________________
૨૩
અવતારી વ્યક્તિઓમાં દિવ્યતાને માની લે છે અને એમ જ માને છે કે સત્ય તે અમારા આ પૂર્વજોએ જ શોધ્યું હતું, તેમાં સુધારો થઈ શકે જ નહીં. જગત તે કળિકાળના કારણે વિનાશ-ભણ જઇ રહ્યું છે; તેને કોઈ રોકી શકવાનું નથી. નવા વિચારકોને વિરોધ કરતાં તે કહે છે –“શું અમારા પૂર્વજો મૂર્ખ હતા? શું તમારા વગર જગતને ઉદ્ધાર નહીં થાય? તમે જ એક ડાહ્યા છે ?”
પ્રાચીનતા મોહી એ વાતને ભૂલી જાય છે કે જેને વારસે તો નવીનને વારસારૂપે મળે જ છે; સાથે ત્યારબાદનું નવું જ્ઞાન પણ ઉમેરાય છે. તે ઉપરાંત જનાનાં નાનાં યુગાનુરૂપ પરિવર્તન કે સંશોધન થાય તે તેમાં પૂર્વજોનું અપમાન થતું નથી. જે પૂર્વજો આજે હોત તો તેઓ પણ દેશ-કાળ-પરિસ્થિતિ-પ્રમાણે તેમાં ફેરફાર કર્યા વગર ન રહેત. સુધારા કરનાર ઉપર ઘણીવાર એવું લાંછન લગાડવામાં આવે છે કે તેઓ જને જ્ઞાનના એઠા ટુકડા ખાઈને ઉર્યા છે; તે છતાં નવીન જે બીજાણુઓ હોય છે–તે એ ટુકડાને એવું મહત્વ આપે છે કે તેમાંથી તે સામા ય માણસ એક પરમાત્મા થઈ
પ્રાચીનતા મેહી બોની પ્રબળતાને લીધે ઘણી ધર્મ સંસ્થાઓને પ્રાચીનતાની છાપ લગાડવી પડી . ધર્મસંસ્થા તે ધર્મ કે સત્યને અમૂક દેશકાળ માટે કાર્યક્રમ છે. સાયને અનાદિ-અનંત કહી શકાય પણ તેના માટે બનાવેલ કાર્યક્રમ અનાદિ-અનંત કહી શકાતું નથી.
પ્રાચીન કરતાં અર્વાચીન (નવીન) માં ત્રણ વિશેષતાઓ વધારે છે:-(૧) “ સારા થવાનો અવસર વધારે હોઈને નવીન વર્તમાનથી વધારે નજીક છે, ત્યારે પ્રાચીન દૂર છે. (૨) જુની વાત વિકૃત થઈ ચૂકી હોય છે. નવીન માટે તરત તે સંભવ નથી. (૩) પ્રાચીનકારને જે અનુભવ વગેરે મળ્યો છે તેના કરતાં નવીનકારને કંઈક વધારે જ મળે છે. એટલે પ્રાચીન કરતા નવીન સત્યની વધારે નજીક છે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
