________________
૨૨૫
(ર) અદીનતા: વિચારકતા માટે મોટો અંતરાય કુસંસ્કારોને છે. તે દૂર થાય તે વિચારતા સહેલાઇથી આવી શકે છે. એનાં કારણે ઘણીવાર દીનતા આવી જાય છે અને જો કો ભલા બુરાની તપાસ કરી શકતા નથી. તેઓ ધર્મ-શાસ્ત્ર દેવ, ગુરુ અને રૂઢિગત ક્રિયાકાંડની પરીક્ષા કરતા ગભરાય છે કે આપણે આ બધાં પૂજનીયની પરીક્ષા કરીએ એમાં એમને અવિનય થાય છે. માટે જે છે તે જ સાચું છે. અંતે તેઓ રૂઢિાસ બની જાય છે. કેટલાક એ દીનતાને વિનય ગણતા હોય છે; પણ વિનય અને દીનતામાં મોટું અંતર છે. વિનય ગુણ છે જ્યારે દીનતા દેશ છે, તે ખુશામત તરફ વળે છે. પિતાના સ્વાર્થ કે લાભ માટે દીન-લોકો ધર્મ-શાસ્ત્ર વ. ની ખોટી વાતોને પણ ટેકો આપતા હોય છે, એથી રવ. પરવંચના થાય છે, ખરી વાત તે એ છે કે કોઈ શાસ્ત્ર, ધર્મ, દેવ; ગુરુ વગેરેની પરીક્ષા કરવાથી કોઈને અવિનય કે અભક્તિ થતાં નથી.
પરીક્ષા પાંચ પ્રકારની હોય છે – (૧) ગુરુ પરીક્ષા : જેમાં ગુરુ પરીક્ષકના સ્થાને હોય છે. (૨) દ–પરીક્ષા : બે વિદ્વાન કે પહેલવાનને જ્યાં વિવાદ કે
કુસ્તી થાય છે અને શ્રેષ્ઠતા વિજેતાની
જાહેરાત થાય છે. (૩) આલોચના પરીક્ષા ઃ કોઈની પણ સમાલોચના કરવી; એમાં
સમાલોચક કૃતિકાર કરતાં શ્રેષ્ઠ હોય, તે
જરૂરી નથી. (૪) ઉપ-પરીક્ષા : કોઈ ગ્રંથ કે શાસ્ત્રને બીજાથી મેળવવા
અગર દાખલાને જવાબ, આપેલ જવાબ સાથે મેળવવો. એમાં પ્રત્યક્ષ કોઇનું અપમાન થતું નથી.
૧૫
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
