________________
[૧૦] ઈશ્વરવાદ-અનીશ્વરવાદ આસ્તિકતા-નાસ્તિકતા ઉપર છણાવટ કરતી વખતે “ઈશ્વરને માને તે આસ્તિક અને ન માને તે નાસ્તિક” એવી એક વ્યાખ્યા કરવામાં આવી હતી. એમાંથી દર્શન માટે એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે ઈશ્વર શું છે? તે કોણ છે? ક્યાં છે? કે છે તેવી માન્યતાને શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્વીકારવાનું નામ ઈશ્વરવાદ પડયું અને ન સ્વીકાર્યું તે વાદ અનીશ્વરવાદરૂ૫ પ્રચલિત થશે.
ઈશ્વરવાદનું મૂળઃ હવે આ ઈશ્વરવાદના મૂળને તપાસીએ.
આર્યોએ જયારે જુદી-જુદી જગતની વસ્તુઓ જેઈ–સૂર્ય, ચંદ્રમા, તારા, ઋતુ, ગ્રહ, નક્ષત્ર, વિજળી વગેરે. તેની એક પ્રકારની વ્યવસ્થા, પ્રાણ-સૃષ્ટિ વગેરેને જોઈને તેમના મનમાં થયું કે જેમ સંતાન સ્ત્રી-પુરૂષના સંગથી પેદા થાય છે, તેમ આ અખિલ સૃષ્ટિને રચનાર, ઉછેરનાર, ઘડનાર અને નિયમન કરનાર કોઈને કોઈ જરૂર હશે? હશે તો તે કેણ હશે?
એમાંથી ઈશ્વરની કલ્પના સાકાર થઈ. લોકો ઈશ્વરને કર્તા, પત અને નિયતા માનવા લાગ્યા. પણ તે સાથે જ કેટલીક કહ૫ના અને તને વિકાસ થયો. એમાંથી શંકાઓ ઊભી થઈ કે શું એક ઈશ્વર આટલું બધું કાર્ય કરી શકે? વિચારકોએ કહ્યું કે જે ઘણું ઈશ્વર માનશું તે ગોટાળો ઊભો થશે. ગમે તે એશ્વર્યશાળી માણસ પિતાને ઈશ્વર કહે શરૂ કરશે. તેથી એક જ ઈશ્વરને માન–વધુ માનવાથી ઝઘડા થશે અને જગતની માનેલી વ્યવસ્થા ગૂંથાશે. બીજી શંકા એ થઈ કે ઇશ્વર જે આખું જગત જાણતા નહીં હોય તે સંસારને કઇ રીતે રચશે? સર્વજ્ઞાન વગર બનાવવા બેસશે તે ઊંધું-સુધું બનાવી નાખશે. એટલે “ઇશ્વર સર્વજ્ઞ છે – સર્વ વ્યાપક છે” એમ માનવામાં
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
Surat
www.umaragyanbhandar.com
