________________
૨૦૭
કે જીવન ઘડતરને વિચાર વ્યકિતએ એકલે જ કરે; એ દષ્ટિએ બીજા ક્ષેત્રોમાં કે બીજા ક્ષેત્રના લોકોને આ વિચારધારા સ્પર્શ નહીં. માત્ર આધ્યાત્મિક ક્ષેત્રનેજ એમાં સ્પર્શવામાં આવ્યું એટલે અન્ય ક્ષેત્રને તે વિચારધારા સ્પર્શી શકી નહીં. તેવી જ રીતે એમાં બધા ધર્મો સાથે અનુબંધ રાખી ઊંડા ઉતરીને સંશોધન કે પરિવર્ધન કરવામાં આવ્યું ન હતું, તેનું કારણ વહેવારમાં વ્યક્તિવાદ જ હેઈ શકે.
શ્રીમતી એની બેસે. રાજકારણમાં ભાગ લીધે પણ વ્યકિતગત રીતે; પિતાની એ સંસ્થા મારફત નહીં; જેથી લોકઘડતર ન થઈ શક્યું. તેમની સંસ્થામાં એક વાત એ પેઠી કે જ્ઞાનને જે અધિકારી હોય તેને જ તે આપવું. ગુરુ પાસેથી જ્ઞાન મેળવવું. વૈષ્ણવ ધર્મના ગુરૂવાદની અસર અહીં પણ સ્પષ્ટ ઉપસી આવી. એમાંથી રહસ્યવાદ પ્રગટ થયા. તેમાં સિદ્ધિઓ, મંત્ર, અવતારે વગેરે વાતાએ પ્રવેશ કર્યો.
એનીબેસેંટે કૃષ્ણમૂર્તિ માટે એ પ્રચાર કર્યો” એક ને અવતાર આવી રહ્યો છે?” અવતાર તરીકે પ્રખ્યાત કરવાની વાત લોકોમાં ફેલાઈ ખરી. જગદ્ગુરુના આગમનની વાત રૂપે ” ઓર્ડર ઓફ ધી સ્ટાર” નામની સંસ્થા સ્થપાઈ !
શ્રીકૃષ્ણમૂર્તિને આ બધું ન ગમ્યું અને તેમણે એ સંસ્થાનું વિસર્જન કરી નાખ્યું. તેમણે કહ્યું: “સત્યની શોધમાં મુક્ત જીવન અને મુક્ત ચિંતનમાં; સંસ્થા, સમાજ, શાસ્ત્ર, ગુરુ, ધર્મ-પંથ કોઈપણ અવલંબન મારે ન જોઈએ. મારા માટે એ બધાં બંધનકારક છે!”
આમ શ્રીકૃષ્ણમૂર્તિ સંસ્થાથી છૂટા થયા. પચાસેક હજારથી વધારે અનુયાયીઓને છોડયા, અને સ્વતંત્ર વિચારક તરીકે વિચારવા લાગ્યા. તેઓ પિતાનું જીવન સાદાઈથી પસાર કરે છે. પણ વ્યક્તિવાદી વિચારધારાના કારણે સમાજનું ઘડતર કરી શકતા નથી. તેઓ ધારત તે પિતે જે સંસ્થાના અધ્યક્ષ હતા, તેની ખામીઓનું સંશોધન કરી શકત, જેની અસર તેમના અનુયાયીઓ ઉપર પડયા વગર ન રહેત. પણ, એવું લાગે છે કે તેઓ કંટાળીને નીકળ્યા હતા.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
