________________
તા. ૧૫-૧-૩૪.
–જૈન યુગ
111
E
ઉપવાસ અને દેહદમન,
જૈન સંતની બલિહારી : મહાત્માજીના વિચાર,
એક નિવૃત્તિપરાયણ શાંતિશોધક આત્મા અનેક સાધુતેમના સરનામે આવેલા બધા પત્ર નહિ પણ કેટલાક ,
એનાં દર્શન-સમાગમ કરવા પ્રવાસે નીકળી બને તેટલું ખાસ ખાસ પત્રા હજુ પણ મહાત્માજીનાં કાને પહોંચાડવામાં આવે છે. એવા લોકોના જરૂરી પત્ર પણ આવે છે કે
ફરી જણાવે છે કે – જેમાં ગાંધીજીની આધ્યાત્મિક સલાહની જરૂર હોય છે. ઘણે સ્થળ જઈ સંતોનાં દર્શન કર્યા, અનેક ખેંચાણ તેવા પત્રો પણ તેમની પાસે મૂકવામં આવે છે. થયું, દશા-વાણી ને ચેષ્ટાં જેવાં–શાંતિ મળી, છતાં એક મિત્રે ઘણા ઉપવાસ કરી નાંખ્યા, તેને આત્મ
પાંચમા આરાનું પરિબળ ઘણું સ્થળે ઘણી વ્યક્તિ પર દર્શનની લગની લાગી હતી અને તે માટે ઘણા પ્રયત્ન
વતી રહ્યું છે ને વીરવચનની સત્યતા પ્રકાશી રહી છે. કર્યા અને દેહદમન પણ કર્યું. પછી તેના એક પત્ર આ જિજ્ઞાસુને આગળ વધવાની ધગશવાળાને તે સર્વત્ર તેમાં પોતાની દિનચર્યા જણાવી હતી. વળી લખ્યું હતું
આનંદ ને સુખ જ છે. મને ઘણો આનંદ છે–પૂર્ણ કે તેણે બાર વર્ષ સુધી માનવ્રત ધારણ કર્યું છે. વારંવાર અપ ણતાનું સ્થાન હછ શોધી રહ્યો છું. મેં હૈ સો સોના પંદર પંદર દિવસના ઉપવાસ કર્યા છે અને હવે માત્ર કાચ
ન ચ અધિકાર પર યોગ્ય છે ને મારે ધાણું લેવાનું હતું તે મળી. લેટ અને પાણી પર પિતે રહે છે. માન માટે પાતળા તારથી રહ્યું છે, પણ જિઓ દીઠ ભાવ મિટે, એ તે મિલા છેક સીવી લેવાની પણ વાત તેમાં લખી હતી. ગાંધીજીએ નહિ. પરીક્ષામાં કચાશ રાખું તેવો નથી છતાં છદ્મસ્થ જે ઉત્તર આપે, તે હીંદીમાં છે તેનું ગુજરાતી કરી
ની હી ખરો-લાભ ઘણું છે.............નાં દર્શન થયાં છે. સર્વ સાધાના હિતાર્થે નીચે આપવામાં આવ્યો છે?— આન દ છે, વધશે ને ટકશે.
‘ઘણા મહિના પછી આપને પત્ર મળવાથી ખુશી ફરવાનું આ ભવે આવી રીતનું છેલ્લું છે. પ્રવાસને થઈ, તેને વાંચી દુ:ખ પણ થયું મારે દ્રઢ વિશ્વાસ છે કે આ પત્ર પણ આપને છેલ્લે હાથે. નિજ ગુણની શોધ આત્મદર્શનનો જે ઉપાય અ.પે વિચાર્યો છે, તેથી આત્મ- કરનાર વ્યકિતની ખામી જણાય છે. વ્યવહાર મેં દર્શન થઈ શકતું નથી હોઠ સીવી માને ધારણ કરવું તે મર્યાદા ઘણી વિસ્તારી છે. નિશ્ચય ધર્મ ઘણાજ ગણું થઈ કંઈ માન નથી, જીભ કાપી નાંખવાથી પણ કાઈ માની રહ્યા છે તો ઘણી જગ્યાએ છે પણ નહિ. છતાં જૈન સંત થઈ શકે છે, પરંતુ તે મન નથી, બલવાની શક્તિ હોવા તો જૈન સંત જ છે. જેનેતર કરતાં આ સંત અનેક છતાં પણ જે સહજજ માન રાખી શકે છે, તે માનધારી રીતે વંદનીય છે.' ૭-૧૨-૩૩. છે. આ૫ જે તપ કરી રહ્યા છે, તેને ગીતામાં તામસી તપસ્યા કહી છે. કાચા લોટ ખાતે વૈદ્યકશાસ્ત્રથી વિરુદ્ધ છે.
શાંતિનાં સ્થળે. ધર્મશાસ્ત્ર પણ એવું કરવાનું કહેતું નથી; જો આપ
ઉપરના મહાનુભાવ ૨૪૧૨-૩ ના પત્રથી જણાવે કાચું જ ખાવા ઈચ્છતા હો તો ફેલ આદિ ખાવાં. દૂધ-દહીં ? પણ જે તે વળી વિશેષ સારું ભોજન થઈ શકે. મને લાગે છે કે આ પ્રપંચથી આ૫ છુટા થાઓ તો સાર'. “ જગતમાં અત્યારે તે શાંતિનાં કહેવાતાં સ્થાને કબીરના નીચે લખેલા ભજનનું મનન કરે. આશ્રમમાં યા ઘણાં થયાં છે, એટલે જગત પોતે જે શાંતિનું સ્થાન
જ્યાં ઠીક લાગે ત્યાં શાંતચિત્ત થઈ રહો અને કાઇ સેવા સ્વાભાવિકતાથી થઈ શકે છે છતાં તેમને હચમચાવી ધણુ કાર્ય કરો. એમ કરતાં થકાં જે ભાગ્યમાં આવ્યું તે રૂપાંતર આપી શાંતિનાં સ્થાને સ્થપાયાં છે તે વાસ્તવિક સહજ જ આત્મદર્શન થઈ જશે.” આ ભજન આ
રીતે શાંતિનાં સ્થાન થવા સંભવ છે છે. હાલનાં પ્રમાણે છે:
સ્થાને જોઈને તે મારા જેવાને તો દેહરાગ વધતો હોય સાધો ! સહજ સમાધિ ભલી.
એમ જણાય છે. જેને ગુણસ્થાન મે ચડવું છે તેને ગુરૂપ્રતાપ જા દિવસે લાગી દિન દિન અધિક ચલી
ભક્તિને નામે, આવા માર્ગ લેવાય છે તે બહુ લાંબા જહં–જહં ડોલું તે પરિકમ્મા જે કછુ કરૂં સો સેવા
ગાળાના, ગુંચવણવાળા ને વખતે પાછા હઠાવનારા થઈ જબ સોઉં તબ કરૂં દંડવત પૂજું ઔર ન દેવા
જાય છે. ૧૩ માં ગુણસ્થાનકની વાત ઓર છે. તે સ્થાન કહું સો નામ સુનું સો સુમિરન ખાઉંપીઉં સો પૂજા
પહોંચવા માટેનાં ત્યાગ-વૈરાગ્ય ઊંડાણવાળા જ જોઈએ, ગેલ ઉજાડ એકસમ લેખું, ભાવ મિટાવું દુ
નહિ તો આશ્રમોને નામે, અસલની ગાંગા-ભગતની જગા આંખ ન મંદુ કાન ન રૂંધું તનિક કટ નહિં ધારું
જેવું થઈ જાય છે. મને મારો અત્યારના સમયે વ્યકિતગત ખુલે નન પરિચાનું હંસિહંસિ સુન્દર રૂપ નિહા, અભિપ્રાય આપવા દેશે ને તે પર સમભાવે જોશે. સબદ નિરતરસે મન લાગા, મલિન વાસના ત્યાગી બાળ વેને ચડાવવાને નામે જે આ થઈ રહ્યું છે ઉઠત બઠત કબહુ નહિ . એસી તારી લાગી- તે, અને હજારો વર્ષનાં દેરાંમાં એ કેર છે. દેરામાં (ચૈત્યમાં) ક, કબીર યહ ઉનમનિ રહની, સો પરગટ કરિ ગાઈ થાણાથપ્પી રહેનાર વર્ગ, વૃદ્ધ, વીર કે રોગી-એશન દુખસખસે કોઈ પરે પરમપદ, તેહિ પદ રહા સમાઈ સાધો! માટે હતા ત્યારે અહીં સા સંસારીઓ, વા સંસાર સાથે
[ “હરિજન'માંથી ] ને સાથે રહી શકે તેમ ઇચ્છનાર માટે જ હોય એમ
