________________
૨ાર
શ્રી કૃષ્ણમૂર્તિએ મનને ખાલી કરવાની નિષેધાત્મક વાત કરી છે ત્યારે શ્રી અરવિંદે વિધેયાત્મક વાત મૂકી છે કે મનને સ્થિર કરે. તે માટે તેમણે કહ્યું કે “અન્નમય કેલ (વાસના) અને પ્રાણમય કોષ (કામના) એ બનેથી ઉપર ઉઠીને મનમય કોષમાં આવે. મનની જેમ તમારા સ્નાયુઓ અને શરીરમાં પણ સંકલ્પ દ્વારા સ્થિરતા લાવે. તે છતાં મનમાં ચંચળતા, અચંચળતા બને આવ-જા કર્યા કરશે. એટલે જો તમારી નબળાઈ હોય ત્યાં ભાગવતી શકિત (માતાનું) આષ્ઠાન કરો અને તમારું અંતર ખુલ્લું કરો. તે માટે પ્રાર્થના, મૌન અને બીજી સાધના કરો જેથી શાંતિ આવશે. પણ જે તમારી સાથે મૈયાર નહીં હોય તે તમારું મન ચેતનાથી ઉપર દિવ્યતા તરફ જઈ શકશે નહીં. જો તમે મનોમય કોષથી ઉપર વિજ્ઞાનમય કોષમાં પહોંચી ગયા તે તમારામાં સુદઢ સમતા આવી જશે અને મૈયા ચંબકની જેમ તમને આનંદમય કોષમાં ખેંચી લેશે. જ્યારે સમતા આવી જાય છે ત્યારે પ્રભુ અને પ્રભુતા બન્ને આવી જાય છે. ત્યારબાદ અન્નમય અને પ્રાણમય કોષને ભોગ આપશે પણ એ ભેગ ઉપયોગ થશે. નિર્દોષ ભોગ પણ જીવનમાં ન હોય તો નીરસતા આવી જાય છે!”
હવે એને અનુરૂપ અરવિંદ-આશ્રમની કેટલીક વિગતે તપાસીએ. અરવિંદ આશ્રમમાં જે સાધકે જાય છે તેમને બધી સંપત્તિ ત્યાં સેંપી પિતાનું શેષ જીવન ત્યાં ગાળવાનું હોય છે. ત્યાં તેમને ખાનપાન અને વસ્ત્ર જોઈતાં અને સારા આપવામાં આવે છે. સાધનાને કઈ પણ પ્રકારનો નિર્દેશ કરવામાં આવતો નથી. ત્યાં મૌન વધારે રાખવાનું હોય છે. આશ્રમના, માતાજી (ચ બાઈ જે અરવિંદની સાથે સાધનામાં હતાં અને ત્યાંજ આશ્રમનું સંચાલન કરે છે.) ફુલવડે સાધનાને સંકેત કરે છે એમ કહેવાય છે. ત્યાં સાધના કરનાર એક સમૂહને લેવામાં આવ્યો છે; પણ સમૂહમાંથી સંસ્થા થતી નથી; ઘડતર થતું નથી.
ત્યાંથી જે લોકો છુટા પડે છે તેઓ સમાજમાં અનુકુળ રીતે ગોઠવાઈ શકતા નથી. શ્રી અરવિંદ જાતે સિદ્ધિઓ અને ચમત્કારોથી વિરૂદ્ધ હતા. તેઓ એમ કહેતા કે “અવ્યકત બળ સાથે હું વ્યક્તબળને
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
