________________
૨૦૧
તેથી અનુભવી જૈનમહાપુરુષોએ પુદગલાસ્તિકાયનો અને જીવને સંબંધ સમતસંગી કહ્યો છે. તેમણે વટ અને માટી બન્નેમાં માટી હોય તે રીતને સમવાય-સંબંધ નથી કહ્યો. એવી જ રીતે વૃક્ષ ઉપર વાનર રહે તેવો સંયોગી–સંબંધ પણ નથી કહ્યો. ટુંકમાં તે કાયમ માટે નથી છુટી શક્ત; અને કાયમ માટે પણ છુટી શકતો સંબંધ છે. એમ કહી એક તરફ જીવ-વિકાસની છેલી શ્રેણિ કર્મબધ્ધ નિગદના અભવી જીવોની વાત કહી છે તે બીજી બાજુ કર્મમુક્ત સિદ્ધ જીવોની વાત કહી છે. ભાવિ જીવો સ્વપુરુષાર્થે મોક્ષ પહોંચી શકે છે તે પણ કહ્યું છે. આથી નિશ્ચય-વહેવારને તાળે મળે છે. ઉપાદાન અને નિમિત્તને પણ તાળો મળે છે. આથી કાઈ કેજનું ભલું–બૂરૂં કરી શકતું નથી એમ જાત માટે માનીને, બીજા જીવોના સહારાની અપેક્ષા રાખ્યા વગર, તેમ જ બીજાએ અનિષ્ટ નિમિત્ત બનતા હોઈ, તેઓ મારૂં બુરું કરી શકતાં નથી. મૂળે તે મારો આત્મા જ મારું ભલુંબૂરું કરનાર છે તેમ માની બીજા પર રાગદ્વેષ ન કરે–એ વહેવારની વાત ન્યાય સંગત છે. બીજાઓએ પણ આમ કરનારની મદદ કરવી જોઈએ અને અનિષ્ટ નિમિત્તે ન આપવાં જોઈએ. આ રીતે તાળો ન મળે તો જગતને આખો વહેવાર અસ્તવ્યસ્ત થઈ જાય.
સમવેત સંયોગના કારણે નિમિત્તોની અસર પણ અસામાન્ય થાય છે; એ હકીકત છે. તેમજ વહેવારમાં વહેવાર–શુદ્ધિ માટે પુય કાર્યોની અને જગતની સેવાની પણ બરાબર અગત્યજ છે. તેથી સમયસારવૃત્તિ, આગમસાર અને પંચ વરતુમાં આ કલેક કહેવાય છે –
“જે વહેવારને અવગણશે તો તીર્થ અને આચારને ઉછેદ થશે, જે નિશ્ચયનું લક્ષ ચૂકશે તો મૂળ તત્તવને જ ઉચ્છેદ થશે.”
એ ઉપરથી સેવા કરવી; પુણ્ય હેઈને, કર્મકારક છે તેમ કહેવા કરતાં સેવામાર્ગમાં આત્મલક્ષ ન મૂકાય તેટલી કાળજી રાખી શુદ્ધ સેવામાર્ગમાં પ્રેરવાને યુગધર્મ સહેજે સાંપડશે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
