________________
૨૩૧
સત્યની કસેટીએ દરેક વાતને કસીને લોકકલ્યાણ અને સાર્વકાલિક તથા સાર્વત્રિક હિતવાળી વાતને જ સત્યરૂપે સ્વીકારવી જોઈએ.
અસ્પૃશ્યતાને ક્યાંયે ધર્મમાં ઉલ્લેખ નથી, છતાં એ પ્રચલિત થઈ છે. તો એને વ્યાપક સત્ય ન માની શકાય. આજે તે વર્ણવાદને કોઈ અર્થ નથી. જેનાથી વ્યક્તિ સમાજ અને સમષ્ટિનું હિત થાય તે વિચાર જ વ્યાપક સત્ય છે. એની સાથે વિશ્વવહેવારને તાળો મેળવી લે; એજ રીતે વ્યાપક સત્યના દર્શનને અનુભવ વધી શકે.
શ્રી દેવજીભાઈ: “મારા મતે સત્ય એ તો સો ટચનું સેનું જ છે. તેની ગમે તેટલી કસોટી થાય તે પણ તે તેનું જ નીવડવું જોઈએ. આવું માનનારા લોકો પણ સાંપ્રદાયિકતા કે નાતજાતના ભ્રમથી પીડાતા રહે છે, તે ખોટું છે. એટલે તેને ફગાવી, જરૂર પડે તે “એકલે જાને ” જેમ સત્યના માર્ગે જવું જોઈએ, તો શ્રદ્ધા અને સરળતાના કારણે અને તેની પછવાડે ચાલ્યા આવશે.
શ્રી. માટલિયા : “બધાજ ધર્મોમાં સત્ય એ અગત્યનું પાસું છે. કોઈ ભક્ત કવિએ ખરું કહ્યું છે –
“સત્ય નહીં તે ધર્મજ શાને? એજ સત્યને વ્યાપકરૂપે જોવા માટે સ્યાદવાદ એક શૈલી છે. સાંખ્ય, યોગ, ભક્તિ, દેવાસુર યુદ્ધ, ત્રિગુણાતીતપણું, સ્થિતપ્રજ્ઞપણું વગેરે એજ શૈલીનું પ્રતિપ્રાદન કરે છે. સ્વાદુવાદે એક વસ્તુને અનેક પાસાંથી જોવાની દ્રષ્ટિ આપી! એક ઇશ્વર, અનેકરૂપે ચર્ચાય છે; તે દ્રષ્ટિએ એકેશ્વરવાદ, નિરીશ્વરવાદ, નિણ, સગુણ વગેરે દરેક બિંદુઓને સમજવાને અવકાશ આપે છે. આ વાત ઉપનિષદના સારરૂપ ગીતામાં ભરી છે. સત્ય સર્વત્ર એક સ્વરૂપે હોય છે. ગાંધીજીને તેજ તત્ત્વ વૈષ્ણવ ધર્મમાંથી મળ્યું અને પૂ. સંતબાલજીને જેન આગામાંથી શ્રીમદ રાજચંદ્રમાં પણ જૈન-વૈષણવ બનેને સમન્વય દેખાય છે. એવી જ રીતે પૂ. મહારાજ શ્રી સંતબાલજીને વિનય, વિવેક,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
