________________
રરર
છે તેના નું અપહરણ કરી લે છે. ઘણા તે બીજાના ધર્મશાસ્ત્રો ઉપર “રી કરી છે એ પણ આક્ષેપ કરવા પાર થઈ જાય છે. ઘણીવાર સંદર્ભને અર્થ છેડી મનગઢત અર્થ સુદ્ધાં બેસાડે છે. જેમકે વેદમાં “અગ્નિ” શબ્દ આવે છે તેને અર્થ ધ્યાન કરે અને પછી ધ્યાનની વાત અમારે ત્યાં છે એમ કહેવું, આ રીતે ઘાતકશ્રેયોપહરણ કરે છે.
સ્વહીને મોટામાં મોટો દેશ તો એ થાય છે કે ગમે તેવા યુગસત્ય ઉપર પિતાના દેશ, જાતિ, ધર્મ વગેરેની છાપ ન લગાડી હોય તે તે તેને માનવાથી ઇન્કાર કરે છે. મતલબ કે તે મૃત ઢિઓ, ભૂતકાળના રૂઢ ગૌરવગાન કે રૂઢિમસ્ત માનવ ઉપર લાખ રૂપિયા ખર્ચા નાખે છે; પણ જીવિત ધર્મ કે જીવિત સત્ય છે. ઉપેક્ષા સેવે છે. એટલે નિષ્પક્ષતા માટે રચવમેહને ત્યાગ જરૂરી છે.
(૨) કાળમોહ: નિષ્પક્ષતા માટે કાળમેહનો ત્યાગ કરી પણ જરૂરી છે, કાળમોહી કઈ પણ વસ્તુ પ્રાચીન કે નવીન હોય તે જ તેને સત્ય કે ઉચિત સમજે છે. તે સત્યને તેની કલ્યાણ પરિતા કે ઉપયોગિતાની દષ્ટિએ અપનાવતા નથી. એટલે પ્રાચીનતા કે ' તને મેહ નિષ્પક્ષતામાં બાધક છે.
પ્રાચીનતા મહી કોઈ પણ વાતની ઉચિતતા કે અનુચિતતાને વિચાર કરતો નથી; તે દરેક પ્રાચી. ને જ સત્ય માનવા પેવ છે. એટલે સત્ય જયારે યુગાનુરૂપ નવા ઢબે આવે છે તે “ આ નવું છે” એમ કહી તે એને તિરરકાર કરે છે, તેને હડસેલે છે અને જૂનાના વિકૃત-રૂપને ચૂંટી રહે છે. તેને લીધે તે સાયનું ભોજન કરી શકતા નથી તેમ જ અસત્યરૂપી જળ મળને પણ ત્યાગ કરી શકતો નથી. સ્વમોહીની જેમ પ્રાચીનતા-મોહીમાં પણ છ દોષો પ્રવેશી જાય છે–પ્રાચીન મહી કયારેક એવી ભ્રમજાળમાં ફસાઈ જાય છે કે તે રૂ૫ક, કલ્પના અને ઈતિહાસને એક જ માને છે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
