Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ nandanavanakalpataruH 7 / char Da S COMNEO NXRRIA 09 ka DEHRADUN VaiN zAsanasamrAjAmiha samudAye meruparvataupamye // kalpatarunandanavanasatko'yaM nandatAt suciram // saptamI zAkhA (uttarAyaNam) vi.saM. 2058 saGkalanam kIrtitrayI
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ nandanavanakalpataruH 7 VE ROWSIR S9 ai zAsanasamrAjAmiha samudAye meruparvataupamye // kalpatarunandanavanasatko'yaM nandatAt suciram // saptamI zAkhA (dakSiNAyanam) vi.saM. 2058 saGkalanam kIrtitrayI
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ nandanavanakalpataruH // saptamI zAkhA / / (saMskRtabhASAmayaM ayana-patram / ) saGkalanam : kortitrayI // sarve'dhikArA: svAyattAH // prakAzanam : zrIjainagranthaprakAzanasamitiH, khaMbhAta // vi. saM. 2058. I.saM. 2001 / mUlyam - saMskRtasAhityaruciH // prAptisthAnam : zrIvijayanemisUrIzvarajI svAdhyAyamaMdira 12, bhagatabAga, zeTha ANaMdajI kalyANajI peDhI samIpa, - pAlaDI, amadAvAda - 380 007 samparkasUtram : "vijayazIlacandrasUri" Co. atula ec. kApaDiyA, e/9, jAgRti paleMTsa, mahAvIra TAvara pAchaLa, pAlaDI, amadAvAda - 380 007. phona : 079-5588879 mudraNam : sacina enTaraprAijha, amadAvAda / phona : 079-7497047 mobAIla : 9825011414
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAstAvikam // priyavAcaka ! nandanavanakalpataroH SaSTyAH zAkhAyA anu acirAdeva saptamI zAkhAM prakAzayanto vayaM viziSTAnandAnubhUti saMvedayAmaH / kintu kiMmUlo'yamAnanda iti yadA vicAryate tadA sphuratIdam - ___ yadA nandanavanakalpataruH prArabdhastato varSadrayapUrvata eva pUjyagurubhagavanta AcAryavaryazrIvijayazIlacandrasUrIzvarA asmAkaM saMskRtasAmayikasya lekhana-prakAzanArthaM satataM prerayanti smaiva / kintu kAraNadvayenAva notsahAmahe sma vayam / prathamaM tAvat svasAmarthya evA'zraddhAlavo vayamAsma, dvitIyaM tu yadi kathamapi dhairyamAlambya prArabhemahi tadA kIdRzaM pratibhAvaM prApsyAmaH? iti zaGkAkaNTako'pi hRdayaM vidhyati sm| __ parantvadyedamanubhavAmo yad "vayaM hi locanavanto gurujanAstu dRSTimanto bhavanti tathA vayaM hi vikalpapradhAnamAnasA guravastu vicArayanti saGkalpayanti ca / tAM dRSTiM tAMzca saGkalpAn yadi nAma vayaM zraddadhyAmastadA'smAsu kAryakaraNasAmarthya jAgRtaM bhavatyeva" iti| athaikadA mitho vArtAlApe'smAbhiratra kArya prAptayoH protsAhana-pratibhAvayorAnandaM vyaktIkurvadirevaM bhaNitaM - "etAvatI kalpanA tu nA''sId "iti / tadA sahasaiva gurubhagavadbhiH pRSTam "kasya nA''sId ?" iti / tadA "asmAkaM nA''sId" iti spssttiikRtmsmaabhiH| evaM ca no maryAdAM jJAtavanto vayam / atraiva sambandhe ekAM sUktiM smarAmaH "yo vyakte'GgalinirdezaM kuryAt tathA'vyakte hastaM gRhItvA saJcAlayet sa eva vastuto mArgadarzako guruzcA'pi sa eva" iti / etAdRzAM gurubhagavatAM kRpAkaTAkSareveyatI bhuvaM prAptA vayam / ata etanmUlaka evA'yamAnandaH / teSAM kRpAdRSTyA sadaiva vayaM plAvitA bhavema itybhyrthyaamH| kArtikazuklAaSTamI, 2058 kIrtitrayI OMkArasUri-ArAdhanAbhavanam sUrata
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6 anukramaH / kRtiH kartA pRSTam thIjinapati-stutiH sva. pravartaka-muniyazovijayaH yugalocana jinavandanam / DhA AcAyarAmAkara zAsanasamrADAcAryazrImaddhijayanemisUrIzvarANI / A.vijayazIlacandrasUriH stAtram audAsInyASTakama sva. pravartaka muniyazovijayaH / kAvyanika Aja ArasA guNavIjAdhAnasUtram gA dharmaparibhAvanAsUtram muniH bhuvanacandraH 'cinmayaH' muniH bhuvanacandraH 'cinmayaH' vivekAnandaH - yathA mayA dRSTaH ema. ke. najhuNDasvAmI /
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4 kartA pRSTam [ ardheg es jagannAthaH DaoN.AcAryarAmakizoramizraH kizoragItam / kartumicchasi nAma loka / / caritra | zrImadvijayAmRtasUrIzvarANAM - puNyajIvanaleza AcAryavijayahemacandrasUriH | AsthAlDaH cintana dhArA pArAmuniranakIrtivijayaH sAkSibhAva munidharmakIrtivijayaH patram munidhamakIrtivijayaH
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRti: anuvAda: zodhalekha: muktakAvyam kAvyAnuvAcha kathA! 6 ayoghana-upAsanA mitrAya charikAyAH pratidAnama praznottaram kathAyAM bodhaH 18 S anukramaH * pRSTham kartA munidharmakIrtivijaya: DaoN. AcArya rAmakizoramizraH !!!! muniratnakIrtivijaya: vijayazIlacandrasUri vijayazIlacandrasUriH sA. yugandharA zrI: vijayazIlacandrasUriH 78 79 80 89 82 84
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ LU katiH kartA pRSTama - sUphI kathA muniranakotivijayaH / vaNijaH zATyama sabhASitakathA munikalyANakIrtivijayaH ema. ke. najhuNDasvAmI eko nibandhaH muniratrakIrtivijayaH raGamaJcaH svAmizrIbahmAnandendrasarasvatI aho! durdharSA daivalIlA mI-narma ONGar
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ patram..... devanArAyaNa zarmA zyAmAcaraNavidyApIThasaMskRtavidyAlayaH gurudhAma po. bausI ji. bAMkA (bihAra) 813104 mAnyamahodayAH ! bhktiprvnnprnnaamaaH| ayanapatramidaM manye zaradabhravRndamiva dravIbhUyaikatra nisyanditaM, munimanobhiriva, sajjanaguNairiva, hariNalocanaprabhAbhiriva, muktAphalAMzubhiriva nirmitaM kAvyam / nandanavanakalpataruH /
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ patram.... DaoN. saccidAnaMda pAThaka nirdezaka uttara-pradeza-saMskRta-saMsthAnam AdaraNIya mahodayAH ! bhavatpreSitaM nandanavanakalpataruriti nAmakaM ayanapatraM prAptam / atra saMguphitaM galajjalikAkathA-nATyavastvAdikaM darza darzaM pAThaM pAThaM ca nitarAM mano momudyate / etadarthaM sAdhuvAdaM vitraami| AzAsmahe yad bhavatAM snehasaujanyasUcakam ayanapatramavazyaM preSiSyate /
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ patram..... araiyara zrIrAma zarmA melukoTe nandanavanakalpataroH SaSThI zAkhA variSThacitrakathA / labdhA mayeti toSAt kIrtitrayyAH karomi saMzlAghAm / / 1 upakArAya ca bhavet asaMskRtavidAM nRNAm / zraddhayA sugamAbhyAsAt nandanavanakalpataruH // 2 sampAdakA lekhakazca svArthAya na likhanti c| antarguDAyitaM vAkyaM bahirvaktrAd vinissRtam // 3 zuddhaprAkRta-zuddhasaMskRtagavI: dogdhuM na vA rakSituM ye necchanti kimebhirantakasamaiH vAGmUlanAzotsukaiH / ye vai nandanakalpavRkSasamitaM pazyanti bhoH saMskRtaM / te vai nandananandanA bhuvamimAM kurvanti bhoH satphalAm / / 4 mama bAlA: nandanavanakalpataruM prApyaM citrasantuSTAH / akSarapaThanAt bhASAM kramazo jAnanti sulabharItyaivam / / 5 bhAratamapi vizvamidaM krandanavanavat kadApi mA mA bhUt / nandanavanavat bhavatAt daivI sampadamavApya sarvajanaiH // 5 yuddhaM yuddhaM yuddhaM mAnavasamAjasaukhya-suviruddham / nazyatu nazyatu nazyatu pazyatu lokaH sukhAya sauhArdam // 6 munijana tapa:prabhAvaiH kavijanasUktiprakAzasadbhAvaiH / vizvaM pUrNaM bhavatAt kadApi mA mA bamAstrabhAzazbdaiH // 7
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ patrAm..... ec. vi. nAgarAjarAv clo, 9th cross, Navilu Raste Kuvempunagar, Mysore-570023 nandanavanakalpatarUM mitirahitAnandadaM priityaa| mahyaM preSitavatyai kIrtitrayyai namo vacmi // 1 nandanavanakalpatarUM gaiMbANIlekhapatrasampannaH / kurutAM bhAratavarSaM nitAntamAptaharSamAkalpam // 2 kIrtitrayIM nato'smi / nandanavanakalpatarunAmakaM bhavatsampAditamayanapatramatIvA'rocatAsmabhyam / vizeSato'smin na kevalaM devavANIrUpAyAH saMskRtabhASAyAH prAdhAnyamapi tu AgamavANIrUpAyA ardhamAgadhIbhASAyA apyucitaM sthAnaM mAnaM prAdhAnyaM ca vartate / adhikAdhikamasmin patre jainazAsanasya AdhyAtmika-vaijJAnikavaiziSTyanirUpakA lekhAH prakaTIbhavantu iti samprArthya virmaami| bhavatAmatIvAnugrAhyo'ham / vairaagyrtivijyH|
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ patram zrIanila ra. dvivedI 303, RSi - epArTamenTa 2, AnandakolonI, jAmanagaram-361008 AdaraNIya-kIrtitrayIM prati - nandanavanakalpatarurnAma ayanapatraM sutarAM rocate me| ahaM mahAvidyAlaye saMskRtAdhyApakarUpeNa kAryaM karomi / tatra apaThitasaMskRtaM pAThyannahaM vidyArthInInAM paThanArthaM samarpayAmi idamayanapatram / prApte'vasare nandanavanakalpatarusthasya kasyacana viSayasya carcA'pi kriyate / anena prakAreNa patramidamupayogi bhavati / ayi daladaravindasyandamAnaM marandaM, tava kimapi lihanto maJja guJjantu bhRGgA / dizi dizi nirapekSastAvakInaM vivRNvan , parimalayamanyo bAndhavo gandhavAhaH / / cha
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ patram ...... DaoN. rUpanArAyaNapANDeyaH es. II / 330 rAjyazikSaNasaMsthAnakolonI, mAnyAH ! sAdaraM praNatayaH / I tatrabhavadbhiH prahitaM pustakaM 'nandanavanakalpataruH' (SaSThI zAkhA) adhigatam / paThitvA prasIdAmi / atra sarvA racanA ramyaH paThanIyAzca / vairAgyaviMzatirvizeSarUpeNa hRdayaM harati / manoramAbhiH kRtibhistu na kevalaM tatrabhavadbhirjenasiddhAntAnAM pracAra prasArazca kriyate, api tu saMskRtabhASAyA sAhityamapi saMvardhyate / ahaM manye na kevalamAtmanaH, svarASTrasya ca bhAratasya api tu samagrasya jagataH kalyANAya saMskRtena tannihitatattvAnAmabhivardhanaM prakAzanaM vA nitarAmapekSyate / etAdRze karmaNi saMlagnAstatrabhavantaH sarvathA'bhinandyasattvAH santi / X patrikAyA mudraNaM prAyazo truTirahitamasti / 'cintayAmAsivAn' 'ekatrIbhUya' (pR.53) ityAdayaH kecana prayogAH cintanIyAH santi / jayatu saMskRta saMskRtizca / elanagaJja:, prayAgaH u.pra., 211002
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ patrAm..... devarSiH kalAnAtha: zAstrI sI-8,pRthvIrAja roDa, jayapura-302001 zrIvijayazIlacandrasUrIzvareSu savinayAH praNatitatayo me samarpyante / nandanavanakalpataro: SaSThIzAkhAmavalokya samajani mahAn pramodaH / prAstAvikamatyantaM prerakaM, sarvavidhA gadyapadya-kathopakathana-vinodAdimizrA sAmagrI sutarAM svAgatArhA, hRdayAvarjikA saMgrahaNIyA ca / mayA "bhAratI" mAsapatrikAyAM (yasyAH pradhAnasampAdakatvamahaM nirvahAmi) svAgatavAca: prazastikathanaM cAsmai satkAryAya prakAzitamabhUta / zrImadbhiravalokitaM syaadev| asya mahanIyasya saMskRtAyanapatrasyopalakSye sarveSAM saMskRtasevakAnAM sabhAjanaM, sAdhuvAdAH kArtajhyaM ca zrImccaraNayoH samarpaNIyatAM bhajanti / zrImatAmanugrahapatramekaM pUrvaM mayA prAptamAsIt tadAnImasvAsthyavazAt svayaM tasyottaraM prahetuM samartho'bhUvama, ata: kAryAlayena tadarthaM dhanyavAdA: madIyA'samarthatA ca sUcitA'bhUt tatpatramadhigatameva syAd bhavatAM ziSyaiH / zrImantaH zatAyuSo bhUyAsuH evameva ca saMskRtavAca: zrIvRddhiM kurvANA: sAhityasarjanAparA: santo'nyAn prerayeyuH, prakaTayeyuzcA'mUlyaM vAGmayamiti sarveSAmasmAkaM zubhAkAGkSAH sUcayan , bhavadanugrahabhAjanaM devarSiH kalAnAthaH zAstrI
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ Mop zrIjinapati stutiH -zrImadvijayanemisUrIzvaraziSyaH (sva.)pravartaka-muniyazovijayaH ghorakrodhatarakSukAmazabaraM duSkarmapaJcAnanaM mAyAjAlalatApratAnagahanaM mAnogramattadvipam / samphUtkudamandalobhabhujagaM rAgograzArdUlakaM vie, saMsAro vipinaM, tadasti bhavinAM kastvAM vinAvA''zrayaH? //
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ yugalocana24jinavandanam (1) RSabham ajitaM vande, sambhavam abhinndnm| sumati jinavavaMzam, naumi padmaprabha jinam // (2) jina supArzvanAthaM ca, vande candraprabhaM jinam / suvidhinAthamatrezam , jinaM namAmi zItalam // 3892 zrIzreyAMsamahaM vande, vAsupUjyaM ca naumyaham / zrIvimalam anantaM ca, dharmanAthaM bhajAmyaham / / zAntinAthaM ca jainezam, kunthunAthaM smraamyhm| aranAtham ahaM vande , mallinAthaM namAmyaham //
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ suvrataM nAminAthaM ca. neminAtha jinaprabhum / pArzvanAthaM mahAvIram, vardhamAnaM ca naumyaham // 33000000000 -0 racayitA DaoN.AcAryarAmakizoramizraH 14/295, paTTIrAmapuram , khekaDA - 201101 (bAgapata) u.pra. For Private Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAsanasamrADAcArya zrImadvijayane misUrIzvarANAM stotram praNamya brahmarUpAn tAn nirastavRjinAn jinAn / yeSAM satkRpayA martyA labhante paramAM ramAm // 1 // dvAviMzikA sadgurUNAM sadguNaughapradarzinI / racyate stotrarUpeyaM mayA gurvanubhAvataH || 2 || ( yugmam ) // 44 svastyAlayaM yaM bahubhUmipAlAH A.vijayazIlacandrasUriH svajanma natvA hi kRtArthayanti / taM nemisUriM gururAjamukhyaM sanA panAyAmi pramodato'ham // 1 // 11 viSTapenaM jinaM natvA naSTakarmASTakaM mudA / svakRtadvAviMzikAyASTippaNI tanyate mayA // bahubhUmipAlA natvA svajanma kRtArthayantIti anvayaH / 'NijbahulaM0' (si. 3-4-42) iti Nij, 'tryantyasvarAdeH' (si. 7- 4 - 43 ) ityantyasvaralope prayogaH / sanA- nityam / panAyAmi- stavImItyarthaH / 'pani' - stutau (bhvA.A.) dhAtuH / vRttamupajAtiH // 1 // 44 krodhAgninAmAni balAhako yo darpAdriNA gotrabhideva kiJca / mohadvipenA'pi ca puNDarIko vande mudA taM gurunemisUrim // 2 // 11 blaahko-meghH| 'abhraM megho vArivAhaH stanayitnurbalAhakaH' ityamaravacanAt / gotrabhidindraH / moha eva dvipo hastI, tena / ullekhAlaGkAro'tra / taduktam - bahubhirbahudhollekhAdekasyollekha iSyate / vRttamindravajrA // 4
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ " " nirIhatAdyaiH suguNairgarIyAn vairaGgikANAM nikare varIyAn / rAddhAntavettA jitazambarArirjejIyatAM sadgurunemisUriH // 3 // " prakRSTo gururgarIyAn / 'guNAGgAdveSTheyasU' (si. 7-3-9) iti 'IyasU' pratyaya: / 'priya-sthira - sphiroruguru 0' (si. 7-4-38) iti garAdeze rUpam / evamUru- zabdasya varIyAn / virAgaM nityamarhatIti vairaGgikaH / 'virAgAdviraGgazca' (si. 6-4- 183 ) itIkaNi viraGgAdeze ca rUpam / rAddhAntaH siddhAntastaM vettIti rAddhAntavettA / zambarAriH kAmadevaH / 'zambarArirmanasija: ' ityamara: / jidhAtoryaGpratyayAntaM rUpaM jejIyatAmiti / punaH punarjayatvityarthaH / vRttamupajAtiH // 3 // 4 yeSAM yazaH kSIranidhiM mathitvA labdhvA ca nAnAguNamauktikAni / vittAH savittAzca bhavanti bhavyA vittAH khyAtA ityarthaH / savittAH indravajrA ||4|| stAn nemisUrIn praNamAmi bhaktyA // 4 // 11 "L = vittaM dhanaM-prakaraNAd guNarUpaM tadvanto bhavantItyarthaH / anekasadgranthavarapraNetA jinendratIrthasya ca yo'sti netA / prekSAparAstatridivezasUri rbhUyAt sa bhUtyai gurunemisUriH // 5 // 11 prekSayA-buddhyA parAsta:-parAbhUtaH tridivezAnAmamarANAM sUriguruH - bRhaspatiryena saH / upajAtiH // 5 // 44 vRSAlisampUjitasadvRSasya prapoSako yazca jitAkSarakSAH / manISimukhyaM gatamohamAyaM naMnaMmi taM nemiguruM subhaktyA // 6 // 5
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ vRSA-indraH, 'vAsavo vRtrahA vRSe'tyamarAt / vRSNAM Ali:-zreNiH, tayA sampUjito vRSAlisampUjitaH, sa cA'sau sadvaSaH-saddharmazceti vRSAlisampUjitasadRSaH, indrANAM catuHSaSTyA sevito jinadharma ityarthaH / tasya prapoSaka: prabhAvakaH / akSANyeva rakSAMsi akSarakSAMsi, jitAni akSarakSAMsi yena saH / gate mohamAye yasya saH, tam / naMnaMmIti - bhRzaM namAmItyarthaH / nam-dhAtoryaGlupi rUpam / upajAtiH // 6 / / miSTAmabhISTAM supadaiviziSTA mAkarNya yadbodhagiraM manojJAm / 'sudhAkaro'yaM bhuvamAgataH ki-' mitthaM kRtIzAH khalu tarkayanti // 7 // tasmai namaH pUjyatamakramAya nistamithyAtvatamobhramAya / yugapradhAnatvadharopamAya zrInemisUrIzaguruttamAya ||8||(yuglm)" , 7-8-iti vRttadvayamupajAtau / yugalaM ca // 7-8 // durvAdiduhetubhaTaughavakSo vighaTTane bANati yasya vANI / siddhAntazuddhA vibudhaizca bodhyA taM nemisUriM gurumAnamAmi // 9 // " durvAdhupanyastaduhetavo durvAdiduhetavasta eva bhaTAsteSAmoghastasya vakSovighaTTane-bhedane yasya vANI bANatibANavadAcaratIti kvip 'kartuH kvip galbha-klIba-hoDAttu Dit' (si. 3-4-25) antyasvaralope ca bANatIti / upajAti: // 9 // bhayAnake saMsRtisAgare'smin krodhAdidurdoSakamatsyapastye / nimajjatAmAvRtasadRzAM hi / nistAraNe sattarisannibho yaH // 10 // "
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ | | kRpAsupAnIyaprapAbhacittaM sadA sadAcArapavitracittam / cAvandmi taM zAntiramadya bhUri sUrIndravandyaM gurunemisUrim // 11 // (yugmam) 1, saMsRtiH saMsAraH / krodhAdIti - durdoSA eva durdoSakAH svArthe kaH / ta eva matsyAsteSAM pastye sadane ityarthaH / AvRtA-AcchannA sadvRg samyagdRSTiryeSAM teSAm / sattariH satpravahaNamityarthaH // 10 // vAvandmi ityatra yaGlup / zAnti rAti dadAtIti zAntirastam / 'Ato Do'hvA-vA-ma:' (si. 5-176) iti Da-pratyayaH // yugmamidam / ubhayatropajAtiH // 11 // " kadambagiryAdiprabhUtatIrthakadambakasyoddhRtikArakebhyaH / zrInemisUrIzvarasadgurubhyo namo namaH sanmatidAyakebhyaH // 12 // " * kadambagiryAdIti / kadambakasya - samUhasyetyarthaH / 'nikurambaM kadambaka' mityamarAt / upajAtiH // 12 // || prabhAvasatprauDhimaDiNDimena niHzeSakASThA mukharIkRtA yaiH / avantu vo bhISmabhavAvaTAtte zrInemisUrIzaguruprakANDAH // 13 // prabhAveti / prauDhasya bhAvaH prauDhima-prauDhatA, sat prauDhima - satprauDhima, prabhAvasya satprauDhima prabhAvasatprauDhima, tadeva DiNDimaM-vAdyavizeSastena, prauDhaprabhAvarUpaDiNDimeneti bhAvaH / kASThA-dizaH / mukharIkRtAzabdamayIkRtA ityarthaH / bhISmo -bhayAnako bhavaH - saMsAraH, sa evA'vaTo gartastasmAt / upajAtiH ||13|| 6 yo'harnizaM zuddhasudharmabodhI zaMsanti yaM rATpuruSA mahAntaH / sadbrahma yenA'dbhutamAdRtaM ca yasmai samarthA nahi doSamallAH // 14 // 11
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ .. antarhito vAdigaNazca yasmAda diSTaM ca yasyA'tiviziSTameva / vasatyasImazca zamo'pi yasmin taM nemisUriM gurumIDyamIDe // 15 // " rAjanta iti rAja:-bhUpAlAH, teSAM puruSA:-rATpuruSAH, yadvA rAja:-bhUpAlAsta eva puruSA:-rATpuruSAH / yasmai iti / 'zaktArtha-vaSaD0' (si. 2-2-68) ityanena caturthI / vRttamindravajrA // 14 // diSTaM-bhAgyaM, 'daivaM diSTaM bhAgadheya'mityamaraH / upajAtiH / yugmm||15|| " gatapramAdaM dhRtasatyavAdaM paJcavratIpAlanaprAptamodam / yativrajaiH sevitapAdapadmaM vande samodaM gurunemisUrim // 16 // " (Of gateti / pramAdo'STavidhaH, taduktam - pamAo ya jiNidehiM, bhaNio atttthbheyo| annANaM saMsao ceva, micchonANaM taheva ya // 1 // rAgo doso maibbhaMso, dhammammi ya annaadro| jogANaM duppaNihANaM aTThahA vajjiyavvao // 2 // sa gato yasmAt saH, tam / satyasya vAda:-vadanaM satyavAdaH, sa dhRto yena saH, tam / paJcAnAM vratAnAM samAhAra: paJcavratI, samAhAre dvigu: / tasyAH pAlanena prApto mokSo. yena saH, tam / samodaM-zuddharItyA paJcavratIpAlakamityarthaH / upajAtiH // 16 // / " vairAgyavAn sannapi yo jinendre rAgI, tathA'dveSyapi karmaNo dviT / jayatvasau sanmunidevavalmi rgAmbhIryavalmigurudevanemiH // 17 // " vairAgyeti / sanmunaya eva devAsteSu valmirindra ivendraH / gAmbhIryasya-gambhIratAyA valmi: samudraH / upajAtiH // 17 // ca
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRtA hi tIrthoddhRtikaitavena nijoddhRtiryena supunnybhaajaa| bhavapraheruddharaNaM mamA'pi karotvasau sadgurunemisUriH // 18 // " bhaveti / bhava:-saMsAra:, sa eva prahi: kUpa: / 'puMsyevAndhuH prahi: kUpa:' ityamaraH / upajAtiH / / 18 / / " yadIyasadbodhavarapradIpaH shriimjjinaajnyaavrtailpuurnnH| pradarzako vastuyathArthatattvaM namAmi taM nemiguruM susattvam // 19 // " pradarzaka iti / pradarzayatIti pradarzaka: / upajAti: // 19 // " aSTau yeSAM pravacanapaTavo'riSTadAH sUriziSyA mAnyA nUnaM pravacanajananIvarmaNaH sAdhurakSe / te jIyAsuH pravacananikSAghRSTahemAbhaprajJA nemyAcAryAH sadayahRdayakAH sajjanavAtadhuryAH // 20 // / () aSTAviti / ariSTaM-maGgalaM dadatItyariSTadAH / pravacanajananIti / pravacanasya jananyaH pravacanajananya:pravacanamAtaraH iti bhAvaH / tA aSTavidhA: - iriyA bhAsesaNAdANe, uccAre samiIsu a / maNagutti vayagutti kAyaguttI taheva ya // 1 // tAsAM varmaNo dehAH / prvcnniksseti| pravacanaM jainAgamastadeva nikaSa:-kaSaH (kasoTI-iti bhASAyAM) tena A-samantAd ghRSTA, ata eva hemAbhA-svarNAbhA nirmalA prajJA yeSAM te ityarthaH / neminAmAna AcAryA nemyAcAryAH / vRttaM citralekhA // 20 //
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ 44 kiM sAkSAd dhiSaNo'styakhaNDadhiSaNI nAkAdavAtIrNavAn kiM vA kAvyapaTuH kaviH svayamayaM pAtAlato'treyivAn / kiM vA pauMsnavatIyamAgatavatI sAkSAt kSitau bhAratI tyevaM bhavyamanassu saJjanayati drAk kalpanA yanmatiH // 21 // yeSAM cA'pi prabhUtabhUdharavarAH zrAddhAzca vittAnvitA Asan bhaktikarAstathApi mamatA no teSu ye'kurvata / te dhIrAH sadasadvicAracaturAH zrInemisUrIzvarAH pUjyAH sadguruzekharA bhavacane kurvantu vo maGgalam // 22 // ( yugmam) 11 dhiSaNa iti / dhiSaNo bRhaspatiH / akhaNDA dhiSaNA medhA yasya saH / nAkaH-svargaH / kaviHasuraguruH / puMso bhAvaH pauMsnaM, tadvatItyarthaH // 21 // yeSAmiti / bhUdharAH - bhUpAlAsteSu varA ityarthaH / atra zlokadvaye zArdUlavikrIDitavRttam | yugmm|| // 22 // samApteyaM TippaNI / Azvinasitapratipadi sampUrtimabhajadiyam // "L nItaH stutergocaratAM vinIta zIlAdyacandreNa gurUddha evam / panyAsasUryodayanAmadheya gaumukhyasya hi ziSyakena ||23|| nijasmRterbIjavivardhanAya yatInasannandanasUriziSTyA / dvAviMzikAM diSTavikAzikAM hi vyadhAdamedhA munizIlacandraH || 24|| 11 nayanazUnyanayanabANa (2025) mite'bde bhAdrapadAsitacaturthIdivase candravAsare'hammadAvAde pAJjarApoLAntargatazrIvijayanemisUrijJAnazAlAmadhye raciteyaM dvAviMzikA zIlacandreNa // 10
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ 635500000000000000000000 30003 2301885 ooooo 9 3000000000000000000000000000 soamicommasooarn 34 MPUSTA audAsInyASTakam -zrImadvijayanemisUrIzvaraziSyaH (sva.)pravartaka-muniyazovijayaH (zAlinI cchandaH) arhanto'pi prauDhazaktipratApAH, jantuM mantuvyAptadehaprasAram / dharme yoktuM naiva zaktA babhUvuH, kastItrA'bhAvyabhAve samarthaH // 1 // mithyAvAdI vAvadUko vilApI, vikhyAto'bhUt svIyaziSyo jamAliH / vIre dhIro vizvavikhyAtakIrtiH, roddhaM boddhaM naiva zakto'bhavat tam // 2 // inTrairvijJapto'vituM naiva zaktaH, prANAn prAjo vizvavIro'pi vizve / sarvarDInAM sthAnamatraiva dhIrastasmAdaudAsInyabhAvaM bhajantu // 3 // lokAH zokavyAptacittAH samantAt , bhinnAM zraddhAM bhAvayantazcarantaH / karmodvignAH sarvakAle'tidInAH, audAsInyAnnA'nya ityastyupAyaH // 4 // RddhayA pUrvaM kAntazAntiprakArAt , tAnaM tAnaM dIptimantaH samantAt / bhrAmaM bhrAmaM naiva bhikSAH svadoSAt , prApyante taistadvicAraM kurudhvam // 5 // kAraM kAraM puNyalakSmyA vyayaM ye, hAraM hAraM sarvamohAndhakAram / tAraM tAraM sarvazo bhAvakIrNA, dIrNA jIrNA naiva te bhItitIrNAH // 6 // bhrAtA trAtA naiva pAtA'bhipuNyai-rmAtA sAtAnnaiva kartuM samarthAH / bhavyA navyAH zreyageyantu tasmAt , vIraM dhIraM sarvadA saMzrayantu // 7 // puNyA guNyAH prANato'pi priyantaM, kAyAmAyAhInarUpantvapam / saMsArAbdhestIrNamenaM zazIva zazvat saumyaM vIradhIrA dhantu // 8 // SUBSRO RANE 1560000000
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghRNavIjJAdhAnasuram // zrImatpaJcasUtra-prathamasUtrasya padyAnuvAdaH kAvya nikuam (vasantatilakAvRttam) devendrapUjita! yathAsthitavastuvAdin ! arhan! prabho! tribhuvanaikaguro ! jinendra ! / sarvajJa! muktipathasArthapate ! munIndra ! he vItarAga! bhagavan! bhavate namo'stu // AtmA hyanAdirayamityuditaM jinendraiH karmAnuSaGgajanitaM bhramaNaM tathaiva / duHkhArtta-duHkhaphala-duHkhamayAnubandhe bhrAmyatyaho! bhavavane'yamanAdikAlAt // vyucchittirasya bhavacakragateH sudharmAt pApavyapohasulabhaH khalu dharmalAbhaH / pApiSThakarmavigamastu tathAvidhAyAH pAkena sambhavati jaivika bhavyatAyAH // pUjyAtipUjyajina-siddha-susAdhu-dharmA -eSAM pavitrazaraNagrahaNaM caturNAm / duSkRtyagarhaNamatho sukUtaprazaMsA tadbhavyatAsuparipAka nibandhanAni // - muniH bhuvanacandra: 'cinmayaH' 12 // rA pho ko
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ zuddhAzayairbhavitukAmajanaistrikAlametattrayaM nijahRdi praNidheyamuccaiH / klezAbhibhUtamanasi praNidhAnametat kAryaM punaH punarapi svahitapravINaiH // ||ctuHshrnngmnm // (sragdharAvRttam) puNyaprAgbhArapUrNA bhavajalataraNe potarUpA acintyacintAranopamAnAstribhuvanaguravo vItarAgA vimohAH / sarvajJAH kSINadoSAH sakalaguNayutA vizvavAtsalyasArA arhanto vizvapUjyAH zaraNamabhimataM santu me sarvakAlam // 6 // prakSINAzeSadoSA nirupamasukhino dhUtakarmaprapaJcAH rUpAtItasvarUpA avikalavilasaddarzana-jJAnarUpAH / nirbandhA naSTabAdhA ajanimUtijAH siddhisaudhAdhirUDhAH siddhAH saMsiddhasAdhyAH zaraNamabhimataM santu me sarvakAlam // 7 // paJcAcArapravINAH parahitaniratAstyaktasAvadyayogAH dhyAnasvAdhyAyalInA vakamalanibhAH zAntagambhIrabhAvAH / niHsar3AH zudhyamAnasvarasazucihRdo vizvakalyANakAmAH sambuddhAH sAdhavaste zaraNamabhimataM santu me sarvakAlam // 8 // trailokye mAnanIyaH suranamahitaH sarvamAGgalyahetuH sanmantrI duSTarAgoragaviSazamane karmakASThaughavahniH / mithyAtvadhvAntabhAnuH zivapadavaradaH sarvavidbhiH praNIto dharmo'yaM zarmadAtA zaraNamabhimataM me bhavet sarvakAlam // 9 // For Prive Personal Use Only
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ ____ 10 // 11 // dusskRtghiiN|| (vasantatilakAvRttam) svIkRtya pAvanamidaM zaraNaM caturNAM prakSAlayAmi mama saJcitakalmaSAni / yatkiJcidapyanucitaM mayakA kUtaM syAd gahomi duSkRtamidaM na punarbhajAmi // ___ (zAlinIvRttam) arhatsiddhAcAryasadvAcakeSu sAdhuvrAte sarvasAdhvISu kiM vaa| anyeSUccaiH pUjanIyeSu dharmasthAneSu syAd duSkRtaM me yadeva // mAtApitrorbandhumitropakAriloke mAgonmArgasaMsthe jnauthe| sanmArgasyA''rAdhake cetare vA yatkiJcit syAd duSkRtaM me vitathyam // janmanyariman pUrvajanmAntare vA kUtvA bADhaM kArayitvA'numatya / sthUlaM sUkSma kAyavAGmAnasotthaM rAgAd dveSAnmohadoSAt punarvA // jAtaM pApaM pApakarmAnubandhi gamyeiSo'nicchanIyaM niSiddham / etajjJAtaM sadgurUNAM vacobhiye vai satyaM vizvakalyANamitram // (catubhiH kulakam) 12 // uo 14aa For Private & onal Use Only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahyaM caitad rocate sadgurUktaM tyAjyaM sarvaM duSkRtaM garhaNIyam / gamyirhatsiddhasAkSye tathaiva / mithyA me syAd duSkRtaM sarvameva // . mithyA me syAd duSkRtaM sarvameva mithyA me syAd duSkRtaM sarvameva // samyagrUpA syAnmameyaM tu gardA nA'haM kuryAmAyatau tatpunazca / iSTaM ceti prArthaye'trA'nuzAsti zrIarhadbhyaH sadgurubhyazca bhUri // bhUyAdebhiH saGgamo me'pi bhUyo bhUyAdeSA prArthanA shuddhruupaa| bhUyAd bhUyAnAdara: prArthanAyAM / bhUyAdasyA mokSabIjaM mameti // prApteSu syAM sevanArhoDapyamISAM saMpUjyAnAmarhatAM sadgurUNAm / AjJArhaH syAM takriyAvAnapi syA nirdoSaM syAM pAragazcA'pi tasyAH // sukRtAnumodanam // (upajAtivRttam) pramodabhAvAdamanumodayAmi yadeva kiJcit sukRtaM jagatyAm / seve yathAzakti yathocitaM ca saMvegapUrNaH sukRtaM prazasyam // 19 //
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ jinezvarANAmanumodayAmi svAnyopakArapravaNaM pumartham / siddhAtmanAM cinmayasiddhabhAvamAcAramAcAryagaNasya zasyam // 20 // sUtrArthadAnaM kila pAThakAnAM sAdhukriyAM sAdhugaNasya zuddhAm / upAsakAnAM varamuktimArga-saMsAdhakAn sarvasudharmayogAn // 21 // mAGgalyalAbhAya samutsukAnAM zubhAzayAnAM sanarAmarANAm / mArgAnukUlAcaraNaM sucAru sarvAtmanAM sarvamahaM prazaMse // 22 // (tribhiH kulakam) eSA prazaMsA vidhipUrvakA syA-chuddhAzayA satpratipattiyuktA / anuttarAnanyaguNarhadAdi-divyAnubhAvAd gatadUSaNA syAt // 23 // ye vItarAgA viditAkhilArthA acintyasAmarthyayutA jinezAH / zivAtmakAH sarvazivaGkarAzca yacchantu te me sukUteSu zaktim // 24 // mohAbhibhUto'hamanAdikAlAnmUDho'smi pApo'smi suduHkhito'smi / hitAhitAnAmanabhijJa eva sujJo bhaveyaM bhagavatprasAdAt // 25 // tyaktvA samagrAmahitapravRttiM bhajeyamuccaiH svahitapravRttim / sarvatra kurvannucitopacAra-micchAmi kartuM sukRtAni samyak // icchAmi kartuM sukRtAni samyak / icchAmi kartuM sukRtAni samyak // 26 // (vasantatilakAvRttam) evaM catuHzaraNa-nindana-kIrtanAnAM zrutyA sphuTaM paThanataH parizIlanena / pApAnubandhinicayAH zithilIbhavanti hAnaM kramAdupagatAH kSayamApnuvanti // ro 16
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ pApAni bADhamanubandhavinAkRtAni niHzaktabhAvamadhigamya zubhAzayena / alpaM phalaM dadati baddhaviSaM yathA vA gatvA sukhena vilayaM na punarbhavanti // puNyAnubandhanicayAzca dRDhIbhavanti puSyanti te'pyabhinavAzca samudbhavanti / utkRSTabhAvajanitaM ca zubhAnubandhaM karma prakRSTaphaladaM bhavati prabhUtam // samyakprayuktazubhabheSajavacca sAnubandhaM nu karma niyamena phale zubhaM syAt / evaM viziSTatarapuNyapathapravRttyA prAnte'pyanuttaravimukti sukhAvahaM syAt // etatparaM malinabhAvanirodhanena proccaiH zubhAzayavivRddhikaraM subIjam / nirbandhabhAvamiti satpraNidhAnamevaM samyak paThecca zRNuyAcca vicintayecca // vandyottamAn jinavarAn praNamAmi zAstRRn zeSAnapi praNamanIyajanAn namAmi / sarvajJazAsanamidaM jayatAjjagatyAM sarve bhavantu sukhino varabodhilAbhAt // sarve bhavantu sukhino varabodhilAbhAt / sarve bhavantu sukhino varabodhilAbhAt // 17 28) rI 30 // zo pharI
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ dharmaparibhAvanAsUtram kAtyanikaAgA fina (ODDI zrImatpaJcasUtra-dvitIyasUtrasya padyAnuvAdaH -muni: bhuvanacandraH 'cinmayaH' jAte sudharmaguNalAbhazubhAbhilASe bhAvyaM hRdi pravaradharmaguNasvarUpam / dharmaH svabhAvaruciraH pramArthahetudharmaH paro hitakarazca sahAnugAmI dharmo'sti duSkatara: paripAlane hi bhaGge ca dAruNaphalo bhavati pramAdAt / bADhaM vimohajanakaH khalu tasya bhaGgo dharmo'pi durlabhataro bhavatIti bhAvyam // 2 // hiMsA-mUSAvacana-caurya-parigrahAnyadArAbhilASaviratipramukhaM yathArham / sthUlAtmakaM gRhijanocitasadvidhAnaM zrAddho'tibhAvasahitaM samupAdadIta svIkRtya caitadatha tatparipAlanAyAM samyaga yateta satataM pratibaddhakakSaH / saMsAdhayedatha paraM vimRzejjinAjJAM tiSThettathaiva satataM tadadhInatAyAm // 4 // KER 18
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ ddo // 7 // AjJA hi mohaviSavAraNamUlamatraH AjJA krudAdidahanopazame jalaM ca / karmograrogazamane pramaM cikitsAzAstraM tathA zivaphalapradakalpazAkhI prAptA guNA abhinavAzcirasaGgatAstu doSA ataH parihared guNahInasaGgam / saGgo hyadhArmikajanasya bhavedadharmaprotsAhako'tyazubhayogaparamparAkRt tyAjyaM samastamapi lokaviruddhamatra nindAspado bhavati yena janeSu dharmaH / saMkleza eSa iti tIvramabodhibIjaM svasyAtmano'pyalamabodhiphalaM parasya asmAtparo jagati nAsti mahAnanarthaH saMsArakAnanagatasya kilAndhataiSA / yA kevalaM vikTasaGkaTa janmadAtrI pApAnubandhanakI ca bhayaGkarI ca andho'nukarSakajanaM bhiSajaM tu rugNo bhItastu vIrapuruSaM dhanikaM daridraH / seveta bhAvasahitaM vidhinA tathaiva mitrANi dharmasahitAni bhajed guNecchu: asmAnna sundarataraM kimapIti matvA mitreSu teSu nibiDaM bhumaanyuktH| kAGkettadIyavacanaM pratipadya samyaG niSpAdayecca sakalaM na tu khaNDayecca roTo men // 10 // For Private 3 sonal Use Only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ . .. // 11 // // 13 // samyag yateta gRhiyogyasamastakAryajAle prapannanijadharmaguNAnurUpam / nirdoSakarmaNi rato nijadehavANIcittakriyAsu zucitAM nitarAmupeyAt lokopaghAtajanakaM bahukSTasAdhyamArambhamAyativirAdhakamutsUjettu / no dInatAM hi bibhUyAnna tathA hi garna mithyAgrahAdapasaredRjutAM zrayecca bhASeta no vitatharka zahInabhASAM paizunyavAkyamapi nai na cAunibaddham / bhASAM vadeddhita-mita-priya-pathya-satyAM kArye sadA sujanabhAvamupAzrayacca kuryAnna jIvavadhamatra sukhAbhilASI naivAdadIta prakrIyamadattavastu / dAraM na kAmukatayAnyajanasya pazyed vyarthakriyAM pariharecchucikAyakarmA lAbhocitaM sucaturo vidadhIta dAnaM lAbhocitaM ca sukhabhogaparAyaNaH syAt / lAbhocitaM ca vidadhIta kuTumbakArya lAbhocitaM nidhigataM hi dhanaM sa kuryAt santApako nahi bhavet svakuTumbinAM tu zaktyA bhaved guNakara: karuNApazca / evaM mamatvavigamAt kuNaikabuddhyA tatpAlane'pyaparapAlanavaddhi dharmaH // 14 // // 15 // 26o. 20
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvAH pRthak pRthigaha prakTaM nu sarve kAnusAramatha saMgamanaM ca teSAm / jIvo mamatvamupayAti ca badhyate ca tasmAnmamatvarahitena sadA pravartyam // 17 // tattatsvakAryaviSaye smRtimAn sadA syAdariman kulemukasuto'muziSyako'ham / etatsamAcaraNamatra mayA vidheyaM / tatkhaNDanaM na ca kRtaM na ca kartumIhe // 8 // vRddhiM ca yAti mama dharmavidhAnametadetaddhi sAramatha caitadihAtmabhUtam / etaddhi me hitara vidhinA''dRtaM cedetadvihAya kila sarvamasAramanyat // 19 // sarvaM hi nUnamahitAya vidhivyapetamityuktavAn pramakAruNiko jinendraH / dharmAvirodhamiti karmaNi saMpravartyametad bhavetpamamaMgalamiSTasiddhau rI dharmAya jAgRtimatA'nudinaM samIkSyaM ko'yaM nu kAla ? iha kiM ca mamocitaM syAt ? saMprekSamANa iti yo'nudinaM tu tiSThet / tasya pramAdarihatasya na dharmahAniH ApAtaramyasukhadA virasAvasAnAH sarvA ime hi viSayA nitarAmasArAH / sarvapramAthyaniyatAgamanazca muutyu| vAryate hyanugamaMstu punaH punazca // 22 // gorI For Prive Personal Use Only
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ ro . ro . AsevitaH supuruSaiH paramaM vizudhdhaH sarvAtmanAM hitako vigatAticAraH / Anandamatra paramaM pradadAti yazca dharmaH sa oSidharalaM jagatIha tasya dharmAya sarvasukhadAya sadA namo'stu dharmaprakAzanakAya namo jinAya / etatprapAlaka-nirUpaka-sAdhakebhyo nityaM namo'stu zucidharmagaveSakebhyaH svIkartumenamucitaM rucitaM samIhe samyaG manovacanakAyasamastayogaiH / bhUyAdasau pramamaGgalakUnmameha / kalyANamUrtijinarAjaparAnubhAvAt saddharmacintanamidaM vidadhIta bhUyaH syAddharmayuktapuruSapraNipAtakArI / mohicchade pramukha eSa bhavelu hetu - revaM hi zudhyati yato manasaH pracAraH zudhyacchubhAzayavazAt parihIyamANakarmA bhavedviratidharmasupAtramevam / saMvigna-nirmama-virakta-vizudhyamAnabhAvo gRhe sa nivasedaprApatApI rajI ro . ro 22
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ vivekAnandaH - yathA mayA dRSTaH em. ke. naJjuNDasvAmI naumi zrIzaGkarAcAryaM vivekAnandameva ca / mUlaM dharmasya samprAptuM tatsAdhanacatuSTayam // 1 // eSa eSa mayA dRSTaH sadyo jAto divAkaraH / suSvApa bhuvanezvaryAH prapUryAIM manoharam // 2 // vizvanAthaurasH putro vizvanAthaprasAdajaH / vizvambharagurostulyaH zaGkarasya ya eSa saH // 3 // rendranAmA pazcAcca vivekaanndsjitH| Anandazca vivekazca yadukteH prApya eSa saH // 4 // bAlakrIDAvakAze svapratibhAM darzayan punaH / gurutAM sUcayAmAsa bhAvinIM tu ya eSa saH // 5 // pitrA bodhita AtmAnaM pazyan bhavyAkRtiM kRtI / Adarza jagadadAdarza smitaM cakre ya eSa saH // 6 // AGglabhASApravINo'tha paribhUtazca saMzayaiH / guro! kiM dRSTavAn devaM tvamityUce ya eSa saH // 7 // rAmakRSNaM guruM haMsaM pramaM pratIkSya ca / kAlyAM devyAM gurau cakre bhaktiM gADhAM ya eSa saH // 8 // 'yuktAhAravihArasye'tyuktavAganusArataH / bubhukSitasya vedAnto naitItyUce ya eSa saH // 7 // advaitasAdhakaM yogivaryaM ca svaguruM dhruvam / nakSatramiva copeto muktimArge ya eSa saH // 10 // guroH zuzrUSayA svasya sadvidyAvyasanena ca / gataH sarvopaniSadAM pAraM kSipraM ya eSa saH // 11 // 23 For Private & Personal Use Only
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ mUrtI bhaktiranAsaktau jJAnasya na virodhini / guruNA sAdhitArthe zraddhAM cakre ya eSa saH // 12 // dAridryadhvaMsinIM devIM dAridryadhvaMsahetave / guruNA coditaH prApto'yAcatA'janimeSa saH // 13 // so'tha kASAyavasano bAlAruNasamadyutiH / ciccheda jJAnakiraNaiH lokasyA''bhyantaraM tamaH // 14 // kolambopuramArabhyA''lmoraparyantavartinam / plAva~zca jJAnagaGgorbhyAM caran dezaM ya eSa saH // 15 // cikIrSA hi rajomUlA titikSA sattvacoditA / kAryazaktau phalAyaiva sattvaM syAdityuvAca saH // 16 // bhAratasya samuddhAro na daMSTrAbhirna vA nakhaiH / kintvAtmazakteruddhArAdityuvAca ya eSa saH // 17 // nAze bharatakhaNDasya sarvaM naSTaM bhavejjagat / adhyAtmajJAnasandAturityuvAca ya eSa saH // 18 // kAmabhogAtmake yajJe dhanavRddhipravartite / jIvo yajJapazurmA bhUdityuvAca ya eSa saH // 19 // yastu zrutizirogRhya AcAraH sevyatAM sa tu / anyaH sarvo vivarjyaH syAdityavocad ya eSa saH // 20 // bhayAndhakAraM nirdhUya tejasA tarasA janAH / lakSyaM yAtA'niruddhA ityUcivAstu ya eSa saH // 21 // vAmAcArAnnivRtyA''zu gItopaniSadAdiSu / mano datteti saMruSTo jagarja ca ya eSa saH // 22 // vyaktAddhi nazvarAjjJAtumavyaktaM tadanazvaram / sulabhaM jAnatAM tyAgamityuvAca ya eSa saH // 23 // kurvataH sarvadharmANAM svapravRttyA samanvayam / rAmakRSNayatIndrasya priyaziSyo ya eSa saH // 24 // 24
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ dUradezanivAsibhyo dAtumaupaniSatsudhAm / vivezADamerikaM dezaM sAgarAnte ya eSa saH // 25 // cikAgonagare tatra sarvadharmasabhAGgaNe / sodaryaH! sodarAzceti sambodhyA''hmAdayan janAn // 26 // tebhyo vyAkhyAya vedAntattvamanyAdRzaM bhuvi / romAJcitA~zca cakitAn yazcakAra sa eSa saH ||27||(yugmm) iti bhAratabhUmAtuH varaputro guNojjvalaH / kIrtidhvajaM svadezasya videze samudaJcayan // 28 // RSivat pUjito vijJaiH bhrAtUvat strIbhirIkSitaH / sutavallAlito vRddhairguruvaccA''dRto janaiH // 29 // ziSyAn saGgahya subahUn tattvabodharatAn svayam / svadezaM vinivRtto'sau nAvA kIrtivadhUyutaH // 30 // bhUmAvavatatArA'tha naukAyAH sa janAgrataH / mUrtimAniva cA''nando mAtRbhUmeH priyaH sutaH ||31||(kulkm) athA'bhigatalokAnAM sahasrAdhikalocanaiH / vinipItazca saMkliSTaH kalpitairiva bAhubhiH // 32 // eSa eSa mahAn tattvajJAnI tattvavida dhuri / saMyamI yaminAmagre pravaktA vadatAM puraH // 33 // eSa dRSTo vizAlAkSaH pUrNacandranibhAnanaH / mukhne sAgaragAmbhIryaM sAralyaM ca zizorvahan // 34 // eSa dRSTo mahAbAhuH siMhasaMhanano yuvA / vizAlonnataphAlazca jagad voDhumivodyataH // 35 // evameSa mayA dRSTo jagaddhAtA jagadguruH / vedAntaDiNDimaH puNyo puNyabhAjAM hRdi sthitaH // 36 // For Private personal Use Only
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ gavAkSaH vizvasya yasminnapi kasminnapi koNe nivasatAM bhAvukajanAnAM matizrIH paraspareNa sAdRzyavatyeva pathi sphuratItyarthaM manasi nidhAya "saMvAdinyo medhAvinAM buddhaya" iti jagurAsmAkInAH pUrvAcAryAH / etadAbhANakasArthakyasampAdanAya vidvajjanaistatra tatra prayatnAH kRtA eva / parantu saMskRtetaravAGmayagatasya sAhityasAmrAjyasya saMskRte'vataraNaM na paryAptayA mAtrayA vihitamiti tu suprasiddho viSayaH / tatrA'pi viziSya iGglISpadyAnAM sAMskRte'vataraNe kRtaprayatnA nUnaM viralA eva / pAtitaitatkaTAkSA api vidvAMsaH prAyeNa sAmpradAyikaireva cchandobhiH vihitanirvAhA dRzyante / mayA punaratra mUloccAraNAnusAriNIM gatiM saMskRte lambhayitum upkraantm| saMskRtasAhityasarasvatItRSAnivAraNe madIyasyAsya prayatnabindoH kiyat sAphalyaM prAptamityatra tu sahRdayA eva pramANaM bhavitumarhanti / amuSyAM padyadhArAyAM iGglISvAGgmaye prasiddhAnA-maprasiddhAnAmanatiprasiddhAnAM ca keSAJcana kavitAjyotiSAM sphuraNaM gavAkSataH saMskRtabhavanasyA'ntaH pravezanArthaM prayatitam / adhunA'trA''dattAnAM kavitAnAM viSaye "ante dRSTaH" (4) iti padyaM mUle lAvaNIrUpeNa vartate / padyasyA'sya bhUyAMsi pAThAntarANi vartanta iti jJAyate / jAnapadasyA'sya gItasya kiMkartRkateti na spaSTam / atra 'bonnI jArj kAmpabel'nAmA vIraH pratiSThate samarAya / sa na pratinivartate / pratinivRttastu kevalaM tadIyo'zvaH / vIro na dRSTaH kintu azvacakSuSi bASpo dRSTaH ityayamaMzaH sacetasAM cetassu kimapi sphorayati / 'madIyA chAyA ' (5) svabhAvoktimaNDitetyatra na saMzItilezaH / alaGkAreNA'laGkAradhvaniriti kila saMgiranti AsmAkInAH sahRdayAH / syAdatra samAsokti - dhvanirapi kA hAniretAvatA ? caTulAH zizavaH kadAcit saumyAH kadAcidupadravazIlAH kadAciccA'lasAH prAyeNA'nujjhyamAna - mAtApitRsannidhAnAH kayakSitAH padyenA'neneti ko nAma bhAvuko jano nirAkartumISTe ? 'grISme vRSTiH ' (1) tathA 'gRdhraH' (3) ityanayoH zuddhaiva samAsoktiH / parantu 'pUrNacandra: ' ( 2 ) iti padye sannapi svabhAvoktyaMzaH kAJcanA'sphuTatAM gata iva pratIyate / antime ca caraNadvaye nisargasahajA bAlamugdhataiva prakRtA / - es jagannAthaH 2925, 1st main, 5th cross Saraswathipuram Mysore 570009 26
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'hRdayollAse' (6) punaranyaiva samasyA / RjurohitavarNanaM nA'tra kaveruddiSTam / tasmAnnA'tra svabhAvoktiranye vA'pyalaGkArAH / kasmin sAhityike tattve'ntarbhAvyamidaM lakSyatveneti cintyam / druti-dIptivikAsAnAmanyatamatvamatra draSTavyamityasmAkaM pratibhAti / (sahasrAvadhAninA rA.gaNezena saGgItadalli rasa ityamuSmin kannaDalekhe tattvAnAmamISAM vistarazo viveko vyadhAyi / ) 'vyAghraH' (7) svapne'pi svabhAvokte rudAharaNatAM na yAti / dRSTavyAghrasya kavevismayarUpasthAyibhAvasyaivA'tra jIvAtutvamatra / kecana iGglISsAhitya-saMzodhakA: 'viliyam blek'kavinA kadA'pi vyAghro na dRSTa iti, tasmAdatyAzcaryakaryAH sRSTeH kAH zakteH viSaye vismayaprakaTanaM kaveruddiSTamiti pratipAdayanti / astu nAma, sarvathA'pyadbhuta-rasodAharaNarUpAt patha: padyamidaM na cyavate iti draSTavyam / 'laNDan nagare'(8) ityatra yadyapi svAthibhiH sarvatra prAyo nIcageyA svArthatA''zrIyate, mAnuSyakaM bhAvukatA ca dUrotsArite bhavata iti vastu, parantvetAvatA nA'sya dhvanitvaM, pakSivarNanasya paunaHpunye no pAdIyamAnatvAt / tasmAdatra guNIbhUtavyaGgayatvam / 'ku sarit' (9) vispaSTasvabhAvoktirapyajahatsamAsoktiH / prayAtrI vyakti: kvacinmandagAminI kvacicca zilAtalAdha:pradezAdiSu vizrAntisamaye'nupalakSyamANagatiriti vastvatra naisargikyA niSklezaM pravahamAnayA ca cchandogatyA sphoritam / AsannamaraNasyA'pi zRgAlasya jihvAcApalyaM pracuram / ('mumUrSuH zRgAlaH'10) svakIyAnAmeva potAnAM vAkyaistasya dArzanika 'upadezAmRtam' AkAze lIyate ! adhunA'dhyupAttacchandogati dvitrA vAcaH / nirantaralaghuguruvinyasanarU pA paJcacAmaragati: kvacidupAttA / pajjhaTikAgatiranyatra / gItigatiraparatra / 'grISme vRSTi rityatra 3,4,3,4,3,4,3,guruityevaM mAtrAgaNa-vinyAsaH / 'gRdhra' ityatra 6,6,6,sagaNa: ityevaM mAtrAgaNavinyAsaH / 'hRdayollAse' 4,4,4,4,4,4,gurudvayam iti mAtrAgaNavinyAsaH / raghaTAbandhasya vaividhyaM kvacit / ('vyAghraH', 'laNDan nagare', 'mumUrSuH zRgAlaH') pAdAntaprAsaH sarvatra pAlitaH / parantu 'pUrNacandre' kevalamantime caraNadvaye prAsaH / navame tu padye iGglIS-kavitAgataprAsazailImanusRtya prathamatRtIyayoH pAdayostathA dvitIya-caturthapAdayoH(a,b,a,b-iti krameNa) prAsa upAttaH / asphuTe'pyatra prAsasya prAsatve, nAvInyotpAdanAya mUlagatyAnayanArthaM ca kRtamidam / api ca yatirna sarvatra paalitaa| mUlagatabhAvAnAM yathAzakti tattatpaGktiSu pratibimbarUpeNa sthApanaivA'tra kAraNam / 27
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) grISme vRSTiH mUlaM - Rain in Summer ola: - H. W. Longfellow apagataM kila dhUlimaNDalamuSNatA prasUtA htaa| dharmavati pathi bRhati laghuni ca vRSTiriha sukhadA''gatA // chadiSu marmarakAriNI khurputtdhvnynukaarinnii| pUrNasalilAd droNikaNThAda rabhasaniHsUtidhoraNI // api gavAkSAveSTanAd drutamiyaM paGkavadurmilA / pravahati ca garjati ca saridin kaccAvahanIcalA // svAgataM vRSTe! halA! pUrNacandraH mUlaM - Full Moon kaviH - Walter de la Mare kadAcidardhanidrayADalpajAgRtasya kasyacid dRzoH papAta mandamandamambAd dyutirnizi // zazAGkamaNDalaM dyutiM kirat sa nIcasarpiNIM zarAvamAvibhAvya rAjataM pramodavAnabhUt // praspreNa candramAH sa pUruSo'pyapazyatAM kSaNAt kalAnidhiH sa vArideSvagAdadRzyatAm // 28
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) gRdhaH mUlaM - The Eagle kaviH - Alfred Lord TennySon vakrAbhyAM hastAbhyAM zliSyati nagazikharaM zUnyasthAneSu sUryamupayAti prakharam / tiSThati maNDalakArI nIlanabhasi rucim / abdhirmimAlI tasyA'dhaH parivalate / nagabhittizreNitaH sa bhuvaM vilokyate / jhaTiti patati yathA sphUrjathurbhIkaramayate / (4) ante dRSTaH mUlaM - Bonny Goerge Compbell kaviH - ? mukhye mArge nadyAH pArthe turagaM vamAruhya / 'bonnI'-nAmA sAdI gatavAn turagaM varamAruhya // sannaddhaH sana sAdI gatavAna khaDagI kavacI yodhaH / nA''sIt tasya vA'pi ca mArge vIrasya pratirodhaH // turagenogrAM plutimAcaratA bhAti sa gacchan sAdI / uDupamadhyagata UrdhvadaNDa iva samarakalA-suvinodI // dUre dhUlidaMghasakAzaH sAdI candrasadRkSaH / meghe candro lIno dhUlau sAdI ca samaradakSaH // LINI 29
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ kimidaM? kimidaM? rudhirodgArI turagaH pratyAyAti? / hA hA paGkilanirjharavAniva bata girireSa vibhAti // prasthAne yaH sAdI gatavAn pRSThe kila turagasya / dRSTo nA'yaM dRSTastu patan bASpo hayanayanasya // madIyA chAyA mUlaM - My Shadow pla: - Robert Loius Stevenson asti madIyA chAyA kAcid yA mAM paritaH saJcalati / draSTuM zaknomyetAM paramupayogaH ko'pi kila na bhavati // ApApmastakameSA mAmAkAreNopaminoti / kintu purastAnmama matpUrvaM zayanaM sukhato vidadhAti // draSTavyA hAsyatamA riitirvrdhnpddhtirdsiiyaa| nA'nukriyate zizuvardhanasUtiranayA ca bahugaNanIyA // rabbarakanduksamamunnatatarameSodgacchati sapadi tathA / hrasvIbhavati kadAcinmanye luptAmetAM manasi yathA // zizubhiH krIDA karaNIyA kathamityeSA na hi jAnIte / sakalavidhAbhirmUDhIkartuM bahudhA mAM tu prINIte // anuditabhAnau kasmiMzcid drAga divase kutukAdudatiSTham / vIkSitatUNagatahima AtmAnaM paryagaNayamakhilavariSTham // alasA kintu madIyA chAyA tandrAlurjana iva zayane / bhadraM nidrAlInA zete sunimIlyaiva sve nayane // 1. sRtiH-mArgaH / rItiriti yAvat / 30
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ hRdayollAsaH mUlaM - My heart leaps up kaviH - William Wordsworth uDDayate hRnmama zakradhanuSi nayanasaraNimupayAte / RjurohitamidamAsIt prAgapyevameva mayi jAte // madyauvanakAle'pyevaM madvArdhakye'pi ca bhUyAt / manmaraNe'pyevaM manujasya pitA zizuriti niyatatvAt // AzAse'haM matkA divasA vihitaprakRtizraddhAH / protA mitha evaM bhUyAsuH prINitazizuyuvavRddhAH // vyAghraH mUlaM - The Tiger chiat: - William Blake vyAghra! vyAghocalasi lasan naktaM vipine bhUri can kenADamayeNa reNa vyadhAyi kimuta kaTAkSeNa tvatktanoratibhayabahulaM daihiksAmaJjasyamalaM dUre deze nabhasi ca yA jvalati zikhA tvannayanIyA 1. alaM - paryAptam / 31
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ zUrakastAmAdAtuM pakSau sa zazakAvAptuM bAhA kIdRzyuta su-kalA tava hRdaya-sirA-racana-balA spandaM hRdyArabdhavati sraSTA hastaH ko bhavati? pAde vA dhIghorataraH kaH prAbhavadahaha! mudgaraH? kasyAmumAyAM tu kyA tava mastiSkaM zRGalayA sthitamAsIt ? ko dRDhamuSTiH krauryottambhanapaTudRSTiH? bhagaNavisRSTadyutizUle tArAniHsUtajalajAle nabhasi lasati yaH sa kimahasat? sRSTvAjaM yastvAmasUjat! vyAghra! vyAghojvalasi lasan naktaM vipine bhUri can 1.baahaa-baahuH| laNDan nagare mUlaM - In London Town cafat: - Mary E Coleridge divyaH pakSI ko'pi purA'bhUt paTaleSu sa DayamAnazcA''sIt 32 For Private Personal Use Only
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ sarva bAlA harSAt kSaNataH kratAlikayA ghoSitavantaH 'pazyata pazyata ruciraM vihagaM nIlima-bhavyaM tatpakSayugam / taduro mANikyazriyamadharat tannayanaM kanakacchavimavahat prAptapracayaziraskairuktaM 'na mRtaH pakSI yo'sau dhik taM vikrayyo'yaM hanta tathA sati / ' kazcana zUratamasteSAmati gulikAM sahasA sa tadIyAyAM marakatakAntAyAM hi zikhAyAM prAkSipadapatadivyo vihago manujapurastAd yamamandirago, na mahAnAsInna ca sa sthUlaH / kruddho jana etena karAlaH "svAdavihInaH, khAdAnarhaH, zakuno'sAvetasya tu barhaHkena dhriyatAM zirasi vicitraH?' prakSiptastaiH sa svaHputraH saritAyAM jIvI mRtimApnot, teSAM sotprAsaM hAsyamabhUt / etallaNDan nagare vihitaM tair bAlAbhirbAlai ruditam / 1. sotprAsaM - with irony 33
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ (9) kusarit The Brook enfa: - Alfred Tennyson "ahaM samAgatA jalIyapakSivRndavAsato haThAt kilAkramAmi cArugulmake sphurAmyaham / upakramAmi vAniyuddhamAzu kandare tato nipAtinI rakhalAmi zailakUTatastaTeSyaham // " "vahantyahaM bahuprakArasetupattanAdibhiH salIlamaprapUranimnagAsamAgamoddharA / alakSitakramA tUNaprabhUtimajjalAdhvabhiH kUtAskhaladgatirnRNAM gatAgate nirAdarA // " "adRzyadRzyadehavatyapi cyutA visarpiNI nadIpathena cArunartanA ravermarIcibhiH / gabhIratAvihInavAlukAninAdatarpiNI mRgAtArakodaye ravAn karomi vIcibhiH // " "azIghragAminI bhavAmi vanyagulmasaGkule jalIyasasyamAlini kSamAGgaNe dRSad-yute / punarvahAmi vakrimANamAtanomi zItale jale karomi dhAvanAni pUrNavAriNaH kUte // " 1. kSamA-bhUmiH / 34
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ . (10) mumUrSuH zRgAlaH mUlaM - The Fox at the point of death kaviH - John Gay ko'pi zUgAlo mRtimAsannaH, kUzabalahIno rujamApannaH, kSudhamatyugrAmadare s dhana, vayasA vikRtaM vapurapi ca vahan, carvaNahanumAn paritaH potaiH zokAt saMvRta AdhisametaiHsandezaM ca mumUrSorjanakAt karNe kartuM saMvadamAnAt / sa ziraH kathamapyutthApitavAn rakha iti tatkaNThAnniHsRtavAn"putrAstyajata kumArgAnnityam / zUlati hRdaye mama duSkRtyam / 1. zUlamivA''carati, kvim / kalahaMsapreto'sti purastAt TarkI rudhirAkto yo hananAt kukkuTapotAkrandanajo'pi zrutyoH zabdo mama bhayamApi / " kSudhitA dadRzustaM tu zRgAlAHkhAdyazravaNavisarjitalAlAH! "ca pitaH! khAdyaM vRtamiha? TarkI 1. Turkey - kukkuTajAtIyaH pakSivizeSaH / / 35
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ kukuTa-kalahaMsau ? tvaM tarkI / tava mastiSkaja-bhUtaM sakalam / lihyo vayamoSThau bata viphalam / "ayi ghasmaragaNa!" vadati zUgAlo"duSTo'bhyAso yamyo lolo, bahuzocyo'tikramaNIyo'yaM damanaM yatra na kila cittIyam / 1. tarkavAna-mudhA kalpanAvAn / vizvakadruratyAtyasmAkaM vegaM gulikAjAlau zokaM kurutoDa,nveSaNakArijanadRzo bhetavyaM kila cauraiH / ca vazo mAnasikaH zama? imamadhunA''pnutha na muhUrtamapi ca / vArdhakyaM tvatha duHkhaM me sarvaM nAzayati / prItiryadi vo mode bhavati, kriyatAM vRttau praamaanniktaa| naSTA labhyA punrunnttaa| sadgaurava-yuktA jIviSyatha / samavAptayazaskAzca bhaviSyatha / " ko'pi zUgAlo'kthayad vAkyaM"tava kartuM kiM syAnnaH zakyam / cintaya, naH pUrvajavihitaM dharmaM pATaccakulanihitam / 1. vizvaka-duH-mRgayArthaH zvA / 2. bullet 36
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaMzAnugamapayaza idamadhunA na nivArya-yanniyataM vidhinAcarite'pyasmAbhistUNamajavat / cintanavAkarmabhiratibalavat satyaM pAlayituM saGkalpaH kriyate'smAbhirnA'yaM jalpaH / kukkuTapotAn mArayitAramaH, samyag vibhjnmurriikurmH| dhIparivartanamazraddheyaM; naSTaM na punaryaza Aneyam / " "tarhi jahita vramArge moham / kukkuTaravamazUNavamadhunA'ham / kukuTazAvAn sabhyasaNyA khAdata, yA saadhuvrjgnnyaa| re mamApi tanmAMsaM bhavitA pathya"miti jagau sa zRgAlapitA !! 37
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1880 NAUR HITENAP D kizoragItam kartumicchasi nAma loke / ___ DaoN.AcAryarAmakizoramizraH ISRO avaguNAn kRtvA hi dUre sadguNAn hRdaye nidhAya / durjanAMstyaktvA hi manasA saGgatiM mahatAM vidhAya / sadA sahayogaM kuruSva nRNAmanyeSAM ca shoke| kartumicchasi nAma loke // 1 // yadi kariSyasi gurujanAnAM mahApuruSANAM ca mAnam / tarhi tvAM prati sarvalokAH sarvadA dAsyanti dhyAnam / nirdhanAnAM bhava sahAyaka Arthika saGkaTe stoke| kartumicchasi nAma loke // 2 // sodaraiH saha bharatatulyaM sadA vyavahAraM kuruSva / lokanArI mAtRtulyAM svasRsamAnAM vA bhajasva / sajjanA: satpathamayante tAdRzA vada santyaho! ke? kartumicchasi nAma loke // 3 // ye ca manyante manuSyAH paradhanaM vai mRtsamAnam / zAsakA: sAdhavasteSAM budhA api kurvate mAnam / tAdRzo bhava, yataH sarpA avakrA gacchantu roke| kartumicchasi nAma loke // 4 // (1) stoke - alpe (2) roke - vile 38
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ yAdRzo bhavitA'si, tAdRk tava hi parivAro bhaviSyati / tvAdRzA nArI tvadIyA tvAdRzaM mitraM sameSyati / guNA bhavitArastvadIyAstAdRzAstAvake toke / kartumicchasi nAma loke // 5 // uttarabhArata eTAjanapada-soroM-nagaranivAsI, hotIlAla-kalAvatyoH putro mizrayorAtmavAn / kAvya - nATya-gItAdiracayitA rAmakizoramizra iha, kizoragItAvaliracanAyAM kizoragItaM kRtavAn // (1) toke apatye / 39
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAstravizArada-kavirala-pIyUSapANi-pUjyapAdAcArya/zrImadvijayAmRtasUrIzvarANAM puNyajIvanaleza -pUjyAcAryazrImadvijayadevasUrIzvaraziSya AcAryavijayahemacandrasUriH pratipalamapi nijajanuSo, yena vyayitaM paropakUtikaraNe / tamanupamojjvalacaritaM, vande vijayAmRtaM sUrim // sakalAsumatsukhasandohadAnaprapAbhaM lokottaraM zrIjinazAsanasAmrAjyamadyAvadhi yadaskhalitaM pravartate tatra zrImadgurubhagavatAmeva prmopkaarH|| ___ caramatIrthapatizrImahAvIraprabhoH paTTaparamparAyAmanekAneke sUrIzvarAH samabhUvan yeSAM zaradindusamujjvalacaritAni viditvA vayamatIvA''zcaryacakitA bhavAmaH / zrImadvIraprabhoHprathamapaTTadharaH saJjAtaH paJcamagaNabhRt zrIsudharmasvAmI bhgvaan| tadanu caramakevalizrIjambUsvAmIprabhRtayaH guNagaNamaNirohaNAyamAnAH zrutadharapuruSAH kramaza: saJjAtAH / tatparamparAyAmeva vikramIye viMzatitame zatake saJjAtAH zrImantaH nemisUrIzvarA:, ye hi zAsanasamrADiti birudena samagre'pi jinazAsane prasiddhAH samabhUvan / taiH paramagurupravaraiH sakalavidvajjanacetazcamatkArivaiduSyavibhUSitaiH nijApratimAdbhutatamasamAcaraNenopadezadAnAdinA ca jinazAsanasya saptakSetrI navapallavitA vihitaa| teSAM praviralaguNagaNAlaGkataziSyasamudAye gaNanApAtrasthAnadhAriNaH zAstravizArada-kaviratnapIyUSapANItibirudatrayasamalaGkatAH samajaniSata puujypaadaacaaryprvrshriimdvijyaamRtsuuriishvrmhaaraajaaH| kva lokottaraviziSTataraguNanikurambena bhRtabhRtaM teSAmatIvasamunnataM jIvanaM? kva cA'smadIyA svalpaviSayA mati: ? tathA'pi svakIyAzaktimaGgIkRtyA'pi tadbhaktivazaMvadatayA taccaritAlekhane kiJcit prytyte| 40
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ astIha ramye bhAratadeze ahiMsA-satyAdiguNAnAM gADhatarasaMskArai ramaNIyatara: guurjrprdeshH| tatrA'pi zaurya-dhairya-sAhasikatA-nirbhIkatAdiguNagariSThajanotpattikAraNatayA sarvatrA'pi prasiddhatara: saurASTranAmako bhUbhAgaH / yatrotpannajanAnAM bAlyakAlAdeva yAdRzaM naipuNyaM dRSTigocaraM jAyate tAdRzamanyatrotpannAnAM vRddhatve'pi sudurlbhm| yatra virAjate bhavodadhiyAnapAtrAbha: zrIzatruJjayatIrtharAjaH, yasmin pratikaGkaramanantAnantAtmAnaH tIrthamAhAtmyAdeva kRtvA sakalakarmaNAM kSayaM prAptavanta: mokSAbhidhAnaM paramapadam / punazca yatra bAlabrahmacAri-dvAviMzatitamatIrthakRt-zrIneminAthaprabhoH dIkSA-kaivalya-nirvANarUpakalyANakatritayaM samajani tat zrIraivatAcalamahAtIrthaM bhaktajananayanamanasoH sudhAJjanakalpaM samudyotate / yatra bhavikacakoracandrAyamANa-zrIcandraprabhasvAmibhagavatAmananyaprabhAvasampannamUrtizobhitaM zrIcandaprabhAsapattanAkhyaM tIrthaM vilasati / yatra zrIvIrAt azItyuttaranavatipramitasaMvatsare samarthazAsanaprabhAvaka-zrIdevarddhigaNikSamAzramaNAdhyakSatAyAmAcAryapaJcazatyA parasparaM vicAravinimayaM kRtvA sarvasammatiM ca saMsAdhya bhAvikalyANArthijIvAnAmanugrahAyA''gamagranthAH pustakArUDhA vihitAH, tadaitihAsikaM zrIvalabhIpurAkhyaM nagaraM varIvati / yatra zAsanasamrATtapAgacchAdhipati-zrImadvijayanemisUrIzvaragurubhagavatAmupadezena yayostIrthayo: navanirmANarUpo jIrNoddhAro vihitastau zrIzatruJjayatIrthAdhirAjasya sajIvanazRGga(TraeNka)tayA khyAtaM zrIkadambagirimahAtIrthaM tathA zrItAladhvajagirizca virAjamAnau stH| tasya jhAlAvADeti vidite pradeze vartate boTAda(bahutAda)sajhakaM nagaram / tatra ikSvAkuvaMzavibhUSaNaprathamatIrthapatizrIAdinAthaprabhoH prAcIna: gaganottuGgazRGgamaNDita: manoharo jinAlayaH shobhte| vibhinnakSetreSu gaNanApAtrA: naike santaH satya: mahAtmAnazcA'tra samabhUvan, ye hi svIyavizadodAttajIvanavRttaiH bhUmimimAM sarvatra prakhyApitavantaH / 41
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ - rASTrazAyarazrIjhaveracandra-meghANImahodayasyeyaM karmabhUmirAsIt / tathA yaH kila boTAdakarakavirUpeNa sarvatra kavisamAje vizruto'bhUt tasya nadIparyAya-zaivalinI-srotasvinyAdisaJjJakakAvyakRtikalApasarjakasya prAsAdikakave: zrIkhuzAladAsAtmaja-zrIdAmodaradAsasyeyaM jnmbhuumiH| __ atra nagare jinendrapUjAparipUtamAnasA: jinavacanazravaNavyasanina: paramazraddhAlavo dharmadhyAnaparAyaNA vrata-niyamAbharaNavibhUSitAH zramaNasevAsamutsukamAnasAH zrAvakavaryA nivasanti sma / teSu dezAIkulodbhavaH zrAddharatna-vastAnandanabhavAnabhAInAmA suzrAvako vasati sma / tasya sUnuH hemacandrAbhidhAnaH paramasAttviko bhadraprakRtiH saMskArasampannazcA''sIt / tasya bhAryA dIvALInAmnI zIlasaubhAgyAdiguNagaNasampannA dharmaparAyaNA vAtsalya-sambhRtAnta:karaNA cA''sIt / vikramIya-nayana-bANa-graha-candra(1952)mite saMvatsare mAghazuklASTamyAM guruvAsare zrIhemacandragRhe dIvALImAtuH pavitrakukSau zubhasvapna-dohada-saMsUcitasvIyapuNyaprAgbhArabhAjanatva: ko'pi puNyazAlI AtmA prAsUta / udito hi bAladinakaro yathA svasvarNamayamayUkhasamUhai: sarvamapi pRthvIlokaM kuGkamavarNAbhiraktaM karoti tathaivA'nena bAlena sarvo'pi nijaparivArajanaH pracuratarasneharAgaraktaH kRtH| bAlo'yaM bhAvini kAle amRtapadaprApaNAya prayatamAno bhaviSyatIti vicAryaiva mAtApitrAdibhistasyA'bhidhAnaM 'amRta' iti sthaapitm| hemacandrasya dvau bhrAtarau AstAm / eko lakSmIcandraH aparazca khiimcndrH| dvAvapi zraddhAlU dharmaparAyaNau zramaNa-zramaNIbhakti-vaiyAvRttyAdau dattacittau cA''stAm / tatrA'pi lakSmIcandrastu nItau prAmANikatAyAM ca labdhapratiSThaH samaste'pi nagare ca vivAdAdInAM samAdhAneSu sarveSAmapi mAnyanirNaya aasiit| amRtakumArasyA'nye giradharalAla:, tArAcandraH,zAmajI, kastUracandra iti catvAro jyeSThAH vIracandranAmA paJcamazceti paJca bhrAtara campAbhidhAnA bhaginI caikA''san / svIyabhrAtRbhiH savayobhizcA'nyaiH sArdhaM krIDan sa dvitIyAzazIva vRddhimavApnot / 42
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 pUrvajanmanaH saMskArANAM prabhAvaH | janaka-jananyoruttamaiH saMskAraiH saha bAlye'pi amRtapravRttau pUrvajanmana: saMskArANAM prabhAvo dRzyate sm| taiH saMskAraiH sa vinA'pi parapreraNAM zizuvayasyapi dayA-dAnAdikriyAsu rucivAn AsIt / kamapi prANinaM duHkhapIDitaM dRSTvA tasya hRdayaM sahasA ArdIbhUtaM bhavati sma / SaTpaJcAzadattaraikonaviMzatizatasaMvatsarIye duSkAle tasya caturvarSadezyasyA'pi bubhukSAvihvalAn janAn dRSTvA etebhya: yadi kiJcit pradIyate tadA varamityAdaya: zubhavicArA: manasi prAdurbhavanti sm| (ayaM prasaGgastaiH sUrIzvaraiH kvacit vArtAprasaGge svamukhenaiva kathita AsIt / ) adhyayanam / prAthamikadhArmikasUtrANAmaGkAnAM cA'bhyAsaH gRha eva sampannaH / tadanu prAya: aSTavarSavayasi chaganalAla-nAmakasyA'dhyApakasya pAThazAlAyAM tasyA'dhyayanaM praarbdhm| anyabAlakApekSayA tena buddhestaikSNyAta abhyAse sthairyAcca stokenaiva kAlena zobhanataramadhyayanaM kRtm| vyAvahArikAbhyAsena saha dhArmikAbhyAso'pi avazyaMkartavya: ityAzayena pitrA jasarAjAbhidhadhArmikazikSakapArve tasya dhArmikAbhyAso'pi kAritaH / tato tRtIyakakSyAM yAvat boTAdanagare'dhyayanaM kRtvA vyavasAyArthaM ugAmeDItinAmakaM grAmaM gatavatA pitrA saha so'pi gatavAn / tatraiva cA'gretanamadhyayanaM prArabdham / kintu tatra tasya mano na lagnamato punarapi sa boTAdanagaraM pratinivRttaH / tatra ca purAtanapAThazAlAyAmevA'bhyAsaH prArabdhaH / SaNmAsAnantaraM pAThazAlAyAM gatavAnapi matinaipuNyena sarvAnapi pAThAn zIghrameva hRdayasAt kRtavAn sH|| za bAlye'pi satyaniSThA va tadA tu prAyaH dvAdazavarSIyaH sa paJcamakakSyAyAM paThannAsIt / ekadA parIkSAkAle'dhyApaka: praSTavyapraznAnAmuttarANi svayameva kRSNapaTTikAyAM likhitvA chAtrebhyo darzayannAsIt / etad dRSTvA tasya manasi khedaH samutpanno yat 'are! kimidamasamaJjasamatra vidhIyate? na hyetAdRga vyavahAro'dhyApakena kartumucitaH / parIkSA tu vidyArthinAmabhyAsasya parIkSaNArthaM vidhiiyte| tatra yadi evaMrItyottarANi likhitvA darzyante tadA ko lAbha: parIkSAyA:? tadAtve tasya tAdRk 43
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmarthyaM nA''sIt yathA tatprasaGgaM sa pratikuryAt, ataH sa viSaNNaH saJjAtaH / saMsAraM prati vairAgyam anityo hi saMsAre saMsAriNAM snehabhAvaH / sa tu svArthamaya eva / sati svArthe tAdRzaM snehabhAvaM pradarzayet yathA tena sadRza: jagati ko'pi nA'nyo bhavet / svArthe tu sRte sa eva taM pratyabhijJAtumapi naivA'bhilaSet / yadi sarvadA sarveSAmakhaNDasnehabhAvo varteta tadA tIrthakRtaH cakravartinazca kathaM tatparityAgaM kuryuH ? sandhyAbhrarAga iva kSaNavidhvaMsinI hi sAMsArikasnehasya sthitiH / kSaNe kSaNe tatra parivartanaM bhavati / ita: amRta: svajyeSThabhrAturgRhe kaJcit kAlamuSitvA puna: ugAmeDIgrAme svajanaka - jananyoH pArzve gatavAn saH / kintu tatra tayostAdRzaM vAtsalyamananubhavan sa saMsArAnnirviNNo'bhavat / tanmanasi tadaivaMvidho vicAraH samutpanno yathA 'aho ! kimidaM dRzyate mayA ? ye svajanA: pUrvaM mayi bhRzaM snehabhAvabhRtA Asan ta evA'dhunA aparicitA iva vyavahAraM kurvanti !! tarhi kiM prayojanamatra nivAsena ? snehabhAvavirahitairjanaiH sArdhaM nivAsAttu varaM gRhatyAga eva' iti / svakIyamitravargaH sarveSAmeva jIvane dRzyate yat teSAM jIvanaM zobhanamazobhanaM vA yajjAtaM tatra mitravargasya sumahannimittatvam / amRtalAlasya tadA boTAdanagare samazIla - vayo- rasAzcatvAraH suhRda Asan / ekaH narottamadAsaH, dvitIyaH lavajI, tRtIya: gulAbacandraH caturthazca jhaveracandraH / ete paJcA'pi vairAgyabhAvasaMbhRtA gRhAt nirgatya dIkSAgrahaNasya yogyamavasaraM pratipalaM pratIkSamANA Asan / yadyapi sarveSAM mAtApitrAdayaH svajanA na kathamapi tebhya etadarthaM sammatiM dAtuM sajjA: / teSAM savidhe saMyamagrahaNasya vArtAkaraNamapi durlabham / yadi kadAcit dIkSasambandhi ekamakSaramapi mukhAnnirgacchet tadA teSAmupari sarve'pi roSAruNacAkSuSabhAvaM bhajeyuH / sarve'pi svajanA etAn svavicArAt pracyAvayituM vividhAnupAyAnupayuJjanti sma, tathA'pi ete paJca tAdRzadRDhamanobalazAlina Asan yat svavicArAt manAgapi zithilA naiva samabhUvan / yadA kadApi samayaH 44
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ prApyate tadA sarve'pi guptarItyA rahasi sammIlya parasparaM naijaM vRttAntaM prakAzyA'gretanaM kAryakramaM nirdhArayanti sma, yataH kaH khalu samartha: merunizcalamanobalavataH puruSAn svanizcayAt cAlayitum? guruvaryANAM boTAde pAdAvadhAraNam yeSAM darzanena sarve'pi janAH svaM janma jIvanaM ca dhanyaM manyante sma te pUjyapAdAH zAsanasamrAjaH zrImadvijayanemisUrIzvarAH vikramIye rasa-darzana-graha-zazAGka (1966) mite varSe boTAdanagaraM samAgatAH / tatratyA bhAvikAH janAH bhaktibharollasitahRdayA guruvarAn nantuM teSAM bhaktiM ca kartuM ahamahamikayA itastato dhAvanti sma / samagre'pi nagare gurusamAgamajanyo mahAnutsAhaH pravartamAno' 'bhUt / na kevalaM jainAH kintu jainetarA api sarvataH samAgatya mahatA mahena gurusamAgamaprasaGgaM vardhApayanti sma / bhaktyullasitamAnasAste sthAne sthAne toraNAlaGkRtAni maNDapAni racayAJcakruH / tathA vicitravarNairdhvajapatAkAdibhizca samagramapi nagaraM zobhAyamAnaM vyadhApayan / grAmAntarAdAgatAH grAmINajanA: adRSTapUrvAM nagarazobhAmimAM nirIkSya parasparaM vArtayanti sma yad nA'smAbhiretAdRzI nagarazobhA kadA'pi dRSTapUrvA - iti / aho ! dhanyA ete jainamatAnuyAyinaH suzrAvakAH, yairbhUritaradravyavyayaM vidhAya nagaramidaM suralokatulyamatimanoharaM vihitam ityAdi / jinazAsanasya gurubhagavatAM ca bADhasvaroccAritaiH jayajayArAvairvAdyaninAdaizazca samagramapi nagarAkAzaM zabdAdvaitamayamiva saJjAtam / laghulaghuvayaskA bAlA api harSonmattIbhUya nRtyanta utpatantazca bhRzamAnandamaiyaruH / sphAranepathyAlaGkRtA apsarasa iva zobhamAnAstannagaranAryaH sumadhurasvareNa gurubhaktigItAni gAyanti sma / kecit prabalabhaktyullasanmAnasAH puruSAH daNDikAH pahA~zca karayordhRtvA vartulAkAraM viracayya gurubhagavatAmagre gItagAnapurassaraM rAsalIlAM vitenuH / kiM bahunA ? tadA yajjAtaM tat kila varNayitumazakyameva / dRSTvaitat svAgatamamRtalAlo'pi kAmaM prItamAnasa babhUva / tadA tena manoratharUpeNa manasi bhAvitamapi yad "majjIvane'pi yadyetAdRk susamayaH puNyodayAt samAgacchet tadA nUnamahaM dhanyAtidhanyo bhaveyam / " tadA kenedaM jJAtamAsIt yadanena vilokitaH svapnaH sucArutayA saphalIbhaviSyati ! 45
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ - zaguruNAM jyeSTasthitikRte sthiratA se etAdRzA mahAntaH prabhUtaguNagaNasamalaGkRtAH pUjyagurubhagavantaH svakIyanagare cAturmAsyaM kariSyantIti vijJAya tannagaranivAsino naranAryaH apUrvAnandollAsasambhRtamAnasAH samabhUvan / caturdazavarSavayA amRtalAlo'pi svamitraiH sArdhaM gurubhagavatAM pArve gamanAgamanAdikaM tadbhakti-vaiyAvRttyAdikaM tatsatsaGgaM ca karoti sma / gurubhagavatAM sAnnidhyamamRtalAlAya bhRzaM rocate sm| ata: sa bhojanAdi kartumeva gRhaM gatvA jhaTiti tat sampAdya ca upAzrayamAgacchati sma AdinaM ca munInAM pArzva eva upavizati sm| tadA hi gurubhagavatAM ziSyasamudaye zrIsumativijayazrIsiddhivijaya-zrIdarzanavijaya-zrIvijJAnavijaya-zrIprabhAvavijaya-zrIudayavijayAbhidhAnA munayo bAlyAttasaMyamA nirantaraM svAdhyAyAdhyayanAdiSu lInacittA Asan / zAsanasamrAjo'pi hi pUrNayauvanamaye samaye vartamAnA Asan / paJcatriMzadvarSavayasyeva te AcAryapadavIM prApya uttarottaraM vardhamAnaprabhAvA abhavan / nanu etAdRzAM naiSThikabrahmacaryAdi-guNagariSThAnAM prabhAvaprasare ko nAma vikalpaH ? tasyAM caturmAsyAM te pUjyapAdAH sUtrAdhikAre zrIprajJApanAsUtraM bhAvanAdhikAre ca zrIjambUsvAmicaritramadhikRtya vyAkhyAnaM vaacyaamaasuH| siMhagarjanodghoSitaM viSayavaividhyena vizadavaiduSyena ca pUrNapUrNaM teSAM pravacanamAkarNya keSAM manasi na prAdurbhavedahobhAvaH? tadA amRtalAlo'pi nijavayasyaiH saha niyatarUpeNa vyAkhyAnazravaNaM karoti sma / yadyapi prajJApanAsUtrasya gahanapadArthAnAmavabodhe tasya matiraparipakvA'samarthA cA''sIt tathA'pi jambUsvAmicaritravyAkhyAnaM tu sa nityamavyavahitamanasA'zRNot / tatrApi jambUsvAminaH pUrvabhavavarNane vyAvaNitaM bhavadeva-nAgilayoH zivakumArasya ca caritamAkarNya sa bhRzaM cakitaviraktamAnaso babhUva / etaccaritrazravaNata eva tasya hadi vairAgyAGkarAH prAsphuTan / za vyAvahArikAbhyAsaH paJcamakakSyAM yAvat vyAvahArikAbhyAsaM kRtvA tadanantaraM sa dhArmikAbhyAsa eva dattacitto'bhavat / sarve svajanAH tasya mano'nyatra vAlanArthaM taM lakSmIcandra zreSThino vastrahaTTe upAvezayan / svajanAnAmayaM prayatnastvamRtalAlasyeSTaM vaidyopadiSTamiva samajani / yataH lakSmIcandrasadRzadharmaniSThapuruSasyA'nAyAsenaiva sAnnidhyamavasAditaM ten| tatazca prasaGge prasaGge tena saha vArtAlApena tadvyavahAradarzanena ca tasya dharmaniSThAyAH prAmANikatAyAH satyavAditAyAzca saMskArAH svajIvane 46
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ Anne samavateruH / haTTopavezanasamaye ca kvacit kadAcidavakAzavelAyAM lakSmIcandro'mRtalAlaM zikSayituM vividhaviSayavArtAgumphitAni zikSAvacanAni kathayAmAsa / tathA tasyA'dhyAtmakalpadruma-upadezamAlAdigranthAnAM paThanAvasaro'pi prAptaH / etena tasya vairAgyabhAvanAyAH puSTiH smjaayt| ito mohaparavazAH svajanA amRtalAlaM tadIya mitracatuSkaM ca mohapAze niyoktuM bhRzaM prAyatanta / ete'pi paJca parasparaM rahasi sammIlya kasya gRhe kiM kiM saJjAtam? parijanAzca taM kiM kiM kathayanti zikSayanti tADayanti vA ? svayaM ca sa tAn kiM kiM pratyuttaritavAn - ityAdikaM saMbhASya bhAvikAryakrama nizcinvanti sma / paJcasu ca teSu mitreSu amRtalAla eva vayasA jyeSTho'to sarve'pi te tanmArgadarzanamadhigatyaiva svaM svaM vyUha racayAmAsuH / yadyapi sarveSAM mAtApitrAdayaH svajanA: zraddhAlavo dharmaparAyaNA vyAkhyAnazravaNarasikA: gurubhaktivaiyAvRttyAdiSu ca samullasitamAnasA Asan ,tathA prAptasya manujajanmanaH phalaM na hi pravrajyAgrahaNAd Rte'nyat kimapIti sarve te dRDhatayA jAnantyapi sm| tathA'pi mohasya gatervaicitryAt svaputrasya dIkSAgrahaNavArtAmapi zrotumazaktAH te, tadA kA vArtA tadanumatipradAnasya ? yathA yathA ete dRDhavairAgyavanto'bhavan tathA tathA teSAM svajanAstAn dRDhamohabandhanairbaddhaM prayatnAn kurvanto dharmakriyAkaraNe'pi avarodhaM kurvanti sma / kintu ete tatsarvamakiJcitkaraM matvA svanirdhAritavicAraNAyAM puraH pura eva prsthitaaH| 1 karpaTavANijyanagare guruvarANAM pAyeM gamanam / tadAnIM pUjyapAdaguruvarA: karpaTavANijyanagare caturmAsyarthaM virAjamAnA Asan / sa saMvatsaraH graha-rasa-nidhi-vidhu(1969)mita AsIt / amRtalAlasya manasi guruvarANAM darzanakaraNArthamatIva lAlasA samutpannA / kintu tadAtve tatra gamanaM tu sukaraM nA''sIdeva / ito nirgatya tatra saMgamane madhye bhUyAMso vighnA anekAneke ca pratibandhakA abhavan / asya tu na tadviSayakaM kiJcijjJAnamAsIt / ataH kiM kartavyam ? kenA'dhvanA kathaM ca tatra gantavyam ? ityAdikaM sarvamapi ajJAtacaramevA''sIt / tathA'pi dRDhamanobalasya udArasattvasya ca puruSasyA'gre sAdhanazaithilyasya kiM sAmarthyam ? yata: nItizAstreNA'pi mahatAM kAryasiddhau sattvasyaiva hetutvaM nirdhAritaM na tu sAdhanAnAm / sAdhanAni tu sattvAvalambitAnyeva / 47
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'yena kenA'pyupAyena mayA tatra gantavyameveti kRtanirdhAraH sa tato guptarItyA nirgatya bahirgamanAnubhavavaikalye'pi svamaticAturyeNa sarvaM sampAdya guruvaryANAM caraNakamalayoH samupasthito'bhavat / pUjyaguruvarANAM nayanasudhAJjanakalpena puNyadarzanena vaco'tigAmAnandAnubhUtiM so'nvabhavat / pUjyagurubhirapi vAtsalyapUrNadRSTipAtena madhuravacobhizca sa bhRzaM santoSitaH / katipayadivasaiH bhUyo bhUyo vicArya manasA nirdhAritaM kAryaM suSThurItyA sampannam - iti vicArayato'mRtalAlasya manasi muhurmuhuH harSodvArA : samAyAnti sma / nA'mAt tasya citte AnandaH / itastasya svajanA gRhAntarbahizca tamalabhamAnA, 'nUnaM sa gurUNAM savidha eva gato bhaved' iti vimRzya karpaTavANijyapuraM samprAptAH / tAn sarvAn dRSTvA'mRtalAlena cintitaM 'yat sambhAvitaM tadeva jAtamiti nA'tra kimapyAzcaryakarametat / ' taiH pRSTam - 're! kathaM kamapyanApRcchyaiva sahasA'trA''gato'si ?' etannizamyA'mRtalAlenA'pi vinA kSobhaM pratyuttaraM dattam - 'gurubhagavatAM darzanotkaNThayaivA'trA''gato'smi / ' te ca tam- 'tvAdRzasya vinItasyaivaM karaNaM nocitam / yatkimapi kAryaM tvayA kartavyaM bhavet tadasmAkamanumatyaiva karaNIyaM, naivameva' iti kathayitvA tamAdAya rAjanagaramAyAtAH / tato niHsRtya tAraGgAtIrthayAtrAM kRtvA gRhamupetAH / gRhAgamanAnantaraM svajanairamRtalAlasya rakSaNAya vizeSarUpeNa sajjatA vihitA / katicid divasAnantaraM janakAdinA kimapi vicArya amRtalAla: bhAvanagaranagare dhArmikAdhyApakasya nijajyeSThabAndhavasya zrIzAmajI - ityasya samIpe preSitaH / tatra gamanamapi tasya iSTaM vaidyopadiSTamiva saJjAtam / jyeSThabhrAtA hi tadA bhAvanagare suvizruta AsIt / tannagaravAstavyA bhUyAMso buddhizAlinastattvajijJAsavazca pratidinaM tasya pArzve samAgatya dhArmikAdhyayanaM saMskRtAdhyayanaM ca kurvanti sma / amRtalAlasyA'pi tatsamIpe nivAso bhUritaralAbhajanako jAta: / adhyayanaM tu tatra tena vihitameva kintu tatsamAgamataH tasyottamasaMskAraprAptiH vairAgyabhAvAbhivRddhirapi samyaktayA saJjAtA / katipayadinAnantaraM sa punarapi boyadanagaraM samAyAtaH / anukUlasaMyogaprAptiH nItizAstre'pyevamucyate yad 'yasya bhAvi sundaraM vartate tasya sahajatayA sAnukUlAH saMyogA: sampadyante / amRtalAlasyA'pi evameva jAtam / grAmAnugrAmaM viharanta ekadA pUjyAcAryapravarazrImadvijayanItisUrIzvarAstatra samAjagmuH / tairamRtalAlasya vRttAntaH kuto'pi viditvA vandanArthaM 48
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ samAgatA zrIhemacandadezAI-prabhRtayaH samAkhyAtAH 'zrUyate yad bhavatAM tanayo'mRtalAlo bhAvanAzIlo vartate, yadi bhavadbhyo rocate tadA tamasmAbhiH saha preSyatAm / asmAkaM savidhe zAstriNo vartante, te ca vaH sUnumamRtalAlamapi sutarAM pAThayiSyanti ' iti / te'pi gurUNAM vacaH saralatayA svIkRtyA'mRtalAlaM gurubhiH saha prahitavantaH / tyAgitapasvigurubhagavadbhiH saha vihArakaraNasyA''nandaM tu yo'nubhavati sa eva jAnAti / gurubhiH saha viharan amRtalAlo kramazo valabhIpuraM samAjagAma / tadA tannagarasya 'vaLA' iti saJjJA''sIt / tatra mAsatrayaM sthiratAM kRtavantaH pUjyagarubhagavantaH / amRtalAlasya tu tatratyA sthiratA viziSTalAbhadAyinI saJjAtA / tadgrAmavAstavyaH paNDita zrIbhagavAnadAsastadA tatraiva nivasannAsIt / tatpArzve'mRtalAlena saMskRtamArgopadezikAyA adhyayanaM kRtam / tato vihRtya guravo vIramagAmanagaraM prAptAH / caturmAsyapi tatraiva gamitA / tadA paNDita zrIprabhudAsapArzve mandirAntaH pravezikA'bhyastA'mRtalAlena / tatraikadA tasya jvarabAdhA'bhavat / bhUritarauSadhopacArairapi kathamapi nirAmayatAmalabhamAna sa svAsthyalAbhAya bhoyaNItIrthamAgataH / tatratyazAnta-nirdUSaNavAtAvaraNasya prabhAvena sa sajjo jAtaH / tadA yo'vakAzo labdhastatra svAmirAmatIrtha - vivekAnandAdInAM sAhityapaThanena sa nijavairAgyabhAvanAM dAryAnvitAmakarot / tataH sa morabInagare prayAtaH / tadA tatra virAjamAnAnAM zrImatAM sanmitra zrIkarpUravijayamahArAjAnAM samAgamo'bhavat / sa taiH sArdhaM kacchadeze mANDavIgrAmaM yAvad gatvA punarapi morabIpuramAyAtaH / tatsannidhau mAsadvayaM yAvat nivAsena teSAM tyAga- vairAgyapUrNajIvanena sa svamanasi suSThu prabhAvitaH / tatra nivAsasamaye yadA kadAcit grAmabahirbhAge gatvA sa zmazAna bhUmAvapi nirbhIkatayA kAyotsargAdi kurvannAsIt / itastasya svajanAH kuto'pi tatsamAcAraM labdhvA dhAvaM dhAvaM morabIgrAmamAgatAstamAdAya ca boTAdanagaraM smaagcchn| narottamadAsasya hitazikSA pUjyaguruNAM pArzve preSaNaM ca ekadopAzraye sAmAyikasthaM taM kimapyadhyayanaM kurvantaM dRSTvA tatpitRvyaputro narottamadAso hitabuddhyA tamakathayat - "are bhadra ! kimarthamitastato'TitvA vRthA samayaM nirgamayasi ? yadyabhyAsaM cikIstadA zAsanasamrAjAM pUjyagurubhagavatAM pArzva eva gatvA tatra sthirIbhUya svastha 49
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ tayA'bhyAsaM kuru, itastato bhramaNena tu tavA'mUlya: samayo niSphala eva vyayIbhaviSyati / " tadIyA hitazikSA tasmai bhRzamarocata / narottamadAsena cA'pi tajjanakAdIn bodhayitvA tasya gurubhagavatAM pArzve'bhyAsArthaM gamanaM nishcaayitm| __tato nirNIte zubhadivase sarve'pi svajanA sambandhinazca sambhUyA'pUrvAnandollAsena kuGkamatilakakaraNa-zrIphalArpaNAdipUrvakaM sammAnyA'mRtalAlaM prasthApayAmAsuH / yadyapi teSAM sarveSAM hRdi amRtalAlo'yaM gurUNAM samIpe'dhyayanArthaM gacchatItyetAvanmAtrameva saJjAnamAsIt , kintu amRtalAlastu svamanasi svakIyadIkSArthamevedaM prasthAnamiti nizcitavAnAsIt / prayANasamaye svasmin gADhasnehavatI bhaginI campA bADhaM rodanaM kRtavatI tena ca sarve'pi gadgadA: saJjAtAH / tato janakAdInAmAzIrvAdaM gRhItvA namaskAramahAmantrasmaraNapUrvakaM gRhAnniHsRtyA-'gnirathayAnadvArA piNDavADAnagaraM prAptaH / tata uSTramAruhya brAhmaNavADAtIrthamAgatya caramatIrthapati-zrImahAvIrasvAminAM darzanapUjanAdikaM kRtavAn / tataH sIrohInagaraM gatvA kramazo jAvAlanagaramAsadat / tatraiva pUjyagurubhagavanto virAjamAnA Asan / ataH sa zIghramupAzrayaM gatvA zAsanasamrAjAM gurubhagavatAM darzana-vandanAdikaM kRtvA tAdRzaM vacanAtigamAhlAdaM prAptavAn yena kSaNamAtrAdeva tasyA'dhvakhedo vyapanunoda / tadarzanaM hi tasya, bubhukSAkSAmakukSeH ghRtapUrabhojanamiva, tIvrapipAsAkulitasya zItalamadhurajalapAnamiva, madhyandinadinakarakharakiraNasantaptasya vizAlavaTavRkSacchAyAmiva saJjAtam / gurucaraNAravindayoH praNAmaM kRtvA''ziSaM ca labdhvA dhanyammanyaH so'tiivaa'modt| pUjyagurubhagavatA'pi ca pIyUSavRSTayeva nijApratimaprasAdapUrNadRSTyA sa kAmamabhiSicyata / tato pRSTavanto bhagavantastaM madhuravacasA - "ra! Agatastvam ? dIkSArthaM sajjIbhUyA''gato'si na vA?" __ "Am Am bhagavantaH! bhavatAM prasAdena pUrNatayA sajjIbhUto'smi / ato bhavadbhiH kSaNamAtrasyA'pi vilambo naiva krtvyH|" tasyaitAdRzotsAhapUrNavacanairguruvarA anye'pi ca sarve bhRzaM priinnitaaH| tato gurubhiH pannyAsazrIudayavijayagaNInAhUyA'mRtalAlasya dIkSAmuhUrtaM nirIkSitumAjJaptam / taizca paJcAGgamavalokya vijJaptam - "guruvarA:! etadarthaM zvo dinamarthAt jyeSThakRSNaSaSThItithirevA'tyantaM shubhtithirvrtte|" etannizamyA'mRtalAlasya manomayUra: kAmaM nartitumArabdhaH / www.jainelibrary.ofg
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ sa cintitavAn yad - 'yanmayepsitamAsIt tadatizIghratayaiva sampatsyate / ' tato gurubhirapi jAvAlanagarAgraNyaH samAhUtA amRtalAlasya dIkSAgrahaNodantazca jJApitastebhyaH / etacchrutvA te'pi paramotsAhaM dadhato jhaTiti tannimittAM sAmagrI praguNIkRtavantaH / za pAramezvarIpravrajyA va yadi katicanadivasA: madhye'bhaviSyan tadA tu tannimittakaM prabhubhaktimahotsavaM bhUridravyavyayenA'pi tatratyAH zrAvakA akariSyan, kintu muhUrtamuttamamAsIdato pUjyapAdazAsanasamrAGgurubhagavadbhiH sotsAhaM amRtalAlAya pAramezvarI pravrajyA prdttaa| tatrA'pi tannAmato rAgasUcakaM lAlazabdamapahAya viraktacitto'sau suvizuddhasaMyamArAdhanena mohamahIpaticamUM parAbhUya vijayaM prApnuyAditi cintayitvA tannAmAgre 'vijaya'padaM niyojya, tathA bhaviSyatkAle'yamavazyamevA'mRtatvaM prApsyatIti tannAmni vartamAnaM 'amRte'tipadaM yathAvasthitaM rakSitvA tasyA'nvarthamabhidhAnaM 'amRtavijaya'iti vihitam / pravrajyApradAnasamaye gurUNAM karakamalAbhyAM rajoharaNaM samprApya paraM prINito'sau tathA'nRtyad yathA taM dRSTvA sarve'pi visiSmiyuH / kSudhitasyeSTabhojanaprAptivat amRtalAlasyA'pi hRdaye saMyamaM prApyA''nandamahAsAgaraH smucchlito'bhvt| tadanantaraM tu sa nirantaraM saMyamasAdhanasAvadhAno gurusevAkaraNatatparo jJAnAbhyAsasaMlInazcA'bhUt / etat sarvaM tasya "mAtulagRhe bhojanaM mAtA ca pariveSikA" itivat Ipsitameva snyjaatm| boTAdataH svajanAnAmAgamanam / amRtalAlena dIkSA gRhItA'stIti samAcAra: kiyatkAlavyapagamAnantaraM boTAdavAstavyAnAM svajanAnAM zrutigocaro'bhavat / tadAtve tu vartamAnakAlavat samAcArapreSaNavyavasthA nA''sIt / hemacandradezAI-prabhRtayaH kuTumbinaH sarve 'saMsAre'smin nA'sti kazcit sAraH, sArastu kevalaM saMyamagrahaNa eva' iti jAnanto'pi mohaparavazA amRtalAlasya saMyamasvIkAravArtA nizamya kSubdhA abhavan / sarve ca sammilya zIghratarameva jAvAlagrAme sUrIzvarANAM sannidhau smaagtaaH| yadA te sarve upAzraye samAgatAstadA sUrIzvarAH svaziSyasamudAyAya zrIprajJApanAsUtrasya vAcanAM 51 For P IVate & Personal Use Only
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ dAtuM pravRttA aasn| ata: kaJcitkAlaM sarve'pi tatraiva tUSNIM bhUtvA upaviSTAH / munisamudAyamadhye upaviSTaM zramaNaveSe zobhAyamAnaM ca nUtanamunIbhUtaM svaputraM dRSTvA sarve'pi paramAM prItiM prApuH / vAcanAnantaraM pUjyagurubhagavadbhiH tAn prati kathitaM - "bho bho mahAnubhAvA:! yUyaM mahAbhAgyazAlina: stha yad yuSmatkuTumbamadhyAdayamekaH saMsArAnniHsRtya saMyama svIkRtavAn / baho: kAlAdevA'sya hRdi saMyamasvIkArasya vicArastu AsIdeva, kintu tAdRzayogAbhAvAt sa saphalo na bhUtaH / adhunA tu paramapuNyodaya-prabalaburuSArthayoH saMyogena sa sphliibhuuto'sti| yeSAM kuTumbamadhyAt putrAH putryazca dIkSAM gRhNanti teSAM prazaMsAM svargaloke devA devendrAzca sadaiva kurvanti / ato mA yUyaM khinnA bhUta" iti / gurubhagavatAmIdRzairvacanaiH paraM prINitAH sarve bhUyo bhUyo gurucaraNayoH praNAmAn vidadhusteSAM mahopakAraM ca menire| tato sarve'pi nUtanamuni sabahumAnamakathayan - "ayi bhrAta:! dIkSA tu tvayA mahatA parAkrameNa gRhItaiva / atha siMhavat tatpAlanamapi vidheyam / atra manAgapi pramAdo naiva kartavyaH / aticAravarjanapUrvakaM saMyamapAlane jJAnAdhyayane ca prayatitavyam / asmAkaM kulaMca dyotitavyam / etAdRzA gurubhagavanta: mahApuNyodayaM vinA naiva kadAcidapi labhyante " iti / zAstrAbhyAsaH saMyamArAdhanA ca jJAnaM hi dIpakavadudyotakam / tenaiva jIvanapathaH prakAzito bhavati / tadeva ca mUlaM sarveSAM viveka-vairAgyAdiguNAnAm / jJAnenaiva bhavabhramaNahetubhUtA viSayakaSAyAdyAntarazatravaH parAstA bhavanti / jJAnasya sarvAtizAyimAhAtmyapradarzanAya mahopAdhyAyazrIyazovijayavAcakaiH kathitamapi jJAnasAre - pIyUSamasamudrotthaM rsaaynmnaussdhm| ananyApekSamaizvaryaM jJAnamAhurmanISiNaH // (5/8) Atmano ye'nantA guNAH santi teSu jJAnadarzanayormukhyatA, tayordvayormadhye'pi ca jJAnasyaiva mukhyatvam / yato darzanasya samprAptirapi prAyo jJAnenaiva bhavati / jJAnameva hi aprAptadarzanacAritrAdiguNAnAM prApaNe prAptAnAM ca teSAM rakSaNe prabalo hetuH| atastadupArjane sarvathA yatitavyameva / 52
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ iti manasi nidhAya zAsanasamrAjo gurubhagavantaH sarvadA svaziSyAn jJAnAbhyAsArthaM prerayanti sma / svayamapi ca ziSyANAmadhyApane bhRzaM prayatante sm| ___ vayaM hyetat samIcInatayA jAnImo yad gurUNAM kRpAdRSTyaiva vizadAvadAtA buddhinirmalaM jJAnaM ca labhyate / ye ca gurubhagavatsu samarpitahRdayA teSu gurukRpAmRtadhArA vinA''yAsenaiva vrssti| tatazca jJAnAbhyAso'pi teSAM nirvighnatayA vardhate / etat sarvaM svIyanirmalabuddhyA svayameva jAnAnena nUtanamunizrIamRtavijayena tIvrakSayopazama-prabalapuruSArthayorbalena gurukRpAmRtapAnena ca stokenaiva kAlena jJAnAbhyAse zobhanA pragatiH kRtA / prArambhe AvazyakasUtrANAM tatazca saMskRtavyAkaraNAdizAstrANAM cA'dhyayanaM kRtam / marudharadezIyavizuddhajala-vAyuprabhAveNa tasya svAsthyamapi samIcInaM saJjAtaM yacca dIkSAgrahaNapUrvaM kiJcit pratikUlamAsIt / caturmAsyanantaraM kAtikRSNadvitIyAdine munizrIamRtavijayasyopasthApanA vihitaa| tadavasare boTAdata: samAgatA dezAIlakSmIcandra-hemacandra-narottamadAsapramukhA: sarve'pi svajanA: svIyamunivarasya saMyamasthairyAbhyAsalInatA-cittaprasAdAdikaM ca nirIkSyA'tivelamAnandamadhijagmuH / tato gurubhagavanto vihRtya sAdaDIgrAmaM prAptAH / tatra munizrInandanavijayasyA'pi AgamanaM saJjAtam (yaH pUrvaM amRtalAlasya mitraM narottama AsIt ) / bahoranehasaH pazcAt svasya prAktanasya pragADhamitrasya milanena dvayorapi paramo harSo'bhUt / sarasaM svasvadIkSAdivyatikaraM varNayatostayoIyo: kiyAn kAlo vyatItastadapi na jnyaatm| tau dvAvapi parasparasya naipuNyaM dhairya kAryasAphalyaM ca prazazaMsatuH / nUnaM dvayoH samavayaskavayasyayormitrayoH kIdRk sArUpyam ! dvAvapi guptarItyA gRhAnnirgatya manodADhryeNa prabalapuruSArthaM sphorayitvA saMyama svIcakratuH / rAsvamitra-lavajI-ityasya dIkSA zAsanasamrAjAM vikramIyarasa-darzana-graha-zazAGka-(1966)mitasaMvatsare boTAdagrAme caturmAsyAM ye paJca suhRdaH pratibuddhA: saMyamagrahaNe ca baddhaparikarA: dRDhapratijJAvantazca samabhUvan teSu trayANAM dIkSA saJjAtA kintu caturtho lavajI-iti avaziSTa AsIt / sa yathAkathamapi gRhAt palAyya sAdaDIgrAme gurucaraNayoH samupasthitaH / madhuravacasA gurubhirAbhASita: sa paramAM prasattiM praap| tatastenA'vanatazirasA yojitakarakuDmaladvayena ca vijJaptA gurubhagavantaH - "he kRpAlavo guruvaryAH! mayi kRpAM kRtvA prayacchatutarAM me pAramezvarI pravrajyAm / vidyate tatkRte For h e & Personal Use Only
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ mama manasi dRDho nirdhAraH / atha cA'smin kArye kRto manAgapi vilambo mAmasahyaH pratibhAti / bhavantastu jAnantyeva yanmama gRhAnnirgamanamatrA''gamanaM ca naiva sukrm| bhUyasA parizrameNa kathaM kathamapIha bhagavatpAdayoH smupsthito'smi| ataH prayacchatu zIghraM me dIkSAm / mA kimapyadhunA vicArayantu bhavantaH / sarvaM zobhanameva bhaviSyati / " __ prabalavairAgyavantaM dRDhamanobalayutaM ca taM dRSTvA guruvaryai rahasyeva tasmai dIkSA pradattA, tannAma ca 'munilAvaNyavijayaH' iti sthApitam / etat sarvaM tathA guptatayA vihitaM yathA pratyahamupAzrayamAgacchatAmapyetadvRttaM naiva jJAtam / etasmin guptAvAse tasya nUtanamuneH sarvamapi kAryajAtaM muniamRtavijayena vinA kayAcit pratyupakArApekSayA sampAditam / ato munilAvaNyavijayasya hRdi amRtavijayaM prati bhUyAn sadbhAvo prkttitH| ___ 'gurUNAM prasAdaH sarvAsAM siddhInAM mUlamAdim' iti sarveSAM sahRdayahRdayAnAM viditacarameva / tasya ca guruprasAdasya mUlaM vinaya ev| ayaM vinayo munizrIamRtavijayena nijajIvane tathA'nanyabhAvena pariNAmito yathA sa gurubhagavatAM sarveSAM cA'nyeSAM munivarANAM prmsnehaaspdmbhuut| yogodahana gandharacanA ca atha sAdaDIgrAmasya caturmAsIsthiratAyAM trINi kAryANi tasya sucArutayA saJjAtAni / abhyAso yogodvahanaM grantharacanA ca / tataH zAsanasamrAGgurubhagavadbhirviracitasyA'STasahasrazlokapramANasya bRhadhemaprabhAvyAkaraNasyA'dhyayanaM paNDitavaryazrIzazinAtha-jhA-ityabhidhazAstriNaH savidhe prArabdham / pratirAtraM ca sa muninandanavijaya-guNavijaya-lAvaNyavijayaiH saha niyatarUpeNa zabdato'rthatazca paThitagranthAnAM svAdhyAyamAvRttiM cA'pi karoti sm|| tathA gurUNAM pArve satIrthyamunivaraiH saha zrIuttarAdhyayanasUtrasya zrIAcArAGgasUtrasya ca yogodvahanamapi kRtavAn sH| dIkSAgrahaNAt pUrvaM kiyantaM kAlaM yad bhAvanagare jyeSThabhrAtuH zAmajI-ityasya gRhe tena nivAsaH kRtastadA tasya kavitvasya paricayenA'syA'pi manasi kAvyaracanAruci: prAdurbhUtA AsIt / tatastena svalpaH prayatno'pi asyAM dizi kRta AsIt / sA rucirasyAM caturmAsyAM vizeSarUpeNA'GkaritA pallavitA ca / ato muniamRtavijayena AbAla-vRddharucitAnAM 54
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabhusammukhaM gIyamAnAnAM caturvizatijinastutInAM racanA tadA kRtaa| saMskRtabhASAyAmanyAnyapi zloka-stuti-stavanAdIni viracitAni / tAni dRSTvA gurubhagavadbhiranyaizca munivaryairbADhaM prazaMsitAni harSotphullitamAnasaizca kathitam - "aho ! amRtavijayenaitAvatA stokakAlenaiva sarveSAM vismayakarIyaM kAvyaracanA kRtA / etA racanA: prAsAdikatA-prayogazuddhiracanAsauSThavAdibhirguNaiH prAktanakavInAmiva driidRshynte|" ___ caturmAsyanantaraM jesalameratIrthayAtrA SaD-rI-pAlakasaGghana saha pUjyagurubhagavatAM nizrAyAM vihitA / tadanu phalavRddhinagare caturmAsI sthiratA kRtA / tatra ca bRhadhemaprabhAvyAkaraNAbhyAsa: samAptaH / yato nirdhAritakAle sa pUrNo nA'bhavadato niyamapAlanAya tena mAsadvayaM yAvad ghRtatyAgo vihitaH / pUrNe cA'bhyAse tato niyamAt sa vimuktaH / aho ! niyamapAlanadAyam / tato vihRtya bikAnera-nAgora-bilADA-kAparaDAtIrthAdikSetreSu sparzanAM vidhAya vedarSi-grahacandra(1974)mite vaikramIye saMvatsare pAlInagare caturmAsI vihitA / asyAM caturmAsyAM tasya nyAyadarzanasyA-5dhyayanaM snyjaatm| 1 nyAyadarzanAdhyayanam / nyAyadarzanasyA'dhyayanArthaM matitaikSNyamapekSitam / na hi tadvinA tatra pravezo'pi bhavitumarhati / navyanyAyastu ito'pi kaThinataraH / bahavo'bhyAsinastadadhyayanaM prArabhya stokenaiva kAlena tasya duravagAhitvaM vilokya tasmAd viratA bhavanti / muniamRtavijaye buddhitaikSNyamanavarataprayAso guruprasAdazceti trayANAM guNAnAM virala: saGgama AsIt / tena sa svalpaireva prayAsairgahanagranthAnAmapyabhyAsAya siddho'bhavat / / __pAlInagare sa munilAvaNyavijayena saha zAstriNAM pArzve nyAyasiddhAntamuktAvalyA abhyAsamakarot / tadA pratidinaM sa paJcAzacchlokamitaM pAThaM zAstriNe zrAvayAmAsa / tato bANarSitattva-mRgAGka(1975)mite varSe rAjanagare caturmAsIsthiratAyAM tena gurubhagavatAM savidhe kirAtArjunIyamahAkAvyamadhItaM zAstrisamIpe ca siddhAntamuktAvalyA dinakarI-rAmarudrITIke'bhyaste / tadanantaraM rasaSi-graha-candra(1976)mite varSe udayapure caturmAsI vihitaa| tatra sa vyAptipaJcaka-siddhAntalakSaNa-vyutpattivAdAbhidhAnAnAM granthAnAmadhyayanamakarot / tatrA'pi
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ vyAptipaJcakaM tu aSTasu dineSvevA'dhItaM, tacca sarveSAM vismayakArakaM saJjAtam / tato maGgalaSigrahendu(1978)mite varSe'bhUccAturmAsyaM stambhanapure(khaMbhAtanagare) / tatra sa nyAyavizAradatArkikaziromaNi-pUjyopAdhyAyazrIyazovijayavAcakaiviracitaM nyAyakhaNDanakhaNDakhAdyAkhyaM granthaM zrImadudayanAcAryaviracitaM nyAyakusumAJjaligranthaM ca samabhyastavAn / 1 yogodahanaM padaprAptizca / saMyamajIvane AgamasUtrANAM paThanArthaM prathamaM yogenA''rAdhanamavazyakartavyatayA pratiSThApitamasti pUrvAcAryaiH / ataH prAyaH sarve'pi munayo yogodvahanaM kurvantyeva / munizrIamRtavijayenA'pi saMyamajIvanasya dvitIyasmin varSa eva zrIuttarAdhyayanasUtrasya zrIAcArAGgasUtrasya ca yogodvahanaM gurUNAM prasAdato vihitam / tato munyarSi-tattva-zazAGka(1977)mite varSe zrIkalpasUtrazrImahAnizIthasUtrayoryogArAdhanaM kRtm| tato yathAnukUlaM zrIsUtrakRtAGgasUtra-zrIsthAnAGgasUtrazrIsamavAyAGgasUtrAdInAM yogArAdhanaM kRtm| atha bANa-maGgala-nanda-vidhu(1985)mite varSe zrImadgurubhagavadbhistasya yogyatAM jJAtvA kRpAM vidhAya zrIkadambagiritIrthe paJcamAGgazrIbhagavatIsUtrasya yogodvahanAya samaha: praveza: kAritaH / ayaM hi yogo dIrghakAlika AgADho'tyantaM mahattvayutazca vartate / asmAd yogAt sumahati kAraNe upasthite'pi jIvitavyayenA'pi na kadAciniSkrAntavyam / tasmin pUrNIbhUta eva tato nikSepaH kAryate / ito yadyapi muniamRtavijayasya svAsthyaM tAdRzaM samIcInaM nA''sIt tathA'pi paramakaruNAvatAM zrIdeva-gurUNAM kRpayA svIyacittotsAhena ca vizeSabAdhAM vinaiva yogArAdhanaM sAnandaM sampannam / tatazca gurubhagavadbhiH tasminneva varSe ASADhazuklacaturthyAM madhumatInagare tasmai zrIbhagavatIsUtranujJApUrvaM gaNipadapradAnaM vihitam / tata ASADhazuklasyaivASTamItithau tasmai pannyAsapadamapi pradattam / kha-nanda-nandendu(1990)mite varSe gurubhagavadbhirjAvAlanagare caturmAsIsthiratA kRtA / tadA pannyAsazrIamRtavijayenA'vaziSTAnAmAgamasUtrANAM yogodvahanaM kRtvA paJcacatvAriMzadAgamasUtrANAM yogArAdhanaM pUrNIkRtam / 56
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ tato anyatra vihRtya SaDvarSAnantaraMcandra-graha-nandendu(1991)mite varSe zrImadgurubhagavantaH punarapi madhumatInagaraM smaajgmuH| tadA tatraiva upAdhyAyazrIvijJAnavijayagaNaye AcAryapadapradAnaM patryAsazrIamRtavijayagaNi-pannyAsazrIlAvaNyavijayagaNibhyAM copAdhyAyapadapradAnaM kRtam / tadavasare madhumatInagarasthajainasaGghana bhUridravyavyayapUrva mahAmahotsavo'pi vihitaH / upAdhyAyapadaprAptyanantaramAcAryapadaprAptyavasarastu stokenaiva kAlena samupasthito'bhavat / vaikramIye nayana-graha-grahAryama(1992)mite saMvatsare pUjyagurubhagavanto rAjanagare virAjamAnA Asan / upAdhyAyazrIamRtavijayagaNistvanyatra viharannAsIt / tadA gurubhagavatAM hRdi tasmai AcAryapadapradAnasyA'bhilASo jAtaH / ato bhaktazrAvakAn preSayitvA "tubhyaM sUripadaM dAtukAmo'smi, jhaTiti rAjanagaramAgaccha" iti sandezaH prhitH| taM zrutvA so'pi "yathA guruvaryANAmAjJA, AjJA gurUNAmavicAraNIyA" iti pratyatturaM dattvA zIghrameva vihAraM kRtvA rAjanagaramAgacchat / rAjanagare tu sUripadapradAnArthaM sarvamapi sAmagrIjAtaM sajjIbhUtamevA''sIt / tato bhavyajinendrabhaktimahotsavapUrvakaM vaizAkhazuklacaturthIdine zubhe muhUrte pUjyagurubhagavadbhiH svakarakuDmalAbhyAmeva zrIjeziMgabhAI-zreSThino vizAle vATikAparisare upAdhyAyazrIpadmavijayagaNi-pAThakazrIlAvaNyavijayagaNibhyAM saha tasmai api AcAryapadaM pradAttam / tatrA'vasare AcAryazrIvijayapadmasUraye zAstravizArada-kavidivAkara-iti-birudadvayaM, AcAryazrIvijayAmRtasUraye zAstravizArada-kaviratna-iti-birudadvayaM tathA AcAryazrIvijayalAvaNyasUraye zAstravizAradakaviratna-vyAkaraNavAcaspati-iti-birudatrayaM cA'pi pradattam / tatazca upAdhyAyazrIamRtavijayagaNiH zAstravizArada-kaviratna-AcAryazrImadvijayAmRtasUrItyAhvayA jagati prasiddhA'bhavan / kiJca padmarAgamaNInAmAkare padmarAgasyaivotpattiriva zAsanasamrAjAM zrImadgurubhagavatAM ziSyasamudAye sarve'pi pravaraguNagaNAlaGkatA: zramaNA abhavan / guruvaryaiH svayameva nijakarakamalAbhyAM yebhyaH sUripadaM pradattaM teSu saptasu kazcinnaiyAyikaH, kazcit siddhAntavizAradaH, kazcittu nyAyavyAkaraNa-sAhityeSu niSNAta:, kazcicca vaiyAkaraNaH, kazcit kAvyaracanAyAM granthasarjane vRttiracane ca niSNAtaH tathA kazcit pravacanakaraNe cA'pi sutarAM vaidagdhyaM dadhannAsIt / 57
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ zanijapiturbhAgavatI dIkSA pUjyavAcakavarazrIumAsvAtibhiH svaracite prazamaratiprakaraNe "duSpratikArau mAtApitarau" iti kathanena mAtApitrorupakArasya pratyupakAro duHkhena kartuM zakya iti prtipaaditmsti| tathA zrIsthAnAGgasUtre'pi pratipAditaM yad 'laukikarItyA snAna-bhojanAlaGkAra-tIrthayAtrAdinAnAvidhopacArairyAvajjIvaM paryupAsanAparo'pi putro pitrorupakArasyA'nRNI naiva bhavati / kintu yadA tau dharmAbhimukhIkaraNena saMyamAdyArAdhanAyAM pUrNatayA sahayogI bhavati tadaiva yatkiJcid rUpeNa tayorupakArasya pratikAraH kRto bhavati / zrIamRtasUrINAM saMsAripitA zrIhemacandrazreSThI vayovRddhaH saJjAta aasiit| yadyapi vayovRddhatvaM saMyamAdAnAya pratikUlaM tathA'pi tanmanasyeko dRDhanirdhAra AsId yad 'paralokAya prayANaM tu muniveSagrahaNaM vinA naiva kartavyam / ' ato gurubhagavadbhistasmai dIkSAM dattvA AcAryazrIvijayodayasUrINAM ziSyatvena ca sthApayitvA tannAma munizrIharSavijayaH iti prsthaapitm| dIkSAprAptyA sa atIva hRSTo'bhavat / ito vijayAmRtasUrayo'pi tadIyasevA-zuzrUSAdiSu tatparA Asan / atastasya hRdi apAraH santoSo'bhavat / __ atha so'pi muniH svabhAvanamratA-paramasAralya-paropakAraparAyaNatAdiguNaughena sarveSAM prItipAtramabhUt / tataH paJcavarSAn yAvat dIkSAM cArurItyA paripAlya jAvAlagrAme saparivArANAM gurubhagavatAM puNyanizrAyAM namaskAramahAmantrazravaNapUrvakaM samAdhibhAvena kAladharmaM praap| / pravarI guNAnurAga: apUrvaH upadezaprabhAvazca / AcAryazrIvijayAmRtasUrayo atIva udArA saralA guNAnurAgiNazcA''san / yadA kadA'pi yasya kasyA'pi svalpo'pi guNo dRSTiviSayaH zrutiviSayo vA bhavet tadA te muktakArpaNyamaudArya vidhAya taM sarvadA prshNsyaamaasuH| sa svasamudAyasya parasamudAyasya vA bhavet , are! paragacchIyo vA paradharmIyo vA'pi bhavet , tathA'pi sa yadi guNI tadA tatsatkAn tattadguNAn Azritya taM te kAmamanumodayAmAsuH / kaJcid prajJAvantamadhyayanaruciM ca bAlazramaNaM yadi te pazyanti sma tadA tasyopari pUrNAM kRpAvRSTiM varSayAmAsuH / anena pramodabhAvAkarSaNenaiva naikaza: svIyaparakIyA AcAryAdisAdhavasteSAmupari paramAM prItiM dadhAnAsteSAM svIyamAninastAn vandanArthaM 58
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ milanArthaM taiH saha tattvacarcAdikaraNArthaM ca vinA saGkocaM samAgacchanti sma / dhanyammanyAzca bhavanti sm| evaMvidhAste gUrjara-saurASTra-marudhara-mumbApurI-khAnadezaprabhRtikSetreSu bahuzo vihRtya dharmopadezadAnena tatratyAn saGghAn pratibodhya cA'nekAnekAni dharmakAryANi kArayAmAsuH / yathA mumbApuryupanagara-borIvalI(pUrva)stha-dolatanagaramadhye samprati yAni kAnicijjinamandirajJAnamandiropAzrayaprabhRtIni dharmasthAnAni vidyante tAni sarvANyapi zrImatsUrIzvarANAM pavitrapreraNayaiva saJjAtAni / teSAM paramaprabhAveNA'dhiSThitaM tatratyaM jinamandiramadyA'pi apUrvaprabhAvazAli srvairnubhuuyte| tata: pAdaliptapure tIrthAdhirAjazrIzatruJjayagirirAjasya talahaTTikAyAM pUjyasUrIzvarANAM mArgadarzanena preraNayA ca caturbhUmika-zrIkesariyAAdinAthajinamahAprAsAdaparimaNDitaM zrIkesariyAjInagaraM nAmaikaM dharmArAdhanasaGkalaM pratiSThApitaM yadadyA'pi pAdaliptapure pradhAnArAdhanAdhAmatayA viraajte| zaviziSTaH ziSyaparivAraHvi saMsAraM parityajya svapArve AgatA jIvA sarvadA jJAna-darzana-cAritra-tapassu satatamudyatA bhaveyuH, tathA te sarve'pi zAstrAdhyayana-granthalekhana-sAhityasarjanAdiSveva nijajIvanaM yApayitvA zAsanaprabhAvanAdikAryANi ca niralasatayA vidhAya svajIvanamudyotitaM kuryurityeSA bhAvanA teSAM hRdi sarvadA vahati sma / ataste sarvAnapi nijaziSyAnetadarthaM sarvadA prerayAmAsuH / anena teSAM vizAlasaGkhyaka: ziSyaparivAraH saMyamataponiSTho nirdUSyavaiduSyavibhUSito viziSTatamagrantharacanAkauzalakalita: pravacanaprabhAvanAnirataH praviralaguNagariSTho vartamAnakAlInajainasaGghAya ca spRhaNIya: sammAnanIyazcA'sti / eteSu AcAryazrIvijayarAmasUri-zrIvijayadevasUri-zrIvijayadharmadhurandharasUripramukhAH sUrivarA anye'pi munivarAzca jinazAsananabhoGgaNe zukratArakAyamAnA Asan santi ca / tatrA'pi teSAM zrImatAM pUrNakRpAbhAjanatvaM AcAryazrIvijayadharmadhurandharasUriradadhat / pUjyaguruvaryairmumbApuryAM mahAmahotsavapUrvaM tasmai pradattasyA''cAryapadasyA'vasaro'dyA'pi na vismriyate'smAbhiH / 59
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 grantharacanAkauzalam va sarasasAhityasarjanasyottamagrantharacanAyAzca zaktistu teSAM nisargata evA''sIt / nijAgrajazAmajI-ityasya kavitva sya paricayena prabhAveNa tathA zrImadgurubhagavatAM ca kRpayA sA kramazo vikasitA puSpitA phalitA ca naikagrantharUpaiH / tatra kAvyasAhitye gUrjarabhASAyAM prasAdaguNakalitAni manoharANi ca stuticaturviMzatikA-vairAgyazatakAtmanindAdvAtriMzikAdRSTAntAvali-caturviMzatijina-stavanAni zrIzatruJjayAditIrthastavanAni saMskRtabhASAyAM ca caityavandanAni katicit stavanAni ca racitAni santi / vRttiracanAyAM tu saptasandhAnamahAkAvyopari saraNivRttiH, naiSadhIyapAdapUrtirUpasya zrIzAntinAthamahAkAvyasya vidvadvinodinIvRttiH, zrIhAribhadrIyasarvajJasiddhigranthasya sarvahitAvRttiH, zAstravArtAsamuccayasya syAdvAdakalpalatATIkopari kalpalatAvatArikAvRttiH ityetA vRttayastairviracitAH prakAzitAzca santi / gUrjarabhASAyAmapi paryuSaNASTAhnikAvyAkhyAnaM, kalpasUtrasya khImazAhIbhASAntaraM, pratiSThAzAntisnAtrAdividhisamuccayaH unnatidarzanam- ityAdayo granthAstaiH sampAditAH santi / zazrIsiddhagirirAjacchAyAyAM sthiravAsaH | pUjyazrIsUrIzvarAH svajIvanasya sandhyAkAle prAyaH saptASTau caturmAsI: pAdaliptapura eva yaapitvntH| te saparivArA nayana-netrAkAza-nayana(2022)mite vaikrame varSe sUryapure(sUratanagare) cAturmAsyaM vidhAya tataH zrIjhaghaDIyAtIrtha-SaD-rI-pAlakasaGghana saha vihAraM kRtvA pAdaliptapuraM samAjagmuH / tata Arabhyaste prAyastatraiva sthiratAM kRtvntH| tatratye sthiratAkAle pratiSThAJjanazalAkA-dIkSA-bRhaddIkSA-padapradAna-tIrthamAlAdIni prabhUtAni sukAryANi teSAM pavitranizrAyAM snyjaataani| pUrvaM varSatrayaM te zrIzatruJjayavihAre sthitavantastatazca zrIkesariyAjImahAprAsAdasamIpavartinyAM zrIamRtapuNyodayajJAnazAlAyAM samAgatAH / tatpaTTadharAcAryazrImadvijayadhurandharasUrIzvarA api taiH sArdhaM tatraiva samAtiSThan / antarAle ekA caturmAsI bhAvanagare yaapitaa| sa 60
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ rasAkSi-gagana-nayana(2026) mite vaikramAbde vaizAkhakRSNasaptamIdine zrIkesariyAjIprAsAde teSAM zubhanizrAyAM zatacatuSTayamitAnAM pratimAnAmaJjanazalAkApUrvikA pratiSThA mahatotsAhena pravaramahotsavena saha bhUritaradravyavyayena saJjAtA / paraH sahasrA janAstasminnutsave samAgatA advitIyaM ca taM mahotsavaM nirIkSya kAmaM muditamAnasA'bhavan / tata Arabhya prativarSaM pratiSThAyA vArSikaprasaGge'JjanazalAkAmahotsavaH samabhavat / svAsthyahAniH svargagamanaM ca athA''kAza-loka-gagana - netra (2030) mitaM saMvatsaraM yAvat te pUjyAH paraM svAsthyaM bibhrANA nijasAdhanaM sAdhayanto bhavyAnupadizanto virAjamAnA aasn| aSTottarasaptativarSAyuSyapi teSAM manasi bhUyAnutsAha AsIt / kintu kenA'pi kAraNena mRgazIrSakRSNatrayodazIdine teSAM zarIre jvarArtirabhUt / tata Arabhya teSAM zarIramasvasthaM saJjAtam / ito naike AcAryA teSAM sukhasAtaM praSTuM taiH saha zAsanasya gabhIrapraznAnAM carcA- vicAraNAdi ca kartumAyAnti sma / kintu teSAM manaH tAdRk svasthamAsId yat kenA'pi te rugNAH santi iti na jJAtam / atha teSAM zarIrazaithilyaM jJAtvA AcAryamahodayAH zrIhemasAgarasUrIzvarAH, zrIbhuvanabhAnusUrIzvarAH, zrI zAntivimalasUrIzvarAH, zrIprabhavacandrasUrIzvarA anye ca bahavaH zramaNAH zramaNyaH zrAvakAH zrAvikAzca tAn vandituM sukhasAtApRcchAdi kartuM cA''gacchanti sma / ye ye Agacchan te sarve'pi namaskAramahAmantraM paJcasUtraM puNyaprakAzastavanaM ityAdikA - nantimArAdhanAsvarUpAn stotrAn tebhya zrAvayanti sma / AcAya zravijayadharmadhurandharasUrIzvarA api tebhyaH svaviracitAni vairAgyazatakAtmanindAdvAtriMzikA - padyAni yadA tadA zrAvayanti sma / tAni zrutvA te'pi taiH saha tatpadyAnyuccaranti sma / yadyapi zarIrasvAsthyamatIva vighaTamAnamAsIt tathA'pi te pUrNAM svasthatAM samAdhibhAvanAM cA'dhArayan / etad dRSTvA janA vismitA bhavantastAn prAzaMsayan / "jAtasya hi dhruvo mRtyurdhruvaM janma mRtasya ca" iti vacanAnusAreNa na hi kasyacidapi janmadhAriNo jagatIha sarvadA sthAsnutvaM sambhavet / tathA'pyetAdRzAM paramopakAriNAM zAsanaprabhAvakapuruSANAM svargamanaM sarveSAM bADhaM manovyathAjanakaM bhavatyeva / poSazuklAyA SaSThyAstithestaddinamAsIt / na kenA'pi svapne'pi vicAritaM yadadya pUjyasUrIzvarANAmantimo 61
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ dino'stIti / kintu acintitameva ghaTayati vidhiH / prAtastu teSAM dehe samIcInA sphUrtirAsIt / vadanamapi tejomaNDalavalayitamAsIt / auSadhAdikaM gRhItvA'lpaM kiJcid bhuktvA ca te svasthatayA svIyAsanopari samupaviSTA Asan / bahava AcAryA munayaH sAdhvyaH zrAvakAdayazca tAn vanditumupasthitAH / sarve'pyAgatya tAn namaskAramahAmantraM zrAvayanti sma / te'pi cA'nirvacanIye tattve dattAvadhAnA iva cakSuSI nimIlya kimapi dhyAyantaH paramazAntamudrAyAM virAjamAnA aasn| tadA cikitsakaisteSAM dehaparIkSaNaM kRtvA kathitaM yad - "adhunA yatkimapi kartavyamavaziSTaM bhavet tat kurvantu, yato'dya na bhUyasI AzA vidyate" iti / etannizamya sarve'pi cintAcAntasvAntA: parimlAnavadanA azrupUrNanayanAzca saJjAtAH / namaskAramahAmantra zrAvaNaM cA'sthagitaM varIvati sma / AH ! anabhilaSitaH kSaNa AgataH saH / prAya ekapaJcAzadadhikatrivAdane pUjyAste'sAraM jagad vinazvaraM ca dehaM vihAyA'smAMzca rudato muktvA svargAtithyaM bhejuH / sarve'pi zokAturAH kiMkartavyavimUDhAzca saJjAtAH sarvatra cA'yaM samAcAra: prasRtaH / mumbAIrAjanagara-bhAvanagara-boTAda-madhumatIprabhRtinagarebhyaH saurASTrasya naikagrAmebhyazca bahavo janAsteSAmantimadarzanArthaM samAgatAH pAdaliptapure / teSAM puNyadehasya darzanaM kRtvA dhanyammanyA janAsteSAM viyogena atha 'keSAM caraNayorvandanaM kRtvA vayaM dharmopadezaM zroSyAma: ?' iti vicintya vilapanti sm| dvitIyasmin dine prAtaH khedavyAkulitahRdayA nirutsAhA nirAnandAzca sarve bhaktajanAH pUjyagurUNAM pArthivadehaM zibikAyAM sthApayAmAsuH / tato'ntimamahAnayAtrA prArabdhA / sA ca kesariyAjInagarato ni:sRtya samagre'pi nagare paribhramya punastatraiva samAgatA / tadA janairuccasvareNoccAritaiH 'jaya jaya naMdA jaya jaya bhaddA' iti vacanaiH dazA'pi dizo badhiritA iva saJjAtAH / tataH kesariyAjInagaraparisare eva amRtapuNyodayajJAnazAlAyA aGgaNe candakASTharacitAyAM citAyAM zibikA sthApitA / tadA acetanamapi pUjyAnAM zarIraM tAdRk kAntimat tejasvi cA''sId yat tad dRSTvA janA vismitA cmtkRtcittaashcaa'bhvn| tato boTAdanagarataH samAgatAH cintAcAntacetovRttayaH sAzrulocanA nirAnandAzca pUjyAnAM saMsArisambandhinaH svajanAzca tadehasyA'gnisaMskAramakurvan / tadA'zrupUrNanetreSu sarveSu janeSu pazyatsveva vaizvAnareNa taccharIraM bhasmasAt kRtam / jAtaM ca tad vilInaM sapadyeva paJcasu 62
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAbhUteSu / tataH sarvairapi AcAryAdimunibhiH sAdhvIbhiH zrAvakaiH zrAvikAbhizca sambhUya devavandanaM vihitm| tataH sarvairapi pUjyaguruvarANAM guNAnuvAdaH kRta: / jinazAsanagaganAGgaNe tejasvitArakAyamAna eko mahAn prabhAvakapuruSo'dya divaGgatastena ca mahatI kSatiH saJjAteti svIkRtaM sarvairapi / tato yathAkAlamagnisaMskArasthale manoharaH zrIkadambAmRtavihAro nirmApitasteSAM bhaktai : zrAvakaiH / tatra vihAre bhUmigRhe'STApadatIrtharacanA kAritA, uparibhAge ca zrIkadambagaNadharasya pratimA pUjyavaryANAM ca caraNapAduke ca sthApite / etat tu teSAM bAhyasmArakaM kRtam / kintu ye ye janA nijajIvane teSAmalpamapi paricayaM prAptAsteSAM manasi tu pUjyAnAM zAzvataM smArakaM svayameva nirmitam / atha vayamapyetAdRzAM pUjyAnAM jIvanavarNanadvArA tadbhaktiM kRtvA tadAziSo lAbhena nijajIvanamunnatayAma iti zam / 63
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsgAdaH cintana dhAra -- muniratnakItivijayaH bhAratIyA saMskRtistu dharmasya vyavahArasya ca samanvayasya saMskRtirasti / 'asti' ityata 'AsIta' iti kathanamadhikamucitaM pratibhAtyatra / yato vartamAnakAle dharmasya yAdRzaM svarUpaM dRzyate, yathA ca vyavahArasya sarvatra prAdhAnyaM pravartate; tad dRSTvA tu sA saMskRtirasmAkaM bhUtakAla eveti jnyaayte| atra dharma-zabdena antasthA: satsaMskArA abhipretAH, na kevalaM kriyArUpo bAhyo dhrmH| ___ atyantaM duHkhadA sthitireSA yat pAzcAtyAnAM bAhya- bhautikavikAsasyA'nukareNana asmAbhirasmAkaM satyaM svatvaM cobhayamapi vinAzitam / saMskRte: saMrakSaNasya saMvardhanasya cA''dhAro'sti zikSaNam / tathA kIdRzo'bhigama: svIkriyate vidyArthinA svakIyaM jIvanaM prati-ityanena ca zikSaNasya mAnaM prApyate / ekatra sundaraM hRdayaspazi ca likhitamAsIt yad - "yeSu nAsti jIvanasya zikSaNaM, tAni pustakAni nirarthakAni snti"| atyantaM vicAraNIyametad sAmpratakAle / purA ca jIvanameva zikSaNasya pradhAnalakSyarUpeNa vartamAnamAsIt; kintu adhunA? yatra zikSaNe nAsti kendravarti jIvanamapi tu arthopArjanasyopAyabhUtameva zikSaNamasti, tannAsti zikSaNaM kintu vyavasAya ev| zikSaNArthaM tapovanasya padhdhatiratyantaM zreSThA zreyaskarI ca padhdhatirAsIt bhaartvrsssy| sAmAjika vyavahArAdaliptaM sadapi naikAki zuSkaM vA, evaMrUpaM jIvanaM yApayan yaH kazcidapi vidyArthI, rAjaputro vA purohitaputro vA sAmAnyo vA syAt sa svasya sarvasvaM gurucaraNayoH samarpya adhyeti sma / guravo'pi tatra na kevalaM pustakasthAn pAThAn adhyApayanti sma kintu jIvanAnuSaGgi svAnubhavajJAnamapi tebhyaH zikSayanti sma / yena jIvanavyavahAreNa samanantarameva vidyArthinAmantaHsthAH satsaMkArA api jAgRtA bhaveyuH, teSAM ca svajIvanaM prati vidheyAtmako'bhigamo bhavet / tAdRzAH satsaMskArA eva dharmazabdenopalakSyante / aparaM ca, etAdRzaiH satsaMskArai rasito vyavahAro'pi dharma evA'sti kintu etasmAt viparIta: satsaMskAravihIno vyavahArastu sAMsArikatvameva kevalam, yasya nA'sti svalpamapi mUlyam / 64
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ eSo'sti gurukuleSu zikSaNasya gauravaprada itihAso bhAratavarSasya yat tatra zikSaNaM gRhNatAM yeSAM saMskArAH prakarSatAM prApnuyuste sAdhakajIvanamaGgIkurvanta Asan / yeSAM ca, saMskArANAM tAdRg prAbalyaM na saJjAyeta te saMsAre sthitAH santo'pi zikSaNaprAptasatsaMskArapUtena vyavahAreNa sadgRhasthatAM nirvahanti sma / yataH satsaMskArapUto vyavahAra evaM sadgArhasthyasya lakSaNam / etAdRzaM saMskAramAzritya vikasana vyavahArazcaiva jIvanaM jIvanasya sAtvika Anando vaa'sti| etadeva zikSaNaM tAdRzamasti yad kAlakrameNa manuSyAn svAn prati jAgRtAn karoti, prerayati ca / zanaiH zanaiH ca sarvaM tRNavat tyaktvA svaM prAptuM janA udyukA api bhavanti / zikSaNena prakaTitaH saMskArANAM dIpa: satyaM bhAsamAnAni saMsAravyavahArasya bandhanAnyapi vilInAni kRtvA zudhdhAM vyavahAranirapekSAM dhAmikatAM prati - santatvaM prati vA nayati svAbhimukhaM ca niSpAdayati / vyavahAro'pi antato gatvA sAMsArikatvameva kiM nAsti? api ca sAMsArikatvaM tu bndhnmev| tAdRzAni bahUnyudAharaNAni santi yat nimitaM prApyaiva samagrAmapi rAjyaparyantAM sampat tyaktvA bahavaH samrAjo'pi svakIyAnAM mahatAM pUrvajAnAM mArgamanusarantaH santo vAnaprasthaM sAdhutvaM prtipnnaaH| "svasvAvasthAmanusRtya vyavahAro'pi kartavya eva / na tataH pravicalanaM palAyanaM vocitam / kintu tasya vyavahArasyA'pi maryAdA'sti / kiyatkAlaparyantameSa vyavahAra: ? naiSa vyavahAra: pUrNatAyai kintu kartavyasyAMzarUpa ev| pUrNatA tvantasthA eva vartate, tata eva sA mayA praaptvyaa| tadarthaM cocitasamaye sarvamapi bAhyavyavahAraM tyaktvA dRSTirantarnidhAtavyA eva" - eSa AsIt vyavahAra pravRttAnAmapi teSAM jAgRto bodhaH / vayaM sarve'pi pUrNA bhavitumeva prayatamAnAH smH| abhIpsA'pyasmAkametAdRzyeva yad "tAdRg kiJcit prApnuyAma yatpazcAt na kimapi karaNIyazeSamavaziSyeta " / kintu pUrNatAyAH saMskRti prAptavanto janA yadA pUrNatAyai apUrNatAyA AzrayaM gRhNanto asanmArge ca yatamAnA dRzyante tadA Azcarya hAsyaM codbhavataH eva kintu tatsArdhameva duHkhamapi anubhUyate yat - ko'nena asmin mArge pUrNo bhUto dRSTaH, yenA'yamapi anenaiva mArgeNa prayatate? vartamAnakAle tu na nAma vayaM sanyAsaM sAdhutvaM vA'pekSemahi kintu yadi nAma vayaM gRhasthAzramamapi 65
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ zobhanaM kuryAma tathA'pi bahavaH praznA samAdadhyuH, adha:patanAd rakSaNamapi bhavet / kintu tad gRhasthAzramamapi yadi guNavattayA satsaMskArairvA suvAsitaM syAt / / __kila bahavo viSayA: zikSyante'dhunA vidyAlayeSu / itihAso'pi eko viSayaH / tAdRzyo bahavaH kathAstatra santi yAsu vyAktivizeSANAM jIvanavRttaM vaNitamasti / te janAH sAmAnyA: samrAjo'pi vA syuH, kintu teSAM jIvane ye kecit kaSTA ApatitA: tAn dhairyeNa akSubdhatvena ca te'sainta, na kintu satvaM satyapathaM vA tyaktvA prAkRtajanavadAcaraNaM kRtam / ta eva ca mahAntaH saJjAtAH / tAdRzyAM kaSTAvasthAyAmapi yat satyaM sattvaM vA teSAM prakAzate tat kimasti ? kuta Agatam ? zikSaNameva etasya mUlam / kevalaM zuSko vyAvahAriko'bhyAsa: kadAcit budhdhiM jJAnaM vA vardhayet kintu sattvaM tu zikSaNenodghATitA: satsaMskArA eva prerayanti prakaTayanti ca / eSA''sIdasmAkaM pAvanI saMskRtiH, yA itihAsasya pRSTheSveva surakSitA'sti vartamAne / saMskRtistu na pustakai: kintu asmAbhireva jIvituM shkyte| paramparayA prAptA uttamA'pi saMskRtiH asmAbhiH abhyAsaviSayA kAritA, na kintu kadApi sA asmAkaM anubhavagocarA sjaataa| ___ adhunA sarvatra saMskAravihIno - dhArmikatAzUnyo vyavahAra eva pravartate / asmAdRzAmarthe santatvaM na zakyaM etat mAnyam kintu kiM sadgRhasthatvamIpa na zakyam ? yadyevaM tarhi vayaM pUrvAjAnAM RSimunInAM saMskAritAM ujjavalAM ca saMskRte: paramparAM svahastaireva nistejAM kurmhe| saMskRtistu na kevalaM zikSaNasya viSayaH sA tu saMskArasya viSayaH / yadi nAma vayaM saMskArAnAdhAtuM na prabhavema suSuptAM vA saMskArarUpAM dhArmikatAmudbodhdhuM nA'laM tadA zikSaNasya nAsti prayojanam / AMglabhASAyAM zikSAthaM vyApRtaH eka: zabdo'sti - Education (ejyukezana) / tatra 'ejyukeTa' iti dhAturasti - 'bahirAnayanam' iti tasyA'rtho'sti / vidyArthinAM sattvasya satyasya pratibhAyA vA bahirAnayanam - iti 'ejyukezana' - ityanena vyAkhyAyate / tadhetusidhdhireva zikSaNasya vAstavaM phalamasti nAnyat / kiyanto vayaM saphalA'tra saJjAtAH iti asmAbhiH cintanIyam / saGgaNakayantrasya saMcAlanaM vayaM kartumIzA: kintu svakIyasaMcAlane 'samarthA iva pratibhAmaH, pazubhiH saha prema kartuM vayaM sajjAH kintu na vayaM prAtivezmikairvA saha prItiyukto vyavahAraH kartuM zaktAH / jIvanena sAkSAdanubandhinyA: sthityA: manuSyo'dhikamadhikaM dUrIbhavati /
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ etadeva ca kuTumbAnAM grAmANAM nagarANAM dezasya vA hararocakAyA api antasta: kutthitAyAH sthite: muulm| ya: ko'pi deza: samAjo vA svakIyAM prAcInAmunnatAM ca saMskRtiM na paripAlayati sa satvahInaH saJjAyate kAlakrameNa / 'svakIyAyAH jananyA utsaGgaM tyaktvA anyasyA utsaGge poSaNa' mivA''bhAti eSA prakriyA / tena ca saMskAradhanaM sattvaM vA kathaM nAma rakSitaM bhavet / ___ atra sarvatra yad dRzyate tatra mUlakSatiH zikSaNasyA'sti / zikSaNameva saMskRteH saMskArANAM vA mUlam / adya tu zikSaNakSetre pragADho'ndhakAra eva sarvatra prasRto dRzyate / sujJA janA na pravartamAnAyAM zikSaNapadhdhatau utsahante vizvasanti vA / ye jIvanaM jIvanasya mUlyaM vA jAnanti kathaM nAma te kevalaM dhanopArjanasyaiva sAdhanabhUte vartamAnazikSaNe utsaheran ? nityameva samAjAnAM dezasya ca vibhinnAH praznAH carcyante tathA'pi ka: pariNAmavizeSa: prApto'smAbhiH ? zUnyameva khalu ? kimatra kAraNam yanna pariNAmaH prApyate? etadevA'tra kAraNaM yad vayaM na mUlagAminaM prayatnaM kurmhe| yathA pratyekaM kArya kAraNapUrvakameva bhavati tathA pratyekaM kAraNasyA'pi kiJcita mUlamasti / AdhunikyA: samagrAyA api sthityA:-bhavatu sA gArhasthye pArasparikavyavahArasya, nizcitajanasamUhasya, samAjasya, rAjyasya, rASTrasya, dezasya vA - tasyA mUle saMskArANAmabhAva evA'sti, tasyApi mUlamasti zikSaNasya vaikalyam / zikSaNadAyakAnAM zikSakAnAmastyatra mahaduttaradAyitvam / na sa kevalaM pustakaM pustakagatAn pAThAn vA'dhyApayati, na vA tAvanmAnaM tasya kartavyamasti api tu jJAnadAnena sa jIvanaM zikSayati jIvanaM nirmimIte, na kevalaM etAvadeva kintu ekaikasya jIvanasya nirmANena sa ekaM sundaraM gRhaM, samAjaM, rAjyaM, dezaM cA'pi nirmaati| pAThyapustakAntargatAH sarve'pi viSayA na kevalaM parIkSaNakAle praznAnAM pratyuttarArthaM zikSaNIyA, na sa eva tasya hetuH kintu te, viSayA jIvanena shaa'nubdhynte| ___ adyatanIyena zikSaNena prabhUtAnAM viSayANAM jJAnaM bhvti| naitadanucitamapi tu zobhanamucitameva / jJAnasya yadi vyApo vardheta tarhi tattu uttamameva kintu bahirvyApavat antazcite'pyavazyameva tena vistaraNIyam / jJAnaM yathA vizvaM viSayaM karoti tathA svamapi viSayaM yathA kuryAt tathA''vazyakam / vizvasya vettA'pi yadi nAma svaM na jAnIyAt tarhi tajjJAnena tasya ko lAbhavizeSo jAyeta? etattu, yathA kapATasthapuskeSu jJAnaM tiSThati tathA eSo'pi mastake jJAnaM bibharti, evaM pratibhAti / 67
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ anayorantaraM tvekameva yad kapATasya catvAraH pAdAH santi asya ca dvau pAdau, kapATo gatiM na karoti eSa ca gatau prabhavati / kintu pustakasthajJAnaM yathA na pustakAnAM lAbhAya bhavati tathA asyA'pi na ko'pi lAbho jAyate / 'jahA kharo caMdaNabhAravAhI, bhArassa bhAgI na hu caMdaNassa' - ityuktiratrA'pi sNghttte| yathA kapATasya ko'pyanyaH saJcAlako bhavati tathA enamapyanya eva saJcAlayati / na sthitireSA yogyA, ato bahirnigamanameva kartavyam / tadarthaM tu samyakzikSaNamevopAyaH / jJAnaM zikSaNaM vA yathA vizvaM vizvagatapadArthAMzca spaSTayati tathaiva svaM svakIyAmAntarikIM sthitimapi spaSTayatyeva / tathaiva tadaiva ca tad bhavati samyag jJAnaM samyak zikSaNaM vA / samagre'pi deze sAkSaratAbhiyAna: pracalati / kiyanto janAH sAkSarAH saJjAtAH kiyantazca nirakSarA eva sthitAH, iti gaNanA'pi kriyate yena nirakSaratAyAH hrAso bhavet / kintu sAkSaratAM prAptA api kiyanto janAH satsaMskArayuktAH, satsaMskAraviyuktAzca kiyantaH iti na kenA'pi adyA'pi lakSitam / na kenA'pi saMskAritAyA abhiyAnaM pravartitaM kadApi / vastutastu na sAkSaratA saMskAritA ca parasparabhinnA, kintu ekasyA eva mudrikAyA bhAgadvayarUpe ca te staH / zikSaNasyaiva vibhAgadvaye zikSaNenaiva ca saGkalite sta ete / anayozca saGkalanenaiva zikSaNamapi 'paripUrNaM' iti vaktuM zakyate / ante tu saMskArANAM dAridyaM apanetuM AmUlacUDaM parivartanamAvazyakaM zikSaNakSetre zikSaNapadhdhtauM ca; yadi nAma vayaM sattvaM svatvaM vA'smAkaM rakSitumibhalaSAmaH / yadyapi ete tu vicArA eva kevalam / yAvanna sarveSAM citte saGkalparUpaM prApnuvanti ete tAvannaikena janena parivartanametacchakyam / tAvaccA'bhivyaktirapyeteSAM vicArANAM prAya: "gaura gAyatrI "riva pratibhAsate / 68
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsvAha sAkSibhAva: - munidharmakItivijayaH sarveSvapi kAryeSu AtmasAkSiNA sarvaM darzanIyamiti sAkSibhAvaH / kadAcidapi na keSAJcidapi kAryakaraNe preraNaM pratirodhanaM vA, kintu niyatyA yat kriyate tasya darzanameva saakssibhaavH| ___ svasanmAnapUjAdikAryeSu na rAga Anandazca tathA nA''tmanindanatADanAvahelanAdiSu duSTakAryeSu dveSo'rucizca; navaraM samastasthitau zamabhAvaM dhRtvA mAdhyasthyabhAvena vasanaM sAkSibhAvaH / eSa sAkSibhAvo yenA''tmasAt kRtaH sa kadAcidapi na saMsArasya kaizcidapi prANibhiH kAbhizcit paristhitibhizcA'bhibhUto bhvti| tasya bhautikasukhasAdhanarddhisiddhiprasiddhilabdhirUpaM sarvamapi jagat tRNamAtrameva bhAsate / yataH tadRSTyA tu Atmaiva khalu pradhAno'sti / ___ yadA sadA sarvathA''tmano'smitAvabodhaM kartRtvAvabodhaM ca vismaret tadaiva sAkSibhAva utpadyeta / tathaitAdRzo'vabodhaH sAkSibhAvasya pratipanthI mokSabAdhakazcA'sti / yata etAdRzo'vabodha: sUkSmadRSTyA'haGkArasya pracchannasvarUpa ev| tathA'haGkArastu moha eva, tato yatra moho vidyate tatra paramArthataH sthUladharmo'pi na saMbhavettarhi sAdhanAyA: paramotkarSarUpa: sAkSibhAva: kathaM siddhayet ? na kadAcidapi iti jnyeym| etasmin saMsAre dhanAdInAM bAhyasukhasAdhanAnAM tyAgaH sulabhaH paraMtu asmitAyA: kartRtvasya cA'vabodha eva khalu sarvathA dustyAjyo'sti / asmAbhiH sarvaiH sadA'nubhUyate eva yat kadAcidasmAbhiH prazaMsanIya kArya kriyate tadA janaiH zlAghA prazaMsA ca vidhIyate tatkAle'smAkamasmitAyAH kartRtvasya cA'vabodhaH prAdurbhavati "ahamAsaM tata evaitatkAryaM bhUtamanyathA na zakyametatkAryami'ti / tathaiva ca yadi nindanIyaM kRtyaM bhavet tahi lokA nindAmavahelanaM ca prakurvante tadA " mayA na kRtametat, syAmahaM tadA naivaivaM bhavediti kartRtvaM gopayituM prayatna: kriyate'smAbhiH / atrA'smitAyAH kartRtvasya cA'bhAvo nAsti, kintu vAstavikadRSTyA tu For private & Personal Use Only
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - tayoH poSaNamevA'sti / tato'tra sAkSibhAvo yadi manyate tattu mRgatRSNaiva khalu / yAvAn sAkSibhAvasyopadeza: sarala: tAvAnna sulabhaM tasyA''caraNam / pravacanAdikaM zrutvA uta tattvajJAnasya pustakaM paThitvA kSaNikaM vairAgyo jAyate tadA "mayA kodho na karaNIyaH keSAJcidapi azubhaM dRSTvA tAn prati na kimapi vaktavyaM, teSAM pApaM te jAnIyuH, mayA tu mAdhyasthyabhAvaH svIkRtaH" iti kadA kadA vayaM vadAmaH / kintu sAnukUlasthitau tu sarve'pi janAH sAkSibhAvamanupAlayanti kintu viSamasthitau satyAmapi yena sAkSibhAva Adriyate sa eva sAdhako yogI jnyeyH| taDAgasya jalaM nirmalamasti na veti jJAtuM kevalaM tatra prastarasya kSepaNamevA''vazyakaM na tu tajjalaM gRhItvA nirIkSaNaM kAryam / tathaiva tasmin jIve yathArtharUpeNa sAkSibhAvo'sti na veti vijJAtuM kevalaM mAnahAnijanako'pazabdo'thavA rAgajanako madhurArAva evA''vazyakaH / yadi cet etAdRksthitau api tasya citte na rAgo na ca dveSo jAyeta tadA jJeyaM 'tena sAkSibhAva: sAdhitaH' iti| sAnukUlaparisthitau sAkSibhAvaM dharanto bahavo janAH, paraMtu viSamasthitau tu caramatIrthapatizrImahAvIratulyaH ko'pi virala eva sAkSibhAve sthAtuM samartho bhavati / kIdRzyAM sthitau sAkSibhAvo vibhunA''caritaH sa ekena prasaGgena saMlakSyate / dussahaparISahavRndamanubhavannAnupUrvyA paribhrAmyan zrImahAvIraparamAtmaikaM grAmaM prAptavAn / tasya bahirbhAge kasminnudyAne kAyotsarge tasthau bhagavAn / tatra tripRSThabhave zayyApAlakasya karNayoH taptatrapurasasya prakSepeNa yatkarmopArjitaM tadatyantamazubhaM krmaa'trodbhuutm| sa zayyApAlakajIva eva mRtvA tatraiva grAme gopAlatvenA'janiSTa / sa eva kAyotsarge sthitasya bhagavato nikaTe vRSabhAn muktvA godohanAdikAryArthaM grAmaM gatavAn / te vRSabhAstu niraGkuzaM caranto'TavI jgmuH| itazca kAryaM samApya gopAla AgataH / gA aprekSamANo gopAlo bhagavantamapRcchat - bho devArya ! 'kva me vRSA' iti / tadA prabhustu maunenA''sIt, tato na kimapyuktaM vibhunA / tadA sa gopAlo gA: mArgayituM vane girikandareSu nadItaTeSu cA'gacchat / 70
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ MAImamunmuniaNAMMARImuman K ama itazca te vRSabhA api suciraM tRNAdikaM bhakSayitvA punaH tatraiva pradeze AgatAH / tadA dIrghakAlaM vane paribhramaNaM kRtvA durmanaska: sa gopAlaH prabhoH samIpamAgatavAn dRSTAzca tena sukhe niSaNNA nijvRssbhaaH| tato roSAkulaH sa paruSagirA bhagavantaM tarjayitumArabdhavAn - 'ri devArya ! tvaM tu khalu durjana iva bAhyadRSTayopazAnto dRzyase, kintu vidyate te hRdaye kuTilA cittavRttiH / nUnaM mama vRSabhANAM haraNArthameva pazyannapi nA'vada: kimapi tvam; nirarthakaM tvayA'haM bahukAlaM bhrAmito vane" ityevaM bhaNitvA'tikrUrAdhyavasAyena tena bhagavato vAmetarazravaNavivarayoH 'kAza' nAmakavRkSasya dve zalAke prakSipte / tataste tAvad dRDhe kRte yAvat parasparaM dve'pi mIlite, pazcAnmA ko'pi utkhanediti vicArya tayoH dvayoH zalAkayoH agrabhAgaM vicchidya svasthAnaM gatavAn gopaalH| tadA'tyantaM tadussahavedanAvazAd dhRtibalo'pi kRzIbhUtakAyo vibhuH manAgapi dharmadhyAnAt na vicalitamanAH babhUva tato niSkAmyA'nyatra vihRtavAn vibhuH vrdhmaanH| ___ atha pAraNake dine AhAragaveSaNArthaM siddhArthavaNijo gRhaM praviSTo vibhuH / tadaiva sa siddhArthavaNik vibhuM vanditvA prtylbht| sahasaivA''gatena kharakAbhidhAnavaidyena trailokyAdhipati jinezvaraM nirIkSya gaditaM yadaho! bhagavataH zarIraM sarvaguNalakSaNavyaJjanopetamasti / kintu sAmpratameSa jagadguruH kathamapi zalyavAnasti / evamukte sati vaidyena karNavivaranikSiptaM kAzazalAkAyugalaM dRssttm| pazcAttena sakalo'pi vRtAnta: kathita: siddhaarthvnnije| etacchrutvA ca tasya manasyatyantakhedo jaatH| siddhArthavaNik Aha - bho ! vaidyarAja ! kimidAnI ko'pyupAyo'sti yena bhagavAn zalyavihino bhavet / tadA vaidyena saMDAsakena karNAbhyAM sarudhiraM zalAkAMyugalamAkRSTam / tasmin kAle tadussahavedanAvazAt jinavarasya mukhAt mahAravo nirgataH, yena mahAgirirapi prkmpitH| evaM prabhu vigatavedano bbhuuv| __ atredaM jJeyaM yad bhagavAn mahAvIro jJAnI AsIt / tato yadA gopAlakena pRSTastadA kevalaM 'vanaM gatA' ityeva yadi kathitaM syAt tarhi etAdRzo mahAbhIma upasargo na bhavet / tathA'pi vibhunA na kimapyuktaM na ceGgitamapi pradattam / tato'pyadhika: sAkSibhAvasyotkarSastvatra dRzyate yad yadA karNavivareSu 'kAza'zalAke nikSipte tena gopAlakena tadA zrImahAvIravibhuH 71
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ anantazaktinidhirAsIt tathA'pi na pratikAraH kRtaH, na lezo'pi dveSo dhRtaH, na cA'bhizApo'pi dataH / anyaccopasargaM kRtvA gopAle gate sati zalyavedanAyAH pratikriyA'pi na kRtA na ca kaaritaa| ___ atra sarvatra vibhunA''tmano'smitAyA: kartRtvasya cA'vabodhaM vismarya kevalaM sAkSibhAveNaiva sarvamapi dRSTam / tata eva krUropasargakArakaM gopAlakaM prati aMzamAtramapi na durbhAvaH kRtaH, na cA'rucirapi dhRtA tathaiva saMyamayAtrAyAM sahAyakaM vaidyaM vaNijaM ca prati na rAgo rucizcAdRtA, kintu sarve'pi janAH samadRSTyaiva dRSTA viitraagivibhunaa| etena prasaGgena zrImahAvIravibhoH sAkSibhAvasya paramaM mAhAtmyaM vijJAyate / 72
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ namo namaH zrIgurunemisUraye // patram - munidharmakIrtivijayaH AtmIyabandho cetana! dhrmlaabho'stu| pUjyapAdAnAM guruvarANAM dehamArAdhanAnukUlaM vartate / vihariSyAmo vayaM sarve'pi caturmAsI samApya 'beMgalora'nagaraM prti| gatapatre jainI karmapaddhati saMlakSya manoviSayake dve tattve cintite / idAnImavaziSTayo: dvayoH tattvayoH vimarzasya cikIrSuraham / 1. jIvane na kadAcidapi kRtasyA'zubhakAryasyA'numodanaM krnniiym|| 2. jIvane Acaritasya duSTakAryasyA'vazyameva pazcAttApaH kartavyaH / atha jIvaH pratikSaNaM manovAkkAyarUpasya trividhayogasya dvAreNa zubhamazubhaM vA karmavRndaM badhnAti eveti jainAH manyante; tathaiva bhagavadgItAyAmapi zrIvedavyAsabhagavAn Aha - na hi kazcit kSaNamapi jAtu tiSThatyakarmakRt / kAryate hyavazya: karma sarva: prkRtijairgunnaiH|| (3-5) __ ato jIvamAtreNa zubhamazubhaM kAryaM kriyate, tadanusAreNa puNyabandhaH uta pApabandho bhavatyeva / kintu svabhAvavazAt yadA'zubhaM kAryaM bhavettadA tatpazcAt tasya kRtasya duSTakAryasya gardA karaNIyA, paraMtu nA'numodanaM karaNIyam / yato'zubhakAryeNa pApabandhastu bhavatyeva, kintu yadA tasya kRtasya duSTakAryasyA'numodanA bhavati, tadA tasya pApabandhasyA'nubandho bhavati; pratyuta sa pApabandho'tyantaM dRDho bhavati / yathA vastrasyopari lagnaM rajovRndaM kevalaM vastrazATanenaiva dUrIbhavati, kintu tailAdisnigdhavastubhiH kardamitasya vasanasyopari saMlagnA dhUli: na mahatA''yAsenA'pi nirgacchati / tathaiva pApabandhenopArjitaM karma sahajatayA kSIyate, kintu pApabandhasyA'nubandhena yadupArjitaM karmavRndaM tattu avazyamevA'nuvedanIyam / tasya baddhakarmaNo vipAkasyodaya: tadbhave bhavAntare vA''gacchatyeva / utkRSTatapobhirapi na tatkarma nazyati / jainadarzanAnusAreNa etAdRzaH karmabandho 'nikAcitabandhaH' 73
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ itynenoplkssyte| bhrAta: ! bhagavatA mahAvIreNa 'caturvidhaH karmabandhaH' iti nirUpitam / tatra - 1. spRSTabandhaH - sUcIkalApasyA'nyonyabandhanamiva gurukarmaNAM jIvapradezaiH saha bandhanaM sa spRSTabandhaH / sa yogamAtro'lpaprayAsasAdhyaH / atra duHkhitena hRdayenA'nicchayA karma kriyate / 2. baddhabandhaH - davarakabaddhasUcInAM mIlanamAtramiva gurukarmaNAM jIvapradezaiH saha melanaM sa baddhabandhaH / sa ca vizeSaprayAsasAdhyaH / atra svecchayA karma kriyte| 3. nidhattabandhaH - gurukarmaNAM jIvapradezaiH saha ghanaghAtena sUcInAM parasparasaMlulitatvamiva bandhanaM sa nidhattabandhaH / sa ca pragADhaprayatnasAdhyaH / atra svecchayA sAnandaM karma kriyate / 4. nikAcitabandhaH - jIvapradezaiH saha gurukarmaNAM vahnitaptakuTTitasUcInAM nirnaSTavibhAgatvamiva bandhanaM, sa nikAcitabandhaH / sa ca suduHsAdhyaH / atra svacchandaM ni:zaGkaM rasapUrvakaM ca karma kriyte| tatra prathamaM zubhAzubhAdhyavasAyena bandhatritayasya phalamadhikaM nyUnaM vA kriyate, kintu caramasya bandhasya phalamavazyaM vedniiymevaa'sti| tata evAtmano manovRttiH na tAdRzI nirvaMsapariNAminI karaNIyA, yataH kRto bandho nikAcitarUpeNa pariNamet / kadA'pi jIvane nA'zubhaM kAryaM kRtvA tasyA'numodanaM kartavyam / eka prasaGgaH smaryate - magadhadezasya zreNiko naamaa'dhiptiraasiit| ekadA mRgayArthaM vane sasainyaM sa rAjA gatavAn / tadA dadarza sagarbhAmekAM hariNIM saH / tAM dRSTvA grahItuM so'nudhAvitavAn / sA tu hariNI cApalyena dUraM nirgatA / 'sA grahaNIyaiva' iti nizcayaM kRtvA rAjA punaH sAvegaM jagAma / ante'tidUraM nirgacchantI hariNI prekSya khaNDitAbhimAnena tena rAjJA zareNa hatA sA hrinnii| AkrandantI sA tatkSaNameva bhUmau patitA / rAjA samIpamAgatavAn / tena dRSTo vyAkulatAmanubhUyamAno garbhasthito mRgaH / so'pi kSaNena paJcatvaM prAptavAn / etAdRzaM karuNamapi dRzyaM dRSTvA sa rAjA sAnandaM sagarvamuvAca - "aho ! mama zauryam / asmin jagati na ko'pi mAdRzo dhanurdhArI / mayaikenaiva zareNa dvau jIvau hatau khalu" iti / evaM 74
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ manasi punaH punaH taM kAryaM prazasyA'tIvA''nandaM anubhavati sma sa rAjA / atra na lezo'pi citte khedaH santApa: udvegazca tathA yadazubhaM kRtaM tasya na pazcAttApamAtro'pi; api tu kRtAzubhasya bhRzaM bhRzaM kRtamanumodanam / tena kAraNena tadA zreNikarAjA'vazyaM vedanIyaM nikAcitaM karmopArjayati sma / tatkarmopArjya narakagatiM prAptaH / pazcAt zrImahAvIravibhunA pratibodhitaH sa vividhaM dharmAnuSThAnaM cakAra / sa prabhoH paramabhakto dRDhasamyaktvavAn zrAvakaH saJjAtaH / jainadarzanAnusAreNA''gAmini kAle prathamaH tIrthaMkaro bhaviSyati / tathA'pi tannikAcitaM karma sa troTayituM na samartho'bhUt / tataH kadA'pi na karaNIyaM duSkRtasyA'numodanam / atha jIvane Acaritasya duSTakAryasyA'vazyameva pazcAttApaH kartavyaH / kRtasukRtasya pazcAttApo durgateH nibandhanaM, api tu duSkRtasya pazcAttApaH sugate : pradhAnaM kAraNamasti / jIvaH pramAdI nimittavAsI cA'sti / tato nimitte prApte sati pramAdAt kAryamazubhaM bhavet tattu zakyam, kintu tatpazcAduttarakAlInakSaNe eva tasya pazcAttApaH karaNIyaH / aho ! a durbhAgyAt nindanIyaM kAryaM kRtaM mayA / evaM ca manasi nirantaraM tasya gardA pravartanIyA / yadi nAmaitAdRzaH pazcAttApa: udbhavet tarhi bandhakAle yaH karmabandho'bhUt sa karmabandha zithilo bhvti| tathA caitAdRza: karmabandhaH zanai: zanai: pazcAttApena kSapayitumapi zakyaH / ante pazcAttApAt manaso vizuddhapariNatitvena jIva: saMpUrNatayA karmakSayaM kartumapi samartho bhavati / idaM jJeyaM - dIpakasadRzo duSTakAryasya pazcattApaH / yathA dIpo'dyaparyantaM vistRtaM sarvamapyandhakAraM nirAkRtya sarvata: udyotaM-prakAzaM karoti tathaiva pazcAttApo'pi baddhamazubhaM karmavRndaM dagdhvA jIvane jJAnasvarUpaM tejaH prasArayati / tasya tejasaH sAhAyyena jIvaH paramoccagatimArohati / atra 'dRDhaprahArI' smaryate mAkandyAM mahApuryAM samudrapatinAmA bhUdevaH paryavasat samudradattAbhidhA tasya bhAryA''sIt / tayorekaH putraH aasiit| yathAkAle varddhamAnaH san sa yauvanaM prAptavAn / - duSTajanAnAM samAgamAt krUro mRSAvAdI niSThurapariNativAn tathA mAtRpitroravajJAkArI cA'bhUt sH| evaM pratidinaM tasya duSTAcaraNaM vRddhiM gatam / kiyatyapi kAle evA'nyAyazatAni AcaritAni 75
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ tena / evamunmattagaja iva sa nagare svacchandatayA nirAbAdhaM pribhrmti| atha zrutametad sarvamapi rAjJA / tasya duSTakAryANi dRSTvA'yogyo'yaM iti matvA nagarAt bahi: niSkAsitaH / itastata: paribhraman sa: bhillapalliM gtvaan| bhillapatinA'sya karmakuzalatAM vijJAya svottarAdhikArirUpeNa sthApitaH tathA ca sarvA'pi saMpattiH tasmai dattA tena bhillptinaa| sa dRDhaprahArI svakauzalena ekenaiva prahAreNa nirdayatayA jIvAn ghAtayati, tato 'dRDhaprahArI'ti tasya nAma prasiddhaM jaatm| ekadA luNTanArthaM svadhATI samAdAya 'kuzasthala'puraM gatavAn saH / tatraiva nagare nirdhano devazarmAbhidho dvijo vsti| ___ tadA tadgRhe kSaireyIbhojanaM rAddham / kAryArthamanyatra gatavAn dvijaH / tasminnaiva kAle Agatena kenA'pi caureNa tadbhAjanaM gRhiitm| tad dRSTvA nadIM gatvA bAlakena pitoragre sarvamapi niruupitm| tataH so'pi drutaM samAgatya cauraM hantumudhukto jAtaH / tadA khaDgasyaikenaiva prahAreNa vipro dRDhaprahAriNA vyaapaaditH| bhUmau patantaM taM vIkSya krodhAvezavyAkulA gRhasaurabheyI svapucchamuccaM vidhAya taM mArayituM prayatnavatI jaataa| sA'pi hatA dRddhprhaarinnaa| tadaiva svapati mRtaM saMdRzyAzrUNi ni:sarantI, vilapantI, AkrozaM kurvantI cA''pannasatvA dvijavadhUrapi ttraa''gtaa| tadA tena niSThurAdhyavasAyena dRDhaprahAriNA tasyAH udare prahAraH kRtaH / ekenaiva prahAreNa sA paJcatvaM prAptA, tathA ca kukSistho garbho'pi bhUmau ptitH| __ atha bhUmau parisphurantaM viluThantaM ca garbha nirIkSya kAruNyamutpannaM tasya citte / svamAnase khedo jAtaH, AtmanaH uparyeva dhikkAra: saMjAtaH / mayA niSkAraNaM catasno hatyAH kRtaaH| aho ! kA gatirme bhAvinI, kiM me zaraNam ? iti cintitavAn / evamudvignamanAH sa dRDhaprahArI vanaM jgaam| dadarza sa prazAntavadanaM dhyAnasthitaM munivaram / taM vIkSyaiva tasya pAdayoH patitavAn saH / adyaparyantaM sthagitA'zrupravAhadhArA truTitA / sarvamapi nijapAtakaM niveditam / bhagavan ! nivedayatu ' kathametatpAtakAt vimukto'haM bhaveyam ? sAdhurAha - "vizuddhacaraNasya dharmArAdhanamRte naitasmAt mokSaH" iti zrutvA vairAgyamanasA nijapApabhayena tena tadaiva cAritramUrarI kRtam / tathA tatkSaNe evA'bhigraha: pratipannaH yat "tAvanna jalamannaM ca pratipattavyaM yAvaccatasro' 76
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ pi hatyAH janAnAM dRSTipathe AyAsyanti" ityabhigrahaM svIkRtya tannagarapratolyAmekasmin dvAre kAyotsargaM vidhAya sthitH| ___ atha dhyAnasthitaM taM dRDhaprahArimuniM dRSTvaiva nagarAdAgacchatAM gacchatAM ca janAnAM citte ghRNA saMjAyate, hatyAzca smRtipthmaayaanti| 'ayaM duSkarmakArako dhUrto'sti, tenA'dyaparyantaM krUraM kAryaM kRtam, anekeSAM gRhaM bhagnaM, dhanaM viluNThitaM, hatyA kRtA, adhunA dhyAne sthitavAn / aho ! asya mAyAjAlam' ityAdikaM saMsmarya kecid yaSTiprahAreNa, kecidutpalena, kecid gAlipradAnena, kecid durvacasA ca taM muni tiraskurvanti / kintu sa munivaro manAgapi na krudhyati, na ca dhyAnAd vicalati / evaM yAvat kaNThapradeza: pASANaiH pUrNo jAtaH / tataH zvAsocchvAsAvarodhaM vijJAya sa kAyotsarga pArayitvA dvitIyadvAre gatvA kAyotsargadhyAne sthitaH / tatrA'pi evameva sahanaM kRtam / evaM tRtIyadvAre, punazcaturthadvAre janaiH kRtopasargAn sahamAnena tena dRDhaprahArimuninA caturvidhAhArasya pratyAravyAnaM kRtam, evaM SaNmAsakAlo vytiitH| paraMtu na niyamAt vicalito'bhUt / ante vizuddhadhyAnena tena munivareNa paramaM kevalajJAnaM praapi|| __idamapi jJeyam - dvAbhyAmapi jIvAbhyAM pUrve'zubhaM kAryaM kRtam / tatra zreNikamahArAjenA'zubhaM kAryaM kRtvA'numodanaM kRtam / azubhasyA'haGkAro'kAri tena / tato narakagAmI abhUt sa raajaa| sa bhaviSyatkAlInatIrthaMkareSu prathamatIrthaMkarasya jIvaH AsIt, tathA'pi kRtAzubhasyA'numodanena yadupAjitaM karma tadapAkartuM na samartho'bhUt so'pi| ___ atha dRDhaprahAriNA pUrvaM ghoraM pApakAryamakAri, hatyA kRtA, anekAni duSTakAryANi AcaritAni; kintu pazcAt manasi pazcAttApo jAtaH, sAdhujanasaMparkAt kRtasya pApasyA''locanaM kRtam, tathA kRtAzubhaM karma kSapayitumapUrvaM tapo vidhattaM, ante nirmalapariNatidvAreNa vizuddhaM jJAnaM prApya mokSaM jagAma sa dRddhprhaarimunivrH| ____ evaM na kadA'pi kRtAzubhasyA'numodanaM karaNIyam, tathA ca kRtasya duSTakAryasya pazcAttApa eva krnniiyH| tvamIpa etAni catvAri tattvAni samyag vijJAya nirmalaM zamasukhaM prApnuhIti me spRhaa| 77
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ * anuvAdaH -munidharmakIrtivijayaH asmAkaM sarveSAmapi jIvAnAM manasaH pIDAdAyakaH ekaH eva doSaH - IrSyA / ___ kasyacidapi Atmano bhavat sundaraM kAryaM nirIkSya tvaritamevA'smAkaM cittaM vyAkulaM bhavati / vastutaH 'tasya kArya zreSThamastI'ti vizvAso'smAkaM citte kadAcideva bhavati / kevalamasmAbhirmanasaiva nirNItametad yanmattaH tasya sthAnaM zreSTha, samAje tasya mAno'dhikaH / AzcaryaM tvetada yadetAdRze vicAre / manasi jAte satyevA'smAkaM hRdayamIjviAlayA dahati / / IrSyAyA vaiziSTyamapi jJeyaM yattasyAmIrSyAyAM "anyebhyo bhaveyamahaM zreSTho'thavA mayA'pi yadi parizramaH kriyeta tadA tena sadRzo'thavA tato'pi zreSTho bhaveyami"ti bhAvanAyAH sthAnameva na bhavati / tatra tu 'ahamuttamo bhaveyaM na vA kintu kadA'pyanyastu mattaH zreSTho naiva bhavet' ityeva duSTavRttI ramate / etAdRzI vRttirasmAkaM mAnase hatAzAM hatavIryatAM codgamayati / tathA cA'nyAn prati niSkAraNaM dveSaM krodhaM ca jAgarayati / sujJajanAyaitAdRzI sthitiH na kadA'pi hitAvahA bhavati / 78
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ zodhalekha: jainamuniranazekharasya chandaHkoze chandoyogadAnam DaoN.AcAryarAmakizoramizraH saMskRtavibhAgAdhyakSaH ma.mA. DigrI kaoNlija, khekaDA (bAgapata) u.pra. 201101 chanda:kozasya racayitA jainamuniratnazekharo'sti / ayaM zrIvajrasenasya ziSyastathA zrIhematilakasUre: paTTAdhikArI nAgapurIyatapAgacchasya jainasAdhurAsIt / paTTAvalyanusAramasya janma netrA'zvakAlacadrA'Gkite 1372 vaikramAbde babhUva / chanda:kozaschandasAmekolaghugrantho'sti / atra yugarSipadyAni (74) santi / prathamapadyAccaturthapadyaparyantamekapaJcAzattama(51)padyAcca catuHsaptati(74)tamapadyaparyantamaSTAviMzati(28) padyAni prAkRtanibaddhAni, zeSapadyAni ca paJcamapadyAtpaJcAzapadyaparyantaM SaTacatvAriMzatpadyA(46)nyapabhraMzaparicAyakAni santi / asya granthasya prAkRtapaiGgalasya ca kAnicitpadyAni sAmyadhArakAni santi / ato'sya samayaH prAya: khabhUtAgnIzvarAGkita:(1350) UstAbdo mnyte| __ asya lakSiteSu chandassu dve svatantralakSite chandasI staH, ye laukikacchandaHzAstre svayogaM dattaH / yathA___jainamuniratnazekharasya svatantralakSite chandasI - chandonAma lakSaNam vRtti: pAdavarNAH chandakoza: 1 bahulam (nananAH) 8 aSTamapadyam 2 nArAcaH r(jarajarajaralagA:)1 kRtiH 20 15 paJcadazaM padyam LISISISISIS151515155 (1) prAkRtapaiGgalam, bhAgaH - 2, pRSThAH - 388 (2) chanda:kozasya - 12, 16, 25, 31, 46, 50 ityaGkitAni padyAni, prAkRtapaiGgalasya ca kramaza: - 1/107,2/208, 1/170, 1/146, 2/69, 1/144 ityaGkitAni padyAni draSTuM shkynte| (3) nArAcasya paJcacAmara iti nAmAntaram / bRhatI
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ muktakAvyam - muniratnakItivijayaH ahaM 'aha'marima bhavAMzca bhavAn' eva, kintu 'ahaM' "bhavAMzca' sammIlyaiva 'vyaM bhavAmaH / eSA abhedadRSTireva kiM na saMsAra: ? gaganaM vizAlaM vyApakaM cA'sti yataH tad 'gaganaM' asti, parvata unnato'sti yataH sa 'parvata' evAsti, samudro gambhIro'sti; kimartham ? yataH so'pi 'samudra' evA'sti kevalam ! vastutastu mamaiva etad svarUpam, kintu adya ahaM na vizAlo nA'pi vyApakaH na unnataH nA'pi ca gambhIro'smi ! kimartham ? yataH, ahaM 'kiJcid asmi, paraMtu ahaM 'ahameva kevalaM' nA'smi / 80
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ hathoDI jUnApurANA devone meM jatA joyA che ane navA devone AvatA. pratyeka divase ane varase-varase mUrtio paDe che ane pratimAo UbhI thAya che. Aje huM hathoDInI bhakti karuM chuM. rUpAntara: sureza dalAla kaviH kAl senDabarga (amerikA) ayodhana-upAsanA mayA dRSTAH jIrNAH purAtanA devA gacchantaH Agacchanto navAzca; pratidinaM prativarSaM ca mUrtayo dhvaMsam Apnuvanti navInA nirmIyante ca; [gata-] adya ahaM ayodhanasya upAsanAM svIkaromi // anuvAda: vijayazIlacandrasUriH che te (gAthAra: kAvyavizva : I. 2001 (Imaja prakAzana) pU.161) 81
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAvyAnuvAdaH mitrane charI pAchI ApatA A lyo tamArI charI jenI tamane khoTa na ja sAlavI joIe evuM tamAruM ojAra caLakatuM, cokhkhuM ane dhAradAra lagabhaga navA jevuM ja mArI pIThe ene jarIke nukasAna pahoMcADyuM nathI. rUpAntara: sureza dalAla avi : 872 mosana (ameri) mitrAya churikAyAH pratidAnam gRhNantu imAM yauSmAkINAM churikAM jhalajhalantI, svacchA, nizitadhArA, prAyazo nUtanA eva iyaM bhAvatkI churikA; [ataH pratidadAmi [kintu pazyata] etasyAM mama pRSThipradezena manAgapi kSataM na vihitamasti anuvAda: vijayazIlacandrasUri: (AdhAra: pyavizva : 6. 2001 (me4 prAzana) 5.163) 82
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ broj praznottara kaMjUsane koIe pUchyuM, "hAna ma nathI rato ?" "ridra thaI 16 to !" A teno javAba hato. udArane koIe pUchyuM, "tuM na ma hare che ?" "haridra thaI 16 to !" A teno javAba hato. praznottaram kUpaNaM kazcid apRcchat bho! kimiti dAnaM na kroSi ? "kadAcid daridro bhaveyam !!" iti tasya uttara AsIt / tadaiva kazcid dAtAramapUcchat bho! kimarthaM dAnaM karoSi ? "kadAcid daridro bhaveyam !!" iti tasyA'pi uttara AsIt / anuvAda: sA. yugandharAzrI: 83
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ kathA (1) bhavyaM saJjAtaM, yad bhavatA zastrakriyA tvaritameva kAritA / yadi dinadvayaM vilambaH kR taH syAt, tadA zastrakriyAM vinaiva bhavAn svastho'bhaviSyat / (2) kathAyAM bodhaH - vijayazIlacandrasUriH jana ekaH zleSmagrastaH / sa videze vizvavidyAlaye'dhItya niSNAtavaidyapadavIM sampAdya cA''gatasyaikasya nUtanavaidyamahAzayasya samIpaM gatavAn, svIyAmasvasthatAM nivedya taccikitsAprakAraM pRSTavAMzca / vaidyena sarvatastaM parIkSya saniHzvAsaM praveditaM tasmai - "na khalu ko'pi cikitsAprakAra etaM rogaM zamayitumasti asmatsavidhe / " janena pRSTam - "tarhyetacchamanAya mayA kiM kartavyam ?" vaidya: sollAsamuktavAn - "ekaM kAryaM karotu bhavAn / prathamamatyuSNajaladhArAyA adhaH kaJcit kAlaM tiSThatu, tadanantaramaGgamapramRjyaivA'tizItajaladhArAyA adha upavizatu tAvantameva kAlam / " "tataH kiM bhaviSyati ? " janena sAzcaryaM pRSTam / tena saromaharSaM gaditam - "etAvatkAryakaraNato bhavAn 'nyUmoniyA' 'bhidhavyAdhigrasto bhaviSyati / tasya ca cikitsAM kartumahaM jAnAmyeva / tatazca bhavAn zIghraM svasthatAmApsyati / 84
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ ziSyatvaM IhamAnenaikena janena IjIpsiyan-gururuktaH "manye'haM yad akhile saMsAre'hameva eko janaH, yaH satyasya pathi dIkSituM tIvratayA Ihate / kRpayA bhavAn mAM dIkSayatu / " guruNA pratyuktam - "asmatsArthasya sabhyatayA tvamavazyaM praveSTumarhasi / kintu etadvikaM tvayA haThAt svIkartavyaM bhaviSyati - ekaM, yat kartuM tavA'nicchA syAt tattvayA'vazyaM karaNIyam / anyat , tvaM yatkiJcidapi cikIrSiSyasi, tat kartuM tvaM naiva zaknoSi; vayaM tvAM tat kartuM naivA'numaMsyAmahe / yadyetadarthaM syAt tava manastarhi svAgataM te / RTHRITE A
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUphI kathA ___ - muniratnakItivijayaH ekasya ArabadezIyasya janasya pArzve prabhUtA sampad AsIt / tasya ca dvau eva putrau AstAm / mRtyoH pUrvaM lekhapatre tenaivamullikhitaM yad - " ubhAvapi putrau uSTrAvAruhya makkAM prati dhAvatAm / yasya coSTro vilambena makkAM prApnuyAt sa eva asyAH sampada: svAmI bhavatu " iti / alpenaiva kAlena tasya mRtyurapi saJjAtaH / ubhau api putrau tallekhapatraM paThitavantau / tadanusatuM udyuktau api tau saJjAtau / ubhAbhyAM api uSTrau sajjIkRtau kintu gRhAGgaNAt bahinirgamane eva sapta dinAni vyatItAni / ekena mAsena tu tau rathyAyAH antameva prAptavantau / tAvat eka prAjJajana: tayoH sammukhaM AgatavAn / ubhayorapi tAdRzaM svarUpaM dRSTvA Azcarya anubhUtavAn saH / dvau api bhrAtarau tamakathayatAm - kiM karaNIyaM AvAbhyAm ? pitA vicitraM lekhaM likhitavAn asti|" "kiMsvarUpaM likhitaM bhavatoH pitrA? " - pRSTavAn sa prAjJaH / "tai: likhitametad yad yasya uSTaH vilambena makkAM prApnuyAt sa eva asyAH sampadaH svAmI bhavatu / ata: AvAM mandagatyA uSTrau cAlayAvaH" - tAbhyAmuktam / "evameva tu bhavato: ubhayorapi jIvanaM yadi nAma samAti prApsyati tathA'pi yuvAM lakSyaM na prApsyathaH" iti sa janaH uvAca / etattu AvAmapi jAnIva eva / kintu kimatra anyat kartavyam ? " "yuvayoH pitroSTrayo: makkAprApti: vilambena nirdiSTA na tu yuvayoH / kiM satyametad khalu?" "Am ! stymev|" "tahiM uSTrayoH parasparaM parAvartanaM kurvAthAm / evaM ca yuvAM yasmin uSTre sthitau abhaviSyatha: sa bhrAtuH abhaviSyat / yuvAM ca tamuSTaM tAvad dhAvayataM yat sa eva prathamaM lakSyaM prApnotu / ataH svAbhAvikameva yuvayo: uSTraM vilambena makkAM prApsyati / " uSTrau ca satyaM adhAvatAm / 86
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ kathA baNijaH zAThyam munikalyANakIrtivijayaH vaNijo hi zAThyakalA(?)yAmatIva nipuNA bhavanti / kasyacit vaJcanA nAma teSAM vAmahastakrIDA! / bhavatu nAma yadi te mugdhajanAn pratArayeyuH, kintu kadA'pi zrutaM bhavadbhiryat kenacid vaNijA devA api pratAritA:? Am tAdRzA api janA santi asmin vaicitryayute vizve ye vibudhanAmadhArakAn devAnapi vaJcituM zaknuvanti / __ adyA'haM tAdRzasyaivaikasya devavaJcakasya kathAM bhavadbhayaH zrAvayituM(pAThayituM ?) upasthito'smi / zRNuta tAvat / kila devapuranAmanagare eko vaNikzreSThI vasati sma / kulAnanda iti tannAma AsIt / tacca nAma tena nijAcaraNena sArthakaM kRtamAsIt / sa hi mahAzaTha AsIt / vaNikkuleSu tu tAdRzA eva AnandadAyakA iti sa yathArthatayA kulAnanda AsIt / tasya ca madanakalikA nAmA'tyantarUpiNI guNavatI ca bhAryA bbhuuv| tau dvAvapi parasparamatIva prItimantau AstAm / __ atha sa zreSThI mahAdhanika AsIt / tatpArve tAvad dhanamAsIt yasya gaNanAM kartuM sa svayamapi na zakto'bhUt / vyavahArakuzalasya tasya vANijyaM jala-sthalobhayamArgeNa naikadezeSu vyAptaM vistRtaM ca babhUva / (adyatanIbhASAyAM tu 'malTIneznalkampanI'ti syaat)| kintu baho: kAlAdapi tayordampatyoH kA'pi santatirna bbhuuv| ata: kulAnandena cintitaM yad 'yadi putro nA'sti tadA'sya vizAlavaibhavasya dhanasya ca bhoktA ko bhaviSyati ? asmAkaM paramparA kathaM pracaliSyati ? vArdhakye ca nau ka AdhAra: ? ataH putraprAptyarthaM kazcidupAyaH pryoktvyH| ito madanakalikayA'pi cintitaM yad 'mAtRtvena vinA strItvasya ko'rthaH? tAni gRhANi smazAnatulyAni yeSAmaGgaNeSu krIDatAM bAlAnAM karNamadhuraH kalakalaravo na zrUyate / ataH santatiprAptyarthaM kimapi krtvym|' 87
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ tatastayA nijamanoratho'yaM patye kathitaH / etacchrutvA hRSTaH so'pi tatsamameva nijacintitaM kathitavAn / tadA madanakalikayA kathitaM yat "svAmin ! nagarAd bahi: nagaradevyA: sthAnamasti / sA hi bhRzaM karuNAvatI sarvadA ca janebhyo manovAJchitAni dadAti / yadyAvAM tasyA upayAcitaM kurvastadA nizcitaM sA AvAbhyAM putrapradA bhvissyti|" zreSThinoktaM - "tarhi tvaM tasyA upayAcanaM kuru / putre jAte vayaM mahotsavapUrvakaM tadupayAcitaM puuryissyaamH|" / atha tayA'pi madanakalikayA'nyasmin dine nagaradevyA AyatanaM gatvA vividhairuttamairdravyaiH tasyAH pUjA kRtA, pUjAnte ca upayAcitaM kRtaM yad - "he bhagavati! tvatprasAdAda yadi me putro bhaviSyati tadA'haM tava lakSatrayamudrAvyayaniSpannAM pUjAM kariSye " iti / tato gRhamAgatya zreSThine'yaM vRttAnto niveditaH / tenA'pi "ucitaM kRtaM tvayA" iti kathayitvA tasyAH samarthana kRtm| krameNa tayoH putro jAtaH / keSuciddineSu vyatIteSu madanakalikayA zreSThI devyA upayAcitapUraNArthaM smAritaH / tena ca zreSThinA pratyekaM lakSadravyaniSpannAni trayo ratnakhacitAni haimapuSpANi kAritAni / tadanu saparijanaM nagaradevyAH sadanaM gatvA mahAmahaHpUrvakaM tasyAH pUjAM kRtavAn sH| pUjAkAle ca sa tAni trINyapi puSpANi devyai samarpitavAn / atha pUjAsamAptau sa svasya panyAH zizozca nAmagrAhaM "mAtaH! ahaM bhavatyAH prasAdarUpeNaitAni puSpANi gRhNAmi" iti kathayitvA trINyapi puSpANi gRhItavAn / / zreSThinA samAcaritaM zAThyamidaM vilokya sA devI atIva vilakSitA babhUva / ato nijamanovyathAM nivedayituM sA mitradevapArzva gatA, kathitavatI ca tasmai yad - "bho mitra! tena kulAnandena vaNijA'dya puSpatrayeNa mama pUjA kRtaa| tadanu ca yuktipUrvakaM tAni gRhItvA sa mAM vaJcitavAn / ato'haM tasya zaThasya zAThyaM prtikrtumutshe| tadarthaM ca bhvtsaahaayympeksse|" etacchrutvA uccairvihasya mitradevatayoktam - " devi! svalpametat khalu / yato'haM hyanena tathA kadarthito yathA'dyA'pi tAM mama duravasthAM na vismarAmi / " _ "kiM vakSi tvam ? anena zreSThinA tvamapi vaJcita: ? kadA? katham vA? " iti devyA pRSTe tenoktam - "zRNu tAvat / ayaM hi vaNik vANijyArthaM deza-videzAn bhrAmyati / asya zataza: pravahaNAnyapi jaladhau 88
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ caranti / athaikadA ekaM pravahaNaM samudramadhye kutracid vilInaM babhUva / kuto'pi tadgandho'pi na jJAyate sma / ato'sau zreSThI maccaitye Agatya "yadi bhavatkRpAto mama bohitthaM sakSemamAgamiSyati tadA bhavate mahiSamekaM dAsyAmi balirUpeNa" iti upayAcitaM pratipannavAn / mayA'pi ca mahiSalobhena tat pravahaNaM samudramadhyAnmRgayitvA svazaktyA samudrataTe aaniitm| tadAgamanavArtA zrutvA hRSTena tena zreSThinA nagare mahotsava aacritH| tasya ca pravahaNasyA'ntaHsthAnAM krayANakAnAM vikrayaNena ca tasyA'napekSito lAbho jAtaH / kintu mahiSavArtA tu sa vismRtA tena / ato mayA svapne'sau mahiSArthaM smAritaH / tadA so'pi kutazcidekaM taruNaM mahiSaM mama caitye AnItavAn / tato'sau mahiSagalasthAyA rajjvA dvitIyaM paryantaM mama pratimAyA baddhavAn / tadanu sa bherI-mRdaGgAdivAdakAn AhUya caityaparisare yugapadeva sarvANi vAditrANi vAdayitumAdizat / vAditrANAM teSAM mahAntaM nAdaM zrutvA cirAdaraNyavAstavyatvAt trastaH sa kAsAranandanaH tato dhAvitavAn / dhAvan sa svena saha rajjvA baddhaM mAmapi gharSayan tathA''kRSTavAn yathA tadA mamA'GgeSu lagnAzcandrikA: kilA'dyA'pi nopazAmyanti / ayaM ca vaNik tathA niHzUko'sti yathA'haM tatpratIkAraM kartuM naiva prbhvaamyhmpi| atastvaM mA rodI: / yato mahad bhAgyaM jAgarti te yat svalpenaiva viDambanena muktA'si tvaM tena" iti / etacchutvA svAM bhAgyavatImmanyA sA tato nijasthAnaM prtinivRttaa| ato bhavanto'pi vaNigbhyaH sadA sAvadhAnIbhUya carantu, anyathA.......!! 89
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ subhASitakathA kathA - ema. ke. naJcuNDasvAmI atha kasmi~zcit dine kabIraH sAdhuH kasyA api pravacanasabhAyA: pratinivartamAnaH zrAntaH kasyacit jalAzayasya nikaTe upivvesh| upivaSTasya tasya katipayeSu kSaNeSu vyatIyamAneSu vivadamAnAzcatvAro yuvAnastatraivA''gatya AsInAH / te puna: sadya eva svaracite dyUte jayApajayaviSaye parasparamasammatA nirNayamagacchanto vAkkalahAya praarebhire| atha teSvekaH, "AtmanA vayaM vivAdasyA'ntaM gantuM na zaknumaH / tasmAt atraivopaviSTaM sAdhumimaM yAcAmahe-yathA asmAsu kRpayA AsmAkIne vivAde nyAyyaM anviSya nirNayaM kathayatu bhavAn " iti kathitavAn / tadA teSvekatamaH, zRNvati kabIre, sopahAsamavadat - "aho eSa sAdhuretAdRzAn viSayAn kiM jAnIyAt ? vikRtAn mukhavAlAn asImaM saMvardhayituM kevalaM jAnIyAd" iti / tayopahAsaM zRNvanto'pi anye tamanAkSipyaiva tUSNIM sthitAH / atha gateSu katipayakSaNeSu teSveko jagAda - "ko doSaH, yadyeSa sAdhurvarSIyAn bAhyapuruSaH pakSapAtadUro'smAkaM vivAdaM prazamayed" iti / evaM anyonyaM saMmantrya te kabIraM "Aryeti" saMbhAvya svavivAdaviSayaM tasmai nyavedayan / ___ kabIraH sarvamapi taduktaM zAntena manasA zrutvA vivAdasyA'sAratAM viditvA, tAn prakArAntareNa bodhiyatuM yatnavAn mRdulayA vAcA'pRcchat - "bho vatsA ! yUyaM ke, vRttirvA yuSmAkaM kA?" iti / te punarAtmano vidyArthidazAM nivedya, kimapyaniSTaM ghaTitaM smAritA iva khinnA: tuussnniiNsthitaaH| evaM khinnAn tAnavalokya kabIra: punarmudulayA vAcA pRSTavAn - "bho vatsAH ! vidyArthibhiH vidyAvyAsaGgavidhaye sadA hRSTacittairbhavitavyaM nanu ? tiSThatu tAvad vivaadvissyH| yUyaM kuta evaM viSaNNA iva dRzyadhve? nigUhanIyaM kimapi nAsti cet kathyatAM yatkimapyAtmano vRttAnta " iti / te chAtrA avadan - "Arya ! na kimapyasti nigUhanIyam / vayaM vidyArthinaH parIkSArthinazca smaH / svasAmarthya mithyAbhimAnitayA niyatazikSAsamayasva pUrvArdhaM sahapaThinIbhivinodavihAra 90
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ yAtrAratAH, tAsAM prazaMsAsaMpAdanAya vAhanacAlanAdispardhAsu saMmilantaH, svasaGketaravidyArthina: prathamaM virudhya, pazcAt tadvirodhazamanAya kAlaM vyarthaM nayantaH, svAdhyAyaviSaye AsaktirahitA abhUma / atha kiJcijjAgiratA: pAThyaviSayANAM bahugambhIratayA'paThitatvAcca parIkSAyAM saphalatAM prati durbalAzAH, tajjanitanairAzyaM vismartu etAdRzalaghudyUtAdiSu datticattA: kAlaM yApayAmaH / ityetadadya bhavadbhyaH sarvaM niveditaM nivedanIyam / AryAH ! kathayantu samprati bhavantaH" ityAvedya tuussnniiNsthitaaH| tadA kabIra: tAnapRcchat - "bho chAtrA: ! krIDAdiSu niyamena pravartanaM chAtrANAmapekSitameva / kintu sarvadA krIDAratatvaM kimucitam ? ayaM krIDAmoha eva khalu?" chAtrAH atha kim AryAH ! eSa mohakrIDA ev| kabIraH nanveSa moho manaso vikAra ekaH / chAtrAH AryA: ! atha kim ? kabIraH "nanu parIkSAkAlo dUre vartate" ityaktaM yuSmAbhiH / etadapi kathaM nirNItam / vidyArthinAM pratyahamiti kim , pratikSaNamapi vidyArjanasamaya eva / vidyArthI svayamanudinamAtmAnaM parIkSAyataM kurvanneva zikSAyAmagresaro bhavennanu ? chAtrAH AryAH ! enAmamRtavANIM sadA hRdayasAt kurmaH / bADhamasmAbhiH kAlasya mahAn durupayogaH kRtH| kabIraH nanvevaM kAlasya durupayogaH rAgadveSanighnasya manaso vikAreNa saMjAtaH khalu ? chAtrAH AryAH ! uppnno'ymrthH| kabIraH yuSmAdRzAM vidyArthinAM lakSyaM prAptuM sahapAThinInAM prazaMsAdi kimanivAryamAsIt ? chAtrAH na khalu AryA ! na khalu / atrA'parAddhAssmaH / tadA imamapi manovikAraM vettuM na paaritvntH| kabIra: vatsAH ! anyamekaM praznaM zrAviyatumicchAmi / yena yUyaM ruSTA bhaveta / athavA na shraavyaami| chAtrAH hanta, AryAH ! mA tUSNIM bhavantu / kRpayA'nuzAsanenA'nugRhaNantvasmAn / aho vatsAH ! mukhe vAlA yuSmAbhivikRtA dRSTAH ? tato'pi vikRtA manaso vikArA kuto na dRSTAH? kabIraH 91
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAtrAH chAtrA: chAtrAH AryAH ! hanta, atra bADhamaparaddhAssmaH / anukampanIyAssma AryANAM bAlabhAve nottAnahRdayAH / bhavadupadezena nirastahRdayaklezA nUtanAH saMvRttA vym| kabIraH vatsA: ! pUrvamevA'nukampitA eva yUyam / sanmArge tiSThata / kuruta hRdayasthAni me vacanAni / saMprati gacchAmo vayam ? na na AryAH ! kSaNaM tiSThantu / sudhAmadhurANyapi bhavadvacanAni gadyarUpeNa hRdaye ciraM sthAtuM na kSamante / tasmAt padyabandhena yadi zrAvayantyAryAH tarhi sakRdabhyAsenaiva hRdaye dhArayituM zaktA bhvem| kabIraH bADham ! yuktamuktaM yuSmAbhiH / nanu prathamamatra yUyameva yatadhvam / ahaM sAhyAya prastuta ev| AryAH ! idaM prytissyaamhe| -prathamaH "kesana kahA bigADiyA -dvitIyaH jo maMDai sau baar| -tRtIyaH mana ko kyoM nahiM mUMDiye -turIyaH jA meM viSaya-vikAra // " kabIraH hanta! matsAhyaM vinaiva yuSmAbhiH subhASitamevaM grathitamiti mama vacanAni yuSmanmanasi samyak lagnAnIti manye / zreyo'stu vaH / gacchata gRhAn / vayamapi sAdhayAmaH / ekazchAtraH aho kathayanneva gataH saadhuH| anyazchAtraH nantumapyavasara eva na lbdhH| . aparazchAtraH AziSo dattvA gataH / na tAdRzA nmnprtiiksskaaH| turIyazca sAdhornigamanena zUnyIkRtamivA'smAkaM manaH / hanta, gantavyA eva gRhAH / * "rAgadveSa viyuktAnAM yatInAM ytcetsaam| abhito brahmanirvANaM vartate vijitAtmanAm // " gItA //
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ eko nibandhaH - muniratrakIrtivijayaH vidyAlaye parIkSAyAM praznapatre eka: praznaH pRSTa AsIt yad - "nimnalikhitebhyo viSayebhya ekasmin viSaye nibandhaM likhatu - mahAtmA gAndhI:, gauH, asmAkaM vidyAlayaH iti" ekena vidyArthinA 'go' viSayaM citvA evaM likhim - gauratyantaM saralaH prANI asti / asmAkaM rASTre gorapi gAndhIvaryasya ivoccaM sthAnaM vidyate / yato gAndhIvaryavat tamapi nibandhasya viSayatvena svIkRtya zrIkAreNa tasmai gauravaM prdttmsti| mahAtmagAndhIvaryo'smAkaM rASTrasya pitA'sti tathA gaurasmAkaM mAtA'sti / gorapi manuSyasya ivaikameva mukhaM (manuSyamukhAd bhinnasvarUpaM) vidyte| dvAveva karNo kintu bRhatau bhavataH / ekA nAsikA ekaiva ca jihvA vidyate / gauH kiyanto dantAH santi iti na mayA'dyApi jJAtam / tad jJAtuM ca ko'pi prayatnavizeSa: sAhaso vA'pi mayA na kRtaH na ca tatkaraNe mamotsAho'pi vartate / ata: tadviSayakamajJAnaM tasya jJAtRNAmagre sviikromi| gojhai eva zRGge vartete, ye ca satataM bahirdazyate / yena manuSyaH sAvadhAnaM vartituM zakto bhavet / (na kintu manuSyasya iva anekAni guptAni ca santi) zarIrasaMracanAmanusRtya catvAraH pAdAstasya bhavanti, yena sthitau gatau ca na kaSTaM tasya bhavet / dvAbhyAM pAdAbhyAM tu na kA'pi kriyA sukaraM kartuM zakyA tasya, aparaM ca yadi dvAveva pAdau syAtAm tahi zarIrasya madhyabhAge tau sthApitavyau, yannocitam / ato dIrghadRSTayaiva vicArya catvAraH pAdAH pradattA iishvrenn| vastrANAmabhAve ekaM pucchamapi dattaM tasmai IzvareNa / yadyapi kaNDUyanakAle svarakSaNakAle ca na tad vastrasya kAryaM karoti tathA'pi anukrameNa dve api kArye (rakSaNakaNDUyanAdi vastrakAe~ 93
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ ca) tena sidhytH| gauH jalamizraNena rahitaM zudhdhaM dugdha dadAti / jalaM tu tatra vikretAro mizrayanti / upAyo'styatra yad dugdhadohana kAlAt pUrvaM yadi nAma gAM jalaM pAyayet narhi bahistaH jalamizraNasyA'parAdho na bhavet / kintu eSA rahasyavArtA'sti, ato na sarvatra niHzaGkaM vA vaktuM yogyaa| gaurdugdhaM dadAti kintu na pibati paraM manuSyastu dugdhaM pibati na dadAti / yacca dugdhaM sa parebhyo dadAti tadapi goreva / ata eva gaureva paropakArI kathituM yogyaH / gauH tRNAnyatti / yadyapi etadvidhAnaM tu prAcInAM paramparAmanusRtyA'tra kRtamasti / yato'dhunA tu keSAJcid adhikAriNAM janAnAmapi tad bhojanaM (?) jAtamasti iti zrUyate vAcyate cA'pi / gauH sakAzAt prabhUtaM zikSaNIyamasti / manuSyajAtena tu tasya sakAzAt, utthitaH san caraMzca kathaM bhakSyate, iti zikSaNaM prAptaM, prasAritamapi ca sarvatra / kintu ekatra na sa saphalo'bhavat, yad yathA gauruccarvaNaM kartuM zaktaH tathA naa'ym| janmaprabhRti maraNaparyantaM gau: 'gau'reva kathyate na kintu manuSyavat yathAlakSaNaM bhinnabhinnaivizeSaNaiH (go-gardabha-zvetyAdibhiH) sa paricIyate / gauH gorUpeNaiva yathA jIvanaM yApayati tathA manuSyeNA'pyetad zikSaNIyaM yad so'pi manuSyarUpeNaiva jIvanaM yaapytu| manuSyatvasya kAdAcitko vyavahAro na zobhAspadaH iti vicAraNIyam / iti / 94
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ raGgamaJcaH ////// mh aho! durdharSA daivalIlA (sophoklIs-nAmagrIka nATyakAreNa viracitasya "IDipas" nATakasya saMskRtabhAvarUpakam ) -svAmizrIbrahmAnandendrasarasvatI yogavedAntamahAvidyApITham, mattIkoppa, po. kalmane, tA. sAgara, ji. zivamogga 577401 (karNATaka) pAtrANi IDipas - thIbs - nagarasya rAjA jokAsTA - IDipas-ityasya rAjJI krayAn - jokAsTAyA anujo yuvarAjakumArazca Tairisiyas - daivajJaH dUta: prajAnAyaka: rAjabhaTAH or
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ -- prathamaM dRzyam (rAjA IDipas, rAjJI jokAsTrA ca siMhAsanArUDhau virAje / mantrivargaparivArasyA''sthAnapravezAyA'lpasamayo'vaziSyate / IDipas jokAsTayA saha saMlapati / ) IDipas (jokAsTAmuddizya) priye ! etAvatparyantaM thiibs-ngrmnaathmaasiit| lAyasnRpAlasyA'mAnuSanigUDhahatyAyA'nantaraM naH prajA nirAzritA vyAkulitAzcA''san / teSAM kRte sannihitabhAgyarAzirivA'haM mama pitarau vihAya kArintarAjyasthitAnmajjanmasthAnAdAkasmika ghaTanApracoditaH sannatrA''gato'smi / nUnamadRSTaM yadA'smAnnanugRhNAti tadA sarvasampadadhidevatA svayamasmAnanugacchati / satyaM vadAmi jokAsTe ! atratyAH prajA mayA sanAthIkRtAH, na tA itaH paraM zatrubhayenASrAjakatayA pIDyante / ahaM suSThu smarAmi nAtha ! adyA'haM prAyeNa paJcacatvAriMzadvarSavayaskA'smi / ahaM mama paJcadazavarSamite vayasi lAyas - nRpAlaM paryaNayam / AvayorekaH putro'pi jAtaH / kintu tacchaizava eva, "yadyayaM zizU rAjadhAnyAM nivasati tadA tasya mAtApitrordurantaM kaSTaM sambhaviSyati " iti devavANImupazrutya taM zizuM mAraNArthamaraNyavAsibhyaH prAyaccham / tadanantaraM lAyas - nRpAlena saha mama dAmpatyaM prAyeNa paJcaviMzatisaMvatsaraparyantaM sukhasantoSavilAsai-ranvavartata / evaM sati kadAcid lAyas-nRpAle saparivAre rathArUDhe vihArAya pathi gacchati sati, durdaivena luNyakAnAM gaNaH sandhyAsamaye kSINaprakAze mArgatrayasandhau nRpAlamAkramya zastraizca taM bhRzaM prahRtya jaghnuH / tasyA durghaTanAyA anupadameva mama hastagata bhAgyarAziriva tvaM kArintanagarAt thIbs - nagaramAgatya mAM paryaNayaH / tvayA saha saGgamanAt prabhRti pativiyoganimittau duHkhazokau mAmajahatAm / tvaM mama pativiyogavyathAM vismaaritvaansi| anAvRSTyA bhRzaM zuSke kaGkAlI bhUte coSarakSetre vRSTAM prathamavRSTimiva tvAmupalabhyA'smatprajAH nUnaM sanAthIbhUtAH / prabho ! tejaHpuJjena sundaravadanena, vizAlAbhyAM netrAbhyAM, bAlazmazvA, vipula - 96
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjA vizAlena corasA virAjamAnastvaM, mAM vihAya svargatavantaM mama svAminaM lAyasnRpAlaM sarvathA saMvadasi / vacasA gamanabhajhyA cA'pi tvaM tadrUpa eva pratibhAsi / nUnaM mama saubhAgyasya pAraM na pazyAmi / (etAvatA rAjasaudhasya bahi: prajAnAmAkrandanaravaH zrUyate / ) prajAnAmAkrandanaM vA ? vilambaH kutaH ? prajAnAyaka Agatya nirbhayatayA yathAvRttaM tAsAM saGkaTakAraNaM kim ? iti nivedayatu / (rAjA evotthAya prajAsammukhametya tisstthti|) prajAnAyaka: prabhurvijayatAt / asmatpUrvaprabhorlAyas-mahAbhAgasya hatyAnupadaM yad dAruNaM saGkaTamasmAkamApatitaM tat kathaM vA nivedayeyam ? cirAd bindumAtrA'pi vRSTirnA'sti / dharitrI nitarAM zuSkA sasyahInA ca tiSThati / attumannaM pAtuM jalaM ca naiva vidyate / parijanAH zizavazca bubhukSA-pipAsAbhyAM bhRzaM sIdanti / tAmasmatsantatimasmatpurata eva parizuSyantIM draSTuM na pArayAmaH prabho ! / sarvaM pakSi-pazuprANijAtaM cA'pyavasIdati / kimasmaduparyApatitasyA'sya ghorasaGkaTasyA'nto'sti vA? jnyaatmidaaniim| avagataM vo ghorasaGkaTasya nimittam / prajAnAM tu pratyekaM svasyaiva saGkaTaM dUrIkartavyaM bhavati, asmAbhistu sarvAsAM kaSTaM dUrIkartavyaM bhavet / yo rAjA prajAnAM saGkaTaM nAzayituM na prabhavati na sa yathArthaH prabhuH / bhoH prajAH ! adyaprabhRti na me'nnaM na me nidrA, na vA vizrAntiH / asya bhIkarasya duritasaGkaTasya prajAkSobhakAraNasya nimittaM vA kim? kasya pApina: pApakRtyasya phalamidam ? kena tApasena vimAnitena datto'yaM zApa: ? etat sarvamasya yAthArthyaM sadya eva jJAtavyam / kiJcit sahadhvaM prajAjanAH ! / nUnamapAyo yAvAn vA bhavet tasya parihAropAyo'pyastyeva / yuvarAjakumArasya krayAn-ityasyA''gamanameva pratIkSe'ham / (atrA'ntare jokAsTAyA anujaH krayAn azvArUDhaH san rAjasaudhamAgacchati / rAjAsthAnaM ca pravizya rAjasammukhaM tiSThati / ) / rAjA pazyantu pazyantu, krayAn svayamevA''gacchati / bho prajAjanA: ! idAnIM yUyaM rAjA 97 For Private Personal Use Only
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ krayAn rAjA krayAn rAjA krayAn svasvagRhaM pratiSThata / devatAyA divyavANIM zrutvA yathArthaM vRttAntamasmAkaM tUrNamAgatyA''vedayituM krayAn - rAjakumAraM saMpreSayAmi / nizcitA bhavantu bhavantaH / (prajA: pratinivartante / ) (krayAn - kumAramuddizya) rAjakumAra ! sAvadhAnaM zRNu me vacaH / tvayA sadya eva pithiyAn- gopuraM prati gantavyam / gatvA ceme ghorasaGkaTAnAvRSTi-prajAkSobhAdayaH kasya pApakRtyasya phalAni, kasya vA tApasasya vimAnitasya zApo'yamiti tvayA yathArthatayA'vagantavyam / tvaraya, vilambo naiva yogyo'smin kArye / tathA'stu prabho ! (rAjAdezaM zirasA vahan niSkrAmati / ) dvitIyaM dRzyam krayAn ! kimasya bhokarasya mahAsaGkaTasya prajAkSobhasya ca kAraNamavagataM tvayA ? asya rahasyaM devavANyA'smatkRte udghATitaM vA ? avagataM prabho ! suSThu avagatam / lAyas-nRpAlasya hatyaiva thIms - nagarAyogra: zApaH sNvRttH| so'sau pApiSTho dhUrtApasado lAyas - narezasya hantakastava rAjya eva tisstthtydyaa'pi| yAvadasAvatraiva vartate tAvadayaM prajAnAM kSobha: duHsahaM saGkaTaM ca durvArameva / ato vinA vilambaM sarvaprayatnena hantako'sAvadhigamyeta rAjyasImAyAzca bahiruccATyeta ityeSa eva parihAro'sya ghorasaGkaTasya nA'nya iti pithiyAngopurAnniHsarantyA devavANyA uccairghoSitaM prabho ! / tarhi jhaTiti so'yaM nRpaghAtuko 'nviSya gRhyatAmasau / sa yaH ko'pyastu, tamahaM rAjyAd bahirniSkAsayiSyAmi / eSA me'nullaGghayA rAjAjJA / prabho ! lAyas - nRpasya hatyAyA viSaye'dyA'pi tathyaM idamitthamiti naivaa'gtm| adyA'pyanudghATitameva tiSThatyasya rahasyam / tathA'pyahaM samyak smarAmi yat kati saMvatsarebhyaH prAk, arthAt tava siMhAsanAdhirohAt paJcaSadinebhyaH pUrvaM kadAcit kSINaprakAzAyAM sandhyAyAM lAyas-narezaH svIyaiH 98
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjA paJcabhiH parijanaiH saha rathamAruhya nagarAd bahiviharati sma / tadA mArgatrayasandhau dasyUnAM nivaho haThAt lAyas-narezaM saparivAramAkramya taM nirdayatayA prahRtya ca nijaghAna / sarveSAmapi lAyas-nRpaparijanAnAM madhyAdeka eva kazcid dUta: kathaJcit prANAn rakSitvA palAyito rAjadhAnI pratyAjagAma / tenaiva dUtena lAyas-narezasya duranto nAzo me vijJApitaH / so'pi rAjadUta: katipayadinAntaraM rAjasevAM vihAya rAjadhAnyAH bahi: kutracinnirgata iti avagacchAmi / atha so'sau dUta: kutra gataH, idAnIM ca kva vasati kiM vA karotIti na kazcijjAnAti / tathA'pyatraiva rAjAsthAne'dyA'pi rAjasevAnirato daivajJaH Tairisiyas-nAmA sarvamasya durantasya lAyas-narezaghAtasya aitihyaM tathA tadanantaraM ghaTitAM ghaTanAvaliM ca yathAvajjAnAti / sa evA'smin nigUDhaviSaye sarvaM yathAvadAvedayituM samarthaH / atraiva rAjAsthAne nivasantaM tamAhvayAni prabho !? zIghrameva tamAnIyA'tropasthApaya / vilambo mA bhUdatra kArye / krayAn tathA'stu prabho ! (niSkAmati / ) tRtIyaM dRzyam / (rAjabhaTA vRddhamandhaM TairIsiyas- daivajJaM IDipas-nRpasya sammukhaM samAnIyopavezayanti / ) rAjA jyotirvinmahAzaya! lAyas-nRpAlasya hatyAsambandhivRttaM yad yat tvaM jAnAsi tat sarvaM nirbhayatayA satyaM yathAvacca aavedy|| TairIsiyasa maivaM prabho ! zRNotu me hitavacanam / taM kaThoraM satyavRttAntaM vacasA vaktumeva bibhemi / ato mA mAmAgRhNAtu tatkathanAya bhavAn / n| satyaM naiva guuhitvym| niHsaGkocatayA yathArthaM nivedayatu bhavAn / tadanivedya itaH padamapi calitumavakAzo te na dAsyate / taM dhUrtApasadaM lAyas-nRpahantAraM yatra kutrA'pi vilInaM bhavadvacanenA'vagatya tatsthAne tamanveSayiSyAmi / tato baddhvA taM hastipAdatale vIthiSu karSayiSyAmi / tatazca rAjyAd rAjA 29
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ bahistamuccATayiSyAmi / tasmai nIcajanAya kSaNamapi rAjye nivasituM naivA'vakAzaM dAsye / ato daivajJa ! sarvaM satyaM vRttaM kSiprameva vd| TairIsiyasa tarhi zrUyatAM sAvadhAnam / asya prajAsaGkaTasya kAraNaM bhavAneva / (zrutvaitadazanipAtasadRzaM vaco rAjA bhRzaM cakita: samuttiSThati / ) asya mahApApasya zApasya ca durbharaM bhAraM UvA viharan bhavAneva / lAyasnRpasahadhamiNyA sAkaM pApapaGke krIDan vartamAno bhavAneva nA'nyaH / nanu satyaM vadeti mAmAgRhItavAn bhavAn na vA? tata: satyameva kathitavAnahaM prbho!| rAjA (bhRzaM kruddhaH karatAlaM vAdayati / rAjabhaTAH prvishnti|) bho rAjabhaTAH! tamenaM vRddholUkaM niSkAsayantu itaH / unmattatayA yadvA tadvA jalpati saH / (bhaTAstaM daivajJaM sarabhasamAkRSya bahiniSkAsayanti / tatsamakAlameva krayAnkumArastatropatiSThati / ) krayAn ! jnyaatmidaaniim| etat sarvaM tavaiva rAjyalipso: kUTavijRmbhitam / tvaM drohI kRtaghnazca / nA'styatra zaGkAlezo'pi mama / bhasmapihitenA'GgAreNeva tvayaivedaM vRddholUkena TairIsiyas-daivajJena sAkaM sambhUya vitataM kapaTajAlamiti samyagavagataM mayA / mugdhaM mAM jJAtvA mRSaiva dUSayitvA ca matto rAjyamapahRtya rAjyabhogecchayA vihita: kUTaprabandho'yaM tvyaa| kintu na tvaM kUTaprabandhenA'nena mAM vicAlayituM zaknoSi krayAn ! / suSTu jAnIhi, nA'nayA drohacaryayA tvaM mAM rAjasiMhAsanAt pracyAvayituM prbhvsi| krayAna IDipas ! maivaM matihIna: san niraparAdhinaM mAM vRthA dUSaya / tvAM svArthalipsayA prazaMsanta: saMstAvakA bandi-mAgadhA atra bahavaH santi / mithyAsaMstavena tvAM svarNazUlamadhiropayantaH sarvatra sulabhAH, kintu tava hitamicchantastava zreya:sAdhane baddhAdarA nUnamativiralAH / kimevaM mAM vRthA dUSayitvA tava sAdhitaM bhaviSyati ? samAnaya taM dUtaM, yo lAyas-narezasya nigUDhahatyAsamaye kathaM kathamapi palAyanena svajIvitaM rakSitavAn / sa sarvaM yathAvRttaM yathArthatayA''vedayiSyati / tatazca lAyas-narapaterghAtakasyA'dhigrahaNaM sulabhaM sampatsyate / __(karatAlaM vAdayitvA rAjabhaTAnAhvayati / ) rAjye sarvatra zodhayitvA kSipraM rAjA 100
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ I samAkArayantu taM rAjaparivArasevakaM dUtam / taM cA'tropasthApayantu / ahaM tena saha nRpaghAtaka-vRttasambandhi vicAraNaM kartumicchAmi / yaH ko'pi taM dUtamanviSyA'tra samAnetA tasmai ahaM vipulaM pAritoSikaM dAtA / yadAjJApayati devaH / (niSkrAmanti / ) rAjabhaTAH (rAjA mahiSyA jokAsTayA saha saMlapan siMhAsanamadhirUDho vartate / tAvat so'sau rAjaparivAradUto rAjasammukhamupasthito bhavati / ) re re dUta ! asya lAyas- narezasya hatyAyA hantuzca viSaye tvaM yad yat tathyaM jAnAsi tat, tadanantaraM ghaTitAM ghaTanAvalIM ca yathArthatayA nirbhIko bhUtvA pUrNarUpeNa mAM nivedaya / tathA tvamidAnIM kva nivasasi kutazcA''gato'si tadapi nivedaya / rAjA dUta: rAjA dUta: rAjA prabho ! ahaM meSapAlako'smi / kArintanagarasya samIpavartini parvataparisare meSapAlanaM kurvato mama bahavaH saMvatsarA vyatItAH / tathA'pi mama smaraNazaktirakuNThitaiva vartate / mama jIvite yatkiJcidapi ghaTitaM tat sarvamahaM suSThu smarAmi / ahaM bhavantamapi bAlyAdeva sutarAM jAnAmi / bhavantamidAnIM puSTaM pInaM yuvAnaM ca dRSTvA harSapulakito'smi prabho ! / he dUta ! mama janmasthAnasya kArintanagarasya parvataparisaranivAsinamAtmAnaM varNayasi tadA kArintanagarasthA manmAtA meropA tathaiva matpitA pAlibas - iti kuzalau vA ? akasmAdevA'haM tau manmAtApitarau vihAyA'tra samAgato'smi / kiM vadAni prabho !, vaktumeva na pArayAmi tad dAruNaM vRttAntam / bhavatastato nirgamanasyA'nupadameva pAlibas jaTharasambandhinA'ntravyAdhinA cirapIDito bhUtvA mRtyuvaza-magamat / maraNAvasare bhavantameva smaran sa 'IDipas IDipas ! !' iti pralapanneva prANAnajahat prabho ! / aho ! pazya durdaivavilasitam / yo'hi svamAtApitarau matprasavitArau AbAlyAdeva me pAlayitArau paramapUjanIyau AstAM, tau vArdhakye na sAntvayan na rakSaMzcA'haM nUnaM paramapApiSTho loke sadbhirninditaH sIdAmi / aho me daurbhAgyam / 101
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ (zokAtirekAt sarabhasaM siMhAsanAnipatati / jokAsTA taM svahastena utthApya sAntvayati / ) priye ! mama pitrormayi prIti-vAtsalye kiyatI gADhe AstAmiti tvAmahaM kathamAvedayAmi? tathA kArintaprajA api mAmeva rAjatayA'bhiSektuM aicchan pUrvasiddhatAyAM ca niratA aasn| kintu daivasaGkalpo bhinna evA''sIt / kiM vA karavANi ? kadAcinmayi nagarasamIpavati eNpaoNlo-mandiraM saparyArthaM gatavati tadA devavANI zrutA, yathA "re pAvakin ! tvamacirAdeva tava pitaraM nihatya tava mAtarameva pariNIya tatsaGgamanena kutsitAM snttimutpaadyitaa| tena ca tvaM rAjye prajAnAM dAruNasaGkaTasya mahAkSobhasya ca nimittaM bhavitA " iti / sA vANI mAmazanipAtavadabhartsayat / ato bhItabhIto'haM tasmAddurantAt paramagarhaNIyAdAtmAnaM ca rakSituM , tathA pitarameva hatvA mAtaraM ca pariNIya tatpApasaGgamena santatyutpAdanAllokanindAvahakAdAtmAnaM trAtuM, rAjyasya prajAnAM mahAkSobhasya durbharasaGkaTasya nimittIbhaviSyantamAtmAnaM rakSituM ca sarabhasamajJAtatayA rahasi kArintanagarAnniSkramya parvatAraNyapradezAnatikramya dhAvaM dhAvamidaM thiibsngrmupaajgaam| evaM tahi nAtha ! tvadvacasaiva sarvaM yad yat samabhavat tat sarvamasmaddhitAyaiva saJjAtaM khalu / itaH paraM sarvacintAsamutthitaM jIvitaM netuM na te kshcidntraayo'vshissyte| yato dUtasya vacasA tava pitA jaTharavyAdhinaiva mRta iti nizcitamata eNpaoNlo-devavANI mRSaiva snyjaataa| mRte ca te pitari tvayA pitRhatyA mAtrA ca saha pariNayastatsaGgamanAt pAtakabhUyiSThA santatizca kathaM sambhavetAm? yadyapi te mAtA jIvati, tathA'pi tvaM tAM vihAyaivA''gato'si nanu ? tasmAt tvayA taccintA sutarAM naiva kAryA / vRthA zaGkApIDito mA bhU: nAtha ! / kArintapithiyan-gopuraprodghoSitA devavANI mRSaiva sNvRttaa| cintA mA'stu / (rAjA kiJcit svastho jAtaH / ) kintu prabho ! ekaM pradhAnaM viSayamAvedayituM mayA vismRtmev| jokAsTA dUta: 102
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjA dUta: rAjA rAjA dUta: / ko'sau pradhAno viSayaH ? vada drutam / ahaM taM zrotumutsuko'smi / pAlibas meropA ca te pitarau na staH / na tau tvAM prasUtavantau na vA tau te janayitArau prbho!| hA~! tarhi ? tau kevalaM tava priposskau| tahi kathaM tau mAM prAptavantau ? zRNotu prabho! / lAyas-jokAsTayordampatyostvaM putraH / tava jananAntaraM zaizava eva tau tvAM me samarpitavantau / tathA hi - ekadA rAjasaudhamAkArya mahilA kAcid madhuramanoharaM mugdhabAlakamekamarthAttvAM madvaze kRtvA "tadenamaraNye nItvA'sya sarvAnavayavAMzchittvA gadhra-jambukebhyaH prayaccha" ityAjJApayat / sA ca me tvAM samarpayantI zizostava pAdau kaNTakai zaM viddhvA mukhaM ca nakhairvidArya dttvtii| tannirdayaM niSkaruNaM ghoraM ca duSkRtyaM pazyannapi sevakatvAdahaM kimapyanuktvA, vidheyatayA ca tasyA kaThorAmAjJAM zirasA UDhvA raktasiktaM taM zizuM gRhItvA tato nirgataH / tato bhRzaM rudatastasya bAlasya pAdau mukhaM ca parimArgya taM sAntvayannahamaraNyamagamam / tatastataH? raktasiktaM rudantaM zizuM gRhItvA'raNyaM pravizannahaM tayA mahilayA''diSTAdamAnuSakRtyAd vimukhIbhUtaH parvatasAnusthitaM kArintanagaraM praviSTaH / tatra ca tannagaranivAsinoH pAlibas-meropAdampatIbhyAM tvAM pAlanapoSaNasaMvardhanAya samArpayan / tAvapi santatirahitau tvAM paramayA mudA samavardhayatAm / tAveva dampatI tava IDipas-iti nAmAdhAnaM ckrtuH| asmatkArintavAGmaye IDipas nAma 'kaNTakairviddha: ghAsitaH' ityarthaH / adyA'pi parIkSyatAM prabho ! svAnavayavAn / yadyapi mukhe nakhAkarSaNacihnAni viluptAni syu: tathA'pi pAdayoH kaNTakavedhacihnAni tvavazyamevA'viluptAni bhaveyureva / (svapAdau nipuNatayA parIkSya ) rAjA dUta:
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjA dUtaH rAjA jokAsTA AmAm / satyam / mama pAdayoH kaNTakavedhacihnAni suspaSTatayA dRzyante / tataH katipayeSu divaseSu vyatIteSu bhavAn pAlibas-meropA-ityete vihAya thIbs-nagaraM prati niSkrAntaH iti kArintanagarajanairahaM jnyaapitH| tadanantaraM ghaTitAnAM ghaTanAnAM tu bhavAneva suSTha jnyaataa| satyaM tava kthnm| kintu dUta ! jJApaya mAM yat kenA'haM mukhe ghAsitvA pAdau kaNTakaividhvA maddhatyAyai te samarpitaH ? enaM viSayaM tvaM nUnaM smarasi khalu / (dUtastatropasthitAM jokAsTAM sunipuNaM parilakSayati / sA'pi ca sarvaM yathAtathaM dUtakathanaM zrutvA baho: kAlAt pUrvaM navajAtasya svayaMprasUtazizoH svena kRtaM krUrakRtyaM suSTha smarantI cakitA bhavati / tata: sasAdhvasaM digbhrAnteva svorasi vAraM vAraM praharantI kezapAzaM vikirantI svamAkrozanti ca siMhAsanAdutthAyA'ntaHpuraM prati dhAvati / rAjA sAzcaryaM tAM sAntvayitvA pratyAnetumanudhAvati / tadA -) mA mAmimAM ghorapAtakinI spRzatu bhavAn / suSTha smarAmyahaM taddinaM yadA'haM lAyas-svAminA sametA viharati sma / tadA devavANI mAmabhatya't / yathA - " re re pAtakini ! zRNu tAvat / tava sutaH svapitaraM hatvA tvayA pariNeSyati / tatpApaprasaGgena ca santati prApsyati / " itImAM devavANIM zrutvA sambhrAntA'haM devavANyA zrAvitaM tad ghoramaniSTaM vArayitukAmA taddina eva rAjaparivArasevakaM dUtamAkArya ..... / (jokAsTA saJjArahitA saJjAtA satI svakathanamanuvartayitumeva na prabhavantI mUcchitA bhUmau muhurmuhunipatati, utthAya ca punarapi patati / tataH kathaM kathamapi labdhacetanA -) ahaM vaktumeva na prabhavAmi me duSTAcaraNam / nAtha ! tvacchaizave eva mugdhamanoharaM tava mukhaM nakhaiH karSitvA pAdau ca kaNTakaividdhvA dUtasya hastayostvAmahaM smrpitvtii| tatastaM tvanmAraNAyA'raNyaM prati preSitavatI / yo'yaM taddine mAraNAyA'raNyaM prasthApito nijatanayaH sa tvameva mama putraH, yaH pazcAt svamAtaraM mAmeva prinniitvaansi| aho daivliilaavilaasH|| antataH sA devavANI amoghA saJjAtA khalu / mA mAM spRza: paramapApinIm / (rAjA tAmevA'nimeSatayA pazyan kiMkartavyavimUDhatayA tAM jighRkSati / sA ca For 104
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ dUta: rAjA svaM rAjahastAdavamocayyA'ntaHpuraM prati dhAvati / rAjA ca ni:sahAyatayA dUtaM parilakSayati / ) prabho ! bhavAn pitaraM hatvA mAtaraM ca pariNIya pApasantatiM prApsyati - ityanayA devavANyA zrAvitamanarthaM vArayitumeva kArintanagarAnniSkramya thIbs-nagaraM pratyAjagAma khalu? tatpazcAt yad ghaTitaM tat svayameva suSTha jAnAti nanu ? AmAm / samyag jAnAmi / yadA'haM mArge AgacchannAsIt tadA sandhyAyAM kSINaprakAzavelAyAM viruddhadiza AgacchantaM sudRDhakAyaM tejasvinaM rathArohiNaM paJcabhiH parijanaiH parivRtamadrAkSam / sa ca mArgatrayasandhau samAgataM mAM tarjayitvA "re jAlma ! nirgaccha manmArgAt / mA rudhaH mama mArgam / " ityAdikaM mAM nIcairvacobhiH bhatsitavAn / tataH sa rathI mAmekAkinaM jJAtvA svIyalaguDena dharSitavAn / tena bhRzaM kruddho'haM tenaiva laguDena taM sudRDhakAyaM tejasvinaM rathinaM tatparijanai: saha nijaghAna / tadanu tato'gre gatvA'haM thIbs-nagaraM praviSTaH / atratyAbhizca prajAbhirahaM rAjapade'bhiSiktaH / prabho ! tvacchaizavAdanu tava darzanaM mayA'dyaiva kRtam / tathA tava kArintanagaraniSkramaNAdanu yA yA ghaTanA ghaTitAstA ahaM naiva jAne / atastA jJAtuM tavA''sthAne vartamAnaM TairIsiyas-daivajJaM AkAraya / sa eva tA yathAtathaM kthyitaa| dUtaH rAjA daivajJaH (karatAlaM vAdayitvA) ko'sti bhoH ! tatra ? sadyaH pravezayeha tamunmattaM jyautissikm| (bhaTaiH kRSyamANaH TairIsiyasa rAjapurataH uptisstthti|) prabho ! yattvayA'haM vRddholUka iti ninditvA bahiniSkAsitastena na me kAcit kSatiH / idAnIM yattvayA jJAtavyamavaziSyate tadAvedayAni vA? zRNu rAjan ! yo'sau taddine thIbs-nagaraparisare tvayA laguDenA''kramya saparivAro 105
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjA dRDhakAyastejasvI rathI nihataH sa eva lAyas-nareza AsIt / sa eva jokAsTAyAM tava janayitA tava pUjyapitA / (rAjAnamabhivAdya niSkAmati / ) paJcamaM dRzyam jJAtamidAnIM yajJAtavyamAsIt / sarvaM suspaSTam / itaH paraM na kiJcijjJAtavyamavaziSyate / lAyas-jokAsTAdampatyorjAtaM mAmeva zizaM devavANyA zrAvitAdaniSTAt bhItA jokAsTA ghoraM saGkaTaM vArayitukAmA dUtadvArA'raNyaM preSitavatI / so'hameva tena dayAlunA dUtena kArintanagaranivAsibhyAM pAlibasmeropAdampatIbhyAM pradattaH / tAbhyAM premNA saMvadhito'haM tAveva me janayitArau pitarAviti matvA eNpaoNlo-mandire devavANIM zrutvA'niSTaM vArayituM kArintanagarAt tUrNaM thIbs-nagaraM pratijagAma / so'hameva thIbs-nagarasamIpe lAyas-nRpAlaM pitRtvenA'jAnan laguDena nihatavAn / so'hameva thIbs-nagaraM pravizya nRpo bhUtvA mama mAtaraM jokAsyaM mAtRtvenA'jAnan pratyuta trilokasundarIti matvA pariNIya samAliGgitavAn / jokAsTe ! jokAsTe! kvA'si ? nA'haM jAnAmi kathaM tvAmAbhASe 'priye!' iti vA 'amba' iti vA? dhiG mAM kutsitjiivinm| antataH "pitarameva nihatya mAtarameva pariNIya tatpApasaGgamena pApabhUyiSThAM santati prApsyasi" iti devavANIbhaNitaM mayA satyApitameva / aho durdharSA daivalIlA ! aho krUro vidhivilAsaH ! kintu alaM taccintayA / idAnImidaM tu suspaSTaM yadasya prajAsaGkaTasya nimittamahameva, nA'nyaH kazciditi / yaH ko'pi vA'sau bhavatu sa rAjyAd bahiniSkAsya iti khalu mayaiva vihitA AjJA ! tatpAlane kuto vilambaH? pitRhanturmAtRbhoktuzca me'tyugro daNDo'vazyaM vidheyaH / nAstyatra lezA'pi saMzItiH / krayAn ! yuvarAjakumAra ! kvA'si tvam ? drutamAgacchA'tra / (dUtaH baddhAJjaliH san upatiSThati / ) svAmin ! asamaJjasaM samApannam / rAjakumAro nijasvasAraM jokAsTAM sAntvayituM dUta: 106
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjA krayAn rAjA tAmanvadhAvat / tadapi niSphalaM jAtam / sA krayAnAgamanapUrvameva svakoSThaM pravizya dvAraM pidhAya rajjvA kaNThamudbadhya prANairviyojitA'bhavat prbho!| gacchatu saa| tena na kiJcid vinaSTam / svayaM kRtasyA'parAdhasya svayameva yuktaM daNDaM vihitavatI saa| ahamapi itaH paraM kutaH, kasya kRte, kiM vA sAdhayituM jIvitaM dhArayAni? idaM me pApanetrasahitaM mukhaM prajAbhyo darzayituM necchAmi / (khaDgena svanetre vidhyati / tato'sau andho bhUtvA itastato dandramyamANo rAjadvAramupatiSThati / tAvatA krayAn pradhAvaMstatrA-''gacchati / ) ko'sau ? krayAn vA? AmAm / krayAn ahaM prabho ! kumAra! yogyasamaye tvamihA''gato'si / Agaccha vatsa ! / etAvatparyantaM tavA''gamanameva pratIkSAmi sma / itaH paraM tvamevA'sya thIbs-janapadasya rAjA bhavitumarhasi / yad rAjadrohIti vaJcaka iti rAjyalipsuriti kUTaprabandhaka iti zaGkitvA vRthaiva tvAmahaM dUSitavAn tat kSamasva kumAra ! / anena tava svahastenaiva mAmaparAdhinaM rAjyAd bahiniSkAsaya / imAM rAjAjJAM madvihitAM satvaraM nirvaha / vilamba mA kuru / na, naiva rAjan ! (rAjJaH khaDgaviddhe netre vilokya) aho kimidaM dussAhasaM kRtaM prabho!, svahastenaiva svamandhIkRtavAn ? tvaM hi sutarAM nirpraadhii| adRSTenaiva pracchannazatruNA tvamimAM duravasthAM prApito'sti / sa eva vidheradRzyo hasto'sya sarvasyA'pyanarthajAtasya pradhAnaM kAraNam / tvaM tu niSpApo niraparAdhI eva IDipas ! / satyam / sA daivalIlaiva durdharSA / kintu kimanena vRthA pralapanenedAnIm ? idaM kaThoraM satyaM yajjAnatA ajAnatA vA mayaiva lAyas-narezasya dAruNA hatyA kRtA yA prajAsaGkaTasya mUlakAraNaM saJjAtA / 'yAvatparyantametAdRzapApasya kartA'smin rAjye sthAsyati tAvatparyantaM prajAsaGkaTasyA'sya parihAro nA'styeva' iti devavANIkRtA udghossnnaa| sA ca devavANI mayA'nullaGghayA aparihAryatayA krayAn rAjA 107
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ ca nirvAhmaiva / kiJca krayAn ! mamaite mugdhe dve putryau staH / na te mAdRzaM durbhagaM pApiSThaM pitaramarhataH / anAthe nirAzrite ca te tvayaiva svaputrIvat saMvardhitavye sanmArge ca netavye yena te pAparahitaM parizuddhaM jIvanaM nirvahetAm / idaM me'ntima nivedanaM namanaM ca sarvebhyaH / (hastAvuddhRtya sarvebhyo namaskRtya rAjasaudhAnniSkAmati / ) * "aho durdharSA daivalIlA" nAma bhAvarUpakaM samAptam / uttarodantasakSepaH IDipas-jokAsTayohrau putrau eTiyokles (Etioclas) pAlinIses(Polynices) nAmAnau tathA dve duhitarau eNTigone(Antigone) ismene(Ismene) nAmnyau Asan / andha IDipas svaduhitrA eNTigone-ityanayA saha dandramyamANaH samIpasthaM ethens(Athens)-nagaraM prApya tatratyena rAjJA dattAzrayaH san rAjodyAne katipayadinAnyativAhayat / etanmadhye thIbs-nagare rAjadhAnyAM IDipas-putrau eTiyokles pAlinIses ca rAjyalipsayA'nyonyaM nihatyoparatau / tataH IDipas api ethens-nagarodyAne kaJcit kAlamativAhya zAntamanasA prANAn jhau| samAptam For Private 108 Personal Use Only
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ marma-nI -vijayazIlacandrasUriH vivAhAnantaraM patigRhata: prathamavAraM pitRgRhamAgatayA navavadhvA sotkaNThaM kathitam , jo "amba! tava jAmAtA kavitAmapi karoti nana!" "putri!", mAtrA uktaM; "khinnA mA bhava, manuSyamAtre kazcid doSastu syaadev|" OM "saJcAlaka-sevakayoH kimantaraM bhavet ?" paJcavAdanavelAyAM yadA kAryAlayaH sthagyate, tadA tataH ardhaghaTikApUrvameva kAryaM yaH sthagayati sa sevakaH / saJcAlakastu sa yaH kAryAlayasya sthagIbhavanavelAtaH ardhaghaTikApUrvameva kAryamArabhate / - paJcAzadvarSamitaM kAlaM sevAM kRtvA nivRttAya 'kArakuna'kakSIyasevakAya nivRttikSaNe, tasya svAminA eko bandhanAvRta upahAro dttH| apratyAzitamupahAraM prApya prasannena tena jhaTiti tadbandhanamudghATitam / dRSTA ca tatra kAgadapeTikAyAM (in box) zreSThinaH pratikRtiH / "kim bhoH ? upahAraH kIdRzaH ?" pRSTaM shresstthinaa| "pUrNarUpeNa upahAro'yaM bhavantamanukaroti kila!" sevakena gaditam / 109
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ mI-narma munikalyANakIrtivijayaH bho:! tvaM pratidinaM kativAraM zmazrukartanaM karoti? prAyo dazavAram / kiM bhavAn mUryo'sti? na naivam / ahaM nApito'smi / eka (madyapa: tAlaM udghATayan kampate, atastAlaM noddhaTati / ) sajjana: bho:! ita:, kuJcikAM me dehi| ahaM tAlaM udghATayAmi / madyapaH mA maivam / tAlaM tvhmudghaattyissye| bhavAn hi AlayaM dhArayatu / sa bahu kmpte| / FICE (trayo madyapA mitho vArtayanti) ( prathamaH ahaM tAjamahAla' ketaM vicaaryaami| dvitIya: kintu ahaM viketuM naiva icchaami| tRtIyaH bho:! adhunA'haM tatra vasAmi / tacca riktIkartuM naiva icchaami| tatkathaM bhavantau tasya kraya-vikrayavicAraM ) kartuM samarthoM / 110
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ mana-nanI -muniratnakIrtivijayaH W adhyApaka: bhavatA vidyAlayasya vASikaM mUlyaM na sampAditam / ato nA'haM tvAM parIkSAyAM upaveSTuM anujnyaasyaami| chAtraH bhavatu ahamutthitaH sanneva parIkSAM dAsyAmi / prathamaH - bhoH ! vyasanamuktistu atyantaM sukarA khalu / dvitIya: - katham? prathamaH - mayA'nekazaH tathA kRtam !! sajjanaH . kadA'haM sukhI bhaviSyAmi ? daivajJaH - (hastaM nirIkSya kiJcad vicArya) ki bhavato vivAha: saJAta: ? sajjanaH - Am / snyjaatH| tarhi nAsti sukhasya ko'pi yogH| 111
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ marma-nI -muniratrakItivijayaH o pitAH - (putraM prati) mA zucaH / bhAgye'nuttIrNatvameva yad likhitaM tad jAtam / 15) putraH - evam ? tarhi tu zobhanamabhavat / yadi nAma mayA'bhyAse zramaH kRtaH syAt tarhi mama sarvo'pi zramo vyartho'bhaviSyat / rogI: - dantaiH carvaNe kaSTamanubhavAmi / vaidyaH - dantairvinA tu adhikaM kssttmnubhvissysi| - munidharmakItivijayaH patiH (patnImuddizya) aho ! zRNu zRNu ! mayA'dya 'paJcazataM' rUpyakANAM prAptamiti svapno dRssttH|| patnIH kiM paJcazatameva ! kathaM na dazazatam ? patiH nidrA tadaiva vypgtaa| patnI: tvamasi mUrkhaziromaNiH ! yato jAgaraNAt pUrvameva kathaM na paJcazataM rUpyakANAM vittakoze muktam ! 11
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ mI-nI - munidharmakItivijayaH (anyatra kathamapyanazyat tunavAyo grAhakANAM vastrANi gRhItvaiti zrutvA) ramezaH mama uparivalaM gRhItvA gatavAn / candreza: adhovastraM me'corayata / narezaH sa tu madIyaM mAnArthaM dattaM vastrameva gRhItvA'gacchat / samIra: 'cAypAnaM' hAnikArakaM vA lAbhakArakaM vA? rAjezaH anyeSAM pAyane hAniH, anyaiH pAyyeta tarhi lAbha: !! -sA.yugandharAzrI: (dugdhavikrayikaH pratidinaM jalamizritaM dugdhaM zreSThine vikrINAti / etajjJAtvaikadA sa tatputraM pRcchati sma-) zreSThI bho bAla ! tava pitA pratidinaM dugdhe kiM kSipati ? bAla: daza rUpyakANi prayaccha , tadA kathayayem / zreSThI gRhANaitAni daza rUpyakANi / bAlaH zRNu , matpitA pratidinaM dugdhe mApakaM prakSipati !! 113
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ marma-narma -sA.yugandharAzrIH mAtA netracikitsaka: kimiti bhavatI nijabAlaM pratidinamapanetraM na paridhApayati? sa bAlo'tIva caJcalo'sti, kadAcidupanetraM bhajyAt / ito'hamapi pragalbhA'smi, ataH pratirAtraM yadA sa zete tadaiva tamahamupanetraM pridhaapyaami| - ra cintana: bhoH! ekadA azvaspardhAyAmAzcaryaM jAtam / mananaH kiM tat ? cintanaH zRNu / taddine ekAdazI tithirAsIt , ahamapi ekAdazakSaNAdhike ekAdazavAdane tatra prAptaH / tatra jJAtaM mayA yadekAdazAnAmazvAnAM spardhA'sti / ahamapi ekAdazame'zve'dhRSNavam / manana: tarhi kiM tavaivA'zvena prathamaH kramAGkaH prApta:? cintana: na na / mamA'zvasya kramAGko'pi ekAdazama evA'bhavat / 114
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________