________________
ગીતાને પેલો શ્લોક બતાવી પિતાની સફાઈ આપી. પણ તેઓ દેશીત સાબિત થયા અને તેમને જેલની સજા થઈ
એવી જ રીતે આત્મા તે નિઃસંગ છે, એમ માનીને “ગુણઃ ગુણેષ વતન્ત” એમ માનીને કોઈ ગમે તેવો સામાજિક ગુને કરે, અન્યાય અને અનીતિનું આચરણ કરે તે તેને સજા થવાની છે. આવી નિષ્ક્રિય, નિર્લેપ આત્માની માન્યતાના કારણે વિકૃતિ, અકર્મણ્યતા, નિષ્ક્રિયતા વગેરે આવ્યાં અને ઘણું ઢોંગી લોકો આધ્યાત્મિક બનીને પૂજાવા લાગ્યા. નિયાચિક અને વૈશેષિક દર્શનમાં આત્મા દરેક શરીરે જુદ-જુદે છે, અને તે કર્મને કર્તા-ભોક્તા છે એમ માનવામાં આવ્યું. જૈનમત અને આત્મા ઃ
આ બધાં દર્શનેની આત્મા અંગેની માન્યતાને જૈન તત્વજ્ઞાને સત્યનું એક એક પાસું ગણુને પિતાની રીતે વણી લીધી, એમાં મુખ્ય ફાળે દિગંબર જૈનાચાર્ય કુંદકુંદાચાર્યને છે. તેમણે નિશ્ચય અને વહેવાર બને પાસાં લીધાં હોવા છતાં નિશ્ચય ઉપર વધારે ભાર મૂકે હતો, તે વખતે બધા તત્ત્વજ્ઞાનીઓ વહેવાર ઉપર વધારે ભાર આપતા હતા; અને નિશ્ચયનું લક્ષ્ય ચૂકાવા જેવું થવા આવ્યું હતું. શ્વેતાંબર જૈનેએ વહેવાર ઉપર વધારે જોર આપ્યું. અને દિગંબર જૈનોએ કુંદકુંદાચાર્ય પછી નિશ્ચય ઉપર વધારે જોર આપ્યું. શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર નિશ્ચય અને વહેવારને ફરીથી સમન્વય કર્યો.
કુંદકુંદાચાર્યું વેદાંતની પરમાર્થ દાદ (નિશ્ચયદષ્ટિ) લીધી. જૈન-આગમ ઠાગ-સમવાયાંગમાં “એગે આયા” (આત્મા એક છે) નાં બીજ તે પડયાં જ હતાં. નિશ્ચય નયની દષ્ટિએ બધામાં આત્મ-તત્વ એક છે પણ વહેવારનયની દષ્ટિએ શરીર અને કર્મ સાથે આત્મા બંધાયેલો હોઇને અનેક પણ છે.
યોગી આનંદધનજી કહે છે – भाजनमेद कहावत नाना एक मृत्तिकारुप री। तैसे ही खंड कल्पनारोपित, आप असंडस्वरुप से॥
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
