________________
[૧૪] વહેવારમાં વ્યક્તિવાદી વિચારધારાઓ
આપણું ધ્યેય વિશ્વ વાત્સલ્ય છે. તો તે અંગે સ્પષ્ટ દર્શન લેવું જરૂરી છે. આપણે તે માર્ગે સુસંગઠનના અનુબંધથી જવા માગીએ "છીએ તે આપણું આસપાસ જે વિચારધારા ચાલે છે તે અંગે આપણે સ્પષ્ટ જાણવું જોઈએ કે તે વ્યક્તિવાદી વિચારધારા છે કે સમાજવાદી સંગઠનવાદી વિચારધારા છે. તેમાં પણ સંગઠનવાદી હોવા છતાં ઘણું વિચારધારાઓ ભૌતિકપ્રધાન હોય છે. તેમાં કેટલી કાપકુપ કરવી? કયું તત્ત્વ ઉમેરવું તે અંગે વિચાર કરવો પડશે!
ઘણું વ્યકિતવાદી વિચારકો ક્રાંતિકારો કહેવાય છે પણ તેઓ સુસંગઠનના અનુબંધ વડે સમાજના ઘડતરમાં કે પોતાના ઘડતરમાં માનતા નથી. એવા વ્યકિતવાદી વિચારોની વિચારધારાથી એક વર્તુળ સુધી કંઈક થઈ શકે છે. ગાંધીયુગની સર્વાગી કાંતિએ એક વાત સ્પષ્ટ કરી છે કે ક્રાંતિની પ્રેરક વ્યક્તિ હોઈ શકે પણ ક્રાંતિ સુસંસ્થાઓ દ્વારા જ વ્યાપક અને ચિરસ્થાયી થઈ શકે છે. સુસંસ્થાઓ વિનાની ક્રાંતિ કાં તો અપક્રાંતિ થઈ જાય છે કાં તો અમુક વર્તળ સુધી થોભી જાય છે. ઘણીવાર તે સમાજ દ્વારા ઉપેક્ષિત હાઈને તેનું ઘડતર સમાજના અધઃપતનનું કારણ બને છે, કારણ કે તેના પાયામાં ધર્મદષ્ટિ હેતી નથી.
એટલે ક્રાંતિપ્રિય સાધુસાધ્વીઓ અને સર્વાગી દષ્ટિવાળા જનસેવકોએ એવી વ્યક્તિવાદી વિચારધારાઓથી અંજાઈ જવું ન જોઈએ. એનાથી નુકસાન એ થાય છે કે એ સાધક એ વ્યકિતવાદી વિચારધારાના કુંડાળામાં પડી સમાજધડતર કે સમાજશુદ્ધિ માટે ઉત્સાહિત થતું નથી. તેનું ચિંતન પછી ટુંકા ક્ષેત્ર પૂરતું જ કેંદ્રિત બની જાય છે. ઘણી વખત તે નિષ્ક્રિય પણ બની જાય છે. તેવી વ્યક્તિ પાસે કેટલાક ભદ્ર લોકોનું ટોળું જામતું જાય છે, પણ તે
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
