________________
૧૮૧
છે. સામાન્ય રીતે આ બધી સાધના પાછળ આપણું દર્શન સાફ હોવું જોઈએ. આપણે સમગ્ર વિશ્વને વિચાર કરવાનું છે અને નિર્ભયપણે મક્કમ પગલે આગળ વધવાનું છે, કારણ કે હવે સાધનાનું રહસ્ય આપણે સમજી ચૂકયા છીએ.”
શ્રી. પૂજાભાઈઃ મેમેરિઝમ અને હિપ્નોટીઝમ સાધનામાં વિવેક નથી રહેતો. સ્વાર્થ હોય છે એટલે તેને તજવી જોઈએ.
શ્રી બળવંતભાઈ : “સાધનાને દુરુપયોગ કરીને, સાધકે તેને વગોવી છે. ખરી રીતે વ્યક્તિગત સ્વાર્થના બદલે વિશ્વવાત્સલ્યને ધ્યેયમાં રાખીને કાર્ય કરીએ તે ઘણું કાર્ય થઈ શકે !”
પૂ. દંડી સ્વામી : “ સાધના એટલે એક અર્થમાં સાધ્ય પામવાનું અજોડ હથિયાર. દા. ત. જ્ઞાનનું હથિયાર શ્રવણ, મનન અને નિદિધ્યાસન, કર્મનું હથિયાર નિત્ય અને સમેતિકપણું એમાં સકામ કર્મ છોડવાને વિવેક હે જોઈએ. જ્ઞાન પણ સંયમમય જીવન સાથે હોય તો શોભે. વિવેક ન હોય તે ઊંચી ભકિત છતાં પણ વેવલાપણું આવી જાય. બૌદ્ધ ધર્મમાં દશ ભૂમિકાઓ કહી છે. તેમાં વિવેક ન હોય તે વચ્ચે થંભી જવાય છે. બેયની નજીક સંભાળીને લઈ જાય તે જ સાધનાને વિવેક છે.
પ્રાર્થના, મંત્ર વગેરેમાં પણ વિવેક રાખવાની જરૂર છે અને તે વડે સ્વ-પર કલ્યાણુનું ધ્યેય સાધવું જોઈએ. દરેક મંત્ર ત્યારે જ શુદ્ધ રહે છે, જ્યારે તેની પાછળ સ્વ-પર કલ્યાણની ભાવના હોય. કયાંક તેમાં પણ નિવૃત્તિ આવી છે કે વિકૃત ઉલ્લેખ મળે છે. યજુર્વેદમાં મહામૃત્યુંજય મંત્ર છે જેમાં બીમાર ચેખા રાંધીને શિવને ચઢાવે અને તે મંત્રનો જાપ કરે તે જિંદગી લંબાય આવી વાતો છે. આવી વાતો આવવાનું કારણ એટલું કે ત્યાં આધ્યાત્મિકતાને અંકુશ ન રહ્યો. એટલે વામમાર્ગ આવ્યો. જેમાં મંત્રસાધના સાથે મધ-માંસ મૈથુન વગેરે પંચમકાર આવ્યા. એ ભારતની સંસ્કૃતિને પ્રભાવ રહ્યા
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
