIvanapravRttasya bhavanti, anyathA punarbhaGga eveti / iha bhogopabhogamAnalakSaNaM guNavratamanyatra bhojanato guNavataM yaducyate tadapekSayaivAticArA upanyastAH, zeSavratapaJcapaJcAticArasAdhAd, anyathA'nyatrAvazyakaniyuktyAdau karmato'pIdamabhidhIyate, tatra karma-jIvikArthamArambhastadAzritya kharakarmAdInAM nistriMzajanoci-* takaThorArambhANAM koTTapAlaguptipAlatvAdInAM varjanaparimANaM kAryamiti / atra cAGgArakarmAdayaH paJcadazAticArA bhavanti, taduktam-iMgAlo 1 vaNa 2 sADI 3 bhADI 4 phoDIsu 5 vajjae kammaM / vANijjaM ceva ya daMta 6 lakkha 7 rasa 8 kesa | 9 visavisaya 10 // 109 // evaM khu jaitapIlaNakamma 11 nilaMchaNaM 12 ca davadANaM 13 / saradahatalAyasosaM 14 asaIposaM ca 15 vajjijjA // 10 // bhAvArthastu vRddhasaMpradAyAdavaseyaH, sa cAyam 'aGgArakarmeti aGgArAn kRtvA vikrINIte, tatra SaNNAM jIvanikAyAnAM vadhaH syAttatastanna kalpate 1, 'vanakarma' yadvanaM krINAti tatastacchitvA vikrIya mUlyena jIvati, evaM patrAdInyapi pratiSiddhAni bhavanti 2 zakaTIkarma-yacchAkaTikatvena jIvati, tatra gavAdInAM vadhabandhAdayo doSAH Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu * bhAvaka vratAti cArAH zrAddhamadhyiAyaH3 // 42 // | syuH3 bhATIkarma-yad bhATakamAdAya svakIyena zakaTAdinA parabhANDaM vahatyanyeSAM vA zakaTabalIvadInarpayatIti 4 sphoTIkarma uNDavaM yadA halena bhUmeH sphoTanaM 5 dantavANijyaM yatpUrvameva pulindrANAM mUlyaM dadAti dantAnme yUyaM dadyAteti tataste hastino ghnanti acirAdasau vANijaka eSyatItikRtvA, evaM karmakarANAM zaGkhamUlyaM dadAti, pUrvAnItAMstu krINAti 6 lAkSAvANijyamapyevameva, doSastu tatra kRmayo bhavati 7 rasavANijyaM-kalpapAlatvaM, tatra surAdAvaneke doSAH mAraNAkrozavadhAdayaH 8 kezavANijyaM yaddAsyAdIn gRhItvA'nyatra vikroNIte, atrApyaneke doSAH paravazitvAdayaH 9 viSavANijyaM-viSavikrayaH, sa ca na kalpate, yatastena bahUnAM jIvAnAM virAdhanA syAt 10 'yantrapIDanakarme ti tilekSuyantrAdinA tilAdipIDanaM 11 nirlAJchanakarma-gavAdInAM varddhitakakaraNaM 12 davadAnakarma' yadvanadavaM dadAti kSetrarakSaNanimittaM yathottarApathe, dagdhe hi tatra taruNaM tRNamuttiThate, tatra ca satvazatasahasrANAM vadhaH syAt 13 sarohadataDAgaparizoSaNaM yat saraHprabhRtIni zoSayati 14 asatIpoSaNaM yad yonipoSakA dAsIH poSayanti tatsaMbandhinI ca bhATIM gRhNanti yathA gollaviSaya iti 15, diGmAtradarzanaM caitat bahusAvadyAnAM karmaNAmevaMjAtIyAnAM, na punaH parigaNanamiti / iha caivaM viMzatisaMkhyAticArAbhidhAnamanyatrApi paJcAticArasaMkhyayA tajjAtIyAnAM vratapariNAmakAluSyanibandhanavidhInAmapareSAM saMgraho draSTavya iti jJApanArya, tena smRtyantardhAnAdayo yayAsaMbhavaM sarvavrateSvaticArA dRzyA iti / nanvaGgArakarmAdayaH kasmin vrate'ticArAH?, kharakarmavata iti cettarhi vrataviSayasyAticArANAM ca kaH parasparaM vizeSaH ?, kharakarmarUpatvAdaGgArakarmAdInAM, atrocyate, kharakarmAdaya evaite'taH kharakarmAdivatinA parihAryAH, yadA punareteSvevAnAbhogAdinA pravarttate tadA kharakarmavratAticArA bhavanti. yadA tvAkuTTayA tadA bhaGgA eveti // 29 // MOTkara // 42 // Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha tRtIyasya kandarpa 1 kaukucya 2 maukharyA 3 samIkSyAdhikaraNo 4 pabhogAdhikatvAnIti 5 // 30 // (163) ___ kandarpazca kaukucyaM ca maukharya cAsamIkSyAdhikaraNaM copabhogAdhikatvaM ceti samAsaH, tatra kandarpaH-kAmaH taddhe turviziSTo vAkprayogo'pi kandarpa eva, mohoddIpaka vAkarmeti bhAvaH, iha ca sAmAcArI-zrAvakasyATTahAso na kalpate katta, yadi nAma hasitavyaM tadeSadeveti 1, tathA kukucaH-kutsitasaMkocanAdikriyAyuktaH tadbhAvaH kaukucya-anekaprakAramukhanayanAdivikArapUrvikA parihAsAdijanitA bhANDAnAmiva viDambanakriyetyarthaH, atra ca sAmAcArI-tAdRzAni bhaNituM na kalpate yaadRshailoksy hAsyamutpadyate, evaM gatyA gantuM sthAnena vA sthAtumiti, etau ca kandarpakaukucyAkhyAvaticArau pramAdAcaritavratasyAvaseyau, pramAdarUpakhAttayoH 2, tathA mukhamasyAstIti mukharastadbhAvaH karma veti mokhaya-dhASTaryaprAyamasabhyAsatyAsaMbaddhamalApitvam, ayaM ca pApopadezavratasyAticAro, maukharye sati pApopadezasaMbhavAt 3, tathA asamIkSyaiva-tathAvidhakAryamaparyAlocyaiva pravaNatayA yad vyavasthApitamadhikaraNaM-vAsyudukhalazilAputrakagodhRmayantrakAdi tadasamIkSyAdhikaraNaM, atra sAmAcArI-zrAvakeNa na saMyuktAni zakaTAdIni dhArayitavyAnIti, ayaM ca hiMsramadAnavratasyAticAraH 4, tathA upabhogasya upalakSaNatvAd bhogasya ca uktanirvacanasyAdhikatvaM-atiriktatA upabhogAdhikatva, ihApi sAmAcArI-upabhogAtiriktAni yadi bahUni tailAmalakAni gRhNanti tadA tallausyena bahavaH snAtuM taDAgAdau vrajanti, tatazca pUtarakAdivagho'dhikaH syAd, evaM tAmbUlAdiSvapi vibhASA, na caivaM kalpate, tataH ko vidhirupabhoge?-tatra snAne tAvad gRhe eva snAtavyaM, nAsti cettatra sAmagrI tadA tailAmalakaiH ziro gharSayitvA tAni Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrAddha vratAti cArA dharmabindu ca sarvANi jhATayitvA taDAgAdInAM taTe niviSTo'alibhiH snAti, tathA yeSu puSpAdiSu kunthvAdayaH santi tAni pariharatIti, zrAddhadha-IN ayaM ca pramAdAcaritavrata eva, viSayAtmakatvAdasya 5, apadhyAnAcaritavrate tvanAbhogAdinA apadhyAne pravRttiranAcAra iti mAdhyA svayamabhyUhyam, kandarpodaya AkuTTayA kriyamANA bhaGgA evAvaseyA iti // 30 // atha prathamazikSApadasyayA3 // 43 // yogaduSpaNidhAnAnAdarasmRtyanupasthApanAnIti 5 // 31 // (164) yogaduSpaNidhAnAni ca anAdarazca smRtyanupasthApanaM ceti samAsaH, tatra yogA:-manovacanakAyAH teSAM duSpaNidhAnAni-sAvadye pravartanalakSaNAni yogaduSpaNidhAnAni ete trayo'ticArAH, anAdaraH punaH-prabalamamAdAdidoSAd yathAkathaJcitkaraNaM kRtvA vA'kRtasAmAyikakAryasyaiva tatkSaNameva pAraNamiti, smRtyanupasthApanaM punaH smRteH sAmAyikakaraNAvasaraviSayAyAH kRtasya vA sAmAyikasya prabalapramAdadoSAdanupasthApanam-anavatAraNaM, etaduktaM bhavati-kadA mayA sAmAyikaM kattavyaM kRtaM mayA sAmAyikaM na vetyevaMrUpasya smaraNasya bhraMza iti / nanu manoduSpaNidhAnAdiSu sAmAyikasya nirarthakatvAdabhAva evaM pratipAdito bhavati, aticArazca mAlinyarUpo bhavatIti kathaM sAmAyikAbhAve?, ato bhaGgA evaite nAticArAH, satyaM, kiMtvanAbhogato'ticAratvamiti, nanu dvividhaM trividhena sAvadhapatyAkhyAna sAmAyika, tatra ca manoduSpaNidhAnAdau pratyAkhyAnabhaGgAtsAmAyikAbhAva eva, tadbhaGgajanitaM prAyazcittaM ca syAt , manoduSpaNidhAnaM ca duSparihArya, manaso'navasthitatvAd, ataH sAmAyikamatipatteH sakAzAttadapratipattireva zreyasIti, naivaM, yataH sAmAyikaM dvividhaM trividhena pratipannaM, tatra manasA sAvadhaM na karomItyAdIni SaT pratyAkhyAnAni ityanyatarabhaGge'pi zeSasadbhAvAnna sAmAyikasyAtyantAbhAvo,mithyAduSkRtena manoduSpaNidhAnamAtrazuddhizca, // 43 // Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sarvaviratisAmAyike'pi tathA'bhyupagatatvAt yato guptibhaGge mithyAduSkRtaM prAyazcittamuktaM yadAha - " bIo u asamio mitti kIsa sahasA agutto vA ?" [ dvitIyastu (mAya0 bhedaH) asamito'smIti kathaM ? sahasA agupto vA ] dvitIyo'ticAraH samityAdibhaGgarUpo'nutApena zRddhayatItyarthaH, iti na pratipatterapratipattirgarIyasIti, kiMca- sAticArAnuSThAnAdapyabhyAsataH kAlena niraticAramanuSThAnaM bhavatIti, sUrayo yadAhu:-"abhyAso'pi prAyaH prabhUtajanmAnugo bhavati zuddhaH" (ghoDa013-13) atha dvitIyasyaAnayana 1 preSyaprayoga 2 zabda 3 rUpAnupAta 4 pudgalaprakSepA 5 iti // 22 // (165) AnayanaM ca preSyazca AnayanapreSyau tayoH prayogAvAnayanapreSyaprayoga tathA zabdarUpayoranupAtau zabdarUpAnupAtI AnayanapreSyaprayogau ca zabdarUpAnupAtau ca pudgalaprakSepazceti samAsaH, tatrAnayane - vivakSita kSetrAd bahirvarttamAnasya sacetanAdidravyasya vivakSita kSetramApaNe prayogaH, svayaM gamane vratabhaGgabhayAdanyasya svayameva vA gacchataH saMdezAdinA vyApAraNamAnayanaprayogaH, tathA preSyasya- Adezyasya prayogo vivakSitakSetrAd bahiH prayojanAya svayaM gamane vratabhaGgabhayAdanyasya vyApAraNaM preSyaprayogaH, tathA zabdasya - kAsitAdirUpasya rUpasya - svazarIra |kaarsy vivakSita kSetrAdvahnirvyavasthitasyAhnAnI yasyAhAnAya zrotre dRSTau vAnupAta:- avatAraNamiti yo'rthaH, ayamatra bhAvaH- vivakSita kSetrAba hirvarttamAnaM kazcana naraM vratabhaGgabhayAdAvhAtumazaknuvan yadA kAzitAdizabdazrAvaNasvakIyarUpasaMdarzanadvAreNa tamAkArayati tadA vratasApekSatvAcchandAnupAtarUpAnupAtAvaticArAviti, tathA pudgalasya-zakaMrAderniyamita kSetrAd bahirvarttino janasya bodhanAya tadabhimukhaM prakSepaH pudgalaprakSepaH, dezAvakAzikavataM hi gRhyate mA bhUd gamanAgamanAdivyApArajanitaH prANyupamarda ityabhiprAyeNa, sa ca svayaM kRto'nyena vA kArita iti na kazcitphale vizeSaH, pratyuta Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu zrAddhadha mAdhyA // 44 // guNaH svayaMgamane, IryApathavizuddhaH, parasya punaranipuNatvAcadazuddhiriti / iha cAdyadvayamavyutpannabuddhitvena sahasAkArAdinA vA antyatrayaM tu vyAjaparasyAticAratAM yAtIti / ihAhuvRddhAH-dikhatasaMkSepakaraNamaNuvratAdisaMkSepakaraNasyApyupalakSaNaM draSTavyaM, teSAmapi saMkSepasyAvazyaM karttavyatvAt , prativrataM ca saMkSepakaraNasya bhinnavratatvena dvAdaza vratAnIti saMkhyAvirodhaH syAditi, atra kecidAhuH-digbatasaMkSepa eva dezAvakAzika, tadaticArANAM digvratAnusAritayaivopalambhAd, atrocyate, yathopalakSaNatayA zeSavratasaMkSepakaraNamapi dezAvakAzikamucyate tayopalakSaNatayaiva tadaticArA api tadanusAriNo draSTavyAH, athavA prANAtipAtAdisaMkSepakaraNeSu bandhAdaya evAticArA ghaTante, digvratasaMkSepe tu saMkSiptatvAtkSetrasya zabdAnupAtAdayo'pi syuriti bhedena darzitAH, na ca sarveSu vratabhedeSu vizeSato'ticArA darzanIyA, rAtribhojanAdivratabhedeSu teSAmadarzitatvAditi // 22 // atha tRtIyasyaapratyupekSitApramArjitotsargA'' dAnanikSepara sNstaaropkrmnnaanaadr4smRtynupsthaapnaaniiti||33||(166) iha 'pade'pi padasamudAyopacArAd' apratyupekSitapadenApratyupekSitaduSpatyupekSitaH sthaNDilAdibhUmidezaH parigRhyate, apamArjitapadena tu sa evApramArjitaduSpamArjita iti, tathA utsargazcAdAnanikSepau ceti utsargAdAna nikSepAH, tato'pratyupekSitApramArjite sthaNDilAdAvutsargAdAnanikSepAH apratyupekSitApramArjitotsargAdAnanikSepAH tataste ca saMstAropakramaNaM cAnAdarazca smRtyanupasthApanaM ceti samAsaH, tatrApratyupekSite-prathamata eva locanAbhyAmanirIkSite pramAdAd bhrAntalocanavyApAreNa vA na samyag nirikSite tathA apramArjite-mUlata eva vastrAJcalAdinA aparAmRSTe duSSamArjite arddhapramANite sthaNDilAdau yathAImutsargo-mUtrapurISAdInAmujjhanIyAnAmAdA nanikSepau ca pauSadhopavAsopayogino dharmopakaraNasya pIThaphalakAdeviticArau syAtAme // 44 // Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tAviti 1-2 iha 'saMstAropakramaNa 'miti saMstArakazabdaH zayyopalakSaNaM, tatra zayyA-zayanaM sarvAMgINaM vasatirvA saMstAraka:| arddhattIyahastaparimANaH, tataH saMstArakasya prastAvAdapratyupekSitasyApramANitasya copakramaH-upabhogaH aticAro'yaM tRtiiyH3| anAdarasmRtyanupasthApane punaH caturthapaJcamAva ticArau 4-5 sAmAyikAticArAviva bhAvanIyAviti / iha saMstAropakrame iyaM | vRddhasamAcArI-kRtapauSadhopavAso nApratyupekSitAM zayyAmArohati, saMstArakaM vA paudhadhazAlAM vA sevate, darbhavastraM vA zuddhavastraM vA bhUmyAM saMstRNAti, kAyikAbhUmezcAgataH punarapi saMstArakaM pratyupekSate'nyathA'ticAraH syAt , evaM pIThAdiSvapi vibhASeti // 33 // atha caturthasya sacittanikSepa 1 pidhAna 2 paravyapadeza-3 mAtsarya 4 kAlAtikamA 5 iti // 34 // (167) sacittanikSepapidhAne ca eravyapadezazca mAtsaryaM ca kAlAtikramazceti samAsaH, tatra sacitte-sacetane pRthivyAdau nikSepa:sAdhudeyabhaktAdeH sthApanaM sacittanikSepaH, tathA sacittenaiva bIjapUrAdinA pidhAna-sAdhudeyabhaktAdereva sthaganaM sacittapidhAnaM, | tathA parasya-Atmavyatiriktasya vyapadezaH paravyapadeza:-parakIyamidamannAdikamityevamaditsAvataH sAdhusamakSa bhaNanaM paravyapadezaH, tathA matsaraH-asahanaM sAdhubhiryAcitasya kopakaraNaM tena raGkena yAcitena dattamahaM tu kiM tato'pi hIna ityAdivikampo vA so'syAstIti matsarI tadbhAvo mAtsarya, tathA kAlasya-sAdhucitabhikSAsamayasyAtikrama:-aditsayA'nAgatabhojanapazcAdbhojanadvAreNollaGghanaM kAlAtikramo'ticAra iti / bhAvanA punarevaM-yadA'nAbhogAdinA'tikramAdinA vA etAnAcarati tadA'ticAro'nyadA tu bhaGga iti // 34 // evamaNuvrataguNavatazikSApadAni tadaticArAMzcAbhidhAya prastute yojayannAha Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ameSinda bhASa. mAdhyA kliSTakarma jayaheta // 4 // etadrahitANuvratAdipAlanaM vizeSato gRhasthadharma iti // 35 // (168) etaiH-aticArai rahitAnAmaNuvratAdInAmupalakSaNakhAt samyaktvasya ca pAlanaM, kimityAha-vizeSato gRhasthadharmoM bhavati yaH zAstrAdau prAk sUcita AsIditi // 35 // Aha-uktavidhinA pratipanneSu samyaktvANuvratAdiSvaticArANAmasaMbhava eva, tatkathamuktametadrahitANuvratAdipAlanamityAzaGkayAha kliSTakarmodayAdaticArA iti // 36 // (169) kliSTasya-samyaktvAdipratipattikAlotpannazuddhiguNAdapi sarvathA'vyavacchinnAnubandhasya karmaNo-mithyAkhAderudayAd-vipAkAt sakAzAdaticArA:-zaGkAdayo vadhabandhAdayazca saMpadyante, idamuktaM bhavati-yadA tathAbhavyakhaparizuddhivazAdatyantamananubandhIbhUteSu mithyAtvAdiSu samyaktvAdi pratipadyate tadA'ticArANAmasaMbhava eva, anyathA pratipattau tu syurapyaticArA iti | // 36 // tarhi kathameSAM nivAraNamityAzakyAha vihitAnuSThAnavIryatastajjaya iti // 37 // (170) vihitAnuSThAna-prati pannasamyaktavAdanityAnusmaraNAdilakSaNaM tadeva vIrya-jIvasAmarthya tasmAta , kimityAha-'tajjayaH" teSAm-aticArANAM jaya:- abhibhavaH saMpadyate, yato vihitAnuSThAnaM sarvoparAdhavyAdhivirecanauSadhaM mahaditi // 37 // etadviSayamevopadezamAha ata eva tasmin yatna iti||38|| (171) // 45 // Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'ata eva' vihitAnuSThAnavIryasyAticArajayahetutvAdeva 'tasmin ' vihitAnuSThAne 'yatnaH' sarvopAdhizuddha udyamaH kArya iti // anyatrApyuktam-"tamhA niccasaIe bahumANeNaM ca ahiMgayaguNami / paDivakkhaduguMchAe pariNaiAloyaNeNaM ca // 191 // [tasmAt nityasmRtyA bahumAnena vaa'dhikRtgunne| pratipakSajugupsayA pariNatyAlocanena c||1||] titthaMkarabhattIe susAhujaNapajjuvAsaNAra ya / uttaraguNasaddhAe etya sayA hoi jaiyatvaM // 112 // [ tIrthakarabhaktyA susAdhujanaparyupAsanayA ca / utaraguNazraddhayA atra sadA bhavati yatitavyam // 2 // ] evamasaMto'vi imo jAyai jAo ya Na paDai kayAvi / tA etthaM buddhimayA apamAo hoha kAyado tti (pazcA 36-37-38) // 113 // [evamasannapyayaM jAyate jAtazca na patati kadAcit / tad atra buddhimatA apramAdo bhavati krttvyH||3|| ] sAmprataM samyaktvAdiguNeSvalabdhalAbhAya labdhaparipAlanAya ca vizeSataH zikSAmAha sAmAnyacaryA'syeti // 39 // (172) sAmAnyAnAM-pratipannasamyaktvAdiguNAnAM sarveSAM prANinAM sAdhAraNA sA cAsau caryA-ceSTA ca sAmAnyacaryA 'asya' pratipannavizeSagRhasthadharmasya jantoriti // 39 // kIdRzItyAha samAnadhArmikamadhye vAsa iti // 40 // (173) samAnAH-tulyasamAcAratayA sadRzAH upalakSaNatvAdadhikAzca te dhArmikAzceti samAsaH, teSAM madhye vAsaH-avasthAna, tatra cAyaM guNaH-yadi kazcittathAvighadarzanamohodayAddharmAccyavate tatastaM sthirIkaroti, svayaM vA pracyavamAnaH taiH sthirIkriyate, Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrAvaka AdhamadhyiAyA3 // 46 // caryA paThyate ca-" yadyapi nirgatabhAvastathApyasau rakSyate sadbhiranyaiH (paraiH sdbhiH)| veNurvilUnamUlo'pi vaMzagahane mahIM naiti // 114 // "40 // ki sAmAnya tathA-vAtsalyameteSviti // 41 // (174) 'vAtsalyam' annapAnatAmbUlAdimadAnaglAnAvasthApatijAgaraNAdinA satkaraNaM 'eteSu' sAdharmikeSu kArya, tasya pravacanasAratvAt , ucyate ca-" jinazAsanasya sAro jIvadayA nigrahaH kaSAyANAm / sAdharmikavAtsalya bhaktizca tathA jinendrANAm " // 115 // 41 // tathA-dharmacintayA svapana miti // 42 // (175) dharmacintayA-"dhanyAste vandanIyAste, taistrailokyaM pavitritam / yaireSa bhuvanaklezI, kAmamallo vinirjitH|| 116 // " | ityAdizubhabhAvanArUpayA svapana-nidrAGgIkAraH, zubhabhAvanAsupto hi tAvantaM kAlamavasthitazubhapariNAma eva labhyata iti // 42 // tathA-namaskAreNAvabodha iti // 43 // (176) 'namaskAreNa sakalakalyANapuraparamazreSTibhiH parameSTibhiradhiSThitena 'namo arihaMtANa' mityAdipratItarUpeNa avabodho-nidrAparihAraH, parameSThinamaskArasya mahAguNatvAt , paThyate ca-"eSa paJca namaskAraH, srvpaapprnnaashnH| maGgalAnAM ca sarve SAM, prathamaM bhavati maGgalam // 117 // tathA-prayatnakRtAvazyakasya vidhinA caityAdivandanamiti // 44 // (177) // 46 // Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prayatnena-prayatnavatA kRtAnyAvazyakAni-mUtrapurIpotsargAGgamakSAlanazuddhavastragrahaNAdIni yena sa tathA tasya 'vidhinA' puSpAdipUjAsaMpAdanamudrAnyasanAdinA prasiddhena caityavandana-prasiddharUpameva, AdizabdAnmAtApitrAdiguruvandanaM ca, yathoktam"caityavandanataH samyak , zubho bhAvaH prajAyate / tasmAt karmakSayaH sarvara, tataH kalyANamaznute // 118" (lali.) ityAdIni // 44 // tathA-samyakpratyAkhyAnakriyeti // 45 // (178) ___'samyagi ti kriyAvizeSaNaM, tataH samyag-yayA bhavati tathA mAnakrodhAnAbhogAdidoSaparihAravazAt pratyAkhyAnasya mUlaguNamocarasyottaraguNagocarasya ca kriyA-grahaNarUpA, parimitasAvadyAsevane'pi aparimitaparihAreNa pratyAkhyAnasya mahAguNatvAt , yayoktam-"parimitamupabhuAno hyaparimitamanantakaM pariharaMzca / pAmoti ca paraloke hyaparimitamanantakaM saukhyam // 119 // " iti 45 // tathA-yathocitaM caityagRhagamana miti // 46 // (179) __ 'yathocitaM' yathAyogyaM 'caityagRhagamanaM caityagRhe-jinabhavanalakSaNe arhadvimbavandanAya pratyAkhyAnakriyAnantarameva gamanamiti, iha diviSaH zrAvako bhavati-RddhimAMstaditarazca, tatradimAn rAjAdirUpaH sa sarvasvaparivArasamudAyena vrajati, evaM hi tena pravacanaprabhAvanA kRtA bhavati, taditaro'pi svakuTumbasaMyogenaiti, samudAyakRtAnAM karmaNAM bhavAntare samudAyenaivopabhogAt // 46 // Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavinda zrAddhaSamAMdhyA zrAvaka sAmAnya cA yaH3 // 47 // tathA-vidhinA'nupraveza iti // 47 // (180) 'vidhinA' vidhAnena caityagRhe praveza kAryaH, anupravezavidhizcAyam-"saccittANa davANaM viussaraNayAe acittANaM davANaM aviussaraNayAe 2 egasADieNaM uttarAsaMgeNaM 3 cakkhuphAse aMjalipaggaheNaM 4 maNaso egattIkaraNeNaM "ti // 47 // [sacicAnAM dravyANAM vyutsarja natayA acittAnAM dravyANAmavyutsarjanatayA ekazATikenottarAsaGgena cakSuHsparza ajalipragraheNa manasa ekatvIkaraNena] ___ tatra ca-ucitopacArakaraNamiti // 48 // (181) ucitasya-ahaM dimbAnAM yogyasya upacArasya-puSpadhupAdyarcanalakSaNasya karaNaM-vidhAnam // 48 // tato-bhAvataH stavapATha iti // 49 // (182) daridranidhilAbhAdi saMtoSopamAnopameyAd bhAvato-bhAvAt saMtoSalakSaNAt stavAnAM-gambhIrAbhidheyAnAM sadbhutaguNodbhAvanApradhAnAnAM namaskArastavalakSaNAnAM pAThaH-samucitena dhvaninA samuccAraNam // 49 // tataH-caityasAdhuvandanamiti // 50 // (183) caityAnAm-aIdvimbAnAmanyeSAmapi bhAvAItmabhRtInAM sAdhUnAM ca vyAkhyAnAdyarthamAgatAnAM vandanIyAnAM vandanamabhiSTavanaM praNipAtadaNDakAdipAThakrameNa dvAdazAvarttavandanAdinA ca prasiddharUpeNaiveti // 50 // tataH-gurusamIpe pratyAkhyAnAbhivyaktiriti // 51 // (184) // 47 // Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathAvidhazuddhasamA cArasAdhusamIpe prAgeva gRhAdau gRhItasya pratyAkhyAnasya abhivyakti:-guroH sAkSibhAvasaMpAdanAya pratyuccAraNam // 51 // tato-jinavacanazravaNe niyoga iti // 52 // (185) saMprAptasamyagdarzanAdiH pratidinaM sAdhujanAt sAmAcArI zRNotIti zrAvaka ityanvarthasaMpAdanAya jinavacanazravaNe 'niyogo' niyamaH kaaryH||52|| tataH-samyak tadarthAlocanamiti // 53 // (186) samyaka-saMdehaviparyayAnadhyavasAyaparihAreNa tadarthasya-vacanAbhidheyasya punaH punarvimarzanaM, anyathA 'vRthA zrutamacintita' mitivacanAt na kiJcicchvaNaguNaH syAditi // 53 // tataH-Agamaikaparateti // 54 // (187) Agamo-jinasiddhAntaH sa evaiko na punaranyaH kazcit sarvakriyAsu para:-pradhAno yasya sa tathA tasya bhAvaH Agamai* kaparatA, sarvakriyAsvAgamamevaikaM puraskRtya pravRttiriti bhAva iti // 54 // tataH-zrutazakyapAlanamiti // 55 // (188) zrutasya-AgamAdupalabdhasya zakyasya-anuSThAtuM pAryamANasya pAlanam-anuzIlanaM sAmAyikapauSadhAderiti // 54 // tathA-azakye bhAvapratibandha iti // 56 // (189) Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 60 dharmabindu |zrAvaka sAmAnya caryA zrAddhadhamadhyiAyaH3 // 48 // azakye-pAlayitumapAryamANe tayAviSazaktisAmadhyabhAvAt sAdhudharmAbhyAsAdau bhAvena-antaHkaraNena pratibandhA-Atmani niyojanaM, tasyApi sadanuSThAnaphalavAt , yathoktam-" nAryA yayA'nyasattAyAstatra bhAve sadAsthite / tadyogaH pApabandhAya, tathA dharme'pi dRzyatAm // 120 // " 'tadyoga' iti anyaprasaktanArIvyApAraH svakuTumbaparipAlanAdirUpa iti // 56 // tathA-tatkartRSu prazaMsopacArAviti // 57 // (190) tatkartRSu-AtmAnamapekSyAzakyAnuSThAna vidhAyiSu puruSasiMheSu 'prazaMsopacArau' prazaMsA-muhurmuhurguNotkIrtanarUpA upacArazca-taducitAnapAnavasanAdinA sAhAyyakaraNamiti // 57 // tathA-nipuNabhAvacintanamiti // 58 // (191) nipuNAnAm-atinipuNamatisUkSmabhAvagamyAnAM bhAvAnAM-padArthAnAmutpAdavyayadhrauvyasvabhAvAnAM bandhamokSAdInAM vA'. nuprekSaNaM, yathA-" anAdinidhane dravye, svaparyAyAH pratikSaNam / unmajjanti nimajanti, jalakallolavajjale // 121 // tathAsnehAbhyaktazarIrasya reNunA zliSyate yathA gAtram / rAgadveSAklinnasya karmabandho bhavatyevam // 122 // (pazama.)" ityAdIti // 58 // tathA-gurusamIpe prazna iti // 59 // (192) ___ yadA punarnipurNa cintyamAno'pi kazcidbhAvo'tigambhIratayA svayameva nizcetuM na pAryate tadA guroH saMvignasya gItArthasya ca samIpe prazno-vizuddhavinayapUrvakaM paryanuyogaH kAryaH, yathA bhagavan ! nAvabuddho'yamartho'smAbhiH kRtayatnairapi tato'smAn bodhayitumaInti bhagavanta iti // 59 // NYCH Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA-nirNayAvadhAraNamiti // 60 // (193) nirNayasya-nizcayakAriNo vacanasya guruNA nirUpitasya 'avadhAraNaM' dattAvadhAnatayA grahaNam, bhaNitaM cAnyatrApi"samma viyAriyavvaM aTThapayaM bhAvaNApahANeNaM / visae ya ThAviyatvaM bahusuyaguruNo syaasaao||123" (paJca 865) [samyag vicArayitavyamartha padaM bhAvanApradhAnena / viSaye ca sthApayitavyaM bahuzrutaguroH sakAzAt // 1 // ] // 6 // tathA-glAnAdikAryAbhiyoga iti // 61 // (194) glAnAdInAM-glAnabAlavRddhAgagrahaNodyatamAghUrNakAdilakSaNAnAM sAdhusAdharmikANAM yAni kAryANi-pratijAgaraNopadhAnnapAnavastramadAnapustakAdisamarpaNopAzrayanirUpaNAdilakSaNAni teSvabhiyogo-dattAvadhAnatA vidheyeti // 61 // tathA-kRtAkRtapratyupekSeti // 62 // (195) / kRtAnAM akRtAnAM ca caityakAryANAM glAnAdikAryANAM ca pratyupekSA-nipuNAbhogavilocanavyApAreNa gaveSaNaM, tatra kRteSu karaNAbhAvAdakRtakaraNAyodyamo vidheyaH, anyathA niSphalazaktikSayaprasaMgAditi // 62 // tatazca-ucitavelayA''gamana miti // 63 // (196) ucitavelayA-haTTavyavahArarAjasevAdiprastAvalakSaNayA 'AgamanaM' caityabhavanAd gurusamIpAdA gRhAdAviti // 3 // tato-dharmapradhAno vyavahAra iti // 64 // (197) 'kulakramAgata'mityAdisUtroktAnuSThAnarUpo vyavahAraH kaaryH|| 64 // Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma bindu zrAddha zrAvaka sAmAnya dhyiA caryA yaH tathA-dravye saMtoSapara (pradhAna) teti // 65 // (198) 'dravye' dhanadhAnyAdau viSaye 'saMtoSapradhAnatA' parimitenaiva nirvAhamAtrahetunA dravyeNa saMtoSavatA dhArmikeNaiva bhavi- tavyamityarthaH, asaMtoSasyAsukhahetutvAt , yaducyate-"atyuSNAt sghRtaadnaadcchidraatsitvaassH| aparapreSyabhAvAcca, zeSamicchan patatyadhaH // 124 // " iti, tathA "saMtoSAmRtatRptAnAM, yatsukhaM zAntacetasAm / kutastaddhanalubdhAnAmitazcetazca micchan patyAkhAhatvAt yAcyate atyuSNAta satAdanAdA dhAvatAm // 125 // " // 65 // tathA-dharme dhanabuddhiriti // 66 // (199) 'dharma' zrutacAritrAtmake sakalAbhilaSitAvikalasiddhimUle 'dhanabuddhiH' matimatAM dharma eva dhanamiti pariNAmarUpA | nirantaraM nivezanIyeti // 16 // tathA-zAsanonnatikaraNamiti // 67 // (200) zAsanasya-nikhilaheyopAdeyabhAvAvirbhAvanabhAskarakalpasya jinanirUpitavacanarUpasya unnatiH-uccairbhAvastasyAH karaNaM samyagnyAyavyavaharaNa 1 yathocitajanavinayakaraNa 2 dInAnAthAbhyuddharaNa 3 suvihitayatipuraskaraNa 4 parizuddhazIlapAlana 5 jinabhavanavidhApana 6 yAtrAsnAtrAdinAnAvidhotsavasaMpAdanA 7 dibhirupAyaiH, tasyAtimahAguNatvAditi, paThyate ca" karttavyA connatiH satyAM, zaktAviha niyogtH| avandhyaM kAraNaM hyeSA, tIrthakunAmakarmaNaH // 126 // (ha0 aSTake ) // 17 // tathA-vibhavocitaM vidhinA kSetradAnamiti // 68 // (201) // 49 // Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 'vibhavocitaM' svavibhavAnusAreNa 'vidhinA' anantarameva nirdekSyamANena kSetrebhyo-nirdekSyamANebhya eva dAnamannapAnauSadhavastrapAtrAdhucitavastuvitaraNam // 68 // vidhi kSetraM ca svayameva nirdizannAha satkArAdividhiniHsaGgatA ceti // 69 // (202) satkaraNaM satkAra:-abhyutthAnAsanapradAnavandanarUpo vinayaH sa Adiryasya dezakAlArAdhanavizuddhazraddhAviSkaraNadAnakramAnukramAdeH kuzalAnuSThAna vizeSasya sa tathA, kimityAha-vidhirvarttate, niHsaGgatA'aihikapAralaukikaphalAbhilASavikalatayA sakalaklezalezAkalaGkitamuktimAtrAbhisandhitA, cakAraH samuccaye // 69 // vItarAgadharmasAdhavaH kSetramiti // 70 // (203) vItarAgasya-jinasya dharma:-uktaniruktaH tatpradhAnAH sAdhavo vItarAgadharmasAdhavaH kSetraM-dAnAI pAtramiti, tasya ca vizeSalakSaNamidam-"kSAnto dAnto mukto jitendriyaH satyavAgabhayadAtA / proktAstradaNDavirato vidhigrahItA bhavati pAtram // 127 // "70 // tathA-duHkhiteSvanukampA yathAzakti dravyato bhAvatazceti // 71 // (204) 'duHkhiteSu' bhavAntaropAttapApapAkopahitAtitIvraklezAvezeSu dehiSvanukampA-kRpA kAryA 'yathAzakti' svasAmarthyAnurUpaM, dravyata:-tathAvidhagrAsAdeH sakAzAt , bhAvato-bhISaNabhavabhramaNavairAgyasaMpAdanAdirUpAt , caH samuccaye, du:khitAnukampA hi tadupakAratvena dharmaikahetuH, yathoktam-" anyopakArakaraNaM dharmAya mahIyase ca bhavatIti / adhigataparamArthAnAmavivAdo vAdi Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu bhAvaka sAmAnya zrAddhadhamAdhyAyaH3 // 50 // caryA nAmatra // 128 // " // 7 // tathA-lokApavAdabhIruteti // 72 // (205) lokApavAdAta-sarvajanAparAgalakSaNAt bhIrutA-atyantabhItabhAvaH, kimuktaM bhavati ?-nipuNamatyA vicintya tathA tathocitavRttipradhAnatayA satatameva pravartitavyaM yathA yathA sakalasamIhitasiddhividhAyijanapriyatvamujjRmbhate, na punaH kayazcidapi | janApavAdaH, tasya maraNAni viziSyamANatvAt , tathA cAvAci-"vacanIyameva maraNaM bhavati kulInasya lokamadhye'smin / maraNaM tu kAlapariNatiriyaM ca jagato'pi sAmAnyA / / 129 // " // 72 // tathA-gurulAghavApekSaNamiti // 73 // (206) sarvaprayojaneSu dharmArtha kAmarUpeSu tattakAlAdibalAlocanena prArabdhumiSTeSu prathamata eva matimatA.guroH-bhUyaso guNalAbha| pakSasya laghozca-taditararUpasya bhAvo gurulAghavaM tasya nipuNatayA apekSaNam-AlocanaM kAryamiti ttH|| kimityAha bahuguNe pravRttiriti // 74 // (207) prAyeNa hi prayojanAni guNalAbhamizrANi, tato bahuguNe prayojane pravRttiH-vyApAraH, tathA cArSam-"appeNa bahumesejjA, evaM paMDiyalakkhaNaM / savvAsu paDisevAsu, evaM aTThapayaM viU // 129 // " [alpena bahu epeta etat paNDitalakSaNam / sarvAsu pratiSevAmu etadarthapadaM viduH||1||] // 74 // tathA-caityAdipUjApuraHsaraM bhojanamiti // 75 // (208) bhAvo gurulA-74 // (20 ra pravRttiA vya // 50 // Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mApte bhojanakAle caityAnAm-aIdvigbalakSaNAnAM AdizabdAtsAdhusAdharmikANAM ca pUjA-puSpadhUpAdibhirannapAnapradA* nAdibhizcopacaraNaM sA puraHsarA yatra taccaityAdipUjApuraHsaraM bhojanam-anopajIvanaM, yato'nyatrApi paThyate-" jiNapUo ciyadANaM pariyaNasaMbhAlaNA uciyakiccaM / ThANuvaveso ya tahA paccakkhANassa saMbharaNaM // 130 // " [jinapUjocitadAnaM parijanasmaraNaM ucitakRtyam / sthAnopavezanaM ca tathA pratyAkhyAnasya sNsmRtiH||1||]||75 // tathA-tadanveva pratyAkhyAnakriyeti // 76 // (209) 'tadanveva' bhojanAnantarameva pratyAkhyAnakriyA-dvividhAdyAhArasaMvaraNarUpA // 76 // tathA-zarIrasthitau prayatna iti // 77 // (210) 'zarIrasthitau' ucitAbhyaGgasaMvAhanasnAnAdilakSaNAyAM yatnaH-AdaraH, tathA ca paThyate-" dharmArthakAmamokSANAM, zarIraM kAraNaM ytH| tato yatnena tadrakSya, yayoktairanuvanaiH // 131 // " iti 77 // tathA-taduttarakAryacinteti // 78 // (211) tasyAH-zarIrasthiteruttarANi-uttarakAlabhAvIni yAni kAryANi-vyavahArakaraNAdIni teSAM cintA-taptirUpA kAryA iti // 78 // tathA-kuzalabhAvanAyAM prabandha iti // 79 // (212) 'kuzalabhAvanAyAm ' sarve'pi santu mukhinaH, sarve santu nirAmayAH / sarve bhadrANi pazyantu, mA kazcitpApamAca Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | zrAvaka sAmAnya caryA dharmabindu zrAddhamadhyiAya:3 // 51 // " // 132 // ityAdizubhacintArUpAyAM prabandhaH' prakarSavRttiH // 79 // tathA-ziSTacaritazravaNamiti // 80 // (213) ziSTacaritAnAM-'ziSTacaritaprazaMse 'ti prathamAdhyAyasUtroktalakSaNAnAM zravaNa-nirantaramAkarNanaM, tacchvaNe hi tadgatAbhilASabhAvAnna kadAcid labdhaguNahAniH saMpadyata iti // 8 // tathA-sAndhyavidhipAlaneti / / 81 // (214) sAndhyasya-sandhyAkAlabhavasya vidheH-anuSThAnavizeSasya dinASTamabhAgabhojanAbhyavahArasaMkocAdilakSaNasya pAlanAanusevanamiti // 81 // enAmeva vizeSata Aha __ yathocitaM tatpratipattiriti // 82 // (215) 'yathocitaM' yathAsAmarthya 'tatpratipattiH' sAndhyapratipattiriti // 82 // kIdRzItyAha pUjApurassaraM caityAdivandanamiti // 83 // (216) tatkAlocitapUjApUrvakaM caityavandanaM, gRhacaityacaityabhavanayoH, AdizabdAdyativandanaM mAtApitRvandanaM ca // 83 // tathA-sAdhuvizrAmaNakriyeti // 84 // (217) sAdhUnAM nirvANArAdhanayogasAdhanapravRttAnAM puruSANAM svAdhyAyadhyAnAdyanuSThAnaniSThopahitazramANAM tathAvidhavizrAmakasAdhvabhAve vizrAmaNakriyA, vizrAmyatAM-vizrAmaM labhamAnAnAM karaNaM vizrAmaNA sA cAsau kriyA ceti smaasH||84|| // 5 // Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA-yogAbhyAsa iti // 85 // (218) yogasya-sAlambananirAlambanabhedabhinnasyAbhyAsaH-punaH punaranuzIlanam, uktaM ca-"sAlambano nirAlambanazca yogaH paro dvidhA jJeyaH / jinarUpadhyAnaM khlvaadhstttttvgstvprH|| 133 // " (poDa0)'tattattvaga' iti nivRttajinasvarUpapratibaddha iti // 85 // tathA-namaskArAdicintanamiti // 86 // (219) namaskArasya AdizabdAttadanyasvAdhyAyasya ca cintanaM-bhAvanam // 86 // tathA-prazastabhAvakriyeti // 87 // (220) tathA thayA krodhAdidoSavipAkaparyAlocanena prazastasya-prazaMsanIyasya bhAvasya-antaHkaraNarUpasya kriyA karaNaM, anyathA mahAdoSabhArAva, yaducyate-" cittaratnamasaMkliSTamAntaraM dhanamucyate / yasya tanmuSitaM doSaistasya ziSTA vipattayaH // 134 // " (ha0 aSTake ) // 87 // tathA-bhavasthitiprekSaNamiti // 88 // (221) bhavasthite:-saMsArarUpasya prekSaNam-avalokanam-yathA-"yauvanaM naganadAspadopama, zAradAmmudavilAsi jIvitam / svapalabdhadhanavibhrama dhana, sthAvaraM kimapi nAsti tattvataH // 135 // vigrahA gadabhujaGgamAlayAH, saMgamA vigmdossdRssitaaH| saMpado'pi vipadA kaTAkSitA, nAsti kizcidanupadravaM sphuTam // 136 // " ityAdIti // 88 // Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAvaka dharmabindu zrAdadhamAdhyA sAmAnya cA // 52 // tadanu tannairguNyabhAvaneti // 89 // (222) tasyA-bhavasthiteH nairguNyabhAvanA-niHsArakhacintanaM, yathA-" itaH krodho gRdhraH prakaTayati pakSaM nijamitaH zRgAlI tRSNeyaM vivRtavadanA dhAvAta puraH / itaH krUraH kAmo vicarati pizAcazviramaho, zmazAnaM saMsAraH ka iha patitaH sthAsyati sukham // 137 // etAstAvadasaMzayaM kuzadalapAntodabindUpamA, lakSmyo bandhusamAgamo'pi na cirasthAyI khalapItivat / yaccAnyatkila kizcidasti nikhilaM tacchAradAmbhodharacchAyAvaccalatAM vibharti yadataH svasmai hitaM cintyatAm // 138 // 89 // tathA-apavargAlocana miti // 9 // (223) apavargasya-mukta Alocana-sarvaguNamayatvenopAdeyatayA paribhAvanam , yathA-"prAptAH zriyA sakalakAmadudhAstataH kiM 1, dattaM padaM zirasi vidviSatAM tataH kim ? / saMpUritAH praNayino vibhavaistataH kiM , kalpaM bhRtaM tanubhRtAM tanubhistataH kim ? // 139 // tasmAdanantamajaraM paramaM prakAza, taccitta ! cintaya kimebhirasadvikalpaiH / yasyAnuSaGgiNa ime bhuvanAdhipatyayogAdayaH kRpaNajantumatAM bhavanti // 140 // " // 9 // tathA-zrAmaNyAnurAga iti // 91 // (224) zrAmaNye-zuddhasAdhubhAve anurAgo vidheyaH, yayA-"jaina munivratamazeSabhavAttakarmasaMtAnatAnavakara svymbhyupetH| kuryAM taduttarataraM ca tapaH kadA'haM, bhogeSu niHspRhatayA parimuktasaGgaH? // 141 // " // 11 // tathA-yathocitaM guNavRddhiriti // 92 // (225) // 52 // Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'yathocitaM ' yo yadA varddhayitumucitastasya samyagdarzanAderguNasya darzanapratimAvratapratimAbhyAsadvAreNa vRddhiH-puSTIkaraNaM kAryA // 92 // tathA-sattvAdiSu maitryAdiyoga itIti // 93 // (226) satveSu-sAmAnyataH sarvajantuSu AdizabdAhuHkhitamukhadoSakSiteSu maitryAdInAm-AzayavizeSANAM yogo-vyApAraH kAryaH, maitryAdilakSaNaM cedam-" parahitacintA maitrI paraduHkhavinAzinI tathA krunnaa| paramukhatuSTirmuditA paradoSopekSaNamupekSA // 142 // " (poDa) itiH parisamAptau // saMpratyupasaMharannAhavizeSato gRhasthasya, dharma ukto jinottmaiH| evaM sadbhAvanAsAraH, paraM cAritrakAraNam // 16 // 'vizeSataH' sAmAnyagRhasthadharmavailakSaNyena 'gRhasthasya' gRhamedhino dharmaH 'ukto' nirUpito 'jinottamaiH' arhadbhiH 'evam ' uktarotyA 'sadbhAvanAsAraH' paramapuruSAryAnukUlabhAvanApradhAnaH, bhAvabhAvakadharma ityarthaH, kodazo'sAvityAha-'param' avandhyamiha bhavAntare vA 'cAritrakAraNaM' srvvirtihetuH||1|| nanu kathaM paraM cAritrakAraNamasAvityAzaGkayAha padaMpadena medhAvI, yathA''rohati parvatam / samyak tathaiva niyamADIrazcAritraparvatam // 17 // iha padaM padikocyate, tataH padena padena yadArohaNaM tannipAtanAt padaMpadenetyucyate, tataH padaMpadena 'medhAvI' buddhimAn 'yathe'ti dRSTAntArthaH 'Arohati' AkrAmati 'parvatam' ujjayantAdikaM 'samyak ' hastapAdAdizarIrAvayavabhakAbhAvena 'tathaiva ' tenaiva prakAreNa 'niyamAd' avazyatayA 'dhIro' niSkalaGkAnupAlitazramaNopAsakasamAcAraH 'cAritra Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhamabindu parvataM ' sarvaviratimahAzailamiti // 2 // nanu etadapi kathamitthamityAha'zrAddhadha - madhyAyaH 4 // 53 // 4514469)-2*#469) *#*#*#469) *0** (69) stokAn guNAn samArAdhya, bahUnAMmapi jAyate / yasmAdArAdhanAyogyastasmAdAdAvayaM mataH // 18 // iti // ' stokAn ' tucchAn 'guNAn ' zramaNopAsakAvasthocitAn ' samArAdhya ' pAlayitvA 'bahUnAM suzramaNocitaguNAnAM, svokAnAmArAdhanAyogyo jAta evetyapizabdArthaH, ' jAyate ' bhavati yasmAtkAraNAdArAdhanAyogyaH - paripAlanocitaH, avikalAlpaguNArAdhanAbalamalIna bahuguNalAbhabAdhakarmakalaGkatvena tadguNalAbhasAmarthyabhAvAt tasmAtkAraNAdAdau prathamata eva ' ayam ' anantaramokto gRhasthadharmo 'mataH ' sudhiyAM saMmata iti / puruSavizeSApekSo'yaM nyAyaH, anyathA tathAvidhAdhyavasAyasAmarthyAdata evAbalIbhRtacAritramohAnAM sthUlabhadrAdInAmetatkramamantareNApi parizuddha sarvaviratilAbhasya zAstreSu zrUyamANakhAt // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmavinduvRttau vizeSato gRhasthadharmavidhistRtIyo'dhyAyaH samAptaH / vyAkhyAtastRtIyo'dhyAyaH / atha caturthaH adhyAyaH sAmprataM caturtha Arabhyate, tasya cedamAdisUtram evaM vidhisamAyuktaH, sevamAno gRhAzramam / cAritramohanIyena, mucyate pApakarmaNA // 19 // *100*#46)*# 441469) **0*60 46) **** (40) zrAvaka sAmAnya caryA: |119311 Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'evam ' uktarUpeNa vidhinA-sAmAnyato vizeSatazca gRhasthadharmalakSaNena samAyuktaH-saMpannaH 'sevamAnaH' anuzIlayan 'gRhAzrama' gRhavAsaM, kimityAha-'cAritramohanIyena' pratItarUpeNa 'mucyate' parityajyate 'pApakarmaNA' pApakRtyAtmakena // 1 // etadapi kathamityAha sdaajnyaa''raadhnaayogaadbhaavshuddheniyogtH| upAyasaMpravRttezca, samyakcAritrarAgataH // 20 // san-akalaGkito ya AjJArAdhanayogo-yatidharmAbhyAsAsahenAdau zrAvakadharmaH abhyasanIya ityevalakSaNo jinopadezasaMbandhaH tasmAd yakA bhAvazuddhiH-manonirmalatA tasyAH 'niyogataH' avazyatayA tathA 'upAyasaMpravRttezca' upAyena zuddhahetvaGgIkaraNarUpeNa pravRtteH-ceSTanAt , cakAro hetvantarasamuccaye, iyamapi kuta ityAha-'samyakacAritrarAgataH' nirvyAjacAritrAbhilASAt , idamuktaM bhavati-sadAjJArAdhanAyogAt yakA bhAvazuddhiH yA ca samyakcAritrarAgata: upAyasaMpattiH aNuvratAdipAlanarUpA tAbhyAmubhAbhyAmapi hetubhyAM cAritramohanIyena mucyate, na punaranyatheti // 2 // Aha idamapi kathaM siddhaM yathetya cAritramohanIyena mucyate tataH paripUrNapratyAkhyAnabhAgbhavatItyAzaGkayAhavizuddhaM sadanuSThAnaM, stokamapyarhatAM matam / tattvena tena ca pratyAkhyAnaM jJAtvA subahvapi // 21 // 'vizuddha' niraticAraM ata eva sat-sundaraM anuSThAnaM sthUlapANAtipAtaviramaNAdi 'stokamapi' anyatamaikabhaGgakapratipattyA alpaM, bahu tAvanmatamevetyapizabdArthaH, 'ahaMtAM' pAragatAnAM 'matam ' abhISTaM, kathamityAha-'tattvena' tAttvikarUpatayA, na punaraticArakAluSyakSitaM bahapyanuSThAnaM sundaraM mataM, 'tena ca ' tena punarvizuddhanAnuSThAnena karaNabhUtena stoke Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||zrAvaka sAmAnya caryA dharmabindu nApi kAlena 'pratyAkhyAnam' AzravadvAranirodhalakSaNaM 'jJAtvA' gurumUle zrutadharmatayA samyagavabudhya pratyAkhyAnasya phalaM hetu | zrAddhadha- ca 'subahapi' sarvapApasthAnaviSayatayA bhUyiSThamapi karotIti gamyate, stokaM tAvadanuSThAnaM saMpannamevetyapizabdArthaH, ayamabhi- madhyiA-IA pAya:-stokAdapyanuSThAnAdatyanta vizuddhAt sakAzAt kAlena pratyAkhyAnasvarUpAdijJAturbhUyiSThamapi pratyAkhyAnaM saMpadyata iti||3|| yaH4 iti vizeSato gRhasthadharma uktaH, sAmprataM yatidharmAvasara iti yatimanuvarNayiSyAma iti // 1 // (227) // 54 // pratItArthameva // 1 // yatyanuvarNanamevAha arhaH ahaMsamIpe vidhipravrajito yatiriti // 2 // (228) 'arhaH' pravrajyAoM vakSyamANa eva ahaMsya pravrajyAdAnayogyasya vakSyamANaguNasyaiva guroH samIpe-pAce vidhinA-vakSyamANenaiva 'pravrajitaH gRhItadIkSaH 'yatiH' munirityucyate iti // 2 // 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyAtmavrajyAhamevAbhidhitsurAha atha pravrajyA:-AryadezotpannaH 1 viziSTajAtikulAnvitaH 2kSINaprAyakarmamala: 3 tata eva vimalavuddhiH 4 durlabhaM mAnuSyaM janma maraNanimittaM saMpadazcapalAH viSayA duHkhahetavaH saMyoge viyogaH pratikSaNaM maraNaM dAruNo vipAkaH ityavagatasaMsAranairguNya: 5 tata eva tadviraktaH6 pratanukaSAyaH 7 alpahAsyAdiH 8 kRtajJaH 9vinItaH 10 prAgapi rAjAmAtyapaurajanabahumataH 11 adrohakArI 12 kalyANAMgaH 13 zrAddhaH 14 sthiraH | 15 samupasaMpanna 16 zceti // 3 // (229) etatsarvaM sugama, paraM' athe'tyAnantaryAthaH pravrajanaM-pApebhyaH prakarSaNa zuddhacaraNayogeSu vajana-gamanaM pravrajyA tasyA // 54 // Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ahaH-yogyaH pravrajyAo jIvaH, kIdRzaH ityAha 'AryadezotpannaH' magadhAdhaSaDviMzatimaNDalamadhyalabdhajanmA, tayA' vaziSTajAtikulAnvitaH' vizuddhavaivAhyacaturvarNAntargatamAtRpitRpakSarUpajAtikulasaMpannaH tathA 'kSINaprAyakarmamalaH' kSINaprAyaH-utsannamAyaH karmamalo-jJAnAvaraNamohanoyAdirUpo yasya sA tathA, tata eva vimalabuddhiH, yata eva kSINamAyakarmamala: tata eva hetovimalabuddhiH-nirmalImasamatiH, 'pratikSaNaM maraNa 'miti samayaprasiddhAvIcimaraNApekSayeti, paThyate ca-"yAmeva rAtriM prathamAmupaiti, garbhe vasatyai naravIra ! lokaH / tataH prabhRtyaskhalitaprayANaH, sa pratyahaM mRtyusamIpameti // 143 // " naravIra iti vyAsena yudhiSThirasya saMbodhanamiti, dAruNo vipAko maraNasyaiveti gamyate, sarvAbhAvakArikhAttasyeti, 'prAgapi' iti pravrajyApattipattipUrvakAla eveti, 'sthira' iti prArabdhakAryasyApAntarAla eva na parityAgakArI, 'samupasaMpanna' iti samiti-samyagvRtyA sarvathA''tmasamarpaNarUpayA upasaMpannaH-sAmIpyamAgata iti // 3 // itthaM pravrajyAhamabhidhAya pravrAjakamAha gurupadArhastu itthaMbhUta eva-vidhipratipannapravrajyaH 1 samupAsitagurukula: 2 askhalitazIlaH 3 samyagadhItAgamaH 4 tata eva vimalatarabodhAttattvavedI 5 upazAntaH 6 pravacanavatsalaH 7 sattvahitaratA 8 AdeyaH9 anuvarttakaH 10 gambhIraH 11 aviSAdI 12 upazamalabdhyAdisaMpanna: 13 pravacanArthavaktA 14 svagurvanujJAtagurupada 15 zcetIti // 4 // (230) 'gurupadAhaH' pravAcakapadayogya: tuH pUrvasmAdvizeSaNArthaH 'itthaMbhUta eva' pravrajyAIguNayukta eva san , na punaranyAdRzo'pi, tasya svayaM nirguNatvena pravrAjyajIvaguNabIjanikSepakaraNAyogAt , kimityAha-'vidhipratipannapravrajyaH' vakSya Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mU.4.21 dharmavindakA mAgakramAdhigatadIkSaH 'samupAsitagurukula' vidhivadArAdhitaguruparivArabhAvaH 'askhalitazIla' pravajyApratipattipra- vAjakA bhRtyevAkhaNDitavrataH 'samyagadhItAgamaH' mUtrArthobhayajJAnakriyAdiguNabhAjo gurorAsevanenAdhigatapAragatagaditAgamarahasya:, AdhikAra mAdhyAyaH3 yataH paThyate-"titye suttatyANaM gahaNaM vihiNA u tattha nityamidaM / ubhayannU ceva gurU vihI u viNayAio citto||114|| // 55 // ubhayannUviya kiriyAparo daDhaM pavayaNANurAgI ya / sasamayaparUvago pariNo ya panno ya accatyaM // 145 // " (upadezapade 852-853) [tIrthe sUtrArthayorgrahaNaM vidhinaiva tatra tIrthamidam / ubhayajJa eva guruH vidhistu vinayAdikazcitraH // 1 // ubhayajJo'pi ca kriyAparo dRDhaM pravacanAnurAgI ca / svasamayamarUpakaH pariNatazca prAjJazcAtyartham // 2 // ] 'tata eva vimalatarabodhAttattvavedI' tata eva-samyagadhItAgamatvAdeva hetoryoM vimalataro bodhaH-zeSAn samyagadhItAgamAnapekSya sphuTataraprajJonmAla: tasmAtsakAzAt tatvavedI-jIvAdivastuvijJAtA 'upazAntaH' manovAkAyavikAravikala: 'pravacanavatsalaH' yathAnurUpaM sAdhusAdhvIzrAvakazrAvikArUpacaturvarNazramaNasaGghavAtsalyavidhAyI 'sattvahitarataH' tattaccitropAyopAdAnena sAmAnyena sarvasattvapriyakaraNaparAyaNaH 'AdeyaH pareSAM grAhyavacanaceSTaH 'anuvartakaH' citrasvabhAvAnAM prANinAM guNAntarAdhAnadhiyA'nuvRttizIlaH 'gambhIra' roSatoSAdyavasthAyAmapyalabdhamadhyaH 'aviSAdI' na parISahAdyabhibhUtaH kAyasaMrakSaNAdau dainyamupayAti 'upazamalabdhyAdisaMpannaH' upazamalabdhiH-paramupazamayituM sAmarthyalakSaNA, AdizabdAdupakaraNalabdhiH sthirahastalabdhizca gRhyate, tatastAbhiH saMpanna:-samanvitaH 'pravacanArthavaktA' yathAvasthitAgamArthaprajJApakaH 'svagurvanujJAtagurupadaH' // 5 // svaguruNA-svagacchanAyakenAnujJAtagurupadaH-samAropitAcAryapadavIkaH, cakAro vizeSaNasamuccaye, itizabdo gurugunneyttaasuuckH| Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atra SoDaza pravrajyAIguNAH pazcadaza punarguruguNA nirUpitA iti // 4 // utsargapakSazcAyam , ayAtraivApavAdamAha pAdAIguNahIno madhyamAvarAviti // 5 // (231) pAdena-caturthabhAgena arddhana ca-pratItarUpeNa prastutaguNAnAM hInau-nyUnau pravrAjyapravrAjako 'madhyamAvarau' madhyamajaghanyau krameNa yogyau syAtAmiti // 5 // athaitasminnevArthe paratIrthikamatAni daza svamataM copadarzayitumicchu: 'niyama evAyamiti vAyu 'rityAdikaM 'bhavanti a(tva)lpA api asAdhAraNaguNA: kalyANotkarSasAdhakA' ityetatparyantaM sUtrakadambakamAha-- niyama evAyamiti vAyuriti // 6 // (232) 'niyama eva' avazyaMbhAva eva 'ayaM' yaduta paripUrNaguNo yogyo nAparaH-pAdapramANAdihInaguNaH syAdityevaM | 'vAyuH' vAyunAmA pravAdivizeSaH, pAheti sarvatra kriyA gamyate // 6 // kuta ityAha ___samagraguNasAdhyasya tadarddhabhAve'pi tatsiddhyasaMbhavAditi // 7 // (233) 'samagraguNasAdhyasya' kAraNarUpasamastaguNaniSpAdyasya kAryasya tadarddhabhAve'pi teSAM-guNAnAmarddhabhAve upalakSaNakhAt pAdahInabhAve ca 'tatsiyasaMbhavAt ' tasmAd-guNAti pAdonaguNabhAvAdvA yA siddhiH-niSpattiH tasyA asaMbhavAd-aghaTanAt , anyathA kAryakAraNavyavasthoparamaH prasajyata iti // 7 // naitadevamiti vAlmIkiriti // 8 // (234) 'na' naiva 'etat / vAyUktamiti, etat mAha 'vAlmIkiH ' valmIkodbhavaH RSivizeSaH // 8 // kuta ityAha Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu zrAddhamAMdhyA // 56 // nirguNasya kathaJcittadguNabhAvopapatteriti // 9 // 235 // vAjakA nirguNasya sato jIvasya kayazcit-kenApi prakAreNa svagatayogyatAvizeSalakSaNena prathamaM 'tadguNabhAvopapatteH teSAM IdhikAra samagrANAM pravrAjyaguNAnAM pravrAjakaguNAnAM vA bhAvopapatteH-ghaTanAsaMbhavAt , tathAhi-yathA nirguNo'pi san janturviziSTakArya ma.4-21 hetUn prathama guNAn labhate tathA yadi tadguNAbhAve'pi kayazcidiziSTameva kArya lapsyate tadA ko nAma virodhaH syAt ?, dRzyate | ca daridrasyApi kasyacidakasmAdeva rAjyAdivibhUtilAbha iti // 9 // akAraNametaditi vyAsa iti // 10 // (236) 'akAraNam ' aprayojaka niSphalamityarthaH 'etad' vAlmIkinirUpitaM vAkyaM ityetad brUte 'vyAsaH' kRssnndvaipaaynH||10|| kuta ityAha guNamAtrAsiddhau guNAntarabhAva(sya)niyamA(dabhAvAditi // 11 // (237) 'guNamAtrasya' svAbhAvikasya tucchasyApi guNasya prathamamasiddhau satyAM guNAntarasya-anyasya guNavizeSasya bhAvaHutpAdaH guNAntarabhAvaH tasya niyamAd-avazyaMtayA abhAvAd-asattvAt , svAnurUpakAraNapUrvako hi kAryavyavahAraH, yataH paThyate-'nAkAraNaM bhavetkArya, nAnyakAraNakAraNam / anyathA na vyavasthA syAtkAryakAraNayoH kacit // 146 // " 'nAnyakAraNakAraNa' miti na-naiva anyasya-Atmavyatiriktasya kAraNamanyakAraNaM anyakAraNaM kAraNaM yasya tat tayA, paTAdeH kAraNaM sUtrapiNDAdirghaTAdeH kAraNaM na bhavati iti bhaavH||11|| // 53 // Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ naitadevamiti samrADiti // 12 // (238) naitadevaM prAgvat 'samrAT rAjarSivizeSaH prAha // 12 // kuta ityAha saMbhavAdeva zreyastvasiddheriti // 13 // (239) 'saMbhavAdeva' yogyatvAdeva, na punarguNamAtrAdeva kevalAt saMbhavavikalAt , 'zreyastvasiddheH' sarvaprayojanAnAM zreyobhAvaniSpatteH, idamuktaM bhavati-guNamAtre satyapi yAvadadyApi pravrAjyAdi vo vivakSitakArya prati yogyatAM na labhate na tAvattattenArabdhamapi sidhyati, anadhikArikhAttasya, anadhikAriNazca sarvatra kArye pratiSiddhatvAta , ato yogyataiva sarvakAryANAM zreyobhAvasaMpAdiketi // 13 // yatkiJcidetaditi nArada iti // 14 // (240) yatkiJcit na kiMcidityarthaH etatsamrADuktamiti nArado vakti // 14 // kuta ityAha guNamAtrAd guNAntarabhAve'pyutkarSAyogAditi // 15 // (241) guNamAtrAt-yogyatAmAtrarUpAt guNAntarasya tathAvidhasya bhAve'pyutkarSAyogAt-utkRSTAnAM guNAnAmasaMbhavAt , anyathA yogyatAmAtrasya prAyeNa sarvaprANinAM saMbhavAdutkRSTaguNaprasaGgena na kazcit sAmAnyaguNaH syAt , ato viziSTaiva yogyatA guNotkarSasAdhiketi siddhamiti // 15 // so'pyevameva bhavatIti vasuriti // 16 // (242) Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu zrAdadhamadhyA ya :3 // 57 // Tai Xin Li Zhong Deng Zhong Zan Zan Xin An Yi 'sospi' guNotkarSaH, kiM punarguNamAtrAd guNAntarasiddhirityapizabdArthaH, 'evameva' pUrvaguNAnAmuttarottaraguNArambhakatvena 'bhavati' niSpadyate, nirbIjasya kasyacitkAryasya kadAcidapyabhAvAdityetad 'vasuH' samayaprasiddho rAjavizeSo nigadati, eSa ca manAg vyAsamatAnusArIti / / 16 / / ayuktaM kArSApaNadhanasya tadanyaviDhapane'pi ko TivyavahArAropaNamiti kSIrakadambaka iti // 17 // (243) 'ayuktaM ' aghaTamAnakaM 'kArSApaNadhanasya' atijaghanya rUpakavizeSasarvasvasya vyavahAriNo lokasya ' tadanyaviDhapane'pi ' tasmAt-kArSApaNAdanyeSAM kArSApaNAdInAM viDhapane-upArjane, kiM punastadanyAviDhapane ityapizabdArthaH, 'koTivyavahArAropaNaM' koTipramANAnAM dInArAdInAM vyavahAre Atmana AropaNamiti, yato'tibahukAlasAdhyo'yaM vyavahAro, na ca tAvantaM kAlaM vyavahAriNAM jIvitaM saMbhAvyate, evaM ca kSIrakadambanAradayorna kazcinmatabhedo yadi paraM vacanakRta eveti // na doSo yogyatAyAmiti vizva iti // 18 // (244) 'na' naiva 'doSa' aghaTanAlakSaNaH kazcit yogyatAyAM kArSApaNadhanasyApi tathAvidhabhAgyodayAtmatidinaM zataguNasahasraguNAdikArSApaNopArjanena koTivyavahArAropaNocitakhalakSaNAyAM, zrUyante ca kecitpUrvaM tucchavyavahArA api tathAvidhabhAgyabalena svalpenaiva kAlena koTivyavahAramArUDhA ityetat 'vizvo' vizvanAmA pravAdI prAheti, ayaM ca manAk samrANmatamanusaratIti // 244 // anyataravaikalye'pi guNabAhulyameva sA tattvata iti suragururiti // 19 // (245) anyatarasya--kasyacid guNasya vaikalye'pi kiM punaravaikalye ityapizabdArthaH, 'guNabAhulyameva guNabhUyastvameva 1040-460) 40001469) *46) 40*46) 4 patrAjakA dhikAraH 4-21 // 57 // Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'sA' pUrvasUtrasUcitA yogyatA tattvataH' paramArthavRtyA pravartate, ato na pAdaguNahInAdicintA kAryetyetat 'suraguruH' bRhaspatiruvAceti // 19 // sarvamupapannamiti siddhasena iti // 20 // (246) samasteSvapi dharmArthakAmamokSavyavahAreSu puruSaparAkramasAdhyeSu viSaye yad yad upapanna-ghaTamAnaM nimittatayA buddhimadbhirUtprekSyate tatsarvamakhilaM setyanuvartate, upapannavasya yogyatAyA abhinnatvAditi, 'siddhaseno' nItikAraH zAstrakRtizeSo jagAda // 20 // ityaM daza paratairthikamatAnyupadaya svamatamupadarzayannAha bhavanti tvalpA api asAdhAraNaguNAH kalyANotkarSasAdhakA iti // 21 // (247) 'bhavanti' na na bhavanti tuH pUrvamatebhyo'sya vaiziSTayakhyApanArthaH 'alpA api' parimitA api, kiM punaranalpA ityapizabdArthaH, 'guNA' AryadezotpannatAdayaH 'asAdhAraNAH' sAmAnyamAnaveSvasaMbhavantaH 'kalyANotkarSasAdhakAH' pravrajyAdyutkRSTakalyANaniSpAdakAH, asAdhAraNaguNAnAM niyamAditaraguNAkarSaNAvandhyakAraNatvAditi yuktamuktamAdau yaduta 'pAdAIguNahInau madhyamAvarau yogyA' viti| atra vAyuvAlmIkivyAsamrADnAradavamukSIrakadambakamatAnAM kasyacitkenApi saMvAde'pyanyatareNa nirAkriyamANatvAdanAdaraNIyataiva, vizvasuragurusiddhasenamateSu ca yadyasAdhAraNaguNAnAdaraNena yogyatAGgIkriyate tadA na samyak , tasyAH paripUrNakAryAsAdhakabAda , athAnyayA tadA'smanmatAnuvAda eva taiH zabdAntareNa kRtaH syAt, na punaH svamatasthApanaM kiJcit iti // ityuktau pravrAjyapravrAjako, adhunA pravrajyAdAnavidhimabhidhitsurAha Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu zrAdadhamAdhyA mavrajyA dAneni dhiH mU. 22 // 58 // upasthitasya praznAcArakathanaparIkSAdividhiriti // 22 // (248) 'upasthitasya' svayaM pravrajyAM grahItuM samIpamAgatasya, praznazca AcArakathanaM ca parIkSA ca praznAcArakathanaparIkSAH tA | Adiryasya sa tathA, AdizabdAta kaNThataH sAmAyikAdisUtrapradAnatathAvidhAnuSThAnAbhyAsagrahaH, 'vidhiH 'kramaH pravrajyAmadAne pUrvasUcita eSaH, idamuktaM bhavani-saddharmakathAkSisatayA pravrajyAbhimukhyamAgato bhavyajantuH pRcchanIyaH, yathA ko vatsa ! tvaM kiM nimittaM vA pravrajasi ?, tato yadyasau kulaputrakA tagarAnagarAdisundarakSetrotpannaH sarvAzubhodbhavabhavavyAdhikSayanimittamevAhaM bhagavan ! pravrajitumudyata ityuttaraM kurute tadA'sau praznazRddhaH?, tato'sya duranucarA pravrajyA kApuruSANAM ArambhanivRttAnAM punariha parabhave ca paramaH kalyANalAbhaH tathA yathaiva jinAnAmAjJA samyagArAdhitA mokSaphalA tathaiva virAdhitA saMsAraphaladuHkhadAyinI tathA yathA kuSThAdivyAdhimAn kriyAM prApta kAlAM pratipadyApathyamAsevamAno apravRttAdadhikaM zIghraM ca vinAzamApnoti evameva bhAvakriyAM saMyamarUpAM karmavyAdhikSayanimittaM prapadya pazcAdasaMyamApathyasevI adhika karma samupArjayatItyevaM tasya sAdhvAcAraH kaya. |nIya iti 2, evaM kathite'pi sAdhvAcAre nipuNamasau parIkSaNIyaH, yata:-" asatyAH satyasaMkAzA, styaashcaastysNnibhaaH| dRzyante vividhA bhAvAstasmAdyuktaM parIkSaNam // 147 / / atathyAnyapi tathyAni, darzayantyatikauzalAH / citre nimnonnatAnIva, citrakarmavido jnaaH||148 // " parIkSA ca samyaktvajJAnacAritrapariNativiSayA taistairupAyairvidheyA, parIkSAkAlazca prAyaH SaNmAsAH, tathAvidhapAtrApekSayA tu alpo bahuzca syAt 3, tathA sAmAyikasUtraM akRtopadhAnasyApi kaSThato vitaraNIyaM, anyadapi sUtraM pAtratAmapekSyAdhyApayitavyam 4 // 22 // // 58 // Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA-gurujanAdyanujJeti // 23 // (249) gurujano-mAtApitrAdilakSaNaH, AdizabdAt bhaginIbhAryAdizeSasaMvandhilokaparigrahaH tasya anusA-pravraja khamityanumatirUpA, vidhirityanuvarcate // 23 // yadA punarasau tattadupAyato'nujJApito'pi na muJcati tadA yavidheyaM tadAha tathA tathopadhAyoga iti // 24 // (250) 'tathA tathA' tena tena prakAreNa sarvathA parairanupalakSyamANena 'upadhAyoga mAyAyAH prayojanam // 24 // kayamityAha duHsvamAdikathana miti // 25 // (251) duHsvamasya-kharoSTa mahiSAdyArohaNAdidarzanarUpasya AdizabdAnmAtRmaNDalAdiviparItAlokanAdigrahaH tasya kayanaMgurvAdinivedanamiti // 25 // tathA-viparyayaliGgaseveti // 26 // (252) viparyayaH-prakRtiviparItabhAvaH sa eva maraNasUcakatvAt liGgaM tasya sevA-nipevaNaM kArya yena sa gurvAdijanaH saMnihisamRtyurayamityavabudhya pravrajyAmanujAnIte iti // 26 // viparyayaliGgAni teSu svayamevAbudhyamAneSu kiM kRtyamityAha daivajJaistathA tathA nivedanamiti // 27 // (253) 'devaH' nimittazAstrapAThaka ' tathA tathA' tena tena nimittazAstrapAgadirUpeNopAyena 'nivedanaM ' gurvAdijanasya jJApana, viparyayaliGgAnAmeva kAryamiti // 27 // nanvevaM mAyAvinaH pravrajyApratipacAvapi ko guNaH syAdityAzayAha Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhamabindu zrAddha dhyA-1 yaH4 // 59 // mAtApitrAdityA ga: sU0 23-31 na dharma mAyeti // 28 // (254) 'na' naiva dharma sAdhye mAyA kriyamANA 'mAyA' vaJcanA bhavati, paramArthato'mAyAtvAttasyAH // 28 // etadapi kuta ityAha ubhayahitametaditi // 29 // (255) ubhayasya-svasya gurvAdijanasya ca hita-zreyorUpaM etad-evaM pravrajyAvidhau mAyAkaraNaM, etatphalabhUtAyAH pravrajyAyAH svaparopakArakatvAt , paThyate ca-" amAyo'pi hi bhAvena, mAyyeva tu bhavetkacit / pazyetsvaparayoryatra, sAnubandhaM hitodayam // // 149 // " ayetyamapi kRte taM vinA gurvAdijano nirvAhamalabhamAno na taM pravrajyArthamanujAnIte tadA kiM vidheyamityAzaGkayAha yathAzakti sauvihityApAdanamiti // 30 // (256) 'yathAzakti' yasya yAvatI zaktiH zatasahasrAdipramANanirvAhahetudravyAdisamarpaNarUpA tayA sauvihityasya-sausthyasyApAdanaM-vidhAnaM yena prabajite'pi tasminnasau na sIdati, tasya nirvAhopAyasya karaNamiti bhAvaH, evaM kRte kRtajJatA kRtA bhavati, karuNA ca mArgaprabhAvanAbIjaM, tatastenAnujJAtaH prabajediti // 30 // athaivamapi na ta moktumasAvutsahate tadA glAnauSadhAdijJAtAtyAga iti // 31 // (257) glAnasya-tathAvidhavyAdhibAdhAvazena glAnimAgatasya gurvAderlokasya auSadhAdijJAtA-auSadhasya AdizabdAtsvanihisya ca grahA, tasya gaveSaNamapi auSadhAdItyucyate, tato glAnauSadhAyeva jJAtaM-dRSTAntaH tasmAt tyAgaH kAryoM gurvAderiti, idamuktaM bhavati-yathA kazcitkulaputrakaH kazcidapAraM kAntAraM gato mAtApitrAdisametaH tatsatibaddhazca tatra vrajet , tasya ca // 19 // Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gurvAdeH tatra vrajato niyamaghAtI vaidyauSadhAdirahitapuruSamAtrAsAdhyaH tathAvidhauSadhAdiprayogayogyazca mahAnAtaGkaH syAt, tatra cAsau tatpatibandhAdevamAlocayati-yayA na bhavati niyamAdeSa gurujano nIruk auSadhAdimantareNa, auSadhAdibhAve ca saMzayaH kadAcitsyAt kadAcineti, kAlasahacArya, tataH saMsthApya tathAvidhacitravacanopanyAsena taM tadauSadhAdinimittaM svavRttihetozva tyajan sannasau sAdhureva bhavati, eSa hi tyAgo'tyAga eva, yaH punaratyAgaH sa paramArthatastyAga eva, yataH phalamatra pradhAna, dhIrAzcaitaddarzina eva bhavanti, tata auSadhasaMpAdanena taM jIvayedapIti saMbhavAt , satpuruSocitametat / evaM zuklapAkSiko mahApuruSaH saMsArakAntArapatito mAtApitrAdisaMgato dharmapratibado vihareta, teSAM ca tatra niyama vinAzako'prAptasamyaktvabIjAdinA puruSamAtreNa sAdhayitumazakyaH saMbhavatsamyaktvAdyauSadho darzanamohAdyudayalakSaNaH karmAtaGkaH syAt , tatra sa zuklapAkSikaH puruSo dharmapratibandhAdevaM samAlocayati, yaduta-vinazyantyetAnyavazyaM samyaktvAdyauSadhaviraheNa, tatsaMpAdane vibhASA, kAlasahAni cemAni vyavahAratastato yAvadgRhavAsaM nirvAhAdicintayA tathA tathA saMsthApya teSAM samyaktvAdyauSadhanimitta svacAritralAbhanimittaM ca svakIyaucityakaraNena tyajan sannabhISTasaMyamasiddhyA sAdhureva, eSa tyAgo'tyAgastatvabhAvanAtaH, atyAga eva ca tyAgo mithyAbhAvanAtaH, tattvaphalamatra pradhAnaM budhAnAM, yato dhIrA etaddarzina AsannabhavyAH, evaM ca tAni samyaktvAdyauSadhasaMpAdanena jIvayedAtyantika, apunamaraNenAmaraNAvandhyabojayogena saMbhavAt , supuruSocitametad, yato duSpatikArau niyamAnmAtApitarau zeSazca yathocitaM svajanalokA, eSa dharmaH sajjanAnAM, bhagavAnatra jJAtaM pariharanakuzalAnubandhimAtApitrAdizokamiti // 1 // tathA-gurunivedanamiti // 32 // (258) Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu guruniye danAdi zrAddhadhamAMdhyAvaH4 // 60 // 'tatheti vidhyantarasamuccayArthaH 'gurunivedana' sarvAtmanA guroH-pravrAjakasyAtmasamarpaNa kAryamiti // 32 // ityaM pravrAjyagataM vidhimabhidhAya pravrAjakagatamAha-. anugrahadhiyA'bhyupagama iti // 33 // (250) guruNA 'anugrahadhiyA' samyaktvAdiguNAropaNabuddhayA 'abhyupagamaH pratrAjanIyastvamityevarUpaH kAryoM, na punaH svapariSatpUraNAdibuddhayeti // 33 // tathA-nimittaparIkSeti // 34 // (260) nimittAnAM-bhAvikAryasUcakAnAM zakunAdInAM parIkSA-nizcayanaM kArya, nimittazuddheH pradhAnavidhitvAt iti // 34 // tathA-ucitakAlApekSaNamiti // 35 // (261) ucitasya-pravrajyAdAnayogyasya kAlasya-viziSTatiyinakSatrAdiyogarUpasya gaNividyAnAmaprakIrNakanirUpitasyApekSaNam AdaraNamiti, yatastatra paThyate-" tihi uttarAhi taha rohiNohiM kujjA u sehanikkhamaNaM / gaNivAyae aNunA mahatvayANaM ca AruhaNA // 150 // tathA cauddasI pannarasiM vajejA ahami ca navami ca / chaDhi ca cautthi bArasiM ca doNaMpi pakkhANaM // 151 // " (paJca. 112-113) [tisRSUttarAsu tathA rohiNyAM kuryAna zaikSaniSkramaNam / gaNivAcakayoranujJAM mahAvratAnAM cAropaNA // 1 // caturdazI paJcadazoM varjayet aSTapAM navamIM ca / SaSThoM ca caturthI dvAdazoM ca dvayorapi pakSayoH // 2 // ] // 35 // tathA-upAyataH kAyapAlanamiti // 36 // (262) // 6 // Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ' upAyataH' upAyena niravadyAnuSThAnAbhyAsarUpeNa kAyAnAM pRthivyAdInAM pAlanaM - rakSaNaM pravitrajiSuH prANI kAryata iti // 36 // tathA - bhAvavRddhikaraNamiti // 37 // (263) bhAvasya - pravrajyAbhilASalakSaNasya vRddhi: - utkarSaH tasyAH taistaiH pravrajyApha lamarUpaNAdilakSaNairvacanaiH karaNaM-sampAdanaM tasya // 37 // tathA - anantarAnuSThAnopadeza iti // 38 // (264) anantarAnuSThAnasya--pravrajyAgrahaNAnantarameva karaNIyasya 'gurvantevAsitAtadbhakti bahumAnAdeH' anantarAdhyAye eva vakSyamANasyopadezaH tasya kAryaH // 38 // tathA - zaktitastyAgatapasI iti // 39 // (265) zaktitaH- zaktimapekSya tyAgaM ca - arthavyayalakSaNaM devagurusaGghapUjAdau viSaye tapazca- anazanAdi kAraNIyaH sa iti // 39 // tathA - kSetrAdizuDa vandanAdizuddhayA zIlAropaNamiti // 40 // (266) kSetrasya - bhUmibhAgalakSaNasya AdizabdAddizazca zuddhau satyAM 'vandanAdizuddha dyA' caityavandanakAyotsargakAraNasAdhunepathyasamarpaNAdisamAcAracArutArUpayA zIlasya - sAmAyikapariNAmarUpasya 'karemi bhaMte! sAmAyikaM ' ityAdidaNDakoccAraNapUrvakamAropaNa - pravrajyAI nyasanaM guruNA kAryamiti, tatra kSetrazuddhiH ikSuvanAdirUpA, yathoktam- " ucchuvaNe sAhibaNe paumasare Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu zrAvana pazIlasyA ropaNavi dhiH zrI AMdhyAyaH4 // 6 // kusumie va vaNasaMDe / gaMbhIra sANuNAe payAhiNajale jiNahare vA // 152 // tathA-putvAbhimuho uttaramaho va dijjA'havA paDicchejjA / jAe jiNAdao vA disAe~ jiNaceiyAI vA // 153 // " iti [vize. 3404-3405] // 43 // [ikSuvaNe zAlivane padmasarasi kusumite vA vanakhaNDe / gambhIre sAnunAde pradakSiNAvarttajale jinagRhe vA // 1 // pUrvAbhimukha uttaramukho vA dadyAdayavA pratIcchet / yasyAM jinAdayo vA dizi jinacaityAni vA // 2 // ] // 40 // zIlameva vyAcaSTe ___ asaGgatayA samazatrumitratA zIlamiti // 41 // (267) 'asaGgatayA' kvacidapi artha pratibandhAbhAvena 'samazatrumitratA' zatrau mitre ca samAnamanaskatA zIlamucyata iti // 42 // nanu svapariNAmasAdhyaM zIlaM tarikamasya kSetrAdizuddhayAropaNenetyAzaGkayAha ato'nuSThAnAtadbhAvasambhava iti // 42 // (268) 'ataH asmAd 'anuSThAnAd' uktazIlAropalakSaNAttadbhAvasya-zIlapariNAmalakSaNasya sambhavaH samutpAdaH prAgasato'pi jAyate, satazca sthirIkaraNamiti // 42 // tathA-tapoyogakAraNaM cetIti // 43 // (269) sa evaM vidhiprabajitaH san guruparamparayA''gatamAcAmlAditapoyogaH kAryata iti // 43 // ayopasaMhAramAhaevaM yaH zuddhayogena, parityajya gRhAzramam / saMyame ramate nityaM, sa yatiH parikIrtitaH // 22 // 'evam' uktaprakAreNa 'yo' bhavyavizeSaH 'zuddhayogena' samyagAcAravizeSeNa 'parityajya' hitvA 'gRhAzrama' gRha // zA Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthAvasthAM 'saMyame hiMsAdiviramaNarUpe 'ramate' AsaktimAn bhavati 'sa' evaMguNo 'yatiH' uktaniruktaH parikIrtita iti // 1 // atraivAbhyuccayamAha etattu saMbhavatyasya, sadupAyapravRttitaH / anupAyAttu sAdhyasya, siddhiM necchanti pnndditaaH||23|| etatpunaH-yatitvaM saMbhavatyasya-pravajitasya sataH, kuta ityAha-sadupAyapravRttitaH satA-mundareNa upAyena 'arho'IsamIpe' ityAdhuktarUpeNa pravRtteH-ceSTanAt , atraiva vyatirekamAha-anupAyAttu-upAyaviparyayAt punaH 'siDiM' sAmAnyena sarvasya | kAryasya niSpatti 'necchanti' na pratipadyante 'paNDitA' kAryakAraNavibhAgakuzalAH, yataH paThanti-"nAkAraNaM bhavetkArya'mityAdi // 2 // uktaviparyaye doSamAha yastu naivaMvidho mohAcceSTate zAstrabAdhayA / sa tAdRgliGgayukto'pi, na gRhI na ytimtH||24|| _ 'yastu' yaH punaradyApyatucchIbhUtabhavabhramaNazaktiH naivavidhaH kintu uktavidhiviparItaH 'mohAdura ajJAnAt 'ceSTate' pravarttate 'zAstrabAdhayA' zAstrArthollaGghanena 'sa' prANI 'tAdRgliGgayukto'pi' zuddhayatitulyanepathyasanAtho'pi, kiM punaranyathAbhUtanepathya ityapizabdArthaH, na gRhI gRhasthAcArarahitatvAt , na yatiH bhAvacAritravirahitatvAditi // 49 // iti zrImunicandrasU. riviracitAyAM dharmavinduvRttau yatividhirnAma caturtho'dhyAyaH smaaptH| iti dharmabin'vRttau samAptazcaturtho'dhyAyaH // 24 // Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAdhukri dharmabindu sApekSayati dhamaH yA paJcamaH adhyAyaH vyAkhyAtacaturtho'dhyAyaH, aba paJcamo vyAkhyAyate, tasya cedamAdisUtrambAhubhyAM dustaro yadvat, krUranako mahodadhiH / yatitvaM duSkaraM tadadityAhustattvavedinaH // 25 // 'bAhubhyAM' bhujAbhyAM 'dustaraH' kRcchreNa tarItuM zakyaH 'yadi ti dRSTAntArthaH 'krUranakaH krUrA-bhISaNA nakrA-jalajantuvizeSA upalakSaNatvAt matsyamakarasusumArAdayazca yatra sa tathA 'mahodadhi mahAsamudraH 'yatitvaM'zrAmaNyaM 'duSkaraM' duranuSTheya tadvaditi dArzantikArthaH, ityetadAhuH 'tattvavedinaH' pravrajyAparamArthajJAtAra iti // 1 // asyaiva duSkaratve hetumAha ____apavargaH phalaM yasya, janmamRtyAdivarjitaH / paramAnandarUpazca, duSkaraM tanna cAdbhutam // 26 // _ 'apavargoM' mokSA' phalaM' kArya ' yasya' yatitvasya 'janmamRtyAdivarjitaH' janmamaraNajarAdisaMsAravikAravirahitaH, tayA'paramAnandarUpaH' sarvopamAtItAnandasvabhAvaH, cakAro vizeSaNasamuccaye, 'duSkara' kRcchreNa kattuM zakyaM 'tat' yatitvaM, 'naca' naivAdbhutam-Azcaryametat , atyantamahodayAnAM vidyAmantrauSadhAdisAdhanAnAmihaiva duSkaratvopalambhAt iti // 2 // evaM tarhi kathamatiduSkaraM yatitvaM kartuM zakyaM syAdityAzaGkayAha bhavasvarUpavijJAnAttadvirAgAcca tatvataH / apavargAnurAgAcca, syAdetannAnyathA kacit // 27 // bhavasvarUpasya-indrajAlamRgatRSNikAgandharvanagarasvapnAdikalpasya vijJAnAda-samyakzrutalocanena avalokanAt prAk, Film62 // Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ROOPER | tadanu 'tadvirAgAt ' taptalohapadanyAsodvijananyAyena bhavasvarUpodvegAt , cakArI hetvantarasamuccaye, 'tattvataH' nirvyAja- | vRtyA, tathA 'apavargAnurAgAt' paramapadaspRhAtirekAta , cazabdaH prAgvat , syAd-bhavedetad-yatitva, 'nAnyathA' nAnyaprakAreNa 'kacit / kSetre kAle vA, samyagupAyamantareNopeyasya kadAcidabhAvAditi // 3 // ityukto yatiH,adhunA'sya dharmamanuvarNayiSyAmaH,yatidharmo dvividhA-sApekSayatidharmoM nirapekSayatidharmazceti // 270) pratItArthameva, paraM gurugacchAdisAhAyyamapekSamANo yaH pravrajyAM pratipAlayati sa sApekSaH, itarastu nirapekSo yatiH, tayordharmo'nukrameNa gacchavAsalakSaNo jinakalpAdilakSaNazreti // 1 // tatra sApekSayatidharma iti // 2 // (271) 'tatra' tayoH sApekSanirapekSayatidharmayormadhyAt sApekSayatidharmo'yaM bhaNyate // 2 // yathA-gurvantevAsiteti // 3 // (272) guroH-pravrAjakAcAryasya ' antevAsitA' ziSyabhAvaH yAvajjIvamanuSTheyA, tacchiSyabhAvasya mahAphalatvAt , paThyate ca-"nANassa hoi bhAgI thirayarao dasaNe caritte ya / dhaNNA AvakahAe gurukulavAsaM na muJcanti // 154 // " (vi. Ava0 3459) [jJAnasya bhavati bhAjanaM sthirataro darzane cAritre ca / dhanyA yAvatkathaM gurukulavAsaM na muJcanti // 1 // ] tathA-tadbhaktibahumAnAviti // 4 // (273) tasmin-gurau bhaktiH-samucitAnapAnAdinivedanapAdaprakSAlanAdirUpA bhumaanshc-bhaavprtibndhH||5|| Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSayati dharmaH a. 5 // 63 // Da Hua She Zhong Shan - Shan Zhong Sha She Zhong Ren tathA sadA''jJAkaraNamiti // 5 // (274) 'sadA' sarvakAlaM ahi rAtrau cetyarthaH AjJAyAH - gurUpadiSTArthasvarUpAyAH karaNam // 6 // tathA - vidhinA pravRttiriti // 6 // (275) ' vidhinA zAstroktena 'pravRttiH pratyupekSaNApramArjanA bhikSAcaryAdiSu sAdhusamAcAreSu vyApAraNam // 6 // ? tathA - AtmAnugraha cintanamiti // 7 // (276) kacidarthe gurvAjJAyAM AtmAnugrahasya - upakArasya cintanaM - vimarzanaM, yathA-" dhanyasyopari nipatatyahitasamAcaraNadharmaMnirvANo / guruvadanamalayanissRto vacanarasazcandanasparzaH // 155 // " (prazama . ) tathA - vratapariNAmarakSeti // 8 // (277) vrata pariNAmasya - cAritralakSaNasya tattadupasargaparISahAdiSu svabhAvata eva vratavAdhAvidhAyiSu satsu rakSA - cintAmaNimahauSadhyAdirakSaNodAharaNena paripAlanA vidheyA // 8 // tathA - ArambhatyAga iti // 9 // (278) Arambhasya-SaTkAyopamardarUpasya tyAgaH // 9 // etadupAyamevAhapRthivyAdyasaMghaTTanamiti // 10 // (279) pRthivyAdInAM - jIvanikAyAnAM ' asaMghaTTanaM ' saMghaTTanaM - sparzanaM tatpratiSedhAdasaMghaTTanaM, upalakSaNatvAdgADhagADhaparitApa Zhong Fu Ben Zhong Ying Nian 4G Gui An Qun Zhong Chu sAdhuni yA // 63 // Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nA'padrAvaNAnAM ca parihAra iti // 10 // tthaa-vidheryaashuddhiH||11|| (280) tridhA-UrdhvAdhastiryandigapekSayA IryAyAH-cakramaNasya zuddhiH-yugamAtrAdidRSTinivezarUpA // 11 // tathA-bhikSAbhojanamiti // 12 // (281) / iha tridhA bhikSA-sarvasaMpatkarI pauruSaghnI vRttibhikSA ceti, tallakSaNaM cedam-" yatirdhyAnAdiyukto yo, gurvAjJAyAM vyavasthitaH / sadA'nArambhiNastasya, sarvasaMpatkarI matA // 156 // vRddhAdyarthamasaGgasya, bhramaropamayA'TataH / gRhidehopakArAya, vihiteti zubhAzayAt // 157 // pravrajyAM pratipanno yastavirodhena varttate / asadArambhiNastasya, pauruSatrI prakIrtitA // 158 // niHsvAndhapaGgavo ye tu, na zaktA vai kriyAntare / bhikSAmaTanti tRttyartha, vRttibhikSeyamucyate // 159 // iti (i. aSTake) tato bhikSayA-prastAvAtsarvasaMpatkarIlakSaNayA piNDamutpAdya bhojanaM vidheyamiti // 12 // tathA-AghAtAdyadRSTiriti // 13 // (282) AghAtyante-hiMsyante jIvA asminniti AghAtaH-zUnAdisthAnaM, AdizabdAt dyUtakhalAdyazeSapramAdasthAnagrahaH, tataH AghAtAderadRSTiH-anavalokana kArya, tadavalokane hi anAdibhavAbhyastatayA pramAdAnAM tatkautukAt kopAdidoSaprasaGgAt iti // tathA-tatkathA'zravaNamiti // 14 // (283) teSAM-AghAtAdInAM kathAyAH parairapi kathyamAnAyAH azravaNam-anAkarNanaM, tacchavaNe'pi doSaH prAgvat // 14 // Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sAdhukri yA / sApekSayati dharmaH a.5 // 6 // tathA-araktadviSThateti // 15 // (284) sarvatra priyakAriNyaraktena-arAgavatA taditarasmiMzcAviSTena-adveSavatA bhAvyam, yataH paThyate" rAgadveSau yadi syAtAM, tapasA ki prayojanam ? / syAtAM ced rAgadveSau na, tapasA ki prayojanam ? // 160 // 15 // tathA-glAnAdipratipattiriti // 16 // (285) glAno-jvarAdirogAturaHAdizabdAhAlavRddhabahuzrutamAghUrNakAdigrahaH, teSAM pratipattiH-samucitAnapAnAdisaMpAdanarUpaM vaiyAvRttya, mahAphalatvAttasya, paThyate ca-" poDebhaggarasa mayassa va nAsai caraNaM suaM aguNaNAe / no veyAvaJcakayaM mahodayaM nAsaI kammaM // 161 // " tathA-"jaha bhamaramahuarigaNA nivayaMti kusumiyammi vaNasaMDe / iya hoi nivaiyatvaM gelaNNe kaiyavajaDheNaM ||162||"[prtibhnsy mRtasya vA nazyati caraNaM zrutamagaNanayA / na vaiyAvRtyakRtaM zubhodayaM nazyati karma // 1 // yathA bhramaramadhukarIgaNA nipatanti kusumite vanakhaNDe / iti bhavati nipatitavyaM glAnau tyaktakaitavena // 2 // 16 // tathA-parodvegAhetuteti // 17 // (286) pareSAm-AtmavyatiriktiAnAM svapakSagatAnAM parapakSagatAnAM ca gRhasthapApaNDirUpANAmuDhegasya-pratItarUpasyAhetutAahetubhAvaH, yathoktam-"dhammatthamujjaeNaM sabassApattiyaM na kAyavaM / iya saMjamo'vi seo etya ya bhayavaM udAharaNaM // 16 // so tAvasAsamAo tesiM appattiyaM muNeUNaM / paramaM abohibIaM tao gao hata'kAle'pi // 164 // iya anneNa'vi (sakveNavi) samma saka appattiya sai jaNassa / niyamA parihariyavaM iyarammi satattaciMtA u||165 ||"tti (pazca 1914 // 4 // Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5-6 paJcA0 308-9-10) [dharmArthamudyatena sarvasyAprItikaM na kartavyam / saMyamo'pyevameva zreyaH atra ca bhagavAnudAharaNam // 2 // sa tApasAzramAt teSAmaprItikaM jnyaatvaa| paramamabodhibIjaM tato gato hantAkAle'pi // 2 // iti sarveNApi samyak zakyamaprItika sadA janasya / niyamAt parihartavyaM itarasmin svatattvacintaiva // 3 // ] itarasmin-azakyapratIkAre'prItike svatattvasya-svAparAdharUpasya cintA kAryA, yathA-" mamaivAyaM doSo yadaparabhave nArjitamaho, zubhaM yasmAlloko bhavati mayi kumiitihRdyH| apApasyaivaM me kathamaparathA matsaramayaM, jano yAti svArtha prati vimukhatAmetya sahasA ? // 166 // 17 // etadevAha bhAvataH prayatna iti // 18 // (287) 'bhAvataH' cittapariNAmalakSaNAt 'prayatnaH' parodvegAhetutAyAmudyamaH kArya iti, ayamatra bhAvaH-yadi kathaJcittathAvidhapraghaTTakavaiSamyAtkAyato vacanato vA na parodvegahetubhAvaH pariharnu pAryate tadA bhAvato-rucilakSaNAt parodvegaM parihattuM yatnaH kAryaH, bhAvasyaiva phalaM prati avandhyahetutvAt , uktaM ca-"abhisandheH phalaM bhinnamanuSThAne same'pi hi / paramo'taH sa eveha, vArIva kRSikarmaNi // 167 // "18 // tathA-azakye bahizcAra iti // 19 // (288) azakye-kuto'pi vaigupyAtsamAcaritumapAryamANe tapovizeSAdau kvacidanuSThAne 'bahizcoro' bahirbhAvalakSaNaH tasmAkAryaH, azakyaM nArabdhavyamityarthaH, azakyArambhasya klezaikaphalatvena sAdhyasiddheranaGgatvAt // 19 // tathA-asthAnAbhASaNamiti // 20 // (289) Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSayati dharmaH a. 5 // 65 // **0-100 asthAne-bhASitopayogAyogyatvenAprastAve abhASaNaM- kasyacitkAryasyAbhaNanaM, evameva sAdhorbhASAsamitatvazuddhiH syAditi / tathA - skhalitapratipattiriti // 21 // ( 290 ) kuto'pi tathAvidhapramAdadoSAt skhalitasya kiJcinmUlaguNAdAvAcAravizeSe skhalanasya - virAdhanAlakSaNasya jAtasya pratipattiH - svataH pareNa vA preritasya sato'bhyupagamaH - tathoditaprAyazcittAGgIkAreNa kAryaH, skhalitakAle doSAd anantaguNatvena dAruNapariNAmatvAttadapratipatteH, ata evoktam- "uppaNNA uppaNNA mAyA aNumaggao nihaMtavA / Alo aNa niMdaNagarahaNAhi na puNo vidhIyaMti ( yabIyaMti ) // 168 // aNAgAraM paraM kammaM, neva gUhe na niNhave / suI sayA viyaDabhAve, asaMsatte jiIdie // 169 // " [ utpannotpannA mAyA'numArgato nihantavyA / AlocananindanagarhaNAbhiH na punazca dvitIyaM ( vAraM ) // 1 // anAkAraM ( mAyAmayaM ) paraM karma naiva gRheta na ninduvIta / zuciH sadA vikaTabhAvaH asaMsakto jitendriyaH // 2 // ] 21 // tathA - pAruSyaparityAga iti // 22 // ( 291 ) pAruSyasya - tIvrakopakaSAyodaya vizeSAtparuSabhAvalakSaNasya tathAvidhabhASaNAdeH svapakSaparapakSAbhyAmasaMbandhayogyatAhetoH parityAgaH kAryaH, apAruSyarUpa vizvAsamUlatvAtsarvasiddhInAm, yaducyate- " siddhervizvAsitA mUlaM yadyUyapatayo gajAH / siMho mRgAdhipatye'pi na mRgairanumyate // 170 // " // 22 // tathA - sarvatrApizunateti // 23 // (292 ) 'sarvatra' svapakSe parapakSe ca parokSaM doSANAmanAviSkaraNaM, paradoSagrAhitAyAM hi Atmaiva doSavAn kRtaH syAt, ' paThyate sAdhukri yA // 65 // Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | ca-" loo parassa dose hatthAhatyiM guNe ya ginnhNto| appANamappaNacciya kuNai sadosaM ca saguNaM ca // 17 // " [lokA | parasya doSAn hastAhasti guNAMzca gRhNan / AtmAnamAtmanaiva karoti sadoSaM ca saguNaM ca // 1 // ] 23 // tathA-vikathAvarjanamiti // 24 // (293) vikathAnAM-strIbhaktadezarAjagocarANAM svabhAvata evAkuzalAzayasamunmIlananibandhanAnAM varjanaM, etatkayAkaraNe kRSNanIlAdhupAdhiriva sphaTikamaNirAtmA kathyamAnastrayAdiceSTAnAmanurUpatAM pratipadyate // 24 // tathA-upayogapradhAnateti // 25 // (294) upayogaH pradhAnaH-purassaraH sarvakAryeSu yasya sa tathA tasya bhAvastattA sA vidheyA, nirupayogAnuSThAnasya dravyAnuSThAnatvAt , 'anupayogo dravya" miti vacanAt // 25 // tathA-nizcitahitoktiriti // 26 // (295) nizcitasya-saMzayaviparyayAnadhyavasAyabAghadoSaparihAreNa nirNItasya hitasya ca-pariNAmasundarasyoktiH-bhASaNam, ata eva paThyate-" kudRSTaM kuzrutaM caiva, kujJAtaM kuparIkSitam / kubhAvajanaka santo, bhASante na kadAcana // 172 // "26 // tathA-pratipannAnupekSeti // 27 // (296) pratipannasya-abhyupagatasya guruvinayasvAdhyAyAdeH sAdhusamAcAravizeSasyAnupekSA-anavadhAraNA, avadhIrito hi samAcAro janmAtare'pi durlabhaH syAt // 27 // Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSayati dharmaH a. 5 // 66 // tathA-asatpralApAzrutiriti // 28 // ( 297 ) asatAM - khalaprakRtInAM pralApA - anarthakavacanarUpA asatpralApAH teSAmazrutiH - anavadhAraNaM, zrutikAryadveSAkaraNena anugrahacintanena ca yathoktam - " nirAkariSNuryadi nopalabhyate, bhaviSyati kSAntiranAzrayA katham ? | yadAzrayAtkSAntiphalaM mayA''pyate sa satkRtiM karma ca nAma nAIti // 173 // " 28 // tathA - abhinivezatyAga iti // 29 // ( 298 ) abhinivezasya - mithyAgraharUpatayA'prajJApanIyatA mUla bIjasya sarvakAryeSu tyAga iti // 29 // tathA - anucitAgrahaNamiti // 30 // (299 ) anucitasya - sAdhujanAcArabAdhAvidhAyitayA'yogyasya azuddhapiNDazayyAvastrAderdharmopakaraNasya bAlavRddhanapuMsakAdevApravrAjanIyasya agrahaNam - anupAdAnaM kAryamiti, yathoktam- "piMDaM sijjaM ca vatthaM ca, cautthaM pAyameva ca / akappiyaM na icchijA, paDigAhijja kapi // 974 // aTThArasa purisesuM vIsaM itthIsu dasa napuMsesu / paJcAvaNAaNarihA pannattA bIyarAgehi // 175 // te cAmI-bAle 1 bur3e 2 napuMse 3 ya, kIve 4 jaDDe 5 ya vAie 6 / teNe 7 rAyAvagArI 8 ya, ummatte 9 ya adaMsaNe 10 // 790 // 175 // dAse 11 duTTe 12 ya mUDhe 13 ya, aNatte 14 juMgie 15 iya / obaddhae 16 ya bhayage 17, sehanippheDie iya 18 // 791 // 176 // guhiNI bAlavacchA ya padyAveuM na kappae iti [ pravacana0 api ] // tathA - paMDae 1 vAie 2 kI 3, kuMbhI 4 IsAluyattiya 5 / sauNI 6 takkammasevI ya 7, pakkhiyApakkhie iya // 8 // 793 // (177) sAdhukri yA | // 66 // Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sogaMdhie 9 ya Asatte 10, ee dasa napuMsaga / / saMkiliTThatti sAhUNaM, pavAveuM akappiyA // 794 / / (178 ) ( prava. api ) / etatsvarUpaM ca nizIthAdhyayanAt jJAtavyam // 30 // tathA - ucite anujJApaneti // 31 // (300) ucita - anucitavilakSaNe piNDAdau anujJApanA - anujAnato'numanyamAnasya svayameva gurordravyasvAmino vA prayojanaM, yathA - anujAnIta yUyaM mama grahItumetaditi, anyathA adattAdAnaprasaGgAt // 31 // tathA - nimittopagoga iti // 32 // (301) nimitte - ucitA hArAdergrahItumabhilaSitasya zuddha zuddhisUcake zakune sAdhujanaprasiddhe, pravRtte satIti gamyate, upayogaH- AbhogaH kAryaH, atra ca nimittAzuddhau caityavandanAdikuzala kriyApUrvaka nimittAntaramanveSaNIyaM, evaM yadi zrIn vArAna nimittazuddhirna syAttadA taddine na tena kiJcid grAhyaM, yadi paramanyAnItaM bhoktavyamiti // 32 // nimittazuddhAvapi -- ayogye'grahaNamiti // 33 // (302) ayogye - upakArAkArakatvenAnucite piNDAdAvagrahaNam - anupAdAnaM kAryamiti // 33 // tathA -- anyayogyasya graha iti // 34 // (303) anyasya - Atmavyatiriktasya guruglAnabAlAdeH ' yad yogyam - upaSTambhakatvenocitaM tasya graho vidheya iti // // 34 // evaM ca gRhItasya kiM kAryamityAha **-459) ***#46) ***# 45* *#46 Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma bindu zrAddhavamadhyA gaH 4 // 67 // / 50000 4500 4500 409) ***#46914000-4601 gurornivedanamiti // 35 // (304) hastazatAd bahirgRhItasyeryApratikramaNagamanAgamanAlocanApUrvaka hastazatamadhye tu evameva nivedanaM guroH dAyaka hastamAvyApAraprakAzanena labdhasya jJApanaM samarpaNaM ca kAryamiti // 35 // ata eva svayamadAnamiti // 36 // (305 ) | svayam-AtmanA'dAnaM-labdhasyAnyasmai avitaraNaM, gurvAyattIkRtatvAttasya // 36 // tato yadi guruH svayameva kasmaicit bAlAdikAya kiJciddadyAt tat sundarameva, atha kuto'pi vyagratayA na svayaM dadAti kiMtu tenaiva dApayati tadAtadAjJayA pravRttiriti // 37 // (306 ) tasya - gurorAjJayA nirodhena pravRttirdAne kAryA // 37 // tatra ca ucitacchandanamiti // 38 // (307 ) ucitasya - samAnasaMbhogya vAlAdeH sAdhoH na punaranyasya taM prati dAnAnadhikAritvAt tasya, chandanaM - chandasya - abhilASasya annAdigrahaNaM pratyutpAdanaM kAryaM // 38 // tato dattAvaziSTasyAnnAdeH dharmAyopabhoga iti // 39 // (308 ) dharmAya - dharmAdhArazarIrasaMdhAraNadvAreNa dharmArthameva ca na punaH zarIravarNabalAdyarthamapi, upabhogaH- upajIvanam, tathA cArSama" veyaNa 1 vethAvacce 2 iriyaTTAe 3 ya saMyamaTThAe 4 / taha pANavattiyAe 5 chaTaM puNa dhammaciMtAe 6 // 179 // " (paMca. lar3akA *ka)*) **) **0* 45 // 67 // Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prava. 737 api) [vedanopazamAya vaiyAvRtyAya IryAya ca saMyamArthaM ca / tathA prANapratyayaM SaSThaM punaH dhrmcintaayai||1||] tathA-viviktavasatiseveti // 40 // (309) viviktAyAH-strIpazupaNDakavivarjitAyAH vasateH-Azrayasya sevA-paribhogo vidheyaH, aviviktAyAM hi vasatau vatinAM brahmacaryavratavilopaprasaGga iti||40|| ata eva brahmacaryavrataparipAlanAya etaccheSaguptIrabhidhAtuM 'strokathAparihAra ityAdi vibhUSAparivarjana' miti paryantaM sUtrASTakamAha tatra-strIkathAparihAra iti // 41 // (310) strINAM kathA strIkathA, sA ca caturvidhA-jAti 1 kula 2 rUpa 3 nepathya 4 bhedAta, tatra jAti:-brAhmaNAdikA, tatkathA yathA-"dhika brAhmaNIrdhavAbhAve, yA jIvanti mRtA iva / dhanyA zUdrI janairmAnyA, patilakSe'pyaninditA // 180 // " kula-caulukyacAhumAnAdi, tatkathA-" aho caulukyaputrINAM, sAhasaM jagato'dhikam / vizantyagnau mRte patyau, yA premarahitA api // 181 // " rUpaM-zarIrAkAraH, tatkathA-" aho andhrapurandhroNAM, rUpaM jagati varNyate / yatra yUnAM dRzo lagnA, na manyante parizramam // 182 // " nepathya-vastrAdiveSagrahaH, tatkathA-" dhignArIraudIcyA bahuvastrAcchAditAGgalatikatvAt / yadyauvanaM na yUnAM cakSurmodAya bhavati sadA // 183 // " tasyAH strIkathAyAH parihAra iti // 41 // niSadyAnupavezanamiti // 42 // (311) niSadyAyAM-strInivezasthAne paTTapIThAdau muhurta yAvat strIvRtyitAsvapi anupavezanaM kArya, sadya eva strIniSadyopavezane Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu sApekSayati dhamaH a // 6 // kumatau svAdhyAya bADitAsmRti sAdhostaccharorasaMyogasaMkrAntoSmasparzavazena manovizrotasikAdoSasaMbhavAt // 42 // indriyAprayoga iti // 43 // (312) indriyANAM-cakSurAdInAM kathazcidviSayabhAvApanneSvapi guhyoruvadanakakSAstanAdiSu strIzarIrAvayaveSu aprayogaH-avyApAraNaM kArya, punastannirIkSaNAdyartha na yatnaH kaaryH||43|| kukhyAntaradAmpatyavarjanamiti // 44 // (313) kuDayaM-bhittistadantaraM-vyavadhAnaM yasya tattathA dAmpatyaM-dayitApatilakSaNaM yugalaM, kuDadhAntaraM ca dAMpatyaM ceti samAsaH, tasya varjanaM, vasatau svAdhyAyadhyAnAdau ca na tatra sthAtavyaM yatra kuDayAntaraM dAmpatyaM bhavatIti // 44 // pUrvakrIDitAsmRtiriti // 45 // (314) pUrva-pravrajyApatipattikAlAt prAkkrIDitAnAM-prauDhapramodapradamamadAprasaGgaprabhRtivilAsatAnAmasmRtiH-asmaraNaM, ayaM ca bhuktabhogAn pratyupadeza iti // 45 // praNItAbhojanamiti // 46 // (315) praNItasya-atisnigdhasya galataraneha bindulakSaNasyAhArasyAbhojanam-anupajIvanamiti // 46 // ___ atimAtrAbhoga iti // 47 (316) apraNItasyApyAhArasyAtimAtrasya-dvAtrizakavalAdizAstrasiddhapramANAtikrAntasyAbhogaH-abhojanam // 47 // // 68 // Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .. vibhUSAparivarjanamiti // 48 (317) vibhUSAyAH-zarIropakaraNayoH zRGgAralakSaNAyAH parivarjanamiti, eteSAM ca strIkayAdInAM navAnAmapi bhAvAnAM mohodrekahetutvAt niSedhaH kRta iti // 48 // tathA-tatvAbhiniveza iti // 49 // (318) tattve-samyagdarzanajJAnacAritrAnusAriNi kriyAkalApe abhiniveza:-zakyakoTimAgate kartumatyantAdaraparatA, anyayA | tu manaHpratibandha evaM kAryaH // 49 // tathA yuktopadhidhAraNeti // 50 // (319) yuktasya-zAstraprasiddhapramANasamanvitasya lokaparivAdAviSayasya svaparayo rAgAnutpAdakasya upadheH-vastrapAtrAdilakSaNasya dhAraNA-upabhogaH, upalakSaNatvAtparibhogazca gRhyate, yathoktam-" dhAraNayA uvabhogo pariharaNA hoi paribhogo"(183) [dhAraNopabhogaH pariharaNA bhavati paribhogaH] tathA-mU tyAga iti // 51 // (320) mUrchAyA-abhiSvaGgasya sarvatra bAhye'rthe'bhyantare ca zarIrabalAdau varjanam // 51 // __ tathA-apratibaDaviharaNamiti // 52 // (321) apratibaddhena-dezagrAmakulAdAvamUJchitena viharaNa-vihAraH kAryaH // 52 // Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabandu sApekSayati dharmaH a. 5 // 69 // She Xiang He Yu Tai Tai Yu Tai Yu Tai Yu Liu Nian Liu He Quan Tai tathA - parakRtabilavAsa iti // 53 // (322 ) paraiH - AtmavyatiriktaiH kRte - svArthameva niSpAdite bila iva bile asaMskaraNIyatayA upAzraye vAsaH // 53 // tathA - avagrahazuddhiriti // 54 // (323 ) avagrahANAM - devendra 1 rAja 2 gRhapati 3 zayyAvara 4 sAdharmikA 5 bhAvyabhUbhAgalakSaNAnAM zuddhi:-tadanujJayA paribhogalakSaNA kAryA // 54 // mAsAdikalpa iti // 55 // (324 ) mAsaH - pratItarUpa eva, AdizabdAccaturmAsI gRhyate, tato mAsakalpacaturmAsIkalpazca kAryaH // 55 // yadA tu durbhikSakSitipativigrahajaGghA balakSayAdibhirnimittaiH kSetravibhAgena mAsAdikalpaH na pAryate tadA kiM karttavyamityAhaekatraiva tatkriyeti // 56 // (325 ) ekasminneva-mAsakalpAdi yogyakSetre vasatyantaravibhAgena vIthyantaravibhAgena ca sarvathA niravakAzatAyAM saMstArakabhUmiparivartana 'tatkriyA' mAsAdikalpakriyeti, ata eva paThyate--" saMthAraparAvattaM abhiggadaM caiva cittarUvaM tu / etto carittiNo iha vihArapaDimAisu kareMti / / 184 // [ saMstArakaparAvarttamabhigrahaM caiva citrarUpaM tu / atazcAritriNa iha vihArapratimAdiSu yatante // 1 // ] tatra ca - sarvatrAmamatvamiti // 57 // (326) 'sarvatra ' poTaphalakAdau nityavAsopayogini anyasmiMzcApamatvam-amamIkAra iti // 57 // -400-46914) 0149) yA // 69 // Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA-nidAnaparihAra iti // 58 // (327) nitarAM dIyate-lUyate samyagdarzanaprapaJcabahulamulajAlo jJAnAdiviSayavizuddhavinayavidhisamuddharaskandho vihitAvadAtadAnAdibhedazAkhopazAkhAkhacito niratizayasuranarabhavaprabhavasukhasaMpattiprasUnAkIrNo'nabhyarNIkRtanikhilavyasanavyAkulazivAlayazamaphalolvaNo dharmakalpataruranena suraddhAdyAzaMsanapariNAmaparazuneti nidAnaM tasya parihAraH, atyantadAruNapariNAmattvAttasya, yathoktam-" yaH pAlayitvA caraNaM vizuddhaM, karoti bhogAdinidAnamajJaH / hI varddhayitvA phaladAnadakSa, sa nandanaM bhasmayate varAkaH // 185 // " // 58 // tarhi kiM karttavyamityAha vihitamiti pravRttiriti // 59 // (328) vihitaM-karttavyatayA bhagavatA nirUpitametaditi evaM sarvatra dharmakArye pravRttiH // 19 // tathA-vidhinA svAdhyAyayoga iti // 60 // (329) 'vidhinA' kAlavinayAdyArAdhanarUpeNa svAdhyAyasya-vAcanAderyogo-vyApAraNamiti // 60 // tathA AvazyakAparihANiriti // 61 // (330) AvazyakAnAM-svakAle niyamAtkartavyavizeSANAM pratyupekSaNAdInAM aparihANiH--abhraMzA, idaM ca pradhAnaM sAdhuliGga, tathA ca dazavaikAlikaniyukti:-"saMvego niveo visaya vivego musiilsNsggii| ArAhaNA tavo nANadaMsaNacarittaviNo ya // 186 // khaMtI ya maddava'java vimuttayA'dIyA titikkhA ya / AvassagaparisuddhI ya bhikkhuliMgAI eyAiM // 187 // " dazavaikAlikAnalakAle niyamAtkartavyavizeSANArahANiriti // 61 // (33SNAmiti // 60 // Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSaya- ti dharmaH a.5 (daza.ni. 350-1) [saMvego nivedo viSayavivekaH sushiilsNsrgH| ArAdhanA tapo jJAnadarzanacAritravinayazca // 1 // kSAntizca || // zAntiya sAdhukimAdevamArjavaM vimuktatA adInatA titikSA ca / Avazyakaparizuddhizca bhikSuliGgAnyetAni // 2 // ] sAyA tathA-yathAzakti tapAsevanamiti // 62 // (331) . yathAzakti tapasaH-anazanAdeH sevanam-AcaraNaM, yathoktam-"kAyo na kevalamayaM paritApanIyo, miSTe rasairbahuvidhairna ca laalniiyH| cittendriyANi na caranti yathotpathena, vazyAni yena ca tadAcaritaM jinAnAm // 188 // " // 2 // tathA-parAnugraha kriyeti // 63 // (332) pareSAM-svapakSagatAnAM parapakSagatAnAM ca jantUnAM mahatyA karuNAparAyaNapariNAmitayA anugrahakaraNaM-jJAnAdyupakArasaMpAdana miti // 63 // tathA-guNadoSanirUpaNamiti // 64 // (333) sarvatra vihArAdau kartavye guNadoSayonirUpaNaM kAryam // 64 // tathA-bahuguNe pravRttiriti // 65 // (334) yahahuguNaM upalakSaNatvAtkevalaguNamayaM vA kAryamAbhAsate tatra pravartitavya, nAnyatheti / / 65 // tathA-kSAntiArdavamArjavamalobhateti // 66 // (335) ete kSAntyAdayazcatvAro'pi kaSAyacatuSTayapratipakSabhRtAH sAdhudharmamUlabhUmikAsvarUpAH nityaM kAryA itigaa36||at eva- ||70 // Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ krodhAdyanudaya iti // 67 // (336) krodhAdInAM caturNAM kaSAyANAmanudayo-mUlata evAnutyAnam // 67 // tathA-vaiphalyakaraNamiti // 68 // (337) vaiphalyasya-viphalabhAvasya kathazcidudayaprAptAnAmapi krodhAdInAM karaNaM, krodhAdInAmudaye yaJcintitaM kArya tasyAkaraNena krodhAdyudayo niSphalaH kArya iti bhAvaH, evaM ca kRte pUrvoktAH kSAntyAdaya AsevitA bhavanti // 68 // krodhAdyanudayArthinA ca yatkArya tadAha vipAkacinteti // 69 // (338) vipAkasya-krodhA dikaSAyaphalasya cintA-vimarzo vidheyaH, yathA-"krodhAtpItivinAzaM mAnAdvinayopaghAtamAmoti / / zAThyAtmatyayahAni sarvaguNavinAzanaM lobhAt // 189 // " (prazama) iti // 69 // tathA-dharmottaro yoga iti // 70 // (339) dharmottaro-dharmaphalaH sarva eva yogo-cyApArI vidheyaH, na punaraTTAhAsakAlakilatvAdiH pApaphala iti // 7 // tathA-AtmAnuprekSeti // 71 // (340) AtmanaH-svasya anuprekSA-paryAlocanA bhAvapratyupekSArUpA, yathA-kiM kaya kiMvA sesaM kiM karaNikaM tavaM na kremi| puvAvarattakAle jAgarao bhAvapaDilehatti // 190 // " (ogha. 263)[kiM kRtaM kiM vA zeSaM kiM karaNIyaM tapona kromi| Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSayati dharmaH a. 5 // 79 // pUrvApararAtrakAle jAgarato bhAvaprati lekhaneti // 1 // ] // 71 // evamAtmanyanuprekSite yatkRtyaM tadAhaucitapratipattiriti / / 72 / / ( 341 ) ucitasya-guNabRMhakasya pramAdanigrAhiNazcAnuSThAnasya pratipattiH - abhyupagama iti // 72 // tathA -- pratipakSAsevanamiti // 73 // ( 342 ) yo hi yadA yena doSeNa bAdhyamAno bhavati tena tadA tatpratipakSabhUtasya guNasyAsevanaM kArye, himapAtapIDitene vAgne riti // tathA - AjJA'nusmRtiriti // 74 // (343 ) AjJAyA-bhagavadvacanasya pade pade hRdaye'nusmRtiH kAryA bhagavadvacanAnusmaraNasya bhagavatsmaraNarUpatvena mahAguNatvAt, yaduktam-" asmin hRdayasthe sati hRdayasthastavato munIndra iti / hRdaya sthite ca tasmin niyamAtsarvArthasaMsiddhiH // 191 // " ( SoDaza. ) iti // tathA -- samazatru mitrateti // 75 // (344 ) zatrau mitre ca samAnapariNAmatA, eko hi tatra nirbhartsanAdibhiranyastu stutivandanAdibhiH svacittasaMtoSaM ghaTayantau mAM nimittamAtramavalambya pravRttau dvAvapi na tu matkArya kiJcaneti, tataH ko'nayorUno'dhiko vA mameti bhAvanayA // 78 // tathA - parISahajaya iti // 76 // (345 ) parISahANAM kSutpipAsAdInAM dvAviMzaterapi jayaH - abhibhavaH, tatra darzanaparISahasya mArgAcyavanArthaM zeSANAM ca karma 19)--0000-409)- 400040-459) 4000449) sAdhukri yA // 71 // Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirjarAthai kArya iti, yathoktam " mArgAcyavananirjarAthai pariSoDavyAH parISahAH" iti ( tattvA09-8) tathA-upasargAtisahanamiti // 77 // (346) upasRjyante-pIDAparigataivedyante ye te upasargAH, te ca divyamAnuSatairazcAtmasaMvedanoyabhedAccaturdA, teSAmatisahanamabhibhavanaM, anyathA vyasanamayatvena saMsArasya teSAmanatisaine mRDhamatitvaprasaGgAt , yathoktam-" saMsAravaya'pi samudvijate vipadbhyo , yo nAma mUDhamanasAM prathamaH sa nUnam / ambhonidhau nipatitena zarIrabhAjA, saMsRjyatAM kimaparaM salilaM vihAya ? 192", tathA-sarvathA bhayatyAga iti // 78 // (347) 'sarvayA' sarvaiH prakArairihalokaparalokabhayAdibhirbhayasya-bhItestyAgaH-parihAraH, niraticArayatisamAcAravazopalabdhasamutkRSTopaSTambhatayA mRtyorapi nodvejitavyaM, kiM punaranyabhayasthAnebhya iti, ata evoktamanyatra-"prAyeNAkRtakRtyatvAnmatyorudvijate janaH / kRtakRtyAH pratIkSante, mRtyu piyamivAtithim // 193 // " // 78 // tathA--tulyAzmakAJcanateti // 79 // (348) tulye-samAne abhiSvaGgAviSayatayA azmakAzcane--upalasuvarNe yasya sa tathA tadbhAvastattA // 79 // tulye-samAne abhiSvA abhigrahagrahaNamiti ||v vA amuga davaM ca gAya grahISyAmi / Ama abhigrahANAM-dravyakSetrakAlabhAvabhinnAnAM " levaDamalevaDaM vA amugaM datvaM ca ajja ghecchAmi / amugeNa va daveNa va aha davAbhimagaho esa // 194 // " (paJca. 298) [ lepakadalepakRtA amuka dravyaM cAdya grahISyAmi / amukena dravyeNa vA Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAdhukri sApekSaya dharmabindu / eSa dravyAbhigraho nAma // 1 // ] ityAdizAstrasiddhAnAM grahaNam-abhyupagamaH kaaryH||8|| tathA-vidhivatpAlanamiti // 81 // (350) ti dharmaH vidhivad-vidhiyuktaM yathA bhavati tathA pAlanamabhigrahANAmiti // 81 // tathA-yathA'haM dhyAnayoga iti // 82 // (351) // 72 // 'yathArha' yo yasya yogyastadanatikrameNa 'dhyAnayogo' dhyAnayodharmyazuklalakSaNayoryogaH, athavA yayAI miti yo dezaH kAlo vA dhyAnasya yogyastadanullaGghaneneti / / 82 // tathA--ante saMlekhaneti // 83 // (352) ante-AyuHparyante vijJAte sati saMlekhanA-zarIrakaSAyayoratapovizeSabhAvanAbhyAM kRzIkaraNam // 83 // paramatra saMhananAdyapekSaNamiti // 84 // (353) saMhananasya-zarIrasAmarthyalakSaNasya AdizabdAt cittavRtteH sahAyasaMpattezca apekSaNam-AzrayaNa kArya, saMhananAdyapekSya saMlekhanA vidheyeti bhAvaH // 84 // nanvanayordravyasailekhanAbhAvasaMlekhanayoH kA'tyantamAdaraNIyetyAha bhAvasaMlekhanAyAM yatna iti // 85 // (354) bhAvasaMkhelanAyAM-kaSAyendriyavikAratucchIkaraNarUpAyAM yatnaH-AdaraH kAryaH, dravyasaMlekhanAyA api bhAvasaMlekhanArthamupadezAta, ayamatra bhAvaH-iha mumukSuNA bhikSuNA pratyahaM maraNakAlaparijJAnayatnapareNa stheya, maraNakAlaparijJAnopAyAzca // 72 // Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AgamadevatAvacanasupratibhAtathAvidhA niSTasvapradarzanAdayo'neke zAstralokaprasiddhA iti, tato vijJAte maraNakAle pUrvameva dvAdaza varSANi yAvadutsargataH saMlekhanA kAryA, tatra ca - " cattAri vicittAIM vigaInijjUhiyAI cattAri / saMvacchare ya doNi u egaMtariyaM ca AyAmaM // 882 // ( 195 ) nAi vigiTTho ya tavo chammAse parimiyaM ca AyAmaM / anne'vi ya chammAse hoi afrat || 883 // ( 126 ) vAsaM koDI sahiyaM AyAmaM kAumANupuvIe / girikaMdaraM tu tuM pAyavagamaNaM aha karei // 884 // ( 197 ) ( paJca. 1574-5-6 ) [ catvAri (varSANi ) vicitrANi tapAMsi vikRtibhirnihitAni catvAri / saMvatsarau ca dvau tu ekAntaritaM cAcAmAmlam // 1 // nAvivikRSTaM ca tapaH SaNmAsAn parimitaM cAcAmAmlam / anyAnapi ca SaNmAsAn bhavati vikRSTaM tapaHkarma // 2 // varSe koTIsahitamA cAmAmlaM kRtvAnupUrvyA / girikandarAM tu gatvA pAdapopagamanamatha karoti // 3 // ] yadA tu kuto'pi saMhananAdivaiguNyAnna zakyate iyAn saMlekhanAkAlaH sAdhayituM tadA mAsavarSaparihANyA jaghanyatoSpi SaNmAsAn yAvatsaMlekhanA kAryA, asaMlikhitazarIrakaSAyo hi bhikSuranazanamadhiSThitaH sahasA dhAtukSaye samupasthitena sugatiphalaM tathAvidhaM samAdhimArAdhayituM sAdhIyAn syAditi // 85 // tato vizuddhaM brahmacaryamiti // 86 // (355) vizeSeNa - atinibiDabrahmacarya guptividhAnarUpeNa zuddhaM brahmacarya - pratItameva vidheyaM, yadatra saMlekhanAdhikAre vizuddhabrahmacaryApadezanaM tadvedodayasya kSINazarIratAyAmapi atyanta durddharatvakhyApanArthamiti // 86 // atha saMlekhanAnantaraM AzughAtake vA viSavisUcikAdau doSe sati yadvidheyaM tadAha Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A . paryavindu zrAdapamAMdhyAyaH5 yatiSa // 73 // vidhinA dehatyAga itIti // 87 // (356) __ 'vidhinA' AlocanavratoccAraparakSAmaNAnazanazubhabhAvanApaJcaparameSThismaraNalakSaNena dehasya tyAga:-parityajana, pa- NDitamaraNArAdhanamityarthaH, itizabdaH parisamAptau, ityuktaH sApekSayatidharmaH // 87 // atha dvitIyadharmaprastAvanAyAha nirapekSayatidharmastviti // 88 // (357) nirapekSayatonAM dharmaH punarayaM vakSyamANaH // 88 // tamevAha vacanaguruteti // 89 // (358) vacanameva-Agama eva guruH sarvapravRttau nivRttau copadezakatvena yasya sa tathA tadbhAvastattA // 89 // tathA-alpopadhitvamiti // 90 // (359) alpaH sthavirApekSayA upadhiH-vastrapAtrAdirUpo yasya sa tathA yadbhAvastatvaM, upadhipramANaM ca vizeSazAstrAdavaseyam // tathA-niSpatikarmazarorateti // 91 // (360) niSSatikarma-tathAvidhaglAnAdyavasthAyAmapi pratikAravirahitaM zarIraM yasya sa tayA tadbhAvastattvam // 11 // ata eva ___ apavAdatyAga iti // 12 // (361) apavAdasya-utsargApekSayA'pakRSTavAdasya tyAgaH kAryaH, nahi nirapekSo yatiH sApekSayatiriva utsargA siddhAvapavAdamapi samAlambya alpadoSaM bahuguNaM ca kAryamArabhate, kiMtUtsargapathaprAptaM kevalaguNamayameveti // 12 // | // 7 // Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tathA grAmaikarAtrAdiviharaNamiti // 93 // (362) grAme - pratItarUpe upalakSaNatvAnnagarAdau ca ekA cAsau rAtrizcetyeka rAtraH AdizabdAt dvirAtrasya mAsakalpasya ca grahaH tena viharaNaM, kimuktaM bhavati ? - yadA pratimAkalparUpo nirapekSo yatidharmaH pratipakSo bhavati tadA Rtubaddhe kAle grAme jJAtaH san sa ekarAtraM ajJAtaca ekarAtraM dvirAtraM vA vasati, yathoktam - " nAegarAyavAsI egaM ca dugaM ca annAe (197 ) jinakalpikayathAlandakalpika zuddhaparihArikA jJAtA ajJAtAzca mAsamiti // 93 // tathA - niyata kAlacAriteti // 94 // (363) niyate- tRtIyapauruSIlakSaNe kAle bhikSArthI saMcaraNaM, yathoktam- " bhikkhA paMtho ya tajhyAe "ti // 94 // tathA - prAya UrdhvasthAnamiti // 95 // (364) prAyo - bAhulyena UrdhvasthAnaM - kAyotsargaH // 95 // tathA - dezanAyAmaprabandha iti // 96 // (365) dezanAyAM - dharmakathArUpAyAM dharmaM zrotumupasthiteSvapi tathAvidhaprANiSu aprabandhaH - abhUribhAva:, ' egavayaNaM duvayaNaM - ceti vacanaprAmANyAt // 96 // C sadA tathA - sadA'pramattateti // 97 // (366) " divA rAtrau cApramattatA- nidrAdipramAdaparihAraH // 97 // 1041469) *** *** 100% gra Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yatidharmaphalam dharmabindu sApekSayati dharmA|| dhyAya. alsy11 tathA-dhyAnakatAnatvamitIti // 98 // (367) dhyAna-dharmadhyAnAdAveka eva tAna:-cittaprasarpaNarUpo yasya sa tathA tadbhAvastattvam, itizabdaH samAptau // ayopasaMjihIrSurAhasamyagyatitvamArAdhya, mahAtmAno yathoditam / saMprApnuvanti kalyANamiha loke paratra ca // 28 // samyag yatitvam-uktarUpamArAdhya-samAsevya mahAtmAno janA 'yathoditaM' yathA zAstre nirUpita, kimityAha-saMprApnuvanti' labhante 'kalyANaM' bhadraM, ketyAha-iha loke paratra ceti, pratItarUpameva // 1 // etadeva vivarISurAhakSIrAzravAdilabdhyoghamAsAdya paramAkSayam / kurvanti bhavyasatvAnAmupakAramanuttamam // 29 // kSIraM- dugdhaM zrotRjanakarNapUreSu Azravati-kSaratibhASamANo yasyAM labdhau sA kSIrAzravA, AdizabdAnmadhvAzravA sapirAzravA amRtAzravA cetyAdiko yo 'labdhyogho' labdhisaMghAtaH taM 'AsAdya' upalabhya 'paramAkSayaM paramaM-sarvasundaraM akSayaM ca-anekadhA upajIvyamAnamapi anuparamasvabhAvaM, kimityAha-'kurvanti' vidardhAta bhavyasattvAnAM upakattu yogyAnAM 'upakAraM' samyaktvajJAnacAritralAbhalakSaNaM 'anupamaM nirvANakaphalatvena anyopakArAtizAyinamiti // 2 // mucyante cAzu saMsArAdatyantamasamaJjasAt / janmamRtyujarAvyAdhirogazokAdyupadrutAt // 30 // 'mucyante' parihiyante caH samuccaye 'Azu'zIghraM 'saMsArAt' bhavAt , kIdRzAdityAha-atyantam-atIva saMgataM-yuktaM aH-svarUpaM yasya sa tathA tatpratiSedhAdasamaasastasmAt , ata eva janmamRtyujarAvyAdhirogazokAyupadrutAt , ja | // 7 // Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * nmanA-prAdurbhAvena mRtyunA-maraNena jarayA-sthavirabhAvalakSaNayA vyAdhinA-kuSTAdirUpeNa zokena-iSTaviyogaprabhavamano duHkhavize SeNa AdizabdAcchI tavAtAdibhirupadravarupadrutAt-vihvalatAmAnItAditi // 3 // iti zrImunicandrasUriviracitAyAM dharmabinduvRttau yatidharmavidhiH nAma paJcamo'dhyAyaH // 5 // -- moreeeeeeatha SaSTho'dhyAyaH vyAkhyAtaH pazcamo'dhyAya:, adhunA SaSTho vyAkhyAyate, tasyedamAdisUtramAzayAdhucitaM jyAyo'nuSThAnaM sUrayo viduH| sAdhyasidhdhyaGgamityasmAdyatidharmo dvidhA mtH||31|| Azayasya-cittavRttilakSaNasya AdizabdAt zrutasaMpatteH zarIrasaMhananasya paropakAraNakaraNazaktezca ucita-yogya jyAyaH-atiprazasyamanuSThAnaM-jinadharmasevAlakSaNaM 'sUrayaH' samayajJAH 'viduH'jAnanti, kIdRzamityAha-sAdhyasidhdhyaGgaM' sAdhyasya-sakalaklezakSayalakSaNasya sidhdhyaGga-niSpattikAraNaM iti-aramAtkAraNAdyatidharmoM dvidhA mataH, sApekSayatidharmatayA nirapekSayatidharmatayA ceti // 1 // sAdhyasidhdhyaGgatvameva bhAvayatisamagrA yatra sAmagrI, tadakSepeNa siddhayati / davIyasA'pi kAlena, vaikalye tu na jAtucit // 32 // 'samagrA' paripUrNA yatra kArye 'sAmagrI' samagrasaMyogalakSaNA bhavati tatkArya 'akSepeNa' avilambena 'si Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu sApekSayati dharmA dhyAyaH sApekSaya tiguNA: 75 iyati' niSpadyate, anyathA sAmagrIsamagratA'yogAt , atraiva vyatirekamAha-'davIyasA'pi' aticirarUpatayA durataravartinA'pi kAlena 'vaikalye tu' sAmagrikAyA vikalatAyAM punarna jAtucit-na kadAcidapIti // 2 // evaM sati yatkarttavyaM tadAhatasmAdyo yasya yogyaH syAttattenAlocya sarvathA / ArabdhavyamupAyena, samyageSa satAM nyH||33|| tasmAtkAraNAdyo-yatiH yasya-sApekSanirapekSayatidharmayoranyatarAnuSThAnasya 'yogyaH' samucitaH 'syAd bhavet 'tad' anuSThAna 'tena' yogyena 'Alocya' nipuNohApohayogena paribhAvya 'sarvathA' sarvairupAdhibhirArabdhavyam-ArambhaNIya upAyena tadgatenaiva 'samyag ' yathAvat 'eSa' yogyArambhalakSaNaH 'satAM' ziSTAnAM 'nayo' nItiriti // 3 // ityukto yatidharmaH, idAnomasya viSayavibhAgamanuvarNayiSyAma iti // 1 // (368) pratItArthameveti tatra kalyANAzayasya zrutaratnamahodadheH upazamAdilabdhimataH parahitodyatasya atyantagaMbhIracetasaH pradhAnapariNatervidhUtamohasya paramasattvArthakartuH sAmAyikavataH vizudyamAnAzayasya yathocitapravRtteH sAtmIbhUtazubhayogasya zreyAn sApekSayatidharma eveti // 2 // (369) | 'tatre'ti viSayavibhAgAnuvarNanopakSepe 'kalyANAzayasya' bhAvArogyarUpamuktipuramApakapariNAmasya 'zrutaratnamahoddheH' pravacanamANikyaparamanIranidheH, 'upazamAdilabdhimata:' uktalakSaNopazamAdilabdhisamanvitasya 'parahitodyatasya' sarvajagajjIvanAtahitAdhAnadhanasya 'atyantagambhIracetasaH' harSaviSAdAdAvatinipuNairapyanupalabdhacittavikArasya // 7 // Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ata eva 'pradhAnapariNate' sarvottamAtmapariNAmasya 'vidhRtamAhasya' samuttIrNamRDhabhAvatandrAmudrasya 'paramasattvArthakartuH' nirvANAvandhyabIjasamyaktvAdisattvaprayojanavidhAtuH 'sAmAyikavataH' mAdhyasthyaguNatulAropaNavazasamatopanItasvajanaparajanAdibhAvasya 'vizujyamAnAzayasya' dhavalapakSakSamApatimaNDalasyeva pratikalamavadAtamAnasasya' yathocitapravRtte' prastAvaprAyogyaprArabdhaprayojanasya ata eva 'sAtmIbhUtazubhayogasya ' ayaHpiNDasyeva vahinA zubhayogena saha samAnobhRtAtmano yativizeSasya 'zreyAn ' atiprazasyaH sApekSayatidharma eva, netara iti // 2 // kuta ityAha __ vacanaprAmANyAditi // 3 // (370) bhagavadAjJApamANabhAvAt // 3 // etadapi kuta ityAha saMpUrNadazapUrvavido nirapekSadharmapratipattipratiSedhAditi // 4 // (371) sugamameva, pratiSedhazca " gacche cciya nimmAo jA puvA dasa bhave asaMpuNNA / navamassa taiyavatthU hoi jahanno suAbhigamo // 198 // [gacche eva parikarmito yAvat pUrvANi bhaveyuH dazAsaMpUrNAni / navamasya ca tRtIyaM vastu bhavati jaghanyaH zrutAdhigamaH // 1 // ] (upadeza pade 851 prava. 576) iti vacanAdavasIyate // 4 // eSo'pi kimarthamityAha navamasya ca tRtIyaM vastu hoi jahanno su parArthasya-paropakAralakSaNasya saMpAdana-karaNaM tadupapatteH, sa hi dazapUrvadharastIrthopaSTambhalakSaNaM parArtha saMpAdayituM yasmAdupapadyata iti // 5 // yadi nAmaivaM tato'pi kimityAha lakSaNasya sarthasaMpAdanopapatterininAdavasIyate // Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu sApekSaya sApekSaya tezreSThatA nirapekSayatigu vi dharmA dhyAya,6/ gAH // 76 // tasyaiva ca gurutvAditi // 6 // (373) tasya-parArthasaMpAdanasya eva cetyavadhAraNe gurutvAt-sarvadharmAnuSThAnebhya uttamatvAt // 6 // etadapi kayamityAha sarvathA duHkhamokSaNAditi // 7 // (374) 'sarvathA' sarvaiH prakAraiH svasya pareSAM cetyarthaH 'duHkhAnAM' zArIramAnasarUpANAM mocanAt // 7 // tthaa-sNtaanprvRtteH||8|| (375) parArthasaMpAdanAt saMtAnasya-ziSyapaziSyAdipravAharUpasya pravRtteH // 8 // tathA-yogatrayasyApyudagraphalabhAvAditi // 9 // ( 376 ) 'yogatrasyApi' manovAkkAyakaraNavyApArarUpasya parArthasaMpAdane kriyamANe, na punarekasyaivetyapizabdArthaH, 'udagraphalabhAvAta udagrasya-prakArAntareNAnupalabhyamAnatvenAtyuttamasya phalasya-karmanirjarAlakSaNasya bhAvAta , nahi yathA dezanAyAM sarvAtmanA cyApriyamANaM manovAkkAyatrayaM phalamAmoti tathA'nyatra kRtyAntara iti // 9 // tathA-nirapekSadharmocitasthApi tatpratipattikAle paraparArthasiDau tadanyasaMpAdakAbhAve pratipattipratiSedhAceti // 10 // (377) nirapekSadharmocitasyApi, kiM punaratadanucitasyetyapizabdArthaH, 'tatpatipattikAle nirapekSadharmAMgIkaraNasamaye 'paraparArthasiddhau pareSAM parArthasya-samyagdarzanAdeH pradhAnaprayojanasya siddhau sAdhyAyAM viSaye 'tadanyasaMpAdakAbhAve' tasmAta // 7 // Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ PROPO4NEP-90KORAR nirapekSa yatidharmocitAdanyasya sAdhoH parArthasiddhisaMpAdakasyAbhAve pratipattipratiSedhAd-aGgIkaraNanivAraNAt , cakAro hetvaM- | tarasamuccaye, tasyaiva ca gurutvamiti saMTaka iti // 10 // itthaM sApekSayatidharmayogyamuktvA nirapekSayatidharmayogyaM vaktumAha navAdipUrvadharasya tu yathoditaguNasyApi sAdhuziSyaniSpattI sAdhyAntarAbhAvataH sati kAyAdisAmayeM saddhIryAcArAsevanena tathA pramAdajayAya samyagucitasamaye AjJAprAmANyatastathaiva yogavRhe prAyopavezanavacche yAnnirapekSayatidharma iti // 11 // (378) navAdipUrvadharasya tu yathoditaguNasyApi, 'tatra kalyANAzayasye'tyAdisUtranirUpitaguNasya, kiM punastadanyaguNasyetyapizabdArthaH, 'sAdhuziSyaniSpattI' AcAryopAdhyAyapravartakasthaviragaNAvacchedakalakSaNapadapazcakayogyatayA sAdhUnAM ziSyANAM niSpattau satyAM 'sAdhyAntarAbhAvataH sAdhyAntarasya-nirapekSadharmApekSayA AcAraparipAlanAdirUpasya abhAvata:-abhavanena 'sati' vidyamAne 'kAyAdisAmarye' vajrarSabhanArAcasaMhananazarIratayA vajrakuDayasamAnadhRtitayA ca mahati kAyamanasoH samarthabhAve sati 'saddhIryAcArAsevanena' sato-viSayapravRttatayA sundarasya vIryAcArasya-sAmarthyAgopanalakSaNasya niSevaNena 'tathA pramAdajayAya' tathA-tena nirapekSayatidharmapratipattiprakAreNa yaH pramAdasya-nidrAdeH jayaH-abhibhavastadartha samyakzAstroktanItyA tapaH sattvasUtrakatvabalalakSaNAbhiH paJcabhistulanAbhirAtmAnaM tolayitvA 'ucitasamaye' tithivAranakSatrayogalaprazuddhilakSaNe 'A jJAprAmANyataH' AjJaivAtrArthe pramANamiti pariNAmAt 'tathaiva' pratipitsitanirapekSayatidharmAnurUpatayaiva 'yogaddheH samyagdarza najJAnacAritralakSaNadharmavyApAravRddheH 'prAyopavezanavat prAyopavezanam-anazanaM tadvat, paryantakAla Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSayati dharmA dhyAyaH abhinive zanindA // 77 // karaNoyAnazana kriyAtulya ityarthaH, 'zreyAn' atiprazasyaH 'nirapekSayatidharmoM jinakallAdigranthaprasiddhasvarUpo varttata iti // tathA-tatkalpasya ca paraM parArthalabdhivikalasyeti // 12 // (379) 'tatkalpasya' nirapekSayatidharmapratipattisamarthapuruSavizeSatulyasya anyasyApi, cazabdaH samuccaye, paraM-kevalaM 'parArthalabdhivikalasya' tathAvidhAntarAyAdikarmapAratanyadoSAt parArthalabdhyA-sAdhuziSyaniSpAdanAdisAmarthyalakSaNayA vikalasya, zreyAn nirapekSayatidharma ityanuvartate // 12 // atra hetumAha ucitAnuSThAnaM hi pradhAnaM karmakSayakAraNamiti // 13 // (380) ucitAnuSThAnaM 'hi' yasmAt 'pradhAnam' utkRSTaM karmakSayakAraNamiti // 13 // etadapi kuta ityAha udmavivekabhAvAdratnatrayArAdhanAditi // 14 // (381) udagrasya-utkaTasya vivekasya-vidheyAvidheyavastuvibhAgavijJAnalakSaNasya bhAvAtsakAzAt, kimityAha-ratnatrayasyasamyagdarzanAdeH ArAdhanAt-niSpAdanAt , ucitAnuSThAne hi prArabdhe niyamAdratnatrayArAdhaka udagro viveko vijRmbhate ityetatpadhAnaM karmakSayakAraNamiti // 14 // atraiva vyatirekamAha ananuSThAnamanyadakAmanirjarAGgamuktaviparyayAditi // 15 // (382) 'ananuSThAnaM ' anuSTAnameva na bhavati * anyat ' vilakSaNaM ucitAnuSThAnAt , tarhi kIdRzaM tadityAha-'akAmanirjarAGga' akAmasya-nirabhilASasya tathAvidhabalIva deriva yA nirjarA-karmakSapaNA tasyA aGga-nimittaM, natu muktipha ||77 // Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lAyA nirjarAyA', kuta ityAha-' uktaviparyayAt ' udagravivekAbhAvena ratnatrayArAdhanAbhAvAditi // 15 // etadeva bhAvayannAha nirvANaphalamatra tattvato'nuSThAnamiti // 16 // (383) 'nirvANaphalaM' muktikAryam 'atra' jinavacane 'tattvataH' paramArthavRttyA anuSaGgataH svargAdiphalabhAve'pi 'anuSThAnaM ' samyagdarzanAcArAdhanArUpaM procyata iti // 16 // yadi nAmaivaM tato'pi kimityAha na cAsadabhinivezavattaditi // 17 // (384) 'naca' naiva asundarAgrahayuktaM tat ' nirvANaphalamanuSThAnaM, asadabhinivezo hi niSThure'pi anuSTAne mo| kSaphalaM pratibadhnAtIti tadvyavacchedArthamuktaM 'na cAsadabhinivezavattaditi // 17 // nanvanaucitye'pyanuSThAnaM ca bhaviSyati mithyAbhinivezarahitaM cetyAzakyAha anucitapratipattau niyamAdasadabhinivezo'nyatrAnAbhogamAtrAditi // 18 // (385) anucitasyAnuSThAnasya pratipattau-abhyupagame 'niyamAd ' avazyatayA 'asadabhinivezaH' uktarUpaH, asadabhinivezakAryatvAdanucitAnuSThAnasya, apavAdamAha-'anyatra anAbhogamAtrAditi anyatra-vinA'nAbhoga eva-aparijJAnameva kevalam-abhinivezazUnyamanAbhogamAtra tasmAdanAbhogamAtrAdanucitapratipattAvapi nAsadabhiniveza iti // 18 // evaM sati ki siddhamityAha saMbhavati tato'pi cAritramiti // 19 // (386) Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anami| niveza yogyatA dharmabindu sApekSaya-N 'saMbhavati' jAyate 'tato'pi' anAbhogamAtrAdanucitapratipattimato'pi, kiMpunastadanyasyetyapizabdArthaH, cA- ti dharmAritraM-sarva viratirUpam // 19 // atraiva vizeSamAhadhyAyaH anabhinivezavAMstu tadyuktaH khalvatattve // 20 // (387) _ 'anabhinivezavAn ' nirAgrahaH punastAkto jIvo'nAbhoge'pi 'khalu' nizcayena 'atattve ' prvcnbaadhi||78|| tArthe // 20 // etadapi kuta ityAha svasvabhAvotkarSAditi // 21 // (389) svasya-anaupAdhikatvena nijasya svabhAvasya-Atmatattvasya utkarSAta-vRddha, cAritriNo hi jIvasya chadmasthatayA | kvacidarthe anAbhoge'pi gautamAdimahAmunInAmiva tathAvidhAtyantikabAdhakakarmAbhAvena svasvabhAvaH-samyagdarzanAdirUpo nApakarSa pratipadyata iti // 21 // ayamapi kuta ityAha mArgAnusAritvAditi // 22 // (389) mArgasya-samyagdarzanAdermuktipayasyAnuvarttanAt // 22 // tadapi tathA rucisvabhAvatvAditi // 23 // (390) tathA-tatpakArA mArgAnurUpatvena yA ruciH-zraddhA tadrUpatvAt // 23 // etadapi zravaNAdau pratipatteriti // 24 // (391) // 78 Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svayameva zAstrazravaNe AdizabdAdanyena vA preraNAyAM kRtAyAM pratipatteH' anAbhogena vihitaM mayedamasundaramanuSThAnamityaGgIkaraNAt // 24 // iyamapi asadAcAragarhaNAditi // 25 // (392) asadAcArasya-anucitAnuSThAnasya garhaNAt-taducitaprAyazcittapratipattyA nindanAt // 25 // atha prastutameva nigamayannAha ityucitAnuSThAnameva sarvatra zreya iti // 26 // (393) 'iti' evaM anucitAnuSThAne niyamAdasadabhinivezabhAvAt ucitAnuSThAnameva 'sarvatra' gRhasthadharmapratipattau yatidharmapratipattau ca 'zreyaH' prazasyaM vartate // 26 // kuta ityAha bhAvanAsAratvAttasyeti // 27 // (394) ___ bhAvanA-nirupAdhiko jIvavAsakaH pariNAmaH, tato bhAvanA sAraM-pradhAnaM yatra tattathA tadbhAvastatvaM tasmAt 'tasya ucitAnuSThAnasya // 27 // bhAvanAmeva puraskurvannAha iyameva pradhAnaM niHzreyasAGgamiti // 28 // (395) 'iyameva' bhAvanA pradhAnaM 'niHzreyasAGgaM nirvANahetuH // 28 // etadapi kuta ityAha etatsthairyAddhi kuzalasthairyopapatteriti // 29 // (396) etasyA-bhAvanAyAH sthairyAt-sthirabhAvAt 'hiH' sphuTaM kuzalAnAM-sakalakalyANAcaraNAnAM sthairyasya upapatteH Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSayati dharmA dhyAyaH 6| // 79 // KD) ghaTanAt // 29 // iyamapi kuta ityAha bhAvanAnugatasya jJAnastha tattvato jJAnatvAditi // 30 // (397) iha trINi jJAnAni zrutajJAnaM cintAjJAnaM bhAvanAjJAnaM ceti, tallakSaNaM cedam - " vAkyArthamAtraviSayaM koSThakagatabIjasaMnibhaM jJAnam / zrutamayamiha vijJeyaM mithyAbhinivezarahitamalam // 199 // yattu mahAvAkyArthajamatisUkSmasuyukticintayopetam / udaka iva tailabindurvisarpa cintAmayaM tat syAt // 200 // aidamparyagataM yadvidhyAdau yatnavat tathaivoccaiH / etattu bhAvanAmazuddhasadratnadIptimam // 201 // ( SoDa0) tato ' bhAvanAnugatasya' bhAvanAnuviddhasya ' jJAnasya' bodhavizeSasya ' tattvattaH' pAramArthikavRttyA 'jJAnatvAd ' avabodhatvAt ||30|| etadeva vyatirekataH sAdhayannAhana hi zrutamayyA prajJayA, bhAvanAdRSTajJAtaM jJAtaM nAmeti // 31 // ( 398 ) 'na' naiva 'hi:' yasmAt ' zrutamayyA' prathamajJAnarUpayA 'prajJayA' buddhayA karttRbhUtayA karaNabhUtayA vA, 'bhAvanAdRSTajJAtaM ' bhAvanayA - bhAvanAjJAnena dRSTaM sAmAnyena jJAtaM ca vizeSeNa bhAvanAdRSTajJAtaM vastu 'jJAtam' avabuddhaM bhavati, nAmeti vidvajjanaprakaTametat, ayamabhiprAyaH - yAdRzaM bhAvanAjJAnena vastu dRzyate jJAyate ca na tathA zrutajJAneneti // 31 // kuta ityAhauparAgamAtratvAditi // 32 // (399 ) uparAga eva kevala uparAgamAtraM tadbhAvastacvaM tasmAt, yathA hi sphaTikamaNerjapAkusumAdisaMnidhAnata uparAga eva, na punastadbhAvapariNatiH saMpadyate, evaM zrutamayyAM prajJAyAM Atmano vodhamAtrametra bahiraGga, na tvantaH pariNatiriti // 32 // ucitAnuSThAnaM // 79 // Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ etadapi kuta syAha dRSTavadapAyebhyo'nivRtteriti // 33 // (400) yathA bhAvanAjJAnena dRSTebhya upalakSaNatvAd jJAtebhyazvAnarthebhyo nivarttate evaM zrutamayaprajJApravRttAvapyapAyebhyo'nivRtteHanivarttanAt // 33 // nanu bhAvanAjJAne'pyapAyebhyo nivRttirasaMbhavinItyAha etanmUle ca hitAhitayoH pravRttinivRttI iti // 34 // (401) 'etanmUle ca' bhAvanAjJAnapUrvike eva, cakArasyaivArthatvAt , hitAhitayoH pratItayoH yathAsaMkhyaM 'pravRttinivRttI' vidhipratiSedharUpe bhavataH matimatAM, nAnyajJAnamUle iti // 34 // idamevopacinvannAha ata eva bhAvanAdRSTajJAtAdvirpayayAyoga iti // 35 // (402) 'ata eva' bhAvanAmUlatvAdeva hitAhitapravRttinivRttyoH 'bhAvanAdRSTajJAtAd' bhAvanayA dRSTa jJAtaM ca vastu prApya 'viparyayAyogaH' viparyAsApravRttilakSaNo jAyate, yatona mativiparyAsamantareNa puMso hiteSvapravRttirahiteSu ca pravRttiH syAt , na cAsau bhAvanAjJAne samastIti // 35 // etadapi kathaM siddhamityAhatadvanto hi dRSTApAyayoge'pyadRSTApAyebhyo nivartamAnA zyanta evAnyarakSAdAvitIti // 36 // (403) / 'tadvanto' bhAvanAjJAnavantaH pramAtAro 'hiH' yasmAt 'dRSTApAyayoge'pi' pratyakSopalabhyamAnamaraNAdyapAyaprAptI, kiM punastadaprAptAvityapizcabdArthaH, 'adRSTApAyebhyo' narakAdigatipApaNoyebhyo 'nivartamAnAH' suvarNamayayavabhakSikrauJca Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSaya ucitAnuSThAna ti dharmA dhyAyaH6 // 8 // jIvAkathakAcarmaziroveSTanAviSTasuvarNakArArabdhamAraNamahAmunimetArya ivAdyApi mahAsatvAH kecana dRzyante 'anyarakSAdau' anyasya-svavyatiriktasya rakSAyAM-maraNAditrANarUpAyAM, AdizabdAdupakAre ca mArgazraddhAnAdhAropaNarUpe, itizabdo vAkyaparisamAptau // 36 // nigamayannAha iti mumukSoH sarvatra bhAvanAyAmeva yatnaH zreyAniti // 37 // (404) 'iti' evamuktayukteH 'mumukSoH' yateH sarvatra kRtye bhAvanAyAmeva-uktalakSaNAyAM 'yatna' AdaraH 'zreyAn' praznasyaH // 37 // kuta ityAha tadbhAve nisargata eva sarvathA doSoparatisiddheriti // 38 // (405) 'tadbhAve' bhAvanAbhAve 'nisargata eva' svabhAvAdeva sarvaiH prakArairdoSANAM-rAgAdInAM uprtisiddheH||38 // aya bhAvanAyA evaM hetumAha vacanopayogapUrvA vihitapravRttiyoM nirasyA iti // 39 // (406) vacanopayogaH-zAstre idamityaM cetthaM coktamityAlocanArUpaH pUrvo-mUlaM yasyAH sA tathA, kA ityAha-vihite-pratyupekSaNAdau pravRttirvihitapravRttiH 'yoniH' utpattisthAnaM ' asyAH' bhAvanAyA bhAvanAjJAnasyetyarthaH // 39 // kuta ityAha mahAguNatvAvacanopayogasyeti // 40 // (407) atyantopakAritvAdacanopayogasya-uktarUpasya // 40 // etadeva bhAvayannAha ||80 // Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tatra yacintyacintAmaNikalpasya bhagavato bahumAnaga bhai smaraNamiti // 41 // (408) 'tatra' vacanopayoge sati 'hiH' yasmAdacintyena-cintayitumazakyaprabhAveNa cintAmaNinA-maNivizeSeNa kalpasyatulyasya' bhagavataH' pAragatasya 'bahumAnagarbha' nisAraM 'smaraNam ' anudhyAnaM jAyate // 41 // kathamityAha __ bhagavataivamuktamityArAdhanAyogAditi // 42 // (409) 'bhagavatA' arhatA 'evaM' kriyamANaprakAreNa 'uktaM' nirUpitaM pratyupekSaNAdi 'iti' anena rUpeNa 'ArAdhanAyogAd' anukUlabhAvabhajaneneti // 2 // evaM sati yat siddhaM nadAha evaM ca prAyo bhagavata eva cetasi samavasthAnamiti // 43 // (410) 'evaM ca' etasmiMzca bahumAnagarbhe bhagavatsmaraNe mati 'prAyo' bAhulyena bhagavata eva cetasi 'samavasthAna' nivezanaM, pAyograhaNaM ca kriyAkAle kriyAyAmeva cittAvasthAna vidheyaM, anyathA tatakriyAyA dravyatvaprasaGgAditi sUcanArthamiti // 43 // nanu taduktakaraNAt kiM nAma sidhyatItyAha tadAjJA''rAdhanAcca tadbhaktireveti // 44 // (411) tasya-bhagavata AjJA''rAdhanAt punaH tadbhaktireva' bhagavadbhaktireveti // 44 // etadapi bhAvayitumAha upadezapAlanaiva bhagavadbhaktiH, nAnyA, kRtakRtyatvAditi // 45 // (412) prakaTAyametaditi // 45) / evaM tarhi kathamasya puSpAdipUjAvidhirityAzakyAha Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu sApekSaya ti dharmA dhyAyaH ucitA nuSThAna // 8 // ucitadravyastavasyApi tadrUpatvAditi // 46 // (413) ucitasya dravyastavasya "kAle suibhUeNaM visiTTapuSphAiehiM vihiNA u / sArathuiyottagaruI jiNapUjA hoi kAyadA // 202 // " pazcA. 147) [kAle zucibhUtena vishissttpusspaadikairvidhinaiv| sArastutistotragurvI jinapUjA bhavati karttavyA // 1 // ] ityAdivacanoktarUpasya, kiM punarbhAvastavasyetyapizabdArthaH, sA-upadezapAlanA rUpamasya tadbhAvastattvaM tasmAt // kuta ityAha bhAvastavAGgatayA vidhAnAditi // 47 // (414) zuddhayatidharmakAraNatayA vidhAnAd dravyastavasya, yadA hi viSayapipAsAdibhiH kAraNaiH sAdhudharmamandirazikharamArohumakSamo dharma ca cikIrSuH prANI tadA mahata: sAvadyAntarAt nivRtterupAyamanyamapazyan bhagavAn arhan sadArambharUpaM dravyastavamupadideza, yathA-" jinabhavanaM jinabimba jinapUjAM jinamataM ca yaH kuryAt / tasya narAmarazivamukhaphalAni karapallavasthAni // 103 // (prazama.) evaM ca dravyastavo'pi bhagavadupadezapAlanArUpa eveti bhAvaH // 47 // atha bhagavati cittAvasthite phalamAha hRdi sthite ca bhagavati kliSTakarmavigama iti // 48 // (415) pratItArthameva, paraM kliSTakarma taducyate yatsaMsAravAsaikanibandhanamiti // 48 // etadapi kuta ityAha jalAnalavadanayovirodhAditi // 49 // (416) vArivaizvAnarayoriva 'anayo' bhagavaccitvAvasthAnakliSTakoNoH 'virodhAt' parasparAbAdhanAt // 49 // punarapi prakatopasaMhAramAha | // 8 // Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ityucitAnuSThAnameva sarvatra pradhAnamiti // 50 // (417) etatmAgvat // 50 // kathametadityAha prAyo'ticArAsaMbhavAditi // 51 // (418) yo hi svocitaM karma kartumArabhate na tasya tatrAticAraH saMbhavati, prAyograhaNena cedamAha-tathAvidhAnAbhogadoSAt nikAcitakliSTakarmodayAdvA kadAcitkasyacittathAvidhasanmArgayAyinaH pathikasyeva kaNTakajvaradigmohasamAno'ticAraH syaadpiiti|| 51 // etadapi kathamityAha yathAzakti pravRtteriti // 52 // (419) 'yathAzakti' yathAsAmarthya sarvakAryeSu pravRtteH // 52 // iyamapi katham ?, ucyate sadbhAvapratibandhAditi // 53 // (420) sadbhAve-zakyatayA satyarUpe kRtye'rthe cittasya pratibandhAt-pratibaddhatvAt // 53 // viparyaye bAdhakamAi itarathA''rtadhyAnopapattiriti // 54 // (421) 'itarathA' anucitArambhe 'ArtadhyAnasya' pratItarUpasya 'upapattiH' prasaGgaH syAt // 54 // kathamityAha _ akAlautsukyasya tattvatastattvAditi // 55 // (422) akAle-cikIrSitakAryAprastAve yadautsukyaM-tatkAlocitakAryAMtaraparihAreNa tIvracikIrSAMlakSaNaM tasya 'tattvatA' Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu sApekSaya ucitAnuSThAna ti dhrmaa| dhyAyaH6 // 82 // paramArthataH 'tattvAt ' AdhyAnatvAt , vyavahAratastu dharmadhyAnasamapi iti tattvagrahaNamiti // 55 // nanu anutsukaH pravRttikAlamapi kathaM lapsyate ityAzajhyAha nedaM pravRttikAlasAdhanamiti // 56 // (423) 'na' naivedam-autsukyaM 'pravRttikAlasAdhanaM ' kAryasya yaH pravRttikAla:-prastAvalakSaNaH tasya sAdhanaM-hetuH, anavasaropahatatvAt , nahi atyantaM bubhukSayo'pi puruSA aprastAve bhojanaM labhante, kitu prastAva eveti // 56 / / ataH kiM vidheyamityAha iti sadocitamiti // 57 // (424) 'iti' evaM 'sadA sarvakAlamucitamArabdhavyaM nirutsukena satA // 57 // kuta ityAha tadA tadasatvAditi / / 58 // (425) 'tadA' pravRttikAle tasya autsukyasyAsatvAd-abhAvAt , nahi samyagupAyapravRttA matimantaH kAyauMtsukyamavalambante, sadupAyasya kAryamaprasAdhyoparamAbhAvAt , tato yo yasya sAdhanabhAvena vyApriyate sa tatkAryapravRttikAle niyamAtsvasasvamAdarzayati, yathA mRtpiNDAdirghaTasya, nAdarzayati cAtmAnamautsukyaM kAryapattakAle matimatAmiti kathaM tat tatsAdhanabhAvaM labdhumarhatIti, ata eva paThyate'nyatra-" atvarApUrvaka sarve, gamanaM kRtyameva vA / praNidhAnasamAyuktamapAyaparihArataH // 20 // " // 58 // yadi nautsukyaM pravRttikAlasAdhanaM tarhi ki sAdhanamityAzakyAha - // 82 // Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prabhUtAnyeva tu pravRttikAlasAdhanAnIti // 59 // (426) 'prabhUtAnyeva tu' bahUnyeva na punareka kizcana pravRttikAlasAdhanAni santIti // 59 // kuta ityAha nidAnazravaNAderapi keSAMcitpravRttimAtradarzanAditi // 60 // (427) iha nidAnazabdaH kAraNamAtraparyAyaH, yathA kimatra roge nidAnamityAdau prayoge, tato nidAnasya-bhogAdiphalatvena dAnAdeH zravaNAd dezanAyAM, yathA-" bhogA dAnena bhavanti dehinAM suragatizca zIlena / bhAvanayA ca vimuktistapasA sarvANi sidhyanti // 205 // " AdizabdAttathAvidhazrutAdilipsAsvajanoparodhabalAtkArAdeH kAraNAt keSAzcit govindavAcakasundarInandA-rya suhastidIkSitadramaka-bhavadeva-karoTakagaNiprabhRtInAM pravRttimAtrasya-pravRttereva kevalAyAH tAtvikopayogazUnyAyAH prathama pravrajyAyAM darzanAva-zAstrakAbalokanAt // 60 / nanu kathaM tatpravRttimAtraM sadbhAvapravrajyApatipattikAlaheturityAzakyAha tasyApi tathApAramparyasAdhanatvamiti / / 61 // (428) 'tasyApi' pravRttimAtrasya, kiM punaranyasya bhavavairAgyAderityapizabdArthaH, tathApAramparyeNa-tatprakAraparamparayA sAdhanatvaM-sAdhanabhAvaH, zrUyate hi kecana pUrva tathAvidhabhogAbhilASAdinA''lambanena dravyapravrajyAM pratipadya pazcAttadabhyAsenaiva vyAvRttA atitIvracAritramohodayAbhAvapravrajyApratipattikAlArAdhakAH saMjAtAH, yathA amI eva govindAdaya iti // 61 // tahi pravRttimAtramapi karttavyamApannamityAha yatidharmAdhikArazcAyamiti pratiSedha iti // 2 // (429) Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ucitA nuzAnaM tat pariNate pariNate' anA(431) dharmabindu 'yatidharmAdhikAraH' zuddhasAdhudharmaprastAvaH punarayaM-pakrAntaH 'iti' etasmAdetoH 'pratiSedho' nivAraNa pra. sApekSayattimAtrasya, nahi yathA kathaJcit pravRttaH sarvo'pi prANo bhAvadharmapravRttikAlArAdhako bhavati, kintu ghuNAkSaradRzyA kazcideveti ti dharmA sarvatraucityena pravartitavyam // 62 // abhyuccayamAhadhyAyaH6 na caitat pariNate cAritrapariNAma iti // 63 // (430) // 8 // 'na ca' naiva 'etad' akAlautsukyaM 'pariNate ' agADIbhAvamAgate cAritrapariNAme // 6 // kuta ityAha tasya prasannagambhIratvAditi // 64 // (431) __ 'tasya ' cAritrapariNAmasya prasannatvAt , zAradasamayasaraHsalilavat , tathA gambhIratvAt mahAsamudramadhyavat // 64 // | etadapi kathamityAha hitAvahatvAditi // 65 // (432) ekAntenaiva hitakAritvAt // Aha-yadi pariNatazcAritrapariNAmaH prasanno gambhIrastathA hitAvahazca tatkathaM taistairvaca- naistatpatipattAvapi sAdhanAmanuzAsanaM zAstreSu nirUpyate ? yathA-" gurukulavAso gurutaMtayA ya uciyaviNayassa karaNaM ca / vasa hIpamajjaNAisu jatto taha kAlavikakhAe // 106 // anigRhaNA balamI savattha pavattaNaM ca sattIe / niyalAbhaciMtaNaM sai aNuraMgaho mitti guruvayaNe // 207 // saMvaranicchiddattaM chajjIvaNarakakhaNAsuparisudaM / vihisajjhAo maraNAdavekkhaNaM jaijaNuvaeso // 208 // [ gurukulavAso gurutantratA cocitavinayasya karaNaM ca / vasatipramArjanAdiSu yatnastathA kaalaavekssnne||1|| anigRhanA // 8 // Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bale sarvatra pravarttanaM ca zaktyA / nijalAbhacintanaM anugrahaH sadA maitrI guruvacane // 2 // saMvaranizchidratvaM padjIvarakSaNaM suparizuddham / vidhisvAdhyAyo maraNAdyapekSaNaM yatijanopadezaH // 3 // ] // 65 // ityAzaGkyAha yato'sau paThyate cAritriNAM tatsAdhanAnuSThAnaviSayastUpadezaH, pratipAtyasau, karmavaicitryAditi // 66 // (433 ) cAritriNAM pariNatacAritrANAM tasya cAritrapariNAmasya sAdhanAni yAnyanuSThAnAni - gurukulavAsAdIni tAni viSayo yasya sa tathA, tuH punararthe, 'upadeza: ' pravarttakavAkyarUpo yaH zAstreSu gIyateH sa ' pratipAtI ' pratipatanazIlaH cAritrapariNAmo varttate, kuta ityAha- karmavaicitrayAt, vicitrANi hi karmANi tatastebhyaH kiM na saMbhAvyate ?, yataH kammAI nUNaM ghaNacikaNAI kaDhiNAI vajjasArAI / NANaDDhayapi purisaM paMthAo uppahaM naiti // 209 // [karmANi nUnaM ghana cikkaNAni kaThinAni vajrasArANi / jJAnADhyamapi puruSaM patha utpathaM nayanti // 1 // ] tataH patito'pi kadAcitkasyacit cAritrapariNAmaH tathAvidhAkavazAt punarapi gurukulavAsAdibhyaH samyakprayuktebhyaH pravarttata iti tatsAdhanopadezo jyAyAniti // 66 // tatsaMrakSaNAnuSThAnaviSayazca cakrAdipravRttyavasAnabhramAdhAnajJAtAditi // 67 // (434 ) tasya cAritra pariNAmasya labdhasya yat saMrakSaNaM-pAlanaM tadarthaM yadanuSThAnaM tadviSayaH, caH samuccaye, upadezaH- " vajjejA saMgariMga pAsatthAIhiM pAvamittehiM / kujjA u appamatto suddhacaritehiM dhIrehiM // 290 // " (paJcava. 730 ) [ varjayet saMsargI pArzvasthAdibhiH pApamitraiH / kuryAdapramatta eva zuddhacAritraidharaiH // 1 // ] ityAdirUpo yaH sa cakrasya - kulAlAdisaMbandhinaH AdizabdAdaraghaTTayantrAdezva yA pravRttiH bhramaNarUpA tasyA avasAne - mandatArUpe yad bhramAdhAnaM - punarapi daNDayogena tIvratvamA * Ben * She * * She *Ben Fei , Tai Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ucitA dharmavindu sApekSayati dharmA! dhyAyaH6 anuSThAna // 84 // dhIyate tathA cAritravato'pi jantoH tathAvidhavIrya hAsAta pariNAmamandatAyAM tattIvratA''dhAnArthamupadezaH pravarttate iti // 67 // athopadezaniSphalatvamabhidhAtumAha mAdhyasthye tadvaiphalyameveti // 38 // (435) _ 'mAdhyasthye' madhyasthabhAve apravRttipravRtyavasAnayormadhyabhAgarUpe, pravRttau satyAmityarthaH, tasya-upadezasya vaiphalyaMviphalabhAvaH // 68 // kuta ityAha svayaMbhramaNasiDeriti // 69 // (436) svayam-Atmanaiva bhramaNasiddheH cakrabhramaNatulyapravRttisiddheH // 69 // etadeva bhAvayannAhabhAvayatirhi tathA kuzalAzayatvAdazakto'samaJjasapravRttAvitarasyAmivetara iti // 70 // (437) 'bhAvayatiH' paramArthasAdhuH hi-yasmAt 'tathA' tatpakArazcAritravRddhiheturityarthaH kuzala:-parizuddhaH AzayaH-cittamasya tadbhAvastatvaM tasmAd azakta:--asamartho'samaMjasapratI anAcArasevArUpAyAM, dRSTAntamAha-'itarasyAmiva' bhAvataH samaJjasapravRttAviva ' itaraH ' abhaavytividdmbkmaayH||6|| atraca kizcidvizeSamAha iti nidarzanamAtramiti // 71 // (438) " iti ' etaditarasyAmivetara iti yaduktaM nidarzanamA-dRSTAnta eva kevalaH // 71 // ata evAha na sarvasAdharmyayogeneti // 72 / / ( 439) // 84 // Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na' va 'sarvasAdharmyayogena' sarveHdharmaH sAdharmya-sAdRzyaM tadyogena // 72 / / etatkuta ityAha yatestadapravRttinimittasya garIyastvAditi // 73 // (440) * yateH ' sAdhoH tatra-asamaJjase apravRttau nimittasya samyagdarzanAdipariNAmasya 'garIyastvAt ' asamaasapravRttinimittAnmithyAtvAdestathAvidhakarmodayajanyAt ata eva jIvAsvabhAvabhUtAtsakAzAdatigurutvAt // 73 // etadeva bhAvayati vastutaH svAbhAvikatvAditi // 74 (441) 'vastutaH paramArthavRtyA ' svAbhAvikatvAt ' jIvasvabhAvamayatvAt samyagdarzanAdeH samajasapravRttinimittasya // tathA sadbhAvavRddhaH phalotkarSasAdhanAditi / / 75 // (442) sadbhAvasya-zubhapariNAmarUpasya yA vRddhiH-utkarSastasyAH 'phalotkarSasAdhanAt ' utkRSTaphalarUpamokSaniSpAdanAt / vRddhi prApto hi zuddho bhAvaH samyagdarzanAdirmokSaM sAdhayati, natu mithyAtvAdiH kadAcanApi, ataH paramaphalasAdhakatvena mithyAtvAdibhyo'sau garIyAniti // 75 ||etdpi kuta ityAha upaplavavigamena tathAvabhAsanAditIti // 76 // (443) ____ 'upaplavavigamena' rAgadveSAdyAntaropadravApagamena 'tathAvabhAsanAt' tathA-asamaJjasasyApravRttiyogyatayA'vabhAsanAtpratIteH, bhAvayateH kartaH, itItarasyAmivetara iti nidarzanamAtramiti sthitaM, itiH vAkyaparisamAptau // 76 // athopasaMharabAha evaMvidhayateH prAyo, bhaavshuddhrmhaatmnH| vinivRttAgrahasyocairmokSatulyo bhavo'pi hi // 34 // iti / Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ >> pariNA masya guna rutvam Quan Ben dharmabindu evaMvidhasya-svAvasthocitAnuSThAnArambhiNo yateH-sAdhoH 'prAyo' bAhulpena bhAvazuddhaH sakAzAt mahAtmanaH uktasApekSaya- rUpasya 'vinivRttAgrahasya' uparatazarIrAdigocaramUrchAdoSasya ' uccaiH' atyarthaM 'mokSatulyo' nirvANakalpo bhavo'pi, mokSati dharmA stAvanmokSa evetyapizabdArthaH, 'hi' sphuTam, yadavAci-" nirjitamadamadanAnAM vAkkAyamanovikArarahitAnAm / vinivRttapadhyAyaH6 rAzAnAmihaiva mokSaH suvihitAnAm // 211 // " (pazama0) // 1 // atroppttimaah||8 // saddarzanAdisaMprApte, sNtossaamRtyogtH| bhAvaizvaryapradhAnatvAttadAsamatvatastathA // 35 // iti / saddarzanAdInAm-adhAkRtacintAmaNikalpadramakAmadhenUpamAnAnAM samyagdarzanajJAnacAritrANAM samApta:-lAbhAt yaH saMtoSAmRtayogastasmAt , mokSatulyo bhavo'pi hIti saMvandhaH, upapatyantaramAha-'bhAvaizvaryapradhAnatvAt ' bhAvaizvaryeNa-kSamAmArdavAdinA pradhAnA-uttamastadbhAvastattvaM tasmAt sakAzAt 'tadAsannatvato' mokSAsannabhAvAt , tatheti hetvantarasUcaka iti|| 2 // etadeva samarthayannAhauktaM mAsAdiparyAyavRddhayA dvAdazabhiH param / tejaH prApjAti cAritrI, sarvadevebhya uttamam // 36 // iti| 'uktaM' nirUpitaM bhagavatyAM, kimityAha- mAsAdiparyAyavRddhayA' mAsena dvAbhyAM tribhirityAdikrameNa paryAyasya 8 vRhau satyAM yAvad dvAdazabhirmAsaiH 'paraM' prakaSTaM 'tejaH' cittasukhalAbhalakSaNaM prApnoti ' adhigacchati 'cAritrI' vi ziSTacAritrapAtraM pumAn , paratvameva vyanakti-'sarvadevebhyo' bhavanavAsiprabhRtibhyo'nuttarasurAvasAnebhyaH sakAzAduttamaM sarvasurasukhAtizAyIti bhAvaH, bhagavatIsUtraM cedaM-"je ime ajjatAe samaNA niggaMthA ee NaM kassa teullekheM vItIvayaMti ?, mAsapa >> Fa >> Zi >> Zi >> Fa ! Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ riyAe samaNe niggaMthe vANamaMtarANaM devANaM teullesa vIivayai, evaM dumAsapariyAe samaNe nigathe asuriMdavajiANaM bhavaNavAsINaM devANaM teulesaM vIivayai, timAsapariyAe mamaNe niggaMthe asuriMdANaM devANaM teulesa vItIvayai, caumAsapariyAe samaNe nigaMthe caMdimamUriyavajjiyANaM gahagaNanakkhattatArArUvANaM jotisiyANa teulesaM vIIbayai, paMcamAsapariyAe samaNe niggaMthe caMdimamUriyANaM joisiyANaM teulesa bIivayai, chammAsapariyAe samaNe niggathe sohambhIsANANaM teulesaM bItIvayai, sattamAsapariyAe samaNe niggathe saNakumAramAhiMdANaM teulesa vIivayai, aTTamAsapariyAe samaNe niggaMthe baMbhalogalaMtagadevANaM teulesaM vIibayai, navamAsapariyAe samaNe niggaMthe mahAmukasahassArANaM devANaM teulesaM vIIvayai, dasamAsapariyAe samaNe niggaMthe ANayapANayaAraNaaccuANaM devANaM teulesaM vIivayai, ekArasamAsapariyAe samaNe niggaMthe gevejANaM devANa teulesaM vIivayai, bAramAsapariyAe samaNe niggaMthe aNuttarovavAiyANaM devANaM teulesaM vIivayai, teNa paraM mukke mukkAbhijAtI bhavittA sijjhai bujjhai muccai parinivAi savvadukkhANamaMtaM karei "tti (12-537) // 3 // iti zrImunicandramUriviracitAyAM dharmabinduvRttau yatidharmaviSayavidhiH SaSTho'dhyAyaH samAptaH / atha saptamaH adhyAyaH atha saptamo'dhyAya Arabhyate, tasya cedamAdisUtramphalapradhAna ArambhA, iti sallokanItitaH / saMkSepAduktamasyedaM, vyAsataH punarucyate // 37 // Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu dharmaphakam saptamo 'dhyAyaH // 86 // phalaM pradhAnaM yasyeti sa tathA 'ArambhA' dharmAdigocarA pravRttiH iti' asyAH 'sallokanItitaH' ziSTajanasamAcArAva , kimityAha-saMkSepAt' parimitarUpayAHuktamasya-dharmasyedaM-phalaM "dhanado dhanArthinAM proktaH" iti zlokena zAstrAdau, 'vyAsato' vistareNa punarucyate idamidAnImiti // 1 // nanu yadi vyAsataH punAradAnIM vakSyate tatkimiti saMkSepAt pUrva phalamuktamityAzaGkyAha pravRttyaGgamadaH zreSThaM, sattvAnAM prAyazazca yat / Adau sarvatra tadyuktamabhidhAtumidaM punH||38|| 'pravRttyaGga' pravRttikAraNaM 'adaH' phalaM 'zreSThaM' jyAyaH 'sattvAnAM' phalArthinAM prANivizeSANAM 'praayshH'| prAyeNa, cakAro vaktavyAntarasamuccaye, 'yad' yasmAd Adau' prathamaM 'sarvatra' sarvakAryeSu 'tat ' tasmAd 'yuktam' ucitam 'abhidhAtuM' bhaNituM saMkSepAdAdAviti-AdAveva, vistareNa phalabhaNane zAstrArthasya ativyavadhAnena zrotustatra nIrasabhAvaprasaDrenAnAdara eva syAditi, 'idaM puna' riti yatpunAsataH phalaM tadidaM-vakSyamANam // 2 // yathA-viziSTaM devasaukhyaM yacchivasaukhyaM ca yatparam / dharmakalpadramasyedaM, phlmaahurmniissinnH||39|| 'viziSTaM' saudharmAdidevalokasaMbandhitayA zeSadevasaukhyAtizAyi 'devasaukhyaM murazarma yadiiva vakSyamANaM, 'zivasaukhyaM' muktizarma, caH samuccaye, yaditi prAgvat , 'paraM' prakRSTa, tatkimityAha-'dharmakalpadamasya' bhAvadharmakalpapAdapasya |' idaM 'pratItarUpatayA prathamAnaM 'phalaM' sAdhyamAhuH-ukayantaH 'manISiNaH' mudharmasvAmiprabhRtayo mahAmunaya iti // 3 // ityukto dharmaH, sAmpratamasya phlmnuvrnnyissyaamH||1|| (444) // 86 // Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mugamameva / dvividhaM phalam-anantaraparamparabhedAditi // 2 // (445) 'vividhaM' dvirUpaM phalaM dharmasya, kathamityAha-anantaraparamparabhedAt , AnantaryeNa paramparayA ca // 2 // tatrAnantaraphalamupaplavahAsa iti // 3 // (446) 'tatra' tayormadhye'nantaraphalaM dayate, tadyathA-'upaplavahAsaH' upaplavasya-rAgadveSAdidoSodrekalakSaNasya haasH-prihaanniH|| tathA-bhAvaizvaryavRddhiriti // 4 / / ( 447) bhAvaizvaryasya-audAryadAkSiNyapApajugupsAdiguNalAbhalakSaNasya vRddhiH-utkrssH||4|| tthaa-jnpriytvmiti||5||(448) sarvalokacittAhAdakatvam // 5 // paramparaphalaM tu sugatijanmottamasthAnaparamparAnirvANAvAptariti // 6 // (449) yat mugatijanma yaccottamasthAnaparamparayA karaNabhUtayA nirvANaM tayoravAptiH punaH paramparAphalamiti // 6 // atha svayamevaitatsUtraM bhAvati sugtivishissttdevsthaanmiti||7||(450) sugatiH kimucyate ityAha-'viziSTadevasthAna saudharmAdikalpalakSaNam // 7 // Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu dharmaphalama saptamo-1 'dhyAyaH // 87 // Bian Bian Bian >> Ling Nu Da Heng Heng Sheng Xiang tatrottamA rUpasaMpat, satsthitiprabhAvasukhadyutilezyAyogaH, vizuddhandriyAvadhitvaM, prakRSTAni bhogasAdhanAni, divyo vimAnanivahaH, manoharANyudyAnAni, ramyA jalAzayA:, kAntA apsarasaH, atinipuNAH kiGkarAH, pragalbho nATyavidhiH, caturodArA bhogAH, sadA cittAlAdaH, anekamukhahetutvaM, kuzalAnubandhaH, ma. hAkalyANapUjAkaraNaM, tIrthakarasevA, saharmazrutau ratiH, sadA sukhitvmiti||8|| (451) 'tatra' devasthAne 'uttamA' prakRSTA 'rUpasaMpat' zarIrasaMsthAnalakSaNA ? satyaH-sundarA yA sthitiprabhAvasukhAtilezyAstAbhiryogaH-samAgamaH, tatra sthiti:-palyopamasAgaropamapramANAyuSkalakSaNA prabhAvo-nigrahAnugrahasAmarthya sukha-cittasamAdhilakSaNaM dyutiH-zarIrAbharaNAdiprabhA lezyA-tejolezyAdikA iti 2 vizuddhAni-svaviSayAviparyastajJAnajananena nirmalAnIndriyANi avadhizca yasya sa tathA tadbhAvastattvaM 3 'prakRSTAni' prakarSavanti 'bhogasAdhanAni' bhogopakaraNAni 4 tAnyeva darzayati-'divyo' nijaprabhAmaNDalaviDambitAzeSatejasvicako 'vimAnanivahaH' vimAnasaMghAtaH 5 'manoharANi' manaHpramodapradAni azokacampakapunnAganAgaprabhRtivanaspatisamAkulAni 'udyAnAni' banAni 6 'ramyA' rakheM yogyAH 'jalAzayAH' vApIhadasarovaralakSaNAH 7 'kAntAH' kAntibhAjaH 'apsaraso' devyaH 8 'atinipuNAH' parizuddhavina yavidhividhAyinaH 'kiGkarAH' pratItarUpA eva 9 'pragalbhaH' prauDho 'nATyavidhiH' tIrthakarAdicaritapratibaddhAbhinayalakSaNaH 10 'caturodArAH' caturA:-jhaTityevendriyacittAkSepadakSA udArAzca-uttamAH bhogAH-zabdAdayaH zrotrAdIndriyaviSayAH 11 'sadA' satataM 'cittAhAdo' manaHmasAdarUpaH 12 anekeSAM-svavyatiriktAnAM devAdInAM tattannAnAvidhasamucitAcAra batAzeSatejasvicAnti 'bhogAvastajJAnajananena ni // 87 // Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAcaraNacAturyaguNena sukhahetutvaM-saMtoSanimittabhAvaH13 kuzalaH-pariNAmasundaro'nubandhaH sarvakAryANAM 14 mahAkalyANakeSu. jinajanmamahAvratapratipattyAdiSu pUjAyA:-snAtrapuSpAropaNadhUpavAsapadAnAdinA prakAreNa karaNaM-nirmApaNaM 15 tIrthakarANAMnijaprabhAvAvarjitajagattrayajantumAnasAnAM amRtameghAsArAkArasarasadezanAvidhinihatabhavyabhavikajanamanaHsaMtApAnAM puruSaratnavizeSANAM sevA-vandananamanaparyupAsanapUjanAdinA''rAdhanA 16 sataH-pAramArthikasya dharmasya-zrutacAritralakSaNasya zrutau-AkarNane ratiH-svargaprabhavatumburuprabhRtigAndharvikArabdhapaJcamasvaragItazravaNaraterapi sakAzAdadhikasaMtoSalakSaNA 17 sadA-sarvakAlaM sukhitvaM-bAhyazayanAsanavastrAlaGkArAdijanitazarIrasukhayuktatvam 18 // 8 // tathA-taccyutAvapi viziSTe deze viziSTa eva kAle sphIte mahAkule niSkalaGke'nvayena udgre sadAcAreNa AkhyAyikApuruSayukte anekamanorathApUrakamatyantaniravA janmeti // 9 // (452) 'taccyutAvapi' devalokAdavatAre, kiM punastatra sukhamevetyapizabdArthaH, viziSTe deze-magadhAdau viziSTa eva kAlesuSamaduSSamAdau 'sphIte' parivArAdisphotimati 'mahAkule' ikSvAkAdau 'nikalake' asadAcArakalaGkapaGkavikale 'anvayena' pitRpitAmahAdipuruSaparamparayA, ata eva 'udane' udbhaTe, kenetyAha-sadAcAreNa' devagurusvajanAdisamucitapratipattilakSaNena, AkhyAyikA-kathA tatpratibaddhA ye puruSAstathAvidhAnyAsAdhAraNAcaraNaguNena tairyukte-saMbaddhe, kimityAha-'ane. kamanorathApUraka' svajanaparajanaparivArAdimano'bhilaSitapUraNakAri, atyantaniravA-zubhalagnazubhagrahAvalokanAdiviziSTaguNasamanvitena ekAntato nikhiladoSavikalaM 'janma' prAdurbhAva iti // 9 // tatra ca yadbhavati tadAha Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu saptamo'dhyAyaH bariri ***4600 469** 169) *0*%* (69 sundaraM rUpaM Alayo lakSaNAnAM rahitamAmayena yuktaM prajJayA saMgataM kalAkalApena // 10 // (453) sundaraM zubhasaMsthAnavattayA rUpam - AkAra H 1 Alayo - lakSaNAnAM - cakravaca svasti kamIna kalazakamalAdInAM 2 'rahitaM' parityaktaM 'Amayena' jvarAtisArabhagandarAdinA rogeNa 3 'yuktaM ' saMgataM ' prajJayA' bahubahuvidhAdivizeSaNagrAhikayA vastubodhazaktyA, 'saMgataM ' saMbaddhaM kalAnAM lipizikSAdInAM zakunirutaparyavasAnAnAM kalApena samudAyena // 10 // tathA - guNapakSapAtaH 1 asadAcArabhIrutA 2 kalyANamitrayogaH 3 satkathAzravaNaM 4 mArgAnugo bodhaH 5 sarvocitaprAptiH hitAya sattvasaMghAtasya, paritoSakarI gurUNAM saMvarddhanI guNAntarasya, nidarzanaM janAnAM 6 atyudAra AzayaH 7 asAdhAraNA viSayAH rahitAH saMklezena, aparopatApina, amagulAvasAnA iti8 // 11 (454) guNAH ziSTAcarita vizeSA asajjanAnabhyarthanAdayaH, tathA ca paThanti - " asanto nAbhyarthyAH suhRdapi na yAcyastanudhanaH, priyA vRttirnyAyyA malinamasubhaGge'pyasukaram / vipadyucaiH stheyaM padamanuvidheyaM ca mahatAM satAM kenoddiSTaM viSamama sidhArAvratamidam ? / / 212 / / " teSAM pakSaH - abhyupagamaH tatra pAtaH - avatAra iti, ata eva 'asadAcAra bhIrutA' cauryapAradAryAdhanAcArAd vyAdhiviSapradIpanakAdibhya iva dUraM bhIrubhAvaH, kalyANamitraiH sukRtabuddhinibandhanairjanairyogaH- saMbandhaH, satasadAcArANAM gRhiNAM yatInAM ca kathAzravaNaM-caritAkarNanaM, 'mArgAnugo' muktipathAnuvarttI ' bodho ' vastuparicchedaH, sarveSAM dharmArthakAmAnAmArAdhanaM pratyucitAnAM vastUnAM prAptiH lAbhaH sarvocitamAptiH kIdRzyasAviti vizeSaNacatuSTayenAha'hitAya ' kalyANAya 'sattvasaMghAtasya' jantujAtasya, 'paritoSakarI ' pramodadAyinI 'gurUNAM mAtApitrAdilokasya, dharmaphalama // 88 // Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ She * * Yuan Ben Fei Zhong Gui Chan -** Ben Chan ' saMvarddhinI ' vRddhikAriNI ' guNAntarasya ' svapareSAM guNavizeSasya, nidarzanaM ' dRSTAntabhUmisteSu teSvAcaraNavizeSeSu anyairasAmAnyAH 'janAnAM viziSTalokAnAM tathA'tyudAraH - atitIvraudAryavAn Azayo- manaHpariNAmaH, 'asAdhAraNAH' zAlibhadrAdInAmiva viSayA: ' zabdAdayaH, 'rahitAH parihINAH 'saMklezena ' atyantAbhiSvaGgena, 'aparopatApina: ' paroparodhavikalAH ' amaGgulAvasAnAH pathyAnnabhogA iva sundarapariNAmAH // 11 // tathA - kAle dharmapratipattiriti // 12 // ( 455 ) 'kAle' viSayavaimukhyalAbhAvasaralakSaNe 'dharmapratipattiH ' sarvasAvadyavyApAraparihArarUpA // 12 // tatra ca - gurusahAya saMpaditi // 13 // (456 ) gurvI - sarva doSavikalatvena mahatI sahAyAnAM gurugacchAdInAM saMpat-saMpattiH // 13 // tatazva - sAdhu saMyamAnuSThAnamiti // 14 // (457 ) 'sAdhu' sarvAticAraparihArataH zuddhaM saMyamasya - prANAtipAtAdipApasthAna viramaNa rUpasya anuSThAnaM karaNam // 14 // tato'pi parizuddhArAdhaneti // 15 // (458 ) parizuddhA - nirmalImasA ArAdhanA - jIvitAnta saMlekhanAlakSaNA // 15 // 6 tatra ca - vadhivaccharIratyAga iti // 16 // ( 459 ) zAstrIya vidhipradhAnaM yathA bhavati evaM kalevaraparimokSaH // 16 // An * 6 *Ben * Zhong Fei Fei Yi Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmavindu saptamo 'dhyAyaH // 89 // Ai Te Fei Fei Fei Fei Fei An Li tato- viziSTataraM devasthAnamiti // 17 // (460 ) viziSTataraM - prAg labdhadevasthAnApekSayA sundarataraM sthAnaM vimAna | vAsalakSaNamasya syAt // 17 // tataH - sarvameva zubhataraM tatreti // 18 // (461 ) ' sarvameva ' rUpasaMpadAdi ' zubhataraM ' prAcyApekSayA'tIva zubhaM tatra sthAne // 18 // paraM - gatizarIrAdihInamiti // 19 // (462 ) gatiH- dezAntara saMcArarUpA zarIraM - dehaH AdizabdAt parivAramavIcArAdiparigrahastairhInaM- tucchaM syAt uttarottaradevasthAneSu pUrvapUrvadevasthAnebhyo gatyAdInAM hInatayA zAstreSu pratipAdanAt // 19 // tathA-rahitamautsukyaduHkheneti // 20 // (463 ) rahitaM tyaktaM cittavAkkAyatvarArUpavyAbAdhayA || 20 || punarapi kIdRgityAhaativiziSTAlhAdAdimaditi // 21 // ( 464 ) ativiziSTA atyutkarSabhAjo ye AhrAdAdaya - AhlAdakuzalAnubandhamahAkalyANapUjA karaNAdayaH sRkRtavizeSAH tadyuktam // tataH - taccyutAvapi viziSTadeza ityAdi samAnaM pUrveNeti // 22 // (465 ) sugamamevA navaraM ' pUrveNe 'ti pUrvagranthena, sa ca 'viziSTe deze viziSTa eva kAle sphIte mahAkule ' ( 452 ) ityAdirUpa iti // 22 // vizeSamAha *****40*50*409)-2016) phalamU // 89 // Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viziSTataraM tu sarvamiti // 23 // (466) prAguktAdativiziSTaM punaH sarva atyanta niravadyaM janma (452 ) sundararUpAdi ( 453 ) // 23 // kuna etadityAha kliSTakarmavigamAditi // 24 // ( 467) daurgatyadaurbhAgyaduSkulatvAdiparyAyavedyakarmavirahAta // 24 // ayamapi zubhatarodayAditi // 25 // (468) zubhatarANAm-atiprazastAnAM karmaNAM paripAkAt // 26 // asAvapi jIvavIryollAsAditi // 26 // (469) jIvavIryasya-parizuddhasAmarthyalakSaNasya ullAsAd-udrekAt // 26 // eSo'pi pariNativRddheriti // 27 // 470) pariNate:-tasya tasya zubhAdhyavasAyasya vRddhaH-utkarSAt // 27 // iyamapi tattathAsvabhAvatvAditi // 28 // (471) tasya-jIvasya tathAsvabhAvatvAt-pariNativRddhisvarUpatvAt , paripakke hi bhavyatve pratikSaNaM varddhanta eva jIvAnAM zubhatarAH pariNataya iti // 28 // kiMca-prabhUtodArANyapi tasya bhogasAdhanAni, ayatnopanatatvAt prAsaGgikatvAdabhiGgAbhAvAt kutsi Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmaphalam dharmabindu saptamo 'dhyAyaH // 20 // tApravRtteH zubhAnubandhitvAdudArasukhasAdhanAnyeva bandhahetutvAbhAveneti // 29 // (472) prabhUtAni-pracurANi udArANi-udagrANi, kiM punaranyathArUpANItyapizabdArthaH, 'tasya' pUrvoktajIvasya "bhogasAdhanAni' puraparivArAntaHpurAdIni, udArasukhasAdhanAnyevetyuttareNa yogaH, kuta ityAha-ayatnopanatatvAt ' ayatnenaatyudbhaTapuNyamakarpodayaparipAkAkSiptakhAt tathAvidhapuruSakArAbhAvenopanatatvAd-daukitvAt , tadapi kuta ityAha-'prAsaGgikatvAt ' kRSikaraNe palAlasyeva prasagotpannatvAt , etadapi abhiSvAbhAvAt , bharatAdInAbhitra niviDagRddhayabhAvAt , ayamapi 'kutsitApravRtteH' kutsiteSu-nItimArgottIrNaSu bhogasAdhaneSvapravRtteH, iyamapi zubhAnubandhitvAt ' mokSaprAptinimittAryadezadRDhasaMhananAdikuzalakAryAnubandhavidhAyitvAt , kimityAha- udArasukhasAdhanAnyeva' udArasya--anyAtizAyinaH sukhasyaiva-zarIracittAhAdarUpasya sAdhanAni-janakAni, na vihalokaparalokayorapi duHkhasyeti, atraiva tAttvikaM hetumAha-bandhahetutvAbhAvena' bandhasya-kugatipAtahetorazubhakarmaprakRtilakSaNasya hetutvaM-hetubhAvaH prakrAntabhogasAdhanAnAmeva tasyAbhAvena, idamuktaM bhavati-prabhUtodArANyapi bhogasAdhanAni bandhahetutvAbhAvAdudArasukhasAdhanAnyeva tasya bhavanti, bandhahetutvAbhAvazcAyatnopanatatvAdikAduttarottarahetubIjabhUtAddhetu paJcakAditi // 29 // bandhahetutvAbhAvameva vizeSato bhAvayannAha azubhapariNAma eva hi pradhAnaM bandhakAraNaM, tadaGgatayA tu bAhyamiti // 30 // (473) azubhapariNAma eva 'hiH' yasmAt 'pradhAnaM ' mukhyaM 'bandhAraNa' narakAdiphalapApakarmabandhananimittaM na vanyakiMcit , 'tadaGgatayA tu' azubhapariNAmakAraNatayA punarvAhyam-antaHpurapurAdibandhakAraNamiti // 30 // kuta ityAha // 9 // Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tabhAve bAhyAdalpabandhabhAvAditi // 31 (474) 'tabhAve' azubhapariNAmAbhAve bAhyAt--jIvahiMsAdeH 'alpabandhabhAvAt ' tucchbndhotptteH|| 31 // etadapi kathamityAha vacanaprAmANyAditi // 32 // (475) vacanasya-Agamasya 'prAmANyAt ' pramANabhAvAt // 32 // etadeva bhAvayannAha bAhyopamarde'pyasaMjJiSu tathAzruteriti // 33 // (476) bAhyaH-zarIramAtrajanyaH sa cAsAvupamardazca-bahutamajIvopaghAtarUpaH tatrApi, kiM punastadabhAve ityapizabdArthaH, 'asaM-18 jJiSu ' saMmUchajamahAmatsyAdiSu 'tathA' alpatA bandhasya 'zruteH''assannI khalu paDhama' ityAdevacanasya siddhAnte samAkarNanAt, tathAhi-asaMjJino mahAmatsyAdayo yojanasahasrAdipramANazarIrAH svayaMbhUramaNamahAsamudramanavaratamAloDayamAnAH pUrvakoTayAdijIvino'nekasattvasaMghAtasaMhArakAriNo'pi ratnaprabhApRthivyAmeva utkarSataH palyopamAsaMkhyeyabhAgajIviSu caturthaprataravartinArakeSu janma labhante na parataH, tandulamatsyastu bAhyopamardAbhAve'pi ninimittamevApUritAtitIvraraudradhyAno'ntarmuhartamAyuranupAlya saptamanarakapRthivyAM trayastriMzatsAgaropamAyurnAraka utpadyate iti pariNAma eva pradhAna bandhakAraNamiti siddhaM bhavatIti // 33 // evaM sati yadanyadapi siddhimAskandati tadarzayati evaM pariNAma eva zubho mokSakAraNamapIti // 34 // (477) Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pariNA JA41 dharmavindu sApekSaya- ti dharmA dhyAyaH7| lAmasya gu T // 9 // 'evaM ' yathA azubhabandhane tathA pariNAma eva 'zubhaH samyagdarzanAdiH 'mokSakAraNamapi' muktiheturapi, kiM punrbndhsyetypishbdaarthH|| 33 // kuta ityAha tabhAve samagrakriyAyoge'pi mokSAsiddheriti // 35 // (478) __tasya-zubhapariNAmasyAbhAve 'samagrakriyAyoge'pi' paripUrNazrAmaNyocitabAhyAnuSThAnakalApasaMbhave'pi, kiM punastadabhAve ityapizabdArthaH, 'mokSAsiDe' nirvANAniSpatteriti // 35 // etadapi kuna ityAi sarvajIvAnAmevAnantazo graiveyakopapAtazravaNAditi // 36 // (479) 'sarva jIvAnAmeva ' sarveSAmapi vyavahArArhANAM prANinAm 'anantazaH' anantAn vArAn graiveyake-vimAnavizeSeSUpapAtasya-utpatteH zravaNAt-zAstre samAkarNanAt / / 36 // yadi nAmaivaM tataH kiM siddhamityAha samagrakriyA'bhAve tadanavAteriti // 37 // (480) 'samagrakriyA'bhAve' paripUrNazrAmaNyAnuSThAnAbhAve 'tadanavApteH' navamauveyako pAtAprAptaH, tathA cAvAci-"ANoheNANatA mukkA gevejagesu ya sarIrA / na ya tatthA'saMpuNNAe sAhukiriyAi uvavAutti // 213 // " (pazcA-692) [oghena graiveyakeSu ca zarIrANyanantAni muktAnItyAjJA / naca tatrAsaMpUrNAyAM saadhukriyaayaamuppaatH||1||]||37|| upasaMharannAha ityapramAdasukhavRddhyA tatkASTAsihau nirvANAvAptiritIti // 38 // (481) 'iti' evamuktanItyA'pramAdasukhasya-apramattatAlakSaNasya vRddhayA-utkarSeNa tasya-cAritradharmasya kASThAsiddhau // 11 // Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakarSaniSpattau zailezyavasthAlakSaNAyAM nirvANasya-sakalaklezalezavinirmukta vasvarUpalAbhalakSaNasyAvAptiH-lAbha 'iti' parisamAptAviti // 41 // yatkiMcana zubhaM loke, sthAnaM tatsarvameva hi / anubandhaguNopetaM, dharmAdApnoti maanvH||40|| iti / 'yatkiJcana' sarvamevetyarthaH 'zubhaM' sundaraM 'loke' trijagallakSaNe 'sthAnaM zakAdyavasthAvabhAvaM tatsarvameva 'hi" sphuTaM, kIdRzamityAha-'anubandhaguNopetaM' jAtyasvarNaghaTitaghaTAdivat uttarottarAnubandhasamanvitaM 'dharmAd / uktaniruktAd 'Amoti ' labhate 'mAnavaH' pumAn , mAnavagrahaNaM ca tasyaiva paripUrNadharmasAdhanasahatvAditi // 1 // tathA-dharmazcintAmaNiH zreSTho, dharmaH kalyANamuttamam |hit ekAntato dharmoM, dharma evAmRtaM param // 41 // iti etannigadasiddhameva, paraM yatpunaH punardharmazabdopAdAnaM taddharmasyAtyantAdaraNIyatAkhyApanArthamiti // 2 // tathA-caturdazamahAratnasadbhogAntRSvanuttamam / cakravartipadaM proktaM, dharmahelAvijRmbhitam // 42 // caturdazAnAM mahAratnAnAM-senApati-gRhapati-purohita-gaja-turaga-varddhaki-kho-cakra-chatra-carma-maNi-kAkiNI-| khaDga-daNDa-lakSaNAnAM 'sadbhogAt' parAnapekSitayA sundarabhogAta 'nRSu' nareSu madhye 'anuttamaM sarvapradhAna, ki tadityAha-'cakravartipadaM ' cakradharapadavI 'proktaM' pratipAdita siddhAnte 'dharmahelAvijRmbhitaM' dharmalIlAvilasitamiti // 3 // iti zrImunicandramUriviracitAyAM dharmabinduvRttau dharmaphalavidhiH saptamo'dhyAyaH vyAkhyAtaH Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu atha aSTamaH adhyaayH| aSTamAdhyAyaH vaNa // 12 // adhunA'Tama Arabhyate, tasya cedamAdisUtramkiM ceha bahunoktena, tIrthakRttvaM jagaDitam / parizuddhAdvApnoti, dhrmaabhyaasaannrottmH|| 43 // iti| 'kiMce 'tyabhyuccaye, ' iha ' dharmaphalacintAyAM 'bahunA' pracureNoktena dharmaphalena ?, yataH- tIrthakRtvaM ' tIrthakarapadalakSaNaM 'jagadvitaM' jagajjantujAta hitAdhAnakara 'parizuddhAd' amalImasAd 'avApnoti' labhate dharmAbhyAsAt pratItarUpAt 'narottamaH' svabhAvata eva sAmAnyAparapuruSapradhAnaH, tathAhi-tIrthaGkarapadayogyajantUnAM sAmAnyato'pi lakSaNamidaM zAuSaghuSyate-yathA 'ete AkAlaM parArthavyasaninaH upasarjanIkRtasvArthAH ucitakriyAvantaH adInabhAvAH saphalArambhiNa: adRSTAnuzayAH kRtajJatApatayaH anupAtacittAH devagurubaha mAninaH tathA gambhIrAzayA' iti (llit0)||1|| nanu yadi tIrthakRttvaM dharmAdevAmoti tathApi kathaM tadeva prakRSTaM dharmaphalamitijJAtuM zakyamityAhanAtaH paraM jagatyasmin , vidyate sthAnamuttamam / tIrthakRtvaM yathA samyak, svaparArthaprasAdhakam // 44 // iti // 'na' naiva 'ataH' tIrthakRtvAt 'param ' anyat 'jagatyasmin ' upalabhyamAne carAcarasvabhAve 'vidyate' samasti 'sthAnaM ' padam ' uttamaM' prakRSTa tIrthakRtvam ' uktarUpaM 'yathA' yena prakAreNa 'samyag ' yathAvat 'svaparArthasAdhakaM' svaparaprayojananiSpAdakam // 2 // etadeva bhAvayati 92 // Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Bu He Na Ge Ling Quan Xi Ben Zi Can Na Ge Wu paJcasvapi mahAkalyANeSu trailokyazaGkaram / tathaiva svArthasaMsiddhithA, paraM nirvANakAraNam // 45 // paJcasvapi, na puranarekasminneva kvacit , 'mahAkalyANeSu' garbhAdhAnajanmadinAdiSu ' trailokyazaGkaraM' jagattrayamukhakAri, tIrthakRttvamityanuvartate, itthaM parArthasAdhakatvamuktvA svArthasAdhakatvamAha-'tathaiva ' trailokyasukhakaraNaprakAreNa 'svArthasaMsiddhayA' kSAyikasamyagdarzanajJAnacAritraniSpacyA 'paraM' pradhAnaM 'nirvANakAraNaM' muktiheturiti // 3 // ityuktaprAyaM dharmaphalam, idAnIM taccheSameva udagramanuvarNayiSyAma iti||1|| (482) sugamameva, paraM taccheSa 'miti dharmaphalazeSam // 1 // etadeva darzayatitaca [sukha paramparayA prakRSTabhAvazuddheH sAmAnya caramajanma tathA tIrthakRttvaM ceti // 2 // (483) 'taca ' tatpunardharmaphalazeSamudagraM 'paramparayA' uttarottarakrameNa prakRSTabhAvazuddhaH sakAzAt , kimityAha-'sAmAnya' tIrthakarAtIrthakarayoH samAna 'caramajanma' apazcimadehalAbhalakSaNaM, 'tathe 'ti pakSAntaropakSepe ' tIrthakRtvaM' tIrthakarabhAvalakSaNa, caH samuccaye // 2 // tatrAkliSTamanuttaraM viSayasaukhyaM, hInabhAvavigamaH, udagratarA sampat, prabhUtopakArakaraNaM, AzayavizuddhiH, dharmapradhAnatA, avandhyakriyAtvamiti // 3 // (484) ___tatra' sAmAnyatazcaramajanmani 'akliSTa' pariNAmasundaram 'anuttaraM' zeSabhogasaukhyebhyaH pradhAnaM 'viSayasaukhya' zabdAdisevAlakSaNaM 1 'hInabhAvavigamaH' jAtikulavibhavavayo'vasthAdinyUnatArUpahInatvavirahaH 2 'udagratarA' prAgbha Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu vebhyo'tyantoccA 'sampata' dvipadacatuSpadAdisamRddhiH 3 tasyAM ca prabhUtasya- atibhUyiSThasyopakArasya svaparagatasya karaNaMaSTamA- vidhAnaM 4 ata eva Azayasya - cittasya vizuddhiH - amAlinyarUpA 5 ' dharmapradhAnatA' dharmaikasAratvaM 6 avinipuNavivekavazopalabdhayathAvasthita samastavastutaccatayA avandhyA- aniSphalA kriyA-dharmArthAdyArAdhanarUpA yasya tadbhAvastatram 7 // 3 // tathA - vizuddhayamAnApratipAticaraNAvAptiH, tatsAtmyabhAvaH, bhavyapramodahetutA, dhyAnasukhayogaH, atizayarddhiprAptiriti // 4 // (485 ) vizuddhayamAnasya saMklizyamAnavilakSaNatayA apratipAtinaH kadAcidapyabhraMzabhAjaH caraNasya cAritrasya avApti:lAbhaH 8, tatazca tena - vizuddhayamAnApratipAtinA caraNena sAtmyaM - samAnAtmatA tatsAtmyaM tena sadaikIbhAva ityarthaH, tena bhAvo bhavanaM - pariNatiriti 9 ' bhavyapramodahetutA' bhavyajanasaMtopakAritvaM 10 ' dhyAnamukhayogaH ' dhyAnamukhasya - azeSamukhAtizAyinaH cittanirodhalakSaNasya yogaH 11 'atizayarddhiprAptiH ' atizayaddhaiH - AmarSauSadhyAdirUpAyAH prAptiH 12 // tatazca kAlena dhyAyaH // 93 // -*-* apUrvakaraNaM, kSapakazreNiH, mohasAgarottAraH, kevalAbhivyaktiH, paramasukhalAbha iti // 5 // (486 ) apUrvANAM sthitighAta rasaghAta guNazreNiguNasaMkramApUrvasthitibandhalakSaNAnAM paJcAnAmarthAnAM prAcyaguNasthAneSvaprAptAnAM karaNaM yatra tadapUrvakaraNam - aSTamaguNasthAnakaM 13 tatazca kSapakasya - ghAtikarmaprakRtikSayakAriNo yateH zreNiH - mohanIyAdiprakRtikSayakramarUpA saMpavate, kSapakazreNikramathAyaM-iha paripakka samyagdarzanAdiguNo jo varamabhavavarttI aviratadeza viratapramattApramattasaMya (8)*469) 40009061**%*46)*40**** northakRtva varNanam 118,311 Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ka) ka) ko ko ko * # tAnyataraguNasthAnakasthaH pravRddhatItrazuddhadhyAnAdhInamAnasaH kSapaka zreNimArurukSurapUrvaguNasthAnakamavApya prathamataH caturo'nantAnubandhanaH krodhAdIn yugapat kSapayitumArabhate, tataH sAvazeSeSveteSu midhyAtvaM kSapayitumupakramate, tatastadavazeSe mithyAtve ca kSINe samyagmithyAtvaM samyaktvaM ca krameNocchinatti, tadanantaramevAbaddhAyuSko'nivRttikaraNaM nAma sakalamohApohaikasaha navamaguNasthAnakamadhyArohati, tatra ca tathaiva pratikSaNaM vizuddhayamAnaH kiyatsvapi saMkhyAteSu bhAgeSu gateSvaSTau kaSAyAn - apratyAkhyAnAvaraNapratyAkhyAnAvaraNasaMjJitAn krodhAdIneva kSapayitumArabhate, kSIyamANeSu ca teSvetAH SoDaza prakRtIradhyavasAyavizeSAt nidrAnidrA ? pracalApracalAra styAnarddhi 3 narakagati4 narakAnupUrvI5 tiryaggati6 tiryagAnupUrvI 7 ekendriya8 dvondriya9trIndriya 10 caturindriyajAtinAma 11 AtapanAma 12 udyotanAma 13 sAdhAraNanAma 14 sthAvaranAma 15 sUkSmanAma 16lakSaNAH kSapayati, tatosTakaSAyAvazeSakSaye yadi puruSaH pratipattA tato napuMsakavedaM tataH strIvedaM tato hAsyAdiSaTkaM tataH punaH puruSavedaM kSapayati, yadi punarnapuMsakaM strI vA tadA puruSavedasthAne svavedamitazvedadvayaM ca yathAjaghanyaprathamatayA kSapayati, tataH krameNa krodhAdIna saMjvalanAn trIn, ataH bAdaralobhaM cAtraiva kSapayitvA sUkSmasaMparAyaguNasthAne ca sUkSmaM sarvathA vinivRttasakalamohavikArAM kSINamohaguNasthAnAvasthAM saMzrayate, tatra ca samudraprataraNazrAntapuruSavat saMgrAmAGgaNa vinirgata puruSavadvA mohanigraha - nilanibaddhAdhyavasAyatayA parizrAntaH sannantarmuhUrtta vizramya tadguNasthAnakadvicaramasamaye nidrApracale caramasamaye ca jJAnAvaraNAntarAyaprakRtidazakaM darzanAvaraNAvaziSTaM prakRticatuSkaM ca yugapadeva kSapayati / baddhAyuH punaH saptakakSayAnantaraM vizramya yathAnibaddhaM cAyuranubhUya bhavAntare kSapakazreNi samarthayata iti / yazcAtrApUrvakaraNopanyAsAnantaraM kSapaka zre gerupanyAsaH sa saiddhAntika - 30 30 4616) ) (646) 44 Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ aSTamAdhyAyaH // 9 // rAtIrtha pakSApekSayA, yato darzanamohasaptakasyApUrvakaraNastha eva kSayaM karotIti tanmataM, na tu yathA kArmagranthikAbhiprAyeNa aviratasamya dharmasya gdRSTayAdyanyataraguNasthAnakacatuSTayastha iti 14 / tato 'mohasAgarottAraH' moho-mithyAtvamohAdiH sa eva sAgaraH-svayaM tIrthakabharamaNAdipArAvAraH mohasAgaraH tasmAduttAraH-parapAramAptiH 15, tataH kevalAbhivyakti' kevalasya-kevalajJAnakevaladarza karasAnalakSaNasya jIvaguNasya jJAnAvaraNAdighAtikarmoparatAva bhivyaktiH-AvirbhAvaH 16, tataH 'paramasukhalAbhaH' paramasya-pra dhAraNakRSTasya devAdisukhAtizAyinaH sukhasya lAbha:-prAptiH, uktaM ca-" yacca kAmasukha loke, yacca divyaM mahAsukham / vItarAgasu- phalam khasyedamanaMtAMze na vartate // 214 // " iti 17 // 5 // atraiva hetumAha sadArogyApteriti // 6 // (487) sadArogyasya-bhAvArogyarUpasya Ahe:-lAbhAta // 6 // iyamapi kuta ityAha bhAvasaMnipAtakSayAditi // 7 // (488) bhAvasaM nipAtasya-pAramArthikarogavizeSasya kSayAd-ucchedAt // 7 // saMnipAtameva vyAcaSTerAgadveSamohA hi doSAH, tathA tathA''tmadUSaNAditi // 8 // (489) 'rAgadveSamohA' vakSyamANalakSaNAH 'hiH' sphuTaM 'doSA' bhAvasaMnipAtarUpAH, atra hetumAha-' tathA tathA' tena | tena prakAreNa-abhiSvaGgakaraNAdinA Atmano-jIvasya dUSaNAd--vikAraprApaNAt // 8 // ' tattvabhedaparyAyAkhye 'ti nyAyA-10 drAgAdIneva tattvata Aha // 94|| Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ aviSaye'bhiSvaGgakara gAdrAga iti // 9 // (490) 'aviSaye prakRtivizarArutayA matimatAmabhiSvaGgAnaheM stryAdau vastuni 'abhiSvadgakaraNAd' cittapratibandhasaMpAvanAt , kimityAha-rAgo doSaH // 9 // tatraivAgnijvAlAkalpamAtsaryApAdanAd dveSa iti // 10 // (491) 'tatraiva' kacidarthe'bhiSvaGge sati agnijvAlAkalpasya samyaktvAdiguNasarvasvadAhakatayA mAtsaryasya-parasampattyasahiSNubhAvalakSaNasya ApAdanAd-vidhAnAt dveSo doSaH // 10 // heyetarabhAvAdhigamapratibandhavidhAnAnmoha iti // 11 // (492) iha nizcayanayena heyAnAM-mithyAtvAdInAmitareSAM ca-upAdeyAnAM-samyagdarzanAdInAM bhAvAnAM vyavahAratastu viSaka| NTakAdInAM srakcandanAdInAM ca adhigamasya-avabodhasya pratibandhavidhAnAt-skhalanakaraNAt moho doSaH // 11 // athaiteSAM bhAvasanipAtatvaM samarthayannAha satsveteSu na yathAvasthitaM sukhaM, svadhAtuvaiSamyAditi // 12 // (493) satsveteSu-rAgAdiSu 'na' naiva 'yathAvasthitaM' pAramArthikaM sukhaM jIvasya, atra hetu:-' svadhAtuvaiSamyAt ' dadhati-dhArayanti jIvasvarUpamiti dhAtavaH-samyagadarzanAdayo guNAH svasya-Atmano dhAtavaH 2 teSAM vaiSamyaM yathAvasthita vastusvarUpaparihAreNAnyathArUpatayA bhavanaM tasmAt , yathA hi vAtAdidoSopaghAtAhAtuSu rasAmRgAdiSu vaiSamyApanneSu na dehino Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmabindu aSTamAdhyAya: // 9 // yathAvasthitaM kAmabhoga manaHsamAdhinaM vA zarma kizcana labhante tathA amI saMsAriNaH savAH rAgAdidoSavacAt samyagdarzanAdiSu malImasarUpatAM prApteSu na rAgadveSamohopazamanaM zarma samAsAdayantIti // 12 // amumevArtha vyatirekata Aha kSINeSu na duHkhaM, nimittAbhAvAditi // 13 // (494) kSINeSu rAgAdiSu na duHkhaM bhAvasaMnipAta samutpadyate, kuna iti ceducyate-nimittAbhAvAt--nibandhananivarahAditi // 13 // tarhi kiM syAdityAha AtyantikabhAvarogavigamAt paramezvaratA''ptestattathAsvabhAvatvAt paramasukhabhAva itIti // 14 // (495) AtyantikaH-punarbhAvAbhAvena bhAvarogANAM-rAgAdInAM yo vigamaH-samucchedaH tasmAt yA paramezvaratAyAH-zakacakrAdhipA. dyaizvaryAtizAyinyAH kevalajJAnAdilakSaNAyA AptiH-prAptiH tasyAH, paramasukhabhAva ityuttareNa yogA, kuta ityAha-'tattathAsvabhAvatvAt ' tasya-paramasukhalAbhasya 'tathAsvabhAvatvAt ' paramezvaratArUpatvAt , paramasukhabhAvaH saMpadyate, itiH vAkyaparisamAptAviti // 14 // itthaM tIrthakarAtIrthakarayoH sAmAnyamanuttaraM dharmaphalamabhidhAya sAmpataM tIrthakRtvalakSaNaM tadabhidhAtumAha devendraharSajananamiti // 15 // (496) / devendrANAM-camarazakrAdInAM harSasya-saMtoSasya jananaM-saMpAdana miti // 15 // tathA-pUjAnugrahAGgateti // 16 // (497) pUjayA-janmakAlAdArabhyA''nirvANaprAptestacannimittena niSpAditayA amaragirizikharamajjanAdirUpayA yo'nugraho // 25 // Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirvANavIjalAbhabhUto jagattrayasyApyupakAraH tasyAGgatA-kAraNabhAvaH, bhagavato hi pratItya tattannibandhanAyA bhaktibharanirbharAmaraprabhuprabhRtiprabhUtasattvasaMpAditAyAH pUjAyAH sakAzAt bhUyasAM bhavyAnAM mokSAnuguNo mahAnupakAraH saMpadyate iti / 16 // tathA-prAtihAryopayoga iti // 17 // (498) pratihArakarma mAtihArya, tacca azokakSAdi, yadavAci--" azokavRkSaH surapuSpavRSTidivyo dhvanizcAmaramAsanaM ca / bhAmaNDalaM dundubhirAtapatraM, satyAvihAryANi- jinezvarANAm // 215 // " tasyopayogaH-upajIvana miti // 17 // tataH-paraM parArthakaraNamiti // 18 / (499) 'paraM' prakRSTaM parArthasya-paraprajojanasya sarvasatvasvabhASApariNAminyA pIyUSapAnasamadhikAnandadAyinyA sarvato'pi yojanamAnamUmibhAgayAyinyA vANyA anyaizca testaizcitrairupAyaiH karaNaM-niSpAdanamiti // 18 // etadeva 'avicchedena' ityAdinA 'iti paraM parArthakaraNa' etadantena sUtrakadambakena sphuTIkurvannAha avicchedena bhUyasAM mohondhakArApanayanaM hRdyarvacanabhAnubhiriti // 19 // (500) avicchedena-yAvajjIvamapi bhUyasAm-anekalakSakoTipramANAnAM bhavyajantUnAM mohAndhakArasya-ajJAnAndhatamasasyApanayanam-apasAraH hRdyaiH-hRdayaGgamaiH 'vacanabhAnubhiH' vaakykirnnaiH||19|| mohAndhakAre cApanIte yat syAt mANinAM tadAha sUkSmabhAvapratipattiriti // 20 // (501) sUkSmANAm-anipuNabuddhibhiragamyAnAM bhAvAnAM-jIvAdInAM pratipattiH-avabodhaH // 20 // Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jinava dharmabindu aSTamAdhyAyaH // 16 // tataH-zraddhAmRtAsvAdanamiti // 21 // (502) sUkSmabhAveSveva yA zraddhA-ruciH saivAmRta-tridazabhojanaM tasyAsvAdanaM hRdayajivhayA samupajIvanamiti // 21 // tataH-sadanuSThAnayoga iti // 22 // (503) sadanuSThAnasya-sAdhugRhasthadharmAbhyAsarUpasya yogA-sambandhaH // tata:-paramApAyahAniriti // 23 // (504) 'paramA' prakRSTA 'apAyahoniH' narakAdikugatipravezalabhyAnarthasArthocchedaH // 23 // tato'pi upakriyamANabhavyapANinAM yat syAt tadAha sAnubandhasukhabhAva uttarottaraH prakAmaprabhUtasattvopakArAya avayakAraNaM nivRteriti // 24 // 505) sAnubandhasukhabhAvaH 'uttarottaraH' uttareSu-pradhAneSattara:-pradhAnaH prakAmaH-prauDhaH prabhUta:-atibahuH yaH sattvopakAra: tasmai saMpadyate, sa ca 'avandhyakAraNaM' avanthyo hetuH nirvateH-nirvANasya // 24 // nigamayannAha ___ iti paraM parArthakaraNamiti // 25 // (506) 'iti' evaM yathA mAguktaM paraM parArthakaraNaM tasya bhagavata iti // 26 // sAmprataM punarapyubhayoHsAdhAraNaM dharmaphalamAha bhavopagrAhikarmavigama iti / / 26 // (507) paripAlitapUrvakoTyAdipramANasayogakaMvaliparyAyayorante bhavopagrAhikarmaNAM-vedanIyAyurnAmagotrarUpANAM vigamo-nAzo // 16 //