Book Title: Dharmanubandhi Vishva Darshan Pustak 06 Samudayik Ahimsa Prayogo
Author(s): Santbal
Publisher: Mahavir Saitya Prakashan Mandir
Catalog link: https://jainqq.org/explore/034809/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Tollebec bol EIEIRILECI, C11901912. PLEHcd2-7620 : 10$ 3008289 a Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ FI sAdhusAdhvI zibira mATuMgA (muMbaI)nA upakrame yojAyelI vyAkhyAnamALA - dharmAnubaMdhI vizvadarzana - bhAga : 6 sAmudAyika ahiMsA-prAge - - - mukhya pravacanakAra : - - muni zrI saMtabAlajI saMpAdaka : gulAbacaMda jaina - - : prakAzaka : lakSmIcaMda jhaveracaMda saMghavI maMtrI mahAvIra sAhitya prakAzana maMdira haThIbhAInI vADI - amadAvAda- 1 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ j astitva ke vinAza? [ sapAkkIya ] jagatanAM jIvanane UMDA abhyAsa karatAM; temaja tenA ItihAsa tapAsatAM; jIvananI e vRttie spaSTa sAme Ave che. eka che jIvanana astitvane TakAvI rAkhavAnI vRtti; ane khIjI pAtAnA astitva mATe anyanA vinAza karavA! yugayugathI A prazna mAnava sAme UbhA che ane tenuM pRthakkaraNa karatAM eka vastu spaSTa che ke mAnavasamAja ane jagatajIve: jIvananA astitvane TakAvI rAkhavAnAja badhA prayatna kare che. nAnI kIDI jeTalI cIvaTathI iMDA mUke che; seve che; bhaya AvatAM upADIne bhAge che. tenA mATe jarUrI khArAka bhegA kare che. eTalI ja cIvaTathI mAnava-mAtA paNa bALakane janma Ape che; uchere che. mATe kare che ane AzA rAkhe che ke peAtAnI uttarAvasthAmAM e bALaka tenA AdhAra bane. tyAre bIjI taraph evuM jovAmAM Ave che ke peAtAnA svArtha mATe vyakti vadhu baLavAna thaI te kevaLa peAtAnA astitva mATe aneka khIjAene vinAza kare che. A vinAzane aTakAvavAnI prakriyA mAnavasamAjamAM AdikALathI cAlu che; viyArakeA tene petapeAtAnA kALamAM vadhAre ne vadhAre zuddha rUpa Ape che ane te vinAYate thatA rAkavA prayatna kare che. jyAM eka tarapha sagaThita mAnavasamAja anyanA jIvananA vinAza karavA gatimAna thAya che; tyAM AvA vicArakA, saMte RSie nabaLA varganA lAkane taiyAra kare che ane e vinAzane sAmUhika tapa-tyAga dvArA rAkavA mathe che. e vinAzanI rIte hiMsA che ane astitvane TakAvI rAkhavA mATenI je bhAvanA ane prakriyA che te ahiMsA che. dhIme-dhIme mAnava sadIethI saMgaThita rUpe jIvatAM zIkhI gayeA che. eTale Aje tene astitvane TakAvI rAkhavA mATe sAmudAyika rUpe ja vicAravAnuM ane kAya karavAnuM che! emAMthI eka navI vAta A vIsamI sadImAM mAnavasamAja AgaLa AvI che; te che " saha-astitva ' A vicAra pramANe have vinAzane avakAza rahetA nathI. game teTalAM saMgharSano sAdhanA vasAvavAM chatAM, avizvAsanI najare jovA chatAM le:ema mAne 66 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che ke jIvana vinAza mATe nathI; astitva mATe che. eka gharamAM jema bhinnabhinna vaya, vicAra ane jAtinI vyaktio rahI zakatI hoya te AkhA vizvamAM deza ane samAje paNa rahI zake che. ane A bhUmikAe jagatane pahoMcADavAnuM zreya sAmudAyika ahiMsAnA prayogakAro ane prayogone phALe jAya che. A prayoga ghaNuM sAvadhAnIpUrvaka thavA joIe ane temAM paNa keTalIka kALajI rAkhavI joIe. prayogakAranI keTalI yogyatA hevI joIe; te cakAsIne ja kAma thavuM joie. nahIMtara ekanA badale bIjA anartho phelAI javAne Dara rahe che. A AkhAye vastu (Matter) viSayane "sAmudAyika ahiMsAprayogo" zIrSaka zibira pravacanamAM, prakhara vicAraka pU. munizrI saMtabAlajIe bahu ja UMDANathI alaga-alaga pravacane vaDe AvarI lIdhuM che. emAM emaNe keTalIka vastuo zAzvata siddhAMta rUpe rajU karI che. prayogakAranI yogyatA aMge temaNe eka siddhAMta Ape che -ahiMsake hiMsaka to, komI to ke prAMtIya to sAthe sAThagAMTha na bAMdhavI joIe. enuM kAraNa e che ke ahiMsA potAnAmAM vizALa che-tene jyAre saMkucita rUpa ApI devAmAM Ave te tyAM khoTuM thAya che. sAmyavAda, komavAda ke prAMtavAda AvA saMkucita rUpe che. cIna sAthe bhArate gAMTha bAMdhI. pariNAma enuM je AvyuM te Aje suspaSTa che-kAraNa ke saha-astitva mATe be rASTronI jIvana praNAlikA alaga hoI zake; paNa tene mULa AdhAra alaga na levo joIe. sAmyavAda hiMsA vaDe paNa pracAramAM mAne che, tyAre bhArata ahiMsaka-taTastha baLa ane a-saMgharSamAM mAne che. eTale banne vaccene meLa paNa sumeLa na banI zake ane tenAM je pariNAme AvavAM joIe. te ApaNuM AgaLa spaSTa che. ghara AMgaNe paNa kesajanee gujarAta ane mahArASTramAM temaja AMdha-tAmilanADamAM jyAM prAMta ke bhASA sAthe joDANa karyuM tyAM temane aMte hiMsaka mArge ghasaDAvuM paDyuM-kAM enA mauna sAkSI thavuM paDyuM. kAmavALe sAsare levA jatAM keralamAM ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hamaNAM yU.pI. mAM tenA pratyAghAta paDyA. eTale prayogakAra kevaLa ahiMsaka ane vyavasthita baLo sAthe ja sumeLa besADI zake. bIjI vAta ahiMsaka prayogakAra mATe mahattvanI e hevI joIe ke te spaSTa hovo joIe. Arthika bAbatamAM ati spaSTa. gAMdhIjI bAda A aMge dhyAna na rakhAyuM. pariNAme Aje nANAMkIya goTALAne AkSepa ghaNuM maMtrIo sAme AvIne Ubho che. evI ja rIte ahiMsaka prayogakAra paMchavAda sAthe paNa sAThagAMTha nathI bAMdhate kAraNa ke pUchavAda paNa anyanA zoSaNa-vinAzane AdhAre phUle che. zeSaNa, damana, anyAya A badhAM tane ahiMsA sAthe meLa besatuM nathI. A ja vAtane vizvane najara sAme rAkhIne vicAravAnI che. vizvanA dezo "saha-astitvane mAnatA thaI gayA che ane e ja yugayuganA ahiMsaka prayogonuM pariNAma che. have jovAnuM e che "saha-astitva"nA siddhAMtane potapotAnI rIte manAvavA mATe je haThAgraha che ane vinAzakArI taiyArIo che te dUra thaze ke nahIM ? je pitAnI praNAlikAne jagatanA sukha mATe zreSTha sAbita karavI hoya to aMte vinAza ane hiMsAne tilAMjali ApavI ja paDaze. zreSThatA mATe astitvanuM kharuM mUlyAMkana tyAre ja thaze! e bAbatamAM jagata bahu ja AzApUrvaka ahisAnA sAmudAyika prayogo tarapha mITa mAMDI rahyuM che. kAraNa ke vinAza keIne pasaMda nathI; vinAzamAM kaI zAMtinI kalpanA kare e narI mUrkhatA che; enuM mukhya kAraNa e che ke jagatane kema ja jIvanane TakAvavA - astitva mATe ja cAlu che. A aMge ghaNuM ghaNuM A pravacanamAM pU. munizrI saMtabAlajIe rajU karyuM che. jenuM haMmeza mATenuM mUlyAMkana ghaNuM UMcuM che, ema dareka ciMtakane vAMcyA pachI lAgyA vagara raheze nahIM. jaina vidyArthIgala) gulAbacaMda jaina 10--17 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ be bela munizrI saMtabAlajIne tame sau jANe che. teo eka kAtikArI jaina sAdhu che. teo AtmasAdhanAmAM magna rahevA chatAM samAjakalyANanI aneka pravRttimAM sakriya mArgadarzana akhaMDapaNe ahoniza ApatA rahe che. teozrI mAne che ke have mAtra upadezathI kAma nahIM cAle paNa je samAja-jIvana cuMthAI gayuM che; Dagale ne pagale azAnita dekhAya che. tenA nirAkaraNa mATe sAdhusaMtoe sayi mArgadarzana ApavuM joIze. A te ja banI zake je sAdhusAdhvIo prANa pratiSThA ane parigrahane moha choDe ane sAMpradAyikatAmAMthI mukta banI, sarvadharmane abhyAsa kare. Ama karavAthI ApoApa grAmajanatAne ane AmajanatAno saMparka AvI jaze. - Aje koI paNa eka prazna ke eka ja kSetranA aneka prazno levAthI samAja vyavasthA pUrNa nahIM bane. je dharmamaya samAjaracanA UbhI karavI haze te mAnavajIvanamAM UbhA thatA sAmAjika, Arthika, dhArmika, rAjakIya ane dareka kSetranA praznone sarvAgI vicAra karavo paDaze. ane amala paNa saMsthAkArA janatA vATe karavuM paDaze. prAcIna kALamAM yugAnurUpa Ama thatuM hatuMeTale ja bhAratanI saMskRti sarvazreSTha banI che; ane Aja sudhI TakI che. ApaNe tyAM gharanA dharmanI cokI strIo karata eTale kuTuMba snehasabhara ane pavitra rahetuM. samAjanI cakI brAhmaNe karatA, teo kayAMya vyasana, apramANikatA ke gerarItio pesI na jAya tene mATe satata kriyAzIla rahetA; tethI deza nItisabhara rahe . ane aMte AkhA dezamAM paribhramaNa karI saMskRtinI cakI akhaMDapaNe ryA karatA hatA. rAjaya paNa to, brAhmaNone AdhIna rahIne cAlatuM. A badhAnA kAraNe samAja zAntithI jIvate. ane adhyAtmalakSI rahI zakata; koI jAlIma duSTa kRtya karanAra nIkaLate te rAjya tene yogya nakSata karatuM. Aje sthiti badalAI gaI che. pUrva pazcima eka thavA lAgyAM che. vijJAne deTa mUkI che. eTale mahArAjagI e ja purANI saMskRtine najaramAM rAkhI, yugAnurUpa navI be samAja vyavasthA goThavavA prayatna kare che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ have vizvarAja mAM lokazAhI vyavasthA zreSTha banatI jAya che tyAre janatAne ghaDavAnuM ja mukhya kAma agatyanuM banyuM che. eTale emanAM nItinAM pAyA para saMgaThana banAvavA joIe. e saMgaThane satata sAce rasta vikAsa karatAM rahe te mATe tenuM saMcAlana AjanA brAhaNe ke je racanAtmaka kAryakare kahevAya che temanI banelI saMsthAnA hAthamAM mUkavuM joIe. ane racanAtmaka kAryakaronI saMsthAne paNa mArgadarzaka preraNuM maLatuM rahe te mATe sAdhusaMtoe dhyAna rAkhavuM joIe. duniyAbharanAM rAjyonI azuddhio dUra karavA mATe paNa sAdhusaMtee dhyAna ApavuM joIe. A sAdhusaMte sarvAgI praznone samaje, ane te mATe sAthe besI vicAra vinimaya karI zake te mATe saMvata 2017 nA cAturmAsamAM muMbaImAM mATuMgA (gurjaravADI) mukAme sAdhu-sAdhvI ane sAdhaka-sAdhikAone eka zibira yojavAmAM Avela. te satata cAra mAsa cAlyo, temAM je pravacane carcA va. cAlyAM tenuM pustaka AkAre saMkalana thAya te bIjA sAdhu sAdhvI, sevako ane prajAne temAMthI upayogI mArgadarzana maLe tevI ghaNuM bhAIbahenene lAgaNI thaI AvI. khAsa karIne pU. nemicaMdrajI mahArAjanI evI tIvra icchA hatI. paraMtu ATalA badhA sAhityane taiyAra karavuM, tenuM saMpAdana karavuM, ane pachI chapAvavuM te ghaNuM agharuM kAma hatuM. tene mATe samaya joIe ane sahAya mATe nANuM paNa joIe. AnI vimAsaNa cAlatI hatI. paNa je kAma kudaratane gamatuM hoya che te kAmane AgaLa vadhAravA kudarata ja kaIkane nimitta banAvI preraNA Ape che. mATuMgAnA A zibiramAM zIvamAM rahetA zrI maNibhAI lakSmIcaMda lokhaMDavALA prathamathI rasa letA hatA. temane munizrI saMtabAlajI. upara apAra zraddhA che. mahArAjazrI je dharmakArya karI rahyA che te AjanA yuge khUba jarUrI che tema teo mAne che. eTale zibiranAM kAmomAM aneka rIte teo upayogI thatA hatA. temaNe kahyuM ke "mahArAjazrInA A zibirapravacane pustakarUpe chapAya ane sAhasaMtane apAya te tene lAbha temanA jIvanavikAsamAM to thAya ja Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paNa teo chakAyanAM piyara (samAjanAM mAbApa) che tethI samAjane mArgadarzana ApavAmAM ghaNuM upayogI thaI zake." temanA A zubha vicArathI ane prayatnathI A pustako chApavAnuM mahAna kAma zarU karI zakAyuM che. A pravacananuM mukhya tatva jALavI alaga alaga muddAvAra nAnAM nAnAM pustakarUpe chapAya; te vAMcanArane sugama paDe ema lAgavAthI dareka viSayanA judAM judAM pustako chApavAnuM nakkI karyuM che. kula dazeka pustako taiyAra thaze evI dhAraNA che. A pustakanuM saMpAdana paNa TUMkANamAM chatAM mULa bhAva ane anivArya evI vigate jALavIne thAya e jarUrI hatuM. e mATe paNa zrI maNibhAI lokhaMDavALAe madrAsanA jaina vidyArthIgRhanA gRhapati zrI gulAbacaMda jainanuM nAma sUcavyuM. temane rUbarU maLavA belAvyA ane vAtacIta karI ane temaNe saharSa A kAmagIrI svIkArI. aMtamAM ame pU. munizrI saMtabAlajI temaja munizrI nemicaMdrajIe AvuM sarvAga suMdara anubhavapUrNa sAhitya janatAne ApyuM te badala temane AbhAra mAnIe chIe. te ja rIte sApanamAM zIva sosAyaTImAM rahetA rA maNibhAI lakSmIcaMda kaccha muMdrAvALAe A pustako chapAvavAmAM pUrato sahakAra Apela che, temaja mahenata laI zeTha zrI padamazIbhAI tathA bIjAo pAsethI sahakAra apAvela che te badala teozrIone AbhAra mAnIe chIe. temanI madada vagara ame A sAhitya prakAzita karI zakata ke kema? te savAla hato. ane madrAsavALA zrI. gulAbacaMda jaina ke jemaNe aneka javAbadArIo hevA chatAM A kAmane dharmakArya mAnI samayasara saMpAdana karyuM che temane paNa AbhAra mAnIe chIe. 6. zrI. daMDI svAmI, zrI. mATaliyA, vidhavAtsalya prAyogikasaMdha vageree paNa preraNA ApI che, tethI temane ane jJAta, ajJAta saune je sahakAra Akhe che temane paNa ame AbhAra mAnIe chIe sAdhusaMto, sALIe, sevako ane janatA A pustakano abhyAsa karI para kANane spaSTa mArga akhatyAra karaze evI amane gAyA tA. 24-4-12 sAphasAvI zibira vyavasthApaka samiti Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mApha kathana jaina AgamonA sArarUpa "tattvArthAdhigama' nAmanuM sUtra che. tenA kartA umAsvAtivAcaka che. A sUtra sadbhAgye digaMbara, zvetAMbara, sthAnakavAsI ane terApaMthI ema badhAya jenarikAone mAnya che. temAM eka sUtra che - "parasparopagrahe jIvAnAma" eTale ke pArasparika upayogI thavuM e jIvamAtranuM mULa lakSaNa che. vAta sAcI che. game tevAM sAdhane sAthe ekalA mAnavane choDI de. tene cena paDavAnuM nathI. eTale prANImAtramAM paNa mAnavaprANa evuM che ke tene bIjA mAnavatAthI vinA cAlatuM nathI. AmAMthI naranArInA lagnathI kuTuMba racanA zarU thaI ane dhIredhIre kuLa, gAma, deza ane mAnavajagatanA saMbaMdho baMdhAyA tathA vikasyA. bhArata ja eka evo ghaDAyele deza che ke jyAM mAtra mAnavajagata sAthe ja nahIM, balake prANajagata sAthenA mIThA madhurA saMbaMdhanI vAta Ave che. bIjAM prANIo karatAM mAnava sAthenA mAnavasaMbaMdhomAM jema vadhu madhuratA rahelI che, tema vadhu kaTutA paNa UbhI thavAnA prasaMge vAraMvAra janmI zake che. ghaNIvAra te kaTutA sIdhI parasparane vyaktigata sparze che. keTalIka vAra te vyakitagatasparzatA praznanI pAchaLa kaI mahAna Adarza paNa hoya che. tyAM paNa maulika madhuratA jALavavI ane kaTutA nivAraNa karavuM, e kArya ghaNuM aTapaTuM ane kaThaNa bane che. chatAM jagata jenAthI ke che, te satya, prema ane nyAyanA mULa siddhAMta mATe te pAra pADavuM paDe che. TheTha rAmakALathI bhAratamAM e praNAli cAlI AvI che. tethI ja te bhAratamAM sAmudAyika ahiMsAne prayoga thaI zakyo hato, rAma ane rAvaNa vacce khUnakhAra jaMga khelAze ane chatAM maratI vakhate rAvaNanuM teja rAmanA haiyAmAM peThuM. eTaluM ja nahIM rAvaNanAM najIkanAM janenA * saMbaMdhe paNa rAma sAthe madhura rahI zakayA. kRSNayuge niHzastrI preraka baMdhanI zarUAta thaI. matalaba ke kRSNa yuhamAM hAjara rahyA, paNa niHzastrI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tarIke rahyA. mahAvIra buddhayuge keAI sAdhusAdhvIne yuddhamedAnamAM niHzastrI preraka tarIke paNa hAjara na rahevuM paDyuM. mAtra sAdhunA agatyanA aMgarUpa zramaNopAsaka (eTale ke gRhasthAzramI zrAvaka)thI kArya cAlyuM. gAMdhIyuge gAMdhIjInI rAhabarI taLe bhAratavAsI bhAIbahenoe dakSiNa AphrikAmAM ane bhAratamAM paripUrNa hathiyArovALA zAsanakartA sAthe sAmudAyika ahiMsAnuM yuddha karyuM. tema ja temAM virya paNa meLavyo. gAMdhIjI gayA bAda sAmudAyika ahiMsAnI prakriyA sthagita thaI hatI. paNa bhAlanAkAMThA pragamAMthI pAchI e sthigita thayelI prakriyA cAlu thaI che. alabatta eNe lagabhaga sarva prayogamAM saphaLatA meLavI che. paraMtu vyApaka praznomAM jeTalA pramANamAM ene vyApaka anubaMdha hoya, teTalA pramANamAM tAtkAlika asarakArakatA dekhAya te ekAda praznamAM dekhAI nahatI ane haju dekhAI nathI. sANaMdanAM RSibAlamaMdiranAM nANAMnI ucApata enAM lAgatA vaLagatA pAsethI je rIte maLI javI joIe te haju maLI nathI. paNa mane gaLADUba khAtarI che ke je saMpUrNa saphaLatA asarakAraka rIte pAra paDI nathI te pAra paDaye ja raheze. dezanA ane AMtararASTrIya badhA prakAranA anyAya sAme zuddhi prayoga je samasta anubaMdha sAthe thAya, to temAM vijaya viSe talabhAra zaMkA thaI zake tema nathI. cInanA hUmalAnuM nyAyI nirAkaraNa karavAnI paNa temAM trevaDa rahelI che. zuddhiprayoganuM kheDAtuM zAstra jema jema acaratuM jaze, tema tema enI anaMtAnaMta chupAyelI zaktio bahAra AvatI jaze ane vizvanI mAnavajAtane vallama ane AcaraNIya banatI jaze. Ama mAnIne A pustakamAM ene lagatAM pravacane pragaTa thAya che. eka agatyanI vAta eka agatyanI vAta khAsa yAda rAkhavA jevI che - sAmudAyika ahisAnA prayoga cAhe teTalA pavitra bhAve ane arAgadveSa vRttie acarAya chatAM vibhUtirU5 vyaktinA tevA prayogomAM je sthaLa ane sama banne prakAranI ahiMsA sacavAya che, temAM kaMI kacAza Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rahevAnI kAraNake vyaktigata jIvanasAdhanAmAM dhULa ane sUkSma banne prakAranI ahisA suzakya che, te samudAyagata jIvanasAdhanAmAM sazakya nathI." chatAM jyAM samudAya varSothI tyAga-tapa-nItimaya AcAra vagerethI ghaDAyele che, tathA chelle jyAM AdhyAtmika saMta vibhUtionI jAgatI cUkI che, tyAM to samudAyagata ahiMsAmAM paNa sUkSma ane sthULa banne prakAre sArI peThe jaLavAya che. kamamAM kama banne prakAre sArI peThe vikase che, temAM te nA pADI zakAya tema ja nathI." AthI jema ApaNe hAIskUlanA zikSaNane kolejanA ke prAthamika zikSaNanA virodhI tarIke gaNatA nathI, paNa vikasato krama lekhIe chIe. tema je rAjakIya ahiMsAmAM jarUra pathe sastranI chUTa hoya, paNa rAgadveSa ghaTADAnA dhyeya sAthe hoya! tema sAmudAyika sAmAjika ahiMsAmAM gunegAranI samAjapratiSThA toDavI te pUratI dhULa hiMsA (vAstavika rIte te sthaLa dabANa ja kahevAya, te) kSamya hoya, paNa zArIrika ke Arthika dabANa prAyaH tyAjya lekhAvAM joIe. TUMkamAM rAgadveSane ghaTADe ane zastra ghaTADe temAM vadhu sahaja heya. ATaluM je kSamya mAnI AgaLa na vadhIe, te vyaktigata ahiMsA pUratI ahiMnA sImita banI jAya. eTaluM ja nahIM samudAyomAM to hiMsA (sUkSma ane pachI te sthaLa paNa) vadhatI ja jAya. kAraNa ke nAnAthI mAMDI moTA lagInA koI paNa mAnavanI e te sAmAnya pharaja che jo ke, teNe jema keine jAte anyAya na karavo joIe tema koI vyakti, koI samUha ke koI rASTra bIjane anyAya karI rahyAM hoya to tenA nivAraNa mATe satata prabhAvazIla rIte mathavuM ja joIe. Ama je nathI karato te mAnava game teTale meTo saMta kahevAto hoya to ye haju sAce mAnava banyuM nathI tema mAnavuM rahyuM. A daSTie jotAM sAmudAyika ahiMsAnA prAganuM AcaraNa sarvatra jarUrI banI jAya che. te kayAM ane kevI rIte karavuM? anubaMdhita to temAM kayAM kayAM joIe? vagere vivaraNa vAcake A pravacane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAMthI meLavI zakaze. gAMdhIjIe savinaya kAnUnabhaMga, asahakAra ane satyAgraha zabdo yojyA che. zuddhiprayogamAM gunegAranI sAmAjika pratiSThA toDavI, lokazAhImAM mAnanArI saMsthAnI rakSA karavI, lakathAhI kAnanane bhaMga na karavo vagere zabdo yojAyA che. satyAgrahamAM moTe bhAge tapa vyakitagata hatuM, zuddhiprayogamAM vyaktigata uparAMta khAsa to samUhagata che. ane ekalI aMtaH preraNuM nahIM paNa aMtaH preraNuM uparAMta saMsthAgata saMcAlananI anivAryatA raheze. A badhI bAbato khUba vigate vicArIne vAcakoe A mArge AgaLa vadhavAnuM che. vAstavikatAe jotAM te A prayogane jAta anubhava susaMsthA tatvane sAme rAkhIne thaze, teTale aMze A prayogomAM rahelI aparaMpAra khUbIonuM darzana thaI zakaze. mArI namra prArthanA e che ke "navuM' mAnI A sAdhanane keIpaNa avamaNe nahIM, balake jUnAnuM yugAnukularUpa mAnI temAM pitAthI banato sahayoga Ape. ahiMsA paramodharmanI pratIti temane temAMthI thayA vinA nahIM ja rahe. gharathI mAMDIne jagata sudhI tathA nAnAthI mAMDIne vizvavyApI prazna lagI temAMthI laDavAnuM ane chatAM aMtarathI vadhu najIka bheTavAnuM adbhuta samanvayakAridarzana paNa emAMthI ja thaze. sehanA, tA. 8-6-63 saMtabAla? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34 55 67 anukramaNikA prakaraNa viSaya 1. sAmudAyika ahiMsA prayoganI anivAryatA 2. sAmudAyika ahiMsA-prayAganAM to 3. sAmudAyika ahiMsA prayogamAM dabANa 4. sAmudAyika ahiMsA-prayogamAM triveNa 5. sAmudAyika ahiMsA prayoganI bhUmikA 6. sAmudAyika ahisA-prayAganAM muddAo 7. vyaktigata ahiMsA ane sAmudAyika ahiMsA 8. sAmudAyika ahiMsA ane zuddhiga 9. zuddhiprabanAM mULabhUta to 10. zuddhi prayoga ane lavAdI tattva 11. zuddhiprayoga ane rAjyAzraya 12. zuddhiprayogamAM anubaMdhanuM sthAna 13. zuddhiprayogane krama ane vidhi 14. zAMti senAne pAyo ane yogyatA 15. vizvamAM ahiMsAnAM paribaLonuM anusaMdhAna 1ra0 137 147 154 165 182 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 1 ] sAmudAyika ahiMsA prayoganI anivAryatA bhArata varSamAM prAcIna kALathI Aja sudhI ahiMsAnA aneka prAge thatA rahyA, tenuM kAraNa e che ke bhArata ahiMsA pradhAna deza rahyo che. jaMgalamAMthI mAnavasamAja jema-jema nagara ke grAma tarapha Avato rahyo tema tema teNe susaMskRta thavA mATe prayatno karyA. pariName dhIme dhIme mANasane ema lAgyuM ke "hiMsA karatAM kaMI paNa eka evI vastu prabaLa che je mANasa ja nahIM hiMsaka pazune paNa vaza karI zake che." A hatI ahiMsA. A ahiMsAne prayoga ahIMnA bhAratanA lekajIvanamAM RSi-muni tema ja mahAna yugapurUSoe sakriya rIte karyo. temaNe ahiMsAnI sUkSma vyAkhyAo karI; dravya, kSetra, kALa ane bhAvane anusarIne temaNe ciMtana karyuM. tethI kuTuMbathI laIne samAja, artha, rAjanIti, zikSaNa, saMskRti grAmathI laIne rASTra ane vizva sudhI dareka bAbatane ahiMsAnI dRSTie ukela A ane ahiMsAne uttarottara pragatizIla banAvI. AjanA yuge tenA prayoganI anivAryatA ghaNA kAraNosara jarUrI che. eka tarapha te sAmrAjyavAdI manavRttinA kAraNe jUnI prajA, navI jAgRta prajAne svazAsana ApavA mAgatI nathI; bIjI tarapha zAsananI paDApaDI mATe samasta vizvamAM je khUnAmarakI thAya che, tema ja vaijJAnika saMhAraka astronI hariphAI- A badhAM tattva vacce mAnavajIvana guMgaLAIne marI rahyuM che. samAjavAda, sAmyavAda ke mUDIvAda game te vAda Ave paNa zuM e mATe satata hiMsaka-saMgharSa jarUrI che? zuM enAthI kAyamI zAMti Avaze? vIsamI sadIne ItihAsa jevA jazuM te ApaNane e spaSTa jaNAze ke kAyamI zAMti mATe kAI evA tattvanI jarUra che je jagatamAM paraspara vizvAsa ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ premane keLavI zake ! evI zakti kevaLa ahiMsAmAM rahelI che; athavA ahiMsA dvArA prarUpita prayogomAM rahelI che. komI ramakhANe vacce zAMti-sena; yuddha vakhate reDakresa ane vizvazAMti mATe samajUtIpUrvakanI madhyasthatA. e tarapha jagata mITa mAMDIne rahe che tyAre aNuprayAganI vinAzaka zakitane citAra vAMcIne kAMpI UThe che? AnuM kAraNa zuM che? enuM kAraNa e ja che ke koI paNa mANasa potAnA jIvanane aMta na Ave te mATe satata mathatA hoya che. jIvananA dareka kSetramAM jIvanane TakAvI rAkhavA mATe satata prayatna thata jevAmAM Ave chenAnAmAM nAnI kIDIo paNa pitAnA asaMkhya IMDAone TakAvI rAkhavA mATe mathatI hoya che. jIvananuM A spaMdana dareka sthaLe jovA maLe che. e jIvana saMdharSamAM jyAM pitAnA astitvanI vAta AvI, tyAM bIjAne TakAvI rAkhavAnI paNa vAta AvI che. e ahiMsA che ane tenA sAmudAyika prayoga saMpUrNa mAnava- samAja upara dravya, kSetra, kALa, bhAva pramANe judI-judI rIte judA-judA deze ane yugomAM paNa thayA..! samAja, kAyado, nyAya, sajA ane aMte dharma e A mahAna prayAgonA pariNAma svarUpe ja AvyA che. prAcIna bhUmikA : bhagavAna RSabhadevanA kALathI ahiMsAne kramika vikAsa sadhAto rahyo che. te ApaNe bhAratIya saMskRtinA ItihAsathI jANI zakIe chIe. bhAratIya saMskRtinI e vizeSatA che ke temAM ahiMsAnA vikAsane hamezAM pradhAnatA ApavAmAM AvI che. bhagavAna RSabhadeve samAja-racanA karI. temaNe lekene mAMsAhAra taraphathI vanaspati-AhAra tarapha vALyA ane khetI, pazupAlana vagere zIkhavADyA. parasparamAM vyavasAyika jhaghaDAe na thAya te mATe temaNe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ alaga alaga vyavasAye zarU karAvyA. keI baLavAna, koI durbaLa upara atyAcAra na karI bese, kuTuMba ane samAjanI vyavasthAo suMdara rIte cAlatI rahe, te mATe temaNe judA judA dhaMdhAo-kAryomAM AkhAya samAjane lagADyo. samagra samAjanuM saMcAlana karavA mATe kAyadA kAnUna nyAya, ane maryAdAonI goThavaNa karI. pite samAja saMskAraka ane rAjyasaMcAlaka banIne temaNe prajAnuM hita sAdhyuM. A badhI bAbato bhaviSyamAM vadhanArI hisAne aTakAvavA ane ahiMsAnI pratiSThApanA karavAne ja pravega hato. temanA samayamAM bharata bAhubalinuM kaMda yuddha; e paNa ahiMsA taraphanuM pagaluM hatuM. banne rAjAonI senA na laDe paNa banne rAjAe ja baLa ajamAvI le...! emanA pagale tyArabAdanA ghaNA rAjAonA ThaMda yuddhonI vAta Ave che. bhagavAna mahAvIra ane bhagavAna buddhanA kALamAM yajJomAM dharmanA nAme paNa mUMgA pazuonuM balidAna ApavAmAM AvatuM hatuM. meTA moTA yajJa samAraMbhe brAhmaNe ane kSatriye maLIne karatA hatA. nArI-jAti ane zUdra varNa sAthe paNa ghara anyAya thato hato. te vakhate bhagavAna mahAvIre ane budhe A hiMsAone pratikAra karyo; aneka kSatriya ane brAhmaNone samajAvI ghora hiMsAo baMdha karAvI. yajJamAM mAnava balinA badale Aje phaLa-phula vagere caDhAvavAmAM Ave che, te A prayAsanuM pariNAma che. te sivAya te yugamAM thatI dAsa dAsI kya-viyanI dhAra hiMsaka prathAne paNa abhigraha (sauma satyAgraha) dvArA baMdha karAvI. te chatAM kSatriAmAM nirdoSa pazuone zikAra karavA temaja tevI devonA nAme mUMgA janAvaranuM balidAna ApI; sukhabhegA karavAnI vRtti pUrI rIte gaI na hatI. A prakAranI hiMsAne dUra karavA mATe mAravADamAM AcArya ratnaprabhasUrijI, gujarAtamAM AcArya hemacaMdrasUrijI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ane hIravijayasUrijI; mAlavAmAM AcArya suhastigirijI ane AcArya siddhasenajI; temaja dakSiNa bhAratamAM AcArya saMmatabhadrajI vagere aneka AcAryoe rAjA-rANA ThAkura ane jamInadArone pratibadhI, aneka hiMsAjanaka prathAo baMdha karAvI. emanI paripATIe cAlI jainAcArya javAharalAlajI ma. sA. jenadivAkara cauthamalajI ma. sA. vigere munivaroe paNa aneka rAjA-jAgIradAra-jamInadArone pratibadhI amAripaDaha amuka divasa mATe vagaDAvyo. Aje paNa mUka-pazuonuM balidAna rokavA mATe ghaNuM prayatna thaI rahyA che. A badhI bAbatone paDo vizvanA cogAnamAM paDyA vagara rahyo nahIM, presiDeMTa ebrAhama liMkana jevAe pazu-dayAthI prerAIne prANIo sAthe thatI hiMsaka kraratA ane gulAmenA kharIda vecANa ane temanI sAthe thatA amAnuSika vyavahAra rokavA mATe amerikAmAM kAyade ANe. tenuM anukaraNa anya dezomAM paNa thayuM ane S. P. C. I. (society to prevent cruelty towards animals) pazuo sAthe thatI kuratA rokanAra saMgha aneka dezomAM astitvamAM AvyA. mahAtmA gAMdhIjIe pitAnA yugamAM eka tarapha briTIza sarakAranI zeSaNanIti temaja bhAratIya prajA upara thatA anyAya virUddha ahiMsAne sAmuhika prayoga karyo. tyAM dezamAM pachAta, dalita ane pIDita varga tarapha thatA atyAcArane dura karavA mATe paNa ahiMsaka Dhabe pratikAra karyo. keTalIka vAra to AmaraNa anazana karIne prANene paNa hoDamAM mUkI dIdhA. tyArabAda vinobAe bhUdAna vaDe jabardasta ahiMsaka prAga karyo ane tenuM pariNAma e AvyuM che ke vizva "na chuTaOM hiMsA karavAnA-saMgharSa karavAnA" muddA upara vicAratuM thayuM che. agAunA kALamAM je prayogo thayA hatA te moTe bhAge vyaktigata hatA paNa Aje sAmudAyika ahiMsAnA prayoganI jarUra che, eTaluM ja nahIM gAMdhIyuge te mATenI bhUmikA paNa racI che. Aje sAmudAyika ahiMsAne prayAga navA prayoga rUpe nathI rahyo. te chatAM ene artha spaSTa karI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ le ThIka thaze ke je ahiMsAne prayoga vyakti dvArA prerita thaIne janasamUha dvArA adilita thatuM hoya te sAmudAyika ahiMsAne prayoga che. hiMsA karatAM ahiMsA baLavAna che e te taddana spaSTa vAta che ke hiMsA karatAM ahiMsA vadhAre baLavAna che ane mANasanI krara vinAzaka zaktio paNa ahiMsA AgaLa namI paDe che! ahiMsA jyAre mAnavane pitAne ja vicAra che tyAre hiMsAmAM tene potAnApaNuM lAgatuM nathI. bha. RSabhadevanA samayamAM bharata bAhubalinuM kada yuddha thayuM. pahelAM trATaka yuddha thayuM emAM bAhubali hAryA pachI bAhubalie kahyuM: "hAryo e kabUla paNa haju zarIrabaLanI parIkSA karIe!" bannee muSTi yuddha zarU karyuM. bharate vAra karyo te jhIlatAM bAhubaline cakkara AvI gayAM. paNa pachI bhAnamAM AvatAM temaNe evI doDa mUkI ke hamaNAM ja bharatane jamInamAM dATI deze? paNa temane ucakele hAtha uMce ja rahI gaye! temanA manamAM vicAra Avyo. "ararara..! huM A zuM karuM chuM...? rAjya mATe bhAIne vinAza IcchuM chuM !" vinAza mATe upaDele hAtha pitAnA vALa tarapha gayA. temaNe tyAMja hAtha aTakAvI dIdhuM ane sAdhujIvana svIkAryuM ? e hato hiMsAne ahiMsA uparane vijya...! Ama paNa jovA jaIe te hiMsAmAM kevaLa vinAzaja rahele che. te saMskRti, saMskRtinA staMbha temaja smArakAne paNa TakavA detI nathI. grIsa mizra vagerenI saMskRtionA maMDANa hiMsA upara thayA te Aje temanA avazeSa mAtra rahyA. tyAre bhAratamAM ahiMsA upara pahelAMthI ja jora apAtAM ahIM haju saMskRti TakI zakI che. kAvya; kaLA, sthApanA vagerene vikAsa zAMti-ahiMsA kALamAM thaze. paNa yuha ke hiMsAnA samaye to kevaLa vinAzaja pitAnuM AtaMka jamAve che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ayuga ane ahiMsAnA prayoga AjanA aNuyugamAM te ahiMsAnA sAmudAyika prayogonI vadhAre jarUra che. aNuyugamAM bhayAnaka zastro potAnA hAthamAM hovA chatAMye pratyeka zakitazALI rASTra vinAzanA satata bhaya nIce jIve che. rakhe kaI jAsusa phUTI jAya te rakhe pitAnAja zastrAgAramAM koI cigArI cAMpI de te? e aNubomonI saMhAraka zaktine khyAla eTalo badhe enA mAlikane che ke teo satata bhayanA vAtAvaraNa vacceja jIvatA hoya che, temaja dareka ekabIjAne zaMkAnI najare jue che! tyAre Itara prajA mATe to bhayaMkara vinAzanI dhujArI meLave che. AvA samaye je ahiMsAnA sAmudAyika prayogo thAya, evA prayAga vIre pAke e ghaNI ja AzAjanaka vastu gaNAvI joIe. jagatanI evA prayogo tarapha AzAbharI mITa maMDAyA vagara nahIM rahe. gaye vakhate ravizaMkara mahArAja zAMti sainike viSe bolyA hatA. ghaNane ema thaze ke A zAMti-sainike eTale zuM? rAjya pAse sainike heAya che; anAmata (Reserved) lazkara hoya che. te hareka prasaMge kAma karI zake che te chatAM zAMti-sainikonI zI AvazyakatA che ? lazkara, lazkaranI Dhabe kAma karI zake-kadAca te hiMsAthI; goLIbArathI zAMti ANI zake, paNa sAcI hRdayanI zAMti te sAce ahiMsaka ja ANI zake. teja duHkhIonA duHkhane dUra karI zake ane AMsuone lUchI zake. zolApurathI zrI jIjUjI AvyA hatA. temaNe kahyuM ke Aje punAmAM zAMtisainikonI vadhAre jarUra che. Ama te Ave vakhate rAhata ApI zakAya; madada mokalI zakAya paNa ghera ghera jaIne dhIraja, AzvAsana ke sakriya rIte madada karanAranuM mUlya vadhAre che. enI hAjarI ja prasaMgethI pIDAyelA lekene preraNA ApanArI bane che. evA zAMti sainikonI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jema pUnAmAM jarUra che-tema jabalapuramAM jarUra che-AsAmamAM paNa jarUra che. A zAMti sainiko sAcA ahiMsaka prayAgavIra haze ane teo janatA pAse evA prayogo karAvanArA haze. ahiMsaka prayAgakAranI yogyatA ApaNe je ahiMsAnA prayogonI vAta karIe chIe temAM sAmudAyika ahiMsaka prayogakAranI vAta karIe chIe. e prayogakAra kevo hovo joIe? A prayogakAra jAte saMpUrNa ane pAke ahiMsaka hovo joIe. enuM pratyakSa darzana lekIne tenA tarapha kheMcanArUM hovuM joIe. je jAte ahiMsAne Acarate heya tene prabhAva kaMIka ora ja hoya che. gAMdhIjInuM pravacana reDiyothI sAMbhaLI zakAya che, paNa gAMdhIjIne AMkha AgaLa bolatA jevA-ene prabhAva kaMIka ora ja paDe che. A prabhAva teja vyakti pADI zake jyAre te prANapratiSThA ane parigrahane hemI zake. A vastu leke mAne che eTalI sahelI nathI. gAMdhIjInA bahena te raLiyAta bahena, teo AzramamAM rahI zakyA nahIM. gAMdhIjI aspRzyatA vageremAM mAnatA hatA. tethI temanA bahena kahevA lAgyAM"tame AbhaDacheTa vageremAM mAnatA nathI eTale huM tamArI sAthe AzramamAM rahI zakavAnI nathI." gAMdhIjIne bahena pratye prema apAra hate paNa jyAM siddhAMtanI vAta AvI tyAre temaNe sApha kahI dIdhuM: "tamAre javuM hoya to jAva; paNa huM mArA siddhAMta nahIM choDI zakuM." bahenane ema thatuM hatuM ke jAmelI pratiSThA kaI rIte cheDI zakAya? paNa gAMdhIjIe jAmelI pratiSThAne Thokara mArI ane siddhAMtane sAcavyo hate. jAte ahiMsaka e prayogakAra jAte ahiMsaka have joIe. jyAM sudhI ke pite AdarzonuM pAlana na kare, tyAM sudhI temane lekamAM prabhAva paDato nathI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pU. javAharalAlajI ma. sA. nuM ghATakoparamAM cAturmAsa hatuM. gAMdhIvicAradhArAnA teo prakhara samarthaka hatA. khAdI viSe lokone sacoTa rIte samajAvatA. temanA mATe pU. kasturabA paNa ema kahetAH "hiMdamAM eka javAhara nathI be javAhara che." e kharUM hatuM. te ghATakopara pravacana samaye kasturabAnuM paNa pravacana hatuM. temaNe sAdI bhASAmAM khAdI upara pravacana karyuM. tenI khUba ja asara thaI ane leke TapaTapa khAdInI pratijJA levA mAMDyA. pU. javAharalAlajI ma. sAhebe kahyuM: "huM te tamane roja khAdInuM kahyA karuM chuM, paNa kaMI thatuM nathI. paNa je vyakti potAnA jIvanamAM AcarIne, amuka vastumAM ota - preta thaIne te viSe kahe che tyAre enI jhaDapI asara thAya che." eTale ahiMsaka prAgakAra mATe ahiMsAnuM jIvanamAM otaprota thayeluM AcaraNa ghaNuM ja jarUrI che. vahevAru ahiMsaka ukela karanAra evI ja rIte sAmudAyika ahiMsAnA prayogakAra pAse vahevAra buddhi hovI joIejenA vaDe te ukela ahiMsA vaDe karI zake. kyAreka prakAra eka hisAne rokavA jAya che paNa bIjI hiMsA karI bese che. evA prasaMgomAM A ahiMsaka prayogakAra vahevArU ukela ANI zakanAre have joIe. - ahIM eka sAdhu - purUSa zrI kedAranAthajI rahe che. temaNe eka vakhata vyavahAra zuddhi maMDaLa racyuM. leke pAse temaNe pratijJApatro bharAvyAM. traNacAra varSa upara temanI pAse eka prazna Avyo. "khAdI grAmodyoga borDa mATe makAna joIe; paNa muMbaImAM kAI makAna maLatuM nathI. koI Ape te pAghaDI mAge che; te khAdI borDa jevI naitika saMsthA kaI rIte ApI zake?" Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ koI avahevArU mANasa heta te te tarata kaheta: "muMbaImAM makAna maLatuM nathI eTale e kAma baMdha karI dyo !" paNa, kedAranAthajI, gAMdhIjInA vahevArU sAthI hatA, emaNe vacale raste kADho - tAki chatAM vahevArU. " dukAnanI pAghaDI to na apAya paNa te bhAIe dukAnanI atyArasudhI je jamAvaTa karI che tene guDavIla tarIke badale Apavo joIe." e bhAIne samajAvavAmAM AvyuM ke khAdI grAmodyoganuM kAma cAlaze te garIbane rojI maLaze- tArI AbarU paNa vadhaze. eTale guDavIla laIne A makAna ApI de." e bhAI mAnI gayA. emane guDavIla tarIke pAghaDIthI ochA rUpiyA maLyA ane temaNe saMtoSa mAnyo. have je Ama vahevArU ukela na thAya te kAM to niyame jaDa thaI jAya; kAM to khAdI grAmodyoga beDa jevI saMsthAnI eka zAkhA baMdha karavI paDe. ahiMsaka prAgakAra mATe, eTale vahevArU hevuM ghaNuM jarUrI che. bhagavAna mahAvIre ahiMsAnI bahu ja UMDI vyAkhyA karyA bAda sAdhuo mATe kAcA pANImAM paga mUkvAnI manAI karI paNa lokahita mATe vihAra karavAnI chUTa ApI, eTaluM ja nahIM rastAmAM nadI Ave te naukA dvArA pAra karavAnI paNa vAta kahI. susaMsthAo sAthe anubaMdha : enI sAthe eka bIje guNa ahiMsaka prayogakAramAM hovo joIe te eke teNe susaMsthAo sAthe anubaMdha rAkhavo joIe. kedAranAthajInA prasaMgamAM jezuM te jaNAI Avaze ke temaNe vyavahAra zuddhi maMDaLa sthApyuM tenI sAthe khAdI grAmodyogane anubaMdha na hato - te chatAM zuddhimaMDaLa mATe paNa e prazna Avyo hato ke lAMca na levI e kharuM paNa lAMca ApavI paDe te zuM karavuM? tyAM thoDuMka namatuM mUkavuM paDeluM. AvA jaTila praznomAM niyamo DhIlA na kare te pariNAma e Ave ke kAM te maMDaLa baMdha karavuM paDe, agara te prANa vinAnuM khuM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 e saMsthA banI jAya. tyAM susaMsthA sAthe anubaMdha jALavo e ahiMsaka prayogakAra mATe ghaNuM ja jarUrI che. A aMge gAMdhIjInA jIvanamAM UMDA UtarIzuM te ghaNuM spaSTa thaze. jyAre bihAramAM dharatIkaMpa thayo tyAre gAMdhIjIe kahyuM : "A aspRzyatAnA pApanA kAraNe ja thayuM che. ane te raheze tyAM sudhI AvA duHkha bhogavavAM ja paDaze !" kavivara ravIndranAthe kahyuM: "gAMdhIjI! tame A zuM kahe che? A dharatIkaMpane aspRzyatA sAthe zo saMbaMdha?" temaNe kahyuM: "huM vaiSNava chuM. vaiSNava samAja upara kalaMka e mArUM kalaMka che." evI ja rIte koI pUnAnI rela tArAjI sAthe rizabirane saMbaMdha joDe te ApaNe vicAravuM paDaze. ApaNe AkhI duniyA sAthe saMbaMdha che, ene sAce anubaMdha banAvavo hoya te duniyAnA dukha sAthe AtmIyatA keLavavI paDaze. gAMdhIjIe paNa ema ja kahyuM: "duniyAnuM duHkha e mAruM duHkha che. zabdo sAthe mAre kaI jhaghaDe nathI." eTale janatA-janArdananI AtmIyatAmAMthI temane lekenuM baLa maLyuM. lekenuM baLa meLavavA mATe sarva prathama sAmudAyika ahiMsAnA prayogakAramAM je guNo hovA joIe te aMge tulasIdAsajI kahe che - je sahA duHkha parachidra durAvA, vaMdanIya jehi jagajasa pAvA... sAdhu carita zubha sarisa kapAsU , nirasa visaya guNamaya kulanAsU - je vyakti duniyAnuM duHkha pitAnuM mAne che, ane te duHkhane sahevA mATe kapaDuM jema pArakAnA chidrone pote kaSTa sahIne DhAMkI de che tema ja te sAdhucarita puruSa bIjAnA chidrone pite kaSTa sahIne DhAMkI de che. te bIjanA chidrone ughADA karatA nathI. gAMdhIjImAM A zakti hatI. eTale ja lokonI bhUlane teo pitAnI bhUla mAnatA; pariNAme loko temane pitAnA mAnatA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paNa lekazaktinA pravAhane vALavA mATe koI vyavasthita saMsthA joIe kAraNa ke gAMdhIjIne jagatanA prazno levAnA hatA. temaNe sAdhu- saMsthA tarapha joyuM. sAdhuo moTA-moTA vidvAne ane pUjanIya hatA paNa temane jaIne pUchyuM to ema ja kahyuM ke "sAmudAyika ahiMsAnuM mahatva zAstromAM lakhyuM che. "ahiMsA paramo dharma -e sUtra ame mAnIe chIe." paNa, AcaraNamAM kaMIka juduM hatuM. sAdAmAM sAde prazna Ave te hiMsA-ahiMsA vacce jholA khAtA hatA. saMpradAyanI jAhojalAlI ke bIjI saMpradAyonAM khaMDana mATe hiMsA ja vaparAtI hatI. eka mA ahiMsaka hoya che paNa bALaka raDe to tarata lapaDAka lagAvI de, hiMsAne upayoga kare. tema sAdhu samudAya pAse ahiMsAnI badhI vAta hatI paNa mAnava sAthenA AcaraNamAM ke anubhavamAM AvelI ahiMsA bahu ja ochI hatI. eTale, gAMdhIjI ke gresamAM piThA, paNa, pachI vicAra AvyuM ke AmAM satya, ahiMsA batAvIzuM zI rIte? kogresamAM jatAM pahelAM teo enA sAmAnya sabhya banyA, svayaMsevaka banyA. pote berisTara hatA; paNa abhimAna gALI nAkhyuM. A zaktizALI mANasa saMsthAne zA mATe na game? pramukhane bhalAmaNabAjImAMthI phurasada na hatI te gAMdhIjIe temanA baTana bIDI dIdhA; kAgaLiyAM veravikhera rahetA te sarakhA goThavI dIdhA. temaNe kAryakartAonA manamAM sthAna jamAvI lIdhuM. temane UMDANamAM UtaratAM lAgyuM ke AphrikAne AvI hiMdanI mahAna saMsthA dvArA madada karAvavI joIe; paNa te thAya kevI rIte ? koMgresamAM TharAva thAya toye ghaNuM thAya. AphrikAmAM te temaNe ahiMsAne prayoga karyo hato eTale anubhava hatA ja. temaNe vAta raju karI ane lekoe temane besavA mATe kahyuM. gAMdhIjIne lAgyuM ke A vidvAno AgaLa mAre zuM bolavuM ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gAMdhIjInA paga bolatA bolatA kAMpavA lAgyA. temanI vAtanI asara thaI. gokhalejI AvyA. temane gAMdhIjIe vAta karI. temaNe pramukhane vAta karIne TharAva pasAra karI dIdhe; vizeSa carcA na thaI. Ama A mANasa dhIme-dhIme AgaLa vadhyA; aMte te teo kegresanA sarvasva thaIne rahI gayA; pramukha banyA ane koMgresanuM ahiMsAnI dizAmAM ghaDatara karyuM. jyAre krisa mizana AvyuM tyAre lokoe kahyuM ke kegresa pramukhane maLatAM pahelAM gAMdhIjIne maLo. te sIdhA gAMdhIjIne maLavA gayA. gAMdhIjIe kahyuM: "kegresanA pramukha atyAre maulAnA abdula kalAma AjhAda che; te je karaze tene ja barAbara mAnaje, huM te ekadezasevaka chuM." teNe maulAnA AjhAdane belAvyA ane pote je vicAryuM hatuM te maulAnA AjhAda pAse karAvyuM. Ama saMsthA sAthe teo anubaMdha te rAkhatA ja hatA. pUnAmAM gAMdhIjI keMgresamAMthI nIkaLI gayA hatA, e vAta tame badhA jANe che. nIkaLavAnuM mULa kAraNa e hatuM ke gAMdhIjIne Agraha hatuM ke koMgresanA baMdhAraNamAM satya ane ahiMsAne dAkhala karavA. kegresIonuM kahevuM hatuM ke "A rAjakAraNIya saMsthA che. amAre keTalIka vastu gupta rAkhavI paDe...kayAreka hiMsaka sAdhanothI AkramaNa khALavuM paDe !" gAMdhIjIe kahyuM: "rAjakAraNIya saMsthA bhale rahe, paNa temAM kAvA-dAvA na hovA joIe. loka saMgaThananI madada vaDe ahiMsA AvavI joIe!" moTA bhAganA kesI leke na mAnyA ane satya temaja ahiMsAne baMdhAraNamAM nahIM rAkhIne "zAMtimaya baMdhAraNIya rIte" A zabdo mUkayA. ahIM e na bhUlavuM ghaTe ke gAMdhIjI baMdhAraNIya rIte bhale kesathI alaga thaI gayA chatAM koMgresa sAthe anubaMdha to chevaTa sudhI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 rAkhe. kAraNa ke vizvamAM rAjanItinA kSetramAM ahiMsA lAvavI heya te A rAjya saMsthAne rIDhI mUkavI cAle nahIM. bhUla sudhAravAnI namratA sAmudAyika ahiMsAnA prayogakAramAM tyArapachI je guNa Avo joIe te che bhUlo sudhAravAnI namratA. mANase bhUla kare che, tene svIkAratA nathI; svIkAryA pachI sudhAratA nathI. AmAMthI dAMDAIjane che. sAcA ahiMsAnA prayogakAramAM e vAta kayAMthI AvI zake te bIjAnI bhUlane pitAnI bhUle gaNuta heIne tenAmAM bhUla sudhAravAnI namratA saheje hoya to A vAta banI zake. sana 1942 mAM netAo pakaDAI gayA tyAra pahelAM saradAre amadAvAdamAM savAlano javAba ApatAM kahyuM: "AjasudhI je kaMI karyuM hoya te karo." zrI. kizoralAla mazarUvALA haju pakaDAyA na hatA. temaNe harijana patramAM lakhyuM: "je gADImAM lazkara jatuM hoya ane enAthI vadhAre hiMsA thatI hoya te te gADInA pATA jAheramAM ukheDI nAkho." tenA kAraNe pATA ukheDavAnI pravRttie jora pakaDyuM. gAMdhIjI pAse A badhI khabara jatI, paNa teo AgAkhAna mahelamAM keda hatA eTale kaMI kahI zake tema na hatA. jo ke zrI. kizoralAlabhAIe e nivedana aMge pAchaLathI pastAvo vyakta karyo hato. te vakhate saurASTra khAte kAryakaromAM eka vAta aMge matabheda cAlato hato. bIjA loko kahetA hatA ke pATA ukhADIne bhUgarbhamAM cAlyA javuM. paNa gAMdhIjInA adanA ziSyone A vAta gaLe utaratI na hatI. Ama te teo nAnA kAryakaro ja hatA. te vakhate mAruM comAsuM rANapura hatuM. A sevake sAthe A carcA cAlatAM huM vyathita thaye. meM carcA cAlatAM kahyuM : "gAMdhIjIe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 satya-ahiMsAne vadhAremAM vadhAre prayoga karyo che. huM pote gAMdhIjI pAse rahyo nathI eTale jAta anubhava te nathI. paNa eka salAha ApuM chuM. tame je kaMI kare tene jAheramAM ekarAra karaje!" paNa, gunAne ekarAra kare te pilisa pakaDe eTale pATA ukheDanAra nAsI chUTayA. mAtra eka ja marda Ubho rahyo! polise AvIne pUchayuM: pATA kANe ukheDyA?" eNe kahyuM: "meM !" * bIjA kANuM- koNa hatA ?" pilise pUchayuM. bIjAnAM nAma huM lete nathI; paNa huM emane netA hata!" temaNe kahyuM. pilise khUba mAra mAryo paNa te aDaga rahyA. jelamAM laI jaIne pakaDI rAkhyA. svarAjya AvyA pachI te e paNa chUTI gayA. te daramyAna emanAM patnI ane kuTuMba paNa aDaga rahyAM. aguptatA Ama jyAM jAheramAM bhUlane ekarAra karatA AvaDavuM joIe tyAM sAmudAyika ahiMsAnA pravegakAramAM aguptatA paNa hovI joIe. je kaMI kare te khulluM karo. svarAjya meLavyA bAda samAjavAdIo kahevA lAgyAH "ame pATA ukheDyA, bhAMgaphoDa karI eTale vaheluM svarAjya AvyuM." temane spaSTa rIte mAre kahevuM paDyuM: "tame kAma karyuM e kharuM paNa svarAjyane yaza te ahiMsAne ja Apa !" kharekhara bhArata je kaMI karI zakyuM che; svarAjya meLavyuM ke bhUdAna prayoga thaye e badhA pAchaLa je zaktie moTAbhAge kAma karyuM che te ahiMsA ja che; ane tenI ja spaSTa ane ughADI zaktie ja zaktizALI briTiza sAmrAjyazAhane jhUkAvI che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 kenI pAse vadhAre AzA? Avo ja prayoga - sAmudAyika ahiMsAne prayoga AkhA vizvanA dhAraNe thAya te ja zAMti - sukha AvI zake che. eTale AvA prayoganI AzA kaI saMsthA pAse vadhAre rAkhI zakAya? e mATe ghaDAyelI sAdhu-saMsthAnA sabhyo pAse ja vadhAre AkSA rAkhI zakAya! teo ja samAjamAM rahIne samAja vaDe ke saMsthAo vaDe sAmudAyika ahiMsAne prayoga karAvI zake tema che. ghaNAne ema thaze ke gAMdhIjI, vinobAjI, ravizaMkara mahArAja vi. sAdhu saMsthAmAM na hatA, chatAMya gRhasthamAM sAdhutAvALA e puruSo A prayoga karI zakyA te pachI sAdhu banavAnI jarUra zI che? paNa, ApaNe evA puruSo virala ja zuM-ane apavAdane kAyade vahevAramAM na lAgu karI zakAya. sAthe e paNa jovAnuM che ke dareka gRhastha A kArya karI zakatuM nathI. Avo prayogakAra kAMte saMtakeTine haze kAMto vAnaprasthI haze. uparAMta ahiMsAne sAmudAyika prayoga karavo eTale hiMsaka-tAmasI pravRttionuM niyaMtraNa AvuM ! A kArya kevaLa susAdhu ja karI zake karAvI zake tema che. ghaNIvAra netAone jyAM prabhAva nathI paData tyAM saMta-sAdhuone prabhAva paDe che. khAsa karIne naitika jIvana ghaDataramAM. dareka mANasa zAMti Icche che paNa tene zAMtinuM vAtAvaraNa maLatuM nathI eTale te hiMsA ke azAMti tarapha kheMcAya che. sAmyavAdIo paNa hamaNuM-hamaNu zAMtinI, zastra-saMnyAsanI vAta karavA lAgyA che, e ahiMsAnA vAtAvaraNane ja prabhAva che ne? AvuM vAtAvaraNa ahiMsaka vAtAvaraNa sAmudAyika prayoga karI dareka kSetra UbhuM karavAnI jarUra che. te thatAM jagatanAM saMgane badalatAM vAra nahIM lAge. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Aje vIsa dezoe eTama-bama banAvyA che. eTale zrI kRSNamenane kahyuM ke have eTama bama nakAmAM thaI gayAM che. eTale zikhara pariSada yojavAnI vizvanA movaDIo vicAraNuM kare che. A ekaMdare zastra-hiMsAne parAjaya ja che. te chatAM zAMti na maLatAM loke hiMsA tarapha vaLe e eTaluM ja sahaja che. eTale ahiMsAmAM mAnanArA lekene pitAnI niSThA vadhAre dRDha banAvavI paDaze. gharamAM koI prazna Ubho thAya to vaDIle carcA kare ema ahIM paNa sAdhu-zibiramAM vizvazAMtine prazna carcavAne che. jo ke badhI kakSAnA saMte nathI AvyA paNa ahIM suMdara pratinidhitva darekanuM raju thAya che. eTale ApaNI pAse darekane vadhAre apekSA hoya te svAbhAvika che. ahIM sAmudAyika ahiMsaka prayoganI chaNAvaTa karI tenI niSThA vadhe e jovAnuM che. sAthe ja Thera Thera tapa-tyAga balidAna dvArA prajA ane saMsthAone sAthe laIne te aMge vAtAvaraNa sarjavAnuM che. carcA-vicAraNA eka prasaMga : zrI devajIbhAIe AjanI carcAne prAraMbha karatAM kahyuM : sAsudAyika ahiMsA-prayoganI pitAnI asara che-kAyamI asara che. bhacAune eka prasaMga mane yAda che. saurASTramAM, rAjakoTa, bhAvanagara vagere zaheranA kAraNe phI vadhArA sAme vidyAthIo AMdolana calAvI rahyA hatA. amAre tyAM sthAnika-vidyArthIone paNa ene nAda lAgyo. temaNe azuddha sAdhanene Azaro laIne tyAM paNa haDatALa paDAvI. gALo bhAMDIne ke patthara mAravAnI dhamakIthI badhI dukAno baMdha karAvI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 kheDUtamaMDaLanA kAryakramane lIdhe temanI sAthe mane paricaya hate. meM temanA A kAryakramane virodha karyo. paNa sthAnika vepArIo, jemAM keTalAka kegresIo paNa hatA, temane sahayoga vidyArthIone hato. temaNe khAvAnuM, pIvAnuM pUruM pADayuM hatuM. amaladAre uparathI te mArI paDakhe hatA, paNa aMdarathI valaNa narama jaNAtuM hatuM. amArA sAthI lakhamazIbhAIne sAthIdAronA dabANanA kAraNe dukAna baMdha karavI paDI. meM dukAna baMdha na karI. mArA upara khUba ja dabANa AvyuM. sagAMsaMbaMdhIoe paNa bahu prayatno karyA. kheDUto, kheDUtamaMDaLanA kAraNe mArI madade AvatA gayA tema tema vidyArthIo uzkerAtA gayA. temaNe mane ane kheDUtamaMDaLa banene gALo ApavI zarU karI. rAtre ame grAmasabhA jI; te na thavA devI, evo vidyArthIonA praznane me hate. bhacAumAM naveka hajAranI vasatinAM trIjA bhAganA kheDUte che. sabhA zarU thaI. ane lakhamazIbhAIe hiMsaka AMdolanane vakhoDayuM. vidyArthIo vagere khUba uzkerAyA; patthara mAravA zarU karyA vidyArthIoe "kheDUta maMDaLa murdAbAda"nAM sUtro uccAravA zarU karyA. A sabhAmAM eka bAbAjI beThelA hatA. teo e na sAMkhI zakyA. temaNe trADa pADI; "yaha kayA lagAyA he? kucha manuSyatA rakha ! jagatAta mara jAyeMge te tuma kese jIoge?" basa AkhuM vAtAvaraNa badalAI gayuM. badhA vidyArthIonI virUddha thaI gayA tethI tophAnIone bhAgavuM paDayuM. polisane ame agAuthI ja kahI dIdheluM ke ame keInA nAma ApazuM nahIM, temaja koInA upara amAre kAma calAvavuM nathI. aMte sabhAmAM sarvAnumate tophAnane vakhoDanAro TharAva pasAra thaI gayo. TuMkamAM sAdhunA vacananI asara ane kheDUtAnA sAmudAyika ahiMsaka zAMtinI asarane sumeLa thayo. te kAma pAra utaryuM. gujarAtanA vaDApradhAnane suMdara sahAnubhUtine saMdeza A badala Avela. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmudAyika ahiMsA zrI. mATaliyAjIe sAmudAyika ahiMsAne vikAsa parANika rIte varNavatAM kahyuM ke varAhAvatAramAM dADha, nRsiMhAvatAramAM nahera, parazurAmAvatAramAM pharasI ane rAmAvatAramAM dhanuSya; ema duSTonA daMDa mATe hiMstra sAdhane vaparAyAM che; vAnAvatAramAM chaLa vaparAyuM che. kRSNAvatAramAM zastraprayAgamAM jAte na bhaLyAnuM banyuM che. ane bhagavAna mahAvIra ane buddha vakhate ahiMsAne spaSTa rIte vikAsa thayo che. gAMdhIyuge Aja pIThikA upara sAmudAyika ahiMsAnuM maMDANa thayuM che. prAcInakALamAM rAjA parIkSita lagI nAgajAti va. sAme laDAyuM che; jyAre vizvAmitre badhI jAtione apanAvI che, mAtra roTIthI nahi, paNa dIkarIonI Apa le karIne paNa. tethI ja pAMDavakuLamAM nAgakanyA, gAMdharvakanyA, rAkSasakanyA va. sAthe lagna thayAM che. bha. kRSNa te gepa jAtine ane paDelI kuMjAne suMdara banAvI pratiSThita karI che. Aje sAmudAyika ahiMsA prayoganA cAra tA! have A ahiMsAne cAra prakAre vicAravI paDaze -(1) samAjanuM parivartana karavAmAM ahiMsA, (2) duSTa tattvone dabAvavAmAM ahiMsA. (3) pitAnA vicAra pracAramAM ahiMsA ane (4) nArI jAti tathA pachAta vargone pratiSThita karavAmAM ahiMsA. A uparAMta gAmaDAM, majUro. grAmodyogI va.nI sAmenA vargonI sAme ahiMsA. TUMkamAM Arthika, sAmAjika, zaikSaNika, rAjakIya, ema badhA kSetromAM sAmudAyika ahiMsA prayoga jaladI vicAravA paDaze. tA. (21-7-11). Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [2] sAmudAyika ahiMsA-prayAganAM tatta ahiMsAne jyAre vicAra sAme Ave che tyAre sarva prathama vyakti najara AgaLa Avaze. koIe AgaLa vadhavuM haze te tenI zarUAta vyaktithI karavI paDaze. evuM ja sAmudAyika ahiMsAnA prayoganuM che. A prayoga vyaktinI preraNue thaze; paNa tene saMbadha samudAya kesamAM ja sAthe hevo joIe. te mATe eNe samAjane ghaDavo paDaze. samAja taiyAra nahIM hoya te vyakitanI preraNA niSphaLa jaze. sAsudAyika ahiMsA - prayoga eTale ke vyaktinI preraNuM jhIlIne ahiMsaka kAryakaro taiyAra thavA ane temaNe Akho ahiMsaka samAja Ubho kare. prayogamAM joDAnAranI khUbI: eTale jyAM sudhI sAmAjika baLa sAthe saMbaMdha rAkhIne ahiMsAnA prayogo nahIM thAya tyAMsudhI sAmudAyika ahiMsAnuM tattva nahIM pAMgare. e mATe vyaktie pahelAM jAte prayoga kare joIe ane pachI te prayoga samAja upara karavo joIe. A yugamAM A prayoga mahAtmA gAMdhIjIe karyo hato. temanI pAchaLa samAjanuM baLa hatuM. je ke bhAratanI saMskRtinA itihAsamAM ane hArdamAM A vastu te hatI ja, paNa tene upara lAvavAnuM zreya gAMdhIjIne phALe jAya che. temane yaza maLyo te sAdhutAthI maLyo che. ekavAra briTiza zAsakenA atyAcArothI teo bahu akaLAyA tyAre temaNe vinebAjI pAse eka vicAra mUkyo ke "have nyAya meLavavA mATe balidAnanI saLaMga paraMparA (hAramALA ) UbhI thavI joIe. briTIzare kaMI karavA detA nathI. eTale ceDAMka balidAne temanA AtmAne hacamacAvI zakaze." Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 vinobAjIe saMmati ApI; paNa pachI e vAta tyAM ja aTakI gaI; kAraNa ke Akho samAja teyAra na hato. samAja taiyAra na hoya tyAre koI paNa prayoga saphaLa na thAya. evI ja rIte A samAja taiyAra thAya e kArya paNa agharuM che. e mATe svArtha; yaza vagerenuM balidAna ApavuM paDe. nekarI choDavI paDe, vakIlAta choDavI paDe, vepAra mUkavo paDe ! temaja koI paNa svArtha vagara a- rAga ane a-TheSathI maravuM kene game ? chatAM paNa evA ghaNu marajIvA leko nIkaLI Ave che je pitAnuM balidAna ApIne samAja jAgRta kare che. zraddhAnaMda, gaNeza zaMkara vidyArthI ke gAMdhIjInuM pitAnuM balidAna zreSTha Adarza upasthita kare che. paNa AvAM balidAnamAM je reSa heya; gusse hoya te te ahiMsaka prayAganI sImAmAM AvatAM nathI. bAbu gana khaTArA vacce hemAyA hatA. tethI gAMdhIjIne khUba duHkha thayuM hatuM. temaNe kahyuM ke Aveza ane rASamAM AvI jaIne balidAna na ApavuM joIe, te upayogI thatuM nathI. eka bAju hiMsA che; bIjI bAju ahisA che. saheja Aveza, krodha, roSa, A badhAM tane ahiMsAnI virUddhamAM che, eTale preraka vyaktie ghaNo ja UMDe vicAra karavAnuM rahe che. ahiMsaka prayAganA bhUtakALanAM udAharaNe have ApaNe ahiMsaka prayoganAM keTalAMka bhUtakALanAM udAharaNe joIe. saMskRtinAM caraNa maMDAyA te prAraMbhakALane eka dAkhala che. bharata ane bAhubali : A banne bhAIo vacce takarAra paDI. bane meTA mahArathI hatA. eTale IMdrane ciMtA thaI ke A benA kAraNe asaMkhya sainikanA prANa jaze, eTale temaNe kahyuM ke paraspara zaktinuM mApa kADhavuM che ne? te trATaka (daSTiyuddha) kare! je hAre te hAryo. ethI kAma na saryuM eTale muSTi-yuddha batAvyuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bharate mukkI mArI. pachI bAhubali taiyAra thayA. paNa pachI vicAra karyo ke mAryA pachI zuM? temane hAtha aTakI gayo ane yuddha mUkI saMyamanA medAne temaNe prasthAna karyuM. A kadAca ahiMsAnA vikAsanA prAraMbhanA tabakkAne pahele prasaMga haze. te chatAM paNa ApaNe joI zakIe chIe ke e kALe je daMDa-vidhAna hatuM temAM paNa "hA-kAra", "mA-kAra" ane dhikAra. A traNeyamAM paNa AjanI prANa haNI letI jogavAIvALI kaI sajA na hatI. eTale bhale e yugane jagala-yuga, vanya-yuga ke mAm saMskRtine yuga gaNuMvAya; paNa mAnavasamAja mATe ahiMsAnuM AcaraNa tyArathI ja zarU thayeluM. rAjA zibira ane bhagavAna zAMtinAtha -bhagavAna zAMtinAtha ane rAjA zibira e bannenAM udAharaNa lagabhaga sarakhAM che. jyAM eka pArevAne gidhathI bacAvavA mATe bane jAte toLAI jAya che. ahIM khAvA mATe paNa parahiMsA-rokavAnuM kArya rAjya-rAjAnuM che, enuM suMdara parokSa sUcana maLe che, bhagavAna neminAtha ane pazuvADA -evI ja rIte eka dRSTAMta neminAthanuM che. neminAtha lagna karavA jAya che. jAna nagaradvAre pahece che tyAM teo pazuonuM AkraMda sAMbhaLIne pUche che?" lagna prasaMge mijabAnI karavA!" loko kahe che. neminAthane gabe A vAta utaratI nathI. joke kahe che ke "temane mArIne vyaMjana banAvavAmAM Avaze. te sAMbhaLI neminAthe kahyuM : "lagna jevAM pavitra kAryamAM AvI apavitra mijabAnI zA mATe?" leoe dalIla karI ke lagnamAM te AvuM cAle ja ! neminAtha samajAve che -" manuSyanA sukhabhoga mATe paMcendriya prANIne bhoga levo e kaI rIte sAruM nathI." Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a jAna pAchI vaLAve che; ane ema Adarza udAharaNu rajU kare che. lagna eTale khe zarIrAtmAnuM milana. te prasaMge anyanuM prANavyaparApaNu kyAM sudhI ThIka gaNAya ! ochAmAM ochuM sAmAjika prasaMgAe teA enAthI dUra rahevuM joI e. pArzvanAtha ane tapa-hiMsA : pArzvanAthanA samayamAM yajJa--yAga tA thatAM ane temAM paNa hiMsA tA thatI ja; paNa ghaNA tApaseA dhUNI dhakhAvI ne besatA ane temAM nirdoSa marAtA jIvA tarapha durlakSa sevAtuM. evA eka tapasvI kamaThanI dhUNImAMthI temaNe jyAre sa-sarpiNI kADhayA tyAre lekane thayuM ke dha-kAya ke tapa jevA pavitra prasaMgAmAM AvI hiMsA sArI na lAge ! yajJamAM homAtAM pazuone paNa na hAmavAM joIe evI temaNe bhUmikA taiyAra karI. mahAvIra ane te kALanA prasagA : bhagavAna mahAvIra ane buddha bhagavAne pArzvanAtha prabhue taiyAra karelI bhUmikA upara yajJamAM apAtI pazubila dha karAvI eTaluM ja nahIM; temaNe te yugamAM ahiMsAnuM pAlana kevI rIte thAya tenuM jJAnabhAna leAkAne ApyuM. gheADAMka prasaMgA UparathI e vAta spaSTa thaze. (4) sAdhvI mAnarekhAne khabara paDe che ke tematA pUrvAzramanA e putrA nima ane caMdrayaza vacce eka hAthInA kAraNe yuddha thavAnu che. te potAnAM geArANIjInI AjJA laIne jAya che ane bannene samajAvIne yuddha baMdha karAve che. sAdhuee jAte jaI te zuM karavuM joIe tenuM A suMdara udAharaNa che. (F ) arjuna mALIne paNa evA ja eka preraka prasaMga che. tenAmAM patnI upara guDA dvArA thatA anAcAra joIne pratihi sA jAgI. te rAja 6 puruSa ane eka strI ema sAtanI hatyA karatA. leAkA te raste nIkaLatA caratA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e samaye bhagavAna mahAvIra Ave che ane sudarzana zramaNopAsaka darzana karavA jAya che. joke nA pADe che, paNa te sAcI ahiMsA rAkhI ane balidAnanI bhAvanAne jagADIne nIkaLe che. dhasamasatA kALa jevA arjuna mALInuM badhuM jhanUna ahiMsaka prayogavIra sudarzana sAthe A cAra thatAM osarI jAya che ane te paNa sudarzananI sAthe jaIne bhagavAna mahAvIrane ziSya bane che. bhagavAna buddha ane aMgulimAla ? evAja eka bhayaMkara lUMTArAne prasaMga buddhanA jIvanamAM bane che. joke temane e raste javAnI nA pADe che. paNa buddha jAya che; ahiMsAnI pragADha zakti ane balidAnamAM temane vizvAsa che. pariNAme aMgulimAla buddhane mAravA Ave che paNa pAse AvatAM ja temanAM caraNomAM namI paDe che. A badhAM prasaMge vyakti ahiMsAnI saMpUrNa zakita ane nirvera balidAna ApavAnI bhAvanA zuM karI zake che te batAve che. upagukha bhikSa ane azaka : azake hathiyAra pakaDyAM, rAjya chatyAM paNa tene kharo AnaMda na maLyo. jyAre kaliMganA yuddhamAM te kAraNa dazya juve che tyAre bhikSu upagupta pAse Ave che ane tyAM pahelI vAra saMdeza pAme che "teM lehIthI daMDathI yuddhathI lokone chatyA; have tuM premathI lekane jIta....lekAnA hRdaya upara rAjya kara!" azake te divasathI zastra saMnyAsa karyo. je kArya azAkanI talavAra na karI zakI te kArya azokanI ahiMsA karI zakI ane Aje paNa loko tene bhUlyA nathI. Ama A ahiMsAne prayoga vyApaka rIte cAlato thaye; samAjamAM te mATe bhUmikAo keLavAtI gaI. pariNAme gAMdhIjIe e bhUmikA upara rAjyanI zakitane zuddha karavAno prayatna karyo tyAre temane samasta bhAratane sahayoga maLe. eTaluM ja nahIM lehI reDyA vagara svataMtratA meLavavAnI navI vAta itihAsane pAne temaNe lakhAvI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmudAyika ahiMsAnA prayoganA tabakkAmAM uparanA bhUtakALanA prasaMgenuM vizleSaNa karatAM jaNAze ke vyakti dvArA prerita sAmudAyika ahiMsAnA prAge tabakkAvAra thatA gayA che ane temAM saMzodhana cAlatuM rahyuM che. bharata - bAhubalithI laIne azoka sudhInA zastra-tyAganA prayogo rAjakIya kSetre paNa mahattvAkAMkSA mATe yuddha na karavAnuM sUcave che. zibira ane zAMtinAthanA jIvanaprasaMge zAsana kSetre "bhUkha" jevA prasaMgoe paNa bIjAnI hiMsA na karavAnuM sUcave che. neminAtha bhagavAnanA jIvanane prasaMga sAmAjika-maMgaLa prasaMge hiMsA na thavI joIe ema sUcave che. tyAre pArzvanAtha prabhunA prasaMgo tapa, yajJa vi. mAM hiMsA na thavI joIe; enuM nirdezana karI jAya che. Ama A bhUmikA taiyAra thatI rahI ane bhagavAna mahAvIra temaja budhe ene samasta jIvanane AvarI levA mATe sAmudAyika prayoganuM rU5 ApyuM. yajJamAM balidAna ApavAmAM mAnanAra AkhA kSatriya ane brAhmaNa varNanuM temaNe rUpAMtara karI nAkhyuM. tyArabAda azake saMpUrNa bhAratamAM je rIte hiMsA thatI aTakAvI; pazunIkala baMdha karAvI ke mAMsAhAra baMdha karAvya; tethI AkhI prajAmAM ahiMsAne jhIlavAnuM navuM caitanya jAgyuM. pachInA itihAsamAM videzI hUmalAo-yuho vagere ekatarapha thatAM rahyAM; paNa bIjI tarapha ahIMnA saMta-sAdhuo ane dharmaguruo taraphathI - ahiMsAno pracAra satata thate rahyo. pariNAme gAMdhIjIe jyAre ahiMsAnI A naitika zaktine oLakhI ane lekene jAgRta karyA tyAre balidAna ApavA mATe AgaLa AvavA ghaNuye leke taiyAra thaI gayA. satyAgraha vakhate, saraghasa vakhate, sabhA vakhate mUMge moDhe polisanI lAThIo khAtA ane kayAreka temanI gaLIonA bhoga banatA. ahiMsaka-samudAyanAM do addabhUta ja gaNAvI zakAya. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 25 hiMsA ke ahiMsA : ahiMsAnuM Ama kheDANa thavA chatAM ghaNIvAra evA prasaMge UbhA thAya che jyAre saheje hiMsA jora pakaDe che, tyAre zuM karavuM? hiMsAne uttara pratihisA nathI ja; je samajAvaTa ke vATAghATathI vastuno nikAla AvI zakato hoya te te karavuM vadhAre sAruM che! azokathI laIne gAMdhIjI sudhI je kaMI karI zakyA te ahiMsAnA baLe ja thayuM che. joke caMgejhakhAna, nAdirazAha ke mahammada gerIne yAda rAkhavA mAgatA nathI kAraNa ke lekene hiMsA-vinAzanuM svarUpa gamatuM nathI. hiMsAthI hiMsAnA guNAkAra thAya che anyAyano nAza thato nathI. eTale ja talavArathI anyAyane pratikAra thaI zakaze paNa tenA karatAM ahiMsAthI sAmane thAya te hiMsA vadhaze nahIM. sahuthI vadhu javAbadArI sAdhuonI te, AvI ahiMsAnA pracAra mATe, ene samAjavyApI banAvavA mATe je koInI paNa moTI javAbadArI hoya te te sAdhuonI che kAraNa ke temane sIdho saMbaMdha dharma sAthe che. rAjyanI ahiMsAnI eka maryAdA hoya che. rAjya upara AdhAra rAkhanAra prajA paNa tophAne va. vakhate hiMsAnA sAdhano Agraha rAkhatI hoya che. te vakhate sAcA lekasevake ane sAdhuonI pharaja che ke prajAsaMgaThana dvArA prajAne ahiMsAne mArge dere, tAlIma Ape. Aje ema manAya che ke matabheda vagere dharmanA kAraNe UbhA thayA che, te have dhameM ja tene sAMdhavAnA che. jema daracha kapaDuM vetare che pachI tene sAMdhe che evuM ja kArya sAdhuoe karavAnuM che. ghaNAM loko kaheze ke zAstramAM te sAdhuo mATe lakhyuM che ke temaNe upadravothI dUra rahevuM joIe, "phiR kALuM [o parivaNa' saMkaleza pedA karanAra kAraNathI dUra rahevuM joIe. pachI tephAne, hullaDa ke hiMsA cAle tyAM teo kaI rIte jAya ! Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A vAkyano saMdarbha A rIte vicAravo paDaze ke sAdhu hoya tyAM upadrava na hai joIe e temane prabhAva paDavo joIe. sAdhu hevA chatAM upadrava thatAM rahe te sAdhuoe pitAnAM tapatyAga balidAna vaDe dUra karavAM joIe. uparanA zAstravAkyane bhAvArtha paNa e ja che ke pitAnA nimitte jyAM athavA jethI saMleza pedA thatuM hoya, to tethI dUra rahevuM joIe. upara madanarekhA sAdhvIne prasaMga che. be rAjAo laDe che tyAM te samAdhAna karAvavA jAya che. te vakhate koIe temane aTakAvyA nathI; UlaTuM temanAM vakhANa karela che. eTale ke nAhakanI laDAI aTakAvI temaNe thatI hiMsAne rokI che tene gurU-zAstra-zAsana traNenuM samarthana maLyuM che. Aje te vicAraka sAdhuo jAtimAM ke saMpradAyamAM cAlatA kaleze nivAravA prayatna kare ja che. | zeTha sudarzananA prasaMgamAM kahevAmAM AvyuM che ke temane bhagavAna mahAvIra nimita rUpe hatA paNa tyAMye hiMsAne zAMta karavA mATe teo ja tIrthakaranI prazaMsAnA adhikArI banyA che. je vakhate anamALIne AtaMka cAlato hato, te ja TANe bha. mahAvIra rAjagRhI nagarImAM padhAre che; e prasaMga sUcavI jAya che ke sAdhuoe jyAM azAMti cAlatI heya, tephAna cAlatuM hoya, tyAMthI nAsavuM nahi, balka sAme cAlI calAvIne pite ke pitAnA daDhadhamAM anuyAyI dvArA ahiMsaka Dhabe zAnti sthApavAne puruSArtha kara. te uparAMta paNa zAstramAM dadhivAhana rAjAnI rANIne prasaMga Ave che. temane bhAva Avyo ane temaNe dIkSA lIdhI. dIkSA samaye temane garbha che ene khyAla na hato; paNa pAchaLathI vikAsa thatAM, teo ene prasava kare che ane bALakane kAMbalamAM vIMTALI jaMgalamAM mUkI Ave che. eka AdivAsI tene laI jAya che. rAjAne tenI khabara paDe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che. te pitAnA bALakanI mAMga kare che. paNa, pelo AdivAsI ApavA IcchatuM nathI. eTale banne vacce jhaghaDe thAya che. sAdhvIne te vAtanI khabara paDe che ane te AvIne samAdhAna karAve che. AvA sAmAjika prasaMgamAM paNa samAdhAna karAvavAnuM kAma sAdhuo karatA hoya, tyAre dharmanI vAta AgaLa vadhAravA mATe, gUMDAgIrI ane adharmane aTakAvavA haya, asatyane, apramANikatA ne pratiSThita thatAM aTakAvavAM hoya te sAdhupurUSe emAM rasa nahIM le te bIju koNa e kAma karaze? sAdhuoe nAnuM ghara mUkIne AkhA vizvane kuTuMba karyuM, tyAre samAjanAM mUlyo mATe prANa-pratiSThA ane parigraha, emaNe choDavAM joIe. | gRhasthAne keTalIka maryAdA naDaze paNa saMtane harakata AvatI nathI. gRhastho mATe paNa traNa manerathI zAstramAM ApyA ja che - (1) kayAre bAhya ane AtyaMtara parigraha choDI nigraMtha banuM? (2) kyAre sarvathA AraMbha choDI anAsakta jIvana jIvuM? (3) kayAre paMDita maraNane pAmuM ? sAmudAyika ahiMsAnA prayoganI tAlIma A traNeya manamAM UMDo vicAra vyakta thAya che. te vyaktinI sAmudAyika ahiMsA prayoganI tAlIma vagara thatuM nathI. parigrahathI moha chUTavo kaThaNa..temAM paNa zarIrane meha chUTavo vadhu kaThaNu! evI ja rIte gussAne jIrava kaThaNa; gussAnI sAme zAMta rahevuM ethI paNa kaThaNa ane gussAne khALI nAkha-premabhAva darzAve e enAthI paNa kaThaNa kAma che. zrAvake prati maNa kare che tyAre pAMca vratanAM paccakakhANa TuMka samaya mATe le che. dhIme dhIme te keLavAya che. A badhI tAlIma che. koI ema samaje ke tAlIma vagara huM dhArIza tema karI zakIza te te khoTuM che. vrata-pAlanathI vastunuM je sukSma svarUpa samajAya che, AcarAya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che te tAlIma vagara AvatuM nathI. pariNAme nAnI vastumAM paNa siddhAMta sacavAya che ke visarAya che tenI kALajI rahetI nathI. eTale ja le komAM kyAreka hiMsA pragaTa thatI jovAmAM Ave che. ahiMsAnA pUjArI ane samarthaka leke paNa dharmanA nAme hiMsA ne uttejana ApatA jovAmAM Ave che. siddhAMta ane vahevAranA sumeLa mATe tAlIma ghaNIja jarUrI che. tAlIma pAmelAne vahevAra jemaNe sAmudAyika ahiMsAnA prayoganI tAlIma meLavI haze tene vahevAra kevo hovo joIe? te aMge eka suMdara udAharaNa jaina sUtramAM dharmarUci aNagAranuM maLe che. teo kaDavuM zAka bhikSAmAM daherI lAvyA. haLAhaLa jhera jevuM. gurue paraThI AvavA (nirjIva sthAnamAM nAkhI AvavA) mATe jaNAvyuM. paNa temAMthI eka TIpuM nIce paDayuM. tenI sugaMdhanA kAraNe kIDIo TapoTapa AvI ane aNagAre joyuM ke te badhI marI gaI ahIM siddhAMtane prazna Avyo. kIDIo nAnI hatI; paNa siddhAMta moTo hato. pitAnI bhUlane bhega bIjAne kema banAvI zakAya ? aMte e zAka emaNe pote khAIne balidAna ApyuM-prANa choDyA. dharma eTale zuM? eTale ahiMsaka prayoga karavA mATe dharmane sAcA zabdomAM samaja paDaze. sudarzana zramaNopAsakanA prasaMgamAM; arjunamALInI patnI sAthe baLAtkAra karanAra cha lalitagoSThI (guMDA) purUSane rAjyane Take hato. e uparathI AjanA rAjakAraNane paNa vicAra thAya che. Aje kegresa sattA levA mATe game tevA lekone piSe che kAraNake upara javA mATe bhadhuM karavuM paDe che. emAM ekalI kesane deSa nathI. je rAjya sAruM banAvavuM hoya to sArA mANasane rasa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 29 laIne mokalavA joIe, evI ja rIte dharma-ahiMsAne sAmudAyika rUpa ApavuM haze te enAthI dUra bhAgavAthI kAma nahIM cAle. dharma rakSAze te ja prajA rakSAze. je dharmathI lekenuM rakSaNa na thatuM hoya to samajavuM ke tyAM khare dharma nathI. dharma kaI bhASaNane viSaya nathI. e te satata AcaraNanI vastu che. satyane mokhare rAkhI jIvanamAM ahiMsAnuM AcaraNa karavuM e ja dharma che. hiMsAnA prakAra : sAmudAyika ahiMsAnA prayoganI vAta Ave che eTale sarva prathama hiMsA keTalA prakAranI che te jANI levuM paNa jarUrI che. hiMsAnA be prakAra che: (1) dravyahiMsA ane (2) bhAvahiMsA. kadAca sakAraNe koI dravyahiMsA kare to te kSamya gaNAya che. jemake DokaTara dardIne jheranI davAo Ape che, paNa te bacAvavA mATe. tevI ja rIte te oparezana kare che ane dardI maraNa pAme che te tevI hiMsA kSamya gaNAya che. paNa bhAva-hiMsA kadI kSamya banatI nathI. keI uparathI sAruM batAve; khuzAmata kare paNa aMdarathI kapaTa rAkhe te te vadhu hiMsaka che. ahIM uparathI dekhAte ahiMsaka aMdarathI vadhu hiMsaka che; tyAre pelA 'DokaTaranA kesamAM te hiMsaka dekhAvA chatAM vadhu ahiMsaka che. jaina gRhasthanA (zrAvakenA) ahiMsA vratanuM nAma che-sthULa prANAtipAta viramaNavrata, eTale sthULa hiMsAthI dUra thavuM. emAM sAdhuo mATe te jyAM saMpUrNa hiMsA nivRttinuM mana-vacana-kAyAthI prarUpaNuM che tyAM zrAvake mATe jANI karIne, hiMsA karavAnI bhAvanAe hiMsA karavA tathA karAvavAnI nivRtti sUcavavAmAM AvI che. je karmathI sAmAnI hiMsA thaze-te jANa karIne karavuM e pitAnA arthamAM pUrNa-hiMsA che. eTale ahiMsAne sAmudAyika prayoga karanAra sarvaprathama to lekamAnasane bhAva-hiMsA taraphathI vALavAnuM che. dulaDe, ramakhANa ke tephAne phATe che tyAre ghaNuM leka hamalo kare che-teo te niMdanIya che paNa emanAM vakhANa karanAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ethI paNa utaratI kATinA che. A bhAva-hiMsA ja; hiMsAne mAnasamAM jagADatI rahe che. pariNAme nAnA jhaghaDAthI laIne vizvayuddha thatAM ApaNe joI zakIe chIe. ahiMsaka pracArakanI javAbadArI AvA tophAna ke hullaDa samaye te ahiMsaka pracArakanI javAbadArI savizeSa vadhI jAya che. ghaNuM kaheze ke tophAno aTakAvavAM rAjyanuM kAma che. A leke ema paNa kahe che ke rAjya goLIbAra paNa karavo nahIM. te kAma kaI rIte cAle? AvA samaye sAcA ahiMsaka pracArake rUpe sAdhuonI pavitra javAbadArI meTI Ave che. temaNe prajAne e rIte ghaDavI joIe ke tene tephAna karavAno samaya Ave ja nahIM. je kAIvAra Ave te paNa teNe pitAnAM tapa, tyAga, balidAna vaDe, rAjyane daMDa-zakti vAparatAM bacAvI levuM joIe. chokaro paDato hoya to mAtA besI nahIM rahe-te jokhama kheDIne paNa tene bacAvazeja, tema sAdhu paNa chakAyanA mA-bApa che. anyAyanA prasaMgoe temaNe sAmudAyika ahiMsAnA rastA batAvavA joIe. satya-ahiMsAne samAjavyApI banAvavA ghaTe amArA pU. gurudeve ekvAra gAMdhIjIne pUcheluM ke "laDAI jItavA mATe dharmarAjA DuM jUThuM bolyA hatA ! te ApaNe paNa koInI sevA mATe, koinA hita mATe thoDuM asatya bolIe to zuM vAMdho che?" gAMdhIjIe kahyuM: "e mahApuruSa mATe huM kaMI nahIM kahuM. paNa satyanA bhoge svarganuM rAjya maLatuM hoya to huM tene inkAra karuM" satya bolavuM eka vAta che, paNa tene sAmAjika banAvavuM e bIjI vAta che. duniyA u5ra Aphata Ave tyAre mArga batAvo joIe. gAMdhIjIne svarAjyanI dhUna eTalI badhI hatI ke temane satya pahelAM ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 31 ahiMsA bIjI ema kahevAne adhikAra prApta thayuM hatuM. temanA mane sAmajika nyAya jALavavA, satya jALavavA, ahiMsaka prayoga karavA mATe svarAjya jarUrI hatuM. eTale temaNe e prApta karyuM paNa ahiMsAne samAja vyApI banAvIne. have svarAjya maLyA bAda e rAjyane sAruM banAvavAnI eTalI pharaja ahiMsaka prayogakAro upara AvI paDI che. eTale sarvaprathama rAjya saMsthA pachI jokasaMsthA, lekasevaka saMsthA ane pachI sAdhaka saMsthA e rIte darekane pavitra banAvavI joIe. Ama nahIM thAya to sAmudAyika ahiMsAnI vAta, sAmudAyika pramANikatAnI zuddha nItinI vAta amalI . thaze nahIM. eTale Aje dareka kSetre ahiMsaka prayoga karavA jarUrI bane che, tema karavA jatAM kaI saMsthA ahiMsAno vicAra kare che, te pachI kayAM saMgaThane che je ahiMsA ane nItimAM mAne che; pachI kaI sAdhaka-saMsthA che ke je satya ane ahiMsAne sAme rAkhIne cAle che te badhuM jamavAra tapAsIne tene Teko Apavo paDaze. kAMte navI saMsthAo UbhI karavI paDaze. gAMdhIjIne prama, temane vyaktigata na hete paNa dezane prayoga hato. e prayoga cAlu raheta to dezamAM Aje je svArtha, sattAlupatA, lAMcarUzvata, saDe vigere jovA maLe che te dUra thaI jAta. haju paNa moDuM thayuM nathI. dareka kSetre prabhAva pADavA mATe ahiMsAnA vyApaka prayoga cAlu karavA joIe ane te mATe ahiMsaka sAdhakoe AgaLa AvavuM joIe. ekavAra ahiMsAne sAmudAyika prayoga thaye ke ghaNuM praznonuM nirAkaraNa ApoApa thaI jaze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3ra carcA-vicAraNa saMto ane sAmudAyika ahiMsAnA prayoga zrI. pUjAbhAIe carcAne prAraMbha karatAM jaNAvyuM: "svAmI sahajAnaMdajIe AkhI kAThI jAtinuM punarutthAna karyuM. zrI. ravizaMkara mahArAje sAbarakAMThA, mahIkAMThAnA pachAta varganA lokone deryA. bAbara jevA gunegArane paNa aMte phAMsI thaI tyAre mahArAjane maLIne kahevAnuM mana thayuM ke "tame batAvela raste khare hato. paNa mArAM kRtyo badala A sajA mane ochI lAge che !" eTale saMtapuruSonI A asara sAmudAyika ahiMsAnA prayoganI dizA sUcave che. samAjanuM ghaDatara thavuM joIe! zrI. devajIbhAI: "daza varSa pahelAnI vAta che. lIMbaDI saMpradAyanA eka vAvRddha, jJAnI ane cAritryazIla saMta kacachanA eka moTA gAmamAM cAturmAsa nimitte AvyA hatA. tyAM 60 ghare sthAnakavAsI jaina saMpradAyanA hatA. paNa gAmamAM upa-saMpradAya hAIne kusaMpa temaja phAMTAo ghaNuM hatA. temaNe badhAne bolAvIne kahyuM. paNa, tenI dhArI asara na thaI. teo UMDA vicAramAM paDyA. je mArA vacananI asara na thAya te huM cAturmAsa rahIne paNa zuM karI zakIza? kusaMpa cAlu haze te lake vyAkhyAnene paNa UMdha artha leze. tema ja mArAM pravacanamAMthI dareka manaphAvata artha kADhavAne badale anartha vadhAre phelAvaze. te karavuM zuM? cAturmAsa mAMDI vALuM, e paNa eka raste che. paNa, te niSedhAtmaka ahiMsAne. eTale ke eka bAjune rasto che tyAre bhagavAna mahAvIrane rasto sarvAgI che. temaNe ahiMsAnI vidheyaka Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 33 bAju laIne jAhera karyuM. "jyAM sudhI eka ja saMpradAyamAM paNa kusaMpanA kAraNe bhAgalA che tyAM e saMpradAyanA pUjya evA saMta AhAra pANI kevI rIte laI zake!" temaNe upavAsa zarU karyA. vAtAvaraNamAM khaLabhaLATa ma. pAMcame divase badhA bhegA thayA. pitapotAnI bhUle temaNe kabUlI ane AkhA saMghamAM ektA-susaMpanuM suvAsita vAtAvaraNa prasarI gayuM. paNa, e ja sAdhu bIjA kasbAmAM gayA. tyAMnA kusaMpane zamAvavA prayatno karyA paNa kAragata na thayA. AnuM kAraNa e lAgyuM ke tyAM cAra judA judA dharmonA-saMpradAnA mANase hatA. bIju tyAM saraLa svabhAvanA khetI karanAra leke karatAM te kasabAmAM vepArI leke vadhAre hatA. A rIte vicAratAM mane beeka bAbata mukhya lAgI ?-(1) jeNe anyAya nivAraNanA kAryo karI lokazraddhA UbhI karI che evI saMsthA dvArA AvA prayoga karavA paDaze. (2) te saMsthAnI sAthe leka saMsthAo, sAdhu-vibhUtio, sevaka-saMsthAo, surAjya saMsthAonuM joDANa paNa joIze. te ja dareka sthaLe sAmudAyika ahiMsAnI dizA dvArA rastAo nIkaLaze ane samAjanuM ghaDatara thaze. - zrI, mATaliyA : rAjyasaMsthAne je ke pahele vicAra karavo ja paDaze. paNa sAmudAyika ahiMsA te lekAmAM ApoApa paDela dharma saMskAranA kAraNe dhAraNa thaze. romamAM lazkara ane dharmaguruo paNa niSphaLa nIvaDayA tyAre niHzastra bahenenI katAre nIkaLI ane vijaya maLe. Ama vyakti ke samUha game te rIte paNa lokomAM paDela zIlasadAcAranuM tattva ane tenA puraskArakartAo ja je anivArya upayogI lekhAze te saMsAra svargamaya banI jaze. (28-7-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (3) sAmudAyika ahiMsA pragamAM dabANa sAmudAyika ahiMsAnA prayogane muddo be rIte vicAravAne che. eka te vyaktigata rIte duHkha sahana karavuM ane bIjo samudAya mATe duHkha sahana karavuM, duniyAnuM bhaluM thatuM hoya ane sahana karI levuM te eka vAta che ane samudAya mATe, saMskRtinI rakSA karavA mATe veThavuM paDe te bIjI vAta che. A aMge thoDuMka agAu vicArAI gayuM che. enA uparathI; sAmudAyika ahiMsAnA prayogamAM koI dabANane avakAza che ke kema te prazna Ubho thAya che! ane AvuM dabANa hiMsAmAM khape ke ahiMsAmAM dabANa eTale damana. je dabANamAM svecchAe pote pitAnI ke bIjAnI bhUlene sApha karavA mATe prAyazcitta lIdhuM hoya, tenuM dabANa ahiMsaka hoya che. paNa jemAM vyakti pote potAnI bhUlane ekarAra karIne sApha karatA nathI, tyAM bIjI yogya vyakita, samAja ke rAjya dvArA dabANa thatuM hoya che emAM eka jAtanI sUkSma hiMsAne aMza hoI zake che. paNa je hiMsAnI pAchaLa ahiMsAnuM tatva heya te hiMsA kharekhara te ahiMsAnI dizAmAM ja pagaluM che. DokTaranI vADhakApanuM dRSTAMta agAu e saMdarbhamAM mUkavAmAM AveluM. zAstramAM hiMsAnA be prakAra kahevAmAM AvyA che (1) azakaya parihAravALI hiMsA, (2) nivArya hiMsA. eka hiMsA evI che ke jene nivArI zakAtI nathI; jemake khAvA-pIvA temaja zvAsa levA mATe sUkSma jIvonI hiMsA thAya che. AvI hiMsAthI zrAvaka nahIM, sAdhu paNa bacI zaktA nathI. evI ja rIte prAmANikapaNe gRhasthajIvanamAM dhaMdhe karavAthI paNa thoDIka anivArya hiMsA thaI jAya che. A hiMsA anivArya che. tyAre svAda ke vAsanA mATe jANI karIne nAnI moTI hiMsA karavI te nivArI zakAya che ane tene anivArya na gaNAvI zakAya. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 35 paNa, je anyAyanA nivAraNa mATe virodhIo sAthe laDavuM paDe te tevI hiMsAne, anivArya hiMsA gaNavAmAM AvI zake. mahAbhAratanuM yuddha evA prakAranuM yuddha hatuM. kyAMka anyAya, zeSaNa ke satAmaNuM thatI heya, zikAra, mAMsAhAra ke zokha mATe prANavadha thato hoya ke guMDAgIrI karIne samAjane bhaya pamADato hoya. tenI virUddhamAM yuddha karavuM paDe che tevI nAnI hiMsA anivArya banI kSamya bane che. enA badale jeNe sAmAjika anyAya sa heya ke sarjavA ke vadhAravAmAM sIdhI ke ADakatarI rIte bhAga lIdhe hoya, tene mATe te hiMsA kSamya nathI temaja evA zeSake, guMDAo, anyAyI ane atyAcArIone sAtha Apavo paNa akSamya hisA gaNAze. bhagavAna mahAvIranA samaye temanA eka samyaka draSTi ane zrAvaka vratadhArI anuyAyI ceTaka rAjA mATe eka AvuM yuddha anivAryapaNe AvI paDeluM. teo nyAyanI paDakhe rahyA. te vakhate lehInI nadIo vahI, paNa e bAbatanuM rAjAnA aMtaHkaraNamAM bhArebhAra duHkha hatuM. temanu AtmabhAna lopAyuM nahatuM. eTale ja maryA bAda teo svarge gayA hatA. tyAre sAme pakSe keNika vagerenA ati-garvanA kAraNe A yuddha sarjAyuM. temanI hiMsA kSamya na hatI; zAstro kahe che ke tenI ke tenA pakSakAronI gati paNa tevI ja thaI. TuMkamAM mAnava vyakti, mAnava-saMsthA, mAnava samAja ane prANI samaSTi vagerenA saMbaMdhamAM Ama vivekapUrvaka hiMsA-ahiMsAne tola karavo paDaze. ahiMsAnI dizAmAM je pagalAM bharAtAM heya; ane temAM dabANanA kAraNe thatI najIvI anivArya hiMsAne kSamya ghaNI zakAya. kharekhara te A dareka prasaMgomAM aMtima pariNAma ahiMsaka hevA joIe ane dareka vAtane vicAra vivekapuraH sara hovo joIe. aniSTone dUra karavA mATe amuka prakAranuM dabANa te lAvavuM paDaze ja e aMge ApaNe agAu ahiMsAnA prayogane saMkSipta Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rUparekhamAM vicArI gayA chIe. te uparathI vizvamAM ahiMsAnA sAmudAyika prAga mATe kayA kayA dabANe, kaye kaye sthaLe anivArya gaNAya tene vicAra karIe. bhAratanA sAMskRtika ItihAsamAM traNa prakAranAM dabANa jovA maLe che, jethI saMskRtinuM sAtatya jaLavAI rahyuM che. jenenA ThANAMga sUtramAM kahevAmAM AvyuM che - "cattAri purisa jAyA paNNatA tejahA, AyaMdame NAmamege no paraMdame, paraMdame NAmamege noM AyaMdame, aige AyaMdame vi paraMdame vi, aige Lo mAyaMdra no pAM lavA" dabANanI cabhaMgI batAvatAM kahevAmAM AvyuM che ke "eka purUSa evo che je pitAnuM damana kare che; bIjAnuM nahIM. (2) bIjo purUSa bIjAnuM damana kare che paNa pitAnuM nahIM. (3) trIjo purUSa pitAnuM damana kare che ane bIjAnuM paNa damana kare che; ane (4) ceAthe pitAnuM damana karato nathI temaja bIjAnuM paNa damana karato nathI. Atmadamana - paradamana : jaina sUtra uttarAdhyayanamAM kahevAmAM AvyuM che - appA ceva dameyanvo, appA hu khalu dudammo / appA daMto suhI hoi, assiM loe parasthaya / / . ane mA'haM parehiM dammato, baMdhaNe hiM vahehiM ya -eTale ke AtmA (pitAnA) upara damana (dabANa) karavuM joIe. Atmadamana karavuM kharekhara kaThaNa che; paNa tema karanAra A loka ane paraloka banemAM sukhI thAya che. Atmadamana eTale svecchApUrvaka dabANa lAvIne vRttine tyAga karavo. AjanA yuganA saMdarbhamAM ema kahI zakAya ke Atmadamana karavAthI pitAnuM ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jagatanuM bhaluM thAya che. jAte amUka bAbatamAM damana nahIM karIe te anya vaDe Avaze ja. enA karatAM vecchAe damana karavuM vadhAre sAruM che. AtmadamanamAM svAdhInatA che, bAhyadamanamAM parAdhInatA che. paradamana eTale pArakA vaDe dabANapUrvaka vRtine nirodha kara. je saMsthA, rAjya, samAja vagerenI koI paNa vyakti potAnI upara svecchAe Atmadamana (dabANa) na svIkAre te tene saMsthA, samAja, rAjya vagerenI suvyavasthA jALavavA mATe bahAranuM dabANa svIkAravuM paDaze. e mATe jainasamAM be zabdo che (1) prAyazcita, (2) daMDa. prAyazcitamAM vyakti potAnI bhUla svIkArI zuddhi mATe jAte damana dabANa lAve) kare che. tyAre daMDamAM AcArya ke saMghane vaDo agara zAsanAdhikArI tenA upara dabANa lAve che. AcArya tene dIkSAmAM nAne karI; saMghanA vaDA tenI sAmAjika pratiSThA ghaTAvI ane zAsanaadhikArI tene daMDa karI sajA kare che AvI sajAmAM thoDIka hiMsA thAya che. paNa, eka vyakti aMge thatI thoDI hiMsA vaDe samAja, jAya ke vyavasthAnI samatulA jaLavAtI hoya to te ahiMsAnI dizAmAM pagaluM gaNAze. dabANa-damana : dabANa ane damana be zabdo samajavA jevA che. dabANamAM "bhAva" chupAyeluM che eTale ke te bhAva pragaTa kare che tyAre damana e bhAvanuM kriyA rUpAMtara che. Ama e bane zabdone bhAvArtha eka ja thAya che. uparanI celaMgImAM batAvela pahelA prakAranA purUSo sAdhu-purUSo hoya che; teo svecchAe jAte potAnI ane samAjanI bhUlanuM prAyazcita svIkArI Atmamana kare che. trIjA prakAranA purUSomAM AcArya, netA ke adhikArI Ave che jemane potAnuM tema ja pArakAnuM mana karavuM paDe che. AvA leke upara ahiMsAnA sAmudAyika prayogonI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38 vadhAre javAbadArI rahe che. bIjA prakAranA leke eTale hiMsaka, jhanUnI ke dAMDato hoya che. tyAre cothA prakAranA le niSkriya, ALasu hoya che. evA lekethI koI paNa prakAranA samAja vivekanI AzA rAkhavI vadhAre paDatI che. evA tAmasI leke jyAM vadhAre hoya tevA samAjamAM aniSTane vadhAre thato hoya che, ane samAja dukhI, avyavasthita ane azAMta thato hoya che. gAMdhIjInuM Atmadamana ane paradamana: Atmadamana sAthe paradamananI vAtane vadhu samajavA mATe ApaNe mahAtmA gAMdhIjInA jIvana prasaMge laIe. harijana AzramamAM ekavAra gAMdhIjInA nAnA putre mIThuM levAnI haTha karI. Azramane niyama hato ke mIThuM vAparavuM nahIM. kasturabA kaMIka narama thayA paNa gAMdhIjIe sApha kahI dIdhuM ke ApaNe karelA niyamanuM pAlana ApaNe karavuM ja joIe. bALake haTha pakaDI ke nahIM khAuM. bApue sApha kahI dIdhuM ke khAvuM hoya to khA ! paNa mIThuM nahIM maLe ! te sAthe bApune niyama hato ke badhA na khAya tyAM sudhI teo na khAtA! have chokare na khAya te bApa kayAMthI khAya! sAMja sudhI bApa-dIkarA bannee na khAdhuM. paNa pachI dIkarAe mIThuM mUkI dIdhuM ane tenI Adata sudharI te vakhate bApu jarAka DhIlA paDyA hota to AzramamAM koI niyama Takta ja nahIM. Ama Abhadamana sAthe paradamana temaNe karyuM. ghaNuM leke kaheze ke jenI buddhi khilI nathI, evA bALaka Upara AvuM dabANa lAvavuM jarUrI che? bALakamAM te pADe tevI Teva paDe eTale Ama karavuM jarUrI che. temAM paNa svajane mATe te vadhu kaDaka thaIe te ja niyame TakI zake. eTale ema karavuM anivArya bane che. eka bALaka mAMdu che. vaide tene dUdha sivAya kaMI paNa ApavAnI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ manAI karI che. te vakhate je mA tene kaMIka gaLapaNu Ape te tenA rogamAM vadhAre ja thaze. ahIM kharekhara dabANa rogI upara nahIM paNa roga upara che. eTale samAjamAM jyAM aniSTa cAlatAM hoya; phUlatAMphAlatAM hoya tyAre temane apratiSThita karavA mATe sIdhuM dabANuM aniSTa kAra upara ane ADakatarI rIte aniSTa upara lAvavuM ja paDaze. te vakhate samAja hitezrI puruSo sAmAjika mUlya sAcavavA mATe dabANa nahIM lAve te samAja vyavasthA badhI cUMthAI jaze. chokarAne phaDake thayo hoya ane mA paMpALyA kare te choko herAna thAya. tyAre mAe parU kADhI nAkhavuM ja joIe. evI ja rIte sAmAjika aniSTonA phaDakAne samAjasevakee paMpALa nahi paNa dabANa lAvIne sApha karI nAkhavuM joIe. gAMdhIjIne bIjo eka prasaMga che. teo jelamAM hatA, tyAre kAkAsAhebe eka vAra kahyuM : "Aje mAre papaiyuM khAvuM nathI !" pachI bApujI mATe koI papaiyuM lAvyuM. kAkAsAhebanuM mana vicalita thayuM. temaNe papaiyuM khAI lIdhuM. bApune khabara paDI to temaNe tene gaMbhIra arthamAM lekhIne kahyuM : netAnI vadhAre javAbadArI che. tenI jhaNAmAM jhIMNa vAtanuM anukaraNa samAja kare che. jagata ApaNI sAme maTa mAMDe che. ApaNe vrata laIne toDIe te na cAle !" temaNe prAyazcitarUpe papaiyuM AjIvana nahIM khAvAno nirNaya karyo. kAkAsAhebane . paNa bhUla samajAI ane temaNe paNa papaiyuM choDyuM. jyAre ahIM svarAjyanI laData cAlatI hatI tyAre carcila yuddha calAvatA hatA. te vakhate tene vadhAre tANa na paDe te mATe ravivAre pikeTiMga baMdha rAkhavAnuM IdhIjIe sUcavyuM hatuM. eka bAju carcilane ravivAra mATe ciMtA na vadhAravI. bIjI bAju subhASabAbune keMgresamAMthI rAjInAmuM ApavuM paDe tevI paristhiti sarjavI. e bApanuM "che yuddha te jagavavuM. paNa prema rAkhI !" sUtrane caritAryA karatuM hatuM. kayAreka Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bIjA mATe Atmadamana karavuM paDe, to kayAreka potAnA upara dabANa lAvIne bIjA upara dabANa lAvavuM anivArya banI rahe che. - paradamana ke dabANa e ja vyakti karI zake je Atmadamana karatA heya. tenA abhAve samAja ane saMsthAo bagaDI jAya che kAM veravikhera thaI jAya che. dabANanA prakAra prAcIna kALanI paraMparAne dRSTimAM rAkhIne bhAratanA samAjazAstrIoe traNa prakAranAM dabANo nakkI karyA hatA -(1) AdhyAtmika dabANa; (2) naitika-sAmAjika dabANa; ane (3) rAjakIya dabANa. have A badhAne vigatavAra vicArIe. AdhyAtmika dabANa : AdhyAtmika dabANa sahuthI UMcuM ane zuddha ahiMsaka dabANa che. A dabANanA kAraNe mAnavasamAjamAM kadi hiMsA na thAya e rItanI vyavasthA goThavavAnI hoya che. jema mAMdA na paDavA mATe niyamita khAna-pAna ane pathyanuM pAlana karavuM jarUrI che tevuM AnuM che. te chatAM roga thAya te upavAsa-laMghaNa vi. karIne nisargopacAra vaDe. tene ilAja kadAca lAMbo ane duHkhada haze paNa te tAtkAlika jalada davAo khAIne navA rogo pedA karavA karatAM sAruM gaNAya. tevI ja rIte AdhyAtmika dabANa pahelI najare moTuM ane du:kha bhareluM lAge che, paNa tenuM pariNAma sthAyI ukelamAM Ave che. je ke A dabANa lAvanAra vyakti mATe to e sahaja heIne tene AkarUM lAgatuM nathI; paNa samAjanuM dila hacamacAvI mUkanArUM te heya che. bhagavAna mahAvIre pAMca mAsa paccIsa divasane abhigraha samAja upara AdhyAtmika dabANa lAvavA mATe karyo tyAre te vakhatane samAja khaLabhaLI UThaye hate. paNa tenI samagra samAja upara asara thiI ane sAcA mUlyanI pratiSThA thaI ane dAsIprathAnuM aniSTa dUra thayuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAtmA gAMdhIjIe hiMdu dharmanAM kalaMka samAna aspRzyatA sAme AmaraNa anazana karyuM tyAre Akho deza khaLabhaLI UTheryo hato. paNa tenAthI ghaNA paMDita ane dharmanAyakee yugadharma oLakhI lIdhuM ane deza temaja duniyAne moTo lAbha thayo. hiMdu-muslima ekatA mATe bApunA dilhInA upavAsanuM paNa e ja kAraNa hatuM. aMte evuM thaI yuM hatuM ke bApunuM zarIra hiMdanA mahAsamAjanuM banI gayuM hatuM. Ama AdhyAtmika bANane sIdhe ene vahevArika artha e thaye ke vyakitarUpe, te vizvarUpI kuTuMbIjane upara potAnA tapatyAganuM dabANa lAve. tenI asara e thAya ke samAjane aniSTo anivAryarUpe dUra karavAM paDe. AmAM samAjane prAraMbhamAM duHkha to thAya; paNa aniSTo, dUra thatAM tenuM pariNAma ekAMta sukharUpe Ave. naitika-sAmAjika dabANa: naitika sAmAjika dabANane krama bIje mUke che. ene ullekha manusmRti, pArAzara smRti, yAjJavalkaya smRti temaja nItigraMthamAM maLe che. | kaI vyakti ke saMsthAnI bhayaMkara bhUlane sudhAravA mATe cokkasa siddhAMtane anusaranArI vyakti, saMsthA ke samAja ahiMsaka dizA sAme rAkhI sAmAjika asahakAranuM je pagaluM bhare che enI sAthe ja vyavasthita janasaMgaThane kAyadAnA rakSaNapUrvaka tapa-tyAgayukata rahIne gunehagAranA hRdayane sparza karavA mATe prayoga kare che, tethI sAmAjika-naitika dabANa lAvI gunehagArane gune kabUla karavA bAdhya kare che; te A dabANanuM kAraNa che. A dabANa vaDe vyakti pitAnI bhUlanI bhayaMkaratAne anubhave ane te ke samAjanI anya vyakti pharI tevuM na kare te A dabANa lAvavAnuM prayojana heAya che. te chatAM paNa vyakti na sudhare te tene bahiSkAra kare e A dabANanI uccatama maryAdA che. vartamAna yugamAM gAMdhIjIe A dabANane rAjanaitika kSetre vAparyuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 temaNe briTIza rAjya sAme A dabANa traNa prakriyA vaDe ApyuM : (1) satyAgraha, (2) pikeTIMga ane (3) asahayoga AMdalana. AvuM delana; racanAtmakakAryakaronI sarvAgI daSTivALI saMsthAnA mArgadarzana heThaLa ane vizvAnubaMdhalakSI sAdhusAdhvInI preraNAthI cAle te tenI dhArI asara thAya. kabraca tenA upara sIdhI asara na thAya toye tenI sAmAjika pratiSThA te avazya tUTI paDe. bhUtakALamAM bhArate gAMdhIjI dvArA ane eka vizvalakSI rAjakIya saMsthA kegresa dvArA A prayAga briTIza rAjya sAme karyo hato, tenI dhArI asara paNa paDI. Aje pharI A bane dabANane jAgRta karavuM vadhAre jarUrI che, jethI bhAratanA AMtarika doSo temaja vizvanA doSo ghaTI zake. jyAM AdhyAtmika dabANa ekaluM upayogI na thAya tyAM dareka kSetre naitika-sAmAjika dabANane prayoga anivArya banI rahe che. - rAjakIya dabANa uparanA be dabANenAM saMdarbhamAM rAjakIya dabANa paNa anivArya che; paNa eno naMbara chelle rahevo joIe. kAraNa ke rAjakIya dabANamAM Arthika ane zArIrika sajAo mukhya rahe che. AdhyAtmika dabANamAM mAnasika sajA mukhya heya hoya che, jyAre naitika-sAmAjika dabANamAM sAmAjika sajA mukhya heya che. elI zArIrika sajAo hamezAM aniSTone vadhAravAmAM madada kare che eTale jyAM AdhyAtmika naitika-sAmAjika dabANa paNa niSphaLa nIvaDatAM hoya tyAMja rAjakIya dabANa lAvavuM jarUrI thAya che. kevaLa rAjakIya dabANane artha e thAya ke rAjyanA kAyadA kAnUna ane daMDavidhAnane mAna ApavuM. tethI kAyade-polisa ke hiMsA zaktinI pratiSThA jAme che. rAjyanA hAthamAM hadabahAranI zakti AvI paDe che. pariNAme dharma, saMskRti ane samAja-zakita traNeya kacaDAI jAya che. je rAjyamAM ochA kAyadA ane sajA che te rAjya sAruM che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 43 raziyAe A Adarza rAkhyA paNa tyAM AdhyAtmika dabANavALI sAdhu ne dharmasaMsthAne avagaNI nAkhavAmAM AvI. saMsthAnA doSone avagaNyA heta ke sAmAjika tAkAta UbhI karIne avagaNyA hatA te vAMdho na hato. paNa tyAM pracaMDa daMDazakita dvArAe badhuM thayuM eTale raziyA lazkaravAdamAM aTavAI gayuM. pariNAme tyAM lekamAM je AtmasaMtoSa hevo joIe te nathI; ane leke haMmeza mATenA rAjyanA dabANanI gulAmImAM ja jIvatA hoya che. paNa, bhAratamAM gAMdhIyuge naitika-sAmAjika ane AdhyAtmika dabaNuM ANuM saMgati ane sAmartha rUpe svarAjya laIne tenuM kevuM pariNAma AvI zake che te dekhADyuM che. A traNeya dabANanuM mahatva paNa je kamamAM raju karAyuM che te ja kame jaLavAI rahevuM joIe. AdhyAtmikathI kAma cAlatuM hoya te naitika-sAmAjika dabANa na lAvavuM joIe ane e bannethI kAma nIkaLatuM heya te rAjanaitika dabANa na lAvavuM joIe. pahelAM be dabANamAM zubhabhAvanA tapa-tyAga, prabhuprArthanA zubhasaMkalpa, zubhasUtroccAraNa dvArA vAtAvaraNa taiyAra karavAnuM hoI tevAM ahiMsaka dabANe je sAmudAyika ahisAnA prayogamAM lAvavAmAM Ave che, te dabANa rUpe nahIM lAge. dabANa hiMsA ke ahiMsA keTalAka loko dabANane hiMsA kahIne sAmudAyika ahiMsAnA prayAgamAM vAparatA nathI. teo vyakitagata upavAsamAM mAne che paNa samUha vaDe moTuM A delana upADI, uhApoha macAvI gunegAranI pratiSThA toDavI, tenA pratye samAjamAM ghaNA pedA karavI ke tene samAja dvArA asahakAra ke bahiSkAra karAvavAmAM eka naitika sAmAjika dabANa lAvavAmAM sUkSma hiMsA mAnatA hoya che. eTale teo AvA AdelanamAM paDatA nathI. AvAja leke dAMData, aniSTa, sAmAjika vyavasthA toDanArAo sAme mauna rahe che; paNa prajAnA jAnamAlane nukasAna pahoMcADatA A tatvonI rakSA karavA mATe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pilisane goLIbAra karavuM paDe to tene virodha karatA hoya che. have rAjyane te prajAnA jAnamAlanuM rakSaNa soMpavAmAM AvyuM che. eTale je A loko sarakAra goLIbAra na kare ema icchatA hoya to temaNe dAMDa-gunahegAra ke aniSTa to mAthAbhAre na thAya te mATe naitika sAmAjika dabANa lAvuM joIe ane temane jAnamAlane nukazAna pahoMcADatAM aTakAvavA joIe. AvA naitika sAmAjika dabANavALA ahiMsaka pratikArane zuddhi prema ApaNe kahIe chIe. eTaleja dvibhASI rAjyane toDavA mATe jyAre 1956 mAM mahAgujarAta janatA pariSada dvArA tophAna thayuM; patthara mAro karAyo tyAre te mahA hisAne nivAravA mATe ApaNe janasaMgaThananI ahiMsaka TukaDIo mokalI sakriya pagalAM lIdhAM; zAMti sthApavA mATe zAMti sainikone mokalyA ane A tophAnI lokone vakhoDavA mATe tathA janatAne sAcI vastu samajAvavA mATe nivedane bahAra pADyAM. te vakhate sarvodayI lekene gaLe A vAta UtaratI na hatI. eka varSa pachI saMta vinobAjI gujarAtamAM AvyA tyAre temaNe spaSTa kahyuM: "prajAnA pattharamArA karatAM sarakAranI goLI ahisAnI vadhu najIka che. kAraNa ke prajAne pattharamAro karavAno adhikAra koIe A nathI jyAre prajAnI jAnamAlanI surakSA mATe paravAne prajAe sarakArane Apeja che." eTale sAmudAyika ahiMsA prayogamAM lAvavAmAM AvatuM dabANa moTI hiMsAne aTakAvavA mATe nAnI ane sUkSma hiMsA heIne mya gaNuM che kAraNa ke te ahiMsA-lakSI hoya che. keTalAMka udAharaNe Ane vadhu spaSTa karavA mATe ApaNe ceDAMka udAharaNe laIe. pahelo prasaMga rAmane che. rAma vAlIne mAre che tyAre ethe rahIne bANa mAre che. kAraNa ke te nAnAbhAI sugrIvanI patnIne gharamAM rAkhIne beThA hatA. rAmacaMdrajI mATe bAhya hiMsA karatAM saMskRtino nAza Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 45 meTI hiMsA hatI. temaNe sugrIvane sAme thavA mATe mokale ane othe rahIne vAlIne bANa mAryuM. kAraNa ke kAraNa vagara teo vAlIne mArI zakatA na hatA. je samajAvaTathI pate te patAvavuM hatuM. na paDe te anyAyIne ThAra karavAno hato jethI saMskRtinAM mUlyonuM rakSaNa thaI zake. A prasaMgamAM eka bIjI vAta paNa che ke je gusse thaIne vAlI sugrIvane mArI nAkhe te pachI rAvaNa sAme yuddha karavAmAM temane kaI rAhabara na rahe. eTale ja temaNe sugrIvane mALA paherAvIne mokalyo hatA jethI be bhAInI spaSTa oLakhANa thaI zake. ahIM e paNa vicAravAnuM che ke je eka aniSTa samAjane nukazAna pahoMcADatuM hoya ane bIjuM vyaktine, te vyaktine thatuM aniSTa naSTa karI sAmAjika aniSTane rokavuM joIe. A samAja eTale zarIra nahIM, paNa saMskRti. tenA rakSaNa mATe rAme vAlIne chupAIne mAryo te yuddhanA niyama virUddha hovA chatAM, moTuM aniSTa rokanAruM hatuM bIjo prasaMga che zrIkRSNa bhagavAnane temaNe zastra saMnyAsanI pratijJA lIdhelI paNa jarUra paDI tyAre rathanuM paiDuM pakaDIne pheravyuM kharUM. te sivAya temaNe dharmarAjA pAse "azvatthAmA hata: narevA kuMjarevA" evuM ardha satya bolAvyuM. enuM kAraNa hatuM ke duryodhanane pakSa anyAyane hatuM te chatAM tenI sAthe bhISma draNa jevA mahArathIo satyane upara mUkIne laDe te dAMDAInI ja jIta thAya. eTale ja temaNe letuM tape tyAre ghA karavAnI nIti apanAvI droNAcAryane zastra-tyAga karavAnI pharaja pADI. aMte duryodhana hAryo ane pAMDa jItyA. je te vakhate anyAya ane dAMDAIne vijya maLata te sAmAjika mUlyo ghaTI jAta. eTale e nabaLAI kSamya gaNavAmAM AvI. trIjo prasaMga eka paThANanI bakarIne che. te bakarI sArUM dUdha ApatI hatI. eka vakhata eka vANiyAnA dIkarAne dUdhanI khUba jarUra hatI. mAMye dUdha na maLyuM. eNe A paThANanI bakarI joI ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AsapAsa koI na heIne dUdha dehI lIdhuM. paThANanI strIne A vAtanI khabara paDI gaI. teNe paThANane pAno caDhAvyoH "Aja te baniyeka eTA dUdha cUrA gayA; kala bakarIbhI UThA jAyegA!" bahene mAM te vANanI zakti hoya che. te sArA mArge paNa caDhAvI de ane avaLA mArge paNa caDhAvI de. paThANane caDhayo gusso. te chUre laIne nIkaLyo ane pahoMcyo vANiyAnI dukAne. bApA samajI gayA ane chokarIne gharamAMthI ghasaDIne bharabajAramAM laI AvyA. kaI kaMI bole te pahelAM taDAtaDa traNa-cAra ThekI dIdhI. loko bhegA thaI gayA. ane choDAvavA lAgyA paNa bApa cheDe. te paThANanuM dila paNa pigaLyuM. teNe kahyuM; "are bhAI baccA hai! choDa de !" | bApA kaheH "nA e na cAle! Aje dUdha corI Avyo kAle e zuM nahi kare!" ate paThANe chokarAne choDAvIne mApha karAvyo. bApa chokarAne laIne ghera AvyA. chokarAnI mAe Thapake detAM kahyuM : "mArI nAkha hate." | bApAe kahyuM: "mArA hAthanA traNa tamAcAthI te e bo che nahIMtara pele paThANu ja haMmeza mATe chUre ghecI deta !" chokarAne mAratI vakhate bApanA hRdayamAM te ahiMsA ja hatI. Ama moTA aniSTane nivAravA mATe je dabANa lAvavAmAM Ave ane temAM thoDIka hiMsA thAya to te kSamya gaNAya che. dabANa keNu paheluM kare? prazna e che ke AvAM aniSTonA nivAraNa mATe AdhyAtmika dabANa koNe karavuM joIe? e mATe te AdhyAtmika zakti dharAvatA sAdhu-saMnyAsIoe AgaLa AvavuM joIe. pitAnAM AdhyAtmika dabANathI kAma na sare to temaNe sAmAjika-naitika dabANane prayoga karAvavo joIe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ghaNu leke kahe che ke sAdhuonuM kAma te upadeza ApavAnuM che. temane sAMsArika bAbatomAM paDavuM na joIe! cIna ane raziyAnAM udAharaNe ApaNI sAme ja che. je sAdhu samAja aniSTa sAme AMkhemIMcAmaNuM karaze to temanI sAdhanAmAM A varga aMtarAya ANaze eTaluM ja nahIM ghaNIvAra temanI pratiSThA toDavAnuM kArya paNa karaze. uttarAdhyayana sUramAM kahyuM che - care payAI parisaMkamANoM, jaM kiMci pAsaM Iha mannamANo -eTale ke sAdhu khUba joI joIne cAle ane vacce je pAza- baMdhana Ave tenAthI bace. ene artha Aje to kevaLa kIDI-makeDI joIne cAlavAno karavAmAM Ave che; paNa kharekhara te vyApaka arthamAM samAjamAM cAlatAM aniSTonAM pAza baMdhanene vicAra kare ke A aniSTa deza, samAja, dharma ke saMskRtine nukasAna pahoMcADanAra che ke nahi? jo ema hoya te tevAM pApone dUra karavA mATenuM satata ciMtana kare ane temane teDato cAle, ema ghaTAvI zakAya. te mATe eka celaMgI ThAkuMga sUtramAM kahyuM che - ApaNo nAma mege vajja pAseI, no parassa, parassa nAma mege vajja pAseI no appaNo; ege appaNo vi vajjaM pAseI, pararasa vi, ege no appaNo no parassa vajjaM pAseI -evI ja rIte eka bhaMgI "vaje pAseIjha pachI vaja udIreI>>nI che ane tyAra pachI "vaje utabhAInI cabhaMgI che. A traNe cobhaMgIomAM "varjana" eTale pitAnA ane samAjanA aniSTo jovAnI udIraNuM - ghaTADavAnI temaja upazamana karavAnI anukrame vAta karavAmAM AvI che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 48 ahIM je "vajaja" zabda che tene saMskRta bhASAmAM traNa rUpe thAya che. (1) vajya (2) avadya ane (3) vaja enI TIkA jotAM tene spaSTa khyAla AvI jazeH vaya'te Iti varNyam, avayaM vA aphAra lopAt vajravada vajraM vA gurutvAt hiMsAnRtAdi pApakarma, tadAtmanaH saMbaMdhi kalahArdo pazyati pazcAttApAtvitvAta na parasya taM prtyudaasiintvaat| anyastu parasya nAtmanaH sAlimAnatvAt / Itara ubhayoH yathAvaddavastu vodhAt / aparastu nobhayo virmUDhatvAt / dRSTvA eka AtmanaH sambandhi avadyamudIrayati, bhaNati yaduta mayAkRtametaditi...eSaM upazamayati pApakarmaH / arthAta -je vastu vajanIya che-choDavA lAyaka che tene varya kahe che. pApa paNa avagha hoIne te paNa vajya che, athavA vajInI peThe bhAre hevAthI pApa- aniSTa hiMsA - asatya vi. pApakarmane paNa varSe kahyAM che. uparanI cabhaMgImAM pahelA prakArane puruSa pitAnAM pApa, doSo ke aniSTone jue che paNa jinakalpI sAdhu heIne bIjAnA aniSTa pratye udAsIna rahe che. bIjA prakArano puruSa mAtra bIjAnA ja dezo jue che-pitAnA nahIM, trIjA prakArane puruSa pitAnA ane samAjanA banenA deSo jue che, tyAre cothA prakArano puruSa mUDhamati heIne tene kyAMye aniSTo dekhAtA nathI. AmAM sthavira kalpI (samAjanI vacce rahI sAdhanA karanAra ) sAdhu mATe trIjo bhaMga che. te aniSTo sAme AMkha mIMcAmaNuM karI zake ja nahIM. temaja mAtra aniSTo joIne te na besI zake. te aniSTone khullAM pADe, aniSTone IkarAra kare-karAve che ane A rIte temanI pratiSThA ghaTADI svaparanA aniSTane zAMta kare temaja karAve che. ahIM aniSTane toDavA; khullo pADavA (udIraNA) ane upazamana karavA e traNeya bAbato bahuja spaSTatA pUrvaka kahevAmAM AvI che. chatAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ghaNAM loko kaheze ke aniSTa aMge uhApoha karavo e te nAradiyADA che. corane kahe ke cerI kara ane zeThane kahe ke jAga ! paNa kharI rIte vAta evI nathI. ahIM udIraNuMnI sAthe upazAMta karavAnI vAta paNa che. jyAre sAmUhika rUpe samAjamAM aniSTa sAme AMkhamicAmaNa thatAM heya; keTe paNa nyAya ApavAmAM lAcAra bane; paMce pAsethI paNa sAco insApha na maLe, dAMDa to jera kare temaja samAjamAM satyazIla-sadAcAra cUkAtAM hoya tyAre sAco saMta kaI rIte cUpa besI zake? ghaNuM kaheze ke lAkaDuM lAkaDAMne bhAre paDaze, ApaNe zuM? paNa koIe bhAra te nAkhavo joIe ne? nAradajI A bhAra nAkhavAnuM kAma karatA hatA. evI ja rIte sAce saMta paNa jAte samAjanI gatividhithI jAgRta rahIne samAjane jAgRta karate heya che. tema ja samAjamAM jAgRti ANa te "vajaja uvasameya" eTale ke pApane zAMta karato hoya che. pAlaNapurane e prasaMga : - pAlaNapuranI gaDhavI bALAne prazna mArI pAse AvyA. leko kahetA hatA saMtabAlane (mane) zI paDI hatI. temaNe paMca nImyuM te nAkAmayAba nIvaDayuM te pachI samAja na jAge tyAM sudhI upavAsa tame zuM kAma karyA hatA? DekaTara prAyazcita levA taiyAra thayA pachI te praznane choDa joIe ne ?" A prazna UMDANathI samajavA jevo che. prasaMga lAMbo che paNa TUMkamAM cAritrya-zIla rakSA ane saMskRti-rakSAne che. vaLI e prazna levA mATe huM (saMtabAla) jAte gayA na hatA. paNa, mArI pAse je. AvI paDe te saMta tarIke mArI keI pharaja kharI ke? vAta ema hatI ke gaDhavI bALA ane DokaTara vacce prema-saMbaMdha baMdhAye. DokaTara, zikSaka vi. e varga che jenA upara samAjane ja Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 50 vizvAsa hoya che. tevA sevAnA kSetramAM rahela vyakti pAse bahena, dIkarIo vagara saMkoce jAya che. AvI vyakita potAnI javAbadArI bhUlI kuMvArI bALAne phasAve, samAja kaMi na karI zake, keTe nyAya na ApI zake tyAre saMtanI javAbadArI vadhI jAya che. mArI salAhathI mahilA maMDaLe A prazna upADI lIdhe. DokaTare bhUlane ravIkAra karyo kAraNa ke tenA premapatro pakaDAyA hatA. paMca je kaMI prAyazcita Ape tene svIkAravAnI eNe taiyArI batAvI hatI. paNa ghera gayA pachI keTalAMka malina to tene caDhAvyuM ane te pharI gayo. A sthitie paMcanI maryAdA paNa AvI gaI hatI; sarakAra ke kAyade kaMI karI zake tema na hatuM, eTale mAre upavAsa jAhera karavA paDayA. sathAja pharI jAgRta thayo. teNe paMcanA pheMsalAne mAnya karAvavAnI javAbadArI upADI. DekaTare paNa pharIthI prAyazcita levAnI ane pheMsale svIkArIne pALavAnI taiyArI batAvI. meM paNa pariNAmanI IcchA sivAya upavAsa choDyA. DokaTarane prAyazcitarUpe traNa sajAe nakkI karavAmAM AvI ane teNe je je ciThThI UpADe te sajAnuM prAyazcita levAnuM svIkAryuM. prayAga saMkelI levAmAM Avyo. ahIM DokaTarane sajA maLe tenA karatAM saMskRti-rakSAne prazna mahattvane hate. eTale saMta tarIkenI mArI hAjarInI javAbadArIe ja mane upavAsa karavA preryo hato. satya, prema ane nyAya sAmudAyika prayogamAM naitika dabANa vakhate satya, prema ane nyAya e traNe aMge paNa vicAravuM paDaze ke kone keTaluM mahatva ApavuM? sAmAjika mUlyonI rakSA mATe aMgata satya karatAM sAmAjika satyane vadhAre mahatva ApavuM paDe che. tyAM dravya satya karatAM bhAvasatyanuM mahatva vadhAre gaNavuM joIe. enAthI kadAca sAmA pakSanuM dila dukhAya paNa sAmAjika satya jaLavAya che ke nahi, te jovuM rahyuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 51 194ramAM gAMdhIjIne jelamAM pUryA bAda te vakhatanA muMbaInA gavarnara sara rejhara lUnsIe temane chApAnI kApalI batAvIne kahyuM ke juo tamArA lekToe ATalA relvenA pATalA ukheDayA, ATale patthara mAre karyo. paNa gAMdhIjIe javAbamAM kaMI ja na kahyuM. A maunane asatya gaNaze? nahIM ja... sAmAjika satya e hatuM ke leke dvArA thatI AvI nAnI hiMsA karatAM, briTiza zAsakonI gulAmImAM rAkhavAnI bhAva hiMsA bhayaMkara hatI. gAMdhIjI ema kahe ke lekoe khoTuM karyuM che te lekene jusso tUTI jAya! eTale temaNe mauna rahevuM pasaMda karyuM. kAzmIra upara pAkistAnane humale thaye tyAre bhAratane lakara mokalavuM paDyuM. te vakhate gAMdhIjIe saMmati ApI hatI. AmAM hiMsA thavAnI hatI paNa AtatAyIonI bhayaMkara hiMsA karatAM A pratikAratmaka hiMsA tuccha hatI. AvA aTapaTA praznomAM sAmAjika satya jaLavAI rahe tevuM vartana rAkhavuM jarUrI che. kayAreka mauna rahevuM paDe, te kayAreka kahevuM paNa paDe. dabANamAM sUkSma hiMsAne vicAra Ama dabANa dvArA thatI sUkSma hiMsAmAM cAra vAtane vicAra karavo jarUrI bane che - (1) dAMDa tatvo dvArA thatI hiMsA karatAM rAjya dvArA thatI hiMsA gauNa che. (2) rAjyahiMsA karatAM sAmAjika hiMsA kSamya che. (3) aMgata satya karatAM sAmAjika satya mahattvanuM che. (4) AsapAsa dekhAtA satya karatAM, avyakta samAjanAM satya ne mukhyatA ApavI. e daSTie thatuM dabANa sAmudAyika ahiMsAnA prayogamAM asarakAraka bane che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ carcA-vicAraNuM zrI mATaliyAe carcAne prAraMbha karatAM kahyuM: "dezamAM vyaktigata sAdhanAnI mAnyatA baMdhAvavAnuM kAraNa mArA mata pramANe A che ke leke ema mAne che ane samaje che ke karma vyakitagata baMdhAya che ane karmathI chUTakAro meLavavo hoya to mULe vyakitagata sAdhanA jarUrI che. ene badale, vyaktigata karmonI jema sAmudAyika karmo paNa hoya che ane te mAtra vyaktigata skUlaja nahIM, sAmudAyipaNe sUkSma, dhULa ane naitika rIte hoI zake e vAta gaLe utAravAmAM Ave te te karmonA ukelane purUSArtha sAmudAyika thavAnuM saraLa thaI jAya. prathama ApaNe sAmAnya dAkhalAthI joIe. cAne hAla pInAra jarAka UMDo vicAra kare te cAnA bagIcAmAM majUrI karanAra majurane; zeraDInAM khetara, sAkara banAvavAnAM kArakhAnAM vagere badhI vAtano tene khyAla AvI zakaze, jema divAsaLImAM, gaMdhaka, lAkaDAM; tema gyAsatelamAM IrAnanA telanA kuvA ema deza-paradeza tathA tyAMnAM mANasone zuM phALo che te tarata khyAlamAM Avaze. dUdhane vicAra karatAM, govALa ane gAyo vagerenA savAla joDAze. evI ja rIte AsAmanAM tophAna, muMbaI-gujarAtanAM tophAna, hiMdu-muslima hullaDe emAM Akhene Akho samUha kAma karato hoya che mana AMdolana jhIle che ane sAmuhika vera ane sAmuhika krodhanAM adAlane paDe che. evI ja rIte sarakhI tarapha samuha vaLe to sAmudAyika rIte puNya dAna vagere manamAM jAge che. kaccha punA vi. nI honArata vakhate AkhA dezane dAna-pravAha te tarapha vaLe che. vyaktine samuha sAthe saMbaMdha Ama rahe che. eka vyakti kApaDamAM "ona " kare che te Akho samudAya emAM ghasaDAya che. saMyayuge saMparko vadhArI mUkyA che. te agAu ATalA lAMbA paheLA, Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 53 saMpakaeN na hatA. eTale gAmaDAne nikAla gAmaDAmAM thato. paNa Aje puNya-pApa e badhuM sAmuhika rUpe thaI rahyuM che tyAre kAyAkaleza-upavAsa ke AmaraNAMta anazana paNa sAmudAyika banavI joIe, gAMdhIjInuM tapa e rIte saphaLa thayuM che. saurASTranAM cAraNoe paNa sAmuhika rIte kAryo karyA che. tenA dAkhalAo che. dA. ta. koI rAjAnI eka cAraNa bAI upara vikArI daSTi paDI ane eNe kharAba mAgaNuM karI, te te bAIe stana kADhI ApyAM keTalIka bAIoe jAna paNa ApI dIdhAnA dAkhalA che, tethI AkhI kemanI amuka prakAranI ijjata baMdhAI gaI." zrI devajIbhAi : "jainenI paccIsa kriyAomAM sAmudAyika kriyA Ave ja che AjanA yugapramANe vyavasthita zAstra racAya to jaina sAdhu sAdhvInAM khamIra jhabakI UThe," - zrI. baLavaMtabhAi: "sAmudAyika ahiMsA aMge damaNane dAkhale huM ApIza, tenAM pitAnAM bhayasthAna paNa che, damaNamAM phiraMgIo AvatAM leke gALo devA lAgyA ane bhAgyA. IzvarabhAI pakaDAyA pachI bIjA koI netA tarIke AgaLa AvyA nahIM. tethI be mANaso gaLathI vIMdhAyA, eka ThAra thayo ane bIjAnA page goLI mArI. jo ke eka jaNa maravAnI nirbhayatA sAthe AgaLa Avyo te pilisa tene gALI na mArI zakI; pakaDIne laI gaI." zrI. mATaliyA : "A dAkhalAo TAMkyA, temAM ahiMsAnI daSTie laData na hatI. emAM ekaja netAnI zraddhA parathI leke gayA na hatA; vyavasthA paNa na hatI ane zista paNa na hatI. badhA rAjakIya pakSone zaMbhumeLo tyAM dAkhala thayo hato. eTale AvI sthitimAM ToLAMne kAyado Ave temAM navAI nathI. paNa, gAMdhIjIe dezane je laDatanI doravaNI ApI tenI pAchaLa vyavasthA hatI; cokkasa dhyeya hatuM. te chatAM bahujana samAjanA doSo dAkhala thAya te sahaja Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hatuM. mATe temaNe caurIcorAne prasaMga banatAM laDatane tarata aTakAvI dIdhI. tevI ja rIte prasaMga paDatAM pharI pAchuM samUha vaDe kArya lIdhuM. je UDuM vicArIe te grese pote paNa, satya ane ahiMsAne baMdhAraNanA ghaDataramAM rahetAM lIdhAM. eTale svarAjya bAda ahiMsaka samUha laDatamAM gAMdhIjI ane cunaMdA sAthIo ekalA paDI gayA hatA. ne AkhalIne prasaMga e sUcave che. mATe Aje jema sAmuhika yuga che, tema saMsthA dvArA ghaDAyelAM mANasane sAmudAyika ahiMsAnA prayogo karavA paDe tevuM che. jema hiMsaka zastra vALI senAne vyuharacanA, rojanI tAlima jarUrI hoya che tema ahiMsaka senA mATe paNa hoya che, ane te goThavavI paDaze." zrI. baLavaMtabhAI : "paNa ApaNI pAse evA zAMti sainike kyAM che? eTale ja vinebAjI paNa thAkI jatA hoya tema lAge che?" zrI devajIbhAI : "zarUAta te sarvAMgI krAMtinI vyaktithI ja thAya che, temAM vAMdho nathI paNa enI jAsarathI samUhamAM ghaDatara thavuM joIe. gAMdhIjInuM ethI ja ApaNane vadhu kheMcANa rahe che." pachI varga sabhyanI carcA cAlI tenuM tAraNa nIkaLyuM - "sAdhusaMsthAnI anivArya jarUra che. paNa sAmudAyika ahiMsAnA prayAganI pahela koI vibhUtithI thaze. teNe saMsthA dvArA sAmudAyika apIla thAya evA prayogo karavA paDaze. emAM khADA TekarA Ave javAnA. paNa e kAryakrama vyavasthita calAvavo joIe. temaja zraddhApUrvaka thoDAka marajIvAoe prANa pratiSThA ane parigrahanA bhAge satata jAgRta rahIne lAgyA rahevuM joIe. (tA. 4-8-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [4] sAmudAyika ahiMsA-pragamAM triveNI sAmudAyika ahiMsAnA prayogomAM dabANa vi. aMge agAu vicAra karavAmAM Avyo che. sAmudAyika ahiMsAnA prayogone vizvavyApI banAvavAnuM dhyeya e che ke vizvamAM sukhazAMtinI vyavasthA jaLavAI rahe. A sukhazAMti jALavavA mATe traNa bAbato upara bhAra mUkavAmAM Avyo -satya, prema (ahiMsA), ane nyAya! traNeya bAbate sacavAya te to zreSTha che. paNa ghaNIvAra evI paristhiti AvIne UbhI rahe che ke traNemAM kone bacAvavA ane kAne jatA karavA? A aMge ApaNe vAlInA prasaMgamAM rAma saMbaMdhI joyuM ke temaNe satya ane nyAyane jALavavA mATe ahiMsAM ne jatI karI; zrIkRSNa mahAbhAratamAM satya ne jatuM karyuM ane tenAthI AgaLa vadhIne nyAyanI vAta AvI te satya ane prema banene jatAM karyA. tyAre gAMdhIjInA prasaMgomAM joIzuM te jaNAze ke temaNe sthULa rIte prema ane ahiMsA jata karyA paNa satyane Agraha rAkhyo. eTale, dareka praznane sAmAnya sapATIe vicAra karIe te prema rahe te sAruM che. paNa ghaNIvAra samudAyanA kAma Ave tyAre satyane bacAvuM paDe che. prema ane satya bane rahe te avyakta nyAya banyo rahe che; paNa vizeSa prasaMga AvatAM je koIne jatuM karavAnuM Ave to prema ane satyamAMthI premane jatuM karavuM joIe. bane rahe te sArUM, paNuM ghaNuM sAmAjika kAryo ane prazno Ave tyAre prema jaLavAya nahIM, paNa one pakaDavuM joIe. gAMdhIjIe kahyuM "satya eja paramezvara !" kabIre kahyuM: "satya nAma sAhebakA" gAMdhIjIe satya mATe jIvanane heDamAM mUkyuM. sthULa rIte prema ane ahiMsA jatAM dekhAyA. keTalAkanA DavA khyA; te chatAM satyane Agraha rAkhe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 56 have satya ane nyAyane prasaMga Ave tyAre zuM karavuM? e aMge rAma ane kRSNanA prasaMgo mUkyA hatA. temane UMDANathI na samajIe to arthane anartha thaI jaze. nyAyano prazna Ave tyAre sAmAjika nyAya ne bacAvavA mATe paririthati vaza satyane gauNa gaNavuM paDe che. kAraNa ke nyAya eka rIte pitAnAmAM avyakta ke sAmAjika satyane prakAra che. eTale mahAna satyane jALavavA mATe nAnAM satyane mUkavuM paDe te te vadhAre IcachanIya che, aguptatA sArI vAta che paNa keTalAMka prasaMge evA Ave che te vakhate kAM to mauna rAkhavuM paDe kAM te vAta chupAvavI paDe. te vAtane haMmeza mATe chupAvavA khAtara nahIM paNa thoDA samaya eka anAdhikArI kitathI chupAvavA mATe, chupAvavI paDe. yudhiSThira "navA kuMjaro vA" bolyA e asatya kahevAya e vAta dharmarAjA jANatA hatA. paNa droNAcArya pUche che! "azvatthAmA hatA?" tyAre temaNe kahyuM: "navA kuMjare vA!" kuMjara zabda dhIrethI bole che. spaSTa raNako UThato nathI, pariName ratha jamInamAM besI jAya che. ene artha e ke asatya e asataja che. chatAM A banAva banyo e paNa hakIkata che. te paNa khuda uSNa bhagavAnanI preraNAthI zrIkRSNa zastra-saMnyAsa karyo te chatAM paiDuM kevI tene sudarzana cakra rUpe upayoga karyo te pahelI najare yogya nathI lAgatuM. paNuM, je uNapa dekhAya che te paristhitinuM-parivartana karavA pAtara karavuM paDyuM che. tame satyane vaLagI rahe ema ja kahevAya paNa parisitine sAme rAkhazo to tamane deSa nahIM devAya. paristhitinuM parivartana jarUrI che. te nahI thAya te kadAca vyakita AgaLa vadhaze paNa samAja mAgaLa vadhI zakaze nahIM. A uparathI ApaNe evA niSkarSa upara AvIe chIe prathama nyAya, pachI satya ane trIjuM prema e krama rahevo joIe. ema nhIM thAya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 57 te satya sAmAjika satya banI zakaze nahIM mAtra vyaktigata raheze. tema karavA jatAM samAja vahevAramAM daMbha ane guptatAnI bolabAlA vadhI jaze. dharma-(sAdhu) saMsthAne, sAdhaka (lokasevaka athavA zrAvaka) saMsthAne ane leka-saMsthAne sAthe vicAra karatA hoIe tyAre sAmAjika nyAya khAtara satya dubhAya che, eTale nyAyane prathama, satyane bIju ane premane trIjuM ema levAM paDe che. nyAyane laIe tyAre sAmAjika kakSA paNa jovI paDaze. gaI kAlanI carcAmAM pUjAbhAIe kahyuM ke jyAM sudhI badhA saMgaThana (sAdhu-saMsthA, lekasevaka saMgaThana, lokasaMgaThana ane rAjya saMgaThana)ne anubaMdha nahIM thAya tyAM sudhI uNapa rahevAnI che. eka ThekANe ahiMsA paLAya ane bIje ThekANe vikalpo paDyA hoya te khAmI rahI jaze. samAjanA aTapaTA prazno Ave ke bhAMjagaDa paDe tyAre sAdhuoe AgaLa AvavuM joIe te vakhate ema na kahI zakAya ke teo taTastha che salAha ke mArgadarzana nahIM ApI zake. kharI rIte te A sAdhu-samAjanI zarama che. sAce tAdAmyavALa hoya teja taTastha rahI zake, nadImAM paDayo hoya teja taravAnuM jANuM zake. bahAra tIre rahIne tamAzo jue tene taravAne anubhava heta nathI. kANuga sUtramAM kahyuM che - tao AyarakakhA paNNattA, taMjahA dhammiyAe paDicoyaNAe paDico ettA bhavai, tusiNI vA sivA, uhituM vA AyA egaMtamavakamejajA. eTale ke AtmarakSA traNa prakAre thAya che: (1) dhArmika preraNAthI samAjane prerita kare ke A vastu tamArA mATe kartavya che te karavI joIe ane A kartavya nathI mATe na karavI joIe, (2) jyAM upadeza ke preraNAne viSaya na hoya tyAM mauna rahevuM joIe; agara te upekSA bhAva rAkhavo joIe. (3) je prasaMga Ave ane upekSA bhAvathI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 nahi rahI zakAtuM hoya te potAnA AtmAnuM ekAMtamAM jaIne nirIkSaNa karavuM joIe. A zAstra pramANa spaSTa kahe che ke kyAM ane kyAre taTastha rahevuM ane kyAM preraNa karavI temaja kayAM mauna rahevuM ane kyAM upadeza karavo TuMkamAM jagatanA prazno samaje te sAdhu che. muninuM lakSaNa paNa eja rIte batAvavAmAM AvyuM che - manyate jagata strikAlA vasthAmiti muni : je jagatanI traNe kALanI avasthAo, banAvo, gatividhionuM manana kare che; vicAre che teja muni che. A eka bAju che tyAre tenI bIjI bAju paNa che, vaidika graMthamAM kahyuM che ke brahmacaryAzrama jarUrI che, paNa gRhasthAzrama nahIM seve tyAM sudhI gRhasthAzramane anubhava nahIM thAya. eTale tyAM cAra Azramane krama Avyo. gItAmAM kahyuM che - kAmyAnAM karmaNAM nyAsaM, saMnyAsaM kavayo vidu eja rIte jaina sutra dazavaikAlimAM paNa kahyuM che - je yaM kate piye bhoe ladhdhe vipiSThi kubvai / 'sAhINe cayai bhoe sehu cAitti vuccai // sAce tyAgI e che ke sAme bhogonI sAmagrI paDI che chatAM e priya sukha bhogAne tyAge eja tyAgI saMnyAsI che. rAmakRSNa paramahaMsa pAse patnI hatI yauvana hatuM, paNa temaNe vicAryuM ke e upabhoga karavA karatAM upayoga karuM e vadhAre sAruM che. temaNe ene paNa sAdhanAmAM lagADI, evA gRhasthAzramI paNa sAdhu thaI zake. zaMkarAcArye pUrvajanmanA saMskAranA kAraNe brahmacArI rahIne sAputA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svIkArI. gAMdhIjIe kahyuM che ke kAti saMyama, kata javAbadArI bannene choDI de te na cAle. kahevAno bhAva e che ke pAraMgata thaIne taTastha thaI zake, paNa prazno samajyA vagara dUra bhAgavAnI vRtti, e taTasthatA nathI. eTale paristhiti-parivartana karavA ke bagaDelA anubaMdhe sudhAravA, ahisAnuM pAlana karavA-karAvavA mATe javAbadAra sAdhusAdhvIoe pite agara te janatA dvArA tapa-tyAga balidAnanI prakriyA calAvavI paDaze paristhiti parivartana kevaLa upadeza ke preraNAthI thatuM nathI. e mATe lAMbI daSTie saMpUrNa vicAra tha joIe. gAMdhIjI pAse evI daSTi hatI. temaNe lAMbI dRSTie sAmudAyika ahiMsAnA prayogo karyA hatA temAM yojanA hatI, nirdezana hatuM ane spaSTa pariNAmanI kalpanA hatI, evuM hamaNuM jovA maLatuM na hatuM. vinebAjIe zAMtisenA mATe ghaNAM nAma lakhyAM paNa samaya Ave kaI upayogamAM na AvyA. eTale ahiMsAne sAmudAyika prayoga karatI vakhate lAMbI daSTimAM e spaSTatA hovI joie ke kaTokaTInA kALe satya, prema ke nyAya traNamAM kene mahattva ApavuM joIe. 1956mAM mahAgujarAtanAM tophAno vakhate amadAvAdamAM goLIbAra thayo. ravizaMkara mahArAjane AnI khabara paDatAM khUba du:kha thayuM. temane koMgresa tarapha pakSapAta hate je ke chelle chelle kogresanA sabhya tarIke teo maTI gayA hatA? vinebA-vicArasaraNanA kAraNe prAyogika saMdhanA pramukha paNa maTI gayA. te chatAM keTalIka vyaktio saMsthAmAMthI chUTI thAya te paNa te vibhUti hoya che ane pote saMsthArUpe hoya che. dAdA dhAMdhikArI, ravizaMkara mahArAja, vinobAjI, babalabhAI vi. vibhUtio che teo saMsthA cheDe paNa viveka na bhUle. ravizaMkara mahArAje jAhera karyuM ke "sarakAre goLIbAra na karavo joIe !" paNa temanA manamAM maMthana hatuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ teo pAlaNapura cemAsA vakhate AvelA. te vakhate gaNotadhArA aMge zuddhi prayogane vicAra cAlato hato ane temaNe vicArane aMte tene Teko Ape. gujarAtanA tephAne vakhate nivedana kareluM ke "sarakArane goLIbAra karavAnI tyAre pharaja paDI jyAre kaI lekasevaka ke saMta tyAM hAjara na thayA !" ravizaMkara mahArAjane ema lAgeluM ke AthI sarakAranA goLIbArane Take maLI rahyo che. jyAre meM gaLIbAranuM samarthana nahotuM karyuM paNa paristhitine aMdAja raju karela. vinobAjIe e tophAne aMge gujarAtamAM pravezyA tyAre kahyuM ke lokone keTale badhe gusso AvI gayo haze ke temaNe tophAne karyA haze ! temane paNa goLIbAra anucita lAgatuM hatuM. paNa jema jema gujarAtamAM AgaLa vadhyA tyAre temane sAce khyAla Avyo ane aMte temane kahevuM paDayuM ke "lekenA patthara mArA karatAM polisanI goLI ahiMsAnI vadhAre najIka che !" polisane prajAe sarakAra mAraphata lekeAnA jAnamAlanA rakSaNane paravAne Apyo che; lekone pattharane nathI Ape. evI ja rIte lazkaranuM che. suratamAM vinobAjIe kahyuM ke pAkistAnI sarahade che lazkara che tene haTAvI levuM joIe ane pariNAma jovuM joIe." te vakhate mAre kahevuM paDeluM ke e vidhAna avAstavika che. jyAM sudhI prajAnA rakSaNanI bIjI vyavasthA UbhI na thAya ane prajA icache nahIM tyAMsudhI AvuM jokhama na kheDAya." te vakhate vinobAjIe jAheramAM kaheluM ke "saMtabAla jaina sAdhu hovA chatAM lazkarane Teke Ape che " e ja vinobAjIne gujarAtamAM AgaLa vadhatA vicAro badalavA paDyA. enuM eka kAraNa te spaSTa che ke vinobAjInuM ghaDatara vyakitagata thayuM che ane saMsthAnA savAlene judI rIte vicAre che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ahiMsAnA prayogo aMge jema jema UMDA UtaratA jaIe tema tema navA navA vicAro Ave. keTalAka prasaMgomAM vyakitane virodha karavo paDe to te kaI rIte karavo? ke Apa hoya te te kaI rIte Ape. A badhAne vivekapUrvaka vicAra karavo joIe. jayaprakAzajIe sauthI prathama jIvanadAna ApyuM ane vinebAjIe jANyuM tyAre temanI AMkhamAM pANI AvI gayAM ane temaNe paNa kahyuM ke AjathI huM paNa jIvanadAnI. A vAta navI na hatI. vinobAjI agresara hatA. paNa eka rAjakIya saMsthAne mANasa ATalI hade sarvodaya mATe jAya tyAre bhAvAvezamAM AvI gayA vagara na rahI zakAya paNa zuM siddhAMtamAM banne saMsthAne meLa khAya che tene vicAra na thatAM athaDAmaNa jarUra thaze. cInanI bhArata sarahada aMge gujarAtanA sarvodayIoe virodha karyo to sarva sevA saMghane te sudhAravo paDyo. saMsthAnuM cekasa siddhAMte ghaDatara na thAya ane anubaMdha na jaLavAya; te te saMsthA paraspara athaDAtA siddhAte vacce niSkriya thaI jaze. eTale ja jyAM sarvodayamAM ekatarapha zAsana-mukitanI vAta Ave che tyAM bIjI bAju zAsanane Azraya levo paDe che. eTale sAmudAyika ahiMsAnA prayogamAM lAMbI daSTi, sAce anubaMdha ane viveka A badhI bAbatono sumeLa karavo paDaze. jainadharmamAM A badhAnuM kheDANa thayeluM che. loka sevaka saMsthA sAthe sAdhusaMsthA joDAyelI hatI. eTale AkhA samUhane ahiMsAnA mArge laI jaI zakAya che. sAmudAyika ahiMsAnA prayogamAM rAjyasaMsthAnuM sthAna trIjA naMbaranuM jarUrI che. nyAya mATe rAjya saMsthA, prema mATe leka saMsthA ane satya mATe sAdhaka-saMsthA jarUrI che. mahAbhAratanA samayamAM sAdhaka-saMsthA sarakhI rIte kAma karatI hatI te zrIkRSNane je kaMI karavuM paDyuM te na karavuM paData. sAdhusaMsthAe te sarva prathama jAgRta thavAnI jarUra che. tenI upayogitAnI chaNAvaTa karatAM munizrI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nemicaMdrajIe kaheluM ke temaNe traNa vAto karavI joIe. upadeza, preraNA ane Adeza!" Adeza eTale AjJA ane tenA badale hukama ema mUkIe to tene kharo khyAla AvI zakaze. hukama satyanI jALavaNI mATe hoya; laDAI mATe nahI. sAmAjika satyanI jALavaNI mATe traNe prakAranAM dabANe traNe prakAranAM dabANo AdhyAtmika dabANa, sAmAjika naitika dabANa, ane trIju rAjyanuM dabANa jarUrI che paNa temanuM cekiMga te sAdhusaMsthAe rAkhavuM paDaze; ane jarUra paDatAM balidAna paNa ApavuM paDaze. pahele krama sAdhusaMsthAne che. teNe Adeza Apavo paDaze, preraNA ApavI paDaze ane upadeza Apavo paDaze. bIje krama lokasevakane che. teNe racanAtmaka saMsthA banAvavI paDaze. trIjo naMbara lokasaMgaThanane che. cothe naMbare rAjya saMsthAne levI paDaze. keIne prazna thaze ke AvuM kArya kaI jaina sAdhuoe karyuM che? je sAdhuo hathiyAra letA thaze; brAhmaNe zastra pakaDaze, te kSatriyo kevA rahI jaze paNa mAnI lyo ke anyAya sAme kSatriye na jAgyA brAhmaNe nahi cetyA te kaI ke jAgavuM paDaze. e prasaMga jena kAlikAcAryane che. sarasvatI nAmanI eka sAdhvIne rAjA badaIrAde upADI gaye. brAhmaNe paNa rAjAne sAcuM na kahI zakyA, jaina zrAvako paNa kAyaratA dhArIne e anItine mUMge meDhe sahetA rahyA. matalaba ke rAjAnI bIke koI na bolyuM. kAlikAcArya nAmanA jaina sAdhune khabara paDI. temaNe pahelAM te ujajayinInA brAhmaNe, mahAjane ane zrAvake vane rAjAne samajAvI sarasvatI sAvIne choDAvI levAnuM kahyuM, paNa teo kaI saLavaLyA nahi. chevaTe pite rAjAne samajAvavA jAya che. paNa sattAmAM madAMdha rAjA gaI jillA samaje zAne? Akhare na Take siMdhu sauvIra deza jaIne kAlakAcArya zakarAjAne teDI lAvyA. pite paNa senA sajIne sazastra ( yuda karavA mATe ujajayinI AvyA. Ibhilla dakhaNane jIvato pakaDI levAmAM AvyuM. ane sAdhvIne bacAvI levAmAM AvI! navoTi sahita Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zudhdha ahiMsAnI pratijJA lenAranuM vrata tuTayuM ke nahi ? uparathI to dekhAze ke pratijJA bhAMgI paNa aMdarathI AtmA jaLavAI rahyo. pAchaLathI AcAryo pitAne sAdhuveSa svIkAryo, ane saMghe temane pharIthI AcArya pada ApyuM. zastra dharIne temane je atyAcArI rAjAne pratIkAra karavo po, te mATe pote theDuMka prAyazcitta lIdhuM. eTale sAdhu-saMnyAsI upara to maTI javAbadArI che. Aje amerikA mUDIvAda ane bhogavilAsamAM paDyuM che; raziyA zastro banAvavAmAM paDayuM che ane trIjA vizvayuddhanA bhaNakArA vAge che tyAre paMDitajI neharUne kevuM lAgatuM haze ? teo kahe che ke "duniyAmAM bhaDake thAya tema che tyAre hiMdIo eka thAya"! AvA samaye sAdhu saMnyAsIo cUpa besI raheze to temanuM sthAna kheI besaze. Aje dezamAM comera asaMteSa che. paMjAbI ane hiMdI ema bhASAne nAme athaDAmaNa cAle che, sattA ane dhana lAlupta baLo AgaLa AvI rahyAM che te vakhate sAmudAyika ahiMsAnAM prayogo karavA joie. amaladAromAM lAMca rUzvata paDI che ane gAmaDAmAM dAMDa to paDyAM che. temanI sAme zuddhi prayoga zarU karavo joIe. vahevAramAM naitika sAmAjika dabANane lAvavuM paDaze, nahIMtara dAMDatattva, saramukhatyArI ke lazkarazAhI jera karI jaze; prajA bUmo pADatI rahI jaze ane sAdhuo upadeza ApatA ja rahI jaze. eTale upadezanI sAthe AcAra, preraNAnI sAthe racanA ane prema tathA AdezanI sAthe nyAyane joDavA paDaze. ApaNuM sadbhAgya e che ke ghaDatara pAmelI keMgresa jevI saMsthA rAjyanuM vahana kare che ane durbhAgya e che ke saMskRti pradhAna deza hovA chatAM tene hiMsAtmaka pagalAM levA paDe che. AvA samaye sAmudAyika ahiMsAnA prayogonuM mUlya anekagaNuM vadhI jAya che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ you 21 para o lordon carcA-vicAraNA zrI mATaliyAe AjanI carcAne prAraMbha karatAM kahyuM : "sAmudAyika ahiMsAnA prayogonI tAravaka bAju chaNavAne mArA vicAra che. Ajano yuga evo che ke sthaLa, sUkSma ane vahevArika e traNeya rIte sAmudAyika karmo chaNavAM raheze. jemAM vyakitagata sArAM mAThAM karma heya che, tema sAmudAyika rIte paNa sArA mAThAM karma hoya che. Aje kudaratI saMyoge evA UbhA thayA che ke sAmudAyika mukti ane siddhi prApta karavI paDaze. jaina paribhASAmAM jene saMvara, nirjarA ane bhAvanA kahevAya che, te rIte, A yugamAM gAMdhIjIe pahela karIne ApaNe mAga saraLa karI Ape che. - sauthI prathama samyagajJAna rUpe gAMdhIjIe sAcI vAta samajAvI. puNya ane vrata tarapha samagra prajAne darI. rAjataMtra badalavAnuM bhagIratha purUSArtha preryo. te jamAnAmAM keTalAka prAte (baMgALa paMjAba yU.pI.) trAsa ke hiMsAthI svarAjyanI vAta karatA hatA. keTalAka prArthanAthI svarAjya maLaze ema mAnatA hatA. ekamAM AtmazraddhAne abhAva; ane bIjAmAM prajAbaLa uparane avizvAsa hato. A badhAnuM parivartana karI madhyama ane sAcA mArga temaNe Ape. mithyA zraddhA teDI ane ane samagra prajAnI zuddhi karI. tyArabAda carcA, lekha, pariSada va. dvArA vividha rIte dezavyApI AMdolana karI mUkayuM. AzramavAsIone kaDaka niyamo AvyA. sAmAnya prajAne nAnAM nAnAM vrato AyA :-(1) a. rASTrIya zikSaNa na levAya, (2) paradezI temAM paNa videzI mAla na levAya. (3) dArU na pIvAya, (4) adAlatamAM na javAya. Ama vrata ApI saMvara karyo. prArthanA dvArA lokone eka karyA. vyApaka prajAsenA taiyAra karI racanAtmaka kAryakramo ApyA. dareka kSetre ahiMsA ane satyanA gaje mApavAnuM zikSaNa prajAne ApyuM. lekonI daSTi ghaDAvA lAgI. vidyApIThanI sthApanA, khAdI grAmodyoganI sthApanA Ama eka bAjuthI zuddhanA lIdhe temaNe zubha ApyuM. hiMdu-muslimone abhedabhAve Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jotA rahetA zIkhavyuM. sAmudAyika saMvara uparAMta tapanuM paNa temaNe kAma karyuM. vicAronI ane saMskAronI nabaLAI dUra karatAM zIkhavI. asahakAra, pIkeTIMga, vagere chatAM vinaya ane namratA na cUkAya tevI jAgRti ApI. briTiza sAthe laDavA chatAM temanAmAMnA sadgaNe letAM zIkhavyAM. je dhanike sAme upavAsa karyA temanuM paNa dilathI kAma karyuM. aniSTa sAme laDavuM paNa prema rAkhavo" Ama sevAne sAce saMskAra vyApta karyo. sAmudAyika bhUlane ekarAra karatA zIkhavyuM. kasturabA jevAnI nAnI bhUlane moTI gaNuM jAherAta karI. ekarAra ane pastAvAne saMskAra daDha karyo. kegresa adhivezanamAM sAdAI e emane ja vAraso che. khAvApIvAmAM khyAla rAkhavo, bhego ochA karo, sAdA chatAM svaccha rahe, e temaNe zIkhavyuM. sAmudAyika upavAsa emaNe zIkhavyA. AzramamAM bhUla thAya tene pitAnI bhUla gaNI jagatanI ekarUpatAthI e pApa ApaNuM paMDanuM gaNune dhavAnI preraNuM pAI bhAvanAthI prajAnI komavAda, jJAtivAda, saMpradAyavAda vagere gAMThe dUra karatA zIkhavI. temaNe dezane paM. javAharalAla neharU, vinobA jevI ucca prakAranI netAgIrI ApI. sAdhuomAM paNa saLavaLATa pedA thayo. jenA pratApe Aje ApaNe sAdhu-sAdhvI zibira yojI rahyA chIe. Ama paristhiti parivartanane je pAye gAMdhIjInA nimitte nakhAyo che te ApaNe sAcavavAne ane vizeSa vyApaka banAvavAno che. A yuga vyaktigata prayogone nathI. jo ke samudAyane dRSTimAM rAkhIne karAyelAM vyaktigata balidAne paNa niSphaLa jatAM nathI. e rIte gaNeza zaMkara vidyArthI, rajabaalI-vasaMta va.nAM balidAno tarata asarakAraka thayAM hatAM. eTale tAlIma ApavAnI eTalI ja jarUra che. lazkara ke pa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ polisane apAya e rIte prathama bAhya prayoganI rIte zuddhi prayoga ane aMte zAMti khAtara hemAvAnI tAlIma ApavI joize, mANasa ekadama, eka dahADe maravA mATe taiyAra--Ubho nahIM thAya-tene Ubho karavuM paDaze." zrI. baLavaMtabhAI : "dIva-damaNamAM meM joyuM ke loko khare vakhate DagI jAya che." zrI devajIbhAI : "e udAharaNu levA jevuM nathI. e leke prANa, pratiSThA ane parigrahanA tyAganI bhAvanAthI gayA hatA?" zrI. paMjAbhAI: "dAMDIkUca vakhate koI DagyuM na hatuM. rAhabarI sAcI hoya te leke nahIM Dage. doranAra sAce ane vyApaka heya, hemAnAranI samaja pUrvakanI zraddhA hoya te AjanA yuge sAmudAyika ahisA jarUra kAragata thaze. temaja aniSTonI apratiSThA ane ITonI pratiSThA thazeja. ( tA. 11-8-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAmudAyika ahiMsA prayAganI bhUmikA zakitane varSathI A ke e A sAmudAyika ahiMsAnA prayoga aMge ApaNe vicAra karI rahyA chIe, tene prayogakAra kevo hovo joIe; tenAM sAdhane, tenI prakriyAmAM dabANa temaja satya-prema-nyAyanI triveNImAM kayAM, kone, keTaluM mahatva ApavuM e aMge vicAraNuM thaI cUkI che. Aje A prayogonI bhUmikA zI e upara vicAravAnuM che. A sAmudAyika ahiMsAnA prayogonI bhUmikAmAM mukhyatve be bAbate rahelI che, (1) samAjane ahiMsA tarapha laI ja; (2) rAjyanI athavA keIpaNa prakAranI daMDaktinuM pramANa ghaTe. TuMkamAM, mAnava samudAya vadhAre gharSaNathI kaI rIte bace ane zAMtithI zI rIte rahI zake e A prayogonI bhUmikA che. e mATe ApaNe dilIpa rAjAne dAkhale samajavA jevo che. vaziSTha rUSinI naMdinI gAyane te carAve che. tyAM siMha Ave che ane gAya upara tarApa mAre che. eTale rAjA sAvadha thaIne siMhane mAravA jAya che. tyAre siMha kahe che: "tuM mane zuM mAravAno hato? huM tane paNa mArI zakuM chuM. paNa mArI be vAta sAMbhaLa - ekAtapatraM, jagata : prabhuttvaM, navaMvaya : kAMntamidaMvapuzca alpasya heto bahu hAtumicchan vicAra maDha : pratimAsimatvam / tArI pAse suMdara majhAnuM ekachatrI rAjya che, navI juvAna ummara che, tAruM A suMdara zarIra che, e badhAnI ciMtA nahi karatAM tuM eka gAyanI pAchaLa pitAnA vahAlA prANane gumAvavA taiyAra thayo che, e paiDA lAbha mATe moTI hAnivALI vAta che. eTale tuM mane avicArI lAge che. tuM Icche teTaluM dAna ApavAnI zaktivALe che, te Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ badhuM choDIne eka gAyane cArave che? AvI so gAyo te tuM dAnamAM ApI zake che. " ahIM dilIparAjA te chatAM gAyane bacAvavA pitAne homavA taiyAra thAya che, tene vicAra karazuM te jaNAze ke te ahiMsAnI khUbI che ! eka ja gAyanI saMbhALa mATe ATaluM badhuM bhega? rAjya, aMtapura temaja vyavasthAnuM zuM? kayAreka dharma ane siddhAMtanI vAta AvatI hoya tyAre bIjI bAbatane-svArthanI vAtane eka bAju mUkavAM joIe. svArthanaSTa thatuM lAgatuM hoya te paNa dharma AgaLa tene gauNa mAnavuM joIe. rAjA dilIpa siMhane kahe che - 'kSatAt kilatrAyata ityudhya kSatrasya zabdo bhuvaneSurur3ha : - I AphatamAM hoya tene bacAvavo e kSatriyane dharma che, ane huM kSatriya chuM. eTale kSatriyoe e kArya karavuM joIe ke mATe mANasa nAnAne na dabAve-tenI hiMsA na kare tenuM dhyAna rAkhe. te mATe avasara Ave te potAnA vilAsa ane svArthane paNa tilAMjali Ape. paNa, je kSatriya e dharma na pALe ? kAlikAcAryanA dAkhalAmAM e vAta spaSTa che ke je sAdhvInuM zIla rAjAne hAthe lUMTAtA te samAjamAM zuM chApa paData? kAlikAcArye kSatriyone kahyuM ke A sAdhvInuM zIla bacAvavuM joIe; paNa teo na mAnyA. zrAvake, mahAjane ane brAhmaNone kahyuM paNa teo taiyAra na thayA. eTale temaNe hathiyAra hAthamAM laIne laDAI karI. temanA mATe sAdhvInI zIlarakSA sAthe saMskRtinI rakSA karavAno mATe prazna hato, te chatAM, temane mArga dharmane kahevAya. tyAre prasannacaMdra rAjarSine prasaMga jude che. teo sAdhudharmamAM hovA chatAM mAnasika rIte pitAnA putra mATe manathI laDavA jAya che. A Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharma nathI. kevaLa mamatAnA kAraNe temaNe mAnasika yuddha karyuM. ane temane je deSa lAge tenuM pariNAma te vakhate kALa pAme te sAtamI narakanuM hatuM. Ama dareka pravRtti pAchaLano Azaya pahelAM tAravo joIe; jethI dharma, adharmane khyAla AvI jaze. be cheDA che temAMthI vacala mArga levo joIe. sAmudAyika ahiMsAnuM paNa evuM che. temAM paNa vacale mArga kADhavAne che. rAjyanI daMDazakti na vadhe tema prajAmAM ahiMsaka zakti vadhe e banne vAtane vacamAM lAvIne rAkhavI che. A prakriyA mATe ja zuddhiprayAganI vAta AvI; tyAre upavAsa karanAranA adhikArane vicAra karavo paDe che ke huM je mATe upavAsa karuM chuM; tevo deSa meM te karyo nathI ne? ahIM paNa vyaktigata ahiMsAnI vAta karatA nathI paNuM sAmAjika ahiMsAnI vAta karIe chIe. A sAmAjika ahiMsAne vadhAravA mATe zuM karavuM joIe? ApaNe traNa saMsthA viSe joI gayA- rAjya saMsthA, lekhasaMsthA ane dharmasaMsthA. ahIM rAjyane prathama levuM paDaze. rAjya pavitra tyAre ja banI zake jyAre tenI daMDa zakti ochI hAya ! karaverA ochA thAya. prajA zAMtithI jIve. surAjya mATenI kalpanAmAM pAMca to kahevAmAM AvyA che - duSTasya daMDaH, sujanasya pUjA, nyAyena koSasya ca saMpravRddhi / apakSapAto, nijarASTraciMtA paMcApi dharmAnRpapuMgavAnAm // -eTale ke dune daMDa, sajajanenI pUja, nyAyathIbhaMDAra samRddhi, apakSapAta temaja potAnA rASTranI hitaciMtA e pAMca zAsakanA dharma che. tene kAraNe tenuM rAjya surAjya thAya che. have e rAjya ahiMsaka kyAre bane che jyAre duSTane daMDa karavAmAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 70 ochAmAM ochI hiMsA karavI paDe! A mATe jema rAjyanI javAbadArI che tema prajAnI paNa che. prajA je duSTa ke dAMDa tane phAlavA phUlavA na de te polisanI daramyAnagIrI na chUTake ja karavI paDe. zrI. mATaliyAjI mAlaparA gayA te vakhate spaSTa khyAla hatA ke kAma karavuM hoya te gAmaDAmAM javuM ane temaNe prathama lekamAM pravezavA mATe zikSaNanuM kAma lIdhuM. pachI aneka prazno UbhA thayA. bahAravaTIyAnI dhAMsa vadhI. lekonAM nAka kapAtAM hatAM. khUba muMjhavaNa thaI ke have zuM karavuM ? pite nakkI karyuM ke mAre nirbhaya thaIne pharavuM. paNa AkhA gAma upara dhoMsa AvI tyAre saMrakSaNa daLa UbhuM karyuM. piolisa AvI tyAre kahyuM ke mArA ghara pUratI piolisanI sahAya jarUrI nathI. teo gAma bahAra ekalA rahyA. gAmalokonI sahAyathI eka zALA calAvI temAM bagaDelA cAra chokarAo joDAyA. traNa saphaLa thayA. paNa ceAtho bIjAne bagADe evo hato. ghaNA prayatno karyA paNa te na sudharyo. eTale polisane soMpo paDyo tyAM sIdho thaI gayo. Ama na chUTake pilisane Azare levAya ane vadhu ahiMsA aTakAvavA mATe nAnI hiMsA karavI paDe to tene kSamya gaNavI joIe. rAjakoTa vecANa verA laData vakhate huM rAjakoTa hato. DhebarabhAI ane gRhapradhAna roja Ave eTale polisanA uparI paNa AvatA. ekavAra e uparI kahevA lAgyA ke A rAjakIya pakSo nAnA nAnA chokarAMne caDhAve che. pachI chokarAMo pilisane gALo bhAMDe che; mazkarIo kare che ane patthara mAre che. AkhA divasanI thAkelI piolisa khIjavAya eTale seTI mArI bese, tyAre pAchA deSa devA nIkaLI paDe che. amArA manamAM paNa A lAThImAra karavA paDe che tenuM duHkha thAya che. meM eka chokarAne dhamakAvya: te te mUtarI gayA. A joIne khUba duHkha thayuM. A polisavaDAnA kahevA uparathI lAgyuM ke pilisane paNa ahiMsA. vahAlI che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 71 meM pradhAne ane kAryakaro samakSa zAMta - senAnI vAta karI tyAre nAraNadAsa kAkAe kahyuM: "have svarAjya che! eTale polise ja zAMti senAnuM kArya karavuM joIe !" meM kahyuM : "ApaNe taiyAra nahIM thaIe tyAMsudhI polisa kaMi ja karI zakaze nahIM! tenI maryAdA che!" Aje sahuthI vadhAre tAkAta rAjya pAse che. je ahiMsAne mArge rAjyane laI javuM hoya to polisa ane tephAnIo vacce ahiMsAnI vADa UbhI karavI joIe. A kArya sAdhuo kelekasevakoe upADI levuM joIe. tophAnanA prasaMge mAM je sAdhuo ke sevako hAjara thAya te ghaNe pharaka paDe che. temanI hAjarI mAtra ghaNuM kAma karaze. te balidAna ApavAnI bhAvanA te keTaluM bhavya kAma karI zakaze? | muMbaInA dvibhASI rAjya vakhate amadAvAdanAM tophAnane zAMta karavA mATe bhAlanaLakAMThAmAMthI grAma TUkaDIo gaI. te vakhate tophAno zAMta thayAM. paNa, 1958 mAM pAchAM tophAno thayAM. koI kaheze ke tethI prakriyA to aTakI nahIM. tema ja mahAgujarAta paNa AvI gayuM. te sAmudAyika ahiMsAnA prayogonI zuM asara thaI? tene javAba e che ke asara te thaI ane moTAM tephAne thatAM aTakayAM. chellI TUkaDImAM 600 thI 700 mANase gayAM. temAM bharavADa, harijana, keLI va. kemonA leke hatA. temane sAmane amadAvAdamAM 5000 nA TeLAM sAthe thAya che. koI patthara nAkhe che; kaI gALo bAle che. koI lUgaDAM kheMce che. te vakhate rAjyanI pharaja hatI ke A lekonuM rakSaNa karavuM. paNa, gAmaDAMvALAoe spaSTa kahyuM ke "e amArA bhAIo che; teo je kaMI kare tene ame sahana karI laIzuM. Apane pharaja tarIke hAjara rahevuM hoya te rahe paNa vacce nA paDaze e vinaMti che." AvA zAMti cAhake upara gALono varasAda paDe che. makarIo thAya che paNa teo badhuM sahe che. gAmamAM je koI AvuM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra bele te khUnAmarakI thaI jAya. tenA badale gALo, mAra, apamAna sahe che. ene cepa amaladArone lAge. piolisa adhikArI e TUkaDInI sAthe hatA. temanI upara nAnA chokarA thelImAMthI mUThI bharI bharIne dhULa nAkhyA kare paNa, teo kaMI ja na bolyA. je ceDAka ahiMsaka mANase zistabaddha rIte sakriya kAma karatA thaI jAya te tenI asara vadhe che. kApAkApI cAle-hiMsA thAya tyAM nabaLAne paNa jhanUna caDhe. tema ahiMsAmAM paNa joza Ave. ahisAne prayoga cAle te nabaLA upara, sabaLA upara, hiMsaka upara, rAjya upara badhA upara enI asara . thAya ja che. pelA amaladAro samajI gayA ke atyAre kaMI thAya nahIM. A eka rIte ahiMsaka prakriyAnuM pariNAma ja hatuM. have e ja vAta rAjyamAM lAvavI hoya te koI evI prakriyA mUkavI joIe; jethI rAjyanI daMDazaktine krame krame ghaTADo kare paDe. ghaNuM ema kaheze ke rAjya emAM mAnatuM ja na hoya to! e vAta barAbara nathI. haidrAbAdamAM rajhAkAroe jUlmone pAra na rAkhyo. gAmanAM gAma bALI mUkyAM. lUMTa-khUna ane atyAcAronI ramajhaTa bolAvI. chatAM paMDitajI dhIre hRdaye vicAra karatA hatA. munzIjI tyAM hatA. temanI tathA lekenI IcchA hatI ke bhArata daramyAnagIrI kare. eTale tyAM lazkara mekalAyuM. te vakhate paNa nAhaka hiMsA na thAya. lokonI satAmaNuM na thAya e aMge sakhta takedArI rAkhavAnuM jaNAvyuM. traNa divasamAM najIvI laDAIthI haidrAbAdane kajo laI lIdho. (evuM ja gAvAnA prasaMgamAM thayuM. zAMti-vATAghATo kAma na kare tyAM thoDIka hiMsA vAparavI paDe paNa tenuM pariNAma lokenI svataMtratAmAM AvyuM e jevuM rahyuM) haidrAbAdanA kawA bAda paMDitajI evI matalabanuM belyA ke rAjya te maLyuM paNa gAMdhIjI ane zuM mAnata? AkramaNa ke anAkamaNu? rAjyane vaDe jyAre AvI hiMsA aMge vicAra kare tyAre mAnavuM rahyuM ke rAjya pilisa ane goLImAM saMpUrNapaNe mAnatuM nathI. zrI. merArajI desAI jevI vyakitao tophAna baMdha karAvavA mATe upavAsa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 73 karavA lAgI jAya tyAre mAnavuM rahyuM ke, rAjya ahiMsA tarapha vicAratuM thayuM che. A tAlIma bApujInA pratApe dezamAM AvI che. enI bIjI bAju paNa che. te nirAzAjanaka lAge che. zikSako upara taDI pADI. paTaNamAM maphata musApharI karatA musApharone pakaDayA. temanA upara kesa cAlyo te mejisTreTa upara vidyArthIo ane leke, humale lai gayA ane AropIne choDAvIne laI javA lAgyA. polisa AvI. tephAna vadhu thatAM goLIbAra karavuM paDe. dazabAra jaNa ghavAyA. Ama eka bAju hiMsA karavI paDe che; bIjI bAju ahisAnA prayogo karavAnA che. rAjyane je saMsthAnuM netRtva maLyuM che tenA netAe ahiMsAmAM mAne che paNa je pilisa maLI che tenuM ghaDatara junA zAsake aMgrejonA hAthanuM che. tyAre navI prajAne AjanA rAjanaitika daLe uMdhI deravaNI ApatA hoya che. pariNAme mahAtmA gAMdhIjIe je sAmudAyika ahiMsAnI tAlIma ApI hatI tenAthI ApaNe pIchehaTha karatA jaIe chIe. tethI goLIbAra, lAThImAra vagere karavA paDe che. enI sAthe dAMData jera karatAM jAya che. eTale pahele muddo che. rAjyanI daMDa zakti ahiMsA tarapha kema vaLe? e mATe sarvaprathama te prajAne nyAyathI jIvatA keLavavI joIe. nyAya tyAre jIvanamAM praveze jyAre mANasa svataMtra ane nirbhaya thaIne pharI zake! e mATe dAMDa-anyAyI to AgaLa tene namavuM na joIe. bane te evAM tatta sAthe bhaLavuM na joIe ane temane dUra karavA mATe kadAca dabANu ke najIvI hiMsA vAparavI paDe to te vAparavI joIe. eka yuvAna bALAne prasaMga mane yAda che. tenI koI yuvake cheDatI karI te karIe tene caMpala mAryA. AmAM hiMsA te thaI paNa zIlane bacAvavA mATe ema karavuM paDe to te kSama che. samAjane nyAya maLe, samAjamAM ke ochA thAya eja ahiMsaka samAjanI dazAmAM sayi pagaluM che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 pAlaNapuranI gaDhavI bALAne prazna meM gaye vakhate raju karela. emAM chokarI ummaralAyaka hatI. dhAre te mA-bApathI viruddha jaIne DokaTara sAthe paraNI zake. jo ke DokTara te paraNeluM hatuM eTale te ene rakhAta tarIke ja rAkhata! ahIM e vAta karatAM mahatvanI vAta te paraNita DekaTara upara samAjanAM vizvAsanI hatI. bALAno bApa narama svabhAvano hatA; paNa mAmo amUka prakArane hatuM, je DokaTarane ThAra karyA vagara na raheta. eTale DokaTarane eka mahIne bahAra kADhyo. tenuM khUna bacI gayuM. ghaNAne ema thatuM haze ke mahArAja AvAM kAmamAM zA mATe paDatA haze. ane te lAgyuM ke sAmAjika nyAyanI jALavaNI mATe temaja hiMsAnA guNAkAra aTakAvavA mATe eka saMta tarIke mArI pAse prazna Ave to tene ukela mAre nIti-dharmanI daSTie ANavo joIe. DAkaTara kadAca na sudharyA hoya paNa tethI samAja saceta thaI gaye. samAjamAM ahiMsAne pracAra sAmudAyika rUpe karavo hoya te manamAMthI kinna ke pratihiMsAne tavone dabAvI devA joIe. arjunanA manamAM baLApa hato eTale teNe "duSTabuddhi duryodhana" e zabda vAparyo. tyAre zrIkRSNa kahyuM : "bhAI tAre baLApa kADhI nAkha; pachI laDa ! tyAre tane pApa nahIM lAge! " je sAmudAyika hiMsAmAMthI, sAmudAyika ahiMsA tarapha javuM hoya to rAjyane hiMsA na karavI paDe tevI paristhiti sarjavI joIe. Ama ApaNe sAmudAyika ahiMsAnA prayoganI bhUmikA mATe sarva prathama nirbhayatA upara AvyA. pachI dAMDa zakitaone nahIM namavuM e vAta upara AvyA. temaja sAmAjika nyAya jALavavA mATe thoDIka hiMsA ke dabANa je kaMI ochuM hiMsAjanaka heya te karavuM e siddhAMta upara AvyA. sAthe ja AvI kaI paNa prakriyA vakhate pratihiMsApratiSa na jAge tenuM dhyAna rAkhavuM joIe ane nyAyanI jALavaNI mATe je rAjya UMcita pagalAM letuM hoya to tene sAtha Apavo joIe. temaja tene hiMsA na karavI paDe tevI paristhiti sarjavI joIe. bIjI bAju nyAya mATe keTalIka vakhata daDhatA batAvavI joIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 75 eka bAInI tenA patinI sAme ja eka aMgreje cheDatI karI. sTezana hatuM paNa koI tenI AbarU bacAvavA taiyAra na thayuM. tyAre puruSottama paMDyA nAmanA eka AryasamAjI bhAI tarata rivolvara kADhIne aMgrejane hAtha pakaDI le che ane tenI sAme tAke che. te tarata cAlyo jAya che. ATalI bhUmikA keLavAI gayA bAda paNa betraNa bAbato jarUrI bane che. eka to e ke jyAre hiMsA ke tophAna phATI nIkaLe tyAre paMca-nyAyanA vaDAoe zAMti karavA AgaLa AvavuM joIe. paramazAMti sAthe jyAre sAdhusaMsthAnI vibhUtio ke netAo AgaLa Avaze tyAre hiMsA tophAna zAMta thaI jaze. hullaDa vakhate ekavAra paMDita javAharalAla neharU bahAra paDyA hatA. eka bIje prasaMge jyAre eka bAIne hAtha pakaDIne eka guMDo tene parANe laI jaI rahyo hato tyAre tarata enI pAsenI talavAra kheMcIne paMDitajIe kahyuM ke "tane zarama nathI AvatI !" guMDe tarata nAsI gayo. bAI potAne ghera cAlI gaI. AnA uparathI e vAta paNa tAravI zakAya che ke nyAya mATe balidAna ApavA taiyAra rahevuM joIe. ethI samAjamAM eka saMskAra vyAta thaze ke eka bAInI AbarU lUMTAtI hoya te lakoe sAma kare joIe. paNa vyaktinI vyakitagata rIte maryAdA che ane rAjyanI rAjyanI rIte. gAMdhIjI dilhImAM hatA tyAre temaNe kahyuM ke rAjyanI rakSaNanI pharaja che; eTale tenA hAthamAM hathiyAra zebhe. paNa, prajAnA hAthamAM hathiyAra na apAya. jyAre nyAyanI jALavaNI thatI hoya tyAre lokoe rAjyanA sAcA pagalAMne ke Apa joIe. eTale temaNe kAzamIranI rakSA mATe bhAratanI sazastra sainika teyArIne Teko Apyo hate; kAraNa ke e nyAya hatA. koIne ema thaze ke gAMdhIjI zuM kAma na gayA ane lazkarane mokalavuM paDayuM ? jyAM sudhI dezanI ekatA na thAya tyAM sudhI pAkistAnamAM javAne koI artha na hato. sazastra aMdhAdhuMdhIne sAmane eka vyaktithI amUka maryAdAmAM ja thaI zake, e mATe gAMdhIjI noAkhalI gayA hatA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 eTale dAMDAI ane guMDAgIrInI sAme paNa leke ahiMsaka rIte yAra thAya e sthiti ApaNe sarjavI joIe. sAmudAyika ahiMsAnA prayoge AgaLa vadhe ane viparIta prazno Ave tyAre dhIraja rAkhI anubaMdha vicAradhArAne barAbara samajI yogya pagalAM levAM joIe e hamezAM yAda rahevuM joIe. sAmAjika nyAya jALavavA ane samAjane ahiMsA tarapha laI javA mATe sAmudAyika ahiMsAnA prayogonI vAta karavAmAM Ave che. eTale e enI mukhya bhUmikA hevI joIe. carcA-vicAraNA [A carcAnA aMtamAM "sAdhusaMsthA" aMge paNa carcA thayelI che. te bhAga "sAdhusaMsthAnI anivAryatA ane upayogitA"mAM paNa cheDe aMze Ave che. ahIM paNa tene saMdarbha heIne sakAraNa pharI rajU karavAmAM Avela che. saM.] zrI. mATaliyAe kahyuM : "sAmudAyika sAdhanA jyAre thaI ja gaI che tyAre samAjanAM judA judA kSetromAM e sAdhanAne zI rIte lAgu pADavI ? kayAM hisAnI saMbhAvanA avyakata che? kayAM pragaTa che te tapAsI sAmudAyika karmathI haThAvavI paDaze. AjanI duniyAmAM cAra meTAM kSetro - (1) sAmAjika, (2) Arthika, (3) rAjakIya ane (4) sAMskRtika; gaNI zakAya. emAM aniSTo na pese ane pesetAM hoya te te zI rIte TaLe? e prathama vicAravuM paDaze. zikSaNa aMge saMtAnanuM bhAvi mA-bApane-zikSakane phALe soMpavuM paDe che. ema Arogya aMgenuM bhAvi DekaTara-vaidhane soMpavuM paDe che. have je kaI zikSaka ziSyAne phasAve ke kaI zikSikA kaI ziSyane phasAve, evI ja rIte DokTara koI dardIne phasAve ke koI dardI DokaTarane phasAve; eTale ke jAtIya saMbaMdhamAM phasAve; khoTA vyasanemAM phasAve te samAjane vizvAsa DagI jAya. temAMya strI jAti phasAya te pachIthI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 77 tene bhAMgelI vastu jema tajI devAya che-samAja paNa tene tarachoDI mUke che. pAlaNapurane zuddhi prAga e enuM pratIka gaNuM zakAya. evuM ja trIjuM kSetra ghara che. sasarA, jeTha, mavaDI vagere pAse bahenene rahevuM ja paDe che. grAma samAjamAM sasarA, jeTha ke movaDIne Adhina rahevuM paDe che. kuTuMbanI koI bIjI bahena AmAM hAthe banI jatI hoya che. je te sasarA-jeTha ke movaDInI beTI IcchAne vaza thAya to temanI vAsanAno eNe bhegA thavuM paDe ane kuTuMbamAM durAcAra phelAya che. je vaza na thAya te saMgharSa vadhe ane pariNAme kAMte bAIne ApaghAta karavo paDe; kAM tene mArI naMkhAya. Ama traNeya kSetramAM strIonI nirbhayatA nathI. A muMjhAtI hiMsA che. emAM anaitiktA che ema sahu svIkAra karaze. eTale A kSetre krAMti karavA jatAM jarUra saphaLatA maLe. kAraNa ke jeNe bhUla karI che te uparathI game teTalo baLavAna thavAne prayatna kare paNa aMdarathI tenuM morala" (Moral) (Atmatatva) tUTI gayuM hoya che. ahIM zuddhi prayogane saraLatA thAya che. e ja rIte Arthika kSetre paNa zeSaNa saMgaThane rUpI saMvarathI rokavuM sahaja thAya che. na chUTake tyAM paNa tapa athavA nirjarAne mArge javuM paDe che tethI moTI hiMsA rokI zakAya. dA. ta. narsa, bhaMgI ke kheDUtonI phariyAda na saMbhaLAya ane teo haDatAla upara utare te moTI hiMsA thAya. samAjano vahevAra thaMbhI jAya; ane je hiMsA tophAnane mArge jAya toye hiMsA thAya. eTale tyAM vivekapUrvaka baMdhAraNIya rIte upavAsanuM sAdhana yogya bane che. pite pIDAya paNa bIjAne na paDe. rAjakIya kSetre paNa sattA mATe nahIM; paNa kAnUna bhaMga na thAya ane anyAyanuM nivAraNa karavA mATe prayoga thAya; pAche susaMsthA sAthe anubaMdha tUTe nahIM, uzkerATa vyApe nahIM, A rIte kALajIpUrvaka bhAlanaLakAMThA prayoga dvArA judA judA zuddhi prAge thayA che. jyAM samAja rIDho banI gayo hoya ke sattAvALA pakSanuM sIdhI ke ADakatarI rIte samarthana maLatuM hoya tyAM ati tIvra zuddhi prayoga karavo paDe che. dA. ta. sANaMdamAM AvA sthaLe tIvra AMcako ApI samAjane DhaMDheLa paDe che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ eka vastu yAda rAkhavAnI ke AvA prayoga karanAranAM jIvanamAM vratabaddhatA te hovI ja joIe. pachI teNe zuddhi mATe akhaMDa mathavuM joIe. pachI te zuddhiprayoga saphaLatApUrvaka karI zakaze. sAmudAyika ahiMsAnI keLavaNI jema jema vadhatI jaze ane saMsthAgata nirNaya levAtA jaze tema tema dareka kSetramAM AvA prayogo vadhArene vadhAre thatA jaze ane lekaniSThA vadhatI jaze." zrI. pUjAbhAI : "vAta sAcI che. lekaniSThA vadhe pachI tenuM suMdara pariNAma Ave ja che. bhAlanaLakAMThAnA prayogoe suMdara pariNAme ApyA che. loke ghera AvIne vadhu bhAva Ape paNa kheDUto na le; sAtaso grAmya zAMti sainike bhayaMkara gALa-apamAna vacce paNa jarAye meM na pherave; tema ja pralebhano vakhate paNa nirlepatA-A badhA zuddhiprayogonAM adbhuta pariNAmo che." - zrI. baLavaMtabhAI : "sAmudAyika hiMsA kevI rIte bhaDake che e to meM joyuM che. sAdhuo AgaLa AvIne tene ThAre e jovAnI mArI tIvra icchA che." pU. daMDI svAmI : "bhAlanaLakAMThA prayogomAM saMtabAlajI ane pachI nemimuni AgaLa AvyA tema jaina sAdhuoe sahuthI prathama A prayogomAM paNa AgaLa AvavuM joIe. pU. nemimuni : "jarUra AgaLa Avaze. paNa te krAMtipriya sAdhuo sAthe susaMsthAnuM tema ja janatAnA saMgaThananuM baLa ane badhA kSetranI susaMsthAne anubaMdha have joIe; nahIMtara ekala dokala homAI jAya ane kAMI paNa artha na sare." zrI. mATaliyA : "paradezamAM paNa anubaMdha joDAvAnI zakyatA UbhI thaI che. keTalAka zAMtivAdIoe apIla karI che. yuneskonI zakti vadhe ane vizvavyApI AMdolana thAya tevuM lAge che. AMtararASTrIya zAMtisenA ghaNe prabhAva pADI zake. krAMtipriya sAdhu-sAdhvIo A dizAmAM pahela kare to teo pitAnI upayogitA ghaNu sakriya rIte siddha karI zakaze ane sAmudAyika ahiMsAnA prAga vaDe ahiMsaka samAjanuM nirmANa karI zakaze. tA. 18-8-11) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [6] sAmudAyika ahiMsA - prayoganA muddAo keIpaNa kArya karatI vakhate tenI saMpUrNa vicAra na thAya; tenI bhUmikA ane tenA muddAo na vicAravAmAM Ave che temAM pAchA paDavAnuM thAya. eTale ja ahiMsAnA prayoga aMge anubaMdha vicArane apanAvavAnuM kahevAmAM Ave che. rAjya saMsthA, lokasaMsthA, lokasevakasaMsthA* ane sAdhusaMsthAne vicAra nahIM karIe te prayoga ekAMgI banaze ane te kAyamanI asara nahIM upajAve. cAre bAju vyavasthita kAma nahIM thAya te kyAMka hisA AgaLa macaka mUkavI paDaze ke Adarza--siddhAMtane paDatA mUkIne kAma karavuM paDaze. 1956 mAM zAMti-TukaDIne je prayoga amadAvAdamAM saphaLa thayo hato te ja prayoga 1858 mAM adhUro rahyo tenA kAraNe badhAne veThavuM paDyuM. evI ja rIte kerosa jevI binakAmI saMsthAne keralamAM muslima lIga sAthe hAtha meLavavA paDyA. AvI paristhiti na UbhI thAya, te ahiMsaka prayAgano hetu hevo joIe. ghaNuM loke mAtra TIkA karavA lAgI jAya che. paNa amUka vyakti ke saMsthA mATe evI lAcArI AvavI ke siddhAMtane tilAMjali ApavI paDe te te badhAnI zarama gaNAvI joIe. ApaNe sAmudAyika ahiMsAnA prayoge samasta vizvamAM karavAnA che. eTale te daSTie tenA muddAo nIce mujaba mUkuM chuM - (1) rAjya sivAyanI je bephAma upadravakAraka zakti che tene aTakAvavI joIe. AvI zaktine gAmaDAmAM dAMDAI ane zaheramAM guMDAgIrI kahevAya che. te gAmaDAmAM 2jA pedA kare che ane zaheramAM hullaDa - tephAne karAve che. ane AkhA dezamAM bhAMgaphoDa cAlu rakhAve che. rAjyanA niyaMtraNa vagaranI je kaMI A pravRttio che, te dAMDAI che. sAmAda, nAjhIvAda ke kAmavAda AvA prakAranA che. polisane kadAca Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ evI guMDAgirIne dabAvavA mATe hiMsA vAparavI paDatI haze. paNa A to te nirdoSa - lekonA jAna-mAlane nukazAna pahoMcADe che. muMbaI, madrAsa, amadAvAda vagere sthaLe A lekenA, zAMti - saraghasanA nAme je jehakamI cAle che te bhayAnaka che. eTale ja vinAbAjIne kahevuM paDyuM ke prajAnA pattharamArA karatAM polisanI geLI ahiMsAnI vadhAre najIka che. ahIM eka bIjI bAju paNa vicAravAnI che. AjhAdInI laData vakhate lekee pATA ukheDavA vagerenAM kAryo karyAM - zuM te vyAjabI che? A aMge ApaNe joI gayA chIe ke gulAmI karatAM te e ucita che paNa AvAM kAryo mATe darekane zASavuM na paDe te mATe mukhya mANase ekarAra karI tenI je sajA thAya te bhogavI levI joIe. je AvA prakAranAM tophAne ane hullaDone gupta rAkhavAmAM Ave to temAMthI kAyamI anarthanI paraMparA cAle che. rAjyasattAnI sAme thavuM samajAya che paNa te mATe dago karavo, jUThANuM karavAM, te barAbara nathI. tephAnene vega na maLavo joIe. dAMDAI bhale thADA mANase karatAM hoya che paNa temanI sAMkaLa hoya che. eTale emanAM jUThANAM ane tephAnene aTakAvavAM joIe. aTakAvavAnI prakriyA zarU karIe eTale anubaMdha vicArano khyAla tarata Ave; sAthe ja kogresane paNa vicAra Ave. anicchanIya pravRttione kyA kyA pakSe Teko Ape che te UMDANathI vicAratAM jaNAI Avaze. rAjAjI svataMtra pakSanuM uddhATana kare ane prakAzane javuM paDe tenuM kAraNa zuM ? svataMtra pakSane bhUtapUrva rAjAone Take ane samAjavAdI vicArasaraNI sAthe kayAM meLa khAya che? bhASAnA prazna aMge paMjAbI subA mATe upavAsa thAya, pachI loko bhegA thAya, pilisa aTakAve to tephAna kare. tyAM azoka mahetA ane gare jevA jaine bhaLe te zuM sUcave saddhAMta vagaranI pArTIonA AvA zaMbhumeLAthI ayogya ane dAMDa. tane rasto mokaLo thaI jAya che. eTale jema A dAMDAI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karatAM tarave ane zAne mAna karavA paDaze, tema AvAM pakSone paNa myAna karavA paDaze. mAtra sarakAranI TIkA karyA karIe ane AvA tone ththAM pharavAM daIe to hiMsAne vega maLI jaze. evA pakSethI dUra rahevuM paDaze, je AvA tophAnI tatvone hAthA banAvIne pharatA heya. sarakAra upara goLIbAra-lAThImAra karavAnI pharaja na AvI paDe te mATe AvAM pakSone paNa khyAna karavA paDaze. Aje rAjakIya pakSone Teke pAmI dAMDato eTaluM badhuM jora karIne beThA che ke gAmaDAmAM tame nA vicAra ke kAryakrama mUke te tarata teo ADA Ave che. e loko sAmyavAdI bhAMgapheDa nItine ja AgaLa lAve che. eTale dAMDAIjema sAmyavAda paNa na pAMgare e jovuM rahyuM. evuM ja komavAdanuM che. gAMdhIjInI prArthanAmAM javAnA bahAne temane goLIbAra karIne enA eka pratinidhie mArI nAkhyA. A mATe paNa eka saMrakSaNa-zAMti-daLa UbhuM karavuM joIe. dAMDAI, raMjADa ke upadrava koIpaNa nAme niyaMtraNamAM rahevAM joIe. AvAM to rAjya zakitathI baLavAna thAya emAM rAjya sAthe prajAne paNa vadhAre zoSavAnuM rahe che. (2) bIje muddo e che ke rAjyane zastro kema ochAM vAparavAM paDe. tenI hiMsA ochI kema thAya tevA prayatna karavA jAIe. e mATe prajAe jAte ja taiyAra thavuM joIe. polisa pahece te pahelAM je ahiMsaka daLa pahoMcI jAya te daMDa aTakI jAya. e mATe lekee hathiyAra pakaDavAnI jarUra nathI paNa pitAnI naitika zakita jagADavAnI jarUra che. ahiMsAnI dizAmAM rAjya tyAre AgaLa vadhI zake jyAre prajA enI avejInuM kAma upADI le. ekavAra pAkistAnanI sarahadamAMthI kacachanI sarahade DhoracorI khUba thatI. lazkaranI cukI chatAM A kArya ghaTatuM nahIM. eTale eka kAryakare khaDIra-khAbaDInA vistAramAM kheDUta Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maMDaLa sthApyuM. paristhiti evI hatI ke ahIM rahenAra ane pAkistAnamAM rahenAra badhA sagAsaMbaMdhIo hatA. ahIMnA lokoe nakakI karyuM ke ame tamArAM Dhera ahIM saMgharazuM nahIM te chatAM eka mANasa keTalAMka Thera corI lAvyA. eTale ahIMnA lokoe pakaDayo, tenAM Dhora bAMdhI lIdhAM. tene samajAvyuM ke "ahIMnA Dhora tyAM corI jAya che tyAMnA Dhora ahIM Ave te ghaNuM kharAba kahevAya. amAre tane pilisamAM nathI Apa paNa A kAma aTakAvavuM che." pele mANasa samajI gayo. lekenAM saMgaThane jeTalAM vadhAre baLavAna thaIne rAjya pAsethI zikSaNa, saMrakSaNa, Arogya va. prazno upADI le to sarakAranuM ghaNuM kAma ochuM thaI jAya. e vyavasthA sucArU cAle ane lekamAnasa jAgRta hoya te gharaAMgaNenA prazno teo ja patAve ane polisane hiMsA karavAne ocho vakhata Ave. paNa, thoDI ghaNuM za ke sainya to rAkhavuM ja paDe; kAraNa ke jyAre AkhA vizvamAM jAsusI cAlatI heya cIna, raziyA, pAkistAna amerikA vagere jAsusI kare tyAre bhArata kahe ke amAre kaMI karavuM nathI te rAjyane kadi bhAre hAni thavAno saMbhava rahe che. (3) zastro ochAM rakhAvavA mATe eka prayatna bIje paNa thave. ghaTe. te e ke vizvanA dareka dezane yunomAM pratinidhitva maLavuM joIe. jema ghara AMgaNe ahiMsAnA pracAra mATe kegresane sazakata banAvavI jarUrI che tema vizvanA prazno aMge "yunene sakriya banAvavuM joIe, eTale ja cInane yunamAM lAvavA mATe prayatno karavAmAM Ave che tethI kaMIka niyaMtraNa te raheze ja! tyAM kaMIne kaMI javAba te Apa paDe ne? mANasa ekalo game tema bole paNa, pAMca mANasanI rubaru bolAve te tene zehazarama Avaze. eTale zastra-saMnyAsa mATe vizvavyApI alana UbhuM karavuM joIe-te mATe yunene taiyAra karavuM joIe. e rIte samAjane ahiMsAnI dizAmAM AgaLa vadhArave paDaze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 83 (4) zastra-saMnyAsanI sAthe aNubama ane tene prayogo upara pratibaMdha mUkI joIe. Aje raziyA ane amerikA bannene eka bIjA upara vizvAsa nathI ane vAta guMcavAya che temaja chupA prayogo cAlyA kare che. Aje aDhAra dezo pAse aNubo che-pachI enI vinAzaka zakitanA prayogo karatAM; lekonI sarjanAtmaka zaktimAM tene upayoga thAya te keTaluM zoSaNa aTakI jAya ane jagata zAMtithI rahI zake. ema na thAya to jagatamAM tephAne, hullaDo na aTake to mArzala le thAya, lazkarI rAjya Ave ane ahiMsAnI vAta e kere rahI jAya. e mATe vizvanuM paNa ahiMsaka dizAmAM ghaDatara thavuM jarUrI che. te mATe prAraMbha te vyakitagata ahiMsAmAM leko AgaLa vadhe temAM rahela che. ApaNe A muddAonA saMdarbhamAM thoDuMka vadhAre vicArIzuM. sarva prathama ApaNe rAjyane ahiMsaka banAvavuM che te je je vAdo ke rAjakIya pakSo tophAna macAve che; kAnUnabhaMganI prakriyA UbhI kare che tene jhINavaTathI vicAra karavo paDaze ane evA rAjanItika pakSone myAna karavAM paDaze. e mATe ghaNIvAra thoDI hiMsA kSamya gaNAya paNa zreSTha mArga rUpe te balidAna. zuhiprayogane vadhArene vadhAre pracAra karavo paDaze. manubenanI cheDatI guMDAe karI ane teNe caMpala mArI; bApue tene kahyuM ke ThIka karyuM e ja tAre mATe te vakhate ahiMsaka rasto hate. paNa balidAnane rasto ethIye zreSTha che. bALakAmAM tophAnIoe eka bhAInI TopI upADI lIdhI. te bhAI rastA vacce ja besI gayA ane upavAsa upara UtarIne prArthanA karavA lAgyA. lekamAM khaLabhaLATa thayo ane tarata temanI TopI pAchI maLI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1958mAM amadAvAdamAM tophAno thayAM. tyAre kurezI bhAIe ATha upavAsa karyA. loko AvyA-tekAnavALA paNa AvyA ane mAmalo zAMta thayo. Ama je karavAmAM Ave to ahiMsAnI sAmAjika pratiSThA vadhatI jAya. hamaNAM rUIyA kelejamAM gayA hatA. tyAM vidyArthIone lakaranI tAlima apAtI hatI. te eTalA mATe ke tene vakhate upayogI thAya. Ane ADakatarA artha sAmudAyika hiMsAnuM prazikSaNa thayuM! lekamAM AvA prasaMga mATe sAmudAyika ahiMsAnI tAlIma maLe te ja zAMtithI patAvaTa thAya. kAraNa ke, hiMsA hiMsAne aTakAvI zakatI nathI. eka jagyAe khUna thayuM. sAme bIjAnuM khUna thayuM. khunnasa vadhatuM cAlyuM. eTale tyAMnA eka sAdhu-purUSe upavAsa AdaryA. gAmavALAoe pUchayuM ke bApajI zuM kAma? bApajI kaMI na bolyA. paNa. gAmavALA samajI gayA. daramyAna A prazna kheDUta-maMDaLa pAse Avyo ane banne pakSakArone samAdhAna thaI gayuM. eka mANasa talavAra laIne pharato hate. tenI jamIna lIMbaDI rAjya khAlasA karI hatI ane eka kheDUtane vaheMcI ApI hatI. have te pelA kheDUta pAse gayo ane tene kahyuM ke kAM to mane roTalo Apa, kAM jamIna Apa; nahIMtara huM tAruM khUna karI nAkhIza !" have zuM karavuM. sarakAra kAyadesara thAya te karI zake. tyAMsudhI te pelo kaMikane kaMIka karI bese. kheDUte bhA. na. prayoganA eka kAryakarane vAta karI. teNe pelAne samajAvIne kahyuM ke pahelA hathiyAra heThAM mUka, pachI vATAghATa thAya. teNe talavAra heThI mUkI ane banne pakSane samajAvatAM hiMsA thatAM aTakI. Ama vyakti pAse to zastra na ja rahe; paNa rAjyane ochAM vAparavAM paDe te mATe ghaTatuM karavuM joIe. e mATe sAmAjika Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUmikA sApha karavI joie ane zuddha nyAyanI jALavaNI karavI joIe. samAjane rojagArI maLe ane nyAyapUrvakanI salAmatI maLe, e khAsa jevuM joIe. badhI bAbatamAM eka jAtanI satata kALajI rAkhavI joIe ke degAIne Take na maLI jAya. dagAI karanAra jANe che ke podaLo paDaze te capaTI dhULa laIne Avaze ja. eTale ceDuM te maLaze ja ! A tattva eTaluM badhuM vyApeluM che ke gore, Dage, jezI, azaka mahetA, jayaprakAza vagere sArI niSThAvALA netAo; vyakti tarIke sArA hovA chatAM-AvA aniSTane Take ApI de che. tenI pAchaLa sattA lAlasA ja kAraNabhUta rahe che. to A badhuM dUra karavA mATe sAmudAyika ahiMsAnA prayogo karavAnA che. carcA-vicAraNa zrI. mATaliyAe carcAne prAraMbha karatAM kahyuM : "Arthika, sAmAjika, naitika, zaikSaNika ane rAjakIya-A badhAMya kSetramAMthI aniSTone dUra karAvavA samAja dvArA AvA prayogo saMsthAkIya saMgaThana rUpe karavA-karAvavA paDaze. gAMdhIjIe eka cIle te pADayo ja che. temaNe briTizaro sAme ahiMsaka pratikAra paNa karyo ane madada paNa karI. | sarva prathama (1) samajAvaTano mArga che; paNa temAM (1) janatAnI dhIraja na khUTe te jovuM joIze. (2) samajAvaTathI na sudhare tyAM jAherAta karavI paDaze. AmAM sAmAnI niMdAne bhAva rahe che paNa jAgRta rahIne te kAma karavuM rahyuM; nahIM te evI vyakti ke saMsthA samAjamAM bhrama Ubho karIne pratiSThA jALavI rAkhI anartha vadhAre che. tethI sArA mANasomAMthI samAjanI zraddhA DagavAne paNa bhaya rahe che. eTale jema miThAI banAvanAra cAsaNI tapAse che tema dareka samaye Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samAjanI nADa jotAM jotAM tapAsaNI karatA rahevI paDaze; nahIM te cAsaNI cIvaDa banI jatAM, samAyeluM ghI paNa pAchuM bahAra nIkaLI jAya, tema samAjanI aMdara pacelAM saddaguNe paNa bahAra nIkaLI javAne bhaya Ubho thAya che. tema ghaNIvAra jAherAta pachI vyakita ke saMsthA naThera bane. moTA bhAge rASTrIya saMsthA ke saMsthAnA agragaNya gaNAtAM mANaso AvuM karavAnA. briTiza leka sAme sAmAjika dabANa jAherAtanA kAraNe AvavA mAMDyuM ke taMtra kaThera banavA lAgyuM. evA samaye trIjuM pagaluM (3) asahakAranuM AvIne ubhuM rahevuM joIe. jemake bApujI briTiza darabArI meLAvaDAmAM na gayA. temane maLanAre cAMda pAcho mokalAvyo. TAgore paNa "mAnapatra" pAchuM me kahyuM. AthI paNa na sare te cekuM pagaluM (4) bahiSkAranuM Ave che. paradezI mAlano bahiSkAra Ane lIdhe AvI paDe. jenA upara briTana mustAka hatuM te pAyo tUTI paDyo. Ama aniSTone pAyo tUTI paDavo joIe. A pachI (5) pratikAra AvIne rahe che. ahiMsaka pratikAramAM pitAnI jAta upara kAyAkalezathI mAMDIne sAmudAyika tapa Ave che. gAMdhIjIe A rIte jAtathI mAMDIne samudAya AkhAne upavAsa karavAnI hAkala karI hatI. te chatAM paNa na thAya te (6) AtmasamarpaNa karavuM joIe. bApue jhekoslovekiyAne kahyuM hatuM ke AkramaNane mukAbalo hathiyArathI karaze te tene huM ahiMsA lekhIza. paNa jo jAtane hemazo te ahiMsAne umadA pATha jagatane maLaze. jyAM tana na pahecI zake tyAM prANapaNa te pahoMcI ja zake che. sana 1858 mAM keTalAke TIkA karI : "A vakhate amadAvAda jaI mAvAnuM mUkI mAtra eka bAju upavAsa karavA te kevuM?" paNa, ApaNe kalakattA khAte joyuM ke suharAvardInA prayoge saphaLa na thatA; bApue jema tyAM AmaraNAMta upavAsa karelA tema dilhImAM paNa karyA hatA. bApu vizvavyApI vyakita heIne temanAM zarata Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anarane AkhA jagatanA prANane jAgRta karatAM, te chatAM teo sAthI ane kAMgresane sAthe laI letA. te uparAMta ahIM khUba jAgRtinI jarUra che. AMdha mATe rAmulunA upavAsae ane tenA maraNe lokomAM hiMsA pragaTAvI hatI. temanA upavAse zuddha chatAM uddezya sAMkaDe hato. tenA pariNAme pratyAghAto Aje jovA maLe che. mAstara tArAsiMganA upavAsa, nAgApradezanA tophAna AvI jAgRtinA abhAvanAM pariNAma che. sabhAge bA. na. kAMThA vagere pradezamAM gAmaDAMne (racanAtmaka kAryakaranI saMsthA) prAyagika saMdha tema ja ahIMnA zaheramAM vizALa hetue vidhavAtsalya prAyogika saMdha racAI gayo che. teNe atyAra sudhI aneka praznomAM pU. mahArAjazrInI deravaNIthI, nAnI uMmara chatAM, mArgadarzaka TharAvo-ge ane kAryothI mArgadarzana maLyuM che. uparanAM (1) samajAvaTa-vATAghATa,(ra) jAherAta.(3) asahakAra, (4) bahiSkAra, (5) pratikAra ane (6) Atma samarpaNa e chae pagalAM bharatI vakhate khUba ja sAvacetI rAkhavAnI jarUra che. - zrI devajIbhAI: " kaccha prAyogika saMghanI naitika doravaNI taLe sAmudAyika ahiMsAnA paga bhacAu kheDUta maMDaLe karyA che. temAM paNa karamariyA gAmamAM sumarA ane sAmenA AgevAnI tANItANamAM gAmane thatI herAnagatimAMthI gAmane bacAvavuM ane pakSonuM samAdhAna karavuM; e tenI saphaLatA gaNI zakAya. tethI sAmAnya ane dabAyelI prajA paNa jAgRta thaI tAjI grAma paMcAyatanI cUMTaNImAM vikAsa adhikArI vagere amaladAroe tethI ja kheDUta maMDaLanI sahAya mAMgI hatI." zrI. pUjAbhAI: "gAmaDAMomAM vADAbaMdhI ane dAMDa jUthanuM jora hoya che. grAma prajAnI ekatA ane sahRdaya mANase AgaLa na Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Ave che te jUthe pote pApaNuM laI, cerIo pote ja karAve che. eTale nIcalA tharothI sAcA nyAyanuM ane ekatAnuM kAma vizALa daSTithI zarU thavuM joIe. te zikSaka, amaladAra, dAMDa ane mUDIvAdI vagere badhA sIdhA thaze." zrI. baLavaMtabhAI : "mATaliyAe gayA vakhate lAMca ane dAMDa to sAme je be kAryakrama mUkelA tenAthI ghaNuM kAma thaI jAya. kegresanuM svecchAe gAmaDAMoe rAjakIya mAtRtva svIkAryuM che, eTale ke gresI AvaraNa lAMbe vakhata A kAmamAM AvuM nahIM Ave." pU. munizrI saMtabAlajI : "ApaNe sAta saptAha vItAvyAM. haju dazeka thaze. tyAM lagI kAryakramo nizcita nahIM thAya. A5Ne samagra jagatanAM praznomAM kayA agatyanA che? Aje rAjakIya pakSo rUpI aniSTone dUra zI rIte karavo paDaze vagere prathama vicAravuM paDaze. sAmethI AvI paDela kAI praznane nahIM choDAya; paNa sAmethI levAne prazna hoya te lAMbuM ane UMDuM vicAravuM paDaze. (tA. 25--61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [7] vyaktigata ahiMsA ane sAmudAyika ahiMsA sAmudAyika ahiMsAnA prayoga aMge lekamAM joIe tevo utsAha ghaNIvAra dekhAto nathI. ahiMsAmAM sau mAne che. zAMtinI paNa vAta kare che paNa te badhuM vyaktigata thaI zake, evuM badhA mAne che ane sAmudAyika ahiMsA pALI zakAtI nathI ema kahIne e prazna upara maMdatA nAkhavAmAM Ave che. je ahiMsA vyaktigata pALavAnI heta te sAdhusaMsthAnI jarUra na hatI. paNa vyaktigata ahiMsAnuM AcaraNa je vyaktinA jIvanane unnata karI zake te samUhagata ahiMsA samUhane unnata karI zake! e rIte vyaktigata ahiMsAno vicAra samUhagata thayo ane vyaktigata ahiMsAne sAmudAyika rU5 zI rIte ApavuM? vyaktigata ane sAmudAyika ahiMsAne tALo meLavavo zI rIte! emAMthI sAdhusaMsthAnI upayogitA AvI ne UbhI rahe che. A saMsAra kadi sudharavAne nathI. saMsAra anAdi-anaMta che. paNa eka vAta yAda rAkhavAnI che ke A saMsAra bhale zuddha na thAya paNa temAM pratiSThA te sadaguNonI ja hovI joIe. nahIMtara vyaktigata ahisA paNa, sAmudAyika ahiMsA upara AkharmIcAmaNA karavAthI DhIlI paDI jAya che. jene ahiMsAmAM AgaLa hevAnA kAraNe temanA dhArmika parva paryuSaNanuM ghaNuM mahattva che. Aje jevA jazuM te gAmaDAMthI laIne zaheramAM, A divasamAM phaMDaphALA thaze. te vakhate vicArAze ke sAmudAyika ahiMsAnuM paheluM pagaluM che? te kasAIkhAnAM-khATakIvADA kema baMdha thAya te mATe gati vidhi thaze. bIjI vAta rUpe A zarIrane ochAmAM evuM nAnuM gauNa kema karavuM tevI tAlIma levI ke ochAmAM ochI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vastuthI kema calAvAya? trIjo madhyama mArga e che ke ochI cIjothI calAvavuM. AyaMbila karavAM, udarI karavI ke evo khorAka le jemAM sthaLa hiMsA ochAmAM ochI hoya te nimitte kaMdamULa lIlotarIne tyAma kare. keTalAka te ghaNuM ochI cIje (padArtho) vaDe calAve. A badhuM je ke vyakitagata thAya che te chatAM sAmudAyika ahiMsA saune game che. eTale ja sahu samudAyamAM bhegA thAya che. tyAM phALo ekatra kare che. ahiMsAne vicAra kare che. jovA jaIe to A paNa sAmudAyika ahiMsAne prayoga che; paNa te eka nAnA sarakhA vartuLane banI jAya che. tenI Itara samAja upara je chApa paDavI joIe te paDatI nathI. tenI pAchaLa yogya anubaMdha anya saMsthAne na hoIne te sAMkaDI pravRtti rUpe ja rahI javA pAme che. ghaNIvAra enA kAraNe lekAmAM UMdho pracAra paNa thAya che. eka bAju jaine lIlotarI taje ke bIjA dharmanA leke samaje ke have zAka sastuM maLaze. teo bamaNuM kharIdatA-khAtA thAya che. gAmaDAMmAM paryuSaNanA divasamAM nahAvA-dhavAnuM jene baMdha rAkhe che. tyAre Itara prajA gharane kacaro sApha karavA mATe bahAra kADhe che. vAgharI-koLI vagere keTalIka komo gheTAM-bakarAM laIne jainenI poLamAMthI nIkaLe. jene pUche ! " kyAM jAva cho?" te kahe ke "zuM karIe ? khAvAnuM nathI eTale kasAIne tyAM vecavA jaIe chIe!" jene dayA khAIne paisA ApI tene choDAve che. paNa, teo bIjI paLamAM jaIne eja kAma kare che. Ama e paNa vyavasthita dha banI jAya che. eTale je vyakitagata ane sAmudAyika ahiMsAnI samatulA na jaLavAya te Ama ja bane. pacheDI nAnI hoya to eka bAju oDho te bIje ughADI thAya, eTale ke mAtra vyakitagata kAma karo to sAmAjika chuM thAya. AjanI AvI paristhitinuM kAraNa eka ja che ke ApaNe ekalapeTA thatA jaI rahyA chIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mane yAda che ke agAu gAmaDAMmAM paryuSaNa Ave eTale jainajaina darekane AnaMda thAya, badhA bhegA maLIne anubhave ke jenAM paryuSaNa Ave che. badhA divase ahiMsA na pALI zakAya paNa A divase te pALavI ja joIe. khATakIo pitAne dhaMdho baMdha kare; mAchImAro mAchI na pakaDe ane badhA mAMsAhArathI dUra rahe. te vakhate moTA loko vicAra kare ke khATakI, mAchImAra jevA dhaMdho baMdha kare tyAre tene peTA dhaMdhe Apavo athavA tenI AjIvikAnI ciMtA karavI e ApaNuM pavitra pharaja che. teo emane anAja vagere pahoMcatuM kare. A badhA vicAra gAmanuM mahAjana kare temAM mAtra vANiyA nahIM, paNa ahiMsA aMge vicAra karanAra A jana samudAya AvI jAya. Aje sthiti judI che eka bAju ahiMsAne vicAra thAya che; tyAre bIjI bAju zeSaNa rUpe, vyAja rUpe ane anyAya-anIti rUpe thatI hiMsAno vicAra tajI devAya che. eTale tALo maLatuM nathI, mATe bahu bahu vicAra karIne AgaLa vadhavAnuM che. boraDImAM eka TAMgAvALAne banI gayela prasaMga che. payurSaNanA divase hatA. teNe zeTha pAse baso rUpiyA vyAje lIdhA ke jethI TAge rIpera karAvIne calAvI zakAya. paNa TAMgAnI Avaka karatAM vyAjanI jAvaka vadhI gaI, pariNAma e AvyuM ke TAMgAvALAne vicAra karavo paDa ke dhaMdho cAlato nathI. TAMgAmAMthI vyAja ane khAvAnuM paNa maLatuM nathI. teNe zeTha pAse jaIne vinaMti karI ke huM tamArA rUpiyA ApavAne chuM paNa hamaNuM mArA para dayA rAkhaje. paNa zeThe kahyuM levaDadevaDamAM dayA zenI? dayA te dharmasthAnakamAM thAya che ! je rUpiyA A mahinAmAM nahi AyA te tAruM ghara lIlAma karAvI daIza." TAMgAvALAe zeThane bahu vinavyA ane davA karavAnuM kahyuM paNa zeTha ekanA be na thayA. chevaTe teNe eka khATakI sAthe bhAga rAkhavAno vicAra karyo. te zeTha pAse gayA ane kahyuM. so rUpiyA Ape huM kasAInA dhaMdhAnI bhAgIdArImAM kAma karIza, TAMge paNa calAvIza. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeTha vicAra kare che ke "khATakI khAnA te cAlaze ja mArA ekalAthI baMdha thavAnA nathI. karaze te bharaze! eTale kahe che ke " lai jApaNa rojano eka rUpiyo navAM vyAja tarIke ane junuM vyAja te cAlu ja ! temanI patnIe A vAta sAMbhaLIne kahyuM: "Aje paryuSaNanA divase che. huM roja dharmakaraNa karUM chuM. jIva mAtranI mAphI mAguM chuM ane tame te hiMsAne sIdhe Take ApI rahyA che ! zeThe kahyuM; "e te dhaMdhAnI vAta che." "paNa, tamAre UMDe vicAra te karavo joIe ne?" zeThANIe kahyuM ke pelA rUpiyA na ApavA joIe paNa zeTha mAnyA nahIM eTale zeThANIe kahyuM "tame nahIM mAne te huM mArA upavAsa cAlu rAkhIza. zeThamAM jaina saMskAra te hatA ja teNe kahyuM : "te zuM karuM" zeThANuM kaheH "jUnuM vyAja mApha kare, navA se rUpiyA Ape ane vyAja ochuM karo sAthe kaho ke pele khATakIne baMdha na kare!" pele khuza thaI gayo. teNe kahyuM: "mAre zA mATe have khATakIne dhaMdhe kare paDe?" te sArA kAme lAgI gaye. Ama jagatamAM amUke jhINavaTathI vicAravuM paDaze. jagatamAM bhale hiMsA cAlatI rahe ApaNe vaLI kayAM DUcA devA jazuM-ApaNe te ApaNuM saMbhALavuM. A daSTi khoTI che. svArtha daSTi che. jaina zrAvaka mATe paMdara karmAdAna kahIne tevA dhaMdhA na karavAnuM sUcavyuM che. je zeThe te vakhate kadAca basanuM dAna puNya karyuM heta te sAmudAyika ahiMsAne AcAra na phelAta. bAInA saMskAre zeThane thayuM ke vadhAre vyAja levuM; tethI TAMgAvALAne thayuM ke Avo hiMsaka ghadhe mAre na karavo. je A khyAla AvI jAya te sAmudAyika ahiMsA gatimAna thaI jAya. paryuSaNanA divase mAM jema sAIkhAnAM baMdha karAvAyAM che; tema jenee pote mIle-cAkI-moTara vagere baMdha rAkhavAM joIe; kAraNa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ke paMdara karmAdAnamAM "yaMga na calAvavI" e paNa che. paNa tene kaI mAnya nahIM rAkhe - pariNAme yaMtranA nAme tyAM zoSaNa te cAlu ja raheze. eTale e vAtanI chApa bIjA upara nahIM paDe. eTale vyaktigata ahiMsAnuM evuM che ke temAM gati dekhAya che-koI page cAle, kaI ghaDe cAle, koI moTaramAM bese-paNu dareke gati te karavI joIene-evI ja rIte vyakitagata ahiMsA mAtra pALavAthI sAmudAyika ahiMsAnI gati aTakI jaze. gayA vakhate cAra muddAo rajU ryA hatA -(1) rAjyanI daMDazakti maryAdita kema rahe? (2) rAjya ahiMsAnI dizAmAM AgaLa kema vadhe? (3) samAja ahiMsAnI dizAmAM AgaLa kema vadhe; ane (4) vyaktigata loko ahiMsAmAM kema AgaLa vadhe. A cAra vAta samajAI jAya te sAmudAyika ahiMsAnA kSetrane vicAra AvI jAya. enA anubaMdha mATe lokasaMsthA, lekasevaka saMsthA, sAdhu saMsthA ane rAjya saMsthA - ema cArane lIdhI. rAjyanuM dabANa paNa hoya eTale ke kAyade ghaDAya; ane dharmanuM dabANa heya- eTale ke dharma pramANe Adeza heya; te chatAMye je vacamAMnuM lekenuM-samAjanuM dabANa nahIM hoya to paNa prazna ukelAze nahIM. keTalAMka to rAjyanuM mAnatA nathI tema dharmanuM paNa mAnatA nathI. tevA mATe madhyama mArga kADhaye-samAjanuM naitika dabANa UbhuM karavuM. eka ThekANe khADe thAya che te mATe pApa thAya che. bIjI tarapha vadhAre bharatInA kAraNe pApa thAya che. TAMgAvALAne khATakIno dhaMdho karavAnI icchA eTalA mATe thaI ke te zeThanuM vyAja bharI zakato na hato ane te dahADe zeTha TAMca lAvavAnA hatA. zeTha zA mATe tene pasA dhIravA taiyAra thayA? te kahe ke vadhAre vyAja maLatuM hatuM. Ama vadhAre dhana mATe ADA dhaMdhA karavA paDe ane temAM hiMsA zarU thaI jAya che. ke paNa prayiA zarU thAya che tenAM kAraNe hoya che. evuM hiMsAnuM paNa che. koI mANasa khUna kare che? tene nyAya maLatuM nathI ! Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bIjI tarapha vakIlanA kAraNe khUnI chuTI jAya che. eTale huM rahI jAya che ane prati hiMsA-khUnane badale khUnathInI paraMparA cAle che. mIlemAM vadhu naphe thAya che. kAmadArone pUratuM maLatuM nathI-pariNAme haDatALa paDe che. tephAna ugra thAya che-pAMca paccIza ghavAya che ane pratihiMsAnI paraMparA janma le che. eka vyakti pAse puSkaLa dhana che. te vaibhavanA pradarzana mATe kAra rAkhe che, baMgalA rAkhe che, jamaNo karAve che, tyAre bIjo ene ja bhAI enI paisAnI moTAIne name che; tene : paNa evA thavAnI bhAvanA janme che. pariNAme kAM to te samAjanuM zoSaNa karIne AgaLa Ave che; kAM to pachI zeTha jevI vyaktio sAthe TheSa vRtti janme che. A hiMsAnI cinagArI che je AgaLa jatAM bhaDakAnuM rUpa pakaDe che. dharmasthAnamAM besIne leke ema vicAre che ke ApaNe prabhunI prArthanA karIe-dAna-tapa karIe-ahiMsA pALIe. paNa tethI nAnA kSetramAM ahiMsAnuM pAlana thAya, paNa ATalA samudAyanI vyaktigata ahisAno prabhAva bIjA upara nathI paDato. tenuM kAraNa e che ke vyakitagata kAryonI sIdhI ke dhI asarane vicAra karavAmAM Avato nathI. pelA zeThane hatuM ke mAre te vyAjathI kAma. e zuM baMdha kare tenI sAthe mane zuM prajana" tethI samAja hiMsA tarapha vadhe ke dAdAgIrI phelAya ema koI vicAratuM nathI. rAjasthAna-kaccha ane agAu saurASTramAM keTalAka vANiyA leke DAkubahAravaTiyAonI lUMTanA mAlane (senAne) gALavAne ane vecavAne dhadha karatA. temane thatuM haze ke amAruM kAma to senuM gALavuM ane vecavuM che. paNa jete tenI pAchaLanI bahAravaTiyAonI corI hiMsA ane raMjADane khyAla na kare to zuM thAya ? A DA-bahAravaTiyAnI pravRttine uttejana maLI jAya ! eTale samAjane ahiMsAnI rIte vALavA mATe koI prakriyA zarU thavI joIe. temAMthI zuddhiprayAganI vAta AvI. AvA zuddhi prayogonuM kharuM mUlyAMkana samAjane thAya tevuM vAtAvaraNa pedA karavuM jarUrI che. A hiprayAgamAM eka ke aneka vyaktio nisvArthapaNe sahana kare che chatAM tene Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ keTaluM badhuM sAMbhaLavuM paDe che tene khyAlathaDI bAbatothI AvI zakaze. sarva prathama jenI sAme thavAnA hoya che te dAMDatone ema thaze ke A leke samAjanI zakti dvArA amane ughADA pADaze. eTale teo zuddhi prayoga karanArane raMjADaze. rAjyane ema thaze ke Aje A leko AmanI sAme ja kare che; kAle amArI sAme karaze; eTale te viSedha karaze. dhArmika leke ema kaheze ke A te rAjakAraNa thayuM emAM paDIne AtmAnI hiMsA zA mATe karo cho ? sAthI ane sevakone ema thaze ke jenA mATe zuddhiprayoga karavAmAM Ave che te zakita to vera-vikhera paDI che; vaLI sAdhuo, virodhapakSa, rAjya badhA virodha kare che te tenI asarakArakatA na thAya tyAM sudhI zakita zA mATe veDaphavI? eTale teo pAse Avaze nahIM. A uparathI khyAla AvI zakaze ke sAmudAyika ahisAnuM kArya keTaluM kaparuM che? amadAvAdamAM kheDUtonI TrakaTI gaI, te lokoe kahyuM ke, "TUkaDIo AvI eTale tephAna thayuM. na AvI hota to zAMti raheta." paNa kharI rIte te ahiMsaka mANase prANArpaNa karavA taiyAra thayA tyAre ja tyAM zAMti AvI; polise paNa zAMta thayA ane taphAnIo paNa nemimuni ane DuMgarazI muni dvibhASInA AMdolana vakhate koMgresa hAusamAM jatA hatA te lekAe rokyA ke ToLAM gusse thaze. kurezIbhAI gayA te kahyuM ke "tame jazo nahIM; nahIM te apamAna thaze. chatAM javuM hoya to TopI utArIne jAo !" temaNe kahyuM : "TopI utArIne jAuM te gAMdhIjInuM apamAna thaze!" eTale TopI paherIne teo gayA. aTakI gayA hatA te temane vyaktigata rAhata raheta. paNa pilA lokonI tAkAnI vRttine Teke maLI jAta. Ama ghaNI takedArI rAkhavAnI che. dhAryuM pariNAma na Ave eTale ke asarakArakatA na Ave tyAM sudhI cUpa besavAne artha nathI. Aga lAge tyAre pANI nAkhavuM joIe. ochuM nAkhatAM Aga kAbumAM nahIM Ave, ema mAnI baMdha Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 96 na rahevAya; paNu, khace teTaluM bacAvAya. eTale tAkAnA vakhate TukaDIe gaI temAM kAma ochuM thayuM paNa tekAnAnA amuka aMza te| kANumAM AvI ja gayA hatA. ghaNAMne ema thaze ke A badhA prayogA karavAmAM AvyA te bhAla naLakAMThA jevA nAnA pradezamAM. haju AkhuM hiMdu bAkI che ane vizvanI vAtA karavAthI zuM phAyadA thAya? prayAgazALA hamezAM meTI na hoya tema ja tenA vistAra AkhA vizvamAM hAvA joIe, e jarUrI nathI. prayAgakAranI najara sAme Akhu vizva hAvuM joI e. tenuM hRdaya tenA rASTramAM haze ane tenA paga tenA kAryakSetramAM raheze. prayAgakSetra nAnu hAya che temAM tenA pariNAmeA jovAya che; ane saLa thatAM vizva sAme mUkavAmAM Ave che. vizva tene tapAse che ane tenI sakriyatAne apanAve che. eTale ahiMsAnA prayAge bhale bhAlanaLakAMThA jevA pradezamAM saMkSepa rUpe thayA; paNu temAM vizvavyApI pariNAme te| rahelAM ja che. bhagavAna mahAvIra ane mudde yugadha- vihAramAM ja upadeza Apele paNa temane ahiMsAne saMdeza Aje jagamAM paNa phelAyA ja che. ene TU kA sAra e che ke vyakitagata ahiMsA game teTalI vyApaka ane zuddha hovA chatAM sAmudAyika banyA vagera te DaheALI khanI jAya che. TAMgAvALA ane zeThanA dAkhale e aMge navA prakAza Ape che. jo sAmudAyika vicAra nahIM haiAya te tamAruM kuMDALuM game teTaluM majamuta haze tene paNa paNa teADavuM ja paDaze, mAtra rAjyanA vicAra nahIM cAle ! vyakti, samAja, rAjya ane sa MsthAnA vicAra karIne naitika duzmANu UbhuM karavuM paDaze. rAjya hAvA chatAM samAjanA khyAla pahelA karavA paDaze. nahIMtara rAjya hAvA chatAM, sAdhuone pAkistAnathI bhAgIne hiMda AvavuM paDyuM ! lAI-lAmAne hiMdamAM AvavuM paDyuM ! eTale vyakitagata ahiMsAne sAmudAyika rUpa ApavAmAM evA samAja UbhA karavA e vadhAre mahattvanuM che. A badhuM sAmudAyika ahiMsAmAM ja AvI jAya che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 97 carcA - vicAraNA .. zrI. devajIbhAI e carcAnA prAraMbha 'karatAM kahyuM : " vyaktimata ahiMsAne AdhAra sAmudAyika ahiMsA upara nirbhar che. ceAmera aniSTA hAya tyAM vyaktigata ahiMsA zI rIte ArAdhI zakAya ? AsapAsanu vAtAvaraNa DhIlu hoya tyAM game teTalA kaDaka mAsa paNa DhIlA thavAneAja. sAdhusAdhvIe paNa je gAma dAMDa leAkeAnuM hoya tyAM jUthanA kAraNe jaI zake che; ane TakI zake chetemaja dAMDatattvAne sArA mArge TuArI zake che. samudAya ane sAmudAyika kriyAnuM mahatva ApaNe tyAM che ja. Aje tenAM mUlyA khAvAyAM che teA. dareka kSetre ahiMsAnA prayegA karIne tene sthApavAM paDaze. zrI, baLavatabhAI : tr mArA namra mate ahiMsAnuM mULa vyaktimAMthI zarU thAya che. bApumAM je mULa tattva hatuM te samudAyamAM gayuM. bApue mATInAM DhephAne paNa pAchuM mUkAvyuM; jarUra karatAM vadhu pANI ke mATInA kaNa paNa vaparAya nahIM. kevI jhINI dRSTi ! guMdI AzramamAM vasavAnI zarUAta pahelAM te| navalabhAI e karI. pachI teA aMtrubhA vagere pAyAnA aneka kAryakara munizrI saMtabAlajIne maLI AvyA. guMdImAM jhIlaNA ekAdazI vakhate je bibhatsa pravRtti thatI tene dUra karavAnA kAryakrama zarU karyAM, dhIme dhIme dUra thaI gaI. mArA peAtAne prasaga kahuM. e meLA mATe leAkA TikITa vagara besI gayA. TikITa tapAsanArane ucaka daza rUpiyA ApI dIdhA. mane. e khUMcyuM. me TikITa tapAsanArane ThapakAryAM. teNe rUpiyA pAchA ApyA paNa TikITA na levANI te aniSTa teA rahyuMja. eTale guMdI AvI meM navalabhAI te e vAta karI. chevaTe e nANAMnA sadupayeAga thayA. zrI. vajIbhAI : " krAMti vyaktinI preraNAthI zarU thAya che ane samUha tene jhIle che. eTalu kharU ke te vyaktimAM hiMmata ane nirbhayatA haiAvAM joIe, nahIMtara badhuM bheLavAI jaze ! '' 7 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 98 pU. nemimuni : "paNa ene jhIlanAra samudAyamAM baLa nahIM hoya to vyaktinI nirbhayatA moLI paDaze. pAkistAnanA bhAgalA paDyA te vakhate sAdhuone vimAnamAM besIne AvavuM paDyuM. temAM vyaktigata nabaLAI na paNa hoya; paNa jyAM emane mAnanArA samUha nabaLo paDyo tyAM kheMcAI javuM paDe. pUMjAbhAI tyAM vyaktigata hatA. nahIMtara jema TikITa tapAsanAre bhUla kabUla karI ema TikITa na lenArAo paNa bhUla kabUla karI tene sudhArI zakata. Aje matsya udyoma, vAMdarA nikAsane virodha kAMti amUka leke kare che. vyApaka vAta samajyA vinA vivekayukta virodha thato nathI. athavA te svArtha khAtara sarakArane virodha karavAmAM Ave che ke virodha karanAranA hAthA banIne virodha thAya che. e daSTie, sana 1956 nI grAma TukaDIone bhAla naLakAMThAne prabhAva paDyo hato ane Aje paNa paDe che. eTale ja Aje naitika sAmAjika dabANarUpI ahiMsAnuM pagaluM AcaryA vinA chUTake nathI." gosvAmIjIH "devajIbhAI kahe che tevI vIratA joIe ja!" zrIdevabhAI : "sAmAnya rIte saMsthA hoya te tenAM baLe Darapeka paNa nIDara banI zake che." sa. maNibhAI: "zuM sAmudAyika ahiMsAnA prayoge ekale mANasa karI zake ke kema? zrI. devajIbhAI: "paNa, sAmAjika ghaDatara saMsthA vinA na thAya ! " zrI. baLavaMtabhAI: "kAMti bhale vyaktithI thAya paNa samAja vyApI kAMti te saMsthA dvArA ja zakaya che. (tA. 1--). Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [8] sAmudAyika ahiMsA ane zuddhipraga sAmudAyika ahiMsA ane zuddhipayoga aMge A agAu ullekha thaI cUkyo che. A zuddhi prAga zuM che tenI ane vicAraNA karazuM. ghaNIvAra ghaNAne A zabda no lAgaze paNa samAjamAM rUDha thatAM te jAtuM thaI jaze. gAMdhIjIe satyAgrahane pracalita karyo. eTale kene khyAla Ave che ke satyane pakaDI rAkhavuM-Agraha rAkhave, e satyAgraha che. evI ja rIte zuddhi prAga zabda bhAlanaLa kAMThAnA niSThAvAna kAryakara nAnacaMdabhAIe pracalita karyo. Aje ghaNuM lokee tene apanAvI lIdhe che. zuddhi prayoga zabdamAM satyAgraha te Aveja che, sAthe ja "abhigraha paNa hoya che. e uparAMta temAM vyakti ke samAjanI zuddhinuM kAma thatuM hoya che. e uparAMta vyaktinI zuddhi ke sAmAjika zudinA prasaMge AvatA hoIne dabANa paNa Ave che. zudhdha AdhyAtmika dRSTie e dabANamAM sUkSma hiMsA lAge che paNa jenA upara lAvavAmAM Ave che tenA hitanI budhdhi, eka DokaTaranI dardI pratye ke eka mAtAnI bALaka pratye vaya tevI haiya che. eTale zuddhi prApamAM sAmudAyika ahiMsAno vicAra judI judI rIte karavAnuM hoya che. have A zudhdhi prayoga kayAre thaI zake te vicArIe. jyAre samAjamAM koI aniSTa cAlatuM hoya tyAre samAjane sudhAratA saMketa le ane samAja suLiyAra, kAMtipriya sAdhuoe tata pahelAM te te vyakitane kema na karavA mATe cetavo joIe. gunegArane pitAnI - bhUla ane sudhAravAnI taka ApavI joIe; te chatAM paNa te na mAne to tenA upara sAmAjika nati dabANa ANavuM joIe; ema chatAM paNa na maLe to aMte zuddhi-prayoga karavo joIe. A hi Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 prayogamAM te vyakti ke vyakitao svecchAe aniSTa na mUke tyAM sudhI pitAnA taraphathI upavAsa karavA athavA pitAnI preraNAthI racanAtmaka kAryakaronI saMsthAnA saMcAlana dvArA karatA lekasevake dvArA upavAsa karAvavA ane tapa-tyAga ane balidAnanA kAryakramothI vAtAvaraNa taiyAra karavuM. ane pariNAma na Ave to jIvana paNa heDamAM mUkavuM; e kAryakrama samAyela che. ghaNune ema thaze ke sAdhue te AtmAnuM damana karavuM joIe. bahu bahu to sAdhuoe upadeza Apavo joIe; temaNe AvI paMcAtamAM zA mATe paDavuM joIe ? paNa sAdhunI javAbadArI batAvatAM ThANAMga sUtramAM kahevAmAM AvyuM che - cattAri purisajAyA paNattA :appaNo NAmamege alamatthU bhavai no parassa, parassa gAmamege alamatthU bhavai no appaNo, ege appaNo vi alamatthU bhavai parassa ki ege No appaNo alamatthU bhavai No parassa; AmAM "alamastu" zabdane artha TIkAkAra kare che- 'alamastu, niSedho bhavatu ya eSamAha soDalamastvityucyate. durnayeSu pravartamAnasya niSedhakaH ItyarthaH' . -pote agara te samAja dunatimAM pravartate heya te tene tema karavAnI je nA pADe che; dunItithI bacavA mATe cetave che, te alamastu kahevAya che, A bhaMgImAM trIjA prakArane sAdhaka sarvazreSTha gaNAya che je pitAne ane bIjAne bannene aniSTa pravRtti karatAM bacAve che. eTale zudhi prayogamAM sarvaprathama vyakita ke samAjane aniSTathI bacAvavA mATe prayatna karavo joIe je te dUra na thAya te gunehagAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 101 vyakitamAM je aniSTa che, te kevI rIte keTalA divasathI ane keTalA pramANamAM pravezya che? Ama aniSTanI guNavattA pramANe zuddhiprAgane vicAra karavo joIe ke te tIvra maMda ke madhyama zuddhi prayogathI dura thaze ke mAtra samajUtIthI ke vyaktigata ekAda upavAsathI dUra thaze. A pramANe zudhdhiprayoganI maMda-tIvratAnuM mApa kADhI yogya pagalAM bharavAM joIe. samAjanI zuddhi mATe ThANuga sUtramAM eka cabhaMgI batAvavAmAM AvI che - cattAri purisajAyA paNNatA, taMjahA gaNasohi kare No mANakare, mANakare No gaNasauhikare; gaNasohi kare vi mANakare vi, no gaNasohikare mANakare. -cAra prakAranA puruSo kahyA che:-(1) eka samAjanI zuddhi : kare paNa samAjanuM mAna (mApa) barAbara kADhatA nathI, (2) bIje samAjanuM mAna kare che paNa zuddhi karato nathI, (3) trIje samAjanuM mApa barAbara kADhe che ane zuddhi paNa kare che; (4) cothe samAjanuM mApeya kADhate nathI; zuddhi paNa karatA nathI. AmAM trIjA prakArane puruSa zreSTha kahyo che. zuddhi prayogakAranI yogyatA mATe ThANuga sUtramAM eka celaMgI vastra upara kahI; puruSo upara ghaTAvI che - cattAri vatyA paNNatA taMjahA :sudhdheNAma ege sudhdhe, sudhdhe NAma ege asudhdhe; asudhdhe NAmaM ege sudhdhe, asudhdhe NAmaM ege asudhdhe. -A rItanI jaMgI batAvIne puruSo upara ghaTAvatAM kahyuM che - cattAri purisajAyA paNNatA taMjahA :sudhdhe NAmaM ege suddhamaNe; caumaMgo, 4 // evaM suddhasaMkApe suddhapaNNA, sudadihI, subasIlo, sudAcAro suddha-vavahAro vi. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 enA ja saMdarbhamAM AgaLa paNa ghaNuM kahevAyuM che. temAM vastro uparathI joIe. kahevAya che ke UnI vastra cokakhuM hoya che tema rezama paNa zuddha hoya che. rezamane artha mugaTA-keroTAe mukta karyuM hoya tevuM vastra. paNa tevuM rezama kumAzadAra nahIM hoya; paNa kumAza mATe kIDAne mArIne te banAvavAmAM Ave che. eTale te uparathI zuddha lAge paNa kharekhara azuddha heya. khAdI laIe te te bane rIte zuddha che. tenAthI lekane rojI maLe, mahA hisA thAya nahIM eTale zuddha. jAte zrama kareluM heIne te zuddha che; kheta-majurane rojI Ape te rIte zuddha ane zarIra rakSaNanI rIte paNa zuddha. eTale e evA prakAranuM vastra che je badhI rIte zuddha che. paNa khAdI paherIne kaLAMbajAra kare, khoTuM bole, anIti kare te kapaDAM tarIke zuddha paNa teno upayoga azuddha. evI ja rIte mANase aMge kahyuM che ke keTalAMka aMdarathI pavitra ane bahArathI pavitra; keTalAMka bahArathI cekakhA paNa aMdarathI melAM, keTalAMka aMdarathI cekakhA paNa uparathI melA; ane keTalAMka aMdara bahAra bane rIte melA hoya che. eTale zuddhiga karatI vakhate dabANane; pitAnA aMdara ane bahAranI zuddhine vicAra karavo joIe. tyAra pachI samAjazuddhine vicAra karavo hitAvaha thaze. sAthe sAthe upalI cabhaMgInI sAthe bIjI bhaMgIo paNa zuddhasaMkalpa,zuprajJA, zuhamana, zuddhadaSTi, zuzIla, zuddha AcaraNa ane zuddhavyavahAranI batAvavAmAM AvI che. te sUcavI jAya che ke zuddhi zuddhiprama karatAM pahelAM zuddhiprayoganuM saMcAlana karanAra saMsthA ane zu. pra.sAM besanAra triupavAsI vyaktimAM kevI yogyatA ane tenuM jIvana kevuM hovuM joIe. eTalA mATe ja uttarAdhyayana sUtramAM kahyuM che - "hI ujjayabhUyasya dhame sudhamsa ciThThaI" je saraLa dila ane saraLa buddhivALo hoya tenI zuddhi thaI zake ane dhama paNa evA zuddha hRdayavALAmAM TakI zake. bhagavAna mahAvIra badhuM bhAgyuM; kuTuMba-sAyaNikata badhuM choDyuM; Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 103 vikSA levA lAgyA paNa parokSamAM samAjamAM azuddhi hatI te zuddha karavAnI hatI. eTale samAjane jAgRta karIne tenI azuddhi dUra karavA mATe abhigraha-zuddhasaMkalpa karyo. A abhigrahamAM temaNe dAsadAsI prathAnA aniSTane dUra karavA ane strI jAtine uMcu sthAna ApavA samAjanuM dhyAna kendrita karyuM. te chatAM samAjane sudhAravo hoya te samAjamAM navAM saMgaThana banAvavAM joIe. eTale temaNe saMdha ra. saMdhanA judA judA vargonA niyamo banAvyA. bhagavAna mahAvIranA jIvanamAM traNa tAe mukhya kArya karyuM che -(1) AtmatatvanI pratIti mATe abhigraha ane caMdanabALAno uddhAra (2) anArya pradezamAM varase sudhI paribhramaNa karavuM ane tyAM bibhatsa aMgAra rasamAM paNa rasiktA paDelI che te batAvavuM; (3) prANImAtramAM samAna Atma tatva hoya te kredhI ane bhayaMkara sarpane pakSa vAtsalya cakhADavuM ! eTale ja lakoe nA kahI chatAM teo caMDakauzika sarpa pAse gayA ane tene vAtsalya ApI pratibadhyo. Ama darzana ane vahevAra pavitra karyA pachI; temaNe saMghanI racanA karI. eTale zuddhi prayogamAM kramazaH zuddha mana, zuddha saMkalpa, zuddhaprajJA (buddhi), zuddha draSTi, zuddha zIla, zuddha AcAra, zuddha vahevAra ane purUSArthane krama rAkhavo joIe. tenI sAthe sAthe e kALajI rAkhavI paDaze ke pitAnI zuddhi karavI ane AjubAjunI zuddhinI vAtane Teko Apavo ane bagADa thato hoya tyAM zuddhiprayAganI himAyata karavI. ahiMsaka AjhAdInI laData sAthe satyAgraha zabda ApaNe tyAM vadhu pracalita che. eTale zuddhiga ane satyAgraha ne ekaja arthamAM gaNavAnI ghaNA leke bhUla kare che. kharekhara bannemAM moTuM aMtara che temaja bannenI sAmAjika anivAryatA paNa alaga alaga tothI bharelI che. gAMdhIjI AphrikAmAM gayA. vakIlAta cAlu karIne Azrama khelyo paDAM mANaso rAkhyAM; TAIpisTa, paTAvALA, kArakuna vagere. emAM eka Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 4. bahena paNa hatI. ekavAra emanA mahetAjI pelI bena sAthe ceDAM karatA hatA. gAMdhIjIne te ThIka na lAgyuM. bannene samajAvyAM chatAM na mAnyAM. eTale pelA bhAI te rajA ApI. peAte jAherAta vagara sAta upavAsa karyAM. ahIM zuddhinA Agraha peAtAnA tarapha che. enI bhUlamAM mArI paNa khAmI che; nahIMtara huM hAvA chatAM Ama na cAle ! '' eTale temAM vyakti peAtAnA upara dabANa lAve che. A bANu evuM che ke pasa thayuM hoya tyAre bANu karIe tA saheja vadhAre du:khe paNa pachI zAMti thAya; enA jevuM che. AvuM khANu ke sUkSmahiMsA vyakti ke samAjanA hita mATe hAI ne te ahiMsA che. ahIM dhaNA ema paNa kaheze ke gAMdhIjIe tene rAkhIne sudhAryAM hrAta tA? tene chUTA karyAM teA tenA peTa upara lAta teA paDI ne? paNa, je vyakitane gAMdhIjInA sAta upavAsa ane samajAvaTathI paNa kaMI asara na paDe te zuM karavu? saDeluM gumaDuM phADavuM ja paDe ! ghaNA mANasA khATAM kAryAM karI sArAM thaIne pharatA haiAya che. ene sAce ahiMsaka te pratiSThA naja ApI zake. AvA leAkAne sAthe rAkhavAthI temanI dAMgAI ne TekA maLI jatA hoya che. gAMdhIjInA AzramamAM lIlA nAgInInA hadabahAranA kissA banyA. pahelAM samajAvavAnA prayatna meryAM; vALa utarAvI nAkhavAnuM kahyuM, jIvana amUka rIte jIvavAnuM kahyuM; paNa pariNAma na AvyuM te tene chUTI karI. ghaNAne ema thaze ke kharAba mANasa tyAM na sudhare te pachI kayAM sudhare paNu, gAMdhIjIe mAnyuM ke prayatna karavA chatAM paNu vyakti na sudhare te samAjamAM kheATA pratyAdhAtA paDe; eTale tene cheDI dIdhI. gAMdhIjI ghaNA prasaMgomAM, AzramavAsIonI bhUla thaI hoya to jAte prAyazcita karI nAkhatA. kAIne kahetA nahIM. ema karatAM leke jANI jAya tA saMzAdhana karI nAkhatA ke mArI bhUla tA nathI thaI te ? eTale zuddhiprakAyA e prakAre thAya. emAM khIjAte jANu na www.umaragyanbhandar.com Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 105 kare. bIjAmAM jAherAta kare. keTalIkavAra teo zuddhi prayoga na karatA paNa sAmAjika dabANa lAvatA. ekavAra kasturabAnI bhUla thaI phaMDanA AvelA pAMca rUpiyA bIjA kharcamAM vAparI nAkhyA. eTale temaNe navajIvanamAM jAherAta karI ke kasturabAe bhUla karI che. te vAta jANIne taiyabajI TheTha vaDodarAthI doDI AvyA ane kahyuM: "A tame bhUla karI. "emanI AbarU dhULamAM meLavI ! " gAMdhIjIe kahyuM: "e lakhatAM mane khUba duHkha thayuM che. paNa elatI che para mAre jAhera jIvanane cIle pADavAno che. saMsthAo vadhaze, phaMDa thaze ane emAM jarAka bagADe thaze te lokenI zraddhA tUTI jaze. eTale mAre mArA pratye kaDaka rahevuM joIe. tethI bIjAne te dAkhalA rUpe banaze !" A badhI vAte rajU karavAne Azaya e che ke zuddhi prAga ane satyAgraha mATe vamaLa uDayAM che tyAre ApaNane zaMkA na rahe! kayAM sudhI zuddhi prayoga kare. keTalI hade javuM te badhA vicAro karI zakAya ? hamaNAM thoDA divasa pahelAM eka bhAI AvyA. temaNe kahevaDAvyuM ke mahArAjazrIne maLavuM che. vAta jANyA pachI meM maLavAnI anicchA batAvI. keI sAdhunAM darzane Ave ane tene nA paDAya te kevuM ? sAthIone paNa AMcake lAgyo. eka bhAI te ThIka ThIka garama thayA. paNa AnI pAchaLa mAro Azaya te e vyaktinA bhalAne ja hatuM, samAjanAM mUlyano hate. darzana karavA Ave te judI vAta che paNa aMdaranI daSTi melI heya te koIne lAbha thatuM nathI. te bhAI eka anyAya sAmenA zuddhi prAga vakhate sAme pakSe hatA. temanA manama ema hatuM ke zahi prayoga bhale thaye; have ame saMtabAla sAthe chIe ema dekhADI samAjamAM pratiSThA meLavI levAnI temanI vRtti hatI. AvAM mANase zuddhi prAgane nIce pADe che. ghaNA evA hoya che ke pote zuddhi pravega karatA nathI, tema koI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106, kare to Teke bApatA nathI; keTalAka jAte kare che, keTalAka ke Ape che; keTalAka te virodha ja kare che. AvA cAra prakAranA loko hoya che. sANaMdanA zuddhi prAganI vAtanI paNAne khabara nathI. tyAM eka saMsthAnA nANuM, pote UbhI karelI navI saMsthAmAM gupta rIte laI javAyA ane pAchA ApavAnI nA pADI tema ja hisAba paNa na Apo te mATe e zuddhiprAga hato. AvA prakAranA lokone sAtha ApanArA loko pAchA samAjamAM sArA dekhAvA prayatna kare to temane maLavAthI za lAbha? pApIne maLI zakAya che kAraNa ke te khulluM pApa kare che; paNa je loko aMdarathI juduM ane uparathI juduM batAve; chaDe coka anyAyane Teko Ape tevA mANasane kaI rIte pratiSThA ApI zakAya! vyakita tarIke vAMdho na paNa hoya; te chatAMye samAja upara tenI UMdhI asara paDayA vagara rahetI nathI. ene khyAla ghaNuye prasaMge banyA pachI Ave che. ahIM ja satyAgraha ane zuddhi prayogamAM aMtara che. e ja kAraNe bApue dezane satyAgrahane raste doryA bAda Aje emanA netRtvamAM cAlatI saMsthAomAM viparIta vyakitao AvI jatAM; temanA kAraNe saMsthAnuM nAma kharAba thAya che. gAMdhIjIe kadi koIne A rIte maLavAnI manA karI na hatI; paNa Aje paristhiti badalAI che. eTale zuddhi prayogamAM be vastu karavI paDaze. pahelI vastu to e ke satyAgraha vakhate je savinaya kAnUna bhaMga Avato hato te have nahIM thAya. kAnUnarakSA thaze ke saMzodhana thaze; eTaluM ja nahIM duniyAmAM paNa lokazAhInuM rakSaNa karavAnuM raheze. je lokazAhI nahIM Take to nihitasvArthI-aniSTa tattvonuM jora vadhI jaze. eTale ja lekazAhImAM mAnatI ane kArya karatI dareka saMsthAne Take Apavo paDaze. yUne paNa evI ja eka saMsthA che. eTale vizva vAtsalya prAyogika saMdhe; hamaNuM tenA maMtrI dAga hemarazIlDanuM zaMkAzIla mRtyu thatAM te aMge TharAva ghaDyo hato kayAM yUne, kayAM grAma saMgaThane ane kayAM prAyogika saMdha! prayoga nAnI jagyAe ja thAya che pachI tenI vyApakatA vadhe che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 107 eTale bIjI vAta rUpe navI saMsthAonI jarUra paDe tyAM UbhI karavI te zuddhi prayogamAM che paNa te satyAgrahamAM na hatI. e rIte grAma saMgaThane, prAyagika sa ane krAMtipriya sAdhusaMsthAne teyAra karavI paDaze. jemanI bhAvanA sUtelI che temane taka ApavI joIe. sArI saMsthAo sAthe anubaMdha bAMdhavo joIza; tema ja anubaMdha vicAradhArA pramANe badhI saMsthAno vicAra kare paDaze. nizAna barAbara tAryuM haze te teyArI paNa joize. tema AMtarika saphaLatA mATe taiyArI karavI paDaze. tema bahAranI rIte paNa saphaLatA mATe taiyArI karavI paDaze. jethI zuddhiprayAganI dhArI saMpUrNa asara thAya. sANaMdanA zuddhiprayoga vakhate je bhAIne kAma karyuM tene pazcAtApa thayo ke nANAM pAchAM maLyAM jevuM te na thayuM paNa evuM kAma karanAra ke enI paDakhe UbhA rahenAranI pratiSThA ghaTI, temaja samAja jAgRta thayo ane pharIvAra koI evuM kAma na kare tevI bhUmikA UbhI thaI. eTale tene e rIte saphaLa gaNI zakAya. ghaNIvAra saphaLatA bahArathI nathI dekhAtI paNa enI asara e vyaktio ane samAja upara avyakta rIte jarUra mAya che. te kAyamI banAvavA mATe vyApaka AMdolana karavuM joIe. vireAdhI leke ApaNuM pakSanA kahevaDAvavA mATe AgaLa Ave emAM paNa avyakata baLanI asaraja spaSTa che ne? evuM nathI ke zuddhiprayoga karyo ane tarata saphaLatA maLaze. sAdhusaMta ADakataro Teko Ape paNa samaja sAme ApatA Dare; koMgresa, grAmasaMgaThanane Teko ApatA Dare. temaja vyaktigata ane sAmudAyika zuddhiprayAgamAM pharaka; vagere muzkelIone vicAra karavAnuM raheze. yune ane gresanuM joDANa kema rahe! sAthe saMgaThanenuM joDANa kema rahe te jovAnuM che. sAruM kAma che ema gaNIne te prAraMbha karavAnuM che. kegreisane jaNAvatA rahevAnuM che. tenA mata upara rahIne ja kArya karavAnuM nathI. sAruM kArya che te zarU karavAnuM che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 gautama ane kesI munine meLApa thavAnuM hatuM. kesI muni pite gautamane sAme levA jAya che. meTA mAne che-praNAma kare che. tethI gautamanA manamAM UMDI chApa paDe che. Ama zuddha bhAve, zubha hetusara zuddhiprayogo karavAnA che. te mATe abhimAna na rAkhavuM paNa kALajI te rAkhavI ja! kAnUnabhaMga karyA sivAya kAnUna saMzodhana karavuM paDaze. amUka prazno aMge koMgresanI sAme laDavuM paDaze te bIjI bAju Teko Apavo paDaze. racanAtmaka kAryakarone kayAreka virodha kare; te kayAreka temane Teko Apavo paDaze. evuM krAMtipriya sAdhusAdhvIoe karavuM paDaze. gAMdhIjIe jyAre savinaya kAnUnabhaMga, asahakAra ane satyAgraha e traNenI vAte eka sAthe mUkI ane kArya zarU paNa karyuM. paNa, dezI rAjyonI laDatamAM eAchuM dhyAna ApyuM kAraNa ke e mAnatA ke mukhya kAma briTIzarane kADhavAnuM che. te chatAM AMtarika bAbatamAM eTalI ja jAgRti rAkhatA. dArUnA pIThe bahenane pikeTIMga mATe mUkatA; harijananA prazno carcatA ane sAtheja lIMbaDI rAjyane jApAnathI TheTha rU pAchuM maMgAvavA jeTalI AMtarika paristhitine vaLAMka ApI zakatA. eTale ke jAgRti rAkhavI ja paDaze paNa tethI kAma mUkI devAze nahIM. ApaNe rAjyanI zuddhi karavI che-lekazAhIne TakAvavI che. eTale virodha pakSI banavA karatAM preraka-pUraka baLone Take Apavo paDaze ane aniSTa sAme ahiMsaka zuddhiprayogo karavA paDaze. carcA-vicAraNuM zrI. devajIbhAIe carcAne prAraMbha karatAM kahyuM: "zuddhiprayogamAM samAja jAgRti ane naitika dabANa AvatAM khoTI pratiSThA meLavanArAM tane dUra bhAgavuM paDe che, nahIMtara apamAnita thavuM paDe che athavA sudharavuM paDe che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 109 zrI. puMjAbhAI: "atyAra sudhI te kAM te jenI lAThI tenI bheMsane kAyado hatuM ke jenI pIThabaLe mAnavasamUha hoya tenI chata thatI! AvA nirAza samaye zuddhiprayoga mAnavamAM navuM baLa prere che. jema agarabattI baLIne sugaMdha phelAve tevuM zuddhiprayAganuM che. huM miMgalapura zuddhiprayogamAM gayela. tyAre e nAma mArA mATe navuM hatuM. mane ema thatuM ke zraddhAthI bhale A laMghaNu karUM chuM. paNa zuM tenI asara sarakAra upara thaze kharI ! paNa, jema jema vicAra karato gayo tema tema zradhdhA satarka banI ane janajAgRtino para jatAM sarakArane asara thaI. temAM paNa khAMbhaDAmAM je joyuM te adbhuta hatuM. ame upavAsa karIe ane khunnasa prakRtinA lekAnA hAja gagaDe. be varSanI prajA jAgRti pachI to ghaNuM hAlAkI aTakI gaI che. eTale zudhdhipragathI je navuM baLa maLe che te darekane game tevI hAlAkIo vakhate nyAya meLavavA sahI levAnuM baLa prere che." zrI. baLavaMtabhAI: " gujarAtamAM bhAlanaLa kAMThA prayoganI asara che; saurASTramAM racanAtmaka kAryakartAonI samitinA kAraNe nyAyanI AzA rahe che paNa dezanA bIjA bhAgamAM tevuM nathI. te jaladI jaladI zudhdhi prayoga samitio UbhI thavI joIe." pU. nemimunI : "kevaLa zudhi prayoga samitithI kAma nahIM cAle anubaMdha baLa paNa sAthe sAthe joIze !" pU. daMDI svAmI : "zudhdhi prayoga pratyenI zradhdhA ane sthiti prAnuM mArgadarzana jarUrI banI raheze." zrI. baLavaMtabhAI: "zuddhi prayoga zudhdha saMsthA dvArA thatA heine e banne vAtane ukela AvI jAya che. "janajAgRtine caraNe" pustaka vAMcyA pachI mane AkarSaNa thayuM; paNa, guMdI ane nAnIbarUmAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 sakriya jAte bhAga lIdhe tyAre je anubhava thayo, te addabhUta thayo. anubhava sivAya zuddhi prayoganI zakti ane enA AnaMnne khyAla nahIM Ave. pU. nemimunI: "keTalAka lake naitika sAmAjika dabANamAM hiMsA jue che. kharekhara to e ahiMsA che. jainasU nizitha cUrNa ane vahevAra sUtra bhASyamAM sAdhuone be prakAranAM prAyazcitanuM kahyuM che. (1) svecchAe anugrahAtmaka ahiMsA, (2) AcArya dvArA nigrahAtmaka ahiMsA. svecchAe deze na samajAya eTale deSa samAja vyApI bane tyAre samAjanI hitaciMtaka saMsthAo agara te AcAryo doSa nivAraNa mATe daMDa Ape che. temAM daMDa pAmanAra ane samAja saunuM hita che. je ke zudhdhi prayogamAM 5 te saMsthA dvArA thAya che ane tethI lekajAgRtine lIdhe, deSa na kabUle tyAM sudhI daSitanI pratiSThA ghaTe ja che. (tA. 22-9-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zuddhi prAganAM mULabhUta to sAmudAyika ahiMsAmAM zudhdhiprayoga aMge ApaNe vicArI gayA chIe. ahIM zudhiprayAganAM mULabhUta to kyAM che, te aMge vicAra karavAne che. zuddhiprayoganA keMdramAM vyakti nathI paNa samAja che. sAmAnya rIte potAnI AsapAsanA samAjane e rIte zuddha kare ke te bIjA mATe AdarzarUpe bane. samAjane kendramAM rAkhe: vyakita game teTalI mahAna heya ke kharAba hoya paNa tenA ghaDataramAM samAjane phALe che; ane samAjanA ghaDataramAM e ja rIte vyaktine phALo rahelA che. eTale samAjamAM je doSa AvyA temAM vyakitane deva paNa eTalo ja che. evI ja rIte vyaktinA gunA mATe samAja mukhya javAbadAra che. vyakita kema bagaDI tene vicAra karavuM joIe, tenI upara je cAkI rahevI joIe te rahI nathI. vyaktinA doSa joI ghaNIvAra samAja AMkha mIMcAmaNuM kare che. svArtha, lebha, bhaya ke zehazaramane laIne amuka dezone samAja calAvI letA hoya che. ghaNI vAra evI gunegAra vyaktine Teke paNa apAya che. eTale eka vyaktine doSa samAja vyApI banI jate heine, te vyakitane kADhI teye te deSa kAyama mATe nIkaLatuM nathI. ghaNIvAra eka vyakitanA deSa kADhazuM; paNa dezanI paraMparA te gAvaze, te sudhAraNA kAyamI Takaze nahIM. eTale vyakitanA dezamAM samAjano doSa mAnI sAmAjika ke dUra karavA prayatna karavo joIe. eve bhAgye ja koI prasaMga haro jemAM vyahitanA dezamAM samAja javAbadAra na he! pAlaNapurano prasaMga ene namake che. te vize ammaha ; kahevAI gayuM che. eka yuvAna sattara varSanI kanyAne tenI mAe daranI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 dIkarI sAthe mokalI. tenAM sagapaNa mATe phoTAo joItA hatA. DokTaranI dIkarIe kahyuM: "mArA bApujI pheTogrAphI jANe che. paisA zA mATe kharco cho?" te yuvAna kanyA te DokaTara pAse gaI pheTe paDAvatAM amuka cenacALA thayA ane laDhavADa thaI gaI. chekarI 18 varSanI thaI gayelI. tene vevizALa nakkI thaI gayeluM. eTale te lagna aTakAvavA mATe, chokarI pAse mA-bApa sAme noTIsa kaDhAvI. aDhAra varSa thatAM chokarI ummara lAyaka thaI jAya che ane te mananuM dhAryuM karI zake che! UMDANathI joyuM te DokaTare A eka ja bhUla nahotI karI; paNa aneka AvI bhUle karelI. loko vAta karIne besI rahetA. keTalAka DaratA. keTalAkamAM DokaTarane kahevAnI ke paDakAravAnI naitika hiMmata nahIM; tyAre AvA prazno keIke to levA joIe ne? eTale saheje e prazna Avyo ! eTale te lIdho. DokaTare kabUla karyuM ke mArI bhUla thaI che. eTale pace prAyazcita ApyuM. DokaTare ene svIkAra karyo. paNa ghare gayA pachI samAjanAM keTalAMka tatvoe ene aTakAvyA. ghaNuM Arthika hitathI te ghaNuM sattAnA hitathI saMkaLAyelAM hoya che. keTalAka pote pApa karatA hoya che; eTale ekabIjAnI bhUlo DhAMke che. samAjano pheMsale apAI gayA bAda DokaTara pharI gaye teNe kahyuM ke prAyazcita nahIM lauM thAya te karI le samAjanA be bhAga thaI gayA. samAjanA moTA vargo zudhi prayogane Taka Apo paNa eka varge virodha karyo. temane lAgyuM ke A praznamAM jIta thAya te ApaNI nIce paNa rele Avaze. eTale rAjakIya virodhapakSavALA emanI sAthe thayA; Arthika hitavALA temanI sAthe thayA; saMpradAyavALA emanI sAthe thayA ane mitrAcArIvALA paNa sAthe thayA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 113 Ama joIe te vyakti eka hatI paNa bIjI rIte joIe te samAjane baheLo bhAga tenI sAthe hatA. keTalAMka chApAo paNa temanI paDakhe hatAM. keTalIka patrikAo paNa bahAra nIkaLatI. A bAjue je kAMI kriyA thAya tene sAmI bAjue virodha thata! je thavuM joIe te hada bahAra thayuM! paNa, DokaTara pAse naitika AdhAra na hato eTale aMte tene namavuM paDayuM! teNe svecchAe be mAsa nagara-nikAla svIkAryo, te enAja hitamAM sAruM thayuM, nahIMtara kanyAne mAme tene mArI nAkhata! - A prayogamAM mArI sAthe tyAMnA samAjanuM baLa hatuM ane banAsakAMThA kheDUta maMDaLanuM paNa pIThabaLa hatuM. bhAla naLakAMThA prayogane sahayoga te hato ja eTale tenI dhArI asara thaI. AvA prasaMgomAM zuddhiga ja anivArya bane che. zuddhiprayoga mATe saMsthAne saMdarbha: mANasa nyAya mATe amUka hade jAya che. pachI tene Teke maLatA nathI; eTale aTakI jAya che. sarakAranI maryAdA che, keTenI maryAdA che; mahAjano ke DAhyA mANase paNa Take ApatA nathI; eTale mANasa thAkI jAya che; pachI te jhanUnI banI kAyade hAthamAM le che. tenuM dhAryuM pariNAma AvatuM nathI. zuddhigakAra mATe A tAva jANavuM ghaNuM jarUrI che. AvA praznomAM vyakti madada kare tenA karatAM saMsthA madada kare te tenI samAjavyApI asara paDe che. zuddhiprayoga vaDe janajAgRti ane gatizIlatA bane AvavAM joIe. vyaktidvArA zuddhiprayoga thatAM aMgata rAgadveSa ke saghaLatA maLatAM ahaMkAra thavAnI zakyatA che. jyAre saMsthAnA saMdarbhamAM karavAthI ene yaza saMsthAne maLe ane rAgadveSa na rahe! bhAvanagaramAM AtmArAma bhaTTa zabdaracanA hariphAI sAme zuddhiprayoga Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 karyo. pariNAme amUka hada sudhI te saphaLa thayA; paNa pachI amuka hade jaIne te vAta aTakI paDI. je tenI pAchaLa saMsthA heta to e vastu kAyamI Takata. evo ja bIjo prayoga emaNe gaI sAla karyo. e eka rUpe zuddhiprayoga ja hato. paNa nAma temaNe juduM ja ApyuM hatuM. amuka jagyAe amUka samaya sudhI UbhA rahevuM ane mauna satyAgraha karavo. tyAMnA vepArIo khAMDanA kALA bajAramAM bhaLyA hatA. eka varSa sudhI e prayoga cAle; ghaNuM prayatna thayA paNa pariNAma na AvyuM eTale AmaraNAMta upavAsanuM nakkI karyuM. chevaTe lavAdane kAma soMpAyuM. A prazna paNa vyakitae lIdhele eTale amuka hade jaIne aTakI gayo. satyAgraha ane zuddhipayoga e evAM baLe che je samAjane gati Ape che paNa e banne page mAM je mULabhUta aMtara che te jarUra samajavuM joIe. eTale zuddhaprayoga dvArA khAsa karIne samAjane kendramAM rAkhIne saMsthA dvArA prayoga karIe to gatizIlatA vadhe; vastu aTakI na jAya ! hamaNuM jANavA maLyuM che ke, sALaMgapuramAM eka bIjuM zuddhiprayoga thayo hato. tyAM svAmI nArAyaNa saMpradAyanA hanumAna maMdiranI gocara jagyA maMdiranA svAthI e kheDAvI nAkhI. kheDutonA gAya baLada mATe e jagyAne manasvI upayoga na thAya mATe maMdiranI sAme zuddhiprayoga thayA. temaNe bhUla kabUlI ane banne pakSe suMdara pariNAma AvyuM. paNa jo e prayoga vyakti mAraphata thayA heta chata maLyA pachI kheDUta TakatA nahIM. saMsthA hatI eTale kAyamI baLa maLyA karyuM. hamaNAM tyAMnI jagyAmAM koI hanumAnanI mUrti sthApI gayuM. ene kaNa uThAve? kheDUta maMDaLanA bhAie gayA. temaNe mUrtinuM bIje pratiSThApana karyuM. AnI pAchaLa saMsthAnuM baLa na hota to A dharmanI vAta hatI eTale badhAmAM dharma-jhanUna vyApata ane vyakti TakI na zakata. paNa aMhI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 115 saMsthA ane badhAne pAchA haThavuM paDe! saMsthA badhI jAtanI kALajI rAkhI zake? eTale saMsthA dvArA ja zudhdhiprayoga thavo joIe ane te paNa samAjane lakSamAM rAkhIne thavo joIe. aniSTanuM mULa kyAM che? trIjo muddo e che ke aniSTonuM mULa kayAM che, te paNa jevuM joIe. ghaNIvAra vyakitamAM aniSTa heya che tema rAjya paNa aniSTone thAbaDatuM hoya che! athavA aniSTonuM utpAdana karanAra bane che. | vinobAjIe jagannAthapurInA samelana vakhate eka pravacanamAM kahyuM hatuM ke "meMgresa paNa kadAca evI sthitie AvatI rahI che ke te ahiMsAnI dizAmAM khaDakanI jema ADe AvIne UbhI rahe!" huM kegresanA be bhAga pADuM chuM. eka svarAjya pahelAMnI kegresa ane bIjI svarAjya pachInI kogresa! je pahelAMnI hatI te tapa-tyAga vALI hatI. havenI sattA ane dhana lAlasA vALI che. have temAM saMzodhana karI je sArAM tattvo che tene pratiSThA Apo ane temAM hatAzA na Ave te rIte dhIre dhIre pUraka ane preraka tatvo umerI do! tapa ane tyAganuM baLa te A dezamAM cheja. paNa gAmaDAM ane zaheronA prazno Ave che tyAre zaherane buddhizALI varga e vikasatAM gAmaDAMne pAchAM pADI de che. bIjA dezonI krAMtine ApaNe joIe te tyAM je lokazAhI AvI che te lagabhaga mUDIvAdI TAIpanI lekazAhI che. briTana, phrAMsa, vagerene ItihAsa tapAsatAM e jaNAI Avaze ke tyAM lAgavagiyA ane mUDIvAdIoja AgaLa AvI gayA che. bhAratamAM evuM na thAya te khAsa jovAnuM che. temAM paNa zahere gAmaDAMne kacaDI na nAMkhe e paNa dhyAna rAkhavAnuM che. leka-lakSI lokazAhI eTale koneje bhAratamAM moTA bhAge gAmaDAMmAM phelAyela che lakSamAM rAkhIne vikasatI lokazAhI. AvI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 116 lokalakSI lekazAhI sthApavI haze te hamaNAMnI koMgresanuM rUpAMtara karavuM paDaze. tenI zuddhi karavI paDaze. baMne kAma sAthe levAM paDaze. tenI sAtheja leka-lakSI lekazAhI kAyama rahe te mATe koMgresane AgaLa dhapAvavI paDaze ane lazkarI TAIpanI lekazAhIne sudhAravI paDaze. Ama karatAM be prakAranI kALajI rAkhavI paDaze. eka te e ke lokazAhInuM rakSaNa karavuM. ane bIjuM saMzodhana karavuM. A kAma kaThaNa che. kAnUna bhaMga have pitAnI lokazAhI mATe khataranAka che, tyAre kAnUna saMzodhana jarUrI che tyAM karavAnuM che paNa tene sAcavIne! gaNetadhArAnA sudhArA mATe zuddhiga thaye. te sarakAranI sAme thayo. te vakhate cUMTaNI paNa cAlatI hatI. eka tarapha zuddhiprayogo mATe upavAsa niyama, kAryakrama, prArthanA va. cAlatA hatA, tyAre bIjI tarapha kheDUtoe koMgresane pUre Teke Ape. eTaluM ja nahIM pracAra mATe paNa temaNe mahenata karI. ahIM eka tarapha kAMgresa ane tenA vaDe lokazAhIne TakAvavAnI vAta paNa thaI ane bIjI tarapha kAnUna sudhAravA mATe ahiMsaka AMdolana paNa cAlu rAkhyuM. lekazAhI paNa Take ane tenI kSatio paNa dUra thAya; eja sAcuM kAma che. gaNotadhArA zuddhipaga zarU karatAM pahelAM prAyogika saMghanI miTIMgamAM carcA cAlI! saMdhamAM be sabhya evA hatA ke jemaNe kAnUnanI rakSA karavAmAM ane kAnUna ghaDavAmAM ke Apela. teo dhArAsabhyo hatA. jo ke kAyado Avyo tyAre dhArAsabhAmAM pakSanI beThakamAM temaNe virodha karele, paNa kAyado thayA pachI, temanI pArTInI zista pramANe kAyadAne mAna ApavuM joIe. AmAM eka prAyogika saMdhanA pramukha hatA. gaDamathala cAlI ke zuM karavuM ? carcAne aMte evuM nakkI karyuM ke "temaNe dhArAsabhAmAM Teke Ayo che eTale ahIM virAdha na thaI zake. temaja temaNe rAjyane vaphAdAra rahevuM joIe. mATe zuddhiprayAgano TharAva thAya tyAre temaNe mata na Apavo ! A bAbato UMDANathI vicAravI joIe. jokhamI bhAga upara oparezana karatI vakhate DokaTarane keTaluM badhuM ciMtana karavuM paDe che? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 117 tevIja rIte jene Teko ApIe tenI sAme ja virodha karIe tanyAya saMgata nathI; paNa lekazAhInI virahaja saMsthA jatI hoya to tenI sudhAraNa karavI; virodha kare ane dhyAna kheMcavuM, e eno mAtra virodha karavA khAtara virodha nathI, paNa enuM ghaDatara karavA mATe che. A bahuja vicAravAnI vAta che! eja prazna haDatAlana che. kAnUna bhaMga na thAya te kharUM; paNa aniSTa thatAM heya. anyAya cAlatuM hoya te haDatAla pADavI ke nahIM? ema karavAmAM jAhera dilana karavuM paDe pachI game teTalI zAMtinI vAta thAya; paNa e AMdolana zAMta na thaI zake ! dvibhASI rAjya vakhate zaMkararAva deve muMbaImAM saMyukata mahArASTra samiti vatI virodha karyo. zAMta delana mATe upavAsa karyA, paNa pachI te loko ugra thayA ! haDatALa paDI, saraghase nIkaLyAM ane tephAnanI je zarUAta thaI temAM nirdoSa prajAnI je kanaDagata thaI te ati duHkhada che. eTale ja zuddhi prayogamAM haDatALa nahIM pADavAnuM kahevAmAM Ave che. bhaMgI haDatALa pADe to lekonI sukhAkArI bagaDe, vepArI haDatALa pADe te lekene jarUranI vastu na maLe. AnI avejImAM zuddhi prayoga thAya te lakenI sahAnubhUti saheje "sahana karanAra varga " tarapha vaLe ane anyAya karanArane saMzodhana karavAnI pharaja paDe. eTale ja zuDhi prayogamAM (1) haDatALa nahIM, (2) uzkerATa nahIM (3) vyakitagata bhAMDavAnuM nahIM e bAbato acUka hovI joIe. sAthe prArthanA-upavAsa ane balidAna ApavAnI taiyArI hovI joIe. jAhera adilina be rIte kharAba prakriyA UbhI kare che- (1) eka te te uzkerATa tephAna macAve che; ane (2) te vakhate ghaNAM khoTI rAjakIya baLa pakSo bhaLI jAya che. kayAreka samAja virodhI tatve tene lAbha uThAve che. tenA karatAM kAnana-saMzodhana thAya tevI prakriyA UbhI karavI joIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 zrI rAmuluM pavitra purUSa hatA. paNa temaNe je kAraNe AmaraNAMta upavAsa karI balidAna ApyuM te kAraNa barAbara na hatuM. jo ke telugu bhASI lekene AMdha maLI gayuM; paNa teNe lokomAM bhASAnA nAme saMkucita prAMtavAda ghuseDI dIdhuM. tenA kAraNesara gujarAta ane mahArASTramAM paNa ayogya AMdolana thayAM-bane prAMta judA thayA. have paMjAbI lekenA paMjAbI subAnI vAta AgaLa Ave che. AvA prasaMge ghaNu virodhI pakSe eka thaI jAya che-temane Teko meLavavAmAM Ave che. pariNAme AMdha, muMbaI ane gujarAtanI laData vakhate sAmyavAdIo taka joIne e AMdolanamAM bhaLI gayA ane temaNe pitAnuM sthAna jamAvI lIdhuM. eTale ja zuddhiprayogamAM A haDatALane sthAna nathI; paNa kAnuna-saMzodhana thAya tevI prakriyA UbhI karavI joIe. Ama zuddhiprayogamAM traNa bAbate dhyAnamAM rAkhavAnI che - (1) samAjane keMdramAM rAkhavo, (2) saMsthA dvArA prayoga kare; temaja (3) aniSTanAM mULane zodhI tene Take na Apo temaja kAnUna bhaMga nahIM paNa kAnUna saMzodhananI daSTi rAkhIne zuddhiprAge thavA joIe. trividha jAgRti: ghaNIvAra keI saMsthA pAchaLa haze ane vyakti AgaLa haze evA zuddhiprayoga paNa karavA paDaze. sANaMdamAM zuddhiprayoga vakhate saMsthA hatI paNa vyakitane mukhya banAvI hatI. A vakhate trividha jAgRti rAkhavI joIe. (1) prAgamAM, gunegAra prati aMgata rAgadaSavALA na bhaLe; (2) bhASAmAM jarAye hiMsA na Ave. (3) gunegAra ke tenA pakSakArane Arthika ke zArIrika sajA na thAya. sANaMdamAM Dhiprayoga thayo tyAre tyAM keTalAMka baLo; jemanI sAme prayoga thayo tenI virUdhdhanAM hatAM. keTalAka Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ koMgresa-virAdhI paNa hatA. A badhAne TALavA paDyA. eka mANasa zu.pra.nI patrikA levA Avyo ane kahe ke mAre te lokone virodha karavo che. kAryakarane khabara paDI gaI eTale kahyuM ke patrikA nahIM ApuM. ATalI badhI kALajI rAkhavA chatAM kyAreka dAMDAIne Teke maLe tevuM vartana ajANe keTalAka leke taraphathI thaI jAya che. te vakhate prAyogika saMvavALAonI sabhA hatI. anyAyapakSI lekane radIye apAI rahyo hato, te vakhate maNibena pakSavALAo virodha karavA lAgyA. eTale sabhAjano paikI keTalAka uzkerAIne temane gherI vaLyA. kheMcAkheMca zarU thaI. prAyogika saMdhanA kAryakaro tyAM pahoMcI gayA ane temane choDAvyA. te chatAM temaNe bahAra jaine UMdhe pracAra karyo ke prAyogika saMdhavALAoe amArA upara humalo karAvyo. tevA prasaMge paNa virodharUpe bhASAnI hiMsA na thAya te dhyAna rAkhavuM rahyuM. sALaMgapura zuddhiprayAga vakhate paNa AvuM baneluM. maMdiravALAo upara jAsAciThThI AvI eTale temaNe pracAra karyo ke kheDUta maMDaLavALAnuM e kAma che. sarakAre tapAsa karAvI paNa khoTuM nIkaLyuM. jyAM pavitra yajJa thatAM hoya tyAM svArthI hitavALA kevinasaMtoSIo aDacaNa nAkhavAnA ja. e vakhate vicAra karI ryA vagara kALajIthI kAma levuM joIe. anubaMdha have joIe: pAMcamuM tattva ghaNuM agatyanuM che. te che zuddhiprayogamAM anubaMdhanI kALajI rAkhavAnuM. anubaMdha eTale, zuddhiprayoga karatAM, racanAtmaka kAryakarone ke na hoya, kegresane Take na hoya, lokasaMgaThaneno Take na hoya, to bhale saMsthAgata prayoga thAya paNa temAM pUrNa saphaLatA maLaze nahIM ! kadAca maLe te tenI asarakArakatA nahIM rahe. sANaMdanA prayogamAM AvuM ja thayeluM. tyAM priya nemimuni eka kAMtipriya sAdhu tarIke gayA; prAyogika saMgha jevI 20 kAryakaranI saMsthA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 sAthe anubaMdha hato ja, paNa sarvodayanA keTalAka lokasevake (ra0 kAryakaro) udAsa hatA. kegresanAM keTalAka leke gunegAranA pakSamAM heI saMsthAkIya rIte Teko ApavA mAgatA na hatA. bene be cAra jevI sAva spaSTa vastu hovA chatAM koI gunegArane ke gunegAranI pITha thAbaDatAM tattvone sAcuM samajAvavA AgaLa nahetuM AvyuM. tyAM mATaliyAe nivedana bahAra pADI kharI vAta kahI. eTale zuddhiprayoganI je asarakArakatA thavI joIe te na thaI. prayoga saphaLa thayo-leke jAgyA-teo paisA ApavA taiyAra thayA; navI samAMtara saMsthA UbhI karanArane rAjInAmuM ApavuM paDyuM ane lokoe temanAM kRtyane vakhoDI nAkhyuM ! paNa, paisA gunegAra taraphathI pAchA na maLyA! je te vakhate uparanAM baLone sAMgopAMga anubaMdha hota te paisA paNa tarata maLata ! tenI asarakArakatA haMmeza mATe raheta. Aje tyAM RSi bALamaMdira barAbara cAle che; leke jAgRta thayA che ane vastune oLakhI gayA che. teo e paNa jANe che ke tyAM keMgresa ane racanAtmaka kAryakaroe lIdhela valaNa barAbara nathI. te chatAM paNa anubaMdhavALI saMsthA tarIke prAyogika saMghe ane grAmasaMgaThane cUMTaNI vakhate koMgresane ja Teke Ayo ! jo ke Aje tyAM kAma barAbara cAle che paNa anubaMdha vicAradhArA pramANe gresa ane sarvodayI lokasevakone gaLe te vakhate vAta na utaratAM tenI asarakArakatA UbhI nathI thaI ! Ama A zuddhiprayogomAM kayAM saphaLatA maLI, jyAM niSphaLatA maLI tenuM pRthakakaraNa karavuM paDaze ane uparanA zuddhiprayoganAM mULabhUta pAMca tattavonA AdhAre kArya AgaLa dhapAvavuM paDaze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 121 carcA-vicAraNuM zrI devajIbhAIe carcAne prAraMbha karatAM kahyuM: grAmegrAma naitika leka saMgaThane ane zahera zaheramAM paNa janasaMgaThane nathI thayAM tyAM lagI kegresane sakriya sahayoga meLavavAmAM temaja keMgresane paNa zuddha banAvavAmAM takalIpha rahevAnI. durbhAgye sarvodayanA lekasevakenI saMsthAnuM vyavasthita saMgaThana nathI te kAryakare AvA prazno pratye AMkhamIMcAmaNuM karIne cAle che. thoDuMka mArgadarzana je kAMtipriya sAdhuo Ape te gAmaDAMmAMthI haju lekasevaka-saMgaThana UbhuM thaI zake. cAreya saMsthAne anubaMdha e zuddhipramamAM mukhya hevo joIe." zrI. pUMjAbhAI : "zuddhiprayAga ApaNI pAse samayasara Avyo che. gharamAM koI khAya nahIM te kadAca moTA paNa na khAya, athavA gAmamAM koI paisA na Ape to vANiyo dAMtaNa-pANuM laIne ghaNuM dhare. A vAta zuddhi prayogamAM na Ave. tyAM badale levAnuM che tyAre zuddhiprayogamAM evuM nathI. zuddhiprayogamAM sAmI vyakita ke samAjanAM mUlyo vagere mATe sahevAnuM tapamaya AMdolana hoya che. tyAM prArthanAupavAsa, zAMtimaya carcA badhuM thAya paNa badale ke dezanI bhAvanA na heya. Aje badale lenAra ke gunA karavAmAM rIDhA thayelAne A vAta gaLe na Utare paNa garIbane nyAya ApavA mATe A asarakAraka sAdhana che. A yuga vyaktine nathI paNa saMsthAne che. eTale saMsthAgata je zuddhiprayoga karIne samAjanI zuddhi ane saphAI karavAmAM Ave to tenI dhArI asara upaje tema che." zrI. baLavaMtabhAIH "ghaNane ema thatuM haze ke sANaMdamAM je vyakitaoe chaDecaka anartha karyo hate temanuM hRdaya parivartana zuddhi prayAgathI na thayuM; paNa leka jAgRti te AvI che. samaya pasAra thAya che tema agAu Teko ApatA tevA koMgresIjano paNa temanAthI dUra thatA jaI rahyA che, temaja dabANa AvatAM naramAza vadhatI jAya che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11ra romera naitika saMgaThane heya ane saMsthAne anubaMdha hoya te asarakArakatA tarata dekhAya nahIM te moDuM thAya. bAkI zuddhiprAga saMpUrNapaNe saphaLa hathiyAra che. vera-jhaMkha ke TeLAMzAhI sivAya te dareka prakAranAM aniSTone premathI kADhI zake che. lAgavagazAhI ke mUDIvAdanA prabhutvamAM rAcato mANasa nyAya meLavI zakatA nathI. tyAre zuddhiprAgathI garIbane sAco nyAya maLavAnI zakyatA moTI che." zrI devajIbhAI : "bhacAumAM kaNabI jJAti ane osavALa jJAtinA lekee cA mUkI. tyAM che. mUrti sAdhuonuM mAsuM hatuM temane e na gamyuM. thoDAMka mANaso virodhamAM paDyA. eke to haTha pakaDI. aMte zuddhiprayoga thayo. be jaNanA traNa upavAsa ane be jaNanA be upavAsa thatAM saune samaja paDI gaI. aMte satya bahAra AvyuM. joke satyane jaladI pakaDI le che-pachI asatyane TakavuM muzkela bane che. eTale zuddhiprayAga samAjamAM jAgRti lAve che ane satyanuM bhAna karAve che. tethI asatyanA pAyA DagamagI UThe che !" [ A pachInI carcAne bhAga have pachInA pravacanane anurUpa he I tyAM levAmAM Avela che. saM. ] (tA. 28-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mANasanA ja Ave che "tAmAM jamA AkAra lavAne gAya e bhUkha che, [10] zuddhi prayoga ane lavAdI tatva mANasanA jIvanamAM be bhUkha che-roTalAnI ane nyAyanI. nyAyanI bhUkhamAMthI lavAdane prazna Ave che ane roTalAnI bhUkhamAMthI nyAyocita AjIvikAne prazna Ave che. A be bAbatamAM jayAre kAIka vinA Ave che, tyAre sAmAjika azAMti UbhI thAya che. A azAMtine dUra karavA mATe samajUtI, samAdhAna, lavAda ane sUcanA-patra temaja pachI kamazaH zuddhiprayAga Ave che. A ahiMsA sudhI pahoMcavAnI rIta che. hiMsaka rItamAM laDAI, mArAmArI, khUna, lUMTa vagere Ave che. paNa, hiMsaka sAdhane vaDe hamezAM hiMsA vadhe che. eTale ahiMsaka sAdhanane vicAra karavAmAM Ave che. lavAda mATe bhUmikA : have prazna e che ke zuM zuddhipayogamAM lavAdane sthAna che? che te kaI bhUmikAe? nyAya meLavavA mATe zuddhiprayoga thAya che. paNa te. pahelAM jene anyAya thayo hoya tenA manamAM DaMkha na rahevo joIe. tene samAdhAna maLavuM joIe. te mATe samajUtI thAya te vadhAre sAruM che. tyArabAda lavAda nIma ke paMca pheMsalA dvArA nyAya kare te yogya thaze. je DaMkha raheze te anyAya kartA ane anyAya pIDita vacce mahebUta pedA karavI che, te thaze nahIM. jaina paribhASAmAM sahadhamAM vAtsalya zabda Ave che. tene ekarUDha. artha e paNa che ke badhA sAthe bese ane jame. zukravAranI namAja dareka musalamAna sAthe bhaNe; ravivAranI prArthanAmAM dareka IsAIo sAthe bhaLe. ene artha e che ke zeSita ke zoSaka bane sAthe bese e bhUmikA AvavI joIe. te mATe Dakha kADhavo joie. tema na thAya to nimitta maLatAM zeSita auganI mAphaka UchaLe che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124. gharamAM zuM te tyAM paNa AvuM ja bane che. chokarAne dabANathI cUpa kare to te vakhate cUpa thaI jAya paNa pAcho UchaLe. te rIge thAya ane mahemAno Ave tyAre gharaNa vakhate sApa kADhe tema kaMIka vata kADhe. jema gharamAM sthiti che tema samAjamAM sthiti che. bIjI vAta vAta e che ke je vyakita ke samAja sAthe saMgharSa hoya tenuM samAdhAna to thaI jAya paNa samAjamAM anyAya pratiSThita thaI jAya tenuM zuM? lakAne ema kahevAnuM mana thAya ke joyuM ne ! vahevAramAM to anyAya jItI gayAne? ema na thavuM joIe. "aMte te nyAya jIte che." tenI khAtrI lokone thavI joIe. matalaba ke traNa bAbate thavI joIe -(1) pIDita ane pIDaka banne vacce mahebUta rahevI joIe. (2) anyAyanI pratiSThA na thavI joIe; (3) aMte nyAya jIte che, tenI sahune khAtrI thavI joIe. A bAbato dhyAnamAM rAkhIne vicAra karazuM te lavAda nIma ke nahIM ? tene khyAla AvI jaze. jo ke badhA prayatna thayA chatAM nyAya na maLe, to zuddhi prayoga to chevaTe karavuM ja joIe. lavAda kyAre ? eTale zuddhiprayoga A badhI bhUmikAo vaTAvyA bAda zarU karavAmAM Ave che. te agAu DaMkha na rahe, samAdhAna thaI zake te lavAda nImavo beTuM nathI; paNa badhuM vicArIne zuddhiprayoga zarU karyA bAda lavAdane na nImavo joIe; na mAnya karavo joIe. zuddhiprayoga pUrNa thayA bAda koi Arthika bAbatenA pheMsalA mATe banne pakSa svIkAre te te mATe lavAda nImI zakAya che. sALaMgapuranA zuddhiprayAgamAM (pUti thayA bAda) vaLatara keTaluM ApavuM te mATe ati lavAda nImavAnuM nakkI thayuM. kharI rIte sarakAranA niyama pramANe (2) chaThTho bhAga kheDUtoe Apavo joIe, paNa samAdhAna thatAM thoDA pheraphAro thayA. tyAM laData mULa jamIna kheDavA mATenI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 125 hatI. je bhAga upara jera devAmAM Ave te mULa muddo mAryo jAya. aMte lavAde thoDuM vadhAre nakkI karyuM. te gaNotiyAone maMdire ApavuM paDayuM. zuddhiprAga eTalA mATe thAya che ke anyAyanI pratiSThA na thavI joIe ane samAja lAcAra na banI jAya! paNa jyAM samAja vyavasthita na hoya tyAM prazna guMcavAya che eTale siddhAMtane vAMdho na Ave tyAM lavAda thaI zake che. paNa jyAM mULabhUta vAMdho hoya, samAja upara khoTI asara UbhI thatI hoya to lavAdane sApha InkAra karavo joIe. paisA aMge banne vacce nyAyapUrNa ane samajutI yukta nikAla mATe lavAda nImI zakAya che. amadAvAdamAM majUro ne anyAya thato hato tyAre gAMdhIjIe prazna upADyo. temaNe majUrone kahyuM ke tamane nyAya maLe tevI bhUmikA UbhI thaze; paNa tamAre saMgaThana karavuM paDaze. pachI sabhA thaI. mIle baMdha paDI. mIlamAlikanuM saMgaThana hatuM paNa mIlamajUro vera-vikhera hatA. temAMthI keTalAka lAlacamAM paDyA; keTalAka bahAra rahyA ane haDatAla tUTavAno Dara AvIne Ubho rahyo. te vakhate majUronI aMtaHzuddhi nimitte gAMdhIjIe upavAsa karyA. gAMdhIjI mATe mIlamAlike taraphathI aMbAlAla sArAbhAI vagerene mAna hatuM. ghaNA mIlamAlikonA manamAM zaMkA hatI ke gAMdhIjI taTastha hovA chatAM majUrone pakSa leze! anazana zarU karyuM tyAre aMbAlAlabhAI jevAne paNa lAgI AvyuM ke bApu majUranuM kheMce che! majuromAMthI paNa ghaNu khasI javA mAgatA hatA, gAMdhIjInA A prayAsothI te nArAja thayA! ahIM gAMdhIjInI vicitra paristhiti hatI. banne pakSo temane ekabIjAnA pakSakAra mAnatA hatA. aMta aMbAlAlabhAI, anasuyAbena, zaMkaralAla beMkara jevAnA prayatnathI banne pakSa mATe gAMdhIjIe AnaMdazaMkara bApubhAI dhruvane lavAda nImyA. temane pheMsale banne pakSe mAnya rAkhe. A eka vicitra sayAgaja ho tyAre prasaMga vaza lavAdanI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 nImaNuMka calAvI zakAya che. majUra mahAjana ane mIlamAlika maMDaLa vacce lavAda nahotuM. paNa vaLatara keTaluM ApavuM; haDatAlanuM vaLatara ApavuM ke na ApavuM; temaja majUronI bhUla vagere vicAranA madhyastha-paMca jevuM hatuM. paisAnI AvI bAbate heya; banne pakSa taraphathI paisA khavAI gayA ke cavAI gayA; evI vAta AvatI hoya te tenA samAdhAna mATe lavAdane nImo. AvI lavAdImAM paNa zArIrika sajAthI dUra rahevAya te phesalo vadhAre uttama che. anyAya pIDitane DaMkha nA rahe ane saMtoSa thAya te paNa zArIrika sajA na thavI joIe. paNa je gayuM che je kSati (nukasAnI) thaI che, tenuM vaLatara maLavuM joIe. te na maLe te DaMkha jAya nahIM. ane te DaMkha kaDhAvI, gunegAra sAmAjika jIvana jIva bane tevI sthiti sarjavI joIe. anyAyInuM hRdaya paNa nIcuM paDe che. tenI zuddhi thAya te saunuM bhaluM thAya che! lavAda zuddha have joIe : lavAda mATe aMgrejImAM "ArabITreTara " zabda vaparAya che tene artha madhyastha ke bIcabicAva karanAra evo thAya che. te banne pakSane mAnya hoya ke nahIM te aMge keTalIka vakhata dhyAna apAtuM nathI. temaja tenA pheMsalAmAM kone keTaluM duHkha thAya che; DaMkha rahe che tene khyAla ocho rakhAya che. e lagabhaga AjanI nyAya paddhati upara cAle che. tyAre lavAda banne pakSane mAnya hovo joIe te ja zuddha hoya che. lavAdanI zuddhi gAMdhIjIe AnaMdazaMkarabhAI dhruvanI nimaNuM kathI karI batAvI. A lavAda kAIne anyAya thayela che ke nahIM; te tapAsI zake. jemake paMjAbI subAnA praznamAM zIkhene anyAya thayo che ke nahIM; paNa cIne chaDeceka AkramaNa karyuM hoya tyAM lavAdanI vAta karIe te mULabhUta taja marI jaze. eka dAMDa mANasa keInA nANuM pacAvI beThe heya pachI kahe ke lavAda nIme, huM pheMsale mAnya karIza; tenA jevI ja A vAta che. ghaNIvAra uparanI suphIyANuM vAtathI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 127 gAIne Teke maLI jAya che. kAzmIranA praznamAM AkramaNa baMdha karyA pachIja lavAdanI vAta pAkistAna karI zake! lavAda eTale paMca : lavAda eTale paMca. madhyastha ane taTasthapaNuM! agAu ApaNe tyAM "paMca bele te paramezvara" ema manAtuM. agAu AvA paMca tarIke rAjA gaNAto. ane mane lAge che ke te kALe rAjAnA je pAMca kartavyo hatA te uparathI ja "paMca" zabda Avyo che. rAjAnuM kartavya hatuM - duSTasya daMDaH sujananasya pUjA, nyAyena koSasya ca saMpravRddhi. apakSapAto, nijarASTra ciMtA, paMcApi dharmA nRpa puMgavAnAm eTale ke duSTane daMDa maLe jethI pIDitane DaMkha na rahe, anyAyanI pratiSThA na thAya, nyAya jIte che tenI samAjane khAtrI thAya, nyAyathI kezavRdhdhi thAya; sajjanatAnI pratiSThA thAya, Arthika vi. bAbate aMge apakSapAta rahe temaja rASTrahita citana thAya, jethI aniSTo dUra karI zakAya. e pAMca rAjAnA dharma che. rAvaNa sItAjIne harI gayA. temane pajavyAM chatAM sItAne DaMkha na rahyo kAraNa ke temanA pati rAma hatA. vaLI rAjya rAvaNanA ja bhAI vibhISaNane ApyuM hatuM. paNa duryodhane je kAryavAhI karI duHzAsana dvArA eTale pakaDIne draupadIne lAvavAmAM AvI; tenuM duHkha draupadIne hatuM, tene paDa pAMDamAM paDyo hate. A DaMkha kaDhAvavA mATe mahAbhAratanuM yuddha thayuM! A DaMkha kevaLa eka nArIno na hatA paNa AkhA samAjanI nArIone hato! je te na nIkaLata te strIonI zI dazA thAta? te mATe kuMtIe kahyuM - " yadartha kSatriyAH sUte soDayaM kAlaH samAgataH" e kALa Avyo che ke jene mATe kSatriya mAtA AvA putrone prasava kare che. A DaMkhane vaLAMka ApavA mATe zrIkRSNa khuda lavAdI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 karavA gayA hatA. bannene meLa maLe te sArUM. aMte pAMca gAma ApavA hyuM; paNa duryodhana na mAne, eTale yuddha thayuM! bhAratamAM "paMca ke lavAda tarIke agAu rAjA hatA. pachI RSio, brAhmaNe ane nyAyamaMtrIo AvyA. Aje ApaNe tyAM je nyAya-prathA che te pazcimamAMthA AvelI che. tenA upara IsAIe temaja muslima zAsake bannene prabhAva che. nyAyane vikAsa: pazcimamAM nyAya ApavAne vikAsa thayo. tyAM rAjya sivAya bIjI kaI saMsthA na hatI. eTale nyAyanuM kAma rAjyane sopAyuM! IslAmamAM khalIphAnA rAjyamAM kAjI nyAya karatA, khalIphAne dikaro bhUla kare to tene paNa sajA thatI eTale kahevAyuM ke "kAjI dubale karyo?" te kahe "sAre zaharakI phikara !" tyAre khristI dharmamAM rAjya sarvopari hatuM eTale te nyAya ApatuM paNa dhIme-dhIme taMtra badalAyuM. nyAyanuM taMtra UbhuM thayuM. nyAya koNa kare? te kahe ke taTastha mANasone soMpavo emane nyAyAdhIza kahyA. tyArabAda vadhu vikAsa thayo. nyAyAlayo thayAM-phariyAdI ane AropI pakSanI vakIlAta mATe vakIlo thayA! A chatAM paNa nyAyanI aMtima sattA-dayA ApavI; e rAjyanA hAthamAM rahI. paNa A badhAmAM je DaMkha jevo joIe te ja nathI. pariNAme nyAyAlaye ghaNIvAra buddhipUrvaka dalIlanI chatanuM sthAna bane che ane loko samaje che ke nyAya amane maLatuM nathI. DaMkha kADhavA mATe bhAratanI saMskRtimAM ghaNuM ujjavaLa prasaMge che. jahAMgIre baNanA dilamAMthI DaMkha kADhavA tenA hAthamAM baMdUka ApIne pitAne mAravAnuM kahyuM. tenI dhArI asara thaI. ane dhobaNanA dilamAMthI DaMkha jato rahyo! Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 129 Aje evuM kayAM thAya che? jo ke nyAyamAM hamaNAM jeTalAM zoSita-pIDita che temane ja mahatva apAya che. makAna mAlika bhADUta pAse makAna khAlI karAvI zakato nathI; jamInadArone gaNetiyAne temano hakka Apavo paDe che; strI ane purUSomAM strIone pahelI pasaMdagI ApavAmAM Ave che, majUra-mAlikanA praznamAM majUrane paheluM mahatva apAya che, paNa A badhuM uparachalluM thatuM hoya tevuM lAgu che. kene thayelA anyAya dUra na thAya tyAM sudhI e prazna adhUra ja raheze! te mATe paristhiti sarjavI paDaze. rAjakAraNanuM ghaDatara thatuM jAya tema nyAya taMtra badalAya che. jyAM lAMca-rUzvata ke sattA-svArtha ja rAjakAraNanAM aMge banyAM hoya tyAM kharo nyAya kayAMthI maLe? eTale AjanAM UbhAM karelAM paMce zeha-zaramamAM taNAI jAya che. evI paristhitimAM lava da nImo to khoTAM mUlyone pratiSThA maLI jAya che. eTale sAcI asarakArakatA pedA karavA mATe cAre saMsthAno anubaMdha thAya to ja kaMIka thaI zake ! e mATe AmaraNAMta upavAsa karavA paDe te te paNa karIne e asara UbhI karavI paDaze ! keTalAka prazno! ekavAra cAturmAsamAM koTha gAmamAM hato. tyAM eka muddo Avyo. eka paTele eka kuMbhAranA gharanI sAme mAtAnI daherI nAkhI. kuMbhAra eTale vasavAyA. emanuM zuM gajuM? tenI strI mArI pAse AvI. ghaNA prayatnanA aMte prazna lavAdane saMpAyo. A daherInuM utthApana thavuM joIe, te nakkI thayuM; paNa te kAma koNa kare? kaI mAthe levA taiyAra na thAya; devanuM utthApana thAya ane deva kope to 1 paTelane devIe evuM svapnamAM kahyuM ke "mAre bIjAnI jamInamAM besavuM che!" tyAre teNe svapnamAM devIne samajAvavAM joIe ke "mAjI ! mArA hakkanI jamInamAM bese!" AvA prasaMgomAM paMca taTastha na hoya te nyAyanuM mUlya rahetuM nathI. pachI thoDA paisA apAvI de che paNa nyAyanI jIta thatI nathI. tyAM thAbaDabhANa thAya che. eTale samAjamAM nirAzA thAya che ane nyAyanI pratiSThA samAjamAM thatI nathI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 130 bhAlane eka prasaMga che. eka darajI pitAnI silAInA paisA levA eka paTelane tyAM gaye; te paTele paisA ApavAnAM te dUra rahyA paNa tene bAraNuM baMdha karIne mAryo. huM tyAM hatA. mArI pAse e prazna Avyo. meM gAma lekene bolAvIne nyAya karavAnuM kahyuM. leko paTelanI zahamAM taNAI gayA ane kahevA lAgyA ke "ene ghI-goLa apAvo eTale zarIra tAjuM mAtuM thaI jaze." meM kahyuM : "e barAbara nathI. A garIba mANasa che. enA ThekANe tame koI heta te? kaI gAmane moTA mANasa heta to ? sAco nyAya to e che ke eno vAMka na hate; paTela deNadAra hato. chatAMye mAryo. te kAle tame leNAM mAgavAM jazo te tamane paNa mAraze ane khoTA dAkhale besaze. mATe je sajA eNe darajIne karI te sajA darajI ene kare !" lekene gaLe vAta utarI. paTela paNa khuzIthI taiyAra thayA. paNa darajInA manamAMthI DaMkha jato rahe eTale teNe kSamA ApI. bane pakSe DaMkha nIkaLI gayo. anyAyI jyAre jAte evI ja sajA levA taiyAra thAya che tyAre banne pakSe mananuM kharuM samAdhAna thaI jAya che. vera na levuM; DaMkha na rAkhavo, nyAyanI jIta ane anyAyanI pratiSThA A cAre vAto lavAda vaDe upajavI joIe. lavAdanuM tattva e che ke nyAyamAM pakSapAta na thAya; nyAyanAM mUlya na khavAya ! zuddhiga karatAM pahelAM tenI zakyatA hoya te tene vicAra karavo joIe paNa zuddhiprayoga zarU thayA bAda lavAda karavAthI anyAyane Teke maLI javAne saMbhava rahe che. Arthika ke bheLaseLavALA praznomAM banne pakSanI saMmatithI lavAda karI zakAya paNa sAmAjika ke anyAyanA praznomAM bAMdhachoDa karavA jatAM mULabhUta tatva ja evAI jAya che, ahIM lavAda na joIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 131 carcA-vicAraNA [ gayA aThavADIye carcAnA saMdarbhamAM keTalAka praznomAM lavAda aMgenI vAta hatI. te AjanA viSayanA saMdarbhamAM hAIne ahIM rajU thAya che.] keTalAka prazno ! pU. munizrI nemicaMdrajI: zuddhiyoga mATe A cAra vAte vicAravA jevI che :-(1) lavAdI hoI zake ke nahIM ? (2) kAnUnane Azaro levo ke nahIM? (3) najIvA prazno mATe AvuM mahAna sAdhana zA mATe levuM joIe? (4) jenA upara anyAya thayo che te pite zuddhiprayogamAM bese ke nahIM ? A praznonI vicAraNAmAM lavAda aMgenI vAta levAI ane carcAne sAra A pramANe nIkaLyo :- "bhAla naLakAMThA prayogamAMne zuddhiprayoga samajAvaTa, asahakAra, bahiSkAra vagere badhA upAya pachI Ave che. je rAjya nyAya mATe saMsada upara lavAda heta nathI; sarvocca adAlata upara lavAda hato nathI; te loko ane leke uparanI taitika saMsthA prAyogika saMdhane zuddhi prayoga thAya. tyAM lavAda kema hAya ! hAya zake ja nahIM. sANaMdane prazna coka ane caTa hato chatAM lavAdanI vAta lAvatA hatA; te bharamAvavA khAtara je loko lavAdanuM tatvajJAna jANatA nathI ane nyAyane badale samAdhAnamAM mAne che te nyAyane nAme bhale bharamAya; paNa lavAda eTale bhAMjagaDa nahIM, paNa zuddha nyAyazodhaka tatva laIe to zuddhiprayogamAM janatA zuddha thaIne khuda lavAda jevI banI jAya che. sANaMdanI janatA ane mATaliyA jevA racanAtmaka kAryakaronAM nivedane, e lavAdanI siddhi che. AthI ravizaMkara mahArAje paNa temane vakhANata patra tyAre lakhyo hato. [ ahI have Aja dinAMkanI carcA vicAraNuM ApavAmAM Ave che. saM.] Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 keTalAka anubhave : AjanI carcAne prAraMbha karatA zrI. mATaliyAe darakhAsta mUkI ke zrI. aMbubhAI AjanA mudA upara savizeSa kahe. vargamAM te darakhAsta maMjUra thatAM zrI. aMbubhAI bolyA. temanI taTastha daSTi, tarkothI sabhara sarvAgI daSTie chaNAvaTa ane pratipAdaka zailI AkarSaka hatI. temaNe kahyuM, tene nIceDa A pramANe che - zrI. aMbubhAI: "lavAdI aMge savAre mahArAjazrI saMtabAlajIe je siddhAMta mUkyA che te rIte jotAM, AjanI lavAdI, vahevAramAM sAcAM nyAyI mUlyone badale bhAMjagaDarUpe ja pariName che. kharI rIte, (1) nyAyanAM navAM mUlya samAjane ApavAM, (2) navAM mUlyonAM nyAyavALo cUkAdo Apo ane (3) nyAyanuM (navAM mUlyanuM) pAlana karAvavuM-A traNe bAbato laIne ApaNe zuddhiprAgane cakAsavA joIe. jema, Aje rAjya kAyadA ghaDe che; paNa cUkAde nyAyAdhIza Ape che ane palisa dvArA e cUkAdAonuM pAlana karAve che, tema have dharmamaya samAjaracanAmAM mAnanArI saMsthAoe mAtra navA nyAyanuM kAma ja nahIM; paNa evA cUkAdA ane cUkAdAonuM pAlana thAya te AkhI paristhiti palaTAvavAnuM kAma karavAnuM che. sANaMdanA zuddhiprayoganI vAta spaSTa hatI. prAyogika saMdhanA hAtha taLenI saMsthAnAM nANuM, bIjI saMsthA UbhI karIne laI javAyAM. A satyamAM koIne matabheda na hatuM. chatAM lavAdInI vAta lAvavAmAM AvI; ane e bhramaNAmAM sArA evA kAryakaro paNa bharamAI gayA. sAruM thayuM ke bhAI mATaliyAe taLathI zedhana karIne, eka racanAtmaka kAryakararUpe jagata AgaLa samayasara satya jAhera karI dIdhuM. sALaMgapuranI kheDUtonI jamIna pahANa patrakamAM kheDUtonA nAma upara na hatI; te samAjane maMjUra hatuM; kheDUtone maMjura hatuM. sALaMgapura maMdirane maMjura hatuM. cha sAta vIghAM jamInane prazna hate. Ama prazna sAva spaSTa chatAM lavAdInI vAta thaI. sahune je vAta Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 133 maMjUra hoya temAM kaI rIte lavAdI heI zake? Akhare satya-nyAya mATenA cAra mAsanA zuddhiprAga pachI maMdire paNa ekarAra karyo. pachI vadhu bhAga lIdho hato te parata karavAmAM kAyadesaranI musIbata hatI. (jamA thaI gayA pachI rakama pAchI ApavA aMge) tyAM lavAdI jarUra hoI zake. eja rIte sANaMdanA paisA bIje laI javAyA-e bhUlane ekarAra thayA bAda, kAMIka vaparAyA hota to tenuM zuM karavuM e lavAdIne muddo thaI zakata. paNa mULabhUta sarvamAnya bhUlanA ekarAranI vAtamAM lavAdInI vAta hoI zake nahIM. svarAjyanI laData vakhate briTIza sarakAra kahe ke "svarAjya ApavuM ke nahIM te aMge vAta lavAdI upara choDIe!" e eka vAhiyAta vAta gaNAya. tevIja rIte sANaMda zuddhiprayoga vakhate AvelI lavAdanI vAta vAhiyAta hatI. hamaNu paMjAbI sube Apavo ke nahIM e vAta lavAda upara cheDavAnI vAhiyAta mAgaNuM thaI bina kemavAdI sarakAra ane kAmavAdI mAgaNI karanAra jUtha vacce lavAda heIja zake nahIM. matabhedane muddo hoya; paNa siddhAMta eka heAya tyAM lavAda heya zake athavA cUkAdAnI bAbatamAM siddhAMta sacavAtAM, vigatamAM pheraphAra karavAmAM lavAda thaI zake. sANaMdanA RSi bAla maMdiranAM sAdhanene muddo matabhedane hato, tyAM lavAdanuM sthAna hoI zake. Aje rAjyanI daMDazakti pAchaLa karoDa rUpiyA barabAda thAya che, chatAM nyAyanI bAbatamAM tenI ghaNIvAra lAcArI hoya che. dA. ta. sALaMgapuranA pahANa patrakamAM nAma na hatAM; te sALaMgapuranA kheDUtonI vAta sarakAranA javAbadAra amaladAro jANatA hatA; paNa zuM kare? sAkSI purAvA ApanArAja na maLe, tyAM zuM karavuM? zarIra hoya to tene TakAvI rAkhavA mATe thoDI hiMsA thAya; (havA, pANI, anna vagere levAmAM) paNa te kAraNe ApaghAta na thAya. saMtabAlajI ema mAne che ke ahiMsaka dizAmAM naitika sAmAjika dabANamAM thoDI hiMsA che; paNa te daMDa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 zaktinI apekSAe ahiMsA che. evI ja rIte AdhyAtmika dabANanI hiMsA, naitika sAmAjika dabANanI apekSAe ahiMsA che. te daSTie e kSamya paNa che. e zakitane laine daMDazakita paNa ahiMsA tarapha vaLaze ane AdhyAtmika dabANa tathA ahiMsA tarapha lekanI zraddhA vadhaze. ame to jyAM jyAM zuddhiprayoga karyA, tyAM ekapaNa apavAda sivAya se TakA saphaLatA meLavI che. ApaNe AgaLa vadhazuM te rAjya pAchaLa Avazeja, sALaMgapuramAM rAjya mahAra mAravA pAchaLa AvyuMja hatuM. zuddhiprayAganI khUbI e che ke tethI thato navo nyAya garIbamAM garIba mANasa mATe Ubho thAya che; jUnAM khoTAM mUlyo khare che. temaja janajAgRti AvatAM rAjya ane daMDazakitanuM baLa ghaTe che. samAja zuddha thAya che. zuddhiprAge jyAM jyAM thayA che tyAM tyAM te pahelAM samajAvaTa, dabANa vagere badhAM pagalAM levAI cUkAyAM hatAM. ahIM eka bIjo khulAso karUM. keTalIka vAra kahevAya che ke munizrI saMtabAlajI rAjakAraNamAM zuM jANe? baMdha bAMdhavAmAM Ijanera, zikSaNamAM zikSaka, ArogyamAM vaidya, tema rAjakAraNamAM dharma kevI rIte pravezava te jo dharmasaMsthAnA, AcAra ghaDatara pAmela sAdhupuruSa nahIM jANe, te bIjuM jANaze ? ahiMsA, satya, brahmacarya, aparigraha e je vyApaka dharma hoya te te sAdhu purUSa ke jemAM vyApaka daSTi ane vizva vAtsalyamAM mAne che, teo nakakI nahIM kare te bIjuM kazuM nakkI karI Apaze? hA, e vAta sAcI che ke AjanI ghareDamAM je taNAI rahyA che, evA sAdhuo pahelAM athavA e ghareDamAMthI sAcI dizAmAM mAthuM uMcakatA Daraze; teo A nakkI nahIM karI zake. teTalA mATe to krAMtipriya" vizeSaNa lagADAya che. mArA namra mate, A sAdhusAdhvI zibiramAM e draSTi hatI ane che. jethI navI saMsthA ke saMpradAya Ubho na karavo paDe ane pitAne sthAne rahIne; sAdhusAdhvIo A anubaMdha vicAradhArAne AgaLa dhapAvI zake!" , Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 135 tyArabAda praznottarI nIce mujaba thaI. zrI. devajIbhAI : "dAMDa mATe zo upAya?" zrI. aMbubhAI: "dAMDa mANasa cerI kare, cheDatI kare athavA anya khoTAM kAma kare ane samAja maeNge rahIne joyA kare ema dekhAya che, paNa kharI rIte te AMkha ADA kAna karIne samAja ene ADakatarUM protsAhana ApI rahyo hoya che. jo e saMgati ane jAgRta rahIne paDakAra kare te dAMDAI TakI zake ja nahIM! dAMDAIne TakavA mATe samAjanI dharatI joIe te maLe tyAM lagI ja dAMDAI Take che. zrI. devajIbhAI: "evAM tatvone dUra karavA mATe rAjyanI daMDazaktinI madada levI ke nahIM ?" zrI. aMbubhAI: "prathama pagaluM AdhyAtmika dabANanuM che. bIjuM pagaluM natika sAmAjika dabANanuM che. trIju pagaluM prajA-mAnya sarakAranuM che. A traNe pagalAM levAmAM harakta na hoI zake. savAla mAtra eTale che ke ApaNe jhoka mukhyatve AdhyAtmika ke naitika sAmAjika dabANane hevo joIe ke rAjya taraphane? mArA namra mate ApaNo jhoka AdhyAtmika purUSanI zubhecchA sAthe naitika-sAmAjika dabANa tarapha rahe che. bAkI ApaNAM pagalAMthI sarakAranI daMDazakti jAgIne ApoApa kAme lAge to tene ApaNe rokazuM nahIM. e 5NuM jovAyuM che ke sarakAranI daMDazakita kAme lAge ja che ane te paNa ahiMsAne mArge vaLe che. 1956 nA mahAgujarAtanA amadAvAda khAtenA tophAnemAM grAma TukaDIo upara humalA thayA tyAre polisa pitAnI daMDazaktinA badale kSamAzIlatA vadhArI zakI hatI. tenAthI UlaTuM eka sthaLe joyuM. eka pilisa adhikArIe AvI zarU zarUmAM chAkaTuM goThavI eka dAMDa AgevAnanuM khUna karAvyuM. thaDe samaya zAMti lAgI, paNa, samaya jatAM dekhAyuM ke eka gUDe gayo paNa, bIjA pAchA UbhA thayA ja. eTale jyAM lagI banne bAjunuM kAma na thAya; eTale ke mukhyapaNe leka jAgRtinuM kAma na thAya tyAM lagI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 gUMDAgIrI. dAdAgIrI ke dAMDAI aTake ja nahIM. UlaTuM je mANasa guMDAne mAre teja AgaLa jatAM guDa na banI jAya tenI khAtarI nathI. A badhuM jotAM AjanA yuge saMsthA dvArA zuddhiprayoga ajoDa ilAja lAge che." zrI. mATaliyA : " kAyaratA karatAM sAmane bhale sazastra hoya to te sArA te paNa grAmarakSakadala dvArA thAya to te kSamya che, kAraNa ke te prajAmAnya ane sarakAra mAnya che. koI prasaMga e AvI jAya che ke agu tapaNe rAjyane ane samAjane cetavIne dAMDa sAme sazastra pratikAra karI zakAya! paNa haMmeza mATe tenuM vidhAna na karI zakAya ! amAre tyAM eka bharavADa aneka bahenanI cheDatI kare. koInuM mAne ja nahIM. rAjyane te kAyadA vagerenI ghaNI maryAdA che. tevAmAM eka brAhmaNe saMka9pa karyo. "je e mAphI jAheramAM mAgI, potAnA jIvanane sudhAravAnI khAtarI nahIM Ape te huM upavAsa upara UtarIza !" bIje ja divase te gUDe namI gayo. alabata AvAonI dAMDAI dUra karavA mATe aMbubhAI kahe che tema saMsthAkIya naitika baLa madadamAM heya te ja te asarakArakapaNuM kAyamI Take." zrI. zropha: "ghaNIvAra kaI mAtabara saMsthA paNa dAMDAIne sIdhI ke ADakataro Teke Ape te zuM karavuM ?" zrI. aMbubhAI: "namratA, saumyatA, bhUla sudhAravAnI taiyArI vagere satyAgrahInI zarate che. keTalIkavAra ApaNe dAMDAI mAnI lIdhelI hoya che, temAM ApaNe nirNaya upalakiyo ke utAvaLa hoya che. kayAreka pUrvagrahavALe heya che. vaLI vyaktigata rIte lokazraddhA paNa jItI lIdhI hetI nathI. AthI saMsthAnA saMcAlananI nIce AvA prasaMgo mUkavA e salAmata raste che, jethI gaphalata thatI hoya te caLAI jAya. vaLI kheDUta maMDaLa, eTale ke naitika grAma saMgaThana prathama adAlata; tenA upara prAyogika saMghanI adAlata ane upara vizvavatsala-saMghanI kalpanA che. atyAre te moTA bhAge A badhI adAlata khUba chaNyA bAda nyAya thatA hoya che-evI sahaja sthiti hoya che. (6-10-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 11 ] zuddhiprayAga ane rAjyAzraya sAmudAyika ahiMsAnA prayAgAmAM; zuddhiprayAga eka evu sAdhana che, jemAM sAmudAyika ahiMsA AgaLa vadhI zake, vyaktinA aniSTanI sAme vyaktigata dabANu tA lAvI zakAya paNa tenI asarakArakatA sthAyI nathI rahetI, eTale ApaNe sAmudAyika dabANa lAvavu che. e dabANu zuddhiprayAgathI lAvI zakAya che. agAu ApaNe zuddhiprayAgamAM lavAdI kayAM ane kayAre e aMge vicAra karyAM che. Aje zuddhiprayAgamAM rAjyAzraya levA ke nahIM e aMge vicAravAnuM che. jo ke anubaMdha vicAra dhArAnA meLa zuddhiprayAga sAthe DhAvA joI e paNa ahIM rAjya zuM ane enAM aMgeA kayAM, e aMge vicArIzuM. rAjyanA mukhya traNa aMgo che:--(1) dhArAsabhA--je prajAnuM cUMTAyeluM mAMDaLa kAyadA ghaDe. (2) nyAyakhAtuM--te kAyadA pramANe nyAya aMge phemale kare; ( 3 ) vahIvaTI taMtra--rAjyane laDAyela kAyadAnA nyAya pramANe calAve! dhArAsabhAnu mukhya kAma dezahitane dhyAnamAM rAkhIne kAyadA pasAra karavAnu che. nyAyakhAtuM e kAyadA paLAvavAnuM kAma kare che. te eka tarapha amaladArane vyavasthita rAkhe ane khIjI tarapha sarakAra sAme phariyAda karavI hoya te te paNa karI zake, I mANasa bhUla kare te| kA tene sajA kare. sajAne| amala karavA mATe polisa taMtra hoya che. te ja rIte dezanA vahIvaTa calAvavA mATe talATIthI mAMDIne lekaTara sudhI, pachI prAMtIya sarakAre ane aMte madhyastha rAjya Ave che. A che rAjyanA sAmAnya khyAla rAjya paNa saMsthA ja che te? zuddhiprayoga saMsthA dvArA thavA joie, ema ApaNe vicArI gayA chIe. te kAI kaheze ke rAjya paNa eka saMsthA che. te paNu Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 prajAe cUkelI saMsthA che. tenuM baMdhAraNa che. te nyAyanuM kAma kare chevahIvaTanuM kAma kare che-badhuM kare che. te pachI rAjyAzrayane inkAra zA mATe ? ene javAba e che ke zuddhiprayoga sarakArano InkAra nathI karato paNa tene Azraya levA javAmAM mAnato nathI. paNa je sAmethI madadarUpa thavA Ave te tene nA nahIM paDe. A mATe sALaMgapuranA zuddhi prayogane dAkhala joIe. zrI. kurezIbhAIe joyuM ke A maMdiravALA lekone khUba raMjADe che, sabhAo kare che ane saraghasa kADhe che. zuddhiprayogamAM bhaLelA mANase nIkaLe temano huriyo bolAvavo ke mazkarI karavI; evuM meluM vAtAvaraNa temaNe saryuM hatuM. bahAragAmathI kheDUtonI TukaDIo Ave temanuM apamAna kare, chAjiyA , dhAMdhala kare, hobALA kare! kurezabhAIe A najare joyuM, keTaluMka sAMbhaLyuM. teo prAyogika saMghanA pramukha hatA; bIjI bAju dhaMdhukA tAlukAnA sabhya hatA. temane thayuM ke, dhArAsabhya tarIke mArI pharaja che ke A jAtanuM tophAna thAya, apamAna thAya ane te paNa je leka nyAyanI madade AvyA che temanuM; eTale mAre polisa taMtrane ane mAmalatadArane khyAla Apavo joIe. Ama vicArI teo zuddhiprayoganI chAvaNamAM AvyA. chAvaNInA saMcAlaka zrI. nAnacaMdabhAI hatA. eTale kAgaLa lakhIne temane pisTa karavA Apo. nAnacaMdabhAIe bahu ja namratApUrvaka kahyuM : "Apa prAyogika saMghanA pramukha che. ahIM dhArAsabhya tarIke sarakAranuM dhyAna dore che; paNa prayoga cAlate heIne sAmethI cAlIne madada levAmAM ame mAnatA nathI. eTale huM A kAgaLa nAkhavA nahIM jaI zakuM. Apa bIjI vyavasthA kare!" kurezIbhAIne navAI lAgI ke A kevI jAtanI kAryavAhI? enI khUba carcA cAlI, pachI samajAyuM ke zuddhi prayoganI chAvaNImAM besIne sarakArane Azraya na levAya! bahAra jaIne game te karo! paNa, je sarakAra sAme cAlIne madade Avaze to khuzIthI leze! Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 139 zuddhiprayAgamAM rAjyAzrayanuM sthAna: A prazna jhINA ane gaMbhIra che. tenI UMDI vicAraNA jarUrI che. rAjyanA Azraya mAgIne na levA, paNu, devA Ave teA inkAra na karavA k enA Azaya e che ke zuddhiprayAga e leAkajAgRti ane sAcA nyAya mATenI krAMtinA prayAga che. eTale rAjya pote kaddhi krAMti na karI zake. e dRSTie te rAjyathI alaga ja thavA joie. ahIM sAmAjikanaitika ghvANu vaDe kevaLa eka vyakti ke saMsthA sAme sAcA nyAyane sthApavAnA ke anyAyeAne ulecavAnA ja prayAga thatA nathI; paNa lekajAgRti e rIte ANavAmAM Ave che ke bhaviSya mATe paNa te eka AdhArazIlA banIne rahe che. te eka evuM svecchApUrvakanuM naitika vAtAvaraNa laDe che ke jyAM rIte e aniSTane phAlavuM-phUlavuM kaparuM thaI paDe che. tyAre rAjyane te kAyadeA teDe te pramANe :sajA ja karavAnI hoya che. zuddhipraye!gamAM A sthULa sajAne sthAna nathI. paNa DaMkha nIkaLI jAya tevA prakAranA hRdaya-parivatanane sthAna che. eTale e hRdaya-pariva na karAvavAnA prayAgamAM rAjya madadarUpe Ave teA nA na paDAya; paNa sAme cAlIne rAjyanA Azraya laIne gunegArane sajA na karAvI zakAya ! rAjya ekavAra gunegArane pakaDIne, sajA karyAM vagara na cheADI zake! tyAre zArIrika sajA e zuddhiprayAganuM dhyeya nathI. kayAreka dAMDa, baLavAkhAra ke hiMsAvAdI tattvA phATI nIkaLe ane rAjya petAnI kAmagIrI bajAve te tene manAI na karI zakAya kAraNa ke adhikAra che, ene adhikAra chInavI na zakAya ! na karI zakAya! te rAjyanI krUja ane temAM Dakhala paNa bApunuM khUna thayuM-khUnI pakaDAyA, ene kesa cAlyA! racanAtmaka kAkarImAM carcA cAlI ke bApu ahiMsAne varelA hatA; temanI dRSTie A khUnIne sajA thAya te IcchanIya che? tyAre, kizArabhAI e radiyA ApyA ke khApu yAta hota ta zuM karata, e jude| savAla che. paNa Aje te| rAjya pAse e prazna Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 140 gayo che ane rAjyanI je cAlu vyavasthA che temAM Dakhala karIne ke dhakko pahoMcADIne ApaNe kaMI paNa nahIM karI zakIe ! ghaNane ema thaze ke sajAne Teko ApatAM hiMsA nahIM thAya! ahIM vicAravAnuM e che ke koI yogya racanAtmaka kAryakara ke dharmaguru vyaktigata rIte goDasene paricaya sAdhI, tenuM hRdaya parivartana kare ane pagya lAge to rASTrapitAne arajI karIne potAne abhiprAya jaNAvI zake ! paNa, rASTrapitAnA khUnane zahIdImAM na khapAvI zakAya-temaja jene hadaya-palaTo thayo nathI tevA mANasane bacAvI anyAyane Teke Apavo te hiMsA ja kahevAya ne! bIjo dAkhalo kALu paTelanA khUnane che. tenA khUnIo pakaDAyA. mArI, ravizaMkara mahArAjanI temaja gAmanA paMcanI rUbarU gUne kabUla karyo. paNa, eTaluM kahyuM ke "ame chUTIe tema karaje" tyAre ame spaSTa kahyuM: "tamAre gunAne ekarAra karavo joIe, korTamAM sAcuM bolavuM joIe ane pariNAme je sajA thAya te bhogavavA taiyAra rahevuM joIe. satyane sahAyaka Izvara che. paNa vyaktigata rIte tamArA kalyANane prayatna karazuM !" temane saMtoSa thayo hato. korTamAM gayA bAda kAyadAnI khAMcAkhUMcanA kAraNe teo nirdoSa chUTI gayA hatA. trIjo prasaMga bhAlanA eka gAmamAM nAnI bALA upara baLAtkAra thayo tene che. sarakAre kesa karyo paNu gunegAra samAja pAse mAphI mAgI. have zuM karavuM? prA. saMgha pAse A prazna Avyo! saMghe kahyuM ke ame zArIrika sajAmAM mAnatA nathI, tema korTane inkAra paNa karatA nathI. eTale tamAre to korTa je sajA kare te bhogavavA taiyAra rahevuM joIe ! bIjI bAju gunegAre bhUla kabUla karI pazcAtApa jAhera karyo che eTale kAryakara ane phariyAda pakSa sAkSI pUrAvAmAM taTastha rahe. ema karavA samajAvyuM. tethI jatuM paNa na bolAya ane ema kahe ke huM jANuM chuM paNa kaMI kahevA mAMgatA nathI. enA pariNAme korTanA niyamano bhaMga paNa nahIM thAya! tyArabAda je kaMI sajA thAya te teNe bhogavI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 141 levI. AnA pariNAme gunegArane suMdara asara thAya; nyAyamAM saMzodhana thAya ane leke jAgRta thAya ! Ama karatAM satya paNa jaLavAya ane nyAyakorTanI mahattA paNa jaLavAya! zuddhiprAga ane cAlu nyAyamAM aMtara: AjanI nyAya-adAlate kAyadA dvArA cAle che eTale temanI keTalIka maryAdA AvI jAya che. gune puravAra karavo e phariyAdInuM kAma che. keTalAka praznomAM sarakAra phariyAdI bane che. tene bacAva sarakArI vakIla kare che. phariyAdI ne paNa te madada kare che. AjanA nyAyano kAyado e che ke bhale se gunegAra chUTI jAya paNa eka nirdoSa na mAryo jAya! pariNAme samAjamAM gunegAro vadhI gayA che. temAMthI ghaNuM to ughADA gunegAre hoya che. samAja temane pratiSThA Ape che. dhoLI cerI kare tene koI pakaDatuM nathI; paNa, garIba mANasa roTalA mATe cerI kare te tene sajA thAya che. eTale nyAyakerTanI A apUrNatA mATe ja zuddhiprayoganI jarUra che. ApaNI kalpanA evI che ke sajA thavI joIe paNa te ahiMsAnI dizAmAM AgaLa vadhavI joIe. nyAya taMtranAM aMgo nyAyAlaya, nyAyAdhIza temaja vakIlanI zuddhi thavI joIe kAyade che ke navANuM gunegAra bhale chUTI jAya paNa eka bIna gunegAra na mAryo ja joIe! A jAtanI kAryavAhIthI navANuM chUTI jAya che ane eka ja pakaDAya che. nyAyAdhIzane kAyadAnA cokaThAmAM rahIne nyAya Apavo paDe che; te aMtarAtmAne AdhIne nyAya ApI zakato nathI. gunegAra nirdoSa chUTayA pachI bahAra lahAra thAya che, tenI pratiSThA thAya che. pariNAme lakonI nyAya uparanI zraddhA tUTe che. pachI teo kAyade hAthamAM le che. sarojabALA khUna kesamAM nyAyAdhIze TIkA karI ke e kesamAM bahAranuM dabANa lAvavAmAM AvyuM che. sAMbhaLavA pramANe sarajabALAnuM jIvana evuM hatuM ke tene lAja bacAvavI, zIla bacAvavuM muzkela banyuM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 ane teNe AtmahatyA karI ke tene bALavAmAM AvI. paNa bAI baLI gaI te vAta sAcI hatI. have A vAtanuM saMzodhana samAja nahIM kare to bIju koNa karaze? rAjyanI maryAdA che. kAyadAnI paNa maryAdA che. rAjyasaMsthAnI paNa maryAdA che! paNa saraje ApaghAta karyo te tenAM kAraNonI tapAsa te thavI joIe ke nahIM? meM A aMge eka lekha lakhyo tyAre eka vakIla te aMge carcA karatA hatA. meM kahyuM ke "mAre lokonI zraddhA nyAya taMtra uparathI tuTI jAya, tevuM karavuM nathI. paNa gunegAranI zodha Aje rAjya karatuM nathI eTale aniSTane apratiSThita karavAnuM kAma koNa karaze " sarvodaya kAryakarone phurasada nathI. keTalAka dhArAsabhAmAM gayA, te have prAyogika saMdha jevI saMsthAnI jarUra che. temaja AvA praznomAM samAjane jAgRta karavA mATe zuddhiprayoganI jarUra che. e rAjya sAruM ke jyAM sajA ochI hoya, phAMsInI sajA na haiya-kAyadA ochA hoya ane pilisanI ochAmAM ochI jarUra hoya. A sthitimAM rAjyane deravuM joIe! eka kALa evo hato ke rAjya gunegAranI zodha jAte karatuM. jahAMgIrane dAkhala che. jyAM sudhI gunegAra na maLyo tyAM sudhI tene khAvAnuM na bhAvyuM. eka vakhata te jamavA beThA hatA. begama paMkhAthI pavana nAkhatI hatI; paNa bAdazAha udAsa hato. begame kAraNa pUchyuM te kahyuM: "bebIne koIe mAryo che paNa tene gunegAra jaDato nathI!" gunegArane zodhavAnI javAbadArI pitAnI! Aje te zodhanAra judA, nyAya ApanAra judA, sthaLa judA, gune thAya gAmamAM, nyAya-taLAya zaheramAM. dhanavALo hoya te jIte ke buddhivALe hAya te chate ! tyAre, zuddhiprayogamAM sthaLa upara tapAsa thAya che-tyAM ja prayoga thAya che. guMdI AzramamAM corI thaI cora maLatuM na hato eTale Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 143 bAMdhI mudatane zuddhiprayoga thayo. lekenuM dhyAna kheMcAya ke Azrama e temanI milkata che. gunegArane zodhavAnuM kAma paNa temanuM che. rAjyane Azraya nahIM, paNa madada karavA Ave to levI! A madadamAM paNa pahele naMbara dharmasaMsthAno, bIjo naMbara lokasevaka saMsthA ane lekasaMsthAne ane trIjo naMbara rAjya saMsthAne ! A rIte sALaMgapuramAM kurezIbhAIne Azraya na lIdhe! zuddhiprayoga chAvaNImAM sarakArI madada karanArane AvavAne paNa adhikAra nahIM. amadAvAdanAM tophAne vakhate grAma TukaDIo gaI. polisa temanuM rakSaNa karavA taiyAra thaI. eTale TukaDIvALAoe kahI dIdhuM ke "amane tamArI jarUra nathI. tamArI pharaja bajAvavI hoya to jarUra bajAvo ! paNa, amArA upara humalo karanArane Apa pakaDazo nahIM. Apa sahu hathiyAra vagara sAdA vezamAM Ave te vadhAre sArUM!" e lekee mAnyuM. pariNAma e AvyuM ke tephAnIoe kheDUtone herAna karavAmAM maNA na rAkhI. nAgA karyA, mAra mAryo, gALone varasAda varasAvyo paNa zAMta ! polisa paNa zAMta. te eTale hada sudhI ke eka moTA amaladAranI AMkhamAM eka jaNe dhULa nAkhI chatAM te zAMta rahyA. teo dhArata te mArI zakata ! A asara grAma TukaDInI hatI. dhIme dhIme tophAnIone badhAe vakhoDayA ane vAtAvaraNa zAMta thayuM. pariNAme prajA moTA nukazAnamAMthI ugarI gaI. TuMkamAM zuddhi prayoga rAjyanI madada levA nahIM jAya; Avaze te potAnA sidhdhAMtonI aMdara rahIne madada karavA mATe inkAra nahIM kare. sALaMgapuramAM amaladAro AvyA. kheDUtone pUchavA lAgyA. kheDUtoe zuddhi prayogavALAne pUchayuM ke amAre emane javAba Apavo ke nahIM ? zuddhiprayoga samitie temane chUTa ApI ke tamAre je sAcuM hoya te kahevuM joIe ! Ama kAyade madade Avyo te potAnI maryAdAmAM tenI sahAyane nakArI nahIM. e sAthe hiMsAne Take na maLe te paNa joyuM. zuhiprayoga-anubaMdha vicAra dhArA vagerenuM aMtima dhyeya te e che Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 ke samagra jIvana upara rAjyanI je asara che te ochI thAya; temaja rAjya ochAmAM ochI hiMsAthI cAle evI sthiti sarjAya! A kArya prajAe karavAnuM che. te mATe teNe jAgRta thavuM joIe. prajAtaMtramAM prajAmAM naitika-sAmAjika jAgRti hevI ja joIe. evI jAgRti mATe zuddhiprayoga eka ahiMsaka sAdhana che; je sAmudAyika ahiMsAnA pracAramAM asarakAraka che. carcA-vicAraNuM zrI. mATaliyAe AjanI carcA zarU karatAM kahyuM -AjanuM pilisa taMtra prajAlakSI banyuM nathI tyAM lagI nagara ane gAmaDAnuM rakSaNa lekAvalaMbI banAvavA mATe polisataMtra ane zuddhi prayoga banne vaccenuM eka daLa joIze! sarakAre je ke gRharakSakadaLa ane grAmarakSaka daLa UbhAM karyA che, temane hathiyAra paNa ApyAM che paNa te bIjI daSTie; ke dAMDa to sAme te daLa upayogI thaze. AvAM daLo ektarapha sarakAra sAme vadhu jonArAM ane bIjI bAju dAMDa to sAthe paNa sabaMdhita rahevAnAM. enAM kAraNe AjanI grAma-paMcAyatamAM jema mAthAbhAre loko sarapaMca banI jAya che tema AmAM thavAnuM. paNa je Thera Thera naitika grAma saMgaThane, mAtRsamAje, majura saMgaThananuM naitika pratinidhitva UbhuM thaze ane jillAvAra, tAlukAvAra ke nAnA vibhAgavAra zuddhiprayoganuM tatva Avaze to te mANasa pramANamAM dAMDa nahIM rahI zake. ane dhIre--dhIre ahiMsAne aMkuza paNa hiMsA upara Avaze. AnAM pariNAme ApaNe sapta svAvalaMbananA kAryakramamAM je svAvalaMbI rakSA IcchIe chIe, te AvavAnI ane pitAnA gAma ke nagaranI bahenanI Ijajata rahe-ziyaLa rakSAya tathA gAma ke nagaranI zAna vadhe tevuM ja grAmarakSakadaLa ke nagara rakSakadaLanAM mANase karaze. eja rIte tene zuddhiprayoganI lAgaNI thaze. temaja ApaNI daSTie lavAdane kAryakrama cAlaze. Aje to grAmapaMcAyatamAM lavAdane 5Nu vagamAM taNAvuM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 145 paDe che. tyAre lokasaMgaThanenA lavAde vadhu zaktizALI rahevAnA; kAraNa ke temanI pachavADe sidhdhAMta-niSThA ane naitika baLAnI tAkAta rahevAnI." zrI. devajIbhAI: "evAM daLanI draSTi prajAlakSI hoya ane prerakabaLa ahiMsAnuM hoya tathA upara chevaTanuM jAgRta mArgadarzana krAMtipriya sAdhu sAdhvIonuM hoya te vAMdho nathI. bAkI prerakabaLa rAjya ke tenI daMDazakita haze to te prayoga jokhamI nIvaDaze." zrI. baLavaMtabhAI: "AjanI grAma paMcAyata ke nagaranAM korporezane moTA bhAge; dAMDa tatva, rAjakIyapakSe ane mUDIvAdI paribaLonAM prerita hovAthI vadhu jAgRti rAkhavI paDaze !" zrI. mATaliyA : polisa karatAM evAM grAmarakSaka daLane kSamya gaNavA paDaze. najIkanAM temanAM sagAMsaMbadhIonA kAraNe kaMIka paNa naitika aMkuza raheze ane rakSAnI bAbatamAM parAdhIna banelI prajA svAvalaMbI banaze !" zrI. puMjAbhAI: "pU.gurudevasaMtabAlajInuM comAsu sAvarakuMDalAmAM hatuM te vakhate huM tyAM Avela. tyAre gAmaDAmAM eka baMdUkanA lAyasansavALA sAme phariyAda hatI paNa mAthA bhAre to sAme thavAnI hiMmata na hatI. eTale ghaNIvArajhUDAnI sAme thanAra eklA paDI jAya che ! je ke gUMDAmAM naitika baLa hetuM nathI, eTale naitikazakita jAgRta thatAM teo dabAI ja javAnA. te mATe saMgaThita thavuM jarUrI che. jarUra paDe sahana karavuM paNa jarUrI che. hamaNAM garabA maMDaLImAM keTalAka gUMDAoe cenacALA karyA; ane maMtrIe TokyAtyAM teo caDhI AvyA ane leke badhA ja nAsI gayA. eTale saMgaThana ane ahiMsA bane jarUrI che. zrI. baLavaMtabhAI keTalAka mAthAbhAre to bannene laDAvI, pite nilepa jevA rahI, pachI samAdhAna karAvI pitAnI pratiSThA jamAve che. evAthI bacavuM paNa jarUrI che. 10 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 zrI devajIbhAI H grAma saMgaThananI virUddha thayelAM to, grAma saMgaThananI agraNI vyaktio upara khaTapaTiyApaNane AkSepa kare che!" - zrI. baLavaMtabhAI : "tame saMgaThana sAthe che. paNa ekalAne keTaluM badhuM sahevuM paDe che tene eka dAkhale ApuM. eka mAthAbhAre vidhavAbahene eka garIbanA ghara AgaLa ukaraDe kara zarU karyo. badhA tharathare ke bhUMDI gALo bhAMDe. aMte grAma paMcAyatanA nyAyapaMcane arajI karatAM e ukaraDe zramayajJathI dUra karAvyo." zrI. mATaliyA : "mATe ja parigraha, prANu ane pratiSThA hemavAnI vAta thAya che! zuddha sAme azuddha thAya temAM navAI nathI!" zrI. pUjAbhAI : "mane eka prasaMga yAda che. eka pATIdAra bharavADe beThA hatA temanI upara chapa calAvI. badhA bhAgI gayA. eka paDI gayuM. tenA upara be vAra kAra pheravI joLe dahADe tenuM khUna karIne te cAlyo gaye. pachI bharavADanI bAIne eka hajAra ApyA. eka sAkSI thAya tevA bharavADane hajAra AyA. pilisane teNe sAdhI lIdhI ane kesanI mAMDavALa karAvI nAkhI. Ama dhoLe dahADe khUna thAya chatAM kaMI paNa na thaI zake. zrI. zropha : eTale ja anubaMdha sAthenA zuddhiprayoganI vAta karIe chIe. zrI. mATaliyA : kRSNa govardhana upADyo, govALiyAoe lAkaDIne Teke Ape. bannenI zakita, vyakti ane saMdhanI kharI; te uparAMta trIjI kudaratanI zakti paNa kAma karatI hoya che. A yuge gAMdhIjI, rASTrIya mahAsabhA temaja evI jJAta-ajJAta ghaNu zakitaoe bhAratane madada karI hatI. sAmudAyika ahiMsAne zuddhi prAga rAjyAzraya nahIM le paNa rAjyane prajAzakita zuddha saMgaThita karI sAcI dizAmAM derIne rAjyane prajAnuM Azrita banAvI mUkaze. (13-10-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 12 ] zuddhiprayAgamAM anubaMdhanuM sthAna sAmudAyika ahiMsAnA prayoganA anusaMdhAnamAM zuddhiprayoga aMge vicAraNA cAlI rahI che. A AkhA paganI AdhArazIlA anubaMdha tattva ja che. yogya sthAne dareka bese ane pachI saMkaLAIne rahe e anubaMdha vicAranuM mukhya lakSya che. zuddhiprayoga aMge vivecana zarU thayuM tyArathI eka vAta kahevAI che ke temAM anubaMdha hovo joIe! je te nahIM hoya to keTalIkavAra kacAza jevuM lAgaze. ApaNA manamAM ema na thavuM joIe ke zuddhiprayoga joIe teTalo saphaLa thayo nathI. te mATe cAreya saMsthAne anubaMdha tenI sAthe kevI rIte rahe te vicAravuM joIe. zuddhiyoga be prakAranA thAya che -eka pariNAmalakSI, ane bIje ghaDatara lakSI. ghaDataravALAmAM pariNAma na Ave chatAM ApaNane emAMthI ghaNuM zIkhavAnuM maLe che. bannemAM evuM ja vAtAvaraNa taiyAra karavAnuM hoya che. zuddhiganuM mukhya tatva e che ke je prazna mATe prayoga lIdhe hoya tenA viSe janatAne ekAgra karavI ane praznanuM barAbara nirIkSaNa karavuM. keTalAkane A sAcuM lAge, keTalAkane bIju sAcuM lAge. eTale dahIMnuM valeNuM karIe ane phephadA judA karI nAkhIe, tema e praznane sarva daSTie jhINavaTabharyo abhyAsa karave-sAcI vAtanI zodha karavI pachI prayoga zarU karavo. prAraMbhamAM janatA mIMDhI thaI hoya ema lAgaze. ApaNe zuM? maraze! karaze te bhagavaze! ema niMbhara DhoranI jema samAja besI raheze. paNa zuddhiyoganI judI-judI prakriyAo jyAre cAle che, ane comera enI havA phelAya che, tyAre samAja jAge che, pachI tene sAcI vAtanI zodha karavA prere che. te viSe abhiprAya jAhera karAve che ane praznane nIveDo lAvavA mATe gunegAra upara naitikasAmAjika dabANa lAve che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 zuddhiprayoganA be pAsAM kahyAM -eka to pariNAma lAvavAnuM ane bIjuM lekenuM ghaDatara karavAnuM. ghaDatara thAya che tyAre te saMskRti ane che. e mATe ghaDAyelI vyaktie kAma karavuM joie-temaja tenuM dhyeya ghaDatara hovuM joIe. ghaDatara mATe upavAsa, pArthanA vi. hevAM joIe. paNa je tenuM lakSya ghaDatara nahIM hoya te te zuddhipayoga nahIM kahevAya. amadAvAdamAM koI sAdhu ke sAdhvI lAMbA upavAsa kare che tene zuddhiprayoga nahIM kahIe. lekene thAya che ke e te sAdhuja karI zake ApaNAthI na thAya. ghaNuM temanI dekhAdekhI upavAsa zarU kare che paNa tethI kaMI phAyado thato nathI. gADI pATA upara nahi cAlatI hoya te tene khare raste vALavI joIe; paNa pATeja ukhADI nAkho to tene koI artha nathI. gADI sAthe ApaNe paNa paDazuM. temaja hetu vagaranA upavAsano kaI artha nathI. samAjanI gADIne hetu vagaranA lAMbA upavAsa karIne Aje moTe bhAge aMdhazraddhA ke camatkArane mArge deravAmAM Ave che. eTale zuddhiprayogano spaSTa artha anubaMdha dvArA saMsthAomAM, ane samAjamAM gatizIlatA zI rIte Ave, tevI zudhdha prakriyA che. tethI balidAnanI bhAvanA ekAgra thAya che. koI citrakAra jyAre prAraM bhamAM pIMchI paTala upara pherave te raMganA lITA ja dekhAya; paNa citrakAranA manamAM te enuM samagra citra hoya che. evI ja sthiti sarvAMgI krAMtikAranA magajamAM hovI joIe. bhagavAna mahAvIre abhigraha karyo tyAre temanA magajamAM dAsIprathA ane nArIjAtinI avanati nAbUda karavAne spaSTa saMkalpa hatA. evI ja rIte krAMtikAroe spaSTa pariNAmalakSI prayoga karavA joIe. te sivAya janatAnuM ghaDatara paNa tethI thavuM joIe. Aje badhA upavAsa kare che, te zA mATe? paraMparAthI cAlyuM Ave che te mATe! paNa ATalA badhA upavAsa chatAM jaina samAja ghaDAto nathI. te tene zuM artha ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 eTale zaDhiprayogamAM anubaMdha pahelAM rahevo joIe. have jyAM jyAM anubaMdha nathI tyAM keTalIkavAra pAchaLa paDavuM paDe che te joIe. gAMdhIjI svarAjaya maLyA bAda ekalA paDI gayA hatA. teo bolyA ke have mAruM koI mAnatuM nathI. temaNe kegresa sAthe anubaMdha rAkhyo hato paNa sattA koMgresanA hAthamAM AvatAM; sAdhupuruSo nabaLA paDyA hatA. eTale temane kaMTALAbharyuM besavuM paDyuM. ahIM anubaMdha heta te pariNAma juduM Avata. rAjakeTanA vIrAvALAnA prasaMgamAM gAMdhIjIe AmaraNAMta upavAsa ryA. kAraNa ke vacana ApyA pachI bhaMga thate heine te saMskRtine prazna hate; eTale sAdhusaMtoe tene upADa jete hato. temane anubaMdha joIto hato; paNa tema na banyuM. moTe virodha thayo paNuM merIsa vAyaranA cUkAdAthI gAMdhIjInI jIta thaI je tenI sAthe dharmane anubaMdha heta te ghaNe pharaka paData. koMgresa sAthe anubaMdha hatuM eTale bhAvanagaranA mahArAjAe TheThA dilhI jaine gAMdhIjInA caraNemAM pitAnuM rAjya dharI dIdhuM. eTale rAjakoTamAM je na banyuM te ahIM banI gayuM. audhanA rAjA, vaDodaranA rAjA ema badhA rAjyo dezamAM bhaLI gayA. Akho deza eka thaye. badhAM rAjyo bhaLI gayAM; tene yaza ApaNe saradArane ApIe chIe; paNa tenI pAchaLa koMgresa, gAMdhIjI temaja lokasaMgaThananuM baLa hatuM e na bhUlavuM joIe. nahIMtara pariNAma kaMIka juduM Avata. " have ApaNuM zuDhiprayogamAM anubaMdhe keTalo bhAga bhajavyo te joIe - sANuM zuddhiprayAga pariNAmalakSI ane ghaDataralakSI bane rIte hato. pariNAma e AvyuM ke pAvatI phADelI tenuM tattva AvI javuM joIe. prAyogika saMdhanA e nANuM che. te tene maLavAM joIe; te maLyAM. sANaMnA nAgarikoe ane bahAranAoe bhegA maLI ApI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 dIdhAM. ghaNA lekAe sahI karIne pelA leAkeAnA kRtyane vakhADI kADhayuM. navA sthApelA bAlamaMdiranA pramukhe rAjInAmu` ApI dIdhuM. saMdhane thayuM ke A nANAM sANaMdanA kAI sArA kAmamAM vaparAya te sArU ! eTale saMghe teja sabhAmAM nAgarikAne e rakama parata karI. A prayAgamAM kAMgresa taTastha rahI; tenA anubaMdha pUrA na hatA. eTale tenI khAmI kharI! eTale ravizaMkara mahArAje kahyuM tema gAma leAkeA sAthe samAdhAna karyuM. zuddhiprayAga saphaLa thayeA. paNa kAMgresa taTastha rahetAM ghaNAne khelavAnuM thayuM. sALaMgapuranA prayAgamAM joyuM ke tyAM anubaMdha rahetAM suMdara kAma thayuM hatuM. sarakAra kurezIbhAI mAraphata made AvI. tAlukA keMgresa samitie pahelAM virAdha karyAM paNa pachI temane kahevuM paDyuM ke kheDUtA sAcA che. aMte mAmalatadAra ane jillAdhikArIe tapAsa karI ane kheDUtAne nyAya apAvyeA. AAmAM kregresanA virodha hAta tA pariNAma sArUM na Avata ! sALaMgapuramAM dhaDatara ane pariNAma banne AvyAM. lekajAgRti paNa thaI. pAlaNapuranA prasaMgamAM vepArI kAma, kaigresa, leAkasaMgaThana vagere e sAre| bhAga bhajavyeA hateA. gunegAre gunAnA ekarAra karavAja joI e; bhUla na mAne te khATuM che. Ama leka lAgaNI thaI. gaNAtadhArA zuddhiprayAgamAM paNa janajAgRti khUba AvI gaI. zahajAra upavAsa eka TANAM thayAM. DhebarabhAI ane lAlAkAkAne te vakhate vAta gaLe UtarI na hatI, chatAM sarakAra upara dukhANu lAvavAmAM madada karI che. Ama anubaMdha hAI ne tyAM paNa saphaLatA maLI che. have prAyeAgika saMdha sivAya paNa hamaNAM AvA prayAga thayA hAya ane temAM saphaLatA maLI hoya tenA eka dAkhalA laI e. gujarAta prAMtIka samitie eka jAhera sabhA ceAjI. temAM meArArajIbhAI pravacana karavAnA hatA. pazu taphAnIoe " janatA karaphyu "nA nAme leAkAne sabhAmAM jatAM rokyA, pelisa AmAM zuM karI zake? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 151 morArajIbhAIne khUba lAgI AvyuM. temaNe nirNave karyo ke je lekene sAMbhaLavuM che temane sabhAmAM AvatAM rokAya tyAM sudhI huM bhajana levAnuM choDuM chuM. temane sAteka divasa upavAsa karavA paDyA. pariNAma suMdara AvyuM. tophAnIonI sAme thaIne pattharamArAnI vacamAM sabhAmAM lakoe hajAronI saMkhyAmAM hAjarI ApI. bahene paNa hIMmatathI AvI. e joI temane AnaMda thaye. badhuM samAdhAna thayuM. A morArajIbhAInA upavAsa Ama te samAja mATe hatA. samAjane mATe upavAsa karatA hoya to, samAja emAM bhAga le te rAjI . thavuM joIe! paNa e na samajAya tyAM sudhI dhIraja rAkhavI joIe. have A prayogane zuddhiprayoga kahevAya ke nahIM ? temanuM kahevuM che ke "A te acAnaka prasaMga AvI paDela tethI AvuM karyuM. eTale huM tene zuddhiprayoga mAnato nathI.A aMge temane suMdara patra Avyo hato. temAM jaNAvyuM hatuM. "mArA jIvanamAM vyakita tarIke aMtaramAM lAgyuM ke A prazna levA jevo che te lIdhe !" paNa samudAya mATe na levo ema mAne che! paNa prazna e che ke temaNe konA mATe karyuM? gujarAta mATe! e loko mAne ke jemanI gatizIlatA samAja virodhI tatvoe dAMDAIthI rokI hatItethI samAjanI gatizIlatA mATe upavAsa-zuddhiprayoga thavA joIe e vAta AvIne UbhI rahe che. paNa, morArajIbhAI, dAdA vagerene gaLe e vAta utaratI nathI, tenuM kAraNa rUDhicustatA che. zuddhiprayogamAM, prayogakAra pAse spaSTa citra hovuM joIe te vakhate samAjane gaLe e vAta Utare ke na utare, paNa pitAne lAge ke upavAsa karavA joIe te saMsthAnA Azraye thAya temAM vadhAre asarakAraka pariNAma Ave che. choTubhAI e rIte sANaMda zu-pra. vakhate zata AmaraNa anazana karavA taiyAra thayA hatA. morArajIbhAI paNa eja rIte prANa ApavA taiyAra thayA hatA. temanI pAchaLa kaeNgresa hatI, sarakAra hatI ane leke paNa hatA. Ama anubaMdhanA ta joDAyelA hoya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 te suMdara asara thAya che. A vAtanI ghareDa besI jaze te be phAyadA thaze. ghaNIvAra nirAzA thAya che ke ApaNI pAchaLa koI nathI. pIMchI pheravanArane ema prAraMbhamAM lAge che ke kaMI dekhAtuM nathI; paNa saMpUrNa citra bane che tyAre khyAla Ave che. ema lokomAM je satya paDyuM che tene je nimitta maLe te e satya jAgRta thaI jAya che ane nirAzA bhAgI jAya che. eTale nirAzA dura thAya che ane satya prakAze che. te mATe anubaMdha jarUrI che! vAta sAcI che, te purUSArtha kare, anubaMdha joDe, balidAna ApavA taiyAra thAva-temAM saphaLatA varaseja; enI khAtrI rAkhavAnI che. carcA-vicAraNuM zrI devajIbhAIe carcA karatAM kahyuM: ". mahArAjazrIe savAre kahyuM tema aneka purUSa saMgharUpI naukAmAM besIne tarI gayA che; tema zuddhiprayAgamAM paNa leka saMgaThana, loka-sevaka-saMgaThana, rAjyasaMgaThana ane sAdhujane rUpI cAra saMsthAnA-saMdhanA anubaMdha vaDe vizvamAM vyApaka balidAnanI, zuddhiprayAganI ane zAMti senAnI vAta barAbara jaina tatvajJAnane anurUpa ja che. cAre bAjunA aMdhakAramAM A rIte sAdhusAdhvI zibira no prakAza lAvaze. jaina sAdhu-sAdhvIo dUrathI UMDo rasa laI rahyA che. teo pratyakSa ApaNI carcA ane vicAraNamAM sAmela che te badhAne keTale vizeSa AnaMda maLata ane kArya tarata sakriyarUpa leta? paNa bI ropAI cUkyAM che. nahIM AvelA pastAIne paNa AnI kAryavAhI vAMcI dura rahIne sAce 5the lAgI jaze. pU. nemimunie zuddhiprayoga upara prakAza nAkhatAM kahyuM: "je anubaMdha haze to eka sAdhaka ke sAdhu game tyAM zuddhiprayoga karaze to cAlaze; kAraNa ke zuddhiprayoganI saMsthAo sAthenuM tenuM anusaMdhAna Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 153 kudaratI haze. sANaMdanA zuddhiprayogamAM kegresane saMsthA tarIke te anubaMdha hatA ja paNa keTalIka vyakitaonI kUTanIti athavA ADakatarI dAMDAI-paSaka nItine kAraNe ja pariNAma bAyadaSTie tAtkAlika na dekhAyuM, te have dekhAya rahyuM che; ane vadhu dekhAze. prAyogika saMdhanI daSTie te te prayoga saMpUrNa saphaLa thayo ja hato; have sarvAgI rIte saphaLatA dekhAze. tATakA temaja khara-dUSaNa na hoya te rAmanI agniparIkSA koNa kare ? jema pU. mahArAjazrI saMtabAlajIe rAjakoTanA vIrAvALA prasaMganI vAta karI hatI ke te vakhate bhale gAMdhIjInI asara spaSTa na dekhANI, paNa hiMda svataMtra thatAM bhAvanagaranA rAjAe bApune caraNe rAjya soMpI dIdhuM. e zuM sUcave che? saradAranI saphaLatAmAM, bApunA rAjakeTa prakaraNanA anazanane phALe che ja." zrI. baLavaMtabhAI: killebaMdhI cemeranI heI grAmasaMgaThana ane anubaMdhanuM kArya bhale muzkela hoya paNa Akhare te sarvAgI-saMpUrNa saphaLatAne pAmaze, e cokakasa thatuM jAya che. (20-10-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [13] zuddhiprAgane karma ane vidhi Aje ApaNe zuddhiprayogane zuM krama che ane vidhi che te aMge vicAraNuM karazuM. sAmAnya rIte zuddhiprayogamAM cAra aMgo Ave che. lavAdI, sAce nyAya, asahakAra ane bahiSkAra! anyAyanA pratikAra mATe je kaI prazna Ave ane zuddhiprayAga karavo paDe te pahelAM je te aMge samajutI thAya che te joI levuM; pachI sAmAnya dabANa lAvavuM. te chatAM prazna na paDe ane lavAdIne avakAza heya te te karI levuM. lavAdImAM paNa nyAyanuM tattva jaLavAya che ke kema te jovuM joIe. pachI sAmAjika dabANa Ave, pachI asahakAranI vAta Ave. te na thatAM bahiSkAra ane vinamra sUcanAo. A badhA yogya upAya ajamAvI levA joIe. A badhI bhUmikAo pasAra karyA pachI ja prArthanAmaya upavAsathI zuddhiprayoga zarU karavo joIe ! te zarU thayA pachI ghaNI bAbatanuM dhyAna rAkhavuM paDe che. lavAdI mULabhUta siddhAMtanA bhoge nahIM, paNa Arthika bAbatenA nirAkaraNa mATe aMte svIkArI zakAya. temaja rAjyAzrama paNa sAme cAlIne na mAge; paNa Ave to InkAra na karavo. zuddhiyoga sAmenI pratikriyAo : zuddhiprayoga zarU thAya eTale sAme pakSethI paNa pratikriyAo zarU thAya che. temAM nIcenI cAra-pAMca pratikriyAo thatI saheje jovAmAM Ave che - (1) kutuhala ane hAsya : prathama kutUhala jAge ke A upavAsa vaLI zA mATe kare che ? pachI ThaThThA mazkarI cAle ke A te zenA upavAsa kare? rAtanA kahelAM dUdha pIe che. (2) vagevaNI : zuddhigamAM beThelA bhAIo bahAra nIkaLe eTale temanA upanAmo pADIne cIDave. gAmamAM tenA aMge TI-beTI vAta phelAve. temane khIjave; cIDave ane gAmamAM ghaNAvRtti phelAve, Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 155 (3) jaThA AkSepaH zuddhiprayoga cAlato hoya tyAre prakAre upara jAta jAtanA kheTA AkSepa karavAmAM Ave. (4) jAsA ciThThIo : temanA nAme jAsA ciThThIo mokalavAmAM Ave ke badhuM mUkIne cAlato thA. nahIMtara tArI khera nathI! vagere. . (5) trAsadAyaka pagalAM : A chatAM paNa zuddhipayogamAM beThelA bhAIe majabUta hoya te juthanAM jutha bhegAM thaI tene virodha kare! temanI prabhAtapherI nIkaLe-temanI sAme virodhIo seMkaDonI saMkhyAmAM Dhola-nagArAM sAthe nIkaLe - kIkIyArIo pADe- upavAsIone azAMti thAya, evI rItane zeragula-nagArAM vAdana badhuMye kare! temanI prArthanAdhUna na thavA de. A badhuM virodha pakSa kare! zu.praganI chAvaNI mATe makAna ke sthAna na Ape. anyAyapIDitene dhamakIo batAve. sALaMgapuramAM virodhane vicitra tAla joyo hato. amadAvAdamAM to. tophAnIoe kapaDAM phADIne mAra paNa mAryo hato. aMte bhUla svIkAra ane pazcAttApa : A badhI pratikriyAo kyA pachI paNa zuddhiprayogakAra na Dage tyAre gAmamAM-lekAmAM jAgRti Ave ane pitAnI bhUlane svIkAra virodhI pakSe chevaTe karavo paDe. ATalI badhI pratikriyAo virodhI baLoe karI hoya eTale manamAM DaMkha rahe te svAbhAvika che. eTale zuddhiprayogamAM je hAre tenI sAthe badhA maLe ane Da kha ke roSa na rahe tevuM milana goThave . tyAM sahunAM gaLyAM moDhAM thAya ane sau AnaMdathI chUTA thAya ! bhUlane svIkAra na thayo hoya tyAMsudhI tenI sAme asahakAra heya paNa bhUlane svIkAra thayo ke milana cAlu thaI jAya. Ama zuddhipayogamAM bIjAnI zuddhi sAthe potAnI paNa zuddhi rahelI che. zudhdhiprayAga saMsthAnA anusaMdhAne zA mATe? zuddhiprayAga saMsthA dvArA zA mATe? evo prazna thAya che. to tene javAba e che ke vyakti eka ja che. tenI sAthe be vAto jeDA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 156 yelI che. rAgadveSa! eTale phateha maLe te abhimAna thAya ane niSphaLatA maLe te nirAzA thAya. hAra thAya te loko ToNuM-meNuM mAre. eTale saMsthA dvArA thaze to abhimAna nahIM vadhe ane rAgadveSa kADhavAmAM saraLatA raheze. sAthe moTo lAbha e thaze ke te prayoga vyApaka banaze. paNa te saMsthA evI hovI joIe, jenuM anusaMdhAna anya susaMsthAo sAthe hoya; te vyApaka heya, te ghaDAyelI hoya, tenuM preraka tava naitika hevuM joIe. nahIMtara, kaMIka juduM ja baphAI jaze. eTale ghaDAyelI saMsthAnA saMcAlana taLe zuddhiprayoga thavo joIe. jyAM AvI saMsthA na hoya tyAM pratikAra to kara ja rahyo. paNa je evI kaI saMsthA hoya te tenuM saMdhAna rAkhavuM sAruM che. gAMdhIjInA vyakti tarIkenA prayoga saphaLa gayA. tenuM kAraNa temanI pAchaLa saMsthA hatI. je pAchaLa saMsthA na hoya to kaI kAma na thaI zake. zudhdhiprayogamAM besanAranAM guNe : have zuddhiprayogamAM bhAga lenAramAM zuM guNe hovA joIe te aMge pAkI kasoTI thavI joIe. te mATe temAM nIcenA guNo hovA joIe - (1) tenAmAM aMgata rAgadveSa na hovo joIe. A prazna pUrato tenAmAM svArtha na hovo joIe ke pUrvagraha na hovo joIe. (2) vyakti tarIke kevaLa nahIM paNa saMsthA tarIke paNa tenAmAM aMgata rAgadveSa na hovA joIe. (3) zuddhiprayogamAM besanAra vyakita taTastha hevI joIe. jene anyAya thayo hoya te emAM bhAga na laI zake. (4) A prayoga sAthe deza ane duniyAnuM saMdhAna (anubaMdha) rahevuM joIe. deza tarIke kegreisa saMsthAne temaja vizva tarIke yunene ApaNe sAthe rAkhIe chIe. cInI-sAmyavAda sAthe jema na bhaLI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 157 zakAya tema komavAda sAthe paNa vAMdho che. kogresa sAthe anusaMdhAna na hevAnA kAraNe na to sAmyavAdane laI zakIe ke na samAjavAdane! na janasaMghapakSane ke na svataMtrapakSane. AjanA moTAbhAganA prazno mAtra be ja vAdamAM samAI jAya che. eka mUDIvAda (amerikA) ane bIjuM sAmyavAda (cIna-rasa vi.)mAM. eTale ene lagavADa koIne koI svarUpe hovAne. tethI zuddhiprayogamAM besanAra koI kegresI haze ke keI bina-pakSI haze te cAlaze. zAMti senA aMge A vAta vinobAjInA gaLe UtarI na hatI. rAjasthAnamAM gayA pachI temane anubhava thayo ke emAM keTalAMka svArthI to pravezI cUkyAM che. koMgresI lekee kahyuM : "zAMti senAmAM dAkhala thaIzuM paNa koMgresa sAthe saMbaMdha nahIM choDIe." te temane calAvI levuM paDayuM. A badhI vAte lAMbA gALAnA anubhave AvI che. atyAre te lagavADa jevuM kaMI paNa nahIM lAge; paNa bhaviSyamAM bIjo lagavADa nIkaLavAne. kegreisa sivAyanA pakSone lagavADa mUDIvAda ke sAmyavAda sAthe Aje nahIM to cUMTaNI vakhate paNa dekhAze ja ! saMyuktamahArASTranI laData vakhate, mahAgujarAtanA AMdolana vakhate A badhuM bahu spaSTa rIte sAme AvyuM. tame kahezo ke kegrese paNa AvuM karyuM che te zuM karavuM ? __ sarvanAze samuttyanne, arpatyajati paMDitaH -kAmavAdI ke bIjA paribaLo sAthe saMbaMdhamAM Ave che tyAM nahIM mAmA karatAM kANe mAmo sAra e nyAye ApaNe cAlIe chIe. paNa, te eka bhUla che. ene DaMkha paNa rahe che. eTale evI bhUlane svIkAra karavo paDe che. (5) eTale ke game te saMsthAnA mANasane prayogamAM levAnA nathI. te kAM te koMgresa-virodhI na hoya; kegresI hoya athavA taTastha nirlepa vyakti hevI joIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 sANaMda zuddhiprayAga bAbatamAM eka bhAIe kahyuMH "tame kegresa virodhIonI kema madada lIdhI?" kharekhara to ema banyuM ja nathI; UlaTuM e leke madada ApavA taiyAra thayA tyAre kAryakaroe kahyuM: "nAgarika tarIke madada karavA Iccho te chAvaNImAM Ave. ame tamArI pAse nahIM AvIe!" (6) temAM besanAra vyakti vyasanI na hovo joIe. dArU, bIDI ke bIjI tenAmAM lata na hovI joIe, jethI tenAmAM loko vizvAsa karI zake. (7) leke game teTalA AkSepo kare; te paNa te sAMbhaLI zake; bhUla hoya to svIkAravA taiyAra thAya; temaja nirmaLa caritra vALo have joIe. zuddhiprayogane vidhi ane kAryakrama : - prArthanA : zuddhiprayogane prAraMbha prArthanAthI thavo joIe. zuddhiprayoga pote ja prArthanAnuM tattva che. emAM vyakti samAja samaSTi joDAyelAM che. ekano doSa thavAmAM bIjAnI bhUla che. e rIte ke tame AMkha ADA kAna karyA haze, kAM pratikAra nahIM karyo hoya. eTale deSa vadhyA. te deSa nivAraNa mATe prArthanA karavI joIe. paNa prArthanA mATe ekAgratA joIe te peTamAM paDyuM hoya tyAM sudhI na Ave. upavAsa : eTale upavAsanI vAta AvI. alabatta eTalA badhA upavAsa na thavA joIe ke zarIra sAva nakAmuM thaI jAya eTale pahelAM traNa upavAsa rAkhatA, have be upavAsa rAkhe che. tenA kAraNe gopAlaka, kheDUte paNa A prayogamAM bhaLI zake che. traNa upavAsathI vadhAre nahIM rAkhavAnuM kAraNa eTaluM ja ke zarIra annamaya koSathI baneluM che, eTale anna paDe to zAMti rahe ane manamAM vicAravAnuM kaMIka kiraNa pragaTe. upavAsa mATe keTalAka kissAmAM apavAda heya che. sALaMgapuramAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 159 navalabhAie pAMca upavAsathI zarUAta karI hatI. kurezIbhAIe harijana AzramamAM sAta upavAsa karyA hatA. khAsa kissAmAM koI AmaraNAMta upavAsanI taiyArI batAve che te saMsthAnI maMjUrIthI thaI zake. je saMsthA kahe ke vacamAM tamAre cheDI devuM to te mATe taiyAra rahevuM joie. matalaba ke zaratI anazana hovuM joIe. kAMtaNa reMTiyo : garIbonI sAthe anusaMdhAna rahe tenA zramanA pratIka tarIke reMTiyo hoya che ane tenuM kAMtaNa ekAgratA lAve che; te paNa hevuM joIe. saphAI : zudhdhiprayoga karanArane chAvaNuM ane AsapAsanI saphAI jAte karavAnI hoya che. tethI te svAvalaMbane pATha lekane zIkhavI zake. prabhAtapherI : savAramAM prabhAtapherI nIkaLe-dhUna bhajana belAya! sArAM sUtroccAraNa thAya! jema yogasAdhanA ane kSetra vizuddhi mATe yoga upayogI che tema A prayogane anukULa evAM sUve taiyAra karavAM ane belavAM joIe. te bolAya eTale loko pUche ke A zuM? sevA zuM ane sattA zuM? te vakhate zAMta prArthanA dvArA evA praznone ukela ApavAmAM Avavo joIe. eka vakhata zuddhiprayogamAM AvelA bhAIone pilise pUchayuM: "zuddhiprayAgamAM Avela bhAIe sAcuM ja kaheze ne !" temaNe gAmamAM banele eka prasaMga sAcI rIte jaNAvyuM. kaI bhUla na thAya te mATeja upavAsa ane prArthanAne mahattva ApavAmAM Ave che. sAMdhya-pherI : saMdhyAkALe cArathI cha vAgyAnI vacce saMdhyApherI nIkaLe. temAM vidyArthIo ane bahArathI AvelA kheDUto bhaLe che. te vakhate cakale cakale patrikAnuM vAMcana thAya. jAhera sthaLoe cuMTADavAmAM Ave. temAM sUtro hoya che. temaja gAMdhIjInA AdhAra-saMsthAnA anubhavo vagere badhuM hoya che. leke prazno pUche tenA khulAsA karavAnA heya che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 A badhA kAryakrama pAchaLa eka ja hetu hoya che ke je avAja dabAyela che tene jAgRta karavAnuM che. dAMDatane ughADAM karavAnAM heya che. tema ja janajAgRti lAvavAnI hoya che. rAtrine kAryakrama : divasanA kAryakrama pachI rAtre, prArthanAsabhA, vAMcana vagere thAya che. zuddhiprayogamAM sahAyake ? te uparAMta bahAragAmanI TukaDIo zudiprayogamAM sahAnubhuti tarIke Ave che. e leke te gAmanuM khAtA nathI paNa kevaLa pANI pIe che. saraghasamAM sUtre uccAre che ane pachI pitAne ghera jAya che. tyAM pracAra karAve che. sahAyaka upavAsa karAve che. Ama AMdolananuM svarUpa comera dhAraNa thAya che; ane janajAgRti Ave che. sahAyaka upavAsa : have upavAsa aMge thoDIka cokhavaTa karI laIe. upavAsanuM hathiyAra game te vApare che te bhAre nukazAna kare che. ghaNA lokonuM kahevuM che ke gAMdhIjI pachI ghaDAyelA kAryakare upavAsa kare te samajAya che; paNa game tyAMthI AvelA ke bolAvelA mANase, kheDute-gopAlake upavAsa karavA besI jAya, temanI hAjarI noMdhAya te te yogya che? emane eTale ja khulAse karavAne ke saMvatsarIne upavAsa badhA karI zake, rAjA sahu karI zake ke ekAdazIne upavAsa badhA karI zake te eja rIte trAgAM mATe nahIM, dabANa mATe nahIM, paNa pitAnA doSonI zuddhi karI, samAjazuddhi karavA mATe, saMsthA uparanI zradhdhAnA kAraNe upavAsamAM bese to temAM koI jAtane doSa nathI. vinobAjI guMdI AzramamAM AvatA hatA, tyAre zuddhiprayoganA virodhI eka bhAIe pUchayuM: "je te mANasa upavAsa karavA besI jAya te yogya gaNAya ! " Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 161 vinobAjIe kahyuM: "nA!" tyAre temanI bAjumAM cAlatAM zrI. phUlajIbhAIe khulAso karyo? "bAbA ! naitika tattvavALI koI saMsthAnA saMcAlana nIce koI upavAsa kare te vAMdho kharo?" vinobAjIe tyAre kahyuM: "nA ! tyAre kAMI vAMdho nathI." evI ja rIte zuddhiga sivAyanA AsapAsanA gAmamAM je. sahAyaka upavAsa thAya te paNa yogya ja gaNAya ! bahAranI TukaDIo e ja prazna bahAra gAmanI TukaDIo mAne che. te paNa yogya ja che. gAMdhIjInI preraNAthI svarAjyanI laData vakhate koMgresa kamiTio satyAgraha karavA dUra-dUrathI TukaDIo mokalatI. tenA mekalelA mANase yogya heyajaeja rIte netika baLa preratI saMsthAnA saMcAlana taLe bahAranI TUkaDIo Ave temAM vAMdho nathI. satyAgrahIomAM te vakhate ghaNAye niSphaLa nIvaDatA; ghaNA mAphI mAgI ghara bhegA thatA chatAM gAMdhIjI bahAranA mANasone letA, to saMsthA jenA aMge khulAso karIne maMjUrI ApatI hoya tevA mATe vAdhe na levo joIe. mANasa kharAba haze te te TakI nahIM zake paNa tene taka ja na ApIe; kaMI karIe ja nahIM; to kAma kema cAle ? keMgresanI mAnyatAvALA ane paricitane laIe eTale ciMtA ochI rahe che. ati ugra zuddhiprayoga kyAreka zuddhiprayogamAM saraLatAthI ke TuMkI mudatamAM saphaLatA nathI maLatI. te vakhate pitAnI saMsthAne badhI vigato jaNAvI; tenAM mArgadarzana taLe ati ugra zuddhiprayoga paNa karavAmAM Ave che. tyAre comerathI evuM vAtAvaraNa ghaDavAmAM Ave che ke anyAyIne kayAMya nIkaLavuM muzkela Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16ra thaI jAya che ane aMte te zaraNe Ave che. zuddhiprayoga tIvra, tIvratara ane tIvratama karavo, ene nirNaya vyakita nahi laI zake, saMsthA ja laI rAkaze. aMtanI mIThAza Ama hRdayapUrvaka anyAyI pitAnI bhUlano ekarAra kare che tyAre aMte zuddhiprayogakAro sAthe tenuM milana thAya che. te vakhate goLa dhANA parasparane khavaDAvIne me mIThAM karAya che; anyAyanI kaDavAza jatAM; nyAyanI mIThAza Ave che. A vakhate khAsa karIne zuddhipayogakAra mATe vizeSa tabakko Ave che. teNe jenA thakI sahana karyuM che te virodhI mATe paNa tenA dilamAM DaMkha rahevo na joIe. zuddhiprayoga eka evA prakAranI jAgRti pedA kare che ke aniSTo tenAthI dura bhAge che. sAthe ja emAM koIpaNa prakAranI hiMsA na hoIne te sAmudAyika ahiMsAne pracAra karavAmAM madadarUpa hoI tene mukhya sAdhana tarIke levAmAM Avela che. carcA-vicAraNA zrI. pUjAbhAIe carcAno prAraMbha karatAM kahyuM : "leka tAtkAlika pariNAma tarapha jue che. tenA lIdhe kAma kAcuM rahI jAya che. eka bAju corInA gunegArane zArIrika sajA thAya ane mAla pAcho maLe tenuM palluM juo ane bIjI bAju cerIne gunegAra samAja aAgaLa ekarAra kare ane sudhare temaja mAla pAcho maLe ane na paNa maLe; chatAM corInA gunhAo bIje raste ja ghaTavAnA. hRdaya-palaTAnA prasaMgo bhale ochA jovA maLe; paNa sAmAjika aniSTo AgaLa vadhatAM aTake che. zuddhiga je pAtra ke jUtha sAme thaye heya te kadAca tarata na kabule to che tenuM haiyuM DaMkhe che eTale tenI pratiSThA paNa tUTe che; ane te sudhare che. Aje eka tarapha dharmakriyA kare ane bIjI tarapha lokone Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 163 chetaravAnI vRtti cAle che. A badhuM aniSTa zuddhi vyApaka thatAM aTakaze ane pariNAme dAMDatamAMthI paNa jesala-torala jevAM AgaLa vadhaze. zuddhipaga kAM te vyaktine nirmaLa banAve che, kAM to evuM vAtAvaraNa UbhuM kare che jethI teNe sudharavuM paDe che. nahIMtara te kAyama mATe prajAnA hRdayamAMthI pitAnuM sthAna gumAve che. mane jAta anubhava che ke upavAsamAM besanAra jAte paNa zuddha thAya che ane AkhA samAjamAM zuddhimaya vAtAvaraNa vyApI jAya che. anubaMdha, jAgRti ane susaMsthAnA saMcAlana dvArA A prayoga thAya te A vijJAnayugamAM kadi na thayelI siddhi thatI jaNAze." zrI. devajIbhAI : "sAmudAyika yajJathI, sAmudAyika tapa sudhI pahoMcelI A prakriyA gAMdhIyuganA satyAgrahano vikAsa che. chatAM AmAM saMsthAtatva ane zraddhAtattvanI mahattA che. eTale thoDoka navo prayoga hAIne, jarA dhIraja rAkhavI paDaze. bAkI DaMkha, bhaya, vera, badale sivAyanuM; bhUla karanAranA haiyAne UMDuM saLavaLAvanAruM A sAdhana ajoDa che; emAM navAI nathI. AjanA vyakitagata ke samAjagata gunAmAM ADakatarI rIte sau javAbadAra che. evI jAgRti ane tene dUra karavA mATenI bhAvanA zuddhiyogamAM che. tethI zarUAtamAM kadAca zraddhA na bese; paNa anubhava thatAM, ekavAra jAmelI zraddhA pAchI nahIM ukhaDe. ekavAra be gUMDA jevA mANasoe eka kheDUtane mAra mAryo hate. paNa jyAM hajAre kheDUto eka sAthe saMgaThita thaI zuddhipayogane vicAra karavA lAgyA ke tyAMja bane namI gayA. zuddha tattavonuM saMgaThana thAya to azuddha to ApoApa bhAgI jAya ! pra. daMDIsvAmIH "Aje aneka vidha zuddhio karavAnI che. zuddhikane te mATe asarakAraka ahiMsaka hathiyAra che. aDhArapuTI pAra ke hajArapuTI abarakhanI upamA ene nAnI paDaze. te caitanyane sparzatI bauddha dharmanI niSThA ane gAMdhIjInI samAjanI gatizIlatA ApanArI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164 vAstavika cIja che. A kAma sAdhu-sAdhvI-saMnyAsI paikI je krAMtipriya haze te vaDe zarU thayuM che ane AgaLa vadhatuM jaze-temAM sau kheMcAvAnAja ! mArA namra mate AdhyAtmika krAtinuM A pAyAnuM baLa che. jJAnI thayA bAda himAlaya vAsa ke ekAMta sevavAnI vAte bhrAmaka che. zrI baLavaMtabhAI "nyAyanI je devI nyAyamaMdiramAM che tenAM karatAM vakIlene kAraNe juduM ja dekhAya che. kAyadAnI rUDhi tathA keMdrita nyAya vagere aneka dezo che. zuddhiprayoga adAlatane paNa yogya mArga cIMdhanAra che; janajAgRti lAvanAra che ane aniSTone janatA vaDe ja apratiSThita karAvanAra che. mArA manamAM te chatAM eka prazna UThe che ke jyAM dAMDa tattanuM jera hoya, virodhI rAjakIya pakSonuM janatAmAM varcasva hoya tyAM zuddhiprayoga asarakAraka banaze khare? jo ke ema to lAge ja che ke bhale tatkALa sUkSama ane dhULa bane rIte te saune pariNAmadAyaka na lAge, chatAM sthAnika janatA ane saMsthAne saphaLatA ApanAra bane to aMte banne rIte saune saMpUrNa saphaLatAdAyaka bane ja che ! sANaMdane dAkhale tAje che ! kadAca tAtkAlika saune enI ghaDana bese tyAM dhIraja rAkhavI e ja uttama che." zrI. vanitAbena H "jema Astikone zuddhiprayoganI asara vahelI ke moDI thAya che tema nAstikane thAya che kharI?" A prazna upara carcA ThIka evI thaItene sAra A pramANe hato: "naitika sAmAjika dabANa AgaLa nAstikane paNa namavuM paDe che. kAraNa ke nAstikanI dharatI te samAja ja che. dhruvane paNa have IzvaranuM nAma pitAnA ghamaMDanI AgaLa e rIte mUkavuM paDe che ke IzvaranI IcchA haze to huM Ama karIza. AthI vizeSa pramANu A yugamAM bIju kayuM hoI zake ! alabatta nAstika vyakti je samAjanI dharatIthI alaga haze tene asara nahIM thAya, ema kadAca bane, paNa tevI vyaktithI khAsa hAnI thatI nathI. ( 27-10-1 ) lAge, chatA sama ane mara jemAM vastI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nA prayogamAM mudha kare che ane karaze. [14] zAMtisenAne pAye ane yogyatA sAmudAyika ahiMsAnA prayogomAM Aje zAMti senAne muddo vicAravAnuM che. eka senA evI heya che je yudhdha kare che tyAre zAMti senA vizvamAM tophAno thAya tyAM zAMti rAkhavAnuM kAma kare che ane karaze. eTale ja tene ahiMsAnA sAmudAyika prayogo mATe eka uttama sAdhana mAnyuM che. zAMti ane senA e be zabdo maLIne zAMti senA thAya che. paNa bane zabdane meLa bese che ke kema e eka prazna che. gAMdhIjInI sAme keIe A prazna mUkyo hato. tyAre gAMdhIjIe e matalabane javAba Apyo hato ke "ApaNe pratikArane svIkAra karyo che te hiMsaka pratikAranI jema ahiMsaka pratikAramAM paNa evo ja zabda joIe je asara karI zake!" zabdanI pitAnI asara che. ghaNu jeza prere, ghaNuM haoNtsAha kare. tethI ja maMtramAM zabda upara bhAra mUkavAmAM Avyo che. je vAtAvaraNamAM asara pedA kare che. "senA" zabda sAthe lazkarI mANa senuM mAnasanItabhAta vagere Ave che eTale saheje ghaNA thAya che. tyAre tenI sAthe zAMti zabda joDAtAM te viziSTa AkarSaNa jamAvI; tene viziSTa artha lokamAnya thaI javAmAM vAra nahIM lAge. e aMge enA kAryakramo yojAvA joIe. zAMtisenAne pAye have zAMtisenAne pAye zuM che te tapAsIe. A dezamAM amUka lekabaLe evAM che ke je te hiMsAthI ahisA tarapha vaLaze te dezane nukazAna thaze. AvAM baLomAM, zIkha, musalamAna, ane pachAtavargo mukhyatve hAya che. eTale gAMdhIjIe zIkhene hiMsAnA pratIka tarIke kaTArane nahIM, paNa ahiMsAnA pratIka tarIke koIpaNa vastu rAkhavA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 166 jaNAvyuM hatuM. pachAta vargane harijana nAma ApyuM. temane ahiMsaka ane saMskArI banAvyA. musalamAne pratye hiMduone udAra rahevAnuM jaNAvyuM ane musalamAnone nyAya maLe tenI jAte kALajI sevatA. gAMdhIjIe zAMtisenAnA pAyA mATe, mULabhUta hiMsA kayAM che te tapAsI lIdhuM ane tene dUra karavA prayatna karyo hato. je zIkhene kaI alpasaMkhyaka kahIne dabAve te te tarata humalo karavA taiyAra thaI jAya. evI ja rIte musalamAnone nAnI taka maLe to teo hullaDa karI mUke che. pachAtavarganA leke paNa dAjhenabaLIne badalo levA taiyAra thAya; A badhuM svAbhAvika che. AvAM baLAne zAMtisenA vaDe ahisA tarapha vALIe te keTaluM moTuM kAma thaI zake ? nahIMtara saMgharSa vadhu thAya ane tevA saMgharSane uttejana ApavA komavAdI ke sAmyavAdI pakSo te pahela karatAM ja hoya che. sAmyavAdIo te e laIne beThA che ke majUro ane zramikAmAM asateSa Ubho karI tene mUDIvAdI paribaLo sAthe laDAI karAvavI temaja pite dUra rahIne tamAzo joyA karo. AvI hiMsAnA mULiyAM ukheDavAmAM na Ave tyAM sudhI zAMtisenAne pAye maMDAya kaI rIte ? * kadAca ekavakhata lAgaze ke uparathI zAMti thaI gaI che; paNa hiMsAnA mULiyAMne nAza karyA vagara, tenI asara sthAyI rahI zakaze nahIM. gAMdhIjIe hiMdu-muslimone samanvaya karyo hato. sarva dharma samanvayanI daSTie te kharuM ja, paNa temaNe bane bhASAnI-hiMdIurdU bhASAnI ektAnI daSTie hiMdustAnIne prayoga paNa karyo hato. te vakhate anya dharmaguruo cetyA nahIM. have e kAma zAMtisenAmAM mAnanArA ApaNu jevA lekee karavAnuM che; pakSamuktatAnI vAto karIne kheTA pakSane paNa ADakatarI rIte ke na maLI jAya e khAsa jovAnuM che. je pakSe hiMsAmAM mAne che, evA leke zAMtisenAmAM Ave to teo dvArA thatI hiMsA vakhate Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 167 ahiMsaka pratikAra zakti kAma nahIM Ave. hullaDa ane tephAnI tane vakhoDavA joIe; nahIMtara zAMtisenA pAyA vagaranI thaze. pachAtvane paNa e daSTie sArA mArge vALavAnI jarUra che kevaLa vicAra ApavAthI e kAma nahIM thAya; paNa sAthe ghaDatara jarUrI che, nahIMtara e leka tophAnI, hiMsAvAdI, sAmyavAdI, ke komavAdI tonA hAthamAM ramata jaze. zAMtinI vAtethI zAMti AvatI nathI, paNa te mATe sarvaprathama ahiMsA vaDe jAta dhaDatara ane pachI ledhaDatara karavAthI ja thaze. tethI ja sarva sAmAnya lekemAM hiMsAnA badale ahiMsA pratye zradhdhA besaze ane Ama janatA temAM rasa letI thaze. zAMti seninI yogyatA : ATale vicAra karyA pachI have zAMtisainikanI yogyatA viSe vicArIe "zAMtisenA" zabdamAM sainika-saMgaThana AvI ja jAya che. zistabaddha ane saMsthAbaddha e zAMtisainika hovo joIe. tene susaMsthAo sAthe anubaMdha hovo joIe. te ghaDAyelI saMsthAmAM ghaDatara pAmIne Avela hovo joIe ! vagara ghaDAyelA game te pakSanA lokone zAMtisenAmAM dAkhala karavAthI ane pAchaLathI ghaDatara thaI jaze, ema vAta karavAthI, yogya senA nahIM bane. kadAca evo sainika kavAyata karaze, zista pALaze, paNa moko AvatAM keTale TakI zakaze te eka zaMkA che. tenA badale grAmasaMgaThana, lavAdI proga, zuddhiprayoga vageremAM e ghaDAto ghaDAte Avaze to, AvA ghaDAyelA zAMtisainike bhale saMkhyAmAM ochAM haze paNa TakI zakaze temaja ahiMsAmAM mAnanArA ghaNu bIjAnuM ghaDatara karI zakaze. zAMtinA prayoga : deza ane duniyAnA pravAhe jotAM mane lAge che ke zAMti mATe tyAga-balidAna karanArA le ko kevaLa bhAratamAM ja nahIM, paNa anya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 dezamAMye pAyA che. paNa, A badhA pravege vyakitagata thayA che have tene saMgaThita baLa rUpe karavAnI jarUra che. vera vikhera je baLo A dizAmAM paDyAM che; tenuM sarvaprathama saMkalana kaI rIte thAya te aMge have pachI (Avate aThavADIye) vicArazuM. pachI e saMgaThita baLane pravAha AgaLa dhapAvazuM te abhUta kArya thaI zakaze. zAMtisenAnA saMdarbhamAM je vyaktigata prayogo dezavidezamAM thayA che, te aMge thoDuMka jaI jaIe; jethI kharA zAMti sainikane khyAla AvI jAya, yupheMganuM asarakAraka balidAna: AjanuM je rASTravAdI cIna che, tene AdhIna phArmosA dvIpa hatuM. cInanA zAha zAhe tyAnuM rAjya calAvavA mATe tyAMnA eka AdivAsI yUpheMganI nImaNUka karI hatI. yuphege tyAMnA AdivAsIonA kalyANa ane zubhaniSThA dvArA temanuM hRdaya jItI lIdhuM hatuM. teNe AdivAsI prajAne je hiMsaka ane kura hatI, sanmAge ane saMskRtine mArge vALavA mATe mAthAtuTa prayatno karyA. A AdivAsIomAM eka jaMgalI ane kura prathA hatI, chavita mANasene zikAra karIne temanA mAthAM devatAene bali caDhAvavAmAM AvatAM. yupheMge AdivAsIone samajAvIne A kuprathA baMdha karAvavA ghaNuM prayatno karyA, paNa temAM te saphaLa na thayo. eka vakhata A AdivAsIoe ekI sAthe 40 jIvita mANasone zikAra karI nAkhe. A joIne yupheMganuM haiyuM dhrujI UThayuM. eNe tarata AdivAsIone bolAvIne namra svare kahyuM-"je tame dara varase eka mAthuM devIne caDhAvaze te eTalA badhAM mAthAM tamAre mATe 40 varasa sudhI cAlaze. tyAM sudhI tamAre ekeya mANasane navo zikAra nahi kare. yupheMga pratye AdivAsIoe Adara ane premathI, prerAIne tenI vAta kabUlI. yupheMge vicAryuM 40 varasa jeTalA lAMbA gALAmAM A loko A badhuM hiMsA karavAnuM bhUlI jaze. paNa thayuM enAthI ulaTuM ja. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 169 cAlIsa varasanA aMte paNa te loko devIne eka mANasanuM mAthuM caDhAvavA mATe yupheMga pAse salAha levA AvyA tyAre yupheMge temane ghaNuM samajAvyuM ke have A kuprathAne baMdha kare, kADhI nAkho. paNa yupheMganI vAta te lekee nahi mAnI. bahu vicArane aMte teNe eka rasto kADho ke je tamAre mANasanuM mAthuM ja caDhAvavuM hoya to amUka ThekANe lAla kapaDAM paherelA mANasane juo tenuM ja mAthuM kApaje, bIjAnuM kApatA nahi " temaNe kabUlyuM, yupheMga have samajI gayo ke mAtra upadezothI e leko mAnavAnA nathI, balidAna ApavuM ja paDaze. te pite lAla kapaDAM paherIne AdivAsIone batAvela ThekANe Ubho rahyo. teNe pitAne cehara badalI nAkhyo, eTale oLakhato na hato. AdivAsIoe tenuM mAthuM kApI nAkhyuM. devIne caDhAvyuM te vakhate temane ceharo oLakhIte lAgyo. have zuM thAya ! arara ! A yupheMga !! gajaba thaI gayo. yupheMganA balidAnanI dhArI asara thaI. tyAra pachI A AdivAsIe narabali prathA baMdha karI dIdhI. svITjharaleMDane jona budaraoNja : khristI dharmanA anuyAyIomAM paNa ahiMsaka zAMtivAdIonA ghaNuM dAkhalA maLe che. svITjharaleMDanA jAna budaoNjane dAkhale bahu ja preraNAdAyaka che. te tyAM lazkarI tAlIma ApanAra eka hoddedAra hato. te lazkarane tAlIma Apato. tenA hAthe tAlIma pAmelAne paheluM sthAna maLatuM. tenA khissAmAM eka nAnI bAyabalanI cepaDI haMmezA rahetI. jyAre te prArthanA karo tyAre bAyabala ughADI ne thoDuMka vAMcate. ekavAra bAyabala vAMcatAM-vAcatAM te maMthanamAM paDI gayo ke "tArA DAbA gAla upara tamAco mAre to jamaNe dharaje" jisasanA A vAkaya sAthe yuddhanI tAlIma meLa paDato nathI. khristI dharma sAthe paNa mAnavasaMhArane meLa khAto nathI. to zuM mAre have A laDAInI tAlIma ApavAnI nokarI choDI devI joIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 70 Ama mana sAthe nokarI choDavAnuM nakkI karI te eka divasanI rajA laIne potAne ghera jAya che. pitAnI patnI AgaLa A vAta kare che. te paNa jonanA vicAra sAthe sahamata thaI ane A vicAra ne kAryAnvita karavAnuM protsAhana ApyuM. jaoNne nakakI karI lIdhuM ke A nokarI cheDatAM je kAMI Aphata ke kacce Avaze te khuzIthI sahIza. te gharathI sIdhA pitAnA kamaTiMga oNphisara pAse chAvaNImAM Avyo ane pitAne phojI pozAka ane rAIphala temanI AgaLa mUkIne vinaMti karI. "sAheba, have mArAthI A nokarI nahi thAya. meM jisasane avAja sAMbhaLyo che. atyAra sudhI te meM laDAInI tAlIma ApI, have huM IzunA prema ane ahiMsAnI tAlIma ApavA mAguM chuM." tenA ophisare tene ghaNuM samajAvyuM ane kahyuM ke "je tuM adhavaccethI nokarI choDIza te tane hamaNAM ja pakaDIne jelakhAnAmAM laI javAmAM Avaze ane tArA upara kAyadesara kesa cAlaze ane tane sajA thaze. eTale A gAMDagaNuM choDI de. gharaDe ghaDapaNa keNu tane pALaze." tenA oNphisare vicAryuM ke hamaNuM laDAIne koI prasaMga nathI, chatAM ATalo moTo hoddo choDIne jAya che, tethI enuM magaja casakI gayuM lAge che. teNe jAnane gAMDAnI hospiTalamAM dAkhala karAvyo. paNa tyAM jena jevA bAhezane keNu rAkhe! chevaTe tenA upara kesa cAlyo. mejara ernala serIsela nAmanA sarakArI vakIle tenA gunA pramANe thoDAka mAsanI sajA ApI. jena budareja potAnA vicAromAM khUbaja makakama rahyo. teNe gune paNa kabUlyo ane leke AgaLa pitAnI antarthyathA kahI saMbhaLAvI. have te eka pachI eka phejI tAlImavALA jena budarejanuM anukaraNa karavA lAgyA. loko upara tenA tyAganI jambara asara thaI tenA AMtararASTrIya zAMtidaLamAM ghaNuM lake bhaLI gayA. phinalenDanI maTiDArIDa : evI ja ahiMsAnI sAdhikA phinalenDanI maTilDArIDa nAmanI bAI thaI. te tyAMnA gavarnaranI putrI hatI, bahu ja rUpALI ane komaLa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 svabhAvanI. nAnapaNathI ja tenI jiMdagI krara kedIomAM vItI hatI. te vakhate phinalenDamAM jenI hAlata bahu vicitra hatI. paheregIre paNa dUra ane atyAcArI hatA jene pariNAme kedIo paNa dUra banI jatA. teo ApasamAM laDatA, ekabIjAne mAratA ane lAga maLatAM paheregIro upara paNa julama karatA. ethI zAMti sthApavI muzkela thaI jatI. e bAIne preraNA thaI ke huM mAruM jIvana AvA krara gunehagAra lokonI vacce gALuM ane emanA sUtelA bhagavAnane jamADuM! pahelAM te tene rAjyAdhikArIoe tathA mAvataroe ijAjata na ApI. paNa jyAre temaNe joyuM ke A bAI bahu premALa che ane pitAnA vAtsalyathI A lokone sudhArI zake che. joke e pahelAM te tene gAMDI kahI. paNa teNe potAnuM kAma cAlu rAkhyuM. zarUAtamAM te kedIo paNa tenI majAka karatA, paNa te bahu ja kALajIthI, nirbhIta thaIne pUrI sahAnubhUtithI bhayaMkaramAM bhayaMkara kedInI vItaka kathA sAMbhaLatI; tenA gunhAnA kAraNe upara vicAratI, jelanA ophisaro anyAya-atyAcAra karatA te temane paNa premathI samajAvatI. Ama teNIe badhAnAM hRdaya jItI lIdhAM. ane kedIo tathA ophisare paNa enI vAta mAnatA. kedIo sudharyA, jela sudharI. maTilDArIDe ahiMsAne camatkAra pratyakSa batAvI Apo ke jelathI mukta thayA pachI paNa maTilDAnI sAthe ghaNuM kedIo sevAnA kAryamAM zAMta ane ahiMsaka banIne lAgI gayA. keTalAka nAgarika jIvana vitAvavA lAgyA. maTiDAe "AMtararASTrIya maitrI vardhaka saMdha" sthA; temAM ghaNuM loko zAMti sthApavA ane sevA ApavA taiyAra thayA. iglAMDanI phaloreMsa nAITiMgela : evI ja rIte "hAtha battI sAthenI devI" nAme mazara thayelI IglAMDanI pharesa nAITiMgelane dAkhale paNa zAMti mATe adbhuta che. teNe mAMdA-ghAyala vagerenI sevAsuzruSA mATe jIvana ApI dIdhuM ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 AjanA Red-Cross nA kAryanA pAyA nAkhyA. laDAI sainikAnA jIvanamAM je kAratA ANe che tene A sevA-cAkarI vaDe vinamratAmAM pheravI nAMkhI, tene anusarIne ghaNI sArA gharanI strIe e sevA-saMdhamAM dAkhala thavA lAgI. bauddha sAdhvI rUkamAvatI vyaktigata prayatnAmAM bauddha sAdhvI rUkamAvatInA dAkhalA preraka che. te vakhate eka mATA dukALa paDyo. lA pAse kAMI khAvAnuM na rahyuM. temAM eka bAInI sthiti eTalI kaparI AvI gaI ke te peAtAnA bALakane mArIne khAvAnI taiyArI karatI hatI. tyAMthI sAdhvI rUkamAvatIne pasAra thavAnuM thayuM. teNe khAI te samajAvI! paNa khAI na mAnI eTale teNe e bALaka laI lIdhuM ane pelI bAIne potAnu stana kApIne ApI dIdhuM. na AvA namUnA dareka dharmImAM che. mAtra tenuM saMkalana thavuM jarUrI che. rANApratApanA purohita: rANApratApa ane zaktisiMha banne bhAI e jyAre vAde caDhI gayA hatA ane talavAra kADhIne eka bIjAnuM mAthuM UDAvavAnI taiyArImAM hatA, tyAre temane pureAhita vacce AvI ne samajAve che jyAre te samajatA nathI-tyAre purAhita peAtAnA hAthe ja bannenI vacce charI peAtAnA peTamAM hulAvIne peAtAnu balidAna ApI de che, AnI banne upara tarata asara thaI. ane banne bhAie laDavAnuM bhUlI pastAve karavA lAgyA ane premathI rahevA lAgyA. guru gAviMdanA be putrA : guru geviMdasiMha pAse e vAta mUkavAmAM AvI ke " kAMtA AkhI zIkha kAma upara atyAcAra thaze-nahIMtara tamArA e dIkarAne sAMpe ! ame temane amArA banAvazuM!" Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat ,, www.umaragyanbhandar.com Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 173 guru goviMdasiMhe AkhI kemanA rakSaNa mATe be chokarAo sepyA. bAdazAhe temane musalamAna thavAnuM kahyuM paNa teo na mAnyA eTale bannene jIvatA divAlamAM caNI devAne Adeza Apyo. nAnAbhAI paTele caNAyo eTale moTAbhAInI AMkhamAM AMsu AvyA. tenI pAlaka mAe kahyuM "beTA! balidAnamAM raDavuM zuM?" moTAe kahyuM: "maravAmAM nAnAbhAI pahele thaI gayo tenuM mane raDavuM Ave che." bane bALakanI balidAnanI bhAvanAne jIvaMta namUne joIne tyArabAda koI bAdazAhe zIkha upara julama gujAravAnI hiMmata na karI ane zAMti sthapAIAma zAMti mATe prANuti ApavI paDe to hasate mee ApavI paDe che. baTeDa rasela ane zAMtinI vAto: Ama deza-videzomAM ghaNuM vyaktigata AMdolana thayAM che. baTreDa rasela jevAe tAjetaramAM "aNuboma baMdha karavAnI " zAMtivAdI jhuMbeza upADI hatI paNa emAM saMsthAne anubaMdha nathI. vyaktio ghaNI bhaLI che, ghaNuM sahIo thaI che paNa vyaktionA saravALAthI kaMI sakriya thatuM nathI; ghaDatara pAmelI vyaktio taiyAra thAya to ja zAMtinuM AMdolana jagADI zake, vagara ghaDAyelA leke ke temanI zAMtisenA taiyAra karavAthI kaI paNa kArya saratuM nathI. janatA sAthe zAMti senAnuM saMklana : AnA saMdarbhamAM mane eka vAta yAda Ave che. mAruM comAsuM dhoLakA hatuM ane sana 1956 mAM mahAgujarAtavAdIonA taphAna vakhate morArajIbhAI upavAsa karI rahyA hatA. tyAre mane thayuM ke sarvaprathama mArI upavAsa karavAnI pharaja che. te chatAM paNa gujarAta prAMtika koMgresa samitinI kaI vyaktie upavAsa karavAnI jarUra hatI. tenA badale eka kAgresI ane sarakArI hedAra (muMbaInA mukhya pradhAna) rUpe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174 morArajIbhAI upavAsa kare te jarUra maMthana jagADanAruM hatuM. prazna e hato ke tenA badale bIjI kaI vyakita upavAsa karata to asara thAta kharI ! | mAruM mAnavuM che ke na thAta. koIpaNa vyakitane anubaMdha prANa, pratiSThA, parigraha hemavAvALA leke sAthe hevo joIe. morArajIbhAIno e rIte ke gresa, gujarAta ane hiMda sAthe saMbaMdha hato eTale te praznane nIkAla ANavA badhA agraNIo prayatna karavA lAgyA ane prazna jaladI ukelAI gayo. eTale zAMtisenA mATe e prazna Ubho thAya che ke Ama janatAnI sAthe tenuM saMkalana kaI rIte karavAmAM Ave ? e mATe badhA pAse badhI rIte apekSA karavAmAM Ave paNa te apekSA tyAre ja phaLe jyAre pahela pitAnAthI thAya. sarva prathama to zAMtisainikamAM be vAto hovI ghaNI jarUrI che - - (1) vizvaprema cuMbakatva (2) sarvatomukhI pratibhA! -A be guNe tapa-tyAga ane balidAnathI ja AvI zake ane e guNo ja anubaMdha rakhAve. ghaNuM lekenI prANa pratiSThA-parigraha choDavAnI to taiyArI hoya paNa AkSepa ke apamAna temanAthI sahana thatAM nathI. temanA mATe mIrAMbAInuM A pada preraNAdAyaka thaze : meM to jhera pIdhAM che jANI jANI rANAjI, meM to jhera pIdhAM che jANuM..! tArA hiralAM mANekane rANA! zuM re karuM ! zuM re karuM! viSa pIdhe nA re maruM ! meM to jhera pIdhAM che, jANuM jANuM rANAjI..! -cAre bAju phUla to varase; paNa jyAre AkSepa thAya, apamAne thAya tyAre e te kAryakara upara thavAnuM ja che ema jANIne tene hasIhasIne vadhAvI letAM AvaDavuM joIe. cArebAju aMdhakAra chavAyo Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 hoya tyAM avyaktabaLa upara zradhdhA rAkhavAthI ja AzAnuM kiraNa phUTe che. kaIne kaI skaraNa dvArA sAkSAtkAra thAya ja che ! Aje kuve, 50 megATanane bema banAvIne akhatare karAvyo che. te lokone DarAvavA mATe ke hiMsaka zaktimAM ame keTalA AgaLa chIe? paNa, A prakArane garva zuM kAmano ? goDasee gAMdhIjIne mArIne garva anubhavyo tethI zuM thayuM ? gAMdhIjI to aNanama rahyA! eka gAMdhIjI gayA to zuM thayuM teo ahiMsAne vArase AkhA jagatane ApI gayA. pariNAme zastro DUbADavAthI laIne mahArASTronI zikhara maMtraNA, ane aNavikasita rASTronA vikAsathI laIne rASTranA zAMtimaya sahaastitvanI vAto karatuM jagata thaI gayuM che. AmajanatAnI zAMti senAmAM sahAyatA! A aMge agAu carcA thaI cUkI che ke janasaMgaThananuM ghaDatara e dizAmAM thaze te temAMthI zAMti sahAyake maLyA vagara nahIM rahe! amadAvAdamAM 1956 mAM mahAgujarAtavAdIonuM tophAna cAlatuM hatuM tyAre paristhiti evI vikaTa hatI ke koI sAdhu, lokasevaka ke koMgresI bahAra nIkaLI A phAnIone kahI zakatuM nahIM. morArajIbhAIe to upavAsa karI potAnI pharaja bajAvI hatI. paNa lekomAM nirbhayatAne saMcAra kaI karavA taiyAra na hatuM. te vakhate bhAlanaLakAMThAmAMthI kheDUta ane gopAlakonI TukaDIoe AvIne nirbhayatAno saMcAra karyo. lekomAM naitika jAgRti ANuM ane tephAnIone zAMtine pATha zIkhavyuM. - have prazna e che ke zuM e TukaDIone ghaDatara maLyuM hatuM? nA, temane mAtra bhAla naLakAMTho prAyogika saMgha ane kheDUta-gopAlaka maMDaLa prati zraddhA hatI. paisA ApavAnA heya te loko sahelAIthI ApI zake paNa ahIM prANa-pratiSThA ApavAnA hatA. kheDUta maMDaLa jeTaluM gepAlaka maMDaLanuM ghaDatara paNa thayuM na hatuM. te chatAM gopAlake ane kheDUto sahI na zakAya tevI gALo, AkSepa ane pattharamArA vacce zAMta rahyA e Azcaryajanaka hatuM. nirbhayatAne hatuM. te vakhate bhAlana ane gopAlakonI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 eka gopAlakabhAIne to nagna karIne piLamAM tophAnIo laI gayA. tyAM kahevA lAgyA ke "amane lakhI Apa ke amane paisA ApIne bhADethI lAvavAmAM AvyA che ! " A gopAlaka bhAI tuMkAre paNa na sahenArA hatA; chatAM badhuM sahyuM ane kahyuM: "Ama khATuM zI rIte lakhI ApuM! ame to bhADethI nathI AvyA! dilathI AvyA chIe." temanI herAnagati vadhI te vakhate paLanA eka bhAInAmAM rAma jAgyA. temaNe AvIne kahyuM : "zuM kAma nirdoSane herAna kare che !" sAMLabhatAM tophAnIo bhAgI gayA. tyArabAda mane yAda che tyAM sudhI 30 mIe 12-13 zAMtisainikanI ghaDAyelI TukaDI gayelI! paNa tenI agAunA leke ghaDAyelA na hatA chatAM zAMta kaI rIte rahI zakyA? tenI pAchaLa kayuM baLa kAma karI rahyuM hatuM ? jethI nirbhayatAthI teo sUtroccAra karIne jaI zakyA. e prasaMganuM mahatva te bhaviSyanA ItihAsamAMja aMkAze. AvuM ghaDatara mAtra bhASAthI thatuM nathI; vastuthI paNa thatuM nathI; paNa prasaMgo hemavAnA Ave tyAre buddhithI jhUravuM joIe. mIThAnI laData vakhate jyAre gAMdhIjIe hAkala pADI tyAre grAmINa lekamAM apUrva jase AvI gayA hatA! A prasaMge je loko nIkaLI paDe che teo zAMtisenAne sahAyaka thaI zake che. 1946 mAM amadAvAdamAM jagannAtha maMdira taraphathI savArI nIkaLI. temAM vyAyAma paTTa hatA. paNa musalamAnoe hullaDa karyuM che te sAMbhaLatAM badhA bhAgI gayA. te chatAM idubena nirbhaya thaIne muslimonI daragAha pAse bhASaNa karatAM hatAM ! e ajaba jevI vAta hatI. tyAM na javuM chatAM vasaMtarAva vagere deDI gayA. te vakhate dUdhAbhAI harijananAM ToLAM upara leke vaTavAnA hatA. A leke vacamAM sUI gayA. jhanUnI ToLAe temane karapINa rIte mArI nAkhyA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 177 bhAI vasaMtarAva, rajabaalI ke gaNezazaMkara vidyArthInA AvAM balidAne pAchaLa saMkalanA hoya; ane prasaMga paDe zAMti laData cAle te ghaNA loko taiyAra thaIne AvatA jAya. savAla mAtra anubaMdhane che. anubaMdha nahIM to ekalI vyaktinuM balidAna tyAM ja aTakI jaze je ema karavA jaie ke jemane homAI javAnI IcchA che te agAuthI nAma lakhAve amara amUka prakAranA lekamAMthI levAnI gaNatrI hoya to e prayoga Ama janatAne nahIM bane. amadAvAdane prasaMga e sUcave che ke prasaMga Ave sAmAnya lokomAM jAgRti AvyA vinA rahetI nathI. pAlaNapuramAM paMcanA pheMsalAne DokaTara mAnIne pachI pharI gayo te nimitte mAre te prAyazcita karavuM ja joIe. lekomAM jAgRti thaI. eka kheDUte to tyAM sudhI kahyuM: "zAkabhAjI mATe te amArI pAse Avaze ne? ame mahArAjane Ama maravA nahIM daIe!" eTale ke balidAnanI prakriyA cAle tyAre tenI asara janatA upara paDe! temAMthI jhanUna ane juvALa (hiMsAmaya) ne bAda karavAmAM Ave to utsAhI janatA vaDe moTuM kAma thAya. AvI Ama janatAne AvI yogya daravaNI maLe to sAmAjika nyAya sacavAIne rahe. A mATe anubaMdhanI kaDI saMdhAI jAya to gAmaDAM ane zaheromAM dAMDato upara dabANanA ane lAMcarUzvata aTakAvavA mATenA ahiMsaka prayoga saphaLa thaI zakaro. A zAMtisenA gharaAMgaNe tophAne, anyAya rokavAmAM saphaLa thaze ane vizvamAM zoSaNa, yuddha ane saMhArane rokavAmAM sakriya thaI zakaze. te mATe vizvanA ahiMsaka baLonuM saMkalana karavuM paDaze. te kevI rIte? te aMge have pachI vicAra karazuM. 12 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 carcA-vicAraNuM zrI. caMcaLabena : AjanI carcAne prAraMbha karatAM kahyuM : "gAMdhIjInA hiMdu-muslima ekatAnA prayAse pAyAnA hatA. tethI svarAjya bAda temane AkhalI sAMbhaLyuM. teo hiMsAnA khoLAmAM abhayane batAvI ApatA. savAre pU. mahArAjazrIe kahyuM tema sana 1946 mAM iMdumatIbene hiMsaka hathiyArovALAM ToLAM vacce jaIne bhASaNa ApyuM hatuM. je zaurya che tene hiMsAnA badale ahiMsAne mArge vAparavAmAM Ave te keTaluM badhuM kAma thAya! subhASa be jha. rAjapUta kema vagere vyakti ane samUha keTaluM bhavya kAma karI zake! pU. gurudeva balidAnanI vAto gAMdhIjInA anusaMdhAnamAM kahI rahyA che, tethI ApaNe sau ghaDAI rahyAM chIe. eTale A zibiranuM pariNAma ghaNuM suMdara Avaze temAM zaMkA nathI." zrI devajIbhAI: "zAMtisenAnI vidvatAbharI vAtothI zAMtisenA nahIM Ave. ene pAyo ane yogyatA kAryakramamAMthI ane teye Ama janatAmAMthI Avaze. grAmaTukaDIo temaja mahilA TukaDIo upara amadAvAdamAM je banyuM temAM e badhAM TakI rahyAM. tenI pAchaLa pU. mahArAjazrI pratyenI ane bhAla naLakAMThA prayoganI saMsthAo pratyenI zradhdhA sivAya mukhyabaLa bIjuM zuM hatuM? e prasaMge bhavya banI gayA. je kayAMye nathI maLatuM te anubaMdhamAMthI maLe che. gAMdhIjIne je mukhyabaLa maLyuM hatuM te to muMgI janatAnI samajasUjhabharI zradhdhAthI ja maLyuM hatuM." zrI, paMjAbhAI: zAMtisainika moTe bhAge sAdhuvargamAMthI ja AvavA joIe, kAraNa ke, pAchaLanI ene ciMtA na hoya! jo ke sAdhu jAte ja zAMtisainika ja che. paNa teo Aje tevA rahyA nathI. have temane badalAvuM paDaze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 179 gAmaDAMomAMthI temane anusaranArA ghaNuM maLI raheze; kAraNa ke tyAM jAta hAmIne paNa Aga olavanArA olave che. paNa tenI sAthe IcchanIya che satata-zAMti! AvI zAMti jJAnapUvarka heminArAmAM ja Avaze ! vyakitagata balidAne rajabaalI ke vasaMtarAva jevAnAM thayAM che, paNa saMsthAno anubaMdha nahIM hovAthI tenI dhArI asara paDatI nathI. paNa sAdhu upara lekonI zradhdhA hoIne te pratiSThA hemIne paNa asarakAraka prabhAva pedA karI zake che. te eka tarapha nisarganAM avyaktabaLa upara AdhAra rAkhaze ane bIjI tarapha samAja upara." zrI. baLavaMtabhAI: " huM ghaDAyele nathI paNa mane ahiMsAmAM vizvAsa che ane samagranuM hita thAya tyAM balidAna ApavA paNa taiyAra chuM. jema bhAla naLakAMThA ane gujarAtamAM zAMtisenAno prayoga karavA mATe kAMtipriya sAdhuo joDAyA tema AkhA dezamAM anusaMdhAna thaI jAya to ghaNuM sAruM kAma thaI zake ! Aje ATalA badhA jaina sAdhuo che-vaidika sAdhuo che. zuM mahAtmAjI jevA gRhasthAzramI saMta karatAM temanI javAbadArI ochI che ? Aje te huM "vaDa"nI sAThamArImAM duniyAmAM majabUta maDAgAMTha UbhI thaI che. talavAra sAme DhAla jeTalI majabUta joIe tema comeranI hiMsA sAme ahiMsA paNa eTalI ja majabuta joIe; toja vizvabharamAM zAMti thAya. atyAre ahiMsA mATe puSkaLa taka che. zrI, suMdaralAla: "jema sainikone senApati upara vizvAsa hoya che tema ApaNane paNa joIe ! zAMtisenAnA senApati pAse premanuM ja mukhya baLa haro eTale kazI harakta nahIM Ave! huM ene zAMti senika banavA icchuM chuM." zrI dulerAya mATaliyAH senAmAM sAta vastuo leya te te 21 bane che.- (1) senAnI (2) zista (3) tAlIma (4) saMgana (5) saMkhyA (6) jusso ane (7) mUha. zAMtisenA mATe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 180 paNa A bAbato eTalI ja jarUrI che. zAMtisainikanI gyatA jAtane hemavAnI taiyArI eTale ja ApaNe gaNeza zaMkara vidyAthI, vasaMtarAva. rajaba vagerene yAda karIe chIe. bApu eTalA mATe ja khaDA sainikonuM lisTa rAkhatA. e lekee Adeza maLatAM cAlI nIkaLavAnuM heya. alabatta prAMtavAra, vistAravAra, senApatio paNa nImatA! zrI rIDa grege kahyuM che tema ahiMsaka sainike tAlIma lIdhI hovI joIe. je vratabaddha haze teja game tyAM aniSTone pratikAra karyA karaze. cacile ghaDiyALanA kAMTA badalAvyA ane "V" for victory" eTale ke "ame vijaya mATe chIe"--tevAM sUtre cemera lakhAvyAM. te pramANe jase TakAvI rAkhavA mATe kaMIka thavuM joIe. pitAnA cakkasa vistAra sAthenA saMgaThana sAthe joDAIne kAma karatA badhAnA AzrayarUpa thavAya; nodhArAne AdhAra, strIo mATe abhayasthAna. mAro anubhava che ke ApaNe jemanI ciMtA karIe chIe teo ApaNI vadhAre ciMtA karatA hoya che, mane mAlaparAne lake ekalA na javA detA. "je che saunuM, tenAM sau che." bhAlanakAMThAne Adeza thaye te mArI cittaLanI theDI saMparkanI sthiti paNa madade AvI ! eTale vinebAjIe saMgaThana na karyuM te jusso lAMbe na Takyo. amUka samaye zAMti-sainikonI pareDa karAvIe te na cAle. rajanI kavAyata joIe. eja rIte sainike nIcethI ghaDAyelA hovA joIe. keTalIkavAra zuDhiprayoganI jema nAnA upavAsanI prathama kaDIo laI, chevaTa AmaraNAMta upavAsanI kaDIo sudhI javuM paNa paDe. keTalIkavAra pUramAM na mAtAM bAju upara besIneye hAmAvAnuM Ave-A badhe viveka rAkhavo joie!" Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 181 zrI. baLavaMtabhAI "zrama ane hemAvuM" e siddhAMtane laine cAlatI sana. 1920 pachI UbhI thayelI eka AMtararASTriya saMsthA che. tenA netA bijhesere sela che. ApaNe jyAre vizvazAMti lagI ahiMsA dvArA pahoMcavuM che to AvI saMsthAo temaja vizvanAM zAMtinAM paribaLo sAthe ApaNe anubaMdha joDavo joIe !" pU. nemimuni H "zAMtisenA sAthe zAMti sahAyaka senA paNa joIe. zAMtisainiko karatAM, sahAyaka sainikonI yogyatA ochI hoya te cAle ! evI ja rIte zAMtirakSaka daLane paNa vicAra joDAya te Akheye, nIcethI upara lagInA ghaDatarane tALo maLI rahe !" pU. saMtabAlajI ; "zuddhiprayogamAMthI jema zAMti sahAyaka saheje taiyAra thAya che tema naitika janasaMgaThane e zAMtirakSaka daLanI garaja sAre che. amadAvAdanI grAma TukaDIo, zuddhiprayoga ane cUMTaNInAM tophAne vacce teja rIte kArya thayuM hatuM. (3-11-61) Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ 15 ] vizvamAM ahiMsAnAM paribaLanuM anusaMdhAna sAmudAyika ahiMsAnA prayogamAM zuddhipravega, zAMti senA aMge agAu vicAra thaI cUkyo che. paNa A prayogonI asara samasta vizvasudhI pahoMcatI na karavAmAM Ave te tenI asara amUka kSetra-prAMta ke pradeza sudhI rahI jaze ane kALAMtare tenuM mULatatva paNa mAryuM jaze. jagatamAM hiMsA ane ahiMsA vaccenuM saMgharSa yugayugathI cAlatuM AvyuM che. aMte tene zAMti ane ahiMsAne caraNe AvavuM paDyuM che ! paNa tema karavAmAM aneka yuddho-pratihiMsA vageremAMthI jagatane yAtanA sahita pasAra thavuM rahyuM. eTale ja vizvanAM ahiMsAnA paribaLo zodhIne tenuM anusaMdhAna kevI rIte karI zakAya te aMge vicAravAnuM che. ahiMsA sAthe khAna-pAnane ghaNo saMbaMdha che. vicAra sAthe to che paNa AcAramAM tene ghaNA ochA utAre che. eTale ahiMsaka khAna-pAna konAM-nAM che tene sarvaprathama vicAra karIe - jene ane ahiMsA : ahiMsA sAthene rAkane vicAra jaina ane vaiSNava dharmamAM karavAmAM Avyo che. jainadharmamAM AhArazuddhi upara khUba ja bhAra mUkavAmAM Avyo che. te aMge ahiMsAne jhINavaTathI vicAra karavAmAM Avyo che. emAM paNa pahelAM mahAraMbha ane mahAparigrahane pApakAraka ane narakagatimAM laI janArA batAvyA. pachI bIjA be tatva umerAyAM- "kuNimAhAreNaM, paMcaeNdiyavaheNuM" mAMsAhAra ane paceMdriyavadha. eka bAju tyAM vizva vizALa chava ahiMsAne sAcavavAnI bhUmikA che ane eka tarapha jaina zrAvaka rAjA nyAya mATe khUnakhAra jaMga laDe temAM 1 karoDa 80 lAkha mANasa mare. te chatAM tene svargagAmI batAvyo tyAre mAMsAhAra karanArane narakagAmI batAvyo. A vAtane UMDANathI samajavA jevI che ! e tatva ne samajavAne kAraNe Aje jainemAM paNa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 183 ahiMsA-pAlanane uo pravAha cAle che. eTale vicAra Aje jenomAM, mAMsAhAra, madha, kAMdA-baTATA, zakyAbhaDhya, pAMca parva tithie lIlerI na khAvI vagere bAbato tarapha che teTalo vicAra, mAnavanuM zeSaNa, anIti ane anyAyanI kamANI temaja paisA mATe badhuye pApa karI chUTavA sudhInI manovRtti; A aMge karatA nathI. eTale ja saMta vinobAjIe jenone mIThI Takora karatAM kahyuM: "jainee ahiMsA upara jeTalI jhINavaTathI vicAra karyo che-teTale satyAcaraNa-AjIvikA zuddhi upara karyo nathI!" e vAta ghaNe aMze kharI che. ahiMsAnA prayogo duniyAmAM kyAM-kyAM cAle che. emAM kyAM saMgaThana ke paribaLo kAma karI rahyAM che ene vicAra suddhAM jaina sAdhu-varga bhAgye ja karI zakato haze, jeTalo mAMsAhArano niSedhAtmaka mAtra vicAra thAya che; jIvadayAmAM manuSya sivAyanA jIvone jeTale vicAra kare che-teTale mAnavenA jIvananA dareka praznomAM, jIvananA dareka kSetromAM, ahiMsAne sAmudAyika prayoga zI rIte thaI zake ene vicAra ati najIvo thAya che. eTale jenenI UMDANapUrvanI ahiMsA kevaLa jaina samAja sudhI ja sImita thaIne-ane te paNa kaDhaMgI hAlatamAM paDI che, te chatAM ahiMsAnuM A eka paribaLa che kharuM ! vaidike ane ahiMsA : bIjuM paribaLa che vaidika dharmanuM ane temAM paNa vaiSNava lekenuM. vaiSNavomAM ghaNuM kaMdamULa, lasaNa-DuMgaLI jevAM paNa khAtAM nathI. temane paNa ahisAne khyAla vyakitagata ane khAnapAna sudhIne che. vepAra vageremAM naphAkharI, zoSaNa vagere temAM paNa cAle che. te chatAM temanI ahiMsAnI moTAmAM moTI maryAdA go-saMvardhanamAM AvI jAya che. ge-vadha-pratibaMdha emanI prabaLa bhAvanA che. paNa pachI gauzALAomAM gopAlana sArI peThe thAya ke jIvahiMsA kema ghaTe te tarapha prayatna bahu ocho thAya che. eka bhAI mArI pAse Ave tyAre phariyAda karyA kareH " A Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 govadha pratibaMdha thavo joIe !" e thaI jAya te vaiSNavo rAjI thaI jAya. paNa A pratibaMdha karaze koNa? sarakAra ke leke? rAjya ekaluM karI zakaze ? tenI eka maryAdA che. jyAM sudhI kene gaLe A vAta na Utare ane gorakSAnuM vAtAvaraNa pedA na thAya tyAM sudhI rAjya ekaluM kAnUna dvArA paNa A kAma nahIM karI zake ! ghaNIvAra to AvA vaiSNa govadha pratibaMdhanA nAme virodhI rAjakIya pakSonA khoTA hAthA banI jAya che. dA. ta. karapAtrIjI eka rAjakIya pakSanA AgevAna banI lekone bhaDakAvI rahyAM che. AvAM komavAdI paribaLAthI aMjAI Ama loko temanA cakramAM phasAI jAya che. jema mahAgujarAta janatA pariSadanA viSacakramAM phasAI gaI hatI, jenI pAchaLa sAmyavAdI ane tophAnI to hatAM. Arya samAja je rASTrIya svataMtratAne mAnanAra ane binakAmI samAja, kayAreka hiMdumahAsabhA ke kayAreka janasaMdhane Take ApI komavAdanI lAgaNIne paMpALyA kare che. eTaluM ja nahIM, hiMdu-muslima hullaDa vakhate musalamAnone khatama karavA mATe hiMsaka zastro levAmAM AvA lake bAdha nahI mAne. vaidika sanyAsIomAM ahiMsAnI lAgaNI govadha-niSedha mATe jeTalI che teTalI lAgaNI anyAyanA ahiMsaka-pratikAra mATe dharma-kema samanvayanI bhAvanAnI nathI. paNa te chatAM A eka ahiMsAnuM paribaLa che kharuM! bauddho ane ahiMsA : - have bauddha dharma upara AvIe. bo ddha dharmane phelAvo khAsa karIne hiMdustAnanI bahAra vadhAro thayo che. tyAM meTA bhAge mAMsAhArane bauddha lokee kSamya gaNyo che, paNa hiMdamAM hamaNAM je rIte bauddha dharmane pracAra thaI rahyo che te joine ahIM bhikSAcarImAM nirmAsAhAra Avaze ema lAge che. eTale te paNa ahiMsAnuM eka paribaLa banI zakaze. zAkAhAra ane ahiMsA : - ahiMsAnA pracAra mATe, jIvadayA mATe ke govadha niSedha mATe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ je varatu atyaMta jarUrI che te che zAkAhArane pracAra ! tethI ApaNe kherAkane vicAra sauthI pahela karavAnuM che. huM nirmAsAhArI gharanI bhikSAcarI karate heuM chuM. emAM ghaNuM muzkelI paDe che. muslima, khristI ane keTalAka vaidika lokone UMDANathI saMparka thato nathI. mahArASTramAM to ghaNe sthaLe muzkelI paDI. pravacanamAM upara ceTiyo paricaya thAya che. bhikSAcarImAM ghera ghera jatAM UMDANathI saMparka thAya che tyAre ja temanI bhAvanAne khyAla AvI zake che? paNa te muzkela hovA chatAM jarUrI che. jIvatha ei tika ahI batAya che jIvadayAmaMDaLa ane ahiMsA : e daSTie nirmAsAhArano pracAra karavA ane ahiMsAne samaSTi sudhI pahoMcADavA mATe jarUrI che ke vizvanI je zAkAhArI pariSado che; tenI sAthe anusaMdhAna karavuM joIe. ahIM ghaNuMne ema thaze ke AvI pariSadanA sabhyo moTA bhAge pazcimanA dezamAM hoya che tyAM temanAM aMgata jIvanamAM cAritryanAM mUlyo judI ja rIte ghaDAyelAM che? te tene. calAvavA ke kema ? jyAre be muddAone ekI sAthe levAmAM Ave to eka sAruM-ahiMsaka paribaLa heya-bIjuM na paNa heya ! paNa dareka vAtane vyaktigata vicAra na karatAM saMsthAgata karavo paDaze keTalAka jaina vaiSNava ahiMsaka dharma saMsthAnA sabhya haze; bIjI bAja vyaktigata jIvanamAM zoSaNa karatA haze. kadAca zeSaNane sArUM na paNa mAnatA hoya ! ahIM e vicAravAnuM che ke mANasa zeSaNa saMsthAgata te karato nathIne; agara te zoSaNa karanAra saMsthA sAthe joDAyele to nathIne, ke zeSaNane sAruM mAnato to nathIne? A traNeya vijo na hoya to e ahiMsaka saMsthA sAthe joDAyela mANasane levAmAM bAdha nathI. ahIM zoSaNane muddo alaga rIte levAne che. uparokta bAbatamAM ApaNI koTI pramANe je rAjakIya virodhI pakSo evadha-niSedha aMge kAma kare che; tevA pakSo komavAdI heya to Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 186 tenI sAthe anusaMdhAna nahIM thaI zake. tenAM aniSTa pariNAme AgaLa jatAM Ave che. have enI sAthe vizvamAM che. ahiMsAnA paribaLo vyakitagata ke saMsthAgata kAma karI rahyA che tene vicAra karIe. AmAM mArzala TITa, nAsara ane paMDita neharU lokazAhInAM paribaLa che. je zAMtimAM mAnanArAM che. evI ja rIte paMcazIlanA siddhAMta upara sahI karanArAM rASTra che. te paNa eka rIte ahiMsAnA prasAra mATe madadarUpa che. te uparAMta evAM paribaLo jene sAmyavAda, komavAda ke mUDIvAda sAthe lagavADa nathI, tene Teke ApI zakAya. kAraNa ke A pakSa sattA dvArA krAMtimAM mAnanArA che ane teo te mATe ahiMsAne ke sAdhanazuddhine Agraha rAkhatA nathI, eTale teo ahiMsAnA pracAra ne vakhata Ave bAjue rAkhI zake che. tethI jyAM sarvodayavALAne A banne pakSo sAthe lagavADa hoya tyAM tene virodha ApaNe karIe chIe. e daSTie vizva zAkAhArI pariSada taTastha che. tene rAjakIya pakSo sAthe lagavADa nathI. tevI ja rIte jIvadayA maMDaLI, hiMsA virodhaka saMgha ke prANI pratye krUratA aTakAvatA saMdha; paNa saMsthAgata rIte taTastha che. temanI sAthe anusaMdhAna karavAmAM vAMdho Avato nathI. vyaktigata rIte je sabhyone evA pakSa sAthe lagavADa hoya che, tene dUra karavo joIe A badhI saMsthAoe nirmAsAhArano jorazorathI pracAra karavo joIe; pote mAMsa na khAya, bIjAmAM teno pracAra roke. ane zAkAhAranI zakyatA UbhI karI zake ! A saMsthAo khristI, IslAma ane bauddha dharmanA anuyAyIomAM vadhAre prabhAvazALI thaI zakaze. ekavAra je e dharmanA vaDAone ema thAya ke UMDANathI jotAM krAIsTa ke mahaMmade paristhiti badalAya te paNa mAMsAhAra karavAnuM ekAMta vidhAna nathI karyuM; to A dizAmAM ghaNuM upayogI kArya thAya. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 187 khristI dharmano prema ane ahiMsA : zuM khristI dharma satata hiMsA ke mAMsAhAramAM mAne che ke ene ahiMsA tarapha vALI na zakAya? AnA javAbamAM huM be vAta rajU karIza. eka to e ke vanaspati ahAra saMghane janma jovA jaIe te paradezamAMthI ja thayA che. te uparAMta vijJAna paNa evA siddhAMta upara AvI rahyuM che ke mAMsAhAra karatAM vanaspati AhAra mAnava zarIrane vadhAre anukULa che. te uparAMta "prANuo prati pharatA aTakAvo" emAM mAnanArA saMdha paNa sarvaprathama tyAMthI thayo che. e uparathI AzA karI zakAya ke khristIdharma jarUra zAkAhAra tarapha vaLI zakaze. jisa krAIsTa te jamAnAmAM premanI vAta karI; "tArA DAbA gAla upara tamAco mAre te jamaNe gAla dharaje!" eja saMpradAyamAM dharmasaMsthA dvArA yuddhanI vAta karavAmAM AvI. tene virodha keTalAka IsAI saMtoe karyo. paNa temaNe je karyuM te lokasaMsthAnA anubaMdha vagara eTale temane avAja vyApaka na banyo. IsAI dharmamAM kekarsa saMpradAya nIkaLyo ke je game tevA kaSTo ke Aphata sahIne laDAImAM dAkhala thavAno virodha karyo. emAM pahelAM keTalAMka senApati hatA. temanA manamAM e vicAra sapharyo ke "ApaNe A mAnavahiMsAnA kAryamAM paDavuM nathI!" temaNe pada-pratiSThAne tyAga karyo. AvA ghaNA khristI dharmanA mANase maLI zake che. saMpradAya jIvana zuddhi upara bhAra mUke che temaja tene koIpaNa prakArano rAjakIya pakSane lagavADa nathI. eTale tenI sAthe anubaMdha jeDa joIe. gAMdhIjIne khristI dharma pratye be kAraNothI AkarSaNa thayuM hatuM. eka te raktapitIyAnI sevA dvArA ekAtma bhAva keLavavAnI vAta; bIjuM, mAranAra pratye prema ane kSamA. emAMthI emane prema, sevA ne satyAgraha e traNa sihoto lALyA hatA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 khristI saMpadAyamAM evA loko pADyA che ke jemaNe pavitratA sAdhI che; agara te vizvamAM laDAio baMdha thAya ke, jhaghaDAo samajUtI-zAMtithI pate emAM vizvAsa rAkhanArA che. eka bAju mAnavA viSe ATalA UMDANathI vicAranAra dhameM pazu-hiMsA-nivAraNa mATe na vicAryuM hoya ema mAnavAmAM AvatuM nathI. Thou shalt not kill -"tAre koIne mAravuM nahIM " e niSedhAtmaka vAkaya ane darekanI sAthe prema rAkhavo e vidheyAtmaka vAkya bane khristI dharmanI ahiMsA sUcave che. ghaNuM mAMsAhArIo mAMsAhAranI tarapheNamAM kaIka jUnA kALanuM eka vAkya rajU kare che - Cow has no soul "gAyamAM AtmA nathI." paNa tyAra pachI ghaNuM saMzodhana thayAM che ane Aje jIvazAstrIo pazu-paMkhI nahIM, vanaspati ane pANI temaja vAtAvaraNamAM jIva ane jIvakaNane mAne che. eTale khristI dharmanA ahiMsAmAM mAnanArA nirmAsAhArI paribaLo sAthe paNa anusaMdhAna karavuM paDaze! islAma ane ahiMsA : Ama te islAma zAMtivAdI che. paNa zarUAtathI je vAtAvaraNamAM tenuM ghaDatara thayuM tyAre pazuvadha-mAMsAhArano tyAganI bhUmikA bahu ochI UbhI thaI che. te chatAM paNa thoDeka UMDo vicAra karatAM nIcenI bAbate uparathI tenuM valaNa ahiMsA-vanaspati-AhAra tarapha thaI zake che, te jANI zakAze - eka ThekANe vidhAna che ke "tArA peTane pazu-paMkhInI kabara na banAvIza!" Ane artha spaSTa ja che. bIje sthaLe vidhAna che ke "garbhiNI ghaTIne kadi mAraje nahIM" "eka jIvanI jarUra hoya to enI nAhaka hatyA na karavI" e vAta AmAM spaSTa tarI Ave che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 189 hajanatIrthayAtrA) vakhate yAtrAsthaLe (makakA ane kAbAmAM) koIpaNa pazune vadha na karavAnI vAta karI che. temaja ramajhAnanA divasomAM rAjA vakhate saMyama ane pavitratAnI sAthe pazuvadha na karavAnuM pharamAna che. mAMsAhAra-tyAga ke pazuvadha niSedha upara jeTaluM dhyAna khristI dharmamAM apAyuM che teTaluM islAmamAM nathI apAyuM. tethI ja zAkAhArI pariSada, kavekarsa saMgha vagere isAI saMpradAyamAMthI maLyA paNa islAmamAM evI bhAgye ja koI saMsthA che. te chatAM gAMdhIvAdanI asara nIce AvelA gulAmarasula kurezIbhAI, taiyabaalI jevAM ratno vyakitagata rIte maLI AvI zake che. evAM paribaLonA baLane vadhAravA mATe prayatna thAya, te ghaNuM kAma thAya. koMgresa : nahera ane ahiMsA ahiMsAnA paribaLo tarIke koMgresane paNa samAveza karI zakAya che. tene pAyo, prerakabaLa ane ghaDatara e dizAmAM thayelAM che. koMgresanuM ghaDatara gAMdhIjIe ahiMsAnI dizAmAM karyuM hatuM. temaNe e aMge kadi paNa hiMsaka tatvonA hAthamAM na ramI javAnI takedArI rAkhI hatI. eTale ja bIjA vizvayuddha vakhate temaNe saMsthAnavAdanI nItine gauNa gaNIne mitrarAjyane Teke ApavAnI vAta karI hatI. sAthe ja temaNe kahyuM ke jenI sAme ahiMsaka laData che, tevA duzmananA duzamanane To Apavo e hIna nIti che. te vakhate jarmanI ane jApAna duzmana rAkho hatAM. je temane Teko ApavA jaIe to nAjhIvAhI ke saramukhatyArazAhIne Teko ApavA jevuM hatuM. subhAsa bejhe kahyuM: "atyAre sArI taka che. je briTizanuM nAka baMdha karIzuM to moDhuM kholaze." paNa gAMdhIjIe spaSTa "nA" kahI! Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190 gAMdhIjI bAda koMgresanuM sukAna ane dezanuM saMcAlana paM. naherUnA hastaka che. temano paNa ahiMsAnI dizAmAM Agraha dekhAya che. paMDitajI ane koMgresa ekabIjA thakI A bAbatamAM makakama che. jyAre jyAre taka maLe che tyAre tyAre namra bhASAmAM teo ahiMsAnI vAta kare che. emaNe belTeDa pariSadamAM hiMsAvAdI ke majura saramukhatyAra zAhIvAdI rASTrone temaja saMsthAnavAdI jUthane sApha sApha kahI dIdhuM hatuM ke vizvazAMti joItI hoya te tamArA rASTra taTastha baLa tarIke rahevuM joIe. eTale ahiMsAnA paribaLo mATe keMgresanuM anusaMdhAna rAkhavuM paDaze temaja tene Take ApavuM paDaze. enI sAthe e vAtanI takedArI rAkhavI paDaze ke sIdhI ke ADakatarI rIte sAmyavAdI, samAjavAdI ke kAmavAdI athavA hiMsA ne mAnanArAM baLone Teke na maLe, temaja emane apratiSThita karavAM joIe. yune" ane ahiMsA: dezanI jema vizvanI sapATIe ahiMsAnA paribaLa mATe "dhUne ene ke Apa joIe. kAraNa ke te eka taTastha baLa che ane jagatamAM zAMtinA pracAra mATe kArya karI rahyuM che. eTaluM kharuM ke A saMyukta rASTra saMghanI zakita khUba ja asarakAraka banAvavI joIe. jethI te rASTra-rASTro vacce susaMbaMdho sthApI zake. yUnA hastaka cAlatuM "yuneska" paNa vizvazAMti mATenuM moTuM baLa che. te jagatamAM jJAna-vijJAna ane saMskRtinA pracAra sAthe aNuvikasita rASTro mATe ghaNuM kalyANakArI yojanAone sAkAra karI rahyuM che. eTale e paribaLanuM anusaMdhAna paNa jarUrI che. taTastha rASTro ane ahiMsA : trIjuM baLa che sakriya taTastha rAkhyuM. temane paNa lokazAhInI daSTie Teko Apavo joIe. pahelA te paMcazIla u5ra cIna-jApAna Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vagere rASTroe sahI karI hatI paNa pAchaLathI enA upara TakI nA zakyA. kolaMbamAM hamaNuM evA rASTronI beThaka maLI hatI. temAM kAma suMdara thayuM paNa saMsthAvAda, koriyA ane haMgerInA ukaLatA prazno AvyA tyAre keI sI, te kaI nATe, te koI sAmyavAda, te kaI saMsthAnavAdanI tarapheNamAM thaI gayA. tethI taTastha rASTravAdanA praznamAM nirAzA AvI. have ene bahuja jhaDapathI AgaLa vadhAravAnI taka AvI lAgI che. nirAza thavAnI jarUra nathI. zAMtinI vAto karanArAM baLo je prajAnI kakSAe vAta karatA thAya to niHzastrIkaraNa aNu boma pratibaMdha ke sainya ghaTADAno prazna bahuja jhaDapathI pate. paNa meTAM moTAM rASTro prajAne avAja guMgaLAvI devAno prayatna karatAM hoya che. hamaNuM-hamaNAM e AzAprada vAta banI che ke keneDI ane kuvA bannenI patnIeAe zAMti mATe sApha-sApha vAto karI che. je strI saMsthAo mAraphata A kAma thAya to vizvamAM zAMtino mArga sApha thaI jAya. mAtR samAje AgaLa paNa A vAta huM mUkavA IcchuM chuM. vizva vAtsalya prAyogika saMghane paNa A khuzI samAcAra jaNAvyA che. chevaTe to janatAnAM saMgaThana vaDeja vizvamAM asarakAraka sAmudAyika ahiMsAne prayoga karI zakahyuM. vyaktigata zAMtinAM paribaLe : have ApaNe vyaktigata rIte vizvamAM zAMtinAM je paribaLo che, te viSe vicArIe. mane jyAM sudhI yAda che; sAyaprasa nAmanA TApu upara " skIla" nAmane eka yuvAna kisAna raheto hato. IglAMDa ane jarmanInA jhaghaDA vakhate iglAMDanI pheja jarmanI bAju upaDI tyAre e yuhane virodha karavA mATe e lokonI TukaDIe upaDI ane eka javaNImAM eNe 21 upavAsa karyA. enI sahAnubhUtimAM bIjA sahAyA upavAsIo paNa ghaNu hatA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra evI ja rIte baTeMDa rasele aNuma prayoga upara pratibaMdha mUkavA mATe briTIza kacerIo upara pradarzane karyA. hiMdustAnamAM muMbaImAM paNa A rIte videzI kacerIo upara pradarzana karavAmAM AvyAM hatAM. lAkho vijJamio (pamphlets) vaheMcI. pachI kAMIka kAnUnabhaMga karyo haze eTale raselane briTIza sarakAre jelamAM pUryA che! evI ja rIte AMtararASTrIya zrama zibira nAmanI eka saMsthA bhrAtRbhAva vadhAravAnuM kAma kare che. paNa, e badhA nAnA moTA prayogo chevaTe vyaktivAdI prayogomAM mAnanArA che. e badhAM zAMtivAdI baLonuM anusaMdhAna karavA mATe sarvasevA saMdha taraphathI thoDeka prayatna cAle che. evI ja rIte vizvanA dharmovALAne bhegA maLIne vicAra karavA mATenI bhUmikA munizrI suzIlakumArajIe vizvadharma saMmelana vagere dvArA UbhI karI che temaja ahiMsAnA vikAsa mATe ahiMsA zedhapITha ane ane ahiMsA pustakAlaya paNa calAvavAnI yojanA che. hiMsA virodhaka saMdha, jIvadayA maMDaLa temaja judI judI gauzALAonA prayatno paNa cAle che paNa e badhAnuM saMkalana thAya ane badhA bhegA maLIne kAma karI zake teja ahiMsA vijayI banI zake. nahIMtara hiMsAnA pravAha eTalI jhaDapathI vahI rahyA che ke ene khALavAnuM kAma agharuM banI jaze. hiMsaka zastro-aNuboma upara pratibaMdha: have te aNuMbema upara pratibaMdha mUkavAnI apIla lAlacIna ane sAmyavAdI raziyA taraphathI paNa bahAra paDI che. have rASTro e dizAmAM kaca karI rahyA che. aNuboma upara pratibaMdhanI mAMga divase divase vadhatI jAya che. paNa lokone cIna ke raziyA upara vizvAsa besatA nathI. kAraNa ke raziyA aNuboma-pratibaMdhanI vAta eka tarapha kare che. tyAre bIjI tarapha 50 megATana bomanA prayoga kare che. A bannenA meLa khAto nathI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 193 te uparAMta sAmyavAdI nIti saMgharSanI che. te paNa hiMsAne phelAvo kare che. eTale paMDita javAharalAla neharue cInane "dhUne mAM dAkhala karavAne prastAva mUkyo hato. tenI pAchaLane Azaya eTalo ja ke sAmyavAdI niraMkuza lAgavaga upara maryAdA AvI jAya te mATe cIna sAthe ghaNuM bAMdha-choDa karI paNa cInanuM spaSTataH AkramaNakArI svarUpa AgaLa AvI rahyuM che! A badhA praznomAM ApaNe zuM karI zakIe. ApaNuM zaktinI maryAdA che. je prayAga ApaNe cAle che (prAyogika saMgha) enuM kArya sAcavIne AMtarASTriya ahiMsaka paribaLonuM anusaMdhAna kevI rIte karI kazuM e savAla che. te pachI zuM kegresa-rAjya saMsthA e kArya karI zakaze ! enI eka maryAdA che eTale rAjya karatAM prajA pAse vadhAre AzA rAkhavI paDaze. komavAda bhAratane e che pajavato nathI; te chatAM prajAnA ghaDatara vagara e agenA pratibaMdhanA TharAvane paDatA mUkI de paDyo. evuM ja sAmyavAdanuM che ane cInanA AkramaNa samaye te e bahu ja spaSTa rIte AgaLa AvyuM. te chatAM e aMge kahI zakAtuM nathI. e mATe leka sagAne paDavAnuM che. te kArya racanAtmaka kArya kare che ane temane jagADavA ke mArgadarzana ApavAnuM kArya kAMtiSyi sApha-sAdhvIonuM che. temaNe jyAM jyAM racanAtmaka kAryakaronI kSati thaI che te sApha karIne AgaLa vadhavAnuM che. dA. ta. sadayanA prerakee sarvapakSa samanvayanI vAta karI. velavAla khAte thayelI grAmadAna pariSadamAM badhA paNAne Ta maLaze evI AzA rakhAI hatI. e vakhate zrI nabuddhipAda (kamyunIsTa pArTInA maMtrI-ralanA te vakhatanA mukhya maMtrI) ne Take rata-paNa e pachI zAMtisenA ke grAmadAna mATe sAmyavAdI pArTI sakriya Ta ma heya, ema lAgatuM nathI. samAjavAdI leke khudA a paMkha ga che. samAjanA AyavA satA dAsa kAMtimAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 194 mAne che. tyAM temane sarvodayanI rAjyamukti ke rAjya nirapekSatAnI vAta sAthe kyAMthI meLa besI zake? vyaktigata rIte sArA mANasa hoI zake paNa samagra pakSa ke saMsthAnI sAthe anusaMdhAnanI vAta vyakitanA mAdhyamathI thatI hoya tyAre temAM kALajI rAkhavI joIe! sAmudAyika ahiMsAnA paribaLo sAme sarvedIya kAryakare athaDAtA hoya evo ghaNIvAra AbhAsa thAya che eTale sAmudAyika ahiMsAnA prayogo karavAmAM je kALajI rAkhavAnI che te rAkhyA vagara te badhuM ja kArya UMdhuM vaLI javAnI bhIti che. sAmudAyika ahiMsAnA prayoganA vizva mATenA kAryakrama? A aMge vicAra karIe te nIcenA kAryakrama upADavA joIe, ema lAgaze - (1) vizvasarakArane vicAra sarvaprathama karavo paDaze. Aje vizvanI kakSAe jyAre e vastuno vicAra karIe chIe tyAre yunene ja levuM paDaze. tene sakriya, taTastha, niSpakSa, ahiMsAnI dizAmAM pragatizIla ane baLavAna banAvavI paDaze. (2) vizva ahiMsA saMparka samiti racavI paDaze. je vizvanA rAjakIya, sAmAjika, Arthika ane sAMskRti sapATI upara kAma karatAM 'ahiMsAnAM paribaLo satata sAthe saMparka sAdhaze. atyAre te vizvavAtsalya prAyogika saMdha ane bhAla naLakAMThA (grAmya) prAyogika saMva bane A viSe prayatnazIla che. bIjAM paribaLone saMparkamAM rAkhavA vizeSa prayatna karavA paDaze. is (3) a ma prANa pratibaMdha mUkavAnI vAta jhaDapathI vizvanA rASTronA kAne pahoMcADavI paDaze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 (4) sakriya taTastha baLa : eka evuM sakriya taTastha baLa UbhuM karavuM jene avAja vizvamAM pahoMcI zake. ApaNe paNa eka sakriya taTastha baLa tarIke kAma karI rahyA chIe ene ghaNuM eAchAne khyAla haze. kegresane Teko ApavAnuM kAraNa eTaluM ja ke vizvamAM ApaNe sAda pahoMcADavA mATe ApaNe dezamAM enAthI vadhu sabaLa bIjuM kaI mAdhyama nathI. tethI ghaNIvAra AkSepa Ave che te vaherIne paNa ahiMsAnI dizAmAM AgaLa vadhavuM joIe! leko ApaNane haThAgrahI kaheze paNa tethI kaMTALIne satyane Agraha choDI devAne nathI. ghaNu kAryakarone lAge che ke ApaNuM sidhdhAMte prati ati Agrahe che tethI temanA manamAM eka graMthi baMdhAtI jAya che. temanuM kahevuM che ke kegresamAM aniSTa to divase divase dhasI rahyAM che, chatAM tene ke Apavo e yukti saMgata nathI ! anubaMdha vicAradhArA pramANe ApaNuM daSTi keMgresathI kaMTALIne bhAgavAnI nathI; paNa preraka ane pUraka baLo dvArA eka bAjuthI zuddhi ane bIjI bAjuthI sidhdhAMtone lIdhe ke gresanI puSTi karavAnI che, tethI te vadhAre majabUta banI AMtararASTrIya kSetramAM sakriya kAma karI zake. kegresane tarachoDavAthI te mUDIvAdI, komavAdI, sAmyavAdI, dAMDI ke tephAnI baLAne ja Take maLaze ane te racanAtmaka kAryakarone bhAre paDaze. mane te khAtarI che ke jyAre vizvasarakAra mATenI jagatamAM bhUmikA thaI jaze, te vakhate kegrese mAnavuM paDaze ke leka saMgaThane ane lokasevaka saMgaThane, sAmAjika, Arthika, zaikSaNika, sAMskRtika kSetre kharAM pUraka preraka baLo che; temaja lokasaMgaThane mATe rAjakIya kSetre tene mAtRtva saMbaMdha hoI kesinA pUrakabaLa tarIke e raheze. evI ja Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 rIte prAyogika saMdha tene mATe preraka baLa raheze. ghaNAne A vAtamAM jarA garva jevuM lAgaze; paNa gAMdhIjIne jema kogresanA saramukhatyAra, hiMduonA pakSapAtI kahetA, tema A badhA AkSepa sahIne ja ApaNe AgaLa vadhavAnuM rahyuM. (5) dezamAM ahiMsaka baLane saMparka : eja rIte A dezamAM jyAM jyAM ahisAka baLe che temanI sAthe saMparka sAdhI, je sAdhuo, bahene, racanAtmaka kArya kare che, temanA gaLe A vAta utAravI paDaze; grAma ane zaheramAM cAlatAM aniSTo ane hiMsaka paribaLone dUra karavA paDaze. A kArya cAlu thaze eTale ahiMsaka paribaLe paNa maLI rahevAnA evI mArI zraddhA che. carcA-vicAraNA zrI. pUjAbhAIe AjanI carcA prAraMbha karatAM kahyuM: "savAre pU. mahArAjazrIe A aMge ghaNuM suMdara rIte kahyuM che. mArA namra mate te kAryakramo ApaNuM jema-jema AgaLa vadhatA jaze tema-tema te paribaLonuM anusaMdhAna ApoApa thaze. jemake vaiSNavo ane jene nirAmiSAhAranA kAryakramamAM ApoApa anusaMdhAna pAmaze. kAraNa e kAryakramamAM te bane najIka ja che. pachAta komamAM paNa ghaNuM zAkAhArI nIkaLaze. rAmAyaNamAM hanumAne laMkA jaI AvyA pachI sApha kahyuM: "yuha anivArya che." tema Aje bhAratIya saMskRtinuM apaharaNa thayuM che. tene je punaH vizva pratiSThita karavI hoya to gAMdhIyuga pachI anubaMdha vicAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 dhArA pramANe yuganI krAMtinA kAryakrame jema bhAlanaLakAMThA ane gujarAtamAM apAyA che, tema have A zibira pachI deza-dezAMtaramAM ApavAnA ro. ApaNe jagatanA cogAnamAM sAmudAyika ahisAnA prayogovALI vAta sIdhI rIte mUkI devI joIe. vizvanA anusaMdhAnamAM nirAmiSAhArane bhale vAra lAge paNa yuddhakakSAnI hiMsA te jaze ja. tema ja kAryakramo AvatAM jagatamAMnA badhAM ahiMsaka baLonuM anusaMdhAna thaI ja javAnuM." zrI. suMdaralAlaH mArA namra mata pramANe nirAmiSAhAranI vAta paNa jagatanI mAnavajAtamAM jorathI phelAze! pazu-paMkhIne thatuM duHkha je jAte jue te Ajane mAnavI e choDaze ja !" zrI. mATaliyAH "savAre pravacanamAM badrAMDa raselanI vAta AvI hatI. A aMge thoDI cokhavaTa karI lauM. atyAra sudhI raselanI jIvana phisUkI bhogavAdI-svacchatAnI hoya tevI temanA sAhitya parathI chApa uThe che. teo ahiMsAne siddhAMta tarIke nahIM, paNa upayogitAnI daSTie mAnatA jaNAya che. chatAM kharekhara emane asara sAcI thaI hoya te judI vAta che. nahIM te ApaNe emanI sAthe anusaMdhAna karIe chatAM vyApaka pratiSThA nahIM ApI zakIe. ApaNI anubaMdha vicAradhArA sAthe vadhu susaMgata to kavekarsa saMpradAyanA zAMtivAdIo che. teo khetI, DokaTara ke zikSakane dhaMdhe pasaMda kare che kAraNa ke zuddha AjIvikAne temane Agraha heya che. emanAmAM cAra bAbate mukhya che -(1) nizcita samaye kyAMye paNa hoIe (mauna) prArthanA, (2) yuddhaniSedha (yAtanA sahIne paNa), (3) zudhdha AjIvikAne Agraha, (4) bALake paikI ekAdane ApavuM. ApaNe carcAmAM kaTutA lAvatA nathI. chatAM ugratA koIvAra Ave che tyAre ApaNe netAnuM kahevuM "mAnIe ke na mAnIe" evI paristhiti Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 Ave che. tyAre teo te ugra carcA thAya tyAM zAMtine ghaMTa paDatAM badhA anusare che. zrI raselane paM. naherUe haju spaSTa rIte Teko Ape nathI. bAkI pU. gurudeve kahyuM tema paMDitajI ane koMgresa ekalAM na paDe te to ApaNe jovuM joIe. ApaNe nIcenA kAryakramo ApI zakIe ;-(1) nirmAsAhAra, (2) saMyamalakSI jIvana, (3) AjIvikA zuddhi, (4) saMtAno paikI ekAda A kAmamAM Ave tevI samAja pAse mAMgaNuM, ane (5) harijana, AdivAsIo ke pachAtane svamAnabharyuM sthAna maLe te mATe ghera-ghera jaIne saMkalpa karAvavA. AvA AvA kAryakramo ApavAthI vizvamAM ahiMsAnA paribaLonuM anusaMdhAna jarUra thaI jaze. (17-11-61), Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navAmAnavI mAnava hRdayamAM UThatI na abhilASAo, navI AkAMkSAo navA vicArone vArtA, prasaMgacitre nibaMdha, nATakarUpe rajU karI mAsika. vArSika lavAjama : rUA. 300 : kAryAlaya : haThIbhAInI vADI, amadAvAda-1 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com