________________
અહિંસાની વિજયગાથા: “અ ફૉર્સ મોર પાવરફૂલ”
| સોનલ પરીખ ‘તમે અમને પકડી રહ્યા છો, કદાચ મારી પણ નાખશો. પણ છે. જ્યાં જ્યાં આ લડતો થઇ તેના નકશા પણ આપવામાં આવ્યા યાદ રાખજો, આમ કરીને તમે તમારી જ કબર પર ખીલી ખોડી છે. આ જ નામની શ્રેણીમાં ૮૪ મિનિટની બે કૉમ્પક્ટ ડિસ્કમાં છે. આ અમારી નહીં, તમારી હારની ક્ષણ છે...' આ શબ્દો છે અહિંસક લડતોના છ બનાવ આપવામાં આવ્યા છે. આ છે વીસમી પોલાન્ડના લેબર યુનિયન ‘સોલિડારિટી' ના નેતા લૅક વૉલેસાના. સદીની મોસ્ટ ઇમ્પોર્ટન્ટ બટ લિસ્ટ અન્ડરટ્યૂડ' વાતો, જેમાં
જ્યારે પોલાન્ડની સામ્યવાદી સરકારે એમને જેલમાં પૂર્યા ત્યારે અહિંસાની તાકાતે આપખુદ શાસન પર જીત મેળવી છે. આ ફિલ્મ તેમણે આ શબ્દો કહ્યા હતા. જેલમાંથી છૂટ્યા પછી તેમણે પોતાની આઉટસ્ટેન્ડિંગ હિસ્ટોરિકલ ફિલ્મ કેટેગરીમાં એમિ નૉમિનેટેડ રહી ચળવળ ચાલુ રાખી હતી. સાત વર્ષ પછી સરકારે તેમને મંત્રણા ચૂકી છે અને અંગ્રેજી, અરેબિક, બર્મિઝ, ફેન્ચ, હિબુ, ઇન્ડોનેશિયન, માટે બોલાવ્યા. ૧૯૯૦માં સામ્યવાદી સરકાર ઊથલી પડી હતી ઇટાલિયન, નેપાળી, પૉલિશ, રશિયન, સ્પેનિશ, વિયેતનામી અને અને લંક વૉલેસા પોલાન્ડના પ્રમુખ હતા. એક પણ ગોળી ચલાવ્યા ગુજરાતી ભાષામાં યુટ્યુબ પર ઉપલબ્ધ છે. તેને બનાવનાર છે વિના તેમણે આ વિજય મેળવ્યો હતો. આ સંગઠિત અહિંસક સ્ટીવ યૉર્ક. શક્તિએ આપખુદી પર મેળવેલો વિજય હતો.
આ સીડીમાં જે છ બનાવો સમાવિષ્ટ છે તે નીચે મુજબ છે : લૅક વૉલેસાને શાંતિ માટેનું નોબેલ ઇનામ મળ્યું હતું. શાંતિ 0 ‘વી આર વૉરિયર્સ' : ટેનિસીના નૈસવિલેમાં રંગભેદ વિરુદ્ધ માટેનું નોબેલ ઇનામ એલિ વિઝેલને પણ મળ્યું હતું. હિટલરના વિદ્યાર્થીઓની સીટ-ઇન મુવમેન્ટ (૧૯૫૦-૧૯૬૦) યહૂદી નરસંહારમાં એલિ વિઝેલે તેમનાં માતા-પિતા અને બહેનને 0 ‘ડિફાઈગ ધ કાઉન' : બ્રિટિશ શાસન સામે ગાંધીજીની લડત ગુમાવ્યાં હતાં. પોતે પણ કૉન્સન્ટેશન કૅમ્પની યાતના વેઠી હતી. (૧૯૩૦-૩૧) આમ છતાં તેમણે જર્મનો પ્રત્યે વેરભાવ સેવ્યો નહીં અને જીવનભર ૦ ‘ફ્રિડમ ઇન અવર લાઇફટાઇમ' : દક્ષિણ આફ્રિકામાં રંગભેદ શાંતિકાર્યો કર્યા.
વિરુદ્ધની લડત (૧૯૮૪-૮૫) હિંસા પર અહિંસાના વિજયનાં આવાં અનેક ઉદાહરણ મળે. ૦ ‘લિવિંગ વિથ ધ એનિમી' : નાઝી આક્રમકો સામે ડેન્માર્કમાં વીસમી સદી દુનિયાના ઇતિહાસમાં કદાચ સૌથી વધારે લોહિયાળ ચાલેલી લડત (૧૯૪૦-૧૯૪૪) હતી. આ સદીમાં માનવજાત અણુબૉમ્બના મહાવિનાશ અને ૦ ‘વી હેવ કૉટ ગૉડ બાય ધ આર્મ' : પોલાન્ડની સોલિડારિટી હૉલોકાસ્ટની સાક્ષી બની. આ સદીએ બે બે વિશ્વયુદ્ધો જોયાં. મુવમેન્ટ (૧૯૮૦) વિશ્વયુદ્ધ પહેલાં, દરમ્યાન અને પછી નાનામોટા વિગ્રહ અને ૦ ‘ડિફિટ ઑફ ધ ડિક્રેટર' : ચીલીના સરમુખત્યાર જનરલ આંતરવિગ્રહ પણ થયા, પણ આ બધાની વચ્ચે અહિંસક લડતો ઑગસ્ટો પિનોશેટ સામેની લોકશાહી લડત (૧૯૮૩-૮૪) પણ ચાલતી રહી. દુનિયાએ એ પણ જોયું કે અહિંસાની સંગઠિત વિશ્વના જુદા જુદા સ્થળે બનેલી આ દરેક ઘટના પાછળ એક શક્તિ જુલમી શાસકો અને આપખુદ સરકારોને ઊથલાવી શકે છે, જે સત્ય રહેલું છે કે અહિંસક બળમાં આપખુદ શોષણખોર સત્તાને જાલિમ લશ્કરોને હરાવી શકે છે અને માનવઅધિકારોને હણતી નમાવવાની તાકાત છે. આ ઘટનાઓમાં સમયાનુક્રમની રીતે પહેલી સત્તાલાલચુ રાજકીય વ્યવસ્થાનો અંત આણી શકે છે. ‘અ ફૉર્સ મોર ઘટના ભારતની દાંડીકૂચની છે. તેની નોંધ વિશ્વભરે લીધી હતી. પાવરફૂલ - અ સેન્યુરી ઑફ નૉનવાયોલન્ટ કૉલિક્ટ’ પુસ્તક એટલે દાંડીકૂચની અસર એ પછી બનેલી બાકીની બધી ઘટનાઓ અને શ્રેણી, વીસમી સદીમાં થયેલા આવા અહિંસક સંગ્રામોની અને પર ઓછેવત્તે અંશે રહી છે એમ કહીએ તો તેમાં અતિશયોક્તિ અહિંસાની વિજયગાથાની સત્યઘટનાઓ વર્ણવે છે. કાદવમાં કમળ નથી. અહીં ફિલ્મમાં અપાયેલા ક્રમનું અનુસરણ કરી એ મુજબનો ખીલે તેમ ક્રૂર રક્તપાતોની વચ્ચે ખીલેલા અહિંસાનાં આ પુષ્પો ઘટનાક્રમ આપ્યો છે. આ બધા બનાવોની ટૂંકી વિગત જોઇએ. પર વારી ગયા વિના રહી શકાય નહીં.
‘વી આર વૉરિયસ' : ટેનિસીના નેશવિલેમાં રંગભેદ વિરુદ્ધ ‘અ ફૉર્સ મોર પાવરફૂલ’ પુસ્તક ૨૦OOમાં પ્રગટ થયું. તેના વિદ્યાર્થીઓની સીટ-ઈન મુવમેન્ટ (૧૯૫૦-૧૯૬૦) – સવર્ણોલેખકો છે પીટર અકરમન અને જૈક દ-વાલ. તેનાં પ્રકરણોમાં દલિતોના પ્રશ્નનો આપણને અનુભવ છે, તેમ છતાં અમેરિકામાં રશિયા, પોલેન્ડ, ભારત, ૩ર, ડેન્માર્ક, કૉપનહેગન, ચીલી, પ્રવર્તતા રંગભેદનો અંદાજ આપણને આવવો મુશ્કેલ છે. અમેરિકાની આર્જેન્ટિના, નૈસવિલે, દક્ષિણ આફ્રિકા, મનીલા, ઇઝરાયેલ, પૂર્વ સુપ્રીમ કૉર્ટ ૧૮૯૬માં રંગભેદનો બંધારણીય સ્વીકાર કરીને શ્યામ યુરોપ, મોંગૉલિયા વગેરે સ્થળે થયેલી અહિંસક લડતોનાં આલેખન લોકોને સેપરેટ બટ ઇક્વલ' એવું સ્ટેટસ આપ્યું હતું તેને લીધે પ્રબુદ્ધ જીવળ :અહિંસા વિશેષાંક
| મે - ૨૦૧૯
