________________
૨૦૮
ખેરાકથી ઘણીવાર હાજરી બગડે છે, તેથી તેને સુધારવા ખેરાકમાં ફેરફાર કરાય પણ સદંતર છોડી ન દેવાય; વિવેક રખાય. તેવીજ રીતે સંસ્થા હોય ત્યાં દેષ પેદા થવા સંભવ છે પણ તેથી કરીને સંસ્થાને છોડી જ દેવી અગર તે સંસ્થાની કોઈ ને જરૂર જ નથી, એ કહેવું યોગ્ય નથી. સંસ્થાની શુદ્ધિ તેઓ પિતાના તપ-ત્યાગ વડે કરી શકત. જૈન દષ્ટિએ જોઈએ તે સંસ્થાનું (સંઘનું) અવલબન, જિનક૯પી મુનિ લેતા નથી, પણ વિકલ્પી તે લે જ છે. તે છતાં જિનક૯પી મુનિ સંધ સાથે અનુબંધ તો રાખેજ છે. તેઓ સંસ્થાને નિષેધ કરતા નથી. પણ કૃષ્ણમૂર્તિએ બીજી રીતે વિચાર્યું. તેઓ છૂટા થયા બાદ થિયેસેફિકલ સોસાયટીમાં બે ફાંટા પડી ગયા. એક બ્લેડીઝ, જેઓ જૂના વિચારના હતા અને બીજો યૂથલેઝ જેમાં નવા વિચારના ભળ્યા; જે કૃષ્ણમૂર્તિને માને છે.
શ્રી કૃષ્ણમૂર્તિના વિચારોને તારવતાં તેમની વિચારધારાના આધાર રૂપે આ વસ્તુઓને લઈ શકાય:-(૧) મનને ખાલી કરો: કારણ કે શાંત મનમાં જ સત્ય પ્રગટ થશે. એ માટે ગુરુ, શાસ્ત્ર, સંસ્થા, સમાજ, કુટુંબ કે બીજા બધાંય અવલંબનને ત્યાગ કરો તેમજ લોક કે લેકસમાજના પ્રશ્નોથી મુક્ત થાઓ.
અહીં એક પશ્ન એ થાય છે કે મન તો વિચારોને પૂંજ છે. તેમાંથી એક વિચારને કાઢશે તે બીજે આવશે જ. તે મન કઈ રીતે ખાલી થઈ શકે? મનની નિર્વિકલ્પ સ્થિતિમાં પણ વિચાર તે રહ્યા જ કરે છે. અસંમજ્ઞાત સમાધિમાં પણ મન તો સચેષ્ટ રહે જ છે. યોગનો અર્થ ચિત્તવૃત્તિ-નિરોધ કહ્યો છે પણ તેમાંયે અંતે તે કલિષ્ટ ચિત્તવૃત્તિઓને નિરોધ એ જ શક્ય અને ઇષ્ટ છે. શરીર છે ત્યાં સુધી ચિતવૃતિને સર્વથા નિરાધ ન થઈ શકે. જ્યાં સુધી અયોગી-કેવળીની ભૂમિકાએ પહોંચતું નથી ત્યાંસુધી ગે-મન-વચન-કાયાના વ્યાપાર તે રહેવાના જ. મન ખાલી ન થઈ શકે ત્યારે બધા સુ-અવલંબનનો ત્યાગ કરવા માટે
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
