________________
૨૧૩ .
સંબંધ બાંધી આખા વિશ્વમૈતન્ય ઉપર અહીંથી અસર પાડવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છું.” પણ આપણે જોયું કે જગત ઉપર બીજુ વિશ્વયુદ્ધ આવ્યું; આઝાદી પછીના પ્રત્યાઘાત પડયા; પણ તેમાં શ્રી અરવિંદે કંઈક કર્યું હોય કે પ્રભાવ પાડ્યો હોય તેમ લાગતું નથી.
એકલી વ્યક્તિગત સાધનાથી ઘણીવાર માણસ સમાજ વહેવારથી અતડો અને નિવૃત્ત વૃદ્ધ જે થઈ જાય છે. જેમ વૃદ્ધો :પાસે અનુભવ હોય છે પણ તેઓ કંઈ કરી શક્તા નથી, બીજાને પણ કંઈ ને પુરૂષાર્થ કરવા દેતા નથી એમ આ વિચારધારા જુવાનને પણ ઘરડે બનાવી દે છે.
આ વિચારધારા સમગ્ર-સમાજ-વ્યાપી ન બની શકી. માત્ર થોડાક લોકોના રસની વસ્તુ બની ગઈ. એટલું જ નહીં શ્રી અરવિંદ સાથે કેટલીક વિસંગત વાત પણ જોડી દેવામાં આવી. શ્રી અરવિંદનાં મૃત્યુ પહેલાં તેમના લોહીમાંથી પરૂ નીકળતું હતું એટલે તેમના અનુયાયીઓએ એ વાત વહેતી મૂકી કે અરવિંદ યોગીના આ પરના કારણે ચર્ચિલનું પતન થયું. કયાંની વાત કયાં જોડવામાં આવી ? ગાંધી અને અરવિંદ
ઘણા લોકો એમ પણ કહે છે કે મ. ગાંધીજી રાજકારણમાં પડયા તેથી નીચા છે અને શ્રી અરવિંદ નથી પડયા એટલે ઊંચા છે. તે વાત ખાટી છે. ગાંધીજીએ રાજકારણની ગંદકી અને ગૂથી ડરીને ભાગી જવાનું કદિયે કબૂલ્યું ન હતું. તેમણે રાજકારણને શુદ્ધ કર્યું હતું અને ધર્મનીતિનાં તો તેમાં પ્રવેશાવ્યાં હતાં. શ્રી રવીન્દ્રનાથ ઠાકુરે તેમના માટે કહેલું: “ હું મારા વિચારો પ્રમાણે આચરી શકતો નથી એ મારી નબળાઈ છે, પણ મારા વિચારોને ગાંધીજી આચરણમાં મૂકીને સિદ્ધ કરી રહ્યા છે. “ ત્યારે શ્રી અરવિંદે રાજનીતિને યાગ એટલા માટે: કર્યો હતો કે તેની ગૂંચે અને ગંદકીઓથી તે અકળાઈ ઊઠયા હતા. વધારામાં તેમના ઉપર ભારત સરકારને દેશ-નિકાલને હુકમ પણ હતો..
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
