________________
૨૪૩
તા. ૧૫-૬-૩૪.
-જૈન મુ—
તા. ૧૫-૬-૩૪. જૈન સાહિત્યનો સંક્ષિપ્ત ઈતિહાસ
**33333€€East શ્રી મહાવીર સ્વામીના સમયથી સં. ૧૯૬૦ સુધીનાં શ્વેતામ્બર જૈન સાહિત્યનું દિગ્દર્શન
(અઠવાડીક મુંબઈ સમાચાર ૧૧-૩-૩૪ ને અભિપ્રાય)
પ્રાચીન જૈન ગુર્જર કવિઓની ગુજરાતે પિછાન આપી ગુજરાતને ઇતિહાસ હજુ સળંગ રીતે કામબધ્ધ જૈન સાહિત્યના અભ્યાસપૂર્ણ લેખક તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામેલા વિશ્વસનીય માહિતી પૂરી પાડતો લખા નથી. આવા સમયમાં શ્રી. મોહનલાલ દલીચંદ દેસાઈએ જૈન સાહિત્યના શ્રી મહાવીર આમ જુદા જુદા પ્રયાસ થઈને પણ જે આધારભૂત માહિતી સ્વામીના સમયથી માંડીને તે સં. ૧૯૬૦ સુધીના સમયના કાલક્રમ એકઠી કરવામાં આવે અને પ્રગટ થાય તો ગુજરાતનો ઇતિહાસ બદ્ધ ઇતિહાસનું દિગ્દર્શન કરાવીને ગુજરાત પર એક ઉપકાર લખનારને ભવિષ્યમાં પણ સુંદર સગવડ મળી જાય. કરવા સાથે સાહિત્યના ઇતિહાસમાં કિંમતી ઉમેરે કર્યો છે.
ન કેમને ઇતિહાસ એ ગુજરાતના ઇતિહાસ સાથે મટે આ ઇતિહાસની ઉત્તિ, શ્રી. કનૈયાલાલ માણેકલાલ ભાગે સંકળાયેલું છે એ સૌ કોઈ જાણે છે એટલે શ્રી. દેસાઈના મુનશીએ તેમની સ્થાપેલી "સાહિત્ય સંસદ દ્વારા રાત આ મહામુલા ગ્રંથથી એક મોટી ઉણપ દૂર થઈ જાય છે એ કરવા ધારેલા ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસના એક વિભાગ તિવિવાદ છે તરીક જૈન સાહિત્યનો ઈતિહાસ પ્રગટ કરવાને ઈરાદો તેમણે
શ્રી. મોહનલાલ દલીચંદ દેસાઈને એક પત્ર સને ૧૯૨૨ માં ઈતિહાસની સામગ્રી એકઠી કરવામાં તેમણે ગિરનાર, લખી દર્શાવ્યો હતો અને લખવાનું કામ તેમને સેપ્યું હતું. શેત્રુજય અને બીજા નાના પર્વતો પરનાં જૈન મંદિર ઉપરાંત જેને શ્રી દેસાઈએ સ્વીકાર કર્યો હતો અને આ ઇતિહાસ ગુજરાતનાં શહેરે શહેર અને ગામે ગામની પિષધશાળા તથા લખ આરંભ્યો હતા. ત્યારથી આ ઇતિહાસ લખવાની મંદિરમાં શેધખોળ ચલાવેલી છે એ પુસ્તકમાં રજુ થયેલી શરૂઆત થઈ ગણાય.
સામગ્રીથી સહેજે જોઈ શકાય છે. જૈન સાહિત્યનો ઈતિહાસ લખવો એ કેટલું કપરું કાર્ય
પુસ્તકમાં જેન ધર્મગુરૂઓ, તાંબા પત્રો, હસ્તલિખિત છે એ આ ૧૦૮૦ પાનાનું અભ્યાસપૂર્ણ માહિતી ભર્યું પુસ્તક
* પ, મંદિર અને બીજી આધારભૂત માહિતી પુરી પાડતા જેનાર સહેજે કલ્પી શકશે. વર્તમાન યુગ કે તેની પહેલાંની
પાનાં ફેટ-ચિત્ર છાપેલા છે. મળી શક્તી માહિતી એકઠી કરીને ઈતિહાસ લખવે એમાં ઝાઝી મહેનત કે શેધાળની જરૂર ન પણ રહે પરંતુ જયારે આ ઉપરાંત ઐતિહાસિક પ્રસંગેની સાલવારી પણ છેક પ્રાચીન યુગથી ઈતિહાસ લખવાની જે હામ ભીડે ત્યારે અપાઈ છે. ઘટતાં સ્થળેએ ટૂંક નોંધે પણ વાંચાની સમજણ તેને શોધખોળ માટે દિવસે, મહિનાઓ અને (આ પ્રયાસ જતાં) માટે મુકવામાં આવેલી છે. જરૂર જણાતાં સંસ્કૃતના ઉતારા વર્ષો પણ વિતાવવાં પડે. આટલાં વર્ષો સુધી ધીરજ રાખવાની પણ અપાયા છે. અને ભાષા સાહિત્યનો ઈતિહાસ પણ આપે અને એકધારી કલમ ચલાવવાની શકિત પણ જોઈએ ના? છે. આ સાથે સાથે વિસ્તૃત અનુક્રમણિકા પણ અપાઈ છે
જુના સમયના શિલાલેખો, તાંબાપ, મતિઓ, હસ્તલિ. જેથી જૈન અને જૈનેતર વાંચક સમુદાયને ઘણી અનુકૂળતા ખિત પત્રો અને મળી શકે તેટલા બીજી પણ માહિતી મેળવવા થઈ પડશે. માટે સાચેજ બેખ' લે પડે છે. વેરણ છેરણ થઈ ગયેલી વરને એક ઇતિહાસમાં રજુ કરવા જતાં ગમે તેવા પણ
આ મહાભારત કામ માથે ઉપાડી યશસ્વી રીતે પૂર્ણ થાકી જવાને સંભવ રહે છે.
કરવા માટે શ્રી દેશાઈને અમે ધન્યવાદ આપીએ છીએ. અમને
આશા છે કે ગુજરાત એમના આ પ્રયાસનાં છે. મૂલ્ય આંકશે. - પ શ્રી. મોહનલાલ દેસાઈના “જૈન ગુર્જર કવિઓ' ના બે ભાગ લેનાર સમસ્ત ગુજરાતને ખાવિ થઈ છે કે તેઓ [જૈન સાહિત્યને સંક્ષિપ્ત ઇતિહાસ લેખક: મોહનલાલ એક પણ મહેનતુઅને તલસ્પર્શી અભ્યાસી સાથે ચીવટ ૬. દેસાઇ પ્રકાશક જૈન સાબર કૈફન્સની એજીસ તરફથી પૂર્વ મ હિતિ મેળવી તેને યોગ્ય રૂપમાં પ્રગટ કરનાર એક શ્રી. રણછોડભાઈ રાયચંદ ઝવેરી, મેક લાલ ભગવાનદાસ ઝવેરી, પ્રખર હિત્યકાર છે.
સ્થાનિક મંત્રીઓ, ૨૦, પાયધૂની, મુંબઈ-૩. મુલ્ય રૂા. છ ]
Printed by Bhogilal Maneklal Patel at Dharma Vinya Printing Press, Bhuleshwar
28, 1st Bhoiwada Bombay 2, and Published by Maneklal D. Modi
for Shri Jain Swetamber Conference at 20, Pydhoni, Bombay.
