________________
૧૫
જ્ઞાનવાન છે તે જ્ઞાનપ્રાપ્તિ માટે પ્રયત્નો શા માટે કરવાં જોઈએ ? આ બધાં નિમિત્તને શા માટે અપનાવવાં જોઈએ ?
તેથીજ શ્રીમદ્જીએ કહ્યું છે –
“ઉપાદાન કારણ મુખ્ય છે, પછી પુરુષાર્થનું શું કામ છે? તેવી વાતેથી પુરુષાર્થહીન ન થવું. સત્સંગ અને સત્યસાધન (નિમિત્ત) વિના કોઈ કાળે પણ કલ્યાણ થાય નહીં જે પિતાની મેળે કલ્યાણ થતું હોય તો માટીમાંથી ઘડો થતે સંભવે, (પણ) લાખ વર્ષ થાય તે પણ ઘડે થાય નહીં; તેમ કલ્યાણ થાય નહીં. પુરુષોના નિમિત્તથી અનંતજી ઉગરી ગયા છે. અસચ્ચા (વગર સાંભળે) કેવળી ને પણ આગળ પાછળ તે યોગ થયે હશે.”
તેમણે એકાંત ઉપાદાનવાદીને રદિયે આપે છે – “ उपादान- नाम लइ, ए जे तजे निमित्त, पामे नहीं सिद्धत्वने रहे भ्रांतिमां स्थित"
–આત્મસિદ્ધિશાસ્ત્ર, ભગવાન મહાવીરને છમસ્થ અવસ્થામાં, અનાર્ય લોકો અને ચંડકૌશિક જેવા સપનું નિમિત્ત ન મળત તો તેઓ કઈ રીતે પૂર્ણ વિકસિત થાત. એવી જ રીતે ચંડકૌશિક, ચંદનબાળા, ગૌતમ ગણપર અને અનેક છોને ભગવાન મહાવીરનું નિમિત્ત ન મળત તો તેમનો ઉદ્ધાર કઈ રીતે થાત? અહીં એક દષ્ટિએ નિમિત્ત ઉપાદાન બને છે અને ઉપાદાન નિમિત્ત બને છે. બને સાપેક્ષ છે. સેનગઢી સંપ્રદાયના પ્રવર્તકને પણ એકાંત આત્મવાદને વિચાર કરવામાં કોઈ નિમિત્ત મળ્યું જ હશે ને ?
ત્યારબાદ આત્માને એકાંત નિશ્ચય દષ્ટિએ મૂલવવાં જતાં સેનગઢી મત–પ્રવર્તક એમ કહે છેઃ “આત્મા વગેરેના પર્યાય (પરિણમનો) કમબદ્ધ છે એટલે પહેલાંથી દરેક જીવ કે દ્રવ્યને ક્રમ નિયત છે; એમાં કોઈ ફેરફાર થઈ શકે જ નહીં?”
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
