________________
૨૨૧
ત્યાં પણ આત્મા એ કહી શકતા નથી કે આ જન્મ પહેલાં તે કયાં હતો અને હવે પછીને તેને જન્મ કયાં થશે ? એવી અવસ્થામાં સત્યની કસોટી જન્મપ્રાપ્ત ધર્મ કે જ્ઞાતિ આદિ નથી, પણ પ્રાણીમાત્રનું હિત કે બહુજન હિત છે. સત્ય આવતાં માણસ નમ્ર અને ઉદાર થાય, ખોટું અભિમાન ન કરે તેમજ બીજાને નીચા પણ ન પાડે. સત્ય શોધકે તે સત્ય જ્યાં જ્યાં પડયું છે, ત્યાં ત્યાંથી તારવવું જોઈએ.
સ્વત્વ મેહને લીધે અનેક દોષ પેદા થાય છે; જે સ્વ–પર કલ્યાણમાં બાધક છે. તેમાં મુખ્યત્વે (૧) સત્યની ઉપેક્ષા, (૨) સત્ય વિરોધ, (૩) જૂઠની વકીલાત, (૪) ઉપેક્ષક એપહરણ, (૫) ધાતક શ્રેયપહરણ, (૬) સત્યને અસ્વીકાર
સ્વત્વમોહી સત્યની ઉપેક્ષા તે કરે જ છે પણ ઘણું વખત સત્ય ગળે ઊતરતું હોય તેનો વિરોધ, વિરેાધ ખાતર કરતો રહે છે. તે પિતાની માનેલી વાતો ઉપર વૈજ્ઞાનિકતાની છાપ લગાડીને જૂઠી વાતને સાચી સિદ્ધ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. જેમકે બીડી, સીગરેટ, ચા વગેરેના વેપારીઓ જાહેરાત કરે છે કે બીડી કબજીયાત મટાડે છે; સીગરેટ લિજજતદાર છે; ચા અમૃત છે વગેરે. આમ સ્વત્વમોહી સામાન્ય વાતનું ખોટું મૂલ્યાકન કરે છે અને ખોટી પ્રશંસા કરી બીજાના ખરા શ્રેયનું અપહરણ કરે છે.
એક દાખલો લઈએ. વરાળની શોધ કરનારે તેની શકિતનું જ્ઞાન જગત સમક્ષ મૂ કર્યું. ત્યારે ઘણું કહેશે કે અરે એમાં શું? એ તો અમે પણ જાણતા હતા ! કોઈ કવિની કવિતા સાંભળીને ઘણુ કહે કે અરે! એમાં શું નવાઈ કરી; એની રચનાની અમને ખબર હતી કારણકે એમાં જેટલા વર્ષો છે તે તો અમારા પરિચિત છે.
એવી જ રીતે સ્વત્વમોહી, શબ્દની ખેંચતાણ કરી, પિતાને માનીતે અર્થ કાઢી લે છે અને જે ધર્મે કે શાસ્ત્રએ શોધ કરી હોય
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
