________________
૨૦૫
બધા વ્યકિતવાદી ચિંતનમાં જ સંતોષ માનીને ચાલે છે. આવા પુરુષો સર્વાગી ક્રાંતિ કરનાર લોકોના માર્ગમાં અવરોધ ઉભા કરતા હોય છે, એટલે આવા અલગતાવાદી વિચારકોથી ફાયદો ઓછો થાય છે. એકાંગી આત્મવાદ અને વહેવારમાં વ્યક્તિવાદનું અંતર :
એકાંગી આત્મવાદ અને વ્યવહારમાં વ્યકિતવાદની વચ્ચેનું અંતર જોઈ લઈએ. એકાંગી આત્મવાદવાળે પિતાના જ આત્માને “સ્વ” માને છે અને બીજાઓને “પર” માની તેની સાથે વાત્સલ્ય-સંબંધ બાંધવામાં દોષ માને છે. તે બીજાનું કંઈપણું ભલું કરવામાં માનતે નથી. આત્માને શરીર સાથેને સમત–સંગ સંબંધ હોવા છતાં, બધાં અનિષ્ટોને શરીરનાં જ માની તેને દુર કરવા તરફ તે દુર્લક્ષ સેવતો હોય છે. જ્યારે વહેવારમાં વ્યકિતવાદી સર્વાત્મ–સંબંધને માને છે. જીવનને ઉચ્ચ બનાવવામાં અને અનિષ્ટોને દુર કરવામાં માને છે ખરે; પણ વહેવારમાં તે એકલો જ ચાલવા પ્રેરાય છે, અને ગમે તેવું સારું સંગઠન રચવામાં પણ દોષો પેસી જાય છે, એવી ભીતિ સેવતો હેય છે. તે એમ માનતા હોય છે કે વ્યકિતના સુધારાથી સમાજને સુધારો થઈ જશે. તે બધા અનિષ્ટોનું મૂળ વ્યકિતમાં માને છે અને સમષ્ટિનું બિંદુ ચુકી જાય છે. વહેવારમાં વ્યક્તિવાદ :
વહેવારમાં વ્યકિતવાદ શું છે, તે ઊંડાણથી સમજી લેવા માટે તેનું મૂળ અને તેના આજના પ્રણેતાઓ ઉપર જરા વિસ્તારથી વિચાર કરી જોઈએ.
વહેવારમાં વ્યકિતવાદી વિચારધારાનું મૂળ વેદાંતમાં છે. એમાંથી વહેવારમાં વ્યકિતવાદ સંત વિનેબાજીએ તારવ્યા છે. તેમની અગાઉ શ્રીમતી એનીબેસેંટ, કૃષ્ણમૂર્તિ તેમજ શ્રી અરવિંદે પણ એને તારવ્યો હતું. જો કે દરેકે પોતપોતાની ફૌલીએ એની રજુઆત કરી છે. ' '
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
