________________
- ૨૦૯
કહેવું નથી. એટલું ખરું કે અનિષ્ટ ન પેસે તેની સાવધાની રાખવી અને હોય તે તે દૂર તેની કાળજી રાખવી. માનવ સામાજિક પ્રાણું છે અને જીવનનનાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં પરસ્પરનાં અનલંબન વગર આગળ વધી શકાતું નથી, કે વ્યકિત અથવા સમષ્ટિને વિકાસ થઈ શકતા નથી. ક્રમે ક્રમે વિકસિત થતાં એવી મુકત આત્મ-દશા આજે જ્યારે કે આત્મા પૂર્ણતાની પાસે પહોંચી ગયો હોય ત્યારે તેને કોઈપણ અવલંબનની જરૂર નથી, એમ માની શકાય છે; પણ પ્રારંભમાં એમ થવું . બહુ જવલ્લે જ બને છે. જેમાં પૂર્વભવની સાધનાને પ્રભાવ હોઈ શકે..
આનું મુખ્ય કારણ તો વેદાંતને “બ્રહ્મ સત્યં જગત્મિધ્યાવાળો સિદ્ધાંત છે. જ્યારે જ્ઞાનીની પૂર્ણ કક્ષાએ પહોંચ્યા વગર આ વાકયને પકડીને ચાલવામાં આવે છે ત્યાં જ ભૂલ થાય છે. વેદાંતીઓએ ભો બ્રહ્મને સત્ય કહ્યું અને જગતને મિથ્યા કહ્યું, પણ વહેવારમાં તો તેમને જગતને આશ્રય લેવો પડે છે એટલે ત્યાં “જગતુ-મિથ્યા ” એટલે જગતુ નથી અથવા તે ખોટું છે” એના બદલે “જગત-ગૌણ છે” એ અર્થ સાધકે કરવો જોઈએ; અથવા આત્મા નાશવંત નથી; પણ આ શરીર નાશવંત છે, એવો સુધારો કરીને જ ચાલી શકાય છે. એવી જ રીતે વહેવારમાં વ્યક્તિવાદી અને બીજાને અતડા રાખનાર વિચારોમાં સુધારો કરવા જોઈએ. વિચાર અને વહેવારનું અંતર રહે તે વહેવાર શુદ્ધ ન રહી શકે.
(૨) “ સંબંધોને સમજે !” : એ શ્રી કૃષ્ણમૂર્તિના વિચારોને બીજો મુદ્દો છે. એની મતલબ એ છે કે “તમે જે બાહ્ય સંબંધને જ સાચા સંબંધે માની લે છે અને પછી પોતાના ગણાતા સિવાય બાકી સાથે સંઘર્ષ અથડામણ વગેરે કર્યા કરે છે. તેથી દુઃખી, અશાંત અને નિરાશ રહ્યા કરે છે માટે ઉંડાણથી વાસ્તવિક સંબંધોને સમજો.” ૧૪
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
