________________
એકવાર સાકરવાળા મંકડે મીઠાવાળા મંકોડાને પિતાને ત્યાં લઈ ગયો. તેણે સાકરનો ગાંગડે તેને આપે. પણ, મીઠાવાળા મંકોડાએ યુથ કરતાં કહ્યું : “અરે, આ તે સાકર કેવી છે?”
સાકરવાળા મકડાને આશ્ચર્ય થયું. તેણે મીઠાવાળા મકડાના મેં તરફ જોયું તો ત્યાં પહેલાંથી મીઠાની કણી હતી. તેણે એ કઢાવી નાખી, પછી જ મીઠાવાળા મંકોડાને સાકરની મીઠાશને ખ્યાલ આવ્યો.
એવી જ રીતે જ્યાં સુધી વાસનાનો મેહ ન મુકાય ત્યાં લગી સત્યને સ્વાદ ન આવી શકે. સત્ય માટે પૂર્વગ્રહ છોડે સર્વપ્રથમ જરૂરી છે. એટલે જ જૈનસમાં કહ્યું છે :
धम्मो सुद्धस्स चिट्ठई |. –કમમાં કમ એટલું તો એણે કરવું જ જોઈએ કે જ્યાં સુધી બીજાની વાત ઉપર વિચાર કરી રહ્યો છે ત્યાં સુધી સદાને માટે પૂર્વગ્રહ ન છેડી શકે તે તેટલા સમય સુધી તે છોડે.
નિપક્ષતા માટે બે વસ્તુને ત્યાગ જરૂરી છે –(૧) સ્વત્વ મેહને ત્યાગ (૨) કાળ મોહને ત્યાગ.
(૧) સ્વત્વ મેહનો ત્યાગ: પિતાની માનેલી વસ્તુ જ સારી છે એમ સમજવાનો મેહ સ્વત્વ મેહ છે. કેટલાક લોકોને સત્યની પરવા દેતી નથી. તેઓ સત્યને નિર્ણય પિતાપણુથી કરે છે. અમારી ભાષા, અમારે પિશાક કે અમારું જ બધું સારું; એ રીતે બધા ઉપર સત્યની છાપ મારવી એ સત્ય શોધ નથી. પિતાપણું જે જે કારણોથી થાય છે તેને સચ્ચાઈની સાથે કોઈ સંબંધ નથી. પિતાપણું જે કારણથી થાય છે તેમાં જન્મ, સંગતિ, સંસ્કાર વગેરે કારણે છે. વાતાવરણ અને સંસ્કારોના કારણે તેને તેની આસપાસની દુનિયા જ સારી લાગે છે. માણસને જન્મ અગાઉથી કંઈ નક્કી થતું નથી કે તે સારા ધર્મ કે અમૂક જ્ઞાતિમાં જન્મે. એ તે પૂર્વકર્મ સંયોગના કારણે થાય છે અને
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
