Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ moharite saccavayaNassa palimaMthU ('ThANaMga' sUtra, 529 ) 'mukharatA satyavacananI vighAtaka che Shan Zi = anusaMdhAna prAkRta bhASA ane jaina sAhitya viSayaka saMpAdana, saMzodhana, mAhitI vagerenI patrikA saMkalana kAra : muni zIlacandra vijaya harivallabha bhAyANI ka 1000 zrI hemacaMdrAcArya kalikAlasarvajJa zrI hemacandrAcArya navama janmazatAbdI smRtisaMskAra zikSaNanidhi ahamadAbAda 1995 Hua Ren Min >> Cha Xiong www.jajnelibrary.org
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ moharite sacvavayaNassa palimaMthU ( ThANaMga sutta, 429 ) 'mukharatA satyavacananI vighAtaka che' anusaMdhAna prAkRta bhASA ane jaina sAhitya viSayaka saMpAdana, saMzodhana, mAhitI vagerenI patrikA 5 saMpAdako : muni zIlacaMdravijaya harivallabha bhAyANI kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcArya navama janmazatAbdI smRti saMskAra zikSaNanidhi amadAvAda
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ anusaMdhAna : 5 saMparka : harivallabha bhAyANI 24/2, vimAnagara, seTelAITa roDa, amadAvAda-380 015 prakAzaka : kalikAlasarvajJa zrI hemacandrAcArya navama janmazatAbdI smRti saMskAra zikSaNanidhi, amadAvAda, 1995 kiMmata : rU. 25-00 prAptisthAna : sarasvatI pustaka bhaMDAra 112, hAthIkhAnA, ratanapoLa, amadAvAda-380 001 mudraka : kriznA prinTarI harajIbhAI aina. paTela 966, nArANapurA jUnA gA~va, amadAvAda-380 013 dUrabhASa : 7484393
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ nivedana 'anusandhAna' dhImI gatie paNa AgaLa vadhI rahyuM che, e badala sahaja paritoSa anubhavAya che. prathama traNa aMko sudhI tenI nakalo saMzodhananA kSetramAM kArya karanAra aneka munivaro, vidvAno, abhyAsIone tema ja patrapatrikAo tathA saMsthAone mokalavAmAM AvelI. cothA aMkathI te prathAmAM thoDIka maryAdA AMkI, ane keTalAMka sthaLe e aMka bheTa mokalyo, temAM eka chApela pahoMca dharAvatuM kArDa paNa mokalyuM. khedanI bAbata eTalI A kArDamA potAnA hastAkSara karI TikiTa lagADI pArchu mokalavAnI cIvaTa paNa, pAMcacha vyaktine bAda karatAM, koI rAkhI nathI ! ane prathamanA traNa aMko meLavanArAo paikI koInI, cotho aMka prakaTa thayo ke nahi ?/ thaze ke nahi ?/ thAya tyAre mokalazo ke nahi ?, AvI paDapUcha paNa AvI nathI. 'anusandhAna' aniyatakAlika che, ane TrasTanI Arthika jogavAIne AdhIna tenI prakAzana-vitaraNa-vyavasthA hoya che, eTale lavAjamano to koI prazna ja nathI; chatAM ATalI badhI udAsInatA kema haze ? tevo prazna, A sthitimAM, koIne paNa thAya kharo. 1 astu. pharI ekavAra jAhera karIe ke A patrikA saMzodhanAtmaka patrikA che. UhApoha saMzodhanano pAyo che. AmAM A Ama ja hoya/hatuM / haze evA valaNane koI avakAza na hoya. A dRSTine lakSyamAM rAkhI abhyAsIo A patrikAmAM rasa le te apekSita che. -
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ : Arthika saujanya : zrI kArelIbAga zvetAmbara mUrtipUjaka jaina saMgha, vaDodarA taraphathI 'anusaMdhAna- 5 'nA prakAzanamAM saMpUrNa Arthika sahayoga prApta thayela che.
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukrama 1. 'dhUmAvali'-prakaraNaM saMpA. A. vijayasUryodayasUri 1 2. prAkRtazabdA saMskRte nAnArthAH saMpA. zIlacaMdravijaya gaNI 4 3. 'zabdArtha candrikA' saMpA. muni dharmakIrtivijaya 12 ___ (paM haMsavijaya-viracita) 4. ve sarasvatI-stotra saMpA. muni ratnakIrtivijaya 24 5. hIravijayasUrino lekha saMpA. muni mahAbodhivijaya 39 6. zatrujaya-maMDana-RSabhadeva-stuti ____saMpA. muni bhuvanacandra 40 7. 'covIsa-jina namaskAra' (aSTamI,mAhAtmya-garbha) saMpA. zIlacandravijaya gaNi 44 (vApaka yazovijaya-kRta) 8. traNa cauvIsI viharamANa-jina-stavana saMpA. muni kalyANakIrtivijaya 47 (lakSmIsagarasRSTi-ziSya-kRta) 9. 'uvahANa paiTThA paMcAsaga' uparathI phalita thato eka muddo paM. zIlacandravijaya gaNi 52 10. umAsvAti-AryasamudranAM navaprApta padyo viSe madhusUdana DhAMkI 54 11. risTorezana oNpha dhI orijinala ke. Ara. candra 60 legveja oNpha dhI ardhamAgadhI TeksTsa : eka paricaya 12. TraeNka noMdha 63-67 1. vAcaka umAsvAti(?)nuM vadhu eka padya 2. zuM A gappuM gaNAya ? 3. 'sthUra' viSe be vadhu ullekho 4. 'nakhacchoTikA', 'Dhauka', 'sukhAsikA/duHkhAsikA', "lalate' zIlacandravijaya gaNi 5. 'pAMDavacaritra-bAlAvabodha'nA thoDAka zabdaprayogo viSe muni bhuvanacandra
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6. keTalAka kathAghaTako 68-80 1 parapuruSano saMga nivAravA strIne peTamAM saMtADI rAkhavI 2. bolAyelA bacano akasmAt sAMbhaLI bhaLato. ja artha letA hatyArAthI ugAro thavo 3. cAra mUrkhAo 4 gAmaDAhyAno ajJAnavilAsa : hodaDa jozI 5. akkalanA othamIra 6. ajJAna DhAMkyuM na rahe 7. uttama putra prAptinuM zaratI varadAna 8. khAudharo ziSya 9. sAmAnya zabdonu mArmika arthaghaTana ha. bhAyANI 7. prayoganI pagadaMDI 81-84 1. 'sIjhavU' ke 'sIjaq' 2. 'sunAsaNA' 3. jhaMbaikagIta, vadhu eka uhAharaNa 4. gorakhanAtha, eka pada ha. bhAyANI navaprakAzita sAhityano paricaya prakAzana-mAhitI 8. ajJAtakartRka arhatpravacanasUtra-savivaraNa saM. zIlacaMdravijaya gaNi 88
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUripurandara zrI haribhadrasUri-viracita "dhUmAvalI"-prakaraNa ----saM. A. vijayasUryodayasUri AcArya zrI haribhadrasUri mahArAjanI aneka racanAo prasiddha ane pratiSThita che. temanI racelI kRtionI noMdha 'gaNadharasArdhazatakavRtti' (sumatigaNi, saM. 1295)mAM tathA 'caturviMzatiprabandha' (rAjazekharIya)mAM maLe che. ('haribhadrasUriH jIvana ane kavana', hI. ra. kApaDiyA, vaDodarA, pR. 48). paNa te sUciomAM 'dhUmAvalI' nAmanI racanAnI koI noMdha nathI. 'dhUmAvalI 'nI prApti phuTakara-patromAMthI AnAyAse thaI che. eka ja patra, te paNa cheDethI phATekheM, jUnAM patro pheMdatA pheMdatA maLI Avyu, ane te jotAM 14mI gAthAmAM sthita 'bhavaviraha' pade dhyAna Akayu. A pada to haribhadrasUrijInI pAkI oLakhanuM pada gaNAya. eTale AnI pratilIpi atre prastuta karI che. AnA vize kyAMka ullekha maLe ke AnI bIjI nakalo maLI Ave, to A kRti ane tenA kartA vize vadhu cokasAI karI zakAya. atyAre to 'bhavaviraha' padane ja pramANabhUta gaNI te haribhadrasUrikRta samajI ahIM prasiddha karavAmAM Ave che. ___ 'jinaratnakoza' (velaNakara, I. 1944, pR. 198) tapAsatAM temAM jayabhUSaNakRta 'dhUmAvalikA' nAmaka kRtino tathA 'dhUmAvalyAdivRtti' nAme zIlAcAryanI racanAno ullekha che. vAdivetAla zAntisUrikRta 'parvapaMcAzikA' para zIlAcAryakRta vRtti te ja 'dhUmAvalyAdivRtti' hovAnuM prA. velaNakara nirdeze che. _ 'parvapaMcAzikA' jo ke jinezvaranI snAtrAdipUjAnA viSayanI ja racanA che, ane prastuta kRti paNa dhUpapUjAnA viSayanI ja che, chatAM A 'dhUmAvalI' svataMtra athavA judI ja kRti che, tema kalpanA thAya che. kRtimAM tUTato aMza aTakalathI [ ] mAM umeryo che. dekhItA lekhanadoSa sudhArI lIdhA che. lakhAvaTa jotAM prati (pArnu) saMbhavataH 17 mA saikAnuM jaNAya che.
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) "dhUmAvalI"- prakaraNam // asuriMdasuriMdANaM kinrgNdhvvcNdsuuraannN| vijjAhariyasurANaM sajogasiddhANa siddhaannN||1|| muNiyaparamatthavitthara-vigiTThavivihatavasosiyaMgANaM / siddhivahunibbhaskaMThiyANa jogIsarANaM c||2|| je pujjA bhagavaMto titthayarA raagdostmrhiyaa| viNayapaNaeNa tesiM samuddhao me imo dhUo // 3 // titthaMkarapaDimANaM kNcnnmnnirynnvidrummyaannN| tihuaNavibhUsagANaM sAsaya-suravarakANaM c||4|| camarabalippamuhANaM bhavaNavaINaM vicittbhvnnesu| jAo ya aholoe jiNiMdacaMdANa pddimaao||5|| jAo ya tiriyaloe kinrkiNpurisbhuuminyresu| gaMdhavvamahoragajakkhabhUya taha(ya)rakkhasANaM ca // 6 // jAo ya diivpvvy-vijjaahrpvrsiddhbhvnnesu| taha caMdasUragaharikkha-tAragANaM vimaannesu|| 7 // jAo ya uDDaloe sohmmiisaannvrvimaannesu| jAo mnnohrsnnNkumaarmaahiNdkppesu|| 8 // jAo ya baMbhaloe-laMtayasukke tahA shssaare| ANayapANayaAraNa-accuyakappesu jAo y|| 9 // jAo gevijjesuM jAo vrvijyvejyNtesu|
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3) taha ya jyNtpraaji[yvimaa]nnsvvtttthsiddhesu|| 10 // siddhANa ya siyaghaNakamma-baMdhamukkANa prmnaanniinnN| AyariyA [Na taheva ya paM] cvihaayaarniryaannN|| 11 // taha ya uvajjhAyANaM sAhUNaM jhaannjogniryaannN| tavaso(su)siyasarIrANaM siddhivhuusNgmpraannN|| 12 // suyadevayA vi pNky-putth[y]mnnirynnbhuusiykraae| veyAvaccagarANa ya samuddhuo me imo dhuuo|| 13 // evaM abhitthuyA mo (me) bhAvasugaMdheNa prmdhuuvenn| titthayarasiddhapamuhA savve vi kuNantu bhvvirhN|| 14 / / * * *
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAkRtazabdAH saMskRte nAnArthAH // ____ -saM. paM. zIlacandravijaya gaNi chANInA pra.zrI kAntivijayajI-zAstrasaMgrahamAM kra. 713nI prati, nAme 'prAkRta zabdonA saMskRta artha' evI che. 2 patra che. saMbhavataH 17mA zatakanI che... mUla 14 prAkRta gAthAo che, te para saMskRta vivaraNa che. mULa bIjI gAthAnA "ninhaNakaiNA bhaNijjaMtaM" e sandarbha jotAM 'ninhaNa' nAme koI kavi A kRtinA kartA jaNAya che. AthI vizeSa paricaya prApta nathI. 66 prAkRta zabdonA saMskRtaanekArtho AmAM kartAe varNavyA che, je prAraMbhika adhyetAone temaja racayitA abhyAsuone upayogI thaI paDe tema che. prAkRtazabdAH saMskRte nAnArthAH // ikkammi pae payaDatthasaMgae bhulatthsNdohN| appammi va appANaM picchaMtI bhAraI jyi|| 1 // ikkaM pAyayasadaM sakkyabheeNa bahuvihaviyappaM / nisuNaMtu suaNasatthA ! ninhaNakaiNA bhaNijjaMtaM // 2 // muNaha pauttaM eArahehi aharaM ca pNcbheenn| aulaM cia paMcavihaM sattAsaM chavvihaM hoi|| 3 // atra prAkRte 'pautta' iti zabdasya saMskRtena vyAkhyAyamAnasyaikAdazArthA bhvnti| yathA-prayuktaM preritaM 1 / prayuktaH prmohit:2| pravupto mandaH 3 / pragupto'vijJAtasvarUpaH 4 / prakuto'tizayena kopAviSTaH 5 / pravRttaH kartuM prastuta: 6 / prokto bhaNita: 7 / praputraH putraputraH 8 / padoktaH padakathito'rthaH 9 / payoktaH payasA mizritaH 10 / proptaH sUtrAdividdho hArAdiH 11 / evamekAdazArthAH 'pautta' shbdsy|| tathA 'ahara' iti pnycdhaa| yathA -adhara oSThAdyanekArthaH1 / agRho gRhrhit:2| abharo bhararahita: 3 / aharaM amahezvaraM 4 / akhara: komalaH, arAsabhaH apaTurvA ityayaM pnycprkaarH|| ___'aulaH' pnycdhaa| yathA-atulo'parimANaH 1 / akulaH kularahitaH 2 / agulaH ikSuvikArAbhAvaH 3 / apulo'mahAn 4 / aculo'snigdhaH 5 /
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ evaM 'sattAsa' iti ssoddhaa| yathA -satrAsaH sabhayaH 1 / saptAzvaH sUryaH 2 / sattvAzo jIvAdanaH 3 / zaktAzvo rathaH 4 / zaptAza AkruSTAbhilASa: 5 / sattvAsaH zUraH 6 / ete sstt|| iti prthmgaathaarthH|| sayalo aTThavihANo sattasu bheesu payaDio svo| payayatti sattabheo paMcasu bheesu sui sddo|| 4 // 'sayala' ityayaM sNskRtenaassttdhaa| yathA-zakalaH khaNDaH 1 / sakalaM samagraM 2 / sadalaH sapatraH sakaTako vA 3 / sajalaM sanIraM 4 / satalaM sAdhAraM 5 / sacalaM sakampaM 6 / sagalaH sakaNThaH 7 / svakala AtmavargagrAhaka: 8 ityssttau| 'savaya' iti sptdhaa| yathA -svapadaM svasthAnaM 1 / zravako dAtA 2 / savrataH sAnuSThAnaH 3 / savrajaH sagokulaH 4 / savayA vRddhaH samAno vA 5 / savacA vAgmI 6 / sabako bakyutaH 7 / ete spt| 'payaya' iti sptdhaa| yathA-payo kamalaM 1 / payodo meghaH 2 / payogA nadI 3 / patagaH pakSI 4 / padagaH padAti: 5 / prakRtaM prastutaM 6 / pragataH pracalitaH 7 / ete spt|| "sui' iti paJcadhA / yathA - zrutirvedAdhanekArthaH 1 / zrutiH pravAhaH 2 / zucirASADhAdyanekArthaH 3 / zudiH zuklapakSo lokaprasiddhaH 4 / zuciH snAnaM 5 / ete paJca // 'surayaNa' saddo paJcasu, chasu bhANio appamANasaddo y| taha tabbheo amao causuM aNahatti bhnniyvvo|| 5 // atra 'surayaNa ' iti paJcadhA bhavati / yathA-suragaNo devasamudAyaH 1 / suradanaH sudantaH 2 / suracanaM viziSTaracanAyuktaM vastu 3 / suratnaM padmarAgAdi doSarahitaM 4 / surajanaM zobhanarAgaH 5 / ete pnyc|| 'appamANa' iti SoDhA / yathA-apramANo'maryAdAdyanekArthaH 1 / alpamAnaH svalpAhaMkAra: 2 / AtmamAna AtmatulyaH 3 / ApyamAnaH prApyamAnaH 4 / arghyamANo DhaukyamAnaH 5 / apramAjJo mahacchAsanaH 6 /
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'amaya' iti ssoddhaa| yathA-amRtaM pIyUSaM 1 / amRgo mRgarahito dezaH 2 / amataM anabhISTaM 3 / amado madarahitaH 4 / amRjo'zuddhaH 5 / amayaM harimayaM 6 / evaM SaT / / __'aNaha' iti cturdhaa| yathA-anakho nakhahInaH 1 / anagho'pApaH 2 / anabho'zUnyaM 3 / anaho bandharahitaH 4 / evaM ctvaarH|| aTThaviho sajjattho paMcaviho sAyaratti ssthitti| cauhA vijja tti payaM taha sajjho hoi tbbheo|| 6 // 'sjjo''ssttdhaa| yathA-soM rAlAvRkSaH 1 / sajjaH prahaH 2 / sajyaM samAropitapratyaJcaM dhanuH 3 / sAjyaM saghRtaM 4 / sadyastatkSaNaM 5 / sAdya Adiyukta 6 / sArya Aryayukta: 7 / SaDjaH svaravizeSaH 8 // 'sAyara' iti pnycdhaa| yathA-sAdaraH sagauravaH 1 / svAdaraH svAdudAtA 2 / sAgaro'bdhiH 3 / sAkara Akarayukto dezaH 4 / sAtaraH sukhadaH 5 // _ 'satthi' iti pnycdhaa| yathA-svastirAzIrvacaH 1 / zastiH zastrAgAraM zuddhaM vA 2 / saktthirjAnuH 3 / zAstidaNDaH 4 / zAstiH zAdhiH 5 // ___ 'vijja' iti cturdhaa| yathA -vaidyo bhiSak 1 / vIryaM balaM 2 / vedyaM jJeyaM 3 / vIjyaM nirvApyaM 4 / ... 'sajjha' iti cturdhaa| yathA-sahyaH parvataH sahanIyo vA 1 / sAdhyaM niSpAdyaM 2 / sahyaH saprAta: 3 / sAhAyyaM sahAyitvaM 4 // iti turyagAthA pryaayaaH|| NAyaM ahayaM savahaM ahimayaraM taha sahAe saMjuttaM / paMca vi paMca payArA nAyavvA satthakusalehiM / / 7 / / ete 'NAyA' di paJcApi pRthak pRthak pnycaarthaaH| yathA-nAka: svarga: 1 / nAgaH sarpAdyanekArthaH 2 / nAdaH zabdaH 3 / nyAyo nIti: 4 / jJAtamudAharaNaM avagataM vA 5 // "ahayaM ' pnycdhaa| ahayo'nazvaH 1 / ahato'prahataH 2 / atha cetyAnantaryArthamayaM 3 / abhayo nirbhayo'pi 4 / abhago'yoniH 5 //
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ (7) 'savaha' iti paJcadhA / yathA - svapata svApaM kuruta 1 / zapathaH pratijJA 2 / sapathaH samArgaH 3 / savahaH savAhanaH 4 / svavadha AtmavadhaH 5 // 'ahimayaraH' paJcArtho yathA - adhimakaraH samudraH 1 / ahimakaraH sUryaH 2 / ahimacaraH sarpaH 3 / abhimataro'bhISTadAtA 4 | ahimataro'tyuSNaH 5 // 'sahA' ityayamapi paJcArtho yathA - svAbhA svadIpti: 1 / sabhA pariSat 2 / sakhA mitraM 3 | svadhA pitRvadha: 4 / svahA AtmaghAtakaH 5 // iti paJcamagAthArthaH // AsAsatti cauddhA AyAsaM muNaha taha ya tabbheyaM / pavvaio taha ya cciya bhaNio kuharati paMcaviho // 8 // 'AsAsA' zabdazcaturdhA / yathA - AzvAsaH saMdhAraNaM 1 | AzAzaM dizidizi 2 / AzvAsyaM hayamukhaM 3 | AzAsyamAzaMsanIyaM 4 // 'AyAsa' zcaturdhA / yathA - AkAzaM khaM 1 / AyAsaH khedaH 2 / AyAzo AyabhoktA 3 / AdAsaM dAsaparyantaM 4 // 'pavvaiya' zcaturdhA / yathA - pArvatikaH parvatanivAsI lokaH 1 / pravajito vratI 2 / parva itaH sandhigataH 3 / parvadino granthicchinnaH 4 // 'kuhara' iti paJcadhA / yathA - kudharaH parvatAdyanekadhA 1 / kugRhaH kutsitagRhaH 2 / kuharo darI 3 / kubharaH pRthvIdharaH 4 / kukhara ISatkarkazarUpaH virUpagardabho vA 5 / SaSThagAthAparyAyAH // kailAsa kavvaphalihA vAsa ahovAha patra sauNA ya / kIlAlAyaNasahiA ee a cauvvihA huMti // 'kailAsa' zcaturdhA / yathA- kailAzo giriH 1 / kavilAsaM kavInAM lasanaM 2 | kapilAzaH piGgalAzo dezaH 3 / kapilAsaH kapInAM lasanaM 4 // 'kAvyaM' kaverbhAvaH karma vA 1 / kravyamAmiSaM 2 | ka[i]va brahma yathA 3 | kavyaM paitraM karma 4 / 'phaliha' zcaturdhA / yathA - sphaTika H 1 / parikhA khAtikA 2 / parighaH 3 / phaliho ratnavizeSaH 4 //
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ (8) 'vyAso''pi cturdhaa| yathA-vyAso muniH 1 / vAso gRhaM 2 / vAso vastraM 3 / vyAzo naSTadik 4 // 'aho''pi cturdhaa| yathA-aho Azcarye 1 / ahardinaM 2 / atho Anantarye 3 / adhastalaparyAyaH 4 // 'vAho''pi cturdhaa| yathA-vAho'zvAdyanekArtha 1 / vyAdhaH 2 / bASpo azruH 3 / bAdhaH pIDA 4 // 'pano''pi cturdhaa| yathA-parNaM patraM 1 / paNyaM vikreyadravyaM 2 / paNyA vezyA 3 / prajJA buddhi 4 // . 'sauNo''pi cturdhaa| yathA-saguNo guNayukta: 1 / zakuna: pakSI 2 / sapunaHsapuruSaH 3 / punaH punaH sa tu na / na punarbhavatItyarthaH 4 // 'kIlAlAaNa' iti cturdhaa| yathA-krIDAlAgano rativiSayotpAdayitA 1 / kIlAlAyano madyamArgo saMdhiramArgo vaar| kIlAlAdano rAkSasa: 3 / kIlAlApaNaM madyakarahaTTaM 4 // iti sptmgaathaapryaayaaH|| savaNo cauppayAro viNaya (viaNa)tti muheNa chavviha viyapyo / paMcaviha suttasaddo tihi bhaNio kaIhiM vacche a||10|| 'savaNo' pi cturdhaa| yathA-savraNa: sakSataH 1 / savanaM yajJAdyanekadhA 2 zravaNaM zrotrAdyanekArthaH 3 / svapnaM nidrA 4 // 'viaNaH' ssoddhaa| yathA-vyajanaM tAlavRntaM 1 / vijanaM ekaantH| vigaNaH pakSavarjaH 3 / dviguNaH guNadvayaM 4 / viyaNA vedanA 5 / dvijana: jndvyyuktH|| 6 // 'sutta' iti pnycdhaa| yathA -sUtraM tantrAdyanekArthaM 1 / suptaH 2 / sUktaM 3 / suktaM madyavizeSaH 4 / sUtaM suvApaM kSetraM 5 // _ 'vaccha' stridhaa| yathA-vRkSaH 1 / vakSaH 2 / vatso'patyaM vA jyoti:prasiddho vatsastAraH 3 // kosia-kaNi kaliA kuccheaya-kaipahU asppttaa| cittayaro ahiajuo ikviko cauviho sddo|| 11 //
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'kosima' ityAdyA vedaarthaaH|| 'kosia' krotsita AkruSTaH 1 / kauzika ulUkAdiH 2 / ko'zitaH ko bhakSitaH ko'tIkSNo vA 3 / koSito jalazAyI 4 // 'kaNaya' zcaturdhA / yathA -kanakaM 1 / kaNaya AyudhavizeSaH2 / kanadaH kutsitanadaH 3 / kaNadaH kaNadAtA 4 // 'kalikA' kuDmalaM 1 / kalitA lakSitA 2 / kalijA kalau jAtA 3 / kalidA yuddhadAyinI 4 // 'kucchea'[ya] catuHprakAro yathA-kaukSeyaka: khaDgaH 1 / kucchedajaH bhUvinAzotpannaH 2 / kUcchedako bhUvinAzakaraH 3 / kucchedago dharAM gataH 4 / / ___ 'kai' cturdhaa| yathA-kavi 1 / kati saMkhyAvAcI 2 / kaviH dharaiDaka: 3 / kapirvAnaraH 4 // 'pahUa' shcturdhaa| yathA -pradhUtaH-prakampitaH 1 / prabhUtaM bahu 3 / pradhUpo yakSadhUpAdiH 3 / pradhUya iti ktvAntaH 4 // 'sapatta' zcaturdhA / yathA -sapatraH parNayuktaH savAhano vA 1 / sapAtraH sabhANDa: 2 / svaprAptaH svayaMgrAha: 3 / sarpatra uragatrAtA 4 // 'cittayara' citrakara: citrAmbudo vA 1 / cittacara: kAmaH 2 / cittadaro manobhayaM 3 / citragaro citraviSaM 4 // .. 'ahia' iti adhika: 1 / ahito viSNuhitaH zatruH 2 / abhika: kAmI 3 / ahijaH sarpajAtaH 4 // paMca paosa-nisAyara-gayAharA pauharo a tbbheo| pAyayasaddo aTThasu pahAarA ittha chbbheyaa|| 12 // 'paosaH' pnycdhaa| yathA-pradoSo rajanImukhAdiH 1 / pratoSaH paripuSTiH 2 / prakoza utkRSTabhANDAgArAdiH 3 / prapoSa utkRSTapRSTiH 4 / pravoSa utkRSTapAnaM 5 // 'nisAyaraH' pnycdhaa| yathA-nizAkarazcandro haridrAkaro haridrotpAdayitA vA 1 / nizAcaro rAtricaro rAkSaso vA rA nizAtaro rAtrau taraNaM 3 / nizAgaro haridrAkSoraH (daH) 4 / nizAdaro rAtribhayaM 5 //
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ (10) 'gayAharaH' paJcadhA / yathA-gadAdharaH 1 / gadAharo gadAcauraH 2 / gatAdharo vigatauSThaH 3 / gajAkharo hastikomalaH 4 / gavA vRSabhena A samantAt caratIti gavAcaraH, Izvaro vA 5 // 'paohara:' pnycdhaa| payodharo meghAdi: 1 / payoharo vaDavAgniragastirvA 2 : payobharo jalaudhaH 3 / payogRhaM samudrAdiH 4 / pragokharaM zobhana gorAsabhaM 5 / / 'paayyo''ssttdhaa| yathA -prAkRta itarajanaH 1 / pra(prA)gataM varya(ryA)gamanaM 2 / pAtakaM adharmaH 3 / pAtagaH zIghragAmI 4 / pAdagaH padAtyAdiH 5 / prApadaH prakRSTajJAnadaH 6 / pAtajaM zramaH 7 / pAtayeti kriyA 8 // ___'parayAra:' SaDoM yathA-paradAraH parabhArya: kApuruSaH 2 / parakAraH parapreraka: 2 / paracAraH paragatiH 3 / paratAraH paroddhAraka: 4 / parajAra: 5 / paragAraH paranigaraNaM 6 // _ 'pahAyara:' ssoddhaa| yathA-prabhAkaro raviH 1 / prabhAcaro jyotirgamanaM 2 / prabhAtaraH prabhAtadAtA sUryAdi: 3 / prabhAjaraH kAntyA jIrNa: 4 / prabhAdaraH kAntibhayaM 5 / prabhAtaraH prahAradaH 6 // sarayaM sayaNaM saNayaM gayaNayaraM sahia tahaya suvvattaM / mayaNAhI sAmalayA aTThAsu i(vi) paMcahA saddo // 13 // 'sarayA'dyA pnycaarthaaH| yathA-zaradRtuH 1 / zaradaH zarakhaNDakaH zarapradaH 2 / saradaH sadantaH 3 / sarako madyaM 4 / sarayaH savegaH 5 / "sayaNaH' pnycdhaa| zayanaM paryaGkAdiH 1 / sajano janasahitaH 2 / sadanaM gRhaM 3 / sakaNaM kaNasahitaM sazabdaM vA 4 / sagaNaH sasamUhaH 5 // "saNayaH' pnycdhaa| sanayo nayasahitaH 1 / sanagaH saparvataH savRkSo vA 2 / sanataH 3 / svanadaH svazabdaH 4 / sanakaH pUjyanaraH 5 // 'gayaNayaraH' pnycdhaa| gaganacaraH sUryAdiH 1 / gatanagaro vipuraH 2 / gadanataraM prakRSTavacaH 3 / gatanayaro gatanyAyapradaH 4 / gaganakaraH AkAzakaraH 5 / 'sahiyaH pnycdhaa| sahito hitayuktaH 1 / sakhitaH sakhyuH 2 / sakhidaH sakhipradaH 3 / svahita AtmahitaH 4 / sakhigo mitrasahagAmI 5 //
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ (11) "suvvattaM' pnycdhaa| suvArtA zobhanakathA 1 / suvyaktA suprakaTA 2 / suvyAptA sukrAntA 3 / suvyAttA suprasAritA 4 / zulbatrA tAmrarakSaka: 5 / "mayaNAhI' pnycdhaa| mRganAbhI 1 / madanAbhI kAmAbhayaH / madanAdhiH kAmacintA 3 / mRtanAbhirmRtatundaM 4 / madanAhI kAmasau 5 / ___ 'sAmalayA' paJcArthaH / zyAmalatA kRSNalatA kRSNatA vA 1 / sAmalakA AmalakasahitA 2 / sAmalayA devavizeSaprayogA nItiprayogA vA 3 / sAmalatA prasiddhA 4 / sA maladA malaM dadAti khaNDayati vA 5 // sAvaya saddo paMcasu tabbheo saccharAyaNo paao| taha sua saroaA vi hu nAyavvA stthkuslehiN|| prAkRte 'sAvayaH' pnycaarthH| zvApado'raNyajIvaH 1 / zrAvako jinabhaktaH zrotA vA 2 / zApada AkrozadAtA 3 / sApagaH sadApAnIyo dezaH sanadiko vA 4 // 'saccharAyaNaH 'pnycdhaa| sApsarogaNa: -apsarogaNasahitaH 1 / svAkSarogaNaH svakendriyadIpanaH 2 / sAkSarAyanaH paNDitagamana: 3 / svaccharadano-svacchadantasamUhaH 4 / spapsarAyanaM devamArgaH 5 // 'pAyaH' pnycdhaa| prAyo bAhulyaM 1 / pAdoM'hizcaturthAMzo vA 2 / pAta: patanaM 3 / pAka: pacanamannAdeH 4 / pApaH pApmA naraH 5 // 'sua' pnycdhaa| yathA-sutaH putraH 1 / zuka: kIrAdiH 2 / zrutaM zAstraM karNAbhyAM pUrvazravaNaM 3 / zuk zokaH 4 / sudaH suSTha dAtA 5 // __'saroaa' pnycdhaa| sarojakaM kamalaM 1 / sarogo rogI taDAkago vA 2 / sarodayo nADIvAyupracAraH 3 / saropakaM kANDajalaM 4 / sarocako cikaraH padArthaH 5 // iti prAkRtazabdAH saMskRte nAnArthAH //
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'zabdArtha - candrikA' ( paM. haMsavijaya viracita) -saM. muni dharmakIrtivijaya sattaramA saikAmAM thayelA kavivara paMDita munizrI haMsavijayajIe racelI " zabdArthacandrikA" nAme vyAkaraNaviSayaka laghu racanA atre yathAmati saMpAdana karavApUrvaka prastuta che. A kRtinI kartAe svahaste lakhelI eka prati - 6 patronI mArA pUjya gurumahArAja zrInA aMgata pustaka saMgrahamAMthI prApta thaI che, tenA parathI saMpAdana karela che. anya bhaMDAromAM AnI bIjI pratio paNa prApta thAya che, paraMtu kartAnA svahastanI prati upalabdha hovAthI anya pratino upayoga karyo nathI. sArasvata vyAkaraNanA prathama be padya upara graMthakAre "saMhitA ca padaM caiva " e prasiddha padya - AdhArita vizada vivaraNa A racanAmAM rajU kartuM che, je navA abhyAsIo mATe ghaNuM upakAraka che. kartAnI 'anyokti muktAvalI' nAme anya sarasa kAvyaracanA che, je mane mArA gurajI taraphathI jANavA maLela che. puSpikAmAM jaNAvyA pramANe graMthakAra tapAgacchIya AcArya zrI vijayAnandasUri ( ANasUra zAkhAnA AdyAcArya) jInA ziSya hatA. aitihAsika sAdhanonA AdhAre A uparathI temano sattAsamaya sattaramo saiko hovAnuM mAnI zakAya . vidyArthI evA mArA mATe saMpAdanano A prathama ja prayatna che, e paNa pUjyapAda gurubhagavaMta zrI vijayasUryodayasUri mahArAjanI AjJA thavAthI karela che. tethI AmAM je kAMi kSati - skhalanAdi hoya te vidvAno kSantavya gaNaze tevI AzA che.
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ (13) zabdArthacandrikA-savRttiH // zrI zarkhezvarapArzvanAthAya nmH| ||eN nmH|| / / sakalabhaTTArakapurandara bhaTTAraka zrI 5 zrI vijayANaMdasUrIzvaracaraNakamalebhyo namaH / / OM namaH siddhisantAna - dAyine prmaatmne| zrImacchaGkezvarAhvAna-pArvezAya mahasvine // 1 // zrIvardhamAnassaMsiddhayai vrdhmaanmhodyH|| staadvishvvishvvishvesh-shkrckrstutkrmH|| 2 // hetave zreyasAmeva parAya prmesstthine| vidhUtarAgadveSAya kAruNyanidhaye nmH|| 3 // sAradAM sA(zA)radAM smRtvA shaardendutnuprbhaam| krpuurpuurnytkaar-kaarikiirtiviraajiniim|| 4 // guruM zrI vijayAnandaM vijyaannddaaykm| natvA gauriigurugiri-graavgaurgunnairguruum|| 5 // bAlAnAM buddhibodhAya vinodAya ca vaagminaam| saMkSiptayuktibhiryuktA gmbhiiraarthgriiysii|| 6 // Ti. 1 - OMmiti avatItyauNAdike mapratyaye jvarataretyuThiguNe svarAditvAdavyayatve ca siddhiH, tasmai paramabrahmarUpAyetyarthaH / atra dhuri mAtRkayAmiva OMnamaH iti ptthitmntrsiddhmntropnyaasH| prayojanaM cAsya nirvighnmissttaarthsiddhiriti| Ti. 2 - zrI vardhamAna iti zriyA sakalatribhuvanajanamanazcamatkArakArimanohAriparamArhantyamahAmahimAvistAri - azokavRkSaH 1 surapuSpavRSTiH 2 divyadhvani 3 zcAmara 4 mAsanaM c| bhAmaNDala (laM) 6 dundubhi 7 gatapatraM 8 satprAtihAryANi jineshvraannaam|| iti spaSTASTaprAtihAryazobhayA catustriMzadatizayavibhUtyA vA samanvito vardhamAnaH shriivrdhmaanH| Ti. 3 - ayaM zrI zabdo mahattvapratipAdakaH, pUjyanAmAdau loke prayujyate / Ti. 4 - kutuuhlaay|
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ (14) vickssnnckoraugh-hrssotkrssvidhaayinii| vyAkhyA sudhAsrAviNI ca padArthAnAM prkaasi(shi)nii||7|| ajnyaanogrtmHstom-prdhvNsnpttiiysii| , subodhaa'gaadhjldhi-lolkllolvrddhnii|| 8 // zabdArthacandrikAkhyeyaM shbdshaastrenducndrikaa| saarsvtaadystpdy-dvyvRttivitnyte|| 9 // (caturbhiH kalApakam) nijaanujjnyshriisiddhi-vijysyaagrhaanmyaa| kriyamANaprayatnastAn mnddhiibodhttphlii|| 10 // iha hi kila nizzeSasavizeSasphUrjadvaryapadArthasArthaparamArthajijJAsUnAM zizUnAM samyagazabdavyuttpatyavabodhAya svakIyakamanIyakuzAgrapratimaniSpratima pratibhAprabhAprAgbhAraparAbhUtaprabarhabahirmukhAcAryamAnAbhimAnaidaMyugInacaJcaccaturajanacetazcamatkAra karaNAya ya zrIsArasvatazabdAnuzAsanAdimavRttadvitayasya vyAkhyA saMhitAdibhedena SoDhA prastUyate / yaduktaM pUrvasUribhiH zAstrAntare- . saMhitA (1) ca padaM (2) caiva padArthaH (3) padavigrahaH (4) cAlanA (5) pratyavasthAnaM (6) vyAkhyA tantrasya SaDvidhA / asyArthaH subodha ev| tathApi cAkSaragamanikAnigamanAptakvacanavacanaracanA racitasUcAmAtrasUcanakRt sUtrasUtritabhAvArthaikadezo niruupyte| ayamasyArthaH- tantrasya vyAkhyA SaDvidhA bhavati iti kriyAkAraka saNTaGkaH / "yatra anyat kriyApadaM na zrUyate tatrAstibhavantItyAdi puraH prayujyate" iti nyAyAt iti vRddhavacanapramANyAdvA a anuktamapi 'bhavati' padaM yojniiym| yadAhu: ahnA vinA na sUryaH sUryavihInazca vAsaro nAsti / kartRkriye tathaiva hi saMpRkte sarvadA bhavataH // 1 // iti / atra vyAravyeti ko'rthaH ? vizeSeNa AkhyAyate kathyate'dhikArAt artha iti vyAkhyA-vyAkhyAnaM, 'khyA prakathane iti vacanAt / kasya ? tntrsy| tanyate vistAryata iti tantraM, tasya tantrasya shaastrsy| tantraM siddhAnte rASTre ca, prcchndprdhaanyoH| agade kuTumbakRtye ca, tantuvAne pricchde||1||
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ (15) zrutizAkhAntare zAstre karaNe vyrthsaadhke| iti kartavyatA tanvo 0 // iti haimaanekaarthkoshH|| katidhA ? ityaah-ssddvidhaa| SaT SaTsaGkhyAkAH vidhAH prakArAH asyA iti SaD = vidhAH SaT = prkaaraaH|| ayamabhiprAyaH- sarvasyApi zabdAnuzAsanAdizAstrasya vyAkhyAyAH SaDbhedA bhavantIti bhaavaarthH| atha granthakArastAn bhedAn yathAnukramaM vyanakti prkttyti| tatra tAvat saMhitA iti saMjJAyAH kaH zabdArthaH ? saMdhIyate iti saMhitA, askhalitapAThoccAra iti yAvat / kimuktaM bhavati ? / askhalitatayA mukhe sUtrapAThoccAraNaM saMhitA iti taatprym| iti prathamo bhedaH (1) // caH punrrthe| "punararthepi kiM ca tu" iti haimaanekaarthkoshH| ca punH| padaM padamityasya ko'rthaH ? vibhaktyantaM pdm| vibhajyante pRthak kriyante kartRkarmAdayo yayA sA vibhktiH| sA vibhaktiH dviprkaaraa| ekA syaadiH|| si au jas iti prathamA 1 am au zas iti dvitIyA 2 TA bhyAm bhis iti tRtIyA 3 DrebhyAm bhyas iti caturthI 4 Gasi bhyAm bhyas iti paJcamI 5 Gas os Am iti SaSThI 6 Gios sup iti saptamI 7 ekaikasyAH vibhaktestrINi trINi vcnaani| eka vacana 1 dvivacana 2 bahuvacana 3 saMjJAni bhvntiityaadiruupaa| aparA tyaadiH| tiva tas anti te Ate ante siv thas tha se Aye dhve miv vas mas e vahe mahe
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ (16) ityAdi dshlkaarsvruupaa| te ca ke daza lakArAH ? ityAkAMkSAyAmAhavartamAnA 1 vidhisabhbhAvanA 2 AzI: preraNA 3 anadyatanI 4 parokSArtha 5 AzIrartha 6 zvastanyartha 7 bhaviSyati 8 kriyAtipatti 9 bhUtArtha 10 lakSaNA jnyeyaaH| atra pANinIyAnAM matamAha" laT 1 liGau, ca loT 3 laGau 4 ca liT 5 liDau 6 luT laya 8 tthaa| luG 9 luDA 10 vapi vidvadbhiH lakArA daza vismRtaaH|| 1 / / iti // tatra vibhaktidvayamadhye syAdivibhaktirnAmno'gre pryojyte| tyAdivibhaktirdhAtorane sthaapyte| sA vibhaktiH ante yasya tad vibhaktyantaM, yasyAnte vibhaktistat pdmucyte| tadvyatiriktaM naam| yataH "avibhakti nAma-vibhaktirahitaM dhAtuvarjaM cArthavacchabdarUpaM naamocyte"| asya vyAkhyA-vibhaktyA rahitaM dhAtorkhAdeH pRthagbhUtaM arthayuktaM zabdarUpaM ekAdivarNarUpaM tnnaamocyte| athAsya pdkRtyaani| "zabdarUpaM nAma" ityevAstu, ityukte padasyApi nAmasaMjJA syAt tannivAraNArthamavibhaktIti pdmupaadiiyte| tathA sati dhAtAvativyAptistanivAraNArtha dhAtuvarjamiti tathA sati nirarthakasya Tasa ityAdeva'ne matvaM sambhavati tanivAraNArthaM arthvditi| IdRglakSaNaM nAma / tathA kRttaddhitasamAsAzcetyuktatvAt ca punaH kRttaddhitasamAsA api nAmasaMjJakAH syuH| "pratyayagrahaNe pratyayAntasya grahaNam" iti nyAyAt kRcchabdena kRdantadhAtUnAM grhnnm| kRdantA ye dhAtavaH taddhitasamAsayoH padAni nAmasaMjJAni bhavantI tyrthH| kecit pANinIyAcAryA iti vdnti| "ete sarve'pi prAtipAdikasaMjJakA" iti| tanmate prAtipAdika iti nAmaparyAyaH / tasmAnnAmnaH parAH syAdayaH sapta vibhaktayo bhvnti| tadantaM padameveti taatpryaarthH| iti dvitIyo bhedH|| 2 // ito'gre pazcimaM bhedaM yAvad dehalIpradIpanyAyena DamarukamaNinyAyena vA cakAro madhyavartitvAt sarvatrApi sambadhyata iti / ca punaH / eva nizcaye / tataH padArthaH / padAnAM pUrvoktAnAM arthaH padArtha arthagrahaNaccAnyo'pi gRhyate / anvitAnyeva padAnyarthasamarpakANi bhvnti| iti tRtIyo bhedH|| 3 //
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ (17) ca punH| padavigrahaH / padAnAM vigrahaH pdvigrhH| vigraha iti ko'rthaH ? anvayayogyArthasamarpakaH padasamudAyo vigraho vAkyamiti / parasparasApekSapadaikArthIbhAvo'nvayastasya anvayasya yogyo yo'sAvarthastasya samarpakaH samarthako yaH padasamudAya:-padasamUhaH sa vigrahaH / tasyAparaM nAma vaakymityrthH| atra vigrahazabdena samAsa evocyte| samAsAparaparyAyo vigraha iti vcnaat| samAsa iti kim ? / samasyate saMkSipyate artho yena sa iti smaasH| yadvA samasanaM anekeSAM padAnAmekapadIkaraNaM sa smaasH| tena dvayornAmno: bahUnAM ca nAmnAM samAso bhvti| atra nAmazabdena padameva vivakSitaM, anyathA avibhakti nAma ityukte "samAsapratyayayo' riti sUtraM vyarthaM syaat| tasmAnAmazabdena padameveti bhaavH| sa ca nAmnAmanvayayogyatve satyeva samAso bhvti| yatra nAmnAM padInAmanvayayogyatvaM sambhavati rAjapuruSa ityAdau tatraiva samAso bhavati naanytreti| ca shbdaattddhito'pi| taddhitapratyayasambandhivigraho'pyanvayayogyatve satyeva bhvti| anvayayogyatA nAma padAnAM mithaH saamrthym| tato bhAryApuruSasyetyAdau kramavaiparItyenAnvayayogyatvAbhAvAt samAso na bhavati, evaM devadattasya bhAryA, puruSasya vastramityatra bhAryApuruSayoH sApekSatvAbhAvAt na smaasH| nanu vibhaktAnyeva padAni prayoktavyAni kiM samAsena ? iti samAsaprayojanamAhaaikapadyamaikasvaryamekavibhaktikatvaM ca samAsaprayojanamiti / ekaM padaM-ekapadaM tasya bhAvaH aikpdym| dvayoH padayoH bahUnAM vA padAnAM samAse kRte ekapadabhAvo bhavati tadaikapadyam, ityekaM pryojnm| tathA ekasvarasya bhAva aiksvrym| samAse kRte vede anekeSu svareSu eka udAttAdiH svaro dIyata iti dvitiiypryojnm| aikapadyAcca zaravaNAdau nntvmiti| tathA ekA vibhaktiryatra tadekavibhaktikaM tasya bhAva ekavibhaktikatvaM samAsasya pryojnmiti| samAse hi pRthakpadAnAM vibhaktilopAdekavibhaktikatvaM bhvti| yathAzazAzca kuzAzca palAzAzca zazakuzapalAzamiti tRtIyaM pryojnm| yataH "vibhaktiH lupyate yatra tadarthastu prtiiyte| aikapadyaM padAnAM ca sa smaaso'bhidhiiyte|| 1 // iti smaaslkssnnm| sa ca ssddvidhH| avyayIbhAva 1 statpuruSo 2 dvandvo 3 bahuvrIhiH 4 karmadhArayo 5 dviguzca 6iti / evaM samAsaH SaDvidho jnyeyH| tatra puurvpdprdhaano'vyyiibhaavH| pUrva padaM avyayalakSaNaM pradhAnaM yatra saH puurvpdprdhaanH| iti samAsa
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ (18) dvigu-tatpuruSau prpdprdhaanau| pUrvottarayoH padayormadhye yatparaM agretanaM padaM tatpradhAnaM yayostau0 [parapadapradhAnau] / dvandva-karmadhArayau cobhayapadapradhAnau / ubhe pUrvApare pade pradhAne yayostau0 [ubhayapada pradhAnau] / bhuvriihirnypdprdhaanH| pUrvottarAbhyAM padAbhyAM anyat yatkiJcit bahiH sthitaM padaM yatpadavAcyaM pradhAnaM yasmin sH| kasmAt ?, tasya kriyAbhisambandhAt / asya vyAkhyA yathA-'tasya kriyAbhisambandhAt' iti padaM sarvatrApi yojyam / tatra tatra tasya tasya padasya kriyAbhiH sahAbhisambandhAt kriyAyogitvena praadhaanyaadityrthH| avyayIbhAvaH - puurvpdprdhaanH| yathA-strISu adhi iti 'adhistri gRhakArya bhavatI'tyatra kriyAyAH pUrvapadenAdhItyavyayena saha sambandhAt tasya prAdhAnyAt avyayIbhAvaH puurvpdprdhaanH| tathA dvigustatpuruSazca etau parapadapradhAnau, yathA paJcAnAM gavAM samAhAraH paJcagavamityatra paJcan zabdasya saGkhyAbhUtasya vizeSaNatvaM, gozabdasya vishessytvm| vizeSyavizeSaNayoH madhye vizeSyasya mukhyatvamiti gozabdasya parapadasya prdhaantvm| tathA tatpuruSasamAse rAjapuruSo yAti ityatra gamanakriyAyAH puruSeNa sahAnvayAt tasyaiva prAdhAnyamevaM tatpuruSe parapadasya praadhaanym| evaM dvigutatpuruSayoH parapadasya kriyAbhisambandhAt dvigutatpuruSau prpdprdhaanau| tathA dvandve karmadhAraye cobhayapadayoH kriyAbhisambandhAt dvandvakarmadhArayau ubhayapadapradhAnau yathA-agnizca somazca ityAdiSu padadvayasyApi kriyAyAmadhikAritvAt dvandve ubhayapadayoH praadhaanym| tathA karmadhAraye nIlaM ca tadutpalaM cetyatra vizeSaNavizeSyayorekArthaniSThatvAdanyonyAzrayabhUtatvAcca padadvayasya praadhaanym| bahuvrIhau cAnyapadasya praadhaanym| yathA-bahu dhanaM yasyetyatra bahudhanasya vastubhUtatvaM yacchabdasya tu svAmitvamiti anyapadasya praadhaanym| tasyAnyapadasya kriyAbhisambandhAditi smaasaarthH| athopasaMhAramAha pUrve'vyaye'vyayIbhAvo'mAdau tatpuruSaH smRtH| cakArabahulo dvandvaH savyApUrvo dvigurmtH||
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ (19) yasya yena bahuvrIhiH sa cAsau krmdhaaryH| iti kiJcatsamAsAnAM SaNNAM lkssnnmiiritm||2|| iti| anyairapyuktam yadA bahuvrIhi rudIrito budhai rdvandva'zcakArairathasaGkhyayA dviguH / cAsau ca tatsyAditi karmadhArayaH klIbo'vyayI ttpurussonylkssnnH||1|| iti samAsAnAM samAsato lakSaNaM proktm| eteSAM vistarastu granthAntarato vijnyeyH| atha SaNNAmapi samAsAnAM kiJcidvizeSalakSaNaM vRttadvayenocyate / yaduktamdvandvazcakAraiH samanAmavigrahA-dAdyottarAstatpuruSe vibhktyH| cAbhyAM samasyeta vizeSaNairguNI tadAntarasthena ca karmadhAraye / / prAyo bahuvrIhirayaM guNairguNI yadA samastAnyavizeSaNaM bhavet / savyAdyapuMstryektayA padaM dvigu rUpAdipUrvaM tdmntmvyyii||2|| (yugmam) anayottayoAravyA-samayornAmnoH samAnAM vA nAmnAM vigrahaH samanAmavigrahaH, tasmAt cakArairdvandva samAsaH syaat| ___ubhayapadapradhAno dvndvH| sa ca dvividhH| itaretaradvandvaH 1 samAhAradvandvazca 2 // pUrvasmin dvivacana bahuvacanaM vaa| liGgaM tu prvrtmaanshbdaapekssm| yathA-ghaTazca pttshcghttpau| ghaTazca paTazca lkuttshc-ghttpttlkuttaaH| ghaTazca ghaTI ca ghaTaghaTyau / cArthe dvandva0 iti sUtreNa smaasH| samAhAre tu kliibtvmekvcnm| yathA-sukhaM ca duHkhaM ca - sukhduHkhm| dadhi ca ghRtaM ca - ddhighRtm| ArA ca zastrI ca aaraashstri| yaduktam - sa syAt dvandva-samAhAro yatraikavacanaM bhvet| yatra dvitvaM bahutvaM ca sa bhveditretrH|| 1 // iti / avayavArthapradhAna itaretaraH / samudAyArthapradhAnaH smaahaarH| iti dvndvsmaasH||1
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ (20) AdyottarAH prathamAdikA vibhaktayastatpuruSe bhvnti| uttarapadapradhAnaH ttpurussH| tatra pUrvapade saptApi vibhaktayaH syu / uttarapade prAyaH prthmaiv| yathA - zobhano rAjA - suraajaa| pUjito rAjA - suraajetyrthH| "upasargAH kriyAyoge gatizca praadyo'pi"| tathA "prAdayo gatAdyarthe prathamayA amAdA"vityasyetyevaM prapaJcetyanena smaasH| yathA - dharmaM zrito - dhrmshritH| madena paTuH - mdpttuH| jIvebhyo hitam - jiivhitm| janebhyaH sukham - jnsukhm| vRkAd bhayam - vRkbhym| rAjJaH puruSo - raajpurussH| samare siMha iva - smrsiNhH| "amAdau tatpuruSa" iti sUtreNa smaasH| uttarapade prAyaH prathameti prAyovacanAt kvacit prathamAdyAH vibhaktayo yathAsUtramuttarapade'pi syu| anyapadArthe pradhAnatvaM c| yathA - pragata AcAryaH praacaaryH| prakRSTo vIraH prviirH| (1) atikrAntaH khaTvAm atikhttvH| (2) avakruSTaH kokilayA avkokilH| (3) pariglAno'dhyayanAya prydhyynH| (4) nirgataH kauzAmbyA nisskaushaambiH| (5) eSu sarveSu kvacidamAdyantasya paratvamiti sUtreNa smaasH| kumbhaM karotIti kumbhkaarH| "nAmnazca kRtA samAsa" iti sUtreNa smaasH| na gauH agauH| "nabi" iti sUtreNa smaasH| prAcAryAdayo nityasamAsA asvpdvigrhtvaat| iti tatpuruSa smaasH|| 2 cAbhyAm // vyAkhyA- tadA tacchabdenAntarasthena prasiddhayA tu adaHzabdena, cAbhyAM ca cakArAbhyAM dvAbhyAM vizeSaNaiH saha, guNI vizeSyaM karmadhAraye smsyte|
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ (21) ubhayapadapradhAnaH krmdhaaryH| pUrvaM vizeSaNapadam, agre vishessypdm| yathA-triSu liGgeSu-vIrazcAsau puruSazca-vIrapuruSaH (1) madhurA cAsau vANI ca - mdhurvaannii| (2) nandanaM ca vanaM ca - nndnvnm| (3) "kamadhArayastulyArthe" iti sUtreNa samAsaH / strIpUrvapadasya tu puMvadveti puNvttvm| ityAdi krmdhaaryH||3|| iti prthmvRttaarthH||1|| atha bahuvrIhi: prAyo0 / vyAravyA - guNaivizeSaNairguNI vizeSyaM yadA yacchabdena samastaH sananyavizeSaNaM yatra bhavet, so'yaM bahuvrIhiH samAsaH syaat| bhuvriihirnypdprdhaanH| dvitIyAdyA SaD vibhaktayo yacchabde syuH| anyavizeSaNatvAt talliGgavacane ca bhvtH| yathA - ArUDho vAnaro yaM saM ArUDhavAnaro vRkssH| 1 jito moho yena sa jitamoho jinH| 2 dattA dakSiNA yasmai sa dattadakSiNo dvijH| 3 vIto gato rAgo yasmAt sa vItarAgaH srvjnyH| 4 zItA razmayo yasya saH shiitrshmiH| 5 prAdurbhUtA aGkurA yasyAM sA praadurbhuutaangkuraa| 6 eteSu sarveSu bahuvrIhiranyArtha iti sUtreNa samAsaH / 7 iti bhuvriihismaasH||8|| atha dvigusmaasH| savyAdyapuMstryekatayA pdm| vyAravyA- dvigau dvigusamAse padamuttarapadaM syaat| kIdRzaM savyAdi- savyAvAcipadaM vizeSaNabhUtamAdau yasya ttsvyaadi| evaM vidhamuttarapadaM vizeSyabhUtaM syaat| padadvayamapi SaSThyantaM samAhArazabdena smsyte| kayA ? puMstryektayA-apumAn klIbaliGgaM strIliGgaM ca tayorekatayA ekavacanatayA napuMsakaliGgaM strIliGgaM vaikavacanAntaM samAsaH syAdityarthaH / puMliGgaM tu na syAdeveti uttarapadapradhAno dviguH / zeSaH sarvaH kliiblinggH| yathA - trayANAM lokAnAM samAhAra: trilokii|
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ (22) samAhAre " ata Ip dvigu " iti sUtreNa iip| tisRNAM sandhyAnAM samAhAraH trisndhym| trisandhyasya kliibtvmev| ekatve dvigudvandvAviti sUtreNa smaasH| trayANAM bhuvanAnAM samAhAraH tribhuvnm| ityaadi| paatraadignnpaatthaanpuNsktvm| dvayoH sAdhvoH samAhAraH dvisaadhu| tisro nadyaH samAhatA trindi| evaM pnycsmiti| iti dvigusmaasH|| 5 athaavyyiibhaavH| upAdipUrvaM tdmntmvyyii0| vyAkhyA - upAdizabda Adau yeSAmavyayAnAM zabdAnAM te upAdayaH avyayazabdAste pUrvaM pUrvapadaM yatra tat upaadi| pUrvamevaMvidhaM tatpUrvoktaM padamuttarapadaM bhvti| kIdRzam ?, amantam / sarvavibhaktInAmakArAntAt prAyo'mAdezaH syaat| so'm ante samAsAnte yasyottarapadasya tadamantamevaMvidhaM yatrottarapadaM bhavati, so'vyyii| avyayaM pUrvapadaM yasya so'vyyii| avyayIbhAvasamAsa ityrthH| puurve'vyye'vyyiibhaavH| yathA - kumbhasya samIpam upakumbhamasti 1 pazya 2 krudhyati 4 zobhA 6 / krameNa prathamAdvitIyAcaturthISaSThInAM "Ato'manata" itymaadeshH| tRtIyA-saptamyostu vA TAGyo iti sUtreNAmAdezo vaa| yathA upakumbhaM kRtaM, upakumbhena kRtm| upakumbhaM zete, upakumbhe zete iti| paJcamyAM tvamAdezAbhAve upkumbhaadaanyeti| AkArAntazabdAn vinAnyasvarAntavyaJjanAntazabdebhyo vibhaktilopa eva syaat| yathA - strISu adhi adhistri| . sAdhoH samIpam upsaadhu| nadyAH samIpam upndi| bhavataH samIpam upbhvt| bhavatyAH samIpam upbhvti| sukhasyAnatikrameNa ythaasukhm| " yathA sAdRzye " iti sUtreNa smaasH| ityvyyiibhaavsmaasH|| 6 // iti dvitiiyvRttaarthH||
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ (23) ityAdi samAsalakSaNamiti caturtho bhedH| (4) tato vigrahavidhAnAnantaraM ca punaH cAlanA krtvyaa| iha cAlaneti ko'rthaH ? calyate sphUrjattIkSNamanISayA vicAryate iti cAlanA / ayamAzayaH- vivakSitArthasamarthanAya knnttkoddhaaraadihetoH| ayamartha:- kathaM saJjAghaTItIti pUrvakSodbhAvanaM yatra vidhIyate sA caalnaa| iti paJcamo bhedH|| 5 ca punastataH pratyavasthAnam - arthaM arthaM prati avasthAnam nizcayaH prtyvsthaanm| atra idameva ghaTate iti saMzayanirAsena pUrvoktalakSaNAyAzcAlanAyAH yatra siddhAntodbhAvanaM kriyate tat pratyavasthAnaM tadarthasamarthanamityAzayaH svayamabhyUhyaH / iti SaSTho bhedH|| 6 ityalaM prpnycenetyaadyrthyojnaa| (1) caJcadvarNasusaMhitA sphuTapadA naanaapdaarthprdaa| vijJazlAghitavigrahA samucitasthAnaM sphuraccAlanA / / vyAravyAkAmagavI ciraM vijayatAM stprtyvsthaanyuk| snigdhaM gorasamarpayatyanudinaM hRdyasya padyasya me|| 2 // iti zrImattapAgacchAdhirAja zrIgautamagaNadharopamaguNasamAjasakalabhaTTAraka vRndAraka rAjabhaTTAraka zrI 5. zrI vijayANaMdasUrIzvaraziSyabhujiSya paM.haMsavijayagaNi samarthitAyAM zabdArthacandrikAyAM saMhitAdiSaDbhedasvarUpani rUpakapadyasya vyAravyAdig sampUrNA // 1 // (pratiprAnte) aha~ nmH| hI nmH| OM nmH| * * * Ti-1. pramANAnava bAdhito'rtha siddhaantH|
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ be sarasvatI-stotra -saM. muni ratnakIrtivijaya vidyAnAM tathA zrutajJAnanAM adhiSThAtrI mAtA sarasvatI devInAM be aprasiddha stotraratno yathAmati saMpAdita karI atre rajU karatAM harSAnubhava karUM chu. bAlamati chatAM pUjya gurvAjJAthI doravAIne A sAhasa karyu che, tethI bAlasulabha kSatio kSantavya gaNavAnI manISijanone vijJapti che. prathama stotranI be patranI eka prati maLela che, je anumAnataH 15 mA zatakanI lakhAyelI jaNAya che. prAnte "jAnI meghena likhitam " ema lekhakano nirdeza che, paNa saMvatno, racanA saMvatno ke kartAno nirdeza nathI. samagrapaNe stotrano bhAva tapAsatAM koI yogamArganA sAdhakanI A maMtra-yaMtranI viziSTa AmnAyagarbhita racanA che, tema pUjyothI jANavA maLyuM che. stotra niHzaMka prabhAvapUrNa lAge che. chaThThA padyamAMnA 'nirgrantha' pada parathI koI jaina kartAnI racanA hoya to te asaMbhavita nathI. bIjuM stotra 'jinavAkstuti" nAme che. te mukhyatve jaina AmnAya pramANenA sarasvatI -zrutadevInA svarUpa , nAmonuM tathA guNa varNana ko che. te eka sAva nAnA prakIrNa patramA lakhAyeluM che, je patra saMbhavataH 18 mA saikAnuM jaNAya che. emAM paNa patramA ke racanAmAM kartAno ullekha che nahi. racanA pragalbha jaNAya che.. (zrI zAradAyai nmH||) antaH kuNDaliniprasuptabhujagAkarasphuradvigrahAM, zaktiM kuNDalinI vidhAya manasA huNkaardnnddaahtaam| SaTcakrANi vibhidya sadya manasAM pradyotanadyotanI, lInAM brahmapade zivena sahitAmekatra lInAM stumH||1|| kandAtkuNDalini ! tvadIyavapuSA nirgatya tantutviSA, kiJciccumbitamambujaM zatadalaM tdbrhmrndhraaddhH| yazcandradyuti ! cintayatyavirataM bhUyo'tra bhUmaNDale, tanmanye kvickrvrtipdviicchtrcchlaadvlgti|| 2 //
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ (25) yastvadvaktramRgAGkamaNDalamilatkAntipratAnocchalata, caJcaccandrakacakracitritakakuSkanyAkulaM dhyAyati / vANI vANivicitrabhaGgurapadaprAgalbhayazRGgAriNI, nRtyatyunmadanartakIva sarasaM tvdvktrrnggaanggnne|| 3 // devi ! tvatpadacandrakAntakarakazcayotatsudhAnirjharasnAnAnandataraGgitaH pibati yaH piiyuussdhaaraarsm| tArAlaGkRtacandrazuktikuhareNAkaNThamutkaNThito, vaktreNogiratIva taM punarasau vaanniivilaascchlaat|| 4 // kSubhyatkSIrasamudranirgatamahAzeSAhilokAtphaNA / patronidrasitAravindakuhare ! candrasphuratkarNike ! / devi ! tvAM ca nijaM ca pazyati vapuryaH kAntibhinnAntaraM, brAhmi ! brahmavidasya valgati vaca:prAgalbhyadugdhAmbudhe ! / / 5 // nAbhIpANDurapuNDarIkakuhare hRtpuNDarIke galatpIyUSadrakAva)varSa(rSi)Ni ! pravizatIM tvAM maatrikaamaaliniim| dRSTvA bhArati ! bhAratI prabhavati prAyeNa puMso yayA, nirgrantho'pi zatAnyapi grathayati granthAyutAnAM nrH||6|| tvAM muktAmayasarvabhUSaNadharAM zvetAmbarADambarAM, gaurI gaurisudhAM taraGgadhavalAmAlokya hRtpngkje| vINApustakamauktikAkSavalayazvetAbjavalgatkarAM, na syAtkaH shucivRttckrrcnaacaaturycintaamnniH|| azyetsvAM tanumindumaNDalagatAM tvAM cAbhito maNDitAM, yo brhmaannddkrnnddpinndditsudhaaddinnddiirpinnddairiv| susvacchodgatigadyapadyalaharIlIlAvilAsAmRtaiH, sAnandAstamupAcaranti kavayazcandraM cakorA iv|| 8 // tadvedAntazirastadoMkRtimukhaM jyoti:kalAlocanaM, tattadvedabhujaM tu(ta)dAtmahRdayaM tadgadyapadyAMhi c| yastvadvama vibhAvayatyavirataM vAgdevi ! tadvAGmayaM, zabdabrahmaNi niSThitaH sa prmbrhmaiktaamshnute||9|| .
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ (26) vAgbIjaM smara bIjaveSTitamato jyoti:klaabhRdvhirssttdvaadshssoddshdvigunnitdvissttaabjptraanvitm| tadbIjAkSarakAdivarNaracitAnyagre dalasyAntare, haMsaH kUDa(Ta)yutaM bhavedavitathaM yantraM tu saarsvtm|| 10 // OM hrIM zrIM sa[ha] hI sabIjakalitAM vAgvAdinIdevatAM, gIrvANAsurapUjitAmanudinaM kAzmIradeze bhvaam| azrAntaM nijabhaktizaktivazato yo dhyAyati prasphuTaM, buddhijJAnavicArasAramahitaH syAddevyasau sAmpratam // 11 / / smRtvA yantraM sahasracchadakamalamanudhyAya nAbhIhRdotthaM, ceta:snigdhorddhanAlaM hRdi ca vikacitAM bASpaniryAtanA syaat| tanmadhye cordhvarUpAmabhayadavaradAM pustakAmbhojapANI(Ni), . vAgdevIM tanmukhAcca svamukhamanugatAM cintayedakSarAlIm // 12 // kimiha bahuvikalpaizcintitairyasya kaNThe, luThati vimlvRttsthuulmuktaavliiym| bhavati bhavati nAthe bhavyabhASAvizeSaimadhuramadhusamRddhastasya vAcAM vishessH||13|| iti zrI bhAratIstavanaM smpuurnnm|| prazastiH yadakSaraparibhraSTaM svrvynyjnvrjitm| tatsarvaM kSamatAM devi ! prasIda prmeshvri|| . . jAnImeghena likhitm| sumtidhiirgnniptthnaarthm|| shrii||
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ (27) (zrImadarhadvANyai nmH|) sarvajJavANI jayatAtsarvabhASAmayI shubhaa| paJcatriMzadguNopetA manupUrvasvarUpiNI // 1 // dayAmayyamRtamayI vAgdevI shrutdevtaa| saMsRSTivigamadhrauvyadarzikA bhuvneshvrii|| 2 // brahmabIjadhvanimayI zrImatI vaagbhvaatmikaa| jnyaandrshncaaritrrtntrityydaayikaa|| 3 // arhadvaktrAbjasambhUtA bhavyakairavacandrikA / nayapramANagambhIrA navatattvagamAnvitA // vAgvAdinI bhagavatI kumtidhvNskaarinnii| syAdvAdihadayAmbhojasthAyinI maatRkaamyii||| 5 // nityA sarasvatI satyA jyotIrUpA jgddhitaa| vAgIzvarI siddhidAtrI siddhabIjamayI praa|| 6 // paramaizvaryasahitA gaNabhRdgumphitA shrute| siddhAntArthapradA'cintyA'nantazaktizca sAradA // 7 // syAdvAdavAdinI zreSThA tAriNI bhvvaaridheH| yA hajjADyAndhakArasya haraNe taraNiprabhA ||8||(assttbhiH kulkm||) sA madvaktre nivstaajjnyaanaanndprdaayinii| namasyA mAmako tasyai bobhavItu muhurmuhuH|| 9 / / iti shriijinvaakstutiH| zrI pravacanadevyai nmH| Namo baMbhIe liviie| Namo suyadevayAe bhgviie| Namo suyassa bhgvo| zrI jyotirmAyAbhyAM nmH| svAmini ! zAsanadevate ! matsAnnidhyaM vidhehi vishveshii| pravacanabodho bhagavati ! dayayA bhaktAya daatvyH|| 1 // zrImadahanmAtRkAbhyo nmH|| zrI jinazAsanadevatAbhyo nmH|| zrI pravacanamAtRbhyo nmH||
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ che ! zAhavIrAnA sukRta varNananI prazasti - caupar3a | soLamA saikAnA cothA caraNa AsapAsa bhinnamAla (rAjasthAna ) thI aNahilapura pATaNa AvIne vaselA zAha vIrAnI A vaMzAvali che. hastalikhita traNa pAnAMnI pothImAM keTakeTalI peDhInA sukRtonuM TraMkamAM varNana karyaM saM. pa. pradyumnavijaya prAraMbhamAM, kanAzAnA pADAmAM sphaTikanA zrI zAMtinAthajina biMbanI pratiSThA vi.saM. 1654mAM thaI teno prazasti lekha che. te gadyamAM che. pachI zAhA vIrAe karelAM zreNibaddha sukRtonI sAlavAra yAdI che. teo bhinnamAlathI pATaNa rahevA AvyA tyAre sAthe zrI mahAvIra svAmInuM je biMba lAvyA hatA tene DhaMDheravADAmAM padharAvyuM. pote paNa tyAM ja rahyA. te pachI kanAzAnA pADAnA derAsara, lIMbaDInA vADAnA derAsaranuM nirmANa ane pratiSThA vagereno lAbha lIdho. vacce vacce saMghanAM varNano che. vIrAe prakaTa karelI aNasaNanI bhAvanAnuM varNana suMdara che ane chelle je sAgArika dIkSA - aNasaNa lIdhuM tenI paNa vAta noMdhapAtra che. vIrAthI laIne tenI peDhI - dara peDhImAM sukRto thatAM rahyA che. vi.saM. 1616thI 1674 sudhI A paraMparA cAlI che. AnaMdanI vAta e che ke zAha vIrA ane temanA vaMzajoe je je caityonuM nirmANa kartuM karAvyuM ane temAM je biMba padharAvyAM te Aja sudhI sArI sthitimAM vidyamAna che. hAla pATaNamAM je nagarazeThanuM kuTuMba kahevAya che ane jemanuM bhagavAnadAsa nAma che teo sIdhA A zAha vIrAnA vaMza ja thAya ane maNiyAtI pADAmAM je sahasrakUTanuM gharaderAsara che te paNa nagarazeThanA kuTuMbanuM ja che. zAha vIrA ane tenA vaMzajo paurNamika gacchanA nizrAvarti AcAryanA zrAvako che. atyAre paNa e pUnamiyA gacchanI gAdI DhaMDharavADAmAM ja gaNAya che. A paurNamikagacchanI utpatti bAramAM saikAmAM vAdI deva sUrijInA guruzrI municandra sUrinA gurubhAI zrIcandraprabhasUrijIthI thaI che. A pUnamiyA gacchanA zrI bhAvaprabhasUrinA lakhelA grantho Aje paNa pATaNanA zrI hemacandrAcArya jJAnabhaMDAramAM sacavAyelA che. AvI vaMza prazastio itihAsanA tathyonA nirNayomAM khUbaja nirNAyaka banI rahe che. bhASA sattaramA saikAnA cothA caraNanI che. bAvIsamI caupAimAM trIjA caraNamAM je lAMgalI zabda vAparyo che
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ (29) sAMskRtamAM nALIyera (zrIphaLa) arthamAM prasiddha che te che. pUnamiyA gacchanI paTTAvalImAM paNa upayogI thAya tevI AcAryonI nAmAvali AmAM maLe che. zrI zrImAlajJAtIya vIra zAkhAyAM varddhamAnagotre pUrvaM bhinnamAla vAstavyaM : zrI dharmaghoSasUri pratibodhita sAhAgehA tadanvaye sAhA zrI vIrA tataH DhaMDheranAma pratiSThitaM / vIra vATakaM vAsitaM / tatra vIraprAsAdaH kAritaH pazcAt mahAvIrabiMbaM pattane AnItaM / DhaMDhera pATake pUjyate // 1 zrI vIrasAhAvaMze / sAhA lADA / tatsuta sAhA khetA / tatsuta dosI harade / puMjA caM zrI rAsIraMgaja / tatsuta dozI mukhya zrI adA bhAryA bheLAI putra 2 / (1) dosI vIrA / (2) dosI Tokara / dosI vIrA bhAryA raMgAI / dvi bhAryArUpAM // Tokara bhAryA panotI / tatra dosI mukhya / zatruMjaya saMghavIpada pratiSThita, arbudAcaLa saMghavIpada pratiSThita / saMghavI zrI vIrA bhAryA raMgAI / suta dosI zivajI / sutA vIrabAI / dvitIyA bhAryA rUpAM suta dosI ravajI / sutA 3 (1) caaNpaa| (2) jetthii| (3) phUlAM / dosI zivajI bhAryA caMgA suta (4) / (1) sUrajI (2) meghajI (3) somajI (4) abjii| sutA 2 / (1) pakalI / (2) ratanI / ravajI bhAryA gaMgAI suta manajI / thaansiNh| samarasiMha / vijayasiMha / iMdrANI / maraghAM / evaM kuTuMba sahitena / saMghavI vIrAkena saMvata 1654 varSe mAghavadi 11 ravau zrI zAMtinAtha ratnamayabiMbaM rApitaM / pratiSThitaM / bahudravyavyayena namaskAra guNanika bhojanaM kAritaM / gaccha 84 vAsinAM yatInAM vastrapradAnaM kRtaM // 1 zrImadvIra vardhamAna paTTodhara zrI sudharmmAsvAmivaMze zrI caMdraprabhasUriH tadanvaye zrI pUNimApakSe pradhAnazAkhAyAM zrI jayaprabhasUriH tatpaTTe zrI bhuvanaprabhasUriH tatpaTTe zrI kamalaprabhasUriH tatpaTTe zrI puNyaprabhasUriH tatpaTTodayAcalAM'laMkaraNa zrI vidyAprabhasUri : tatpaTTe caturdaza vidyAnidhAna / sarasvatI kaMThAbharaNa / vAdImadagaMjana / jaMgamatIrtha | yugapradhAna merurivAcala zrI lalitaprabhasUribhiH pratiSThitaM / tadanu saMvat 1664 varSe zrAvaNa vadi 10 dine navIna prAsAde sthApitaM ciraM jIyAt AcaMdrArkaM iti karaNAsAhanai pADAmadhye zAntinAtha prazastiH // vIrAna yAni kRtAni sukRtAni tAni likhyaMte //
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ (30) vIrAkRtasukutasaMcaya caupaI // vIrA suta ...... ....... sola solattarai jANi 1616 / hemamaya AbharaNa jaDAva / jina aMgaI karAvyAM sabhAva // 1 // biMba bharAvyuM rUpAtaj -dravya kharacyu atighaj pratiSThA karAvIyA saar| vidyAprabhasUri gurupadharAvi // 2 // ghara deharAsara karAvyuM navaM / teharnu puNya asaMkhyAtuM havaM / snAtra mahotsava svajana saMtoSa // 3 // saMvata sola sAMtrIsai sAra (1937) saMkhezvarano saMgha udaar| kADhyo saMgha jamADyo bhlo| jina zAsana kIdho Ujalo / / 4 // nava aMge guru pUjA kIdha / yAcaknaI bahu dAnaja dIdha / saMghapati tilaka gharai kaMThamAla / vArjitra vAjai gAi bAla // 5 // saMvata sola sAMtrIsaI valI / vidyAprabhasUri dukhdlii| devaMgata nirvANa kalyANa / dosI vIro sAdhai sujANa // 6 // zubha mAMDavI racAvI karI / ADaMbara racanA savi dharI / sonAM rUpAM phUla ucchAla / karaNI savi kIdhAM saMbhAli / / 7 / /
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ (31) zrI lalitaprabha sUrinaiM taam| pArTi baisArayA guNadhAma / padapratiSThA mahocchava jeha / vIro dhana kharacI karai teha / / 8 // gusnaI pUjA kari nava aMgi / ghare padharAvai mananai rNg| pATa padharAvai gorI gaay| dAna yAcakanai bahulA thAya // 9 // gaMdharva gAya raatiijgaa| jamADyA bahu sAhammI sgaa| padamahotsava kIdho gustaNo / vIrai upAyo jagi jasa ghaNo // 10 // vidyAprabhasUrIsyuM neha / vIrAne duHkha sAlai teh| jhUrai anna na khAi aMdha jANe thaI baiTho nigraMtha // 11 // tava zrI lalitaprabhasUrI kahai / sadaguru vayaNa vIro saddahai / taje zoka saMsArI caali| sAco jainadharma saMbhAli // 12 // saMvata sola ogaNacyAlIsa / (1639) Abu saMghapati tilaka jagIsa / ghaNo dravya tihAM vAvaryo / sukRtano ima saMco karyo // 13 // mahApUjA guru aMgai kIdha / yAcakanai valI dAna ja dIdha / bhAvi jinanI kIdhI yAtrA /
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ (32) poSyAM sAdhutaNAM bahu pAtra / / 14 / / zatrujaya mahAtmya saaNbhlii| lalitaprabhasUrinai mukhaslI / bheTIsyai zatruja jyaahriN| kaDAvigai khAsyi tyAharai // 15 // bhalo saMvata sola cuyAlIsa 1644 / saMgha leI vIro sujgiis| zrI lalitaprabhasUrIzvara sAthi / dharmamAraga vAvarato Athi / 16 / paga paga guru bhakti aNusarai / jeha kathana kahai te karai / iMNi pari bheTayo vimalagirIMda / pUjyA rUDaI Adi jiNaMda // 17 // aneka siddha thayA kAMkarai / vIro aNasaNa levA karai / lalitaprabhasUrI kahai sunno| phala bhAvaI thayo aNasaNa taNo / 18 / kAla bhAva ochAM saMghayaNa / mana AjanAM kAcAM mayaNa / tihAM tAI kAyA navi pADavI / dharmasAdhana hui jihAM ghaDI // 19 // ima anumati guruha navi dIdha / vIrai paNa gusvayaNa ja kIdha / tava te lAbha anero dharai / zIlavrata levA mana karai // 20 // bAjuThai gurulaI baisAri / Agali samosaraNanaI dhAri / - 1. naaNdi|
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ (33) cokhApuMja nAlera guNhlii| cihuM dizi muMkyA dIpaka valI // 21 // samosaraNa upari jinabiMba / caumukha muMkyo tihAM avilaMba / pahilaM hAthi leI laaNglii| nAMdi phIrI muMkai te valI / / 22 / / kiriyAmAM joIi je ves| vIrai te dhAryo suvishes| loka milyA tihAM lakhagAna / dharmavIvAhanI jAMNe jAMna / / 23 / / ATha thuI vaMdAvai deva / naMdIsara (suta) saMbhalAvai tatakheva / kahai guru samakita AlApa / TAlai savi mithyAmati vyApa / / 24 / / samakita AlAvo te dharai / paMDa thakI kahIiM navi pharai / samakita viNa je vrata AkhaDI / boDai zira jehavI rAkhaDI // 25 / / bhaNai guru AlApaka sAra / vIro joDai hAtha udaar| zIlavratataNo uccAra / iMNi pari kIdho jayajayakAra // 26 // sAta khamAsaNa dyai citta dharI / vAsa Thavai guru hAthi karI / nitthArapAraga hohu jgiis| iMNi pari dyai suguru AsIsa / / 27 / / suhava gAya gIta rasAla /
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ (34) vAjiMtra vAjai navanava tAla / devarAi tihAM bahulAM dAna / parIyAgata vadhArayu vAna / / 28 / / daza divasa karai rAtIjagA / nuhaMtarIyA jana sAhammI sagA / dharmagoThii imarAti vihAya / parabhAti lahiNi (?) devarAya / / 29 // mahApUja aadiisrtnnii| gurupUjA valI kIdhI ghaNI / vadhAryo jinataNo bhaMDAra / sAdhubhakti karai apAra // 30 // saMgha jamADyo UlaTapaNai / bhATa bhojaka kIrati bahu bhaNai / ghare AvI gusne padharAvi / vastra pAtra dIdhAM vahirAvi / / 31 / / sAdharmika dhari lahiNI kIdha / sera sera modaka vastrAdika dIdha / iMNipari cuthu vrata ucvaryu / vIrai sukRta potuM bharyu // 32 // saMvata sola aDatAlo jeha / (1648) valI lIMbaDInai pADai teha / caitya karAvI thApyA svAmi / ArAsamaya jina zAMti abhirAma // 33 // dhana vAvaryu mahotsava karI / seTha vIrA kIrati vistarI / saMvata sola caupanA sAra / (1654) mAgha vadi ekamanaiM 1 ravivAra // 38 //
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ biMba ratanamaya zAMti jiNaMda / vIrai bharAvyaM bhakti amaMda / kharacyau dravya valI asamAna / (35) zrI lalitaprabhasUri yugaparadhAna // 35 // zubha muhurati savi melyu sAja / karI pratiSThA jagamaI avAja / nukAra guNanika bhojana dIi / nayara jamADI lAhu lIi || 36 || hIrA galasaNIyAM pAmarI / gaccha pahirAmaNi vIrai karI / vastra dAna caurAsI gacchai / yAcaka valI dIdhAM pachai // 37 // karaNAsAhanai pADai ucchAha / saMvata solacausaThyAmAhi (1664) / karAvyo nUtana prAsAda / sevaMtA yalai vikhavAda // 38 // ratanamaya zAMti jiNesara jeha / lalitaprabhasUri tihAM thApyuM teha | caitya pravezo ucchava bahuM / vIrai sajjana saMtoSyuM sahu // 39 // saMvata sola ogaNasAThyai karI (1659) / zatruMja yAtrA valI zubhavarI / guDIjInI yAtrA sAra / vIrai sukRtya karyAM udAra // 40 // dezamAMhiM thayA nAmanIka / vayaNa ja bolai ThAvuM ThIka / mAthuM upADai na koi cADa /
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ (36) rakhe seTha karai vaNasADa / / 41 / / rAya rANA jasa ANA dharai / kathana seThanaM alavaI karai / dosI vIrA prabala pratApa / karai nita deharAsara jina jApa // 42 // nitya sAMbhali vakhANa gurumukhai / dharmadhyAna cAlai ima sukheM / jina zAsana nija dharmanAM parva / nayarImAMhiM palAvai sarva / / 43 // punima sAmAcArIsyuM rkt| deva gusno pUro bhakta / gurunai viharAvInai jamai / mithyAtvInI vAta navi gamai // 44 // lalitaprabhasUrisyuM adhiko bhAva / gurunai dyai pustaka likhAvi / jathAzakti jinazAzana sAra / nagaramAMhiM pravartAvaNahAra / / 45 / / DhaMDheravADAmAMhiM jANa / sAbhalo pArasanAtha vakhANa / vIrai deharAtaNuM maMDANa / maMDAvyu uMcu ahiThANa // 46 // saMvata sola bihuttari saMgi (1672) / thaI asamAdhi vIrAnaI aMgi / suguru lalitaprabhasUrI pAsi / mahAvrata bhAra lIu ullAsi / / 47 / / nijaghari saMthAro ekAMti / guru pAsaI rAkhyA nIrAMti /
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ (309) sAdhutaNI kirIyA dina paMca / te paNa pAlI mana akhalaMca // 48 // sukha samAdhaI rUDai dhyAna / kIdhuM aNasaNa taNuM vidhAna / devaMgata thayA vIro iMma / guNa varaNavI sakuM huM kima // 83 // vIrA sAdhutaNI mAMDavI | yugati ghaNI kIdhI navanavI / niharaNa kAraja vidhasyuM kIdha / suta zivajI lAho lIdha // 50 // kehI karUM vIrA joDalI / guNa ghaNAnaI mati thoDalI / sevaka iNipari karai aradAsa / vIrA saMtati puMhacai Asa // 51 // iti zrI dosI vIrAkRta sukRtasaMcaya caupaI saMpUrNA // 1 pachai seTha zivajI dosIiM sAmalA pArzvanAthanuM deharuM pUruM karAvyuM / ketalAika gRhisthanI sAMnidhi / zatruMjayAdika tIrthanI ghaNI yAtrA karI sAhammIvatsalAdika ghaNAM karyAM ghaNuM jinazAsananA prabhAvaka thyaaN| ghaNuM nija devagurunA bhakta thayA / tihAra pachI suta meghajI dosI zeTha thayA ghaNuM zAsananA prabhAvaka / ghaNI yAtrAnA kAraka / svajJAti bhojanakAraka / kRta sATikA pahirAmaNI / ghaNuM maryAdI jaina zrAvaka thayA / tatsuta dosI cAMpai / jayatasI pratApasI / tilakasI / premo | dosI akhaII bhalIpara seThI karI ghaNuM nijadevagurunA rAgI thayA / jinazAsana prabhAvaka tihAra pachI dosI zrI jayatasI suta dosI zrI tejasI zeTha thayA / tat kRta sukRta ... / saMvata 1774 varSe jyeSTa sudi 8 some / pattana madhye / zrI zrImAlI jJAtIya / dosI zrI vIrAsuta / do| zrI zivajI suta / do| zrI meghajIbhAryA sahijUbAI sut| do / zrI jayatasI bhAryA rAmabAI suta dosI zrI tejasIbhAryA deva bAI sutA puMjI 1 suta gulAba / dvibhAryA rAdhAkRSNa sutA lahirakI / suta malUka pramukha sprivaaryut| do| zrI tejasIkena sukhazreyorthaM zrI pArzvanAthAdi biMba sahastra pittalamaya : koSThaH kAritaH / zrI pUNimA pakSe DhaMDherapATake / I
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ (38) bha / zrI mahimAprabhasUristatpaTTe / bha / zrI bhAvaprabhasUrINAmupadezAt kRta mahAmahotsavena pratiSThApitazca / iti zrI sahassakoTa prazasti : heThaI likhI chai parakareM / / dezI kaDakhAnI // sakala sukhakAriNI doSabhaya vAriNI / sarasatI bhagavatI pAya thuNIi / jAsa supasAya kavirAya hivai varNavai / nagara sobhanIkanI kIrti sunniii||1||sk0 zrI zrImAla suvizAla vNshivru| dosI zrI tejasI teji dipii| nagara saNagAra mahAjana zira seharo / vAMkaDAM vairIyAMne je jIpai // 2 // nija parIyAgata rItarAkhaNa bhaNI / asAra saMsAramA sAra jAMNI / saphala nija janma karavA bhavI tAravA / vAravA sayala duragati khANI // 3 // pArasanAtha jaganAtha Adi sahuM / sahassa pittalamayabiMba vaaru| sahassakoTi nAma tIrtha karAvIuM / rUpa sauvarNa dIsai dIdArU // 4 // sattara cimottarai jyeSTha sudi AThami / vAra somaI sahu saMgha yuktaI / pratiSThA karAvI ghari ghaNaI mahotsavai / suguru zrI bhAvaprabhasUri bhaktiM / / 5 // saMgha sanmAna bahudAna yAcaka bhaNi / tapajapa puNyanI rIti poSI / dozI zrI jayatasI suputra sohAmaNo / dUra gayA hivai pApa doSI // 6 / / dhana dhana mAta rAmAM jiNaiM janamIo / puMnima gaccha prabhAvakArI / kahai zAMtidAsa aradAsa suNo seThajI / sakala jaMtu taNo tuM upagArI // 7 // ___ saM. 1656 kuMbhArIyA polaiM sonI amIcaMdaI AdinAthano prAsAda karAvyo / sonI amIcaMda / suta / so. RSabhadAsa / suta / so. zAMtIdAsa / suta / so. sAmalAsakala / amr| lakho / suNdr|
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ hIravijayasUrino lekha -muni mahAbodhivijayajI jJAnAdi pAMca AcArone svayaM pALe tathA Azrita pAse paLAve enuM nAma AcArya. paMcAcAranA pAlanamAM udyukta AcArya bhagavaMto svaziSyavarga paMcAcAranA pAlanamA apramatta rahe te mATe avasare avasare niyamAvalI ghaDatA hoya che, ane zramaNo pAse tenuM pAlana kAvatA hoya che. jUnI-navI aneka niyamAvalIo Aje paNa prApta thAya cha je paTTaka tarIke paNa oLakhAya che. prastuta che be hajAra jeTalA vizALa zramaNa samudAyanA netA, jagadgurU-zrI hIravijayasUrimahArAje potAnA AzritavarganA paMcAcAranA nirmaLa pAlana arthe banAvelI nAnakaDI niyamAvalI. alabatta, A lekhamAM teozrIe niyamAvalIne badale vibudhajana vijJapti evI saMjJAno prayoga karyo che. zrI vijayadAnasUrigurubhyo namaH / saMvat 1640 varSe pauSAsita 10 gurau shriihiirvijysuuribhilikhyte| adyaprabhRti vibudhapada vijJaptiretad viSaye kartavyA, yo zrI dazavaikAlika -zrI AvazyakaniyuktibhASya-piMDavizuddhi-karmagraMtha-yogazAstra-kSetravicAra-saMgrahaNI -upadezamAlA-SaDdarzanasamuccaya-pravacanasAroddhArAdi 5000 granthakaNThapAThI jaghanyato'pi tathA haimadvAdazapAdaprAkRtavRtti sahitAthavA prAkRtavRttisahitaprakriyA-sArasvataM vA tathA sAhitye vAgbhaTTAlaGkAra-kAvyakalpalatA-chando'nuzAsana-vItarAgastava-zobhanastuti- jinazatakaSaDdarzanasamuccayaTIkA-nAmamAlA-liGgAnuzAsana-dhAtupATha-tIrthakRccaritrAdi tathA siddhAnte Avazyaka-dazavaikAlika-uttarAdhyayana-oghaniyukti-naMdI-anuyogadvArAdi tathA vicAragranthe saGgrahaNI-kSetravicAra-karmagrantha-bhASya-piNDavizuddhi-sAmAcArI prabhRti tathA jyotiHzAstraM nAracandrAdi arthataH pAThayati, tathA tapaH mAsamadhye SaDupavAsakArI-caturmAsaka sAMvatsarikaSaSThASTamakArI, tathA mArgAtIta-kAlAtItatyAgI, tathA rogAdikAraNaM, vinA divA triyAmAdyayAme svApatyAgI, trividhAhAraikabhaktakArI, tathA AcchAditAsya-jalpanapramArjanopetacalana-vihArAhArAvazyakapratilekhanAdiSu jalpanapratiSedha-samiti- guptiprabhRtisaMvijJasAmAcArI pravartakazceti, svasaMghATakamadhye vizeSataH / tathA prAktanavibudhairetadviSaye ytitvymnythaa| tapasyAdezaviSaye vicaarH|| zrIkalyANamastu zramaNasaGghAya / / zrImallipIkRtAH paM. kanakavijayasavidhau ptttto'sti|| 1. maddhRdi medhAM nidhehi. itypi|
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ (40) zatrujayamaMDana RSabhadeva-stuti - muni bhuvanacandra apabhraMza mizrita jUnI gujarAtI bhASAnI A kRti kula traNa hasta pratonA AdhAre yathAmati zuddha karIne ahIM ApI che. koI paNa pratimAM lekhanasaMvata apAyo nthii| traNe pratio khaMbhAtanA zrI pArzvacandragaccha jaina saMghanA jJAnabhaMDAranI cha / prati kramAMka 38-585 anumAnataH paMdaramAM saikAnI jaNAya ch| A pratanI viziSTatA e che ke 'na'kArathI zarU thatA zabdomAM AmAM 'na' ne sthAne 'la' jovA maLe ch| A pratamAM prAkRta 'zatrujaya kalpa' paNa che, temAM paNa AvaM parivartana dekhAya che| jo ke badhe sthale A niyama sacavAyo nthii| 24-376 kramAMkanI pratimAM vividha prakaraNo sAthe A kRti paNa saMgRhIta che ane te saMbhavataH 16mI sadImAM lakhAyelI lAge ch| kramAMka 38-584 nI prati 17 mA saikAnI jaNAya ch| traNe pratio azuddha cha / AnA kartA tapAgacche vijayadAnasUriziSya 'vAsaNA' sAdhu che. emano samaya I. 16mo saiko hovAnu noMdhAyuM che. A mATe 'jaina gurjara kavio'-1, pR. 363, (pra. I. 1986, ma.jai.vi., saM. jayaMta koThArI) temaja 'gujarAtI sAhityakoza' (madhyakAla) pR. 399 (pra. I. 1989, gu.sA.pa.) draSTavya che. pahilauM paNamia deva paramesara settuMja-dhaNIa payapaMkayaraya-seva raMgihi viracisu tasu taNia jiNavara maha naha ThANu nANa-jhANa-vitrANa jao ?' bAlaka pari vinnatti bahu bholima tuha karisu tao tatu // 1 diNayara jima tumhi deva nimmala kevala kiraNadhara tihiM bhuvaNihiM tihiM kAli sayala-payattha payAsakara paMcasaya tiyasaTTha micchAIa pagaI ya pamuha joNilakkha kulakoDi tahuvi hu jaMpisu dINaduha // 2 sAmia sAsosAsi bhava savA sattari sahia saMpUraMtu nigodi huuM aNaMta puggala rahia 1. katu / 2. tatu /
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ (41) jiNevara hiva vivahAri-rAsihi vAsihaM Aviau kammi aNaMtau kAlu aNaMtakAi kuli ThAviau // 3 duviha puDhavi daga tea vAya vaNassai vigalatia jalacara pamuha du bhea pajjattApajjatta Thia ia aDayAla payAra tiria taNI gai saMkamiu taha daMsaNa viNa deva hauM asaMkhabhava paribhaviu / / 4 saMkaDa-kuMbhIpAya-asivaNa-vearaNI-rasihaM sAmalipatti vicitti cheaNa-paharaNa-sayavasihiM sattaya lakkha nivAsi jiNavara maI tumha ANa-viNu dusaha sahia duharAsi pajjAttApajjatti punnu||5 bharaheravai videhi e tinniya paMca ya guNiA aDhAia dIvesuM kammabhUmi panaraha bhaNiA hemavayaM harivAsa taha rammaya eranavaya caupaNa guNiyA vIsa tIsa havaI dasa kuru saahi|| 6 sattasatta iga pAsi satta satta bIjaI gamaI himagiri dADha caukki tima siharI a selihiM havaiM chapannaMtara dIva ia bhaNiaI jiNasAsaNihiM lavaNa samudda-majhAri nivasaI sAsai aasnnihiN|| 7 kamma kammaha bhUmi chapanaMtara dIva jua pajjattApajjatta bhedihiM bihu~ Aggali bi saya iga saya mucchia bhea milia tiDuttara tini saya iu maNuattaNi nAha [ha]- uM hiMDia tuha paya rhiy||8 (bhASA) paramAhammia paMnarasa, bhavaNesara dasa jaanni| solaha vitara joisia, cara-thira dasa ya vakkhANi // 9 nava logaMtia kibbisiya, tini a kappaha baar| jiMbhaya dasa gevijja nava, paMcANuttara saar| 10
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ (42) pajjattApajjatta hUa, aTThANu a sau bhea| devattaNi hauM phiria, laddha na tuha maI bhea // 11 Abhiggaha aNabhiggahia, ahilivesa sNptt| saMsaya annANa ya jANia, paMca bhea micchatta // puDhavi dagAgaNi-pavaNa -vaNa tasa cha jIva nikAya iga-du-ti-cau-pacidi maNa, aviraya bArasa jAya / / 13 kohAiya solasa havaiM hAsAiya ch-bbhea| tinna veya paNavIsa iya, sayala kasAya sbhe||14 saccu-asaccauM mIsu taha turia sccaasccu| maNa jiNi pari tiNi pari vayaNa, cau cau jogapavaccu / / 15 urala urAliya mIsa paNa, veuvvia tmmiss| AhAraga tasa missa jua, kammaNu satta tnnuss||16 nANAvaraNaha paMca nava, daMsaNi dunni a vea| aThavIsa puNa mohaNia AutaNA vau bhea|| 17 nAmi tiDuttara ega saya, guttaha duni ya bhea| aMtarAya-paMcaya sahia, aThAvana sau ea|| 18 sAgara saMkhA mohaNia, sattari koddaakoddi| nAmaha goaha bihu~ bhaNI a, vIsa vIsa te joddi|| 19 tIsa tIsa nANAvaraNa, pamuha bihu~ tihiM huNti| tittIsaM sAgara Thii a, Aua kamma kahati / / 20 (bhASA) mahurahiM e mahuratareNa, aimahurihiM sohnnrsihiN| kaDuIhiM e kaDuatareNa, aikaDuI(hiM) ksmlksihi||21 sAmala e mIsa sarUvi, ai ujjala puggldlihi| lahuulaI e ailahuivi guruiM aigusaMhiM blihiN|| 22 1. bhu| 2. a smea|
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ (43) e paMceu a e kAraNa jogi, pagai pamuha cau bhea ima / baMdhavI e aTha e kamma, hauM bhamiu bhavi cakka jima // 23 iNi bhavi e Aviu devasa putravasihaM tuha, payasaraNi ! tima karau e sAsai seva, tuha jima hui bhavajalataraNi // 24 joNi ie lakkha satta, satta puDhavia paya pAvaya pavaNi / cadaha e daha lakkhANi, anaMtakAIa patteavaNi / / 25 vigalaha e do do lakkha, cau cau nAraya tiria sure| aha e caudasa meli, phiriu culasI lakkha pure // 26 puDhavIa e Ayaha teu, vAya vaNassai vigalabhava / bAraha e satta ti satta aDavIsA sattaTTha nava // 27 jalacara e naha - thalacAri, uraga-bhuaMgaha ahijuala / saDDA e bAraha bAra, dasa dasa nava lakkha koDikula // 28 devaha e nAraya lakkha, chavvIsA puNa vIsa puNa / ahaM e bAraha lakkha, kula koDI a settuMjajiNa // 29 eka ja e koDAkoDi, sADhA lAkha sattANavae / etIa e hauM kula koDi, prabhu bhamiu bhavi nava nava e // 30 dosalau e ulau, veu ari velA jima jihiM vahae / cyAra e cara cara bhea, kohAiya girikula rahae / / 31 pAMcaya e visayalA cora, mAchalaDA maya uchalaI e / tiNi bhavia e jalahi paDaMti, tumhi prabhu pavahaNa laddha maI e // 32 iya risaha jiNavaru, siddhi sayaMvara, suMdarI vara suMdarI / siri vimalabhUdhara, dhavala siMdhura, khaMdhavAsa, puraMdaro / / 33 sevaI subhAsura, vyaNia bhAsura, guru bhavAsura gaMjaNo maha, suvihi vAsaNa, disau sAsaNa, vijaya tilaya niraMjaNo // 34 * *
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'covIza- jina - namaskAra ( aSTamI-mAhAtmya - garbha ) ( vAcaka yazovijaya kRta ) - saM. zIlacandravijaya gaNi vAcaka yazovijayajInI ghaNIbadhI prApta gurjara rajanAo " gUrjara sAhitya saMgraha (saM. mo. da. desAI) 1 - 2 " mAM tathA anyAnya sthale pragaTa thai che. chatAM hajI kyAMka kyAMka bhaNDAromAMthI teonI kRtio maLI Ave tevI saMbhAvanA avazya che. mitra munirAja zrI dhurandharavijayajInA dhyAna para tAjetaramAM ja eka AvI racanA AvatAM temaNe mane mokalI, jenI pratilipi ahIM prastuta che. A 24 kaDInI A kRtimAM RSabhadevathI vIrajina paryantanA 24 tIrthaMkaronI stuti to che, paraMtu te stuti pAchaLano mukhya Azaya aSTamInA - AThama tithinA tapanuM mAhAtmya varNavavAno jaNAya che. pratyeka kaDImAM tIrthaMkaranuM nAma, temanuM lAMchana (cihna) ane aSTamItapano mahimA -A traNa muddA gUMthI levAmAM AvyA che. pote siddhahasta kavi che. eTale sAmAnya jaNAtI kRtimAM paNa kalpanAvihAranI sAthe sAthe yoga ane sAdhanAnA pradezanI vAto sahajapaNe vaNAyelI joI zakAya che. (kaDI 6, 11-16) AnI eka ja prati maLI che. tenI lakhAvaTa jotAM 18 mAM zatakamAM lakhAI hovAnI aTakaLa karI zakAya tema che. 2 patranI prati, prAMte thaelA ullekha anusAra 'sUrata 'mAM lakhAyelI che. e~ namaH // vRSabhalaMchana Adi jiNaMda, pratapo marudevInaMda / aTThami - tapa vighana nivAriM, upadesi tribhuvana tAriM // 1 gajalaMchana vaMchita - dAtA, dio ajita bhavikaneM zAtA / aTThami - tapa dhyAna paDUra, kareM AThai bhaya cakacUra // 2 hayavara - laMchana paya sohaI, saMbhavajina tihuaNa mohaI /
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ (45) aTThami-tapa dhyAna akhaMDa, karai karma kaThina shtkhNdd| 3 vAnara-laMchana paya svAmI, namuM abhinandana shivgaamii| aTThami-tapa dhyAna-samudda , vistAraNa caMdra amada (amudda) // 4 zrI sumatinAtha mukha dIThai, bhavabhavanAM pAtika niitthii| paya-laMchana krauMca virAjaI, aTThami vratavaMta nivaajiN|| 5 pada moheM laMchana-padma padmaprabha yalai chdm| aTThami-tapa yoga samAdhi, dii darzana rahita-upAdhi / / 6 svastika-laMchana saviAsa, pUrai jinarAya supaas| aTThami-tapa dhyAna-prabhAva, bhava-sAyara-tAraNa naav|| 7 caMdraprabha AThamo deva, kari laMchanamisi vidhu sev| aTThami-tapa dhyAna-vidhAtA, ehavo avara na ko vara-dAtA / / 8 zrI suvidhi suvidhi sama-kaMdo, jina makara-laMchana nita vNdo| aTThami-tapa ujjvala dhyAna, jinamaMDala sohaiM prdhaan|| 9 zItalajina zItalavANI zrIvaccha-laMchana gunn-khaannii| jasa aTThami-vrata upadezai, navi karma Takai lvleshiN|| 10 igyAramo zreyAMsadevo, khaDgI-laMchana bhavi sevo| aTThami-tapa dhyAnanI dhArA, hui jehathI acala apaaraa|| 11 vAsupUjya japo jaga-bhAMNa, pAya-lachaMna mahiSa prmaann| aTThami-tapa sahaja sanUra, kareM cidAnaMda bhrpuur|| 12 zUraka-laMchana jina vimala, mana-mAMhi ramo guNa aml| aTThami-tapa ATha pradeza -sarakhA kareM jeha ases|| 13 sIMcANo-laMchana pAya, samaruM te anaMta jinraay| aTThami-tapa jehathI jAMNo, aDa-yogaI diTThi spraanno|| 14 vajra-laMchana dharmajiNaMda, atttthmi-tp-kml-dinnNd| ratana-traya vadati abhe(khe ?)da, tasa sAdhana dAkhaI abhed|| 15 mRga-laMchana zAMtijI dhyAvo, aTumi-tapa-phala ziva paavo|
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ (46) je lahiI suddha upayoge , tasa sAdhana zubha upyogeN|| 16 chAga-laMchana namiiM kuMthu, je siddha huA almNthu| aTThami-tapa kaheM je akheda, vidhi bhakti vase phalabheda / / 17 ara-laMchana naMdAvata, TAle bhvbhy-aavrt| namuM aTTami-tapa avadAta, vara dhyAna viveka vikhyaat|| 18 mallI guNa-mallI-mAlA, ghaTa-laMchana namIi trikaal| aTThami-tapa saMvara zakati, dIpaiM adhyAtama vigati // 19 kacchava-laMchana mani dharIiM, munisuvrata jima bhava triiiN| aTThami-tapa zubha upayoga, ima pragaTa hui jnyaanyog| 20 nIluppala-laMchana svAmI, naminAtha namuM shivgaamii| aTThami-tapa-japa phaladAI , e chai sAco dharma shaaii|| 21 zaMkha-laMchana nemi namIjai, aTThami-tapa-vrata-phala liiji| rAjUla-mana-nayaNANaMda, prabhu bhvik-kumud-dincNd|| 22 phaNI-laMchana purisAdANI, prabhu pAsa namo gunn-khaannii| aTThami-tapa dhyAnamAM dhario, dii prabhu zivasukha gunnbhriio|| 23 hari-laMchana prabhu vIrajI vaMdo, aTThami-vrata paap-nikNdo| guru zrInayavijaya suzIsa, jasa dhyAna dhari nishidiis|| 24 iti zrIcaturvaMzatijinanamaskAraH sNpuurnnH|| likhitaH zrIsUrati baaNdre|| shreystu|| mNgliik|
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ traNa cauvIsI - viharamANa-jina-stavana lakSmIsAgarasUriziSyakRta - saM. muni kalyANakIrtivijaya tapagacchanAyaka AcArya zrI lakSmIsAgarasUrijIno zAsanakAla solamAM saikAnI pahelI paccIzI che. teonA ziSye racela be gujarAtI laghukRti atre ApavAmAM Ave che. tenI be pAnAMnI eka prati mArA gurujInA saMgrahanI che, tenA AdhAre yathAmati saMpAdana karyu che. pratimAM lekhakanAma ke saMvat nathI, chatAM lekhanazailI jotAM 16mA zatakamAM ja-kadAca kartAnI potAnI-lakhela hoya tema anumAna thAya che. 24+24+24+20 = 92 tIrthaMkaronI stuti rUpe racAyela A racanA apragaTa jaNAyAthI ahIM prastuta karI che. guru-AjJA thavAthI karela prathama prayAsamAM bAlasulabha kSati jaNAya to tenI kSamA prAthu chu. 28 mI kaDIno truTita aMza joDela che je [ mAM che. sarasati sAmiNI vInavauM e paNamIya goyamapAya tu| jAsu pasAya jiNa gAyasiiuM e, hIi dhari bahu bhAya(va) tu|| 1 atita anAgata varatatA e, bahuttari jiNavara jANi tu| viharamANa vIsaha sAhiya, bANu jina mani ANi tu|| 2 (vastu) goyama gaNahara, goyama gaNahara, pAya pnnmevi| sarasati sAmiNi bhani dharIya, bhaNisu bhAvi zrIsuguru saanidhi| jAsu nAmi ridhi vRti huI, aliya vighana savi dUri jaaii|| atIta anAgata varatatA, jANIya jiNavara saar| viharamANa vIsaha sahiya, bANU gaNI a juhaari|| 3 (prathama bhASA) atIta cauvIsI jiNavara jANI pihalaGa paNamauM kevalanANI, nama niravANI hev| trIjau jiNavara sAgarasAmI
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ (48) pApa tApa savi jAI nAmiI, mahAjasa cautthA dev|| 4 pAMcamauM paNamauM vimalajiNesara saravAnU(nu) bhUti chaThA titthesara, jiNavara, sukhdaataaro| sAtamau sAmI sImaMdhara dhyAuM AThamau datta jiNaMda ArAhauM, jima pAmauM bhvpaaro|| 5 // naumau dAmodara pnnmiiji| dasamA deva suteja thuNIjai, jANIjai jinnsaaro| sAmInAmi jAI savi rogaa| muni(su)vrata pUjiI saMyogA, anaMta sukhdaataaro|| 6 daha trIjau zrIsumati namIjai zivagati caudasamau pabhaNIjai, jANI jiNavara saar| daha paMcama astAgha jiNezvara solasamau paNamauM namIzvara, saphala karauM sNsaar|| 7 anilanAtha satarasamau jiNavara aSTAdasamau (niraMtara) siri yazodhara saar| kRpAsAgara kRtArtha bhaNIjai jinezvara sAmi vIsamauM thuNIjai, jANI nAma vicaar|| 8 zuddhamati jiNavara nayaNAnaMdana bAvIsamau jina duriya-vihaMDana, zivakara namauM suvisaal| syaMdananAtha namauM siranAmI cauvIsamau jiNavara maNi ANI, saMprati namauM trikAla // 9 (vastu) kevalanANI, kevalanANI, namauM niravANI sAgara mahAjasa vimala jiNa, sarvAnubhUti sIdhara datta / dAmodara suteja sAmI, munisuvrata sumati shivgti||
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ (49) astAgha namIzvara anIla, yazodhara kRtArtha nishcl| zuddhamati sAra zivakara, syaMdana saMprati nmu|| 10 (dvitIya bhASA) pihalauM paNamauM AdijiNa, bIjau ajiya jiNesa tu| saMbhava trIjau jagi jayau e, abhinaMdaNa paNamesa tu|| 11 sumatinAtha jiNa pAMcamaue, chaTThA pumappaha nAma tu / / supAsajiNesara sAtama(u)e, caMdraprabha karauM praNAma tu // 12 naumA suvidhijiNesara namau, dazamA zItala sAmI tu| zrI zreyAMsa agyAramA e, vAsupUjya paNamAmi tu||13 daha'trIjau zrI vimalA namauM, caudamau anaMtajiNesa tu| dharamanAtha prabhU panaramau, solamA zAMti jinesa tu|| kuMthunAtha prabhu sataramau e, aranAtha nau savi dIsa tu / ogaNIsamau jiNavara jayau e malli, munisuvrata vIsa tu|| 15 hauM nami namauM ekavIsau, bAvIsamau zrInemi tu| pAsasAmi trevIsamau e, cauvIsamau vaddhamANasAmi tu // 16 (vastu) Adi jiNavara, Adi jiNavara, ajiya jiNanAha saMbhava abhinaMdaNa sumati, padmaprabha zrIsupAsa caMdraprabha / suvidhi sItala zreyAMsa jiNa, vAsupUjya zrIvimala anNtjinn|| dharma zAMti kuMtha ara malli, jiNamuNisuvrata nami nemi| pAsa vIra bhaviyaNanamIya, jima pAmau ziva khemi|| 17 (trItIya bhASA) anAgata jiNavara huM namauM tu bhamaslI, pihalaGa paDhama jinnNd| paumanAU bhagi jANIi tu bhama, ummulai duhakaMda tu|| 18 1. termaa.| 2. unmUlana kare.
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ (50) bIjana jiNa sUradeva umauM tu bhamaru zrI supAsajiNesa tu / cautthara saMprabhasAmi jayau tu bhamaru. TAlai sayala kilesa tu // 19 saravAnubhUti jiNa pAMcamau tu bhamaru chaTTA zrIzrutadeva tu| udayajiNesara sAtamau tu bhamaru. peDhAla paNamauM heva tu // 20 poTila jiNavara jANIi tu bhamaru. dasamAM sitakIrati sAmi tu / suvratasAmi agyAramau tu bhama. amamaha karaDaM praNAma tu // 21 * * (vastu) bhavi jiNavara, bhavi jiNavara, thuNauM triNakAla padmanAma bhUra deva namauM, supAsasAmi sayaMprabhu jinezvara / sarvAnubhUti zrIdeva zruta, udayanAtha peDhAla jiNavara / poTilasAmI jagi jayau, ama[ma] paNamauM jiNavara bAra || 22 (caturthabhASA ) daha trIjauie deva nikaSAya, nippalAga jagi jANIe / panaramau e niramamasAmi, citragupati mani ANIi e // 23 sataramau e samAdhi jiNaMda, saMvara namauM aTThAramau e / jisodhara e paNamau heva, vijayasAmi namauM vIsamau e // 24 ekavIsamau e malla jiNaMda, devanamauM bAvIsamau / vIsamau e anaMtavIraji, bhadrakRta dhyAuM cauvisamau e // 25 ( vastu) namauM niraMtara, namauM niraMtara, deva nikaSAya nippalAga niramama sahita, citragupati zrIsamAdhajinavara / saMvara jisodhara vija[ya], jiNa malladeva zrI anaMtavIraji / bhadrakRta e cauvIsa jina, paNamau bhaviyaNa loya / viharamANa vIsaha taNAM, nAma suNau sahU koya // 26
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ (51) (paMcama bhASA) zrI sImaMdhara karauM praNAma, bIjA jugaMdhara liu naam| bAhu subAhu jiNavara namauM e|| 27 // sujAta sAmi pAMcamA jiNesara, [chaThA svayaMprabhaji sAtamA RSahesara anaMta]ji dhyAuM AThamau e|| 28 sUraprabha sAmi visAla namIjai, agyAramau jina vajadhara pnnmiiji| caMdrAnayana prabhu bAramau e||29 dahatrIjau caMdrabAhu bhaNIjai, bhujaMga sAmi Izvara pnnmiiji| solamau jina nemiprbhju|| 30 sataramau vIrasena mahAbhadra jinavara(jinesara), devajasa ugaNIsamau titthesr| ajitavIraji vIsai namauM e|| 31 je nara e nArI vRMda praha UThI e, jina namai e te lahaiM e surriddhi| naraya tirIyagati navi bhamaI e||32 dhana dhana e te dina rAtiya, saphala janama tIhaM jANIie jiNii khiNii e bANU jiNaMda, bhAva sahita mani ANIi e|| 33 (bhASA) zrI rayaNasehara, garua gaNahara, siisvNchitdaayko| jayavaMta zrIguru lakhimIsAgara-sUri tapagacha nAyako / / tuma sIsa bhattihiM, ekacittihi, thuNii jiNavara iNa pre| praha UThi je naranAri praNamaI sayalamaMgala tIhaM ghre| 34 iti zrItriNi cauvIsI-viharamANa stavanaM sNpuurnnm||
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ "uvahANa paiTThA paMcAsaga" uparathI phalita thato eka muddo ___paM. zIlacandravijaya gaNi anusandhAna-4mAM prakAzita uparokta racanA (saM. paM. pradyumnavijayajI) prasiddha AcArya zrI haribhadrasUrinI che. jo ke muni puNyavijayajI-saMpAdita "keTaloga ova pAma-lIpha MSS. ina dha zAntinAtha jaina bhaNDAra, khaMbhAta" bhAga-2 mA pratikramAMka 129 (2) mAM A kRtino aMta A rIte noMdhAyo che : "uvahANapaMcAsayaM sammattaM / / zrImadabhayadevasUreH kRtiriyam // " ane te uparathI e paMcAzakanA kartA A abhayadeva hovA- koI mAnI le tema bane. paraMtu A prakaraNanI aMtima gAthAmAM AvatA "viraha" zabdane lIdhe A AzaMkA ApameLe nirmUla bane che. tethI ja zrIpuNyavijayajIe paNa prativarNana karatAM kartAnI kolamamAM "Author- Abhayadevasuri (?)" A rIte noMdhela che. A to ADamuddo thayo. mUla muddo to A che: jaina AgamomAM 'mahAnizItha' sUtra eka svataMtra Agama che, je Aje tenA mUla svarUpamA pUrNatayA aprApta che. paraMtu zrI haribhadrasUri mahArAje, potAnA samayamA prApta jIrNa tathA khaNDita pothInA AdhAre Aje prApta A AgamanuM saMkalana karyu hovAnI paraMparA-svIkRta dhAraNA che. A dhAraNAne ghaNA loko bhrAnta temaja dantakathArUpa gaNAve che ane te rIte prApta mahAnizItha sUtrane kUTa grantha gaNIne cAle che. itihAsavid paM. zrI kalyANavijayajI noMdhe che ke : "parantu ekado kA samarthana mila jAne mAtra se mahAnizIthakA haribhadrasUri dvArA uddhAra honA pramANita nahIM ho sakatA, hamane zrI haribhadrasUri ke lagabhaga 60 grantha paDhe hai, para unameM mahAnizItha ke uddhAra kI bAta to kyA usakA nAmanirdeza taka nahIM milatA / isa sthiti meM 'mahAnizItha sUtra dImakane khaMDita kara diyA thA aura zAsanavAtsalya se AcArya haribhadrasUrine isako anyAnya zAstrapAThoM ke AdhAra se vyavasthita kiyA aura siddhasena divAkara Adi 8 zrutadhara yugapradhAna AcAryoM ne ise prAmANikaThaharAyA' ityAdi dantakathA satya honemeM koI pramANa nahIM hai / "(prabandhapArijAta, jAlora, I. 1966, pR.72)". zrI kalyANavijayajInA A vidhAnano uttara have A upadhAna paMcAzaka mAMthI maLI rahe che / A paMcAzakamAM haribhadrasUrijI mahArAje mahAnizIthasUtrano spaSTa ullekha to
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ (53) ko ja che, taduparAMta tene pramANabhUta TharAvyuM che. AnAthI jo ke zrIharibhadrasUrie mahAnizItha sUtrano jIrNoddhAra karyAnuM phalita nathI thatuM, paraMtu haribhadrasUri ane mahAnizIthasUtrane kAi levAdevA ja na hatI te vAta have asaMgata Thare che. balke mahAnizIthasUtranI pramANabhUtatA aMge temaNe je rajuAta karI che te jotAM te AgamanA punaruddhAranA kArya sAthe teozrI jarUra saMkaLAyA haze, tema aTakaLa karavAnuM mana thAya tevU che. * * *
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ umAsvAti - AryasamudranAM navaprApta padyo viSe madhusUdana DhAMkI uparyukta viSayamA munivara zIlacandra vijayajIe "TraMkI noMdha" 1. traNa mUlyavAna padyo antargata anusaMdhAna aMka 3, pR. 21 para umAsvAtinAM be tathA tyAM pR. 22 para Arya samudranA nAme udhdhRta thayela eka padya viSe rasaprada ane mAhitIpUrNa carcA karI che. ane anusaMdhAna aMka 4, pR. 17 para emaNe 'vAcaka' nAme udhdhRta thayelA eka vizeSa padya para dhyAna doryuM che, je umAsvAtinuM hovAnuM emanuM sUcana che. prastuta aMka 4 mAM munirAja mahAbodhivijaye paNa umAsvAti saMbaMdhita eka padya viSe upayukta ane pUraka mAhitI sAthe carcA karI che. ahIM je avalokano rajU karUM chaM te uparakathita bane carcAone anusaMdhAne che. ( 1 ) vAcaka umAsvAtie emanI hAla upalabdha che te kRtio - sabhASyatattvArthAdhigamasUtra, prazamarati prakaraNa, ane kSetrasamAsa jambUdvIpasamAsa - atirikta anya prakaraNo racyAM haze te vAta ni:zaMka che. (alabatta emaNe 500 prakaraNo racyAM hovAnI, ochAmAM ochu jinadattasUrinA gaNadharasArdhazataka (i.sa. 1048 ) thI noMdhAtI AvatI kiM vadantIne tathyapUrNa mAnI levAnI jarura nathI.) paNa munipravara zIlacandra vijayajIe udhdhRta thayelAM pratimA-pratiSThA - vidhi evaM pratimA - snApana - vidhine lagatAM je be padyo 14 mI sadInI pothImAM apAyela hAthanoMdha parathI prastuta karyAM che te vastu-viSaya ane zailInI dRSTie madhyakALanA koI caityavAsI jatinI racanA hovAnuM pratIta thAya che. umAsvAtinI padyagumphanarItimAM prAcyatAno sparza che, ane te pUrNatayA nijasvI che: pachInA kartAomAM emanI viziSTa zailInAM darzana ( yA anukaraNa paNa ) bilakuleya thatAM nathI. jema "pUjA-vidhi - prakaraNa " - je spaSTatayA bahu moDenI racanA che - temane nAme car3hI gayuM tema uparyukta be prakaraNo paNa pazcAtakAlIna kartAnI kRtine prAcInatama ane pramANabhUta TharAvavA 13 mA zataka pahelAM koie caDhAvI dIdhAM che. parantu navAMgavRttikAra abhayadevasUrinI sthAnAMgavRtti aMtargata 'vAcaka mukhya umAsvAti' nA nAmathI udhdhRta thayelAM dAna viSayane lagatAM silasilAbaMdha ATha padyo zailInI dRSTie emanAM jaNAya che. (ekadAca emanI vinaSTa zrAvakaprajJapti athavA dAnaprakaraNa jevA nAmanI judI ja
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ racanAmAthI lIdhA hoI zake.) (55) (2) Arya samudrAcAryane nAme je padya udhdhRta thayeluM che te paNa zailI ane vastunI dRSTi madhyakAlIna che. isvIsananA AraMbhakALe thaI gayelA 'Arya samudra' sAthe ene kaI levA - devA nathI. e samaye 'sUrimantra' sarakhAM caityavAsI jamAnAnA vastu-vibhAvonuM astitva hovAnuM kyAMyathIye pramANa nathIH ane e kALe munio pratimA - pratiSThA karAvatA nahIM; isvIsananI pAMcamI zatI sudhI prApta thatA pratimA - lekho e vAtanI sAkSI pUre che. mArA mate prastuta samudrAcArya dazamA zatakamAM thaI gayelA samudrAcAryathI abhinna hovA ghaTe; je samudrAcArye vAyaTa gacchanA Adima jIvadeva sUrinA jina - snAtra-vidhi ( prAya: isvI navama zataka) nAmaka prAkRtamAM nibadhdha laghu grantha para i. sa. 950mAM dhoLakAmAM saMskRta vRtti vA paMjikA racI che te ja A kahevAtA 'Arya' samudra jaNAya che. sambandhakartA padya A madhyakAlIna (caityavAsI) samudrAcAryanI koi anya sagotrI racanA - pratiSThA - sambadhdha koi prAkRta granthamAthI levAyeluM lAge che. pAdalipta sUrinI nirvANakalikA (prAya: isvI 975) mAM te ( pAThAMtara dharAvatA pATha sAthe) udhdhRta thayuM che te ghaTanA rasaprada che: paNa dhyAnamA rAkhavA jevI bAbata e che ke pAdalipsa sUri 'traNa' thayAM che. emanAM jIvano saMbaMdhI hakIkato - ghaTanAmAM prabhAvakacarita (i.sa. 1277) mAM ja nahIM paNa tenA pUrve racAI gayelI bhadrezvara sUrinI prAkRta racanA kahAvali (prAya: i.sa. 1000) mAM paNa nAmasAmyane kAraNe bheLavI devAmAM AvI che. Adi pAdalipta sUri Arya nAgahasti ( prAya: isvI 150-200 ) nA ziSya hatA. pratiSThAnanA sAtavAhana rAjA 'hAla' (ke kaNha) nI sabhAmAM temanAM besaNAM hatAM; ane pATaliputranA videzI zaka- muruNDa nI zAsakanI zirovedanA temaNe dUra karelI evI noMdha paNa chaThThA - sAtamA saikAnA bhASya - cUrNyAdi sAhityamAM upasthita che temaNe suprasiddha taraMgavaIkahA ane khagoLanA kAlajJAna saMbaMdhI grantha jyotiSa karaNDakanI racanA karelI. teoe saurASTra tarapha vihAra karyo jaNAto nathI. (bahu to bhRgukaccha sudhI gayA hoya). dvitIya pAdalipta sUri valabhInA maitraka mahArAjyanA AthamatA yugamAM thaI gayelA. teo maMtrasidhdha ane dhAtuvAda- niSNAta, kimiyAgara, hatA; spaSTatayA caityavAsI hatA. emaNe 'gAhAjuyaleNa' zabdothI AraMbhAtA suvarNasiddhi yukta manAtA laghustavanI racanA karelI, je upalabdha che. o carita -kathita DhAMka bAjunA dhAtuvid yA rasasidhdha nAgArjunanA guru-mitra hatA. .
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ (56) emaNe DhAMka, girinagara, ane mathurA (nA stUpanA darzanArthe) yAtrAo karelI. zatrujayanI taLeTImAM i.sa. 817 thI pahelAM emanA nAmathI 'pAlittapura' kiMvA 'pAdaliptapura' (pAlittAnaka, pAlitANA)nI sthApanA thayelI. vizeSamA temaNe zatrujaya para jinAlayonI sthApanA karelI, ane moTe bhAge e pahADa para ja sallekhanA karI kALagati pAmelA. trIjA pAdaliptasUri te vidyAdharakulanA maMDana gaNInA ziSya hatA. nirvANakalikA (prAyaH isvI 975) temanI racanA che. (karNATa dezamA) 'maNNakheDa' (atyAra- 'maLakheDa' pahelAnuM 'mAnyakheTaka')mA 'kRSNa bhUbhuja' eTale ke rASTrakUTa kRSNa (tRtIya) ne je pAdalipta sUri maLyA haze te samayanI dRSTie A vIjA pAdalipta sUri hovA ghaTe. teo paNa zatrujaya sAthe saMkaLAyelA hovAnuM lAge che; kemake zailInI dRSTie temaja aMdaranI vastune hisAbe dazamAM zatakamAM mUkI zakAya tevI eka anya racanA-puNDarIkaprakIrNaka aparanAma sArAvalI-prakIrNaka-paNa temanI ja kRti jaNAya che, jeno AdhAra laI zatrujayanA AdinAthanA biMbanA udhdhAraka jAvaDazAha (prAyaH isvI 10001050)nA samayamAM thayelA dvitIya vajrasvAmIe laghuzanuMjayakalpanI racanA kolI; ane e banene najara sAme rAkhI tapAgacchIya dharmakIti gaNI (pachIthI dharmaghoSa sUri) e zatrujayakalpa (A.I.sa. 124) racyo ane e traNenA AdhAre kharataragacchIya jinaprabhasUrie svaracita kalpapradIpa aMtargata "zatrujaya girikalpa"nI i.sa. 1329 mAM racanA karelI. (nAmasAmyane kAraNe A banne pazcAtkAlIna kartAoe dvitIya vajrane prAcIna vajrasvAmI (Arya vajra, isvIsananI prathama zatAbdI) ane tRtIya pAdalipta sUrine Adi pAdaliptasUri (A.I.sa. 200-225) mAnI lIdhelA. vizeSa noMdha:- ajitadevasUrinA mohonmUlanavAdasthalamA je pAdalipta sUrinA pratiSThAkalpanI vAta che te A trIjA pAdalipta sUrinI racanA hoI zake che; ane tyAM je haribhadrasUri racita pratiSThAkalpano ullekha che te Adi haribhadra sUrino hoya to paNa temAM je pratiSThAvidhi batAvI haze te madhyakAlIna pratiSThAgranthonA kathanonI tulanAmAM ghaNI sAdI ane DhUMkI hovI joIe. emanA samayamAM madhyayugathI AraMbhAyelI ati - vistArapUrNa jaTila ane anekavidha prakAranI sAmagrIo mAMgI letI snAnavidhionI ramajhaTa bolAvI prAcIna pratimAone ane temanA abhilekhone ghasIne copaTa, lIsAlapaTa karI nAkhavAnI pravRttino hajI abhAva hato.
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ (57) munivarya zIlacandra vijayajIe vAdIvetAla zAntisUrinI uttarAdhyayanavRtti (prAyaH isvI 1025)mAMthI 'vAcaka' nAmathI nimnoTTaMkita padya prastuta karI tene umAsvAtiracita hovAnuM sUcana kayuM che : paribhavasi kimiti lokaM, jarasA prijrjritshriirm| acirAt tvamapi bhaviSyasi, yauvanagarvaM kimudvahasi ? // 'vAcakamukhya' nA abhidhAnapUrvaka je kaMI udhRta thAya te umAsvAtikRta hovAno ghaNo saMbhava che; paNa vAcako to aneka thai gayelAH jemake azvasena vAcaka, siddhasena vAcaka, hArila vAcaka, ityAdi jevA ane keTalAka nAma dIdhA vagaranA vAcakonA udhdharaNo temAM che, jenI zailIno ane vastuno umAsvAtinI zailI ane vasta sAthe meLa nathI. (upara uTTaMkita padya isvIsananA 17mA saikAnA prathama caraNamAM thaI gayelA tapAgacchIya bhAvavijayanI uttarAdhyayana vRttimAM paNa udhdhRta che, je temaNe zAMtisUrinI vRttimAMthI lIdhuM haze.) te padya avazya prAcIna che paNa temAM umAsvAtinI padya-nibandhana rIta na hotAM nokhA prakAranI ane temanA kALa bAdanI che. vastutayA tenI zailI zAntisUri e nAma daIne (ane anyathA) hArila vAcakanAM je padyo TAMkyA che tene khUba ja maLatI che. tyAM evo ja prazAnta mRdu-maMjula pravAha varatAya che ane evAM ja lalita-gaMbhIra tattva tathA vairAgyapUrNa viSAda vilasatAM dekhAya che; yathA; tathA ca hArilavAcaka: calaM rAjyaizvaryaM dhanakanakasAraH parijano nRpAd vAllabhyaM ca calamamarasaukhyaM ca vipulm| (?) calaM rUpArogyaM calamiha caraM jIvitamidaM jano dRSTo yo vai janayati sukhaM so'pi hi clH|| tathA ca hArilaH vAtodbhUto dahati hutabhugdehamekaM narANAM matto nAgaH kupitabhujagazcaikadehaM tthaiv| jJAnaM zIlaM vinayavibhavaudAryavijJAnadehAn sarvAnarthAn dahati vanitA''muSmikAnaihikAMzca //
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ (58) tathA cAhuH bhavitrI bhUtAnAM pariNatimanAlocya niyatAM purA yadyatkiJcidvihitamazubhaM yauvnmdaat| punaH pratyAsatre mahati paralaukaikagamane tadevaikaM puMsAM vyathayati jraajiirnnvpussaam|| -uttarAdhyayana vRtti ema jaNAya che ke hArila vAcaka-harigupta vAcakanI bhartRharinA vairAgya zataka samAna Aje aprApta evI koI adbhuta racanA hatI, temAMthI e sau padyo levAyAM che. udyotana sUri kRta kuvalayamAlAkahA (i. sa. 778)nI prazasti anusAra harigupta vAcaka hUNarAja toramANanA guru hatA. ane eka paraMparA-gAthAmAM haribhadranA avasAnanI miti saM. 585 I. sa. 529 apAyelI che te haribhadranI na hotAM harigupta vAcakanI hovAno tarka tripuTI mahArAja Adi vidvAnono mata che, je ThIka jaNAya che. e lakSamA letAM prastuta aprApta kRti isvI. 500nI AsapAsanA arasAnI, ane ethI umAsvAtinI kRtio pachI doDhaso eka varSa bAdanI che. A TAMkaNe umAsvAtinA pRthak pRthak kRtionA padyo- mULamAthI ane udhdhRta thayA hoya tevA asalI paNa anupalabdha kRtiomAMthI ahIM tulanArthe raju karUM chu : dagdhe bIje yathA'tyantaM, prAdurbhavati naangkurH| karmabIje tathA dagdhe, nArohati bhvaangkurH|| sabhASya tattvArthAdhigamasUtra krodhAt prItivinAzaM mAnAd vinayopaghAtamApnoti / zAThyAtpratyayahAniH sarvaguNavinAzanaM lobhaat|| klribhitmdhurgaandhrvtuuryyossivibhuussnnrvaadyaiH| zrotrAvabaddhahadayo hariNa iva vinAzamupayAti / / snaanaanggraagvtikvrnnkdhuupaadhivaaspttvaasaiH| gandhabhramitamanasko madhukara iva nAzamupayAti // missttaannpaanmaaNsaudnaadimdhurrsvissygRddhaatmaa|
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ galayantrapAzabaddho mIna iva vinAzamupayAti // nirjitamadamadanAnAM vAkkAyamanovikArarahitAnAm / vinivRttaparAzAnAmihaiva mokSaH suvihitaanaam|| naivAsti rAjarAjasya tatsukhaM naiva devraajsy| yatsukhamihaiva sAdhorlokavyApArarahitasya / / yadvatpaGkAdhAramapi paGkajaM nopalipyate tena / dharmopakaraNadhRtavapurapi saadhurlepkstdvt|| yadvatturagaH stsvpyaabhrnnvibhuussnnessvnbhissktH| tadvadupagrahavAnapi na saMgamupayAti nirgrnthH|| -prazamaratiprakaraNa "uktaM ca vAcakamukhyairumAsvAtipAdaiH - kRpaNe'nAthadaridre vyasanaprApte ca rogshokhte| yad dIyate kRpArthAdanukampA tad bhaved daanm|| abhyudaye vyasane vA yat kiJcid dIyate shaayaarthm| tatsaGgrahato'bhimataM munibhirdAnaM na mokssaay|| naTanartamuSTikebhyo dAnaM sambandhibandhumitrebhyaH / yad dIyate yazo'tha garveNa tu tad bhaved daanm|| hiNsaanRtcauryodytprdaarprigrhprsktebhyH| yad dIyate hi teSAM tjjaaniiyaaddhrmaay|| -sthAnAMgavRtti umAsvAtinI zailI ojasvI, urjasvI, ane artha-gauravI jarUra che paNa sulalita nathI; emanu gumphana vairAgyavAna saidhdhAntika vidvAnane zobhe tevU jarUra che, ___ paNa temAM kavihRdayanI anupasthiti che.
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ * resTorezana oNpha dhI orijinala leMgveja opha dhI ardhamAgadhI TeksTsa Restoration of the Original Language of Ardhamagadhi Texts eka paricaya ke. Ara. candrA 'ardhamAgadhI graMthonI mULabhASAnI paristhApanA' nAmaka mArA A graMthamAM pahelA bhAgamAM ardhamAgadhI prAkRta bhASAmAM racAyelAM jaina AgamomAM je viSayavastu, zailI ane bhASika dRSTie prAcInatama gaNAya che. te AcArAMgasUtranA prathama zrutaskaMdha (prathama bhAga ) mAMthI daza zabdo pasaMda karIne temanA je je pAThAntaro tADapatrIya ane kAgaLanI hastapratomAM maLe che. temanuM samAlocanAtmaka adhyayana karavAmAM AvyuM che. e dasa zabdo A pramANe che: yathA, tathA, praveditam, ekadA, eka:- eke, ekeSAm, aupapAdika / aupapAtika, lokam, loke, ane kSetrajJa. dareka zabdanA judA judA je je prAkRta rUpAntaye maLe che te A pramANe che. yathA: adhA, ahA, jadhA, jahA; tathA: tathA, tahA; praveditamaH paveditaM, pavetitaM, pavetiyaM; ekadAH ekadA, egadA, egatA, egayA; eka:- eke: eke, ege; ekeSAmH egeSAm, ekesi, egesiM; aupapAdika / aupapAtikaH uvavAie, uvavAite, uvavAtie, uvavAdie, uvavAdite , uvavAtie, ovavAiye, ovavAtie, ane ovavAdi; lokamH lokaM logaM, loya; lokeH, logasi lokaMsi, logaMsi, loyaMsi, lokammi, logaMmi, loyaMmi, ane kSetrajJaH khettanna, khedanna, khetanna, kheanna, kheyanna, kheyaNNa, khettaNNa, khittaNNa, khedaNNa, ane kheaNNa. A badhAM pAkRta rUpAntarone AdhAre ApaNe spaSTa samajI zakI chIe ke dareka zabdanAM prAkRta bhASAomAM jeTalA vividha rUpo dhvaniparivartananA niyamanA AdhAre banI zake lagabhaga teTalA rUpo ardhamAgadhI sAhityanAM prAcInamAM prAcIna aMzamAM maLI Ave che. bha. mahAvIre je mULa upadezo ApelA teno saMgraha 'AcArAMga 'mAM che. eTale ke A graMthamAM bhASAnuM svarUpa jUnAmAM jUnuM hovuM joIe paNa ApaNe joI zakIe ke upara batAvela zabdonAM be, traNa, cAra, cha ja nahI paNa agyAra agyAra prAkRta rUpo maLe che. to zuM A badha rUpo eka ja kALamAM eka ja sthaLe * prakAzaka : jaina vidyAvikAsa phaMDa, 1994 ,
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ (61) pracalita athavA bIjI rIte kahIe to bha. mahAvIranAM upadezone zabdabandha temanA gaNadharoe AvA jAtajAtanA prayogo eka sAthe eka ja graMthamAM karyA haze ? Adhunika bhASAzAstranA autihAsika ane tulanAtmaka adhyananA AdhAre puravAraya karI zakAya ke madhyama bhAratIya Arya bhASA bhUmikAnA vividha staro ane kSetromAM pracalita A vividha rUpo che. jaina dharmano pracAra pUrva bhAratamAMthI uttarabhArata (mathurA) ane pachI pazcima (gujarAta rAjasthAna)mAM jema jema thato gayo tema tema lokabhASAno prabhAva guru-ziSya paraMparAe maukhika rUpe jaLavAyelA AgamazAsra upara vadhato gayo ane cheka pAMcamI sadInI mahArASTrI prAkRtabhASAno raMga e prAcIna prAkRtane aMtimavAcanA-pramukha devardhigaNinA kALa sudhI lAgato gayo. pariNAme Aje jaina ardhamAgadhI Agama graMthomAM mahArASTrI prAkRtano vadhAre prabhAva jovA maLe che. eTale ja to AgamaprabhAkara muni zrI puNyavijayajIne paNa kahevU paDyuM ke AgamonI bhASA khIcaDI thaI gaI che. ane jaina AgamonA sujJAta adhyetA paM. zrI becarabhAInI dRSTie paNa AgamomAM atyAre bhASAnuM je svarUpa maLe che mULa svarUpa nathI. kALakrama temaja sthALAMtara A banenA kAraNe lahiyAo ane upadezakonI upara te vakhatanI cAlu bolacAlanI bhASAmAM gherI asara paDelI jaNAya che. chatAM hastapratomA jaLavAyelA keTalAka pATho uparathI koIpaNa bhASAvidane jaNAI Avaze ke kayuM rUpa prAcIna che ane kyuM rUpa pachInA kALanuM che. atyAra sudhI AgamonuM je sampAdana thayuM che. temAM (1) je je pATha pAcIna tADapatrIya pratomAM maLato hoya ane (2) je adhika pratomAM maLato hoya ane (3) je TIkAkAra-sammata hoya te pATha levAno Agraha rahyo che. paNa emAM bhASika dRSTino bilakula abhAva jaNAya che. A graMthamAM meM prastuta karelI sAmagrI parathI jaNAI Avaze. ke kAgaLanI 'je' saMjJaka pratamAM prAcIna pATha maLe che. jyAre 'saM' saMjJaka prAcInatama tADapatranI pratimAM aneka sthale arvAcIna pATho maLe che. koI paNa pratamAM (tADapatra ke kAgaLanI) eka ja zabdanAM eka sarakhA rUpa maLatAM ja nathI tethI jaNAI Ave che ke hastapratonI nakalo karatI vakhate svacchaMdatA pravartI che ane mULa bhASAnAM sAcA svarUpano pachInA lahiyAone khyAla hoya paNa kyAthI ? ardhamAgadhI bhASAnAM maulika lakSaNo zuM che e viSeno koI vyAkaraNa graMtha ja na maLato hoya athavA to koI paNa jagyAe enA viSenI vizada carcA ja na thayI hoya to saMpAdako paNa zuM karI zake, .
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 62 ) zeno AdhAra laIne teo saMpAdana kare ? adyaparyanta jeTalA saMskaraNo Agama graMthonA prakAzita thayA che te badhAmAM pAThothI ekarUpatA jovA maLatI nathI. A prakAranI vicAraNA ane tapAsa uparathI ema kahevAnuM thAya che ke dareka Agama graMthanI jeTalI hastaprato maLatI hoya temAMthI badhA ja pAThAntaro noMdhavA joIe ane tenA AdhAre bhASAnAM prAcIna svarUpa sAthe je je pATho meLa khAtA hoya te te pAThone svIkArIne jaina AgamasAhityanuM pharIthI saMpAdana karavuM joIe. Avo prayAsa karavo atyaMta Avazyaka che. mArA adhyayana anusAra je daza zabdonI me graMthamAM carcA karI che temanuM prAcIna svarUpa nIce pramANe hovAnuM kahI zakAya che : 1. yathAH adhA, 2 tathA: tadhA, 3. praveditam: paveditaM 4. ekadA ekadA 5 eka:, eke - eke 6. ekeSAm H ekesi 7. aupapAdikaH opapAdiya, aupapAtika opapAtiya, 8. lokam: lokaM. 9. loke: lokassi. 10. kSetrajJa: khetanna. graMthanA bIjA bhAgamAM AcArAMga, sUtrakRtAMga, RSibhASitAni, utarAdhyayana, dasavaikAlika sUtra ane AcA, sUtrakR., uttarA nI saMskRta vRtiomAMthI keTalAka zabdo ma. jai. vi.nA saMskaraNomAMthI temanA pAThAntaro sAthe noMdhAvAmAM AvyA che jeo viSe paNa AvuMja samAlocanAtmaka adhyayana karI zakAya . A carcAno niSkarSa e che ke AgraMthonI hastapratomAM maLatAM badhAM prAcInagama pAThAMtaronuM saMkalana karIne jaina AgamonuM bhASika dRSTie pharIthI saMpAdana karavuM e eka atyaMta Avazyaka kArya che. ***
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ (63) 12. DhUMka noMdha 1. vAcaka umAsvAti( ? )nuM vadhu eka padya : agAu (anusandhAna 3-4mAM) vA. umAsvAtijInAM ajJAta padyo vize noMdha ApI che, tenA anusaMdhAnamAM ja emanuM eka vadhu padya atre noMdhaq prApta che. A padya paNa pUrvavarNita padyonI jema ja zrI umAsvAtijInI prApta-prasiddha evI koI kRtimAM upalabdha thatuM nathI. AdhyAtmika athavA abhyantara zaucano mahimA karatuM nIce ApekheM A padya, 'uttarAdhyayana sUtra 'nA 12mAM 'hariesijja' nAme adhyayananI 39mI gAthAnI pAiya TIkA (zAntyAcAryakRta)mAM tathA upAdhyAya bhAvavijaya kRta vRttimAM sandarbhita che: 1. tathA ca vAcaka: zaucamAdhyAtmikaM tyaktvA bhAvazuddhyAtmakaM shubhm| jalAdizaucaM yatreSTaM, mUDhavismApakaM hi td|| (pAiyaTIkA) 2. Aha ca vAcakamukhyaH zaucamAdhyAtmikaM tyaktvA0 // (bhAvavijayakRta vRtti) 2. zuM A gappuM gaNAya ? vicAravaloNuM parivAra (vallabhavidyAnagara) taraphathI zrI azoka zarmA- anUdita, AlbarTa AinsTAinanA cintananA laghu saMgraharUpa pustikA, nAme 'jyotirgamaya', tAjetaramA pragaTa thaI che. AnA 'prakAzakIya'mAM zrI mahendra coTaliyAe eka ghaTanA TAMkI che; te nIce pramANe che : 'AinsTAIna potAnI prayogazALAmAMthI bahAra nIkaLI rahyA hatA. ekAeka kyAMkathI eka patrakAra AvI caDyo. lAgaluM ja pUchyuM, "prophesara AinsTAIna, Aje savAre nAstAmA tame zuM lIdhenuM ?" "kophI ane TosTa....." ATalA uttarane aTakAvI detAM patrakAre kA , "basa, thenkayu," ane cAlatI pakaDI. pAMca varSa bAda AinsTAIna prayogazALAmAMthI nIkaLI rahyA hatA tyAre pelo patrakAra pharI AvI caDyo, ane pUchyuM, "zAnI sAthe ?" "be iMDAM sAthe", AinsTAIne sahajatAthI uttara Apyo. "vanDara phula !" patrakAre udgAra kADhyo, ane jato rahyo. meM A prasaMga sAMbhaLyo tyAre pahelIvAra AinsTAInanuM nAma sAMbhaLelu, ane bolI javAyekheM, "vanDaraphula !" .
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ (64) ( jyotirgamaya, vicAravaloNuM - 1995 pR.3) A vAMcatAMvAra ja sAMbharyA prasiddha jainAcArya mallavAdI gaNi. thoDAka vakhata agAU prakAzita grantha 'prabandhacatuSTaya (saM. ramaNIka zAha, 1994) mAM A. mallavAdIprabandhamAM, saMgha tathA 'muni malla' adRzya thayelA 'nayacakra' granthane pAcho prApta karavA kAje sarasvatI devInI ArAdhanA kare che te prasaMgamAM sarasvatI ane malla vacce thayelo saMvAda A pramANe noMdhAyo che : ArAhei ya saMgho suyadevi pUyaNAiNA niccaM / dinnuvaogA mallaM rayaNIe sA imaM bhaNai // 355 'ke miTThA ?' teNuttaM 'vallA' puNa bhaNai devayA evaM / chahi mAsehiM gaehiM 'keNaM' tI 'ghaya-guleNu 'ttaM // 356 (pra.ca. pR 34) arthAt, sarasvatI devIe rAtre mallane pUchyuMH 'zuM mIThaM ?', 'vAla' cha mahinA pachI devIe puna: pUchayuM : 'zAnI sAthe ?' 'ghI - goLanI sAthe' - malle kahyuM, ane devI prasanna. mallavAdI kSamAzramaNa vikramanA cothA pAMcamA zatakamAM thayelA jaina tArkika sAdhu che. AinsTAIna vIsamA saikAnA yahUdI vijJAnI che. pratibhA, saikA onA samayagALAnA gepane atikramIne ke pUrI daIne kyAre kyAM kevA samAna rUpamA prakaTa thAya che tenuM A eka jvalanta dRSTAMta mAnI zakAya . savAla eTalo ja ke jaina prabandhomAM sacavAelA AvA prasaMgone 20-21 mI sadInI vidvAno, paMDito, itihAsakAro, temaja udAramatavAdIo atyAra sudhI mallavAdInA prasaMgane dantakathA, camatkArakathA temaja bhAvikonI AsthAne AkarSavA mATenI eka kalpita, pAchaLanA pravandhakAroe umerelI ghaTanA svarUpe varNave che tathA svIkAre che. AvA mitronI dRSTimAM pro. AinsTAInanI uparyukta ghaTanA paNa eka, emanI bauddhika pratibhAne upasAvavA mATe temanA bhaktagaNe upajAvI kADhelI, kalpita dantakathA ja samajavI na joIe ? ke jUnuM teTaluM gapabAjI ane vijJAna vaijJAnikanuM teTalaM brahmavacana ? ke pachI emanA mate badhAM - banne gappAM ja ?
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ (65) 3. 'sthUra' viSe be vadhu ullekho : 'sthUla' arthavAcaka 'sthUra' zabdanA sAhityagata prayogo durlabha hovAnu agAu (anusaMdhAna-3) jaNAveluM, avagAhana vadhatAM tenA thaelA vadhu ne vadhu prayogo jaDI AvyA che, te A pramANe : 1. A. haribhadrasUri (vikramano AThamo zataka) kRta 'paMcasUtraka-savRtti'mAM vRttimAM Avo pATha che : sthUraprANAtipAtaviramaNaM, sthUramRSAvAdaviramaNaM, sthUrAdattAdAnaviramaNaM, sthUramaithunaviramaNaM, sthuurprigrhvirmnnm|| __ (saM. jaMbUvijayajI, dilhI, I. 1986, pR. 26). . 2. A. malayagiri (11-12 mo zataka) kRta 'saptatikA-vRtti'mAM pATha che : tAzca kiTTayaH paramArthato'nantA api sthUrajAtibhedApekSayA dvAdaza kalpyante / / (saM. muni caturavijaya, bhAvanagara, saM 1996, pR. 260) 4. 'nakhacchoTikA', 'Dhauka', 'sukhAsikA' / 'duHkhAsikA', 'lalate' 1. navamA zatakanA jainAcArya siddharSie racela 'upamitibhavaprapaMcA kathA' mAM 'capaTI vagADavI' e arthamAM Avo prayoga ko cheH 'dadAti nakhasphoTikAM' ( upa. pra. kathA, saM. candrazekharavijaya, saM. 2024 amadAbAda) jo ke pAchaLathI A ja prayoga anyatra A rIte thayo jovA maLe cha : "nakhacchoTikAmAtreNa " -A. malayagiri 'saptatikAvRtti', bhAvanagara, saM. 1996, 146 tathA A. devendrasUri , karmavipAka TIkA, bhAvanagara, saM 1990, 28 bannenA saMpA. muni caturavijayajI. 2. 'DhaukaG gatau' ( si. 627, gaNa 1) dhAtuno prayoga jaina granthakAroe ja vAraMvAra ko jaNAya che. 'DhovU-' 'DhokavU' eTale 'dharavU'; 'DhUMkavU' eTale 'pAse javu', 'pharakvaM' ityAdi arthomAM prayojAyelo A dhAtu anyAnya graMnthomAM Ama prayojAyelo jovA maLe che :
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 66 ) 1. na dadAti paramasuhRdo'pi svagRhe DhaukaM / 2. tacca saddharmAcAryAnukampayaiva jIvaM pratyupaDhaukayati / ( ' upamiti. ' patra 23-34) 3. anazanaM tu mamAstviti buddhinA, rUcirabhAjanasaMcitabhojanam / pratidinaM vidhinA jinamandire, zubhamate ! bata Dhaukaya cetasA / / ( cosaTha prakArI pUjA ' mAM naivedyapUjA, paM. vIravijaya kRta, 19 mo zataka) 3. sukhAsikA, duHkhAsikA A prayoga paNa prAyaH jaina racanAomAM vizeSa jovA maLe che. vyAkaraNanA niyamothI jo ke A rUpo siddha karI zakAya tevA che. sukhAsikA eTale sukhamayatA sukhAnubhava. e ja rIte duHkhAsikA eTale duHkhamayatA ke duHkhagrastatA, dA.ta. sukhAsikA kSaNAttasyA, sA'nantaguNatAM gatA / ( upamiti. patra 9 ) prANairvA viyujyate duHkhAsikAtirekeNeti / ( upamiti. patra 24 ) 4. 'laliN IpsAyAm (si. 1841, 10 mo gaNa, Atmane0 ) dhAtunuM rUpa thAya che 'lAlayate'. te gaNapAThavizeSamAM nathI tethI lAlayate nA vikalpe 'lalate' thAya tevI zakyatA paNa nathI. chatAM 'upamiti. 'mAM teno chUTathI prayoga jovA maLe che lIlayA lalamAno mahAnarendro darzitaH // : lIlayA lalate nApara:, bhavagarttamadhyapatita jantu lIlAlalanasya paramArthato viDambanArUpatvAt / ( upamiti. patra 31 ) anya koI 'lal' dhAtu dhAtupATha (si.) mAM upalabdha nathI, tethI uparokta 'laliN' nAM ja rUpo kartAe prayojyAM che tema mAnavuM rahe. AvA prayoga kadAca virala che. - zIlacandravijaya 5. 'pAMDavacaritra - bAlAvabodha 'nA thoDAka zabdaprayogo vize 'anusaMdhAna' -8 mAM merurala upAdhyAya -ziSya kRta 'pAMDavacaritrabAlAvabodha 'no
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ (67) thoDo aMza chapAyo che. madhyAkAlIna gujarAtI bhASAnI dRSTie A kRti samRddha che ja, vArtArasa ane sAhityatattva paNa emAM sArI peThe che. kRtimA eka prayoge mAruM dhyAna kheMcyu. kRtinI kaDI 27, 61, 86 mAM nakAranA arthamAM 'mana' zabda vaparAyo che : 'te vara maI mana desi', 'tu AheDai mana jAesi', 'mRgalA mana hANesi'. nakAravAcaka ma ane na jANItAM che, ahIM e beno saMyukta prayoga thayo hoya to eka viziSTa rUDhaprayoga tarIke tenI noMdha levAvI joIe. Avo prayoga A samayanI anya kRtiomAM maLe che ke kema te tapAsavaM rahyaM. na maLato hoya to ahIM chapAyelo pATha vAcananI ke mudraNanI bhUla hoI zake. e ThekANe 'mama' evo dvirukta makAra hoya athavA 'mata' evo hiMdI asaravALo zabda hoya evI saMbhAvanA paNa che. jo ke kRtinuM samagra svarUpa jotAM te evI asarathI mukta jaNAya che. bIjo eka dhyAnapAtra zabda che. cAtra'. e be ThekANe vaparAyo che. 'kIdhI rAI vacana majha cAtra' (kaDI 62) ane 'mAharAM vacana ma karisiu cAtra' (kaDI 93) artha spaSTa thAya che. AjanI gujarAtImA 'cAtaratuM' kriyApada vaparAya che. tenuM mULa A 'cAtra' zabdamAM joI zakAya che. vizeSatA e che ke ahIM te strIliMga nAma tarIke vaparAyo che.'rAjAe mAruM vacana cAtra karyu', 'cAtra na karajo'. pRSTha 77, uparathI trIjI paMktimA 'kittAvA (?) surapuri gayA' ema che. ahIM vAcanabhUlanA kAraNe praznArtha ubho thayo hovAnI zaMkA jAya che. 'kittA vAsara puri gayA' eTale ke 'keTalAka divasa nagaramAM vItyA' evo pATha, saMdarbha jotAM kalpI zakAya che. -muni bhuvanacandra hamaNAM ja mArA dhyAnamAM Avyu ke apabhraMzamAM nakAravAcaka 'maNa' che. eja jUnI gujarAtImAM UtarI Avyo haze. AthI eka tarapha apabhraMza sAthe gujarAtIno sIdho saMbaMdha sthApita thAya che. bIjI tarapha prastuta bAlAvabodhanI prAcInatA ghaNI vadhAre siddha thAya che. (15 mI sadInA aMtabhAgamA karatAM ghaNo vahelo hoI zake.)
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ (68) 6. keTalAka kathAghaTako 1. parapuruSano saMga nivAravA strIne peTamAM saMtADI rAkhavI ApaNI kathAparaMparAmA strInI kuzIlatA ane suzIlatAne lagatI seMkaDo kathAo maLe che. udayakalazakRta 'zIlAvatI-copAI 'mAM (racanAsamaya 1562) eka prasaMga A pramANe cha : eka rAte nagaracarcAe nIkaLelA vikrame eka ekadaMDiyA mahelanI samIpamAM rahelA devAlayamAM eka taruNa yogIne dhyAnastha beThelo joyo. aMdhAruM gADha thatAM yogIe potAnI pAse rahelI aMdhArImAthI maMtrabaLe yoginIne pragaTa karI. baMnee bhogavilAsa ko. te pachI yogI nidrAdhIna thatAM pelI yoginIe potAnI pAsenI jhoLImAMthI maMtrabaLe eka puruSane pragaTa karyo, ane tenI sAthe bhogavilAsa koM. yogI jAge te pahelAM teNe te puruSane pAcho potAnI jhoLImAM chupAvI dIdho. A strIcaritra joIne rAjAno potAnI rANInA duzcaritrano AghAta haLavo thayo. yogI pAsethI tenI vidyA zIkhavA vikrame vicAryu. vaLate divase tene teNe potAne tyAM bhojana mATe nimaMtryo. vikrame rANIne pAMca jaNanI rasoI karAvavAnuM ane jamavA mATe pAMca Asana mUkvA kaDaM. samaya thatAM, pahelA Asana para vikrama beTho. bIjA Asana para yogIne besADyo. pachI vikrame yogIne aMdhArImAMthI 'yoginI' pragaTa karavA jaNAvyu. camakelA yogIe yoginIne pragaTa karI. vikrame ene trIjA Asana para besADI. pachI yoginIne enI jhoLImAMnA puruSane pragaTa karavA kaDaM. AthI camakI gayelI yogInIe te pramANe karyu. vikrame e puruSane cothA Asana para basADyo. pachI vikrame rANIne enA premIne bolAvIne pAMcamA Asana para besADavA jaNAvyu. rANIne dhrAsako paDyo paNa koI chUTako na hovAthI te gaganadhUline bolAvI lAvI ane tene pAMcamA Asana para besADyo. bhojana karAvyA bAda vikrame yogI-yoginIne vastrAdi ApI vidAya karU. hariSeNakRta apabhraMza kAvya 'dhammaparikakha'mAM (racanAsamaya 988) hindu paurANika kathAonI ane devonA caritranI TIkA-niMdA karatI kathAo ane prasaMgomAM eka nIce pramANe cha :
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ (69) maMDapakauzika RSie tIrthayAtrAe jatAM potAnI putrI chAyAne yamadevanI pAse mUkI. kAmAtura yamadeve rUpALI chAyAne potAnI patnI banAvI dIdhI ane bIjaM koI tene uThAvI na jAya te mATe tene potAnA peTamA rAkhI. pavanadeve agnidevane A vAta jaNAvI. yamadeva hamezAM nityakarma karavA jatA tyAre eka prahara mATe chAyAne peTamAthI bahAra kADhatA. yamadeva gaMgAsnAna karavA gayA tyAre agnideve AvIne chAyAno saMga ko. yamadevanA pAchA pharavAno samaya thavA Avyo hovA chatAM kAmAtura agnideva jaI zakyA nahIM. eTale chAyAe agnidevane potAnA peTamAM chupAvI dIdhA. pachI yamadeve pAchA AvIne chAyAne potAnA peTamAM mUkI dIdhI. ____ agnidevanI gerahAjarImAM dharatI ane svargamAM aMdherai phelAI gayu. iMdre pavanadevane agnidevanI zodha karavA Adeza dIdho. pachI pavanadeve AvIne kaDaM meM badhe zodhakhoLa karI paNa agnidevano patto lAgyo nathI. mAtra eka sthAna bAkI che . tyAM huM tapAsa karuM chu. pachI pavanadeve sau devone bhojana mATe notaryA. bIjA badhAne ekaeka Asana dIdhuM, paNa yamadevane traNa Asana dIdhAM ane temanI pAse traNa bhojanathALa mUkyAM. yamadeve Ano khulAso pUchyo eTale pavanadeve kA, pahelAM tame peTamAthI chAyAne bahAra kADho. chAyA bahAra nIkaLI eTale pavanadeve tene agnidevane peTamAthI bahAra kADhavA kahyu agnideva bahAra nikaLyA eTale krodhAvezamAM yamadeva tenI pAchaLa doDyA, agnideva doDIne zilA, taru, tRNa ane dharatImAM chupAI gayA. paurANika kathAnuM A rUpAMtara uparyukta 'zIlavatI'mAMnA prasaMganA koI pUrva svarUpa uparathI ghaDI kADhyuM lAge che. 2. bolAyelAM vacano akasmAt sAMbhaLI aLato ja artha letA hatyArAthI ugAro maladhArI rAjazekharasUri kRta 'vinodathA-saMgraha'nI 75mI kathA ( patra 63kha64(ka)no sAra nIce pramANa cha : puNyapurano caMdra zeTha dharmiSTha, udAra, lokapriya ane rAjamAnya hato. e nagaramAM eka vAra 'kaDuo' ane 'baDuo' e be rAkSasabhAIoe ane temanI rAkSasI bahena 'sohI' e AvIne upadrava ko. lokomA rogacALo phelAvIne teo temanuM zarIra cUsI letA hatA. rAjae jAhera kayu, jo koI A upadravane dUra karaze to mAro khajAno khullo
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ (70) mUkI daIza'. rAjasabhAmAM beThela caMdra zeTha e sAMbhaLIne pachI potAne ghare Avyo. Agale divase zeThe bALakone mATe talasAMkaLI banAvavA tala lAvI rAkhyA hatA. bALako tenA bUkaDA bharatAM gharamAM bhamatAM hatAM. te vakhate pelA rAkSaso ane temanI bahena zeThanA ghara pAse AvI aMdara pesavAno lAga jotAM daravAjA AgaLa adRzya rUpe UbhA rahyAM. zeTha ghara baccenA oraDAmA hatA, tyAre eka bALake AvIne kA, 'A kaDavA ne kAMkarAvALA tala ame kema khAIe ?' eTale khIjAIne zeTha bolyA, 'kaDuA-baDuA sohI khAhi' (eTale 'kaDavA-baDavA jevA che tevA khAo'). daravAjA pAse rahelA kaDuA,baDuA ane sohIe bALakanA dhImA zabdo na sAMbhaLyA , paNa zeTha cIDAIne moTe avAje je bolyA te sAMbhaLyu. temane thayuM 'aho ! ame adRzya hovA chatAM zeThane amArA ahIM hovAnI ane nAmonI paNa khabara paDI gaI ! temanI pAse maMtrazakti lAge che. ApaNane khAI javAna kahe che'. DarIne rAkSaso prakaTa thaI AvIne zeThane page paDyA, ane temanA nAmakAma jAhera karavA vInavyA. zeThe eka vAra rAjAnI samakSa rajU karI pachI temane mukta karavAnuM abhayadAna Apyu. ___kathAno AdhArabhUta kathAghaTaka vivadha rUpAMtare bhAratIya kathAparaMparAmAM ane videzanI lokakathAomAM maLe che. jema ke jaina paraMparAnI yava rAjarSinI kathAmAM, 'dhammamada'-aTThakathAmAMnI eka kathAmAM, gujarAta-rAjasthAnanI TIDA jozInI kathAmAM, gujarAtI 'gurumaMtara' ke 'ghaso lAliyA ghaso' ane 'khaDabaDa khaDabaDa khodata hai' e lokakathAomAM vagere vagere. vigate carcA mATe juo mAro lekha The Tale of the Royal Monk Yava (Indological Studies, pR. 342-343.) amuka saMdarbhamAM bolAyelAM vacano yogAnuyoga bIjAone kAne paDatAM teo judA ja arthamAM ( potAne lAgu paDatAM) samajI bese che, ane pariNAme hatyAro pote pakaDAI gayo ema samajIne zaraNe Ave che, jethI vaktA bacI jAya che-evA svarUpano A ghaTaka che. Arne-TompsananI kathAprakRtinI sUcimA eno kramAMka 1641 che. (The Doctor Know-all-sarvajJa DokTara). Tompsane temanA pustaka The FolktalemAM yuropa ane eziyAmAM tenAM cArasothI vadhu rUpAMtaro maLatAM hovAnuM noMdhyuM che. (pR. 144145).
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ (71) 3. cAra mUrkhAo ratracUDa-rAsa' (kartA ratnasUri -ziSya, racanAkALa i.sa. 1452. mAeM saMpAdana, ela.DI.sirIjha kramAMka 63, 1977)mA AvatI dRSTAMtarUpa ADakathAoMmAM cAra mUrkhAnI kathA (pR. 35-39, kaDI 259-290, bhUmikA, pR. 18) upara meM 'madhyakAlIna gujarAtI kathAkoza'mAM eka noMdha ApI che (pR. 368-369) ane teno AdhAra viniTjhano bhAratIya sAhityano itihAsa (graMtha 2, pR 364-365) hovAno tyAM nirdeza ko che. viTi Tjhe e mAhitI mATe mironove amitagatikRta 'dharmaparIkSA' upara 1903mAM prakAzita karela saMzodhanagraMthamAthI lIdhI hatI. amitagatinI 'dharmaparIkSA'no samaya I. sa. 1014 che, ane tenI purogAmI kRti che hariSeNakRta 'dhammaparikkha' te apabhraMza bhASAmAM che ane teno samaya che i. sa. 988. temAM paNa uparyukta cAra mUrkhakathAo ApelI che. (saMdhi 3, kaDavaka 12-19)* hariSeNanI 'dhammarikkha' bhAgacaMdra jaina. mAdhava raNadive vaDe saMpAdita karAI 1990mAM prakAzita thaI che. A pahelA A.ne. upAdhyee eka lekha dvArA teno paricaya Apyo hato (1941nI akhila bhAratIya prAcyavidyA pariSadamAM rajU thayelo temano lekha bhAMDAkara insTiTyuTanA jarnalamAM prakAzita thayo hato). bhAgacaMdra jaine pustakanI bhUmikAmAM 'dharmaparIkSA ' nAmaka kRtionI paraMparA vize vigate mAhitI ApI che (pR. 2-5) temAM 17 racanAo gaNAvI 'dharmaratnakaraMDaka' (racanA samaya 1116)mA je tArAcaMdranI kathA Ave che te ratnacUDanI kathAne ghaNI maLatI Ave che. temAM yamaghaMya gaNikAne badale trilocana nAmano prajJAcakSu brAhmaNa badhA ukela Ape che. temAM 'ratnacUDarAsa'nI peTAkathAo nathI. 4. gAmaDAhyAno ajJAnavilAsa : hodaDa joSI zubhazIlagaNikRta 'paMcazatI-prabaMdha(ke prabodha)-saMbaMdha' e kathAgraMthamAM (racanAsamaya I. sa. 1465) 153mI kathA (pR. 97-98 )no anuvAda nIce pramANe che : __ *temAM A cAra mUrkhAnI kathA dasa mUrkhakathAomAM chellI che. bAkInI nava kathA te raktamUDha, dRSTimUDha, manomUDha, vyudgrAhimUDha, pittadUSita mUDha, AmramUDha, kSIramUDha, agasmUDha ane caMdanamUDhanI kathAo che.
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ (72) __ mAravADamA hodaDa joSIne sau mUrata pUche ane enI pAse joza jovarAve. have eka kheDUte khetaramA uMcANavALA bhAgamAM vAla vAvyA ane mAMDavA bAMdhI te para velA caDAvyA. rAte UMTa AvIne vAloLanA velA khAI jatAM. kheDUte hodaDa jozIne pUchyuM, mAMDavAnI upara caDelA velA koNa khAI jAya che ? DahApaNanA bhaMDAra hodaDe AMkho baMdha karI dhyAna dharIne khulAso karyo : khAMDaNiyA upara caDIne sasaluM tamArA velA khAI jAya che. mATe khetara pAse tema ja sImamAM rAte jaIne paDakAra karo ke je sasalA UkhaLA para caDIne amArA khetaratuM vAvetara khAvA rAte Avaze temane jIvatA nahIM mUkIe. gAmaloko hodaDanA jJAnathI rAjIrAjI thaI gayA. vADa pAse paDakAra karatA kheDUta cokI karavA lAgyA. velA khavAtA baMdha thayA. 'okkhali paga caDAviyA vallakhaddhad ssenn| kimu thAsi maru bappaDI, hodaDaeNa mukhenn| (hodaDa jozIe joza joIne kahyu, 'UkhaLA para page caDIne sasalAe vAla khAdhA che.' A hodaDa marI jaze tyAre bApaDI mAravADanu zuM thaze ? ) A vAMcatAM ApaNI eka jANItI lokakathA yAda Avaze. deDakA nIkaLyo te joIne mUrakha gAmalokoe 'A kayuM prANI che ?' te gAmanA DAhyA DosAne pUchyuM. DosAe AMkha para hAthathI chAjalI karI nIce vaLIne jotAM kaDaM, 'nAkhone capaTI dANA, caNe to cakaluM nahIM to mora'. A banne kathAo thoDAka vigatephere hindIbhASI pradezamA lokakathA tarIke jANItI che. pahelI- marmanirdezaka padya cha : "eka jANe lAla bhujakkaDa, aura na jAne koI, paira pe paiyAM cakkI bAMdha ke, hirana kudA hoi.' bIjInI mArmika ukti che : 'dAne DAlo, cuga legA so totA, na cuga le so totI'. 5. akkalanA othamIra ___ maladhArI rAjazekharasUri kRta 'vinodakathA-saMgraha' (racanAsamaya IsavI caudamI zatAbdI)nI 79mI kathA(pR. 68 thI 69)no anuvAda nIce pramANe che :
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ (73) koI eka maThamAM traNa tApaso AvyA ane lAMbo samaya rahyA. eka vAra eka tApasa rAte UThyo tyAre teNe UMce joyuM to AkAza ghanaghora baneluM hatuM, ane aMdara vIjaLInA jhabakArA thatA hatA. teNe potAnA baMne sAthIone uThADIne AkAza dekhADatAM kaDaM, 'are ! juo to ! svargamAM Aga lAgI lAge che. eTale ja A dhumADo ane bhaDakA dekhAya che.' eTale bIjo bolyo, 'nA, evaM nathI, A to ThaMDIthI thIjI gayelo sUraja kALI kaMthA Amatema halAvato joI rahyo che ke hajI paNa savAra thayuM che ke nathI thayuM ?' eTale trIjo bolyo, 'nahIM nahIM, mane to ema lAge che ke svarganA devo daityanA utpAtathI bhAre duHkhI che ane tethI iMdra homAgni pragaTAvIne zAMtikarma karI rahyA che.' pachI koIkane pUchIne temaNe jANyuM ke e to kALAM vAdaLa che ane aMdarathI vIjaLI jhabake cha ! 6. ajJAna DhAMkyuM na rahe maladhArI rAjazekharasUrikRta 'vinodakathA-saMgraha'nI 76mI kathA (pR. 64 ka65 kha)no anuvAda nIce pramANe che : kapilavardhana nagaramA raheto malayaketu taddana abhaNa ane bolavAmAM chIcharo hato. te bAjunA velApuramA paraNyo hato. eka vAra te patnIne laI AvavA sAsare gayo. tyAM teno snAna vilepana bhojana vagere vaDe satkAra karAyo. tene pAMca sALA hatA, je saMgItanA jANakAra hatA. temanI bahena to temanAthI paNa vizeSa saMgItanipuNa hatI. be divasa pachI sALAoe aMdaroaMdara maMtraNA karI, 'ApaNA banevI rAgane oLakhI zake che ke nahIM tenI parIkSA karIe. kAle ApaNe paMcamarAga gAIzaM.' temanI behane A sAMbhaLyu. teNe potAnA patine jaNAvyu, 'kAle A loko paMcamarAga gAze. tuM sAvadhAna rahIne tane pUche tyAre e nAma Apaje-nahIM to tArI ThekaDI karaze'. bIje divase paMcamarAga gAtAM sALAoe pUchyuM, tyAre banevIe te paMcamarAga hovAnuM kA. saMgItasabhA UThI gaI, tyAre sALAoe thoDe dara jaI aMdaroaMdara vAta karI, 'ApaNe kayo rAga gAvAnA chIe te bahena sAMbhaLI gaI ane teNe ApaNA banevIne cetavI dIdho. paNa kAle ApaNe dhanyAzrIrAga gAI| ane bahenane AnI jANa na hovAthI tAziro thaze.' te pramANe vaLate divase dhanyAzrIrAga gAtAM sALAoe banevIne pUchayu, 'ho /
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ (74) A kayo rAga cha ?' banevIe kahyu, SaSTharAga'. sALAo hasI paDyA, 'kyAMya SaSTharAga sAMbhaLyo che ?' mUcha maraDatAM banevI bolyAM, 'mUrkhAo, gaI kAle paMcama hoya to Aje SaSTha kema na hoya ?' A sAMbhaLIne lajavAtI tenI patnIe AgaLa Avo dhAnyano saMketa patine devA tolaDI UMcakIne halAvI, eTale banevI bolyA, 'are ! huM jarA bhUlyo, e SaSTha nahIM paNa tolaDa rAga hato'. badhAe hasatA hasatAM kahyu, 'tolaDa rAga kyAthI laI AvyA?' banevI bolyA, 'juo, tamArI bahena ja mane saMketa Ape che.' sALAo bolyA, 'vAha vAha ! ApaNA banevI to saMgItavidyAmAM tuMbura che.' 7. uttama putraprAptinuM zaratI varadAna aSADhI amAvAsyA eTale ke divAsAne divase paraNelI strIo evaratajIvaratanuM vrata kare. jhaveracaMda meghANIe e vratano 'kaMkAvaTI 'mAM DhUMko paricaya ApI 'evarata-jIvarata'nI vratakathA ApI che. teno zarUAtano bhAga nIce pramANe che (be bhAganuM saMyukta punurmudraNa, 1984, pR. 17-18) : ___ bAmaNa ane bAmaNI hatAM. ene peTa jaNyuM na maLe. bAmaNa to roja mA devajInI pUjA karIne mAthe phUla caDAve, eTale musanamAna roja bAmaNanI pUjA bhUsIne mA 'devajIne mAthe mAchalAM caDAve. bAmaNane to vicAra thayo che ke - arere ! A na karavAnAM kAmAM karanAro musanamAna; ene ghera gheroeka jaNyAM, ne mAre ghera ghoDiyuM bAMdhavAye choraM nahIM ! devaLamAM jaIne bAmaNa to peTa charI nAMkhavA taiyAra thAya che. tyAM to mUrtinA momAMthI mAkAro thAya che, ke - __ 'mA ! mA !' bAmaNa kahe : 'kAM?' mahAdevIjI pUche che ke 'bhAI re bhAI, peTa kayara zIdane nAkha cha ?' 'are mahArAja ! olyo musalamAna roja mAchalAM caDAve ene ghera ghero jaNyAM; ne huM phUla caDAvaM to ya mAre ghera ghoDiyuM bAMdhavA ye choruna maLe.' 'ene ghera jaIne joI Ava to kharo.' bAmaNa to musalamAnane ghera jaIne joI Avyo che. mA devajI to pUche che, 'bhAI, bhAI, teM zuM joyu ?'
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ (75) 'mA'rAja, meM to chANano podaLo joyo, ne mAlIpA kIDA khadabadatA joyA'. "he bhAI , enAM ghero jaNyAMnI dazA to e podaLAmAM khadabadatA kIDA jevI jANaje; jA, tane eka dIkaro dauM chu. paNa dIkarAne bhaNAvIza mA, ne bhaNAva to paraNAvIza mA.' bAmaNane to vicAra thaI paDyo che. enA manamAM to thayu ke 'ThIka jIvatA, ayaNe to dikaro laI levA de ! pachInI vAta pachI jovAze.' __ svasti kahIne bAmaNa to ghera gayo che. gorANIne to mahInA rahyA che. nava mahine dudhamala dIkaro Avyo che. dIkaro to die na vadhe evo rAte vadhe, rAte na vadhe evo dIye vadhe che; adADe Ujharyo jAya che. hAM hAM karatAM to dIkaro cha mahinAno, bAra mahinAno , be varasano thayo che. ene to ramADe che, khavarAve ne pIvarAve che. dIkaro to zo moMgho ! zo moMgho ! koI vAta nahIM evo moMgho! sAta khoTyano eka ja dIkaro. ema karatAM to dIkaro pAMca varasano thayo che. mAbApane to vicAra thayo che ke arere, dIkarAne nahIM bhaNAvIe to peTa khAze zuM ? ne nahIM paraNAnIe to vasatI re'ze zuM ? dIkarAne to nizALe besAryo che. dIko bAra varasano thayo tyAM to bhaNIgaNIne bAjaMdo thayo che. ene to nALiyera AvatAM thayAM che . paNa mA devajInI to duvAI che ke - dIkarAne bhaNAvIza mA, ne bhaNAva to paraNAvIza mA. gora-gorANI to vicAra kare che, ke pUtarane nahIM paraNAvIe to vasatI re'ze zuM ? A kathAghaTaka zAmaLa bhaTTanI 'siMhAsanabatrIsI'nI vIsamI vArtA 'vetAla bhATanI vArtA'mAM zarUAtanA bhAgamAM maLe che. (phA. gu. sabhAvALI AvRtti, 1995 pR. 196-121, kaDI 32-90). teno DhUMko sAra madhyakAlIna gujarAtI kathAkozamAMthI uddhRta karUM chu (pR. 292) : kanojano bhIma bhATa zeSanAgano bhATa hovAthI karoDapati hato, paNa vAMjhiyo hato. teNe devaLamAM jaI zivapUjana karyu. svapnamAM AvI zive kA : 'tArA pUrvajanmanAM pApa ADAM Ave che.' bhIme ghare AvIne ghaNAM dAnapuNya ane homahavana karyAM, ane phI vanamA jaI zivadahere eka varasa tapa karyu. evAmAM eka aputra mAchImAre zivane mAthe mAchalAM pachADavAnI dhamakI ApI, eTale zive tene pAMca putranuM varadAna Apyu. A joIne anyAyathI duHkhI thayelo bhATa potAnA peTamAM pALI mAravA jato hato, tyAM zaMkare tene vAryo ane chANanA podaLAmAM khadabadatA kIDAmAMthI pAMca pApiyA jIva mAchImArane ApyA hovAnuM jaNAvyu. vaLI kA ke, tArA tapane yogya
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ (76) pratApI putra ApavA mATe mArI eka kalA tAre tyAM putra tarIke avataraze. te tAruM ghaj dhana kharacaze, paNa tuM tene vArIza to te ghara choDIne cAlyo jaze. evarata-jIvaratanI kathAmAM jo putrane bhaNAve to paraNAvavo nahIM ane paraNAvavo hoya to bhaNAvavo nahIM evI putravaradAnanI zarata che, ane mAtApitA e zaratano bhaMga kare che. vetAlabhATanI vArtAmAM paNa putra paisA puSkaLa kharacaze ane tema karatAM jo pitA nivAraze to ghara choDI jaze evI cetavaNI che ane pitA teno bhaMga kare che. 8. khAugharo ziSya zubhazIlagaNitakRta 'paMcazatI-prabaMdha (athavA 'prabodha')-saMbaMdha' (racanAsamaya I.sa. 1465)mA 35mA TucakA (pR. 195)no anuvAda nIce pramANe cha : eka paMDitane ghaNA vakhate eka ziSya maLyo. e khAudharo hato. paMDite hasatAM hasatAM eka bIjA paMDita AgaLa ziSyanAM lakSaNa varNavatAM kahyu : 'ghasi ghoghara, DhuMDhaNi Dhalasa, khIca tela nau kAla / gurulai celau sAMpaDiyau, cAlaMtau dukAla / ' 'ghasiyAno ghoghara, DhUMDhaNiyAM upara DhaLI paDato, khIcaDI ne telano kALa-gurule evo celo sAMpaDyo che, je hAlatocAlato dukALa ja che'. 'ghasi' = ghasiyo, loTa zekIne karAto zIro. ghoghara bilADAnI jema ziSya ghasiyA para tUTI paDe che. 'DhuMDhaNiyAM' eTale 'bRhat gujarAtI koza' anusAra juvAranAM kUzakAMnAM DhokaLAM. 'Dhalasa'no artha aTakaLe karyo che. jo 'Dhasala' evo pATha hoya to 'DhasavU'no artha 'DhIluM' evo thAya. 9. sAmAnya zabdo- mArmika arthaghaTana rAjazekhara sUrikRta 'prabaMdhakoza' (racanAsamaya 1349)mA vikramAdityaprabaMdhanA chevaTanA bhAgamAM eka prabaMdha ema kahIne Apyo che ke A prabaMdha jainetara paraMparAno che ane mugdhalokonA manoraMjana mATe ja Apyo che. teno anuvAda nIce pramANe che : vikramAditya ujjayinImAM rAjya karato hato tyAre eka vAra eka brAhmaNa khetaramA haLa calAvato hato, temAM bhoMyamAMthI eka divya prabhAe jhaLahaLatuM ratna maLyu. tetI kiMmata kaDhAvavA te jhaverIo pAse gayo. temaNe karvA : 'AvaM amUlya ratna ame
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ (77) pahelAM kadI joyuM nathI. khoTI kiMmata karIe to ame pApamAM paDIe. AnI sAcI kiMmata koI karI zake tema hoya to eka rAjA vikramAditya niSNAta ratnapArakhu tarIke enI khyAti che.' brAhmaNa vikrama pAse pahoMcyo. vikrame pUchyuM eTale teNe ratna kyAMthI maLyuM te jaNAvyuM. vizvAsa rAkhI ratna be divasa pUratuM potAne soMpavA vikrame tene saMmata karyo ane tene rAjaprAsAdamAM ja rAkhyo. balirAjA sarvazreSTha ratnapArakhu hovAthI vikrama AgiyA vetALane sAthai laI tenA upara savAra thaIne pAtALamAM balirAjAnA bhavanadvAre AvI pahoMcyo. tyAM kRSNa dvArapALa hatA. temaNe vikramane pUchyuM, 'zA kAme AvyA cho ?' vikrame kahyuM, 'jaIne baline kaho ke mahattvane kAme rAjA tamane maLavA mAge che.' kRSNe baline A saMdezo ko eTale balie kahyuM, 'AvanArane pUchI jo ke te yudhiSThira che ? kema ke rAjA to yudhiSThira ja kahevAya' kRSNe jaI vikramane pUchyuM, eTale vikrame kahyuM, 'jaIne ema kaho ke maMDalezvara maLavA mAge che.' kRSNe baline A saMdezo kahyo eTale balie puchAvyuM, 'zuM rAvaNa maLavA mAMge che ? maMDalezvara to rAvaNa ja kahevAya !' kRSNe A pramANe jaNAvyuM eTale vikrame kahyuM, 'ema kaho ke kumAra maLavA Avyo che.' tenA uttaramAM balie pUchAvyuM ke 'zuM kArtikeya Avyo che, lakSmaNa che ? pAtAlavAsI nAgaputra dhavalacaMdra che ? ke pachI vAliputra, rAmadUta aMgada che ? kumAro to e ja kahevAya'. eTale vaLI pAchu vikrame kahevarAvyaM, 'ke dAsa, sevaka Avyo che'. balie pArchu puchAvyuM, 'zuM hanUmAna AvyA che ? sevaka to hanUmAna ja'. chevaTe vikrame kahevarAvyuM, 'koTavALa maLavA mAge che'. balie kRSNa dvArA puchAvyaM, 'zuM vikrama maLavA Avyo che ?' vikrame hA kahI ane Adeza maLatAM balirAjA pAse pahoMcyo. balie pUchayuM, 'tuM ratnanI kiMmata pUchavA Avyo che ne?' hA kahIne vikrame ratna dekhADyaM balie kayuM, 'yudhiSThira AvA aThyAzI hajAra ratnanuM nitya supAtrone dAna karatA. temAMnuM eka kyAMka daDI gayuM ane chevaTe brAhmaNane bhoMyamAMthI maLyuM. kema ke kAlabaLe e badhAM ratno dharatImAM daTAI gayAM. to vikrama, tArI to zI gaNanA ?' vikrame kahyuM, 'sAcuM, mahArAja, paNa mAre jANavuM che ke yudhiSThirane ATalI badhI saMpatti kyAMthI sAMpaDI hatI?' balie kahyuM, 'tenA cAra bhAIoe digvijaya karIne te ANI hatI. pahelAMnA yugamAM camatkRta nAmanA eka daLadarI kathAdhArIe rudranI ArAdhanA karI. prasanna thaIne rudre kailAsanI pAse eka ratna - survaNamaya nagarInuM nirmANa karI tene ApI. camatkRte teno upabhoga karyo. tenA mRtyu pachI rudre dhULanI vRSTi karIne te dATI dIdhI. jyAre sahadeva uttara dizAmAM digvijaya mATe gayo tyAre sTre potAnA gaNone
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ (78) mokalI e nagarI bahAra kADhI ane yudhiSThirane samarpita karI. eTale yudhiSThire yatheccha dAna karyu. AthI rAjA to eka mAtra yudhiSThira. vidyAnA darpathI baLavAna rAvaNa e ja mAtra eka maMDalezvara. mAtra sAta divasano hovA chatAM kArtikeye tArAkAsurano vadha karyo hato, eTale kumAra to e ja. athavA to lakSmaNa, jeNe meghanAdane raNamAM roLyo athavA to pIhulIno putra dhavalacaMdra, jenuM viSa AkhA jagatano nAza karI zake, viSane paNa amRta banAvI zake, athavA aMgada, je ema kahI zakato hato ke saMdhi ke vigraha mATe jyAre huM dUta houM tyAre dasamAthAM, vaDhAyelA ke vaNavaDhAyelAM, dharatIpITha para aLoTaze' ane sevaka eka mAtra hanUmAna jeNe sItAnA virahajvare jarjarita aMgovALA rAmane sabhA madhye dhIraja baMdhAvI hatI : 'mahArAja, mane AjJA Apo. zuM laMkA UMcakIne laI AeM ? jaMbUdvIpane ahIMthI khaseDuM ? samudrane zoSI lauM ? athavA to ramatamAtramAM viMdhya, himAlaya, svarNagiri ane trikUyacalane UMcakI, samudramA nAkhI UchaLatA jaLasamUhavALA tenA para setubaMdha karaM?' hA, tuM koTavALa kharo. jA, brAhmaNane kaheje A ratna amUlya che.' vikrame ujjayinI jaI brAhmaNane ratna pArcha soMpI balirAjAe je kA hatuM te jaNAvI tene tene gAma mokalI Apyo. A kathAnuM marmasthAna 'rAjA', 'maMDalezvara', 'kumAra' vagere sAmAnya zabdanA viziSTa arthaghaTanamA raheluM che. nIce gujArAtImAM ApelI eka rAjasthAnanI lokakathAmAM A ja prayukti vaparAI che. eka vAra rAjA bhoja ane mAgha paMDita zikAra khelavA gayA. pAchA pharatAM teo rasto bhUlyA. have kone pUchaQ ? mAgha paMDitanA kahevAthI eka khetaramA eka DozI rakhavALU karatI hatI tenI pAse jaI rAmarAma karIne temaNe tene pUchyuM, 'bAI, A rasto kyAM jAya che ?' DozI bolI, 'A rasto to ahIM ja rahe che, tenA upara jeo cAle che te jaze'. e pachI temanI vacce praznottara cAlyA : _ 'vIrA, tame koNa cho ?' 'bAI, ame vaTAvaDA (musAphara) chIe.'
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ (79) 'vaTAvaDA to be ja. eka sUraja, bIjo candramA.' 'bAI, ame to paroNA chIe.' 'paroNA to be ja. eka dhana, bIjeM jobana.' 'bAI, ame to rAjA chIe.' 'rAja to be ja. eka indra, bIjA yama. tame vaLI kevA rAjA ? vIrA, sAcuM bolo, koNa cho tame ?' _ 'bAI, ame to bharakhama chIe.' 'bharakhama to be ja. eka dharatI, bIjI strI.' 'bAI, ame to sAdhu chIe.' 'sAdhu to be ja. eka zIla, bIjo saMtoSa.' 'bAI, ame to UjaLAM chIe.' 'UjaLAM to be ja. eka vANI, bIjo sAbU'. 'bAI, ame to paradezI chIe.' 'paradezI to be ja. eka jIva, bIjuM mAna.' 'bAI, ame to garIba chIe.' 'garIba to be ja. eka bakarIno beTo bakaro, bIjI dIkarI.' 'bAI, ame to dhoLA chIe.' 'dhoLA to be ja. eka baLada, bIjo kapAsa.' . 'bAI, ame to bharyA chIe.' 'bharyA to be ja. eka vAdaLa, bIjI astrI.' 'bAI, ame to catara chIe.' 'catara to be ja. eka ana, bIjaM jaLa.' 'bAI, ame to ni:saMga chIe.' 'ni:saMga to be ja. eka indra, bIjI kanyA.' 'bAI, ame to hAryA chIe.'
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ (80) 'hAryA to be ja. eka deNadAra, bIjo dIkarIno bApa.' 'bAI, ame koNa chIe te ame jANatA nathI. tuM jANatI ho to tuM ja kahe'. eTale DozIe kA, 'e rAjA bhoja che, ane e mAgha paMDita. ane pelo che tamAre javAno rasto. jAo.' joI zakAze ke A kathAmAM paNa 'vaTavaDo', 'paroNo', 'rAjA', 'paradezI', 'garIba' vagere sAmAnya zabdonuM viziSTa arthaghaTana karIne kathAnI rasaniSpatti karI che.
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 81 ) 7. prayogonI pagadaMDI 1. 'sIjhavuM' ke 'sIjavuM' ? 1. kozomAM sIjhavuno artha 'dhIme tApe barAbara baphAi ke caDIne taiyAra thavuM - raMdhAI rahevuM' e pramANe Apyo che. jema ke 'bhAtane sIjhavA devA'. saM. sidhyati, prA. sijjhai ane pachI sIjhe e pramANe vyutpatti Apela che. 2. AmAM eka muzkelI e che ke saMskRta ane prAkRta zabdono artha to sAmAnyapaNe 'siddha thavuM', 'raMdhAvuM' evo che, nahIM ke 'dhIme tApe raMdhAvuM'. anya bhAratIya bhASAomAM A zabdanI sAthe saMkaLAyelA zabdo jotAM zabdanuM svarUpa ane mULa pheratapAsa mAge che. 3. TarnaranA bhAratIya-Arya bhASAonA tulanAtmaka kozamAM kramAMka 13933 (svighati ) ane 13934 (svinna) nIce je mAhitI ApI che, tethI A prazna para prakAza pADe che. pAli sijjiti UkaLe che', hindI sIjanA 'dhIme tApe UkaLavu; pAli sinna UkaLeluM'; kAzmIrI senaduna 'sIjhavavuM'. 4. eTale svedana 'parasevo vaLe tema karavuM', 'varALa nikaLe tema karavuM' e arthane dhyAnamAM letAM saM. svidyati, prA. sajjai uparathI gujarAtI sIje (nahIM ke sijhe ) dhIme tApe raMdhAvAnA arthamAM niSpanna thayela che. AnuM samarthana jUnI gujarAtI sinna vaDe thAya che. 'varNakasamuccaya mAM (pR. 174) vaDAnA varNanamAM kahyuM che : 'ghaNai teliM sInA' eTale ke bharapUra telamAM dhIme tApe taLyAM'. saM. svinna prA. sinna gujarAtI sInaM. saurASTramAM bhAtane 'sIjavA devA' oma bolAya che. . 5. 'rAMdhyaMsIdhyaM 'mAM e paryAyasamAsamAM 'sIdhavaM' maLe che. 'varNakasamuccaya 'mAM (pR.173) 'kugharaNI 'nA varNakamAM 'rAMdhaNAM sIdhaNA nitu aNAhara (aNAdara ? ) karai '. (pR. 143). 2. 'sUnAsaNA' 'anusaMdhAna' - 1mAM (pR. 18 - 19) jUnI gujarAtI sUnAsaNA ane apabhraMza suNNAsaNa zabda 'asavArarahita, sUnI beThakavALA' upara noMdha che. eka vadhu prayoga jUnI gujarAtImAM maLatA rUDha varNakomAMthI dhyAnamAM Avyo. temAM yuddhanA varNanamAM 'sUnAsaNA
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ (82) turaMgama taDaphaDaI, ratha dhaDahaDaI' ('varNakasamuccaya', pR. 81). 'sUnAsaNA turaMgama taDaphaDaI, bhAle bharaDItA gajendra AraDaI'. ('sabhAzRMgAra', pR. 79) e pramANe maLe che. 3. jhaMbaDaka-gItanu vadhu eka udAharaNa 'anusaMdhAna 'nA cothA aMkamAM jhaMbaDaka-gIta vize noMdha ApI hatI ( pR. 24-25). 'prabhAvakacarita'mAM te 'jhaMbaDaka'ne badale 'huMbaDaka' evo bhraSTa pATha hovArnu tyAM batAvyuM hatuM. tevo ja bIjo dAkhalo 'vinodakathAsaMgraha' (prakAzana varSa 1918)mAMnI eka kathAmAMthI mArA dhyAnamAM Avyo. enA kartA 'prabaMdhakoza'kAra maladhArI rAjazekharasUri che (caudamI zatAbdIno pUrvArdha). tenI 18mI kathA ('Atma-vigopaka jaTAdhara-kathA') Ama to bhraSTAcArI zaiva sAdhuo (bharaDAo) ane maThAdhipatione lagatI che, ane temAM parasaMpradAyanI TIkAno Azaya paNa che (je te veLAno arasaparasa vyavahAra hato), paNa kathA lekhe te rasaprada che. huM anuvAda nIce pramANe ApuM chu : koI eka tApasa dezadezamA paryaTana karato mahArASTra pahoMcyo. tyAnAM koIka gAmaDAmA bhikSA na maLatAM, bapore bhUkhe pIDAto, Amatema bhaTakato te eka chIpAnA gharamAM peTho. tyAM prasaMgavaza ghaNA loko ghIthI bharapUra miSTAno ArogatA hatA. kRpAbhAve bharaDAne paNa dahIbhAta bhikSAmAM maLyAM. teNe tyAM ja te khAI lIdhAM. keTalAka samaye e jaTAdhArI gUrjaradezamAM pahoMcyo. tyAM eka nagaranA maThapatie tene Azraya Apyo. karmabaLe te AgaLa jatAM moTo maThapati banI gayo. tene garAsamAM lAkhonI Avaka hatI. moTo sevakavarga hato. eka vAra rAjAnA gAyaka, nartakI vagerenI maMDaLI potAnI kalA pradarzita karI bheTa tarIke dravya prAptinI icchAthI tenI pAse AvI. tenI AsapAsanAoe vinaMtI karIne tene jovA-sAMbhaLavA besAryo. kalAkAroe paNa dhruvaka, pratimaMTha vagere zAstrIya gItaprakAro lAMbA samaya sudhI gAyA. paraMtu maThapatie kazuM ApavAnuM karyu nahIM. eTale e zaTha kalAkAroe vicAryu, 'AnI samakSa gAmaThI chaMdogIto rajU karIe.' eTale pachI temaNe 'huMbaDaka' gAvAnuM zarU karyu. e gItanI AMcaLI (Teka, dhruvapada) A pramANe hatI : ___kahauM ji bharaDaI jaM jaM kiuM' (artha : 'bharaDAe je je karyu te huM kahI batAyU~ chu'). e sAMbhaLIne cakita thayelA bharaDA maThapatine thayuM, 'meM chIpAne ghera bhojana karyu e koIka rIte A loko jANI gayA che'. eTale teNe kalAkArone puSkaLa rezamI
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ (83) vastro, sonAnAM sAMkaLAM vagere bheTathI navAjyA. kalAkArone paNa casako lAgyo eTale kalAkAroe pArcha gAyuM, 'bharaDAe je je karyu te huM kahI batAvaM chu'. eTale maThapatie pharI pAchI temane bheTo ApI. eTale kalAkAroe trIjI vAra e ja gIta gAyu. hakIkate e loko zaMkaracaritranA gItanI prastAvanA lekhe e paMktinuM gAna karatA hatA, paNa jaTAdhArI ene potAnA pahelAnA AcaraNane, prasaMgane anulakSIne ghaTavato hato. eTale pachI krodhe bharAIne e jaTAdhArI kalAkArone bolAvIne barADyo, 'are duSTo ! tamAre zuM kahe, che ? bharaDAe chIMpAne ghera dahIbhAta khAghA, khAdhAM, khAdhAM-emAM koInuM kAMI laI lIdhuM che ?' AmAM 'huMbaDaka' e 'jhaMbaDaka', bhraSTa rUpa che. ahIM paNa gItanA chaMdanI paMkti 14 mAtrAnI che. 4. gorakhanAthanu eka pada zubhazIlagaNikRta 'vikramAdityacaritra'mAM gorakhanAthanA nAmAMkanavALu eka pada uddhRta thayuM che (bhAga 1, AThamo sarga, patra 134kha - 135 ka). te nIce pramANe che: puttA cittA hoiM anerA, narahaM (?) nAri anerI, mohai mohiu mUDha jaMpaI, muhiyAM morI morI. 1 atihi gahanA atihi apArA, saMsAra-sAyara khArA, bujjhau bujjhau gorakha bolaI, sArA dhamma vicArA. 2 kavaNaha kerA turaMga hAthI, kavaNaha kerI nArI, narakihiM jAtA koi na rAkhai, hiyaDai joI vicArI. 3 krodha parihari mAna ma-na kari, mAyA lobha nivAre, avara vairI mani ma ANe, kevala Apuhu tAre. 4 A pada kAM to kharekhara gorakhanuM hoya, ane tenI mULabhASA badalAI hoya, athavA to koI uttarakAlIna saMtabhagatanuM hoya ane gorakhane nAme caDI gayuM hoya. chaMdadRSTie koI koI paMkti khAmI vALI che : ekAda akSara vadhughaTu che, ane tenuM kAraNa mULanA pAThanI bhraSTatA hoya.
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ (84) pUrtiH 1. hemacandrAcAryakRta 'pariziSTaparva'mAM 'nakhAcchoTanikA' e zabdaprayoga che ( moniara viliamjhanA saMskRta-aMgrejI zabdakoza anusAra). (68)2. svayaMbhUkRta apabhraMza mahAkAvya 'paumacariya'-bhAga-1mAM (1953)mAM meM ApelI sArtha zabdasUcimA e kAvyamAMthI 'dukk' ane 'Dhoya'nA prayoga noMdhyA che, ane 'upamitibhavanaprapaJcakathA'no na dadAti .... svagRhe Dhaukam' e prayoga paNa noMdhyo che. 'jahiM sua-sAriyahuM NAhiM Dhou' (paumacariya, 16, 5, 2 ) 'jyAM zuka -sArikA nikaTamAM nthii'| ratnA zrIyane puSpadantakRta apabhraMza mahAkAvya 'mahApurANa'mAMthI 'Dhukk', 'Dhoya' ane 'Dhova'nA prayoga noMdhyA che ( A critical study of Mahapurana of Puspadanta, 1969, pR. 70-71. arvAcIna bhAratIya-Arya bhASAomA AmAMthI niSpanna zabdo mATe juo Ta rano bhAratIya-Aryano tulanAtmaka koza, kramAMka 5609-5612 nIce / saMskRta prayoga para prAkRta prayogono prabhAva che. (4).3,hemacandAcAryanA apabhraMza vyAkaraNamAM be vAra 'suhacchI' ('suhacchaDI') ='sukhAsikA' (sukhazAtA)no prayoga thayo che : 4.376(2), 423(2) (4).4 'lalati', 'lalate' (= rame che, krIDAmagna hoya che) 'mahAbhArata'mAM vaparAyo che. (haviTanI Roots, Verb forms and Primary Derivatives of the Sanskrit Language, 1885, punarmudraNa 1963, Tarnarano koza, kramAMka 10968) ha. bhA. pUrti : (1) 'mana'nA jUnI gujarAtInA prayogo mATe juo jayaMta koThArI, 'madhyakAlIna gujarAtI zabdakoza'. 'mana'mAM niSedhavAcaka 'ma'nI sAthe bhAravAcaka 'na' joDAyo che. hindImA 'karo-na' jevA prayogomAM je anurodha ke Agrahano vAcaka 'na' che (gujarAtImA 'ne' che) te ja A hovAnuM jaNAya che. (2) 'kattAvA surapuri gayA' evA hastapratanA pAThane sudhArI, zabdavibhAga judI rIte karavAthI 'kittA vAsara puri gayA' ema vAMcavAnuM sUcana yogya che, paNa pATha bhaSTa hoIne 'ketA' evaM rUpa hovAnuM mAnavU joIe. jUnI gujarAtImA e ja rUpa jANItuM che. ha. bhA.
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ (85) navaprakAzita sAhityano paricaya Indian Logic: A study of Jayanta Bhatta's Nyayamanjari : Part II-Nagin J. Shah. Sanskrit - Sanskriti Granthmala 3. 1995. 23 Valkeshvar Society, Ambawadi, Ahmedabad-380015. pp. 12+224. Rs. 225/ DaoN. nagIna zAha ghaNAM varasathI kAzmIrI mUrdhanya paMDita jayaMta bhaTTa (IsavI navamI zatAbdIno aMta, dasamIno AraMbha)nI 'nyAyamaJjarI 'nuM adhyayana karatA rahyA che. 'nyAyamaJjarI 'nAM vividha Ahnikono temano gujarAtI anuvAda prasiddha thato rahyo che. prastuta pustakamAM temaNe pratyakSa, anumAna, upamAna, zabdapramANa, svata:prAmANya ane parata:prAmANyano IzvaranI sattA, zabdanI nityatA-anityatA-e viSayone lagatA 'nyAyamaJjarI'nA bIjA ane trIjA AhnikanuM adhyayana ApyuM che. pariziSTamAM dharmakIrtino prameyavicAra ane pUrvakAlIna nyAyavaizeSika darzanamAM thayela IzvaravicAranuM tAraNa Apyu che. bhAratIya darzananA abhyAsIone Do. zAhanuM A gaMbhIra ane vizada adhyayana atyaMta upayogI nIvaDaze. jaina darzana ane sAMkhya-yogamAM jJAna-darzana-vicAraNA. jAgRti dIlIpa zeTha. saMskRta-saMskRti graMthamAlA 2. 1945, pR 16+200 rU.150. jJAna ane darzana- svarUpa, temanI vacceno saMbaMdha, AdhyAtmika vikAsamAM temanuM yogadAna vagere vize bhAratIya dArzaniko, ciMtana bahumUlya che. A pustakamAM lekhikAe mukhyatve jainadarzana ane sAMkhyayogamA e viSayonI je vicAraNA thaI che teno tulanAtmaka abhyAsa karyo che. te sAthe bauddha darzana, upaniSado, gItA ane nyAyavaizeSika darzanamAM paNa e viSayonI je vicAraNA thaI che te paNa nirUpyuM che. A abhyAsa mULa saMskRta, prAkRta, pAli granthone AdhAre karelo che. arthaghaTana karavAmAM te te darzananI vicAraNA sAthe saMvAditA rakhAI che, ane AcAryonA matavirodhano parihAra karavAno paNa prayAsa ko che. (nagIna zAhanA prAstAvikane AdhAre)
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ (86) Ludwig Alsdorf and Indian Studies. Edited by Klaus Bruhn, M. Duckwitz, A. Wezler. Motilal Banarsidass. 1990, pp. 12+120. Rs. 150. vIzamI sadInA pAzcAtya bhAratavidomAM jarmana vidvAna luDviga AlsDorpha (1904-1978) sarvamAM agraNI eka sarvatomukhI saMzodhaka gaNAvI zakAya tevA hatA. vaidika, bauddha, jaina, arvAcIna bhAratIya, saMskRta, ardhamAgadhI, pAli, prAkRta, apabhraMza e badhAM ja temanAM kAryakSetra hatAM, ane keTalAkamAM to temaNe kareluM saMzodhanakArya pAyAnuM hatu.. prastuta smaraNAMjali rUpa pustakamAM temane lagatI avasAnaprazasti, temanAM svakIya lakhANonI saMdarbhasUci ane sAlavArI, temaNe karelA avalokanonI saMdarbhasUci, temanAM mahattvanAM pustakonI vividha vidvAnoe pahelAM prakAzita karelI samIkSAono saMcaya, tathA temanAM vaidika adhyayanonuM (pAula thIme), jainavidyAne lagatAM adhyayanonuM (e. meTTe), azoklekhone lagatAM tathA pAli-adhyayanonuM (ke. Ara. normana mUlyAMkanaeTalI sAmagrI ApavAM AvI che. 1974mAM AlsDorphanA 70mA janmadine temanA vividha saMzodhana sAmayikomA prakAzita lekhono 784 pAnAMno eka daLadAra saMgraha (Ludwig Alsdorf's Kleine Schriften. Ed. A. Wezler.) prakAzita thayo hato. temAM 'uttarAdhyayana'ne lagatAM adhyayano, vaidika AkhyAna-siddhAMtanI samIkSA, 'vasudevahiMDI'nI paraMparA, bhASA ane veDhane lagatAM saMzodhanalekho, jaina vizvavarNanane lagatA lekho apabhraMza saMpAdanonI samIkSAo vagereno samAveza thayela che (tenA mArA avalokana mATe juo 'saMbodhi', graMtha 9, pR. 75-76). temanA avasAna pachI 1981mAM eka smAraka graMtha paNa prakAzita karavAmAM Avyo (Studien Zum Jainismus und Buddhismus-Gedenschrift fur Ludwig Alsdorf, Ed. K. Bruhn, A. Wezler). e mahApaMDitanA saMzodhanakAryanA badhAM pAsAMne lagato eka sarvasAmAnya, vyApaka paricaya ApavAnI nemathI prastuta pustaka taiyAra karAyuM che. saMpAdakoe temanI prastAvanAmAM vigate A hetu samajAvyo che. *Formes et usages de la concatenation en prakrit'. Nalini Balbir. Sauhtdyamangalam : Studies in Honour of Siegfried
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ (87) Lienhard on his 70th Birthday. Edited by M. Juntunen, W. L. Smith, C. Suneson. Stockholm, 1995, pp 5-26. nalinI balabIre A lekhamAM prAkRta sAhityamAM thayelA, yamaka nAmA zabdAlaMkAranA eka prakAra 'saMdRSTa' ke 'zRMkhalA' yamakanA prayogo vize mAhitI ApIne svarUpa, bhedo, itihAsa vagere dRSTie carcA karI che. mukhyatve 'sUtrakRtAMga', 'setubaMdha', vimalasUrikRta 'paumacariya', 'kuvalayamAlA', 'samarAiccakahA', 'lIlAvaI kahA', 'caupanamahApurisacariya', 'puhaicaMdacariya' vageremAM maLatAM udAharaNo tarapha dhyAna kheMcyu che. eka cheDe 'Rgveda mAM (10, 84) to bIje cheDe Aja paNa pracalita aMtakaDI ke aMtyAkSarImA : te 'pratimAlA' ke 'bhaMDI' tarIke isavI pahelIthI vIzamI zatAbdI sudhI hovAnuM pI. ke. goDeo eka lekhamAM batAvyuM che) e sAhityika racanAyukti jANItI hovAnI paNa noMdha lIdhI che. zRMkhalAyamakathI 'lATAnuprAsa' alaMkAranu svarUpa ane AsvAdyatA judAM hoIne te banene eka khAnAmAM nAkhavAnI lekhikAe bhUla karI che. jUnI gujarAtInAM vasaMtavarNananA phaguprakAranAM kAvyomA madhyayamaka (pUrvavartI caraNanA aMtane ane pachInA caraNanA Adine pratyeka padyArdhamA joDatuM) lAkSaNika cha - ane tenA anusaraNamAM racAyela thoDAka saMskRta phaga-kAvyomAM paNa teno prayoga thayo che. kAlidAse paNa 'raghuvaMza'nA navamA sargamAM, AgaLa jatAM vasaMtavarNana karyu che tethI, 1 thI 54 padyomA cothA caraNamAM AraMbhe yamakano prayoga ko che. prakAzana-mAhitI AcArAMgasUtra - pra.zru., bAlAvabodha kartA : zrI pArzvacaMdrasUri. racanA : vikramanuM soLamuM zataka. saMpAdaka : zrI amRta lAlabhAI bhojaka, amadAvAda. prakAzaka : zrI pArzvacaMdrasUrI sAhitya prakAzana samiti, muMbaI, graMthamAlAnA saMpAdako : munizrI bhuvanacaMdrajI, Do. gulAba deDhiyA, bharata sI. zAha.
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAtakartRka arhatpravacanasUtra-savivaraNa saM.-paM. zIlacandravijayagaNi 'arhatpravacana' nAme noMdhAyelI prastuta-mUlasUtra temaja tenuM svopajJa vivaraNa dharAvatI-kRtinI ekamAtra prati, khaMbhAtanA zrI zAntinAtha prAcIna tADapatrIya jaina bhaMDAramA sacavAI che. muni puNyavijayajI-saMpAdita Catalogue of palmleaf Mss. in the Shantinatha Jain Bhandara, Cambay-part-1mAM (Gos. Baroda, 1961) pR. 174 para kra. 107 tarIke noMdhAyelI, 139 patronI ane 11 vibhinna kRtionA saMgraharUpe tADapatrIya hastapratimAM 10mI kRti tarIke A 'arhatpravacana-paMcAdhyAyAtmaka' nAmanI kRti che, je 122 thI 138 eTale ke kula 16 patromAM patharAyelI che prati adhUrI - apUrNa hoI lekhakatathA lekhana saMvata AdinuM varNana prApta nathI, paraMtu vikramanA teramA zatakanA pUrvArdhamAM te lakhAI hovAnuM aTakaLavAmAM AvyuM che. kRtinA kartAno nAmollekha nathI, ane A racanAnI prati anyatra kyAMya-koI bhaNDAramA hovA- adyAvadhi jANavAmAM nathI Avyu. paraMtu koI bhaNDAramAM koIka AvI saMgrahAtmaka pothImAM AnI bIjI nakala maLI Ave te azakya na gaNAya. ___ 'arhatpravacana' e taddana sarala chatAM pragalbha bhASAmAM thayelI madhura laghu racanA che. pAMca moTAM sUtro che, jene ahIM 'adhyAya' tarIke varNavela che, ane te sUtromAM darzAvelA AMka mujabanA padArthonuM svarUpavarNana-mAtra karatI vivRti paNa AmAM ja che, je saMbhavataH sUtrakAre ja racela jaNAya che. vAkyo DhUMkAM DhUMkAM che, paddhati sUtrAtmaka che . thoDA ane te paNa sarala zabdomAM jainadarzananI samajaNa ApavAno kartAno majAno prayAsa che, e to prathama dRSTie ja jaNAI Ave. ____ pAMca adhyAyo paikI prathamamAM 10, dvitIya ane tRtIyamA 20-20 , caturthamAM 13 tathA paMcama adhyAyamAM 18 padArthonuM pratipAdana thayuM che. A padArthomAM keTalIkabAbato khAsa dhyAnArha che, te A pramANe : 1. pAMca aNuvrato (1-3) nI sAthe rAtribhojanatyAgane paNa SaSTha aNuvrata gaNAvyu che; pracalita paraMparAmAM teno samAveza sAtamA vratamAM thayo che. 2. sAmAnya paddhatimA pahelAM samiti, pachI gupti-ema krama che, jyAre ahIM pahelAM gupti, pachI samiti (1/6-7) varNavela che.3 sAdhunA rajoharaNa mATe 'picchaka' zabda ahIM prayojela che (1/7) sAmAnyata: A zabda digambara paraMparAmAM vaparAtA morapiccha' mATe prayojAya che. 4. dazavidha'yatidharma ne mATe 'deza
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ (89) dharmAnubhAvanAH' evo prayoga (1-8) thayo che, to 'ratnaprabhA' AdI 7 naraka pRthvIone "dharmabhUmi" tarIke (3-9) varNavI che. 5. siddhAntamAM dazavidha prAyazcitta prasiddha che, jyAre ahIM prAyazcitta 12 prakAranAM gaNAvyAM che, te paNa judI rIte, ane temAM dazavidha prAyazcittono pUrNataH samAveza to nathI ja thato (2/15) 6. nava tattvaju pratipAdana 7 tathA 9 ema be bhede paraMparAmAM maLe che, ahIM tene judAM judAM pADIne jIvAdi 9 padArtho (2/1)ane jIvAdi 7 tattvo (2/2) ema varNavyAM che.7. cAra prakAranAM dhyAnanI vyAkhyAo paraMparA karatAM judI paDe che.tene varNavatAM padyo paNa dhyAnapAtra che (2/19) 7.kalpasthitika-vaimAnikaprakAromATenI mAnya saMkhyAthI judA paDIne tenA 16 prakAro/nAmo ahIM varNavyAM che; (4/5) to nava graiveyako tathA anuttara-ema maLIne kalpAtIta devo (ahamindro)nA 10 bheda batAvyA che; pAchA pAMca anuttaro judAM to kharAM ja ( 4/6) 8. nava 'anudiza' prakAranA devo paNa jaNAvyA che (4/5) jene mATe tattvArthasUtramAM koI nirdeza jaNAto nathI; nava lokantiko te A hoI zake? 9.dvividha zIla (4/14), be bhedanI nirjarA (5/6) dvividha saMyama (1/8), deza ane sarvabe jAtano mokSa (5/11) traNa prakAre siddha (5/15) bAra siddhAnuyogadvAro (5/16) - A badhAM apUrva vargIkaraNo che. 10. pulAkAdi pAMca bhede nirgranthonuM svarUpa mAnya saiddhAntika paraMparAne taddana cAtaranAruM apUrva jaNAya che (5/14). A pAMca nirgrantha-svarUpa-varNanamA ja'prathamAnuyoga' no ullekha paNa che, je noMdhapAtra che. 11.traNa ajJAnomAMtrIjaM. 'vibhaMgajJAna' tarIkeja paraMparAmAM prasiddha che, ahIM (2/10) tene vibhaGgAjJAna-nAme varNavyuM che. e ja rIte, 14 pUrvamA agyAra# pUrva nandisUtrAdimAM 'avandhya' pUrva tarIke gaNAvyuM che, jyAre ahIM (2/ 13) tene 'kalyANa' evA nAme oLakhAyela che. 12. keTalAMka nAmo paNa dhyAna devA joga che. tripiSTha (tripRSTha), dvipiSTha (dvipRSTha), asa ara; tIrthaMkara), rAmaNa (rAvaNa), praDhAla (peDhAla), jarAsindhu (jarAsandha), prAgamya (prAkAmya) ityAdi. ekaMdare kRtine tapAsatAM kahevU joIe ke paraMparAthI nyAraM AmAM ghaNuM che. kadAca tethI ja teno jhAjho pracAra na thayo hoya to te banavAjoga che. A racanA jo digambara paraMparAnI hoya to te mATe te paraMparAnA grantho tathA pratipAdano tapAsavAnAM rahe. paraMtu tattvArthasUtra to digambaraparaMparAmAnya paNa che, ane AmAM tenAthI paNa keTalIka bAbato judI paDe che. * je hoya te, paNa A racanA apUrva che, tenuM bhASA sauSThava temaja prarUpaNa vilakSaNa che, temAM zaMkA nathI. kSaNArdha mATe evo paNa vicAra jhabakI jAya ke hemAcAryanA ziSya A. rAmacandranI to A racanA nahi hoya? bhASA, vicAro ane pratipAdanonI maulikatA jotAM Avo prazna sahaja jAge, to paNa te anuttara ja rahe che. A racanA vize koi jANakAra vadhu prakAza pADe to te AvakAradAyaka haze /
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ (90) ajJAtakartRkaM zrI arhatpravacanasUtram // athAto arhatpravacanaM vyAkhyAsyAmaH / tad yathA // tatreme SaD jIvanikAyAH / paJca mahAvratAni / paJcANuvratAni / trINi guNavratAni / catvAri zikSAvratAni / tizro guptayaH paJca samitayaH / daza dharmAnubhAvanAH / dvAdazAnuprekSAH / dvAviMzati parISahAH / / ityarhatpravacane prathamo'dhyAyaH samAptaH // ___ athAto'rhatpravacanasaGgrahaM vyAkhyAsyAmaH / tadyathA- athetyayaM nipAta: pUrvaprakRtyapekSaH / atha (ta) iti paJcamInirdezaH / arhanto nAma bhagavanto lokottamAH sarvajJAH sarvvalokadarzinaH / tairupadiSTaM pravacanaM gaNadharadevai racitam / tad vyAkhyAsyAmaH kathayiSyAmaH prakAzayiSyAmaH ityartha: (1) tathaiva SaTa(D) jIvanikAyAH / katamAH ? / pRthviikaayikaaH| Apa:kayikAH / teja:kAyikAH / vAyukAyikAH / vanaspatikAyikAH / trasakAyikAzceti / ete SaTa(D)jIvanikAyA na hiMsa(si)tavyA vrataparirakSaNArtham / (2) paJca mahAvratAni / katamAni ? / yAvajjIvaM prANAtipAtAdviratiH / yAvajjIvaM mRSAvAdAdviratiH / yAvajjIvaM adattAdAnAdvirati : / yAvajjIvaM maithunAdviratiH / yAvajjIvaM parigrahAdviratiH / ityetAni rAtri bhojanAdviratiH SaSThAni bhavanti / (3) paJcA'NuvratAni / katamAni ? / yAvajjIvaM sthUlakRtaprANAtipAtAdviratiH / yAvajjIvaM sthUlakRtamRSAvAdAdviratiH / yAvajjIvaM sthUlakRtaadattAdAnAdviratiH / yAvajjIvaM svadArasantoSaH paradArAdviratiH / yAvajjIvaM icchAkRtaparigrahaparimANa(NaM) / SaSThaM aNuvrataM rAtribhojanaM(na) va nimiti / etAni paJcANuvratAni / (4) tatra trINi guNavratAni / [ktamAni ?] / disi(zA)vidisi(zA)pratyAkhyAnaM dvividhama(na)rthadaNDAdvirati : / katamAH (mAH)? | daNDa-pAsa(za)virAlazca viSa-sa(za)strAgni-rajjavaH / parebhyo naiva deyAste svaparaghAtahetavaH / / chedaM bhedaM vadha(dhaM) bandhaM gurubhArAtiropaNam // na kAyanti svayamanyeSu (manyaiH) / tRtIyaM guNavrataM bhogopabhogakRtaparimANaM ceti / etAni trINi guNavratAni // (5) catvAri zikSAvratAni / katamAni ? / sAmAyikam / divasAvazeSikam /
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ (91) parvve (rvaNi pauSadhopavAsikam / atithisaMvibhAgikam / pazcimasaMllekhanAmaraNAntikam / etAni catvAri zikSAvratAni / tatra zIlavratAni kathitAni zrAvakadharmmazceti / (6) tizrI guptayaH / katamA : ? / kAyagupti / vacogupti / manoguptiriti / tatra kAyaguptirnAma sa (za) yanAsanAdAnanikSepaNasthAnacaMkramaNAkuJcanaprasAraNAdInAM kaaycessttaaniymH| sa eSA kAyaguptirnAma / vAcanapracchanapraznavyAkaraNAdiSu vAgguptirnAma / manoguptirnAma sarvvasAvadyasaGkalpanirodhaH, tathA akAryakA (ka) raNacintanIyasya nirodhaH / sa manoguptiH / etA: tizro guptayaH I (7) paJca samitayaH / katamA: ? / IryA - bhASA - eSaNA- AdAna nikSepaNotsargAzceti / tatra IryAsimitirnAma 'i (I) ragatai' dhAtvarthe / IrSyA nAma rathasa (za) kaTayAnavAhanAkrAnteSu mArgeSu prAzukavivikteSu sUryarazmiprakAziteSu yugama (yuga) mAtradRSTinA bhUtvA gamanAgamanaM kartavyamiti / eSA IryAsamitiH // bhASAsamitirnAma hitamitaasandigdhaniravadyArthaniyamabhASiNI vANI bhASitavyA / eSA bhASAsamitirnAma // pANipAtre bhikSAgocaragatena ananumatA'kRta akArita asaGkalpitanavakoriparizuddhaM dazadoSavivajjitaM caturdazamalavizuddhaM nirddhamaM bhoktavyamiti sA eSaNAsamitirnAma AdAnanikSepaNA samitirnAma aGgopAGgapratyaGgAkuJcanaprazA(sA) raNAdInAM niSadyAsa (za) yyAsanAdInAM avasyaM (zyaM) nirIkSa( kSya) picchakena pramArya (rja ) nAdAnanikSepa: (pAdi ?) kartavyamiti / sA eSaNA (eSA ) - ''dAnanikSepaNAsamitiH / utsargasamitirnAma sthANDilye sthAvarajaGgamajantuvivajjite nirIkSa(kSya) pramRjya vAtamUtrapurISotsargazleSmAdInAM ( vAtamUtrapurISazleSmAdInAM utsarga :) kartavyaH / sA utsargasamitinArma / etA (:) paJca samitayaH 8. daza dharmAnubhAvanA: / katamA : ? / uttamakSamAmArddavArjjavasatyasau (zau) casaMja (ya) masta (ta) pastyAgAkiJci (Jca) nyabrahmacaryamiti / uttamakSamA nAma sarvvasattvasahiSNutvam / mArdavaM nAma mRdutvam / ArjavaM nAma Rjutvam / satyaM nAma avaJcakatvam sau(zau) caM nAma nirlobhatvam / saM (ya) mo nAma dvividha:- indriyasaMja (ya) maH / prANasaMja(ya) mazceti / tapo nAma icchAnirodhaH / tyAgo nAma nirmamatvam / AkiJcanyaM nAma aprigrhtvm| brahmacaryaM nAma amaithunatvam / etA daza dharmmAnubhAvanA ( : ) / - I (9) dvAdazAnuprekSA ( : ) / katamA: ? | adhruva ( : ) / asa (za) raNa ( : ) / anityaH / saMsAra : / eSa: (ekaH) / anyaH / azuci ( : ) / AzravaH / saMvaraH / nirjjarAH (rA) / lokaH / baudhi:(dheH) durlabhatvam / dharmmasvakhyiAta (:) / eta (tA) dvAdazAnuprekSA bhavanti /
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ 92 (10) bAvIsa ( dvAviMzati ) parIsa (Sa) hAH / katamA : ? / kSutparISahaH / pipAsA parIsa (Sa) haH / sI (zI) taparISahaH / uSNaparISahaH / masa (za) kaparISahaH / nagnaparISahaH / rati aratiparISahaH / strIparISahaH / caryAparISahaH / nidrA (niSadyA ? ) parISahaH / sajyA ( zayyA) - parISahaH / AkrozaparISahaH / vadhabandhaparISahaH / ayAcanAparISahaH / alAbhaparISahaH / rogaparI haH / tRNasparza [ parISahaH ] / malaparISahaH / asnAnaparISaha: (?) / satkAraparISahaH / puraskAraparISahaH / (satkArapuraskAra parISaha : ?) prajJA [ parISahaH ] / ajJAnaparISahaH / samyaktvaparISaha zceti / ete dvAviMzatiparISahAH // ityarhatpravacane prathamo'dhyAyaH samAptaH // // dvitIyo'dhyAyaH nava pdaarthaaH| [ sapta tattvAni ] / caturvidho nyAsaH / sapta nayA: / catvAri pramANAni / SaT (D) dravyANi / paJcAstikAyAH / dvividho guNaH / paJcajJAnAni / trINi ajJAnAni / catvAri darzanAni / dvAdazA'GgAni / caturdaza pUrvvANi / dvividhaM tapaH / dvAdaza prAyazcitAni / caturvidho vinyH| daza vaiyAvRttA(ttyA) ni / paJcavidho (dhaH) svAdhyAyaH / catvAri dhyAnAni / dvividho vyutsargaH // iti arhatpravacane dvitIyaM sUtram // ato vivaraH / (1) nava padArthA ( : ) / katamA: ? / jIvAjIvapuNyapApAzravasaMvaranirjjarAbandhamokSAzceti / ete nava padArthA : // (2) sapta tattvAni / katamAni ? / jIvAjIvAzravasaMvara nirjjarAbandhamokSa (kSA ) - zceti / etAni sapta tatvAni // (3) caturvidho nyAsaH / [ katamaH ? |] nAmasthApanAddravyabhAvatazceti / sa eSa caturvidho nyAsaH // (4) sapta nayA: / katamA: ? / naigamasaGgrahavyavahAra RjusUtrazabdasamamikhdaivambhUtA nayAH / naigamo dvibhedaH dezagrAhI / sakalagrAhI / zabdastu dvibhedaH / samabhirUDhaH / samabhirUDhaH / evaMbhUtaH / ityeSa saptanayA (ya) bhedaH // (?) (5) catvAri prA( pra )mANAni / katamAni ? / pratyakSam / anumAnam / upamAnam / Aptavacanam / etAni catvAri pramANAni / prAdhAnyena dve eva pramANe / pratyakSaM parokSaM ceti // (6) SaT (D) dravyANi / katamAni ? / jIvaH / pudgalaH / dharmmaH / adharmmaH / AkAsa (za:) kAla (:) / iti SaT (D) dravyANi //
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ 93 (7) paJcA'stikAyAH / katamAH? / jIvakAya (jIvAstikAyaH) / pudgala(lAsti)kAya(:) / dharmAdharmakAya (dharmAstikAyaH / adharmAstikAyaH) / AkAza(zAsti)kAyami(ya i)ti / / caturbhiH pramANaiH jIvati jIviSyati jIvitapUrvo vA jIvaH / pUraNAt pudgalaH / pUrayati gAlayatIti vA pudglH| dharmAstikAyo gtilkssnnH|adhrmaastikaay:sthitilkssnnH| AkAzAstikAyazcAvagAhanAlakSaNaH / ete paJcA'stikAyAH // (8) dvividho guNaH |ktmH? / jIvaguNaH ajIvaguNazceti / evaM dvividho gunnH|| (9) paJca jJAnAni / katamAni ? / matijJAnam / zrutijJAnam / avadhijJAnam / manaHparyavajJAnam / kevalajJAnaM ceti / etAni paJca jJAnAni bhavanti / / (10) trINi ajJAnAni / [katamAni ? / ] matyajJAnam / zrutAjJAnam / vibhaGgAjJAnaM ceti / etAni trINi ajJAnAni / (11) catvAri drshnaani| katamAni? |ckssud (da) rshnm|ackssud (da) rshnm| avadhidarzanam / kevaladarzanamiti / etAni catvAri darzanAni / / (12) dvAdaza'GgAni / katamAni? aacaarH| suutrku(kR)tH|sthaanm |smvaayH| vyAkhyAprajJaptiH / jnyaatRkthaa| upAsakAdhyayanam / antaku(kR) ddazA / anuttaro(rau)payA(pA)dikaMdasaM(kadazA:) / praznavyAkaraNam / vipAkasUtram / dRSTivAdaM ca / etAni dvaadshaa'nggaani|| - (13) caturdaza pUrvANi / katamAni ? / utpAdapUrvam / agrAyaNIyam / vIyA(A)nupravAdam / nAstipravAdam / jJAnapravAdam / satyapravAdam / AtmApravAdam / krmprvaadm|prtyaakhyaannaamdheym / vidyaanuprvaadm|klyaannnaamdheym|pr(praa)nnaavaaym| kriyAvisA(zA)lam / lokabindusAraM ceti / etAni caturdaza puurvaanni|| (14) dvividhaM tapaH / katamA : (mam) ? / bAhyA(hyayama)bhyantaraM ceti / bAhyaM tapaH SaDvidham / anasa(za)nam / avamaudaryam / vRttiparisaMkhyAnam / rasaparityAgaH / kAyakilesa -(klesh:)|vivikts(sh)yyaasnmiti ||abhyntrNsstt(dd)vidhm |praayshcittm |vinyo (yaH) / vaiyAvRttam / svAdhyAyo (yaH) / dhyAnam / vyutsargazceti / etad dvividhaM tapaH // (15) dvAdaza prAyazcittAni / katamAni ? / arddhamAsikasamuddhAtam / mAsikasamudghAtam / dvimAsikasamudghAtam / tramAsikasamudghAtam / caturmAsika samudghAtam / paJcamAsikasamuddhAtam / SaNmAsikasamudghAtam / eka aalocnaahH| eka upasthApanArhaH / ekaH prtikrmnnaarhH| ekaH kRpAyogyArhaH / ekaH kAyotsargArhaH / etAni dvAdaza prAyazcittAni / /
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ 94 (16) caturvidho vinayaH / katamaH? |drshnvinyH / jnyaanvinyH| caaritrvinyH| aupacArikavinayazceti caturvidho vinayaH // (17) daza vaiyAvRttA(ttthA )ni / katamAni ? / AcAryavaiyAvRttyam / upAdhyAyavaiyAvRttyam / tapasvivaiyAvRttyam / siSya(zaikSa)vaiyAvRttyam / gaNavaiyAvRtyam / kulvaiyaavRttym| [sngghvaiyaavRttym|] sA(zA)stra(sAdhu?)vaiyAvRttyam |glaanvaiyaavRttym| mnojnyvaiyaavRttym| etAni ds(sh)vaiyaavRttaa(ttyaa)ni|| (18) pnycvidhHsvaadhyaayH|ktmaani (ktmH)?|vaacn(naa)|prcchn(naa)| anuprekSA / AmnAyaH / dharmopadezazceti / eSaH(Sa)paJcavidhaH svaadhyaayH|| (19) catvAri dhyAnAni / katamAni ? / AtaraudradhyAna(dharma)zuklAni / Ata(tta) nAma rAjyopabhogasaM (?) zayanavAhana vastrAbharaNeSuicchA bhilaassmtipuurvkm| tadA nAma / raudraM nAma chedanadahanatADanabandhanamaraNAnukampArahitarAgakaraNaM tat raudraM dhyAnaM naam| sUtrArthamArgaNamahAvratabhAvanApaJcendriyopazamanabandhamokSagamanahetucintApUrvakaMdharmadhyAnaM nAma / zukladhyAnaM nAma indriyaviSayapravRtamanovAkA(kkA)ya saGkalpanikR(vR)tA(tyA)tmakaM mokSakAraNaM zukladhyAnamiti / etadevAha rAjyopabhogazayanAsanavAhaneSu strIgandhamAlyamaNiratnavibhUSaNeSu / icchAbhilASamatimAtramupaiti mohAt dhyAnaM tadAtamiti tatpravadanti santaH // saMchedanairdahanatADanamAraNaizca bandhaprahAradarzanaizca vikatanaizca / yasyeha rAgamupajA(yA)ti na cAnukampA dhyAnaM [ca] raudramiti tatpravadanti tajjJAH // sUtrArthamArgaNamahAvratabhAvanAni paJcendriyopazamanAni dayA ca bhUte / bandhapramokSagamanA gatihetucintA dhyAnaM sudharmamiti tatpravadanti tajjJA : / / yasyendriyANi viSayeSu nivatitAni saGkalpakalpamavikalpavikAradoSaiH / yogaistribhistvaharahanibhRtAntarAtmA
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ 95 dhyAnaM tu zuklamiti tatpravadanti tajjJA : / / Arte tiryaggatistathA (2) gatiradho dhyAne tu raudre sadA dharme devagatiH zubhaM ca hi phalaM zukle ca janmakSayaM (yaH) / tasmAd vyAdhirujAntake hitakare saMsAra nistArake zukladhyAnavare rajaH prazamane kurvvantu yatnaM budhAH ! // etAni catvAri dhyAnAni // (20) dvividho vyutsargaH / katamaH ? | bAhyo'ntarazceti / bAhyo nAma sarvvArambhaparityAgaH / abhyantaro rAgadveSamohAdInAM parityAgaH / ityevaM dvividho vyutsargaH / ityarhatpravacane dvitIyo'dhyAyaH samAptaH / / tRtIyo'dhyAyaH trividhaH kAlaH / SaT(D) vidha: kAlasamaya: / trividholokaH / arddhatRtIyadvIpasamudrAH / paJcadeza kSetrANi / catustriMzadvarSadharaparvatAH / paJcadaza karmmabhUmayaH / triMzad bhogabhUmayaH / sapta dharmmabhUmayaH / saptaiva ca mahAnarakA: / caturddaza kulakarAH / caturviMzatitIrthakarAH / nava baladevAH / nava vAsudevAH / nava prativAsudevAH / ekAdaza rudrAH / dvAdaza cakravarttinaH / nava nidhayaH / caturdaza ratnAni / dvividha (:) pudgalaH // iti arhatpravacane tRtIyaM sUtram // (1) trividhaH kAla: / katamaH ? / atIto'nAgataH vartamAnazceti trividho (dhaH) kAlaH // (2) SaT( D) vidhaH kAlasamayaH / kAtamaH ? | suSamasuSamaH / suSamaH / suSamaduHkhamA(maH) / duHkhama: (ma) sukhamaH / atiduHkhamaH / ityeSa SaDvidhaH kAlasaMmayaH // (3) trividho lokaH / kAtamaH ? uddharvalokaH / adholokaH / tiryagloka : / ityeSa trividho lokaH // (4) arddhatRtIyA dvIpasamudrAH / katamA: ? / jambUdIpaH lavaNasamudraH / dhAtu (ta) kIkhaNDaH / kAlodadhisamudraH / puSkarArddha cetyete arddhatRtIyA dvIpasamudrAH // (5) paJcadaza kSetrANi / katamAni ? / paJca bharatAni / paJca videhAni / paJca airAvatAni / etAni paJcadaza kSetrANi // (6) viMzati ( : ) varSAH / katamA: ? / paJca haimavatAH / paJca harivaMsAH (varSAH) / paJca ramyakAH / paJca hairaNyavatAH / ityete viMzativarSAH //
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ (7) catustriMzadvarSadharaparvatAH / katamA : / ? paJca himavantaH / paJca mhaahimvntH| paJca niSadha(dhA): / paJca nIlA(:) / paJca rukmiNaH / paJca zikhariNaH / catvAra issukaarpddhtaaH|| (8) paJcadaza karmabhUmayaH / katamA : ? / paJca bhAratikAH / paJce airAvatikAH / paJca mahAvaidi(dehi)kAH / paJcottarakauravikAH / paJca devakauravikAH / [atraivaM pAThaH sambhAvyate- " paJcadaza karmabhUmayaH / katamAH? / paJca bhaartikaaH| paJca airAvatikAH / paJca mahAvaidehikA : / etAH paJcadaza karmabhUmayaH / / trizada bhogabhUmayaH / katamAH? paJca haimavatAH / paJca hArivarSAH / paJca raamykaaH| paJca hairaNyavatAH / paJca devakauravikAH / paJcottarakauravikAH / ] etAstuMsa(striMza)d bhogbhuumyH|| (9) sapta dharmabhUmayaH / katamAH? / ratnaprabhA / sa(zarkarAprabhA / vaalukprbhaa| paGkaprabhA / dhUmaprabhA / tamaprabhA / mahAtamaprabhA / etA(:) sapta dhrmbhuumyH|| (10) sapta mahAnarakAH / katamAH? / kAlaH / mahAkAlaH / rauravaH / mhaaraurvH| asipatravanam / kUTazAlmaliH / kumbhIpAkazceti / ete sapta mahAnarakAH // (11) caturdaza kulakarAH / katamAH ? sanumatiH(?) prazrutiH / kssemNkrH| kssemndhrH| sImaGkaraH / sImandharaH / vimalavAhanaH / cakSuSmAn / yazasvI / abhicndrH| candrAbhaH / prasenajit / marudevaH / nAbhizceti / ete caturdaza kulakarAH // (12) caturviMzati tIrthakarAH / katamAH ? / RSabhaH / ajitaH / sambhavaH / abhinandaH / sumatiH / padmaprabhaH / supArzvaH / candraprabhaH / puSpadantaH / zItalaH / zreyAMsaH / vAsupUjyaH / vimalaH / anntH| dharmaH / zAntiH / kunthuH / aru: / malli: / munisuvrtH| namiH / ariSThanemiH / pArzvaH / vardhamAnazceti / ete caturviMzatitIrthakarAH / / (13) nava baladevAH / katamAH? / vijayaH / acalaH / sudharmAH / sudarzanaH / nandakaH / nandimitra: / rAmaH / padmazceti / ete nava baladevAH / / (14) nava vAsudevAH / ktmaa:?| tripiSThaH / dvipiSThaH / svayambhUH / purussottmH| puruSasiMhaH / puruSapuNDarIkaH / dattaH / nArAyaNaH / viSNuzceti / ete nava vAsudevAH // . (15) nava prativAsudevAH / katamAH ? / azvagrIvaH / tArakaH / meskaH / nisu(zu)mbhaH / baliH / prahlAdaH / madhukoTakaH / rAmaNaH / jarAsindhuzceti / ete nava prativAsudevAH //
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 97 (16) ekAdaza rudrAH / katamAH? / bhImAvaliH / jitazatruH / rudrH| vishvaanlH| supratiSThaH / acalaH / puNDarIkaH / ajitadharaH / ajitanAbhiH / prddhaalH| saatkisutshceti| ete ekAdasa(za) rudrAH // (17) dvAdaza cakravartinaH / katamAH? bharataH / sagaraH / maghavA / snNtkumaarH| zAntiH / kunthuH / aru: / subhUmaH / padmaH / hariSeNavijayaH / brahmadattazceti / ete dvaadshH| cakravartinaH // (18) nava nidhaya (:)|ktmaaH? / naisarpaH / mANavakaH / piGgalaH / paannddukH| kAlaH / mahAkAlaH / padmaH / zaGkhaH / sarvaratnazceti / ete nava nidhayaH / (19) caturdaza ratnAni / katamAni ? cakraM / chatraM / carma / maNiH / kaaknniH| khaDga / dnnddH| hayaH / gajaH / senaaptiH| uparohita:(purohitaH) / gr(g)hptiH| sthptiH| kanyAzce(ce)ti / evaM caturdaza ratnAni / / (20) dvividhaH pudglH|skndhH / parimANa(paramANu) zcetyeSa dvividha(:) pudglH|| ityarhatpravacane tRtIyo'dhyAyaH samAptaH / cturtho'dhyaayH|| devaashctussnnikaayaaH| bhavanavAsino dshvidhaaH|vyntraa (a)ssttvidhaaH| jyotiSkAH paJcavidhAH / vaimAnikA dvividhAH / kalpasthitikA ahmindraashcetiH| [paJcAnuttarAH / paJca jIvagatayaH / SaT pudglgtyH| aSTavidhazcAtmasadbhAvaH / paJcavidhaM zarIram / aSTaguNA riddhiH paJcendriyANi / SaT lesyA:(zyAH) / dvividhaM zIlam / ityarhatpravacane caturthaM sUtraM samAptam // // (1) devaashcturnikaayaaH|ktmaaH? / bhvnvaasino(n:)|vyntraaH|jyotisskaaH| vaimAnikAH / ete caturnikAyAH // (2) bhavanavAsino dazavidhAH / katamAH ? asurakumArAH / nAgakumArAH / / suvarNakumArAH / agnikumArAH / vAyukumArAH / stanitakumArAH / vidyutkumArAH / udadhikumArAH / dvIpakumArAH / dikSu(k) kumArAH / ete bhavanavAsino dazavidhAH / / (3) vyantarA [aSTavidhAH / katamAH? / kinaraH / kimpuruSaH / mhorgH|| gandharvaH / yakSaH / rAkSasaH / bhUtaH / pisA(zA)cAzceti / ete vyantarA (a)STavidhA : // (4) jyotiSkAH paJcavidhAH / katamAH ? sUrya(1)candramasau grahanakSatra prakIrNakatArAkAzceti / ete jyotiSkAH //
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ (5) vaimAnikA dvividhAH / kalpasthitikA ahi(ha)mindrAzveti / kalpasthati (kAH) SoDasa(za)vidhA / kApiSThaH / su(zu)kraH / mahAsu(zu)kra:sa(za)tAraH / shstraarH| ANataH / prANataH / AraNaH / acyutaka zveti / ete kalpasthitikAH // ahamindrA nava (?daza)vidhA / katamAH? prthmaa(m)prthmgraiveykvimaanvaasinH| prathamamadhyamagraiveyaka vimAna vaasinH| prathamauparimauveyakavimAnavAsinaH / mdhymprthmgraiveykvimaanvaasinH| mdhymmdhymveykvimaanvaasinH|mdhymuprimgraiveykvimaanvaasinH|uprim prathamagraiveyakavimAnavAsinaH / uparimamadhyamagraiveyakavimAnavAsinaH / uparimauparimagraiveyaka vimAnavAsinaH / anuttaravimAnavAsinazceti / ete ahamindrA / nava (daza?) vidhAH / / navAnudisagAccaya(?) kathyate |"lcchii alacchI mAlinI vaire vairocane ca bodhavvA / somo ya somarUe akke phalihe ya Aicco // " ete navAnudizA : / / (?) (6) pnycaa'nuttraaH| katamAH? vijyH|ve(vai)jyntH| jyntH| apraajitH| sarvArthasiddhazceti / ete paJcAnuttarAH // (7) paJca jIvagatayaH / katamAH? / narakagatiH / tirya(ga)gatiH / mnussygtiH| devagatiH zcoti / catu(ta) / mokSagati gatayaH saMsArabhramaNahetubhUtAH / paJcamI gati(:) karmakSayajanitA aSTaguNaprAptihetuH / etAH paJca gatayaH / / (8) ssttpudglgtyH|ktmaaH?| pUrvadakSiNapazcimauttaraUrdhvaadhastirya(ga)gatiH / etA(:) pudgalagatayaH / / (9) aSTavidha AtmasadbhAvaH / astyAtmA nityaH / anitya : / amUrtaH / sarIraH (zarIrI?) akhmH|akrtaa / gunnvaan| s(sh)riirgtH|sNhrnn visathaNa(vistaraNa) dharma(:) pradIpavat / anAdibandhAn bddhH|tdvipryogo mokssH| ityevaM aSTavidho(dha:) aatmsdbhaavH|| (10) paJcavidhaM sa(za)rIram / katamAH (maM) ? / audArikaM / vaikriyaM / AhArakA taijasaM / kArmaNaM cetyevaM paJcavidhaM sa(za)rIram / / (11) aSTaguNA riddhiH| katamAH (mA)? / aNimA / mahimA / laghimA |praapti| prAgamyaH (prAkAmyaM) / isi(IzitvaM / vasi(zi)tvaM ? kAmarUpitvaM / sarvavasi(zi) tvamiti / eSA aSTaguNA riddhiH // (12) paJcendriyANi / katamAni ? / cakSurindriyaM / zrotrendriyaM / ghrANendriyaM /
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ rasanendriyaM / sparzanendriyaM ceti / etAni paJcendriyANi bhavanti / / (13) SaT lezyAH / katamA:? kRSNalezyA / nIlalezyA / kAkA) potleshyaa| teja(jo)lezyA / pdmleshyaa| zuklalezyA / ete SaT lezyAH / / (14) dvividhaM zIlam / katamAH / (ma)? / sAmAyikAdhikaraNaM / kevalajJAnaM ceti // iti arhat pravacane caturtho'dhyAyaH samApta : // [paJcamo'dhyAyaH] trividho yogaH / catvAraH kaSAyAH / trayo doSAH / paJcAzravAH / trividhaH sNvrH| dvividhA nirjarA / paJca lbdhyH| caturvidho bndhH| paJca bndhhetvH|assttau karmANi / dvividho mokSaH / catvAro mokSahetavaH / trividho mokssmaargH|| paM[ca] vidhA nirganthAH / trividhA(:) siddhA(:) / dAdaza siddhasyAt(nu)yogadvArANi / aSTau siddhaguNAH / dvividhA(:) siddhaaH| vairAgyaM ca / / iti arhatpravacane paJcamasUtram // (1) trividho yogH| katamaH ? manoyogaH / vAgyogaH / kAyayogazceti / ityeSa trividho yogH|| (2) catvAraH kssaayaaH| katamAH? krodhkssaayH| mAnakaSAyaH / maayaakssaayH| lobhakaSAyazceti / ete catvAraH kaSAyAH // (3) trayo doSAH / katamAH? / rAgadveSamohAzceti / ete trayo doSA : // (4) paJcAzravAH / katamAH ? hiMsAzravaH / anRtAzravaH / stainyAzravaH / / abrhmcryaashrvH| parigrahAzravetyete paJcAzravAH / / (5) trividhaH saMvaraH / katamaH? / kAyasaMvaraH / vAk sNvrH| mana:saMvarazceti / eSa trividhaH saMvara : // (6) dvividhA nirjarA / katamA ? / jJAnanirjarA / taponijjarAzce(ce)ra ti / / (7) paJca labdhayaH / katamAH ? / dAnalabdhiH / lAbhalabdhiH / bhoglbdhiH| upabhogalabdhiH / vIryalabdhiH / etAH paJca labdhayaH // (8) caturvidho bandhaH / katamaH? / prakRtibandhaH / sthitibandhaH / anubhaagbndhH| prdeshbndhH| eSa zva(ca)turvidho bndhH||
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ . 100 (9) paJcabandhahetavaH / katamAH ? / mithyAdarzanaM / aviratiH / pramAdaH / kssaay(:)| yogazceti paJca bandhahetavaH // (10) aSTau karmANi / katamAni ? / jJAnAvaraNIyaM / drshnaavrnniiyN| vedanIyaM / mohanIyaM / aayu(:)| nAma / gotraM / antarAyazceti // yasyodayAt jJeyaM vastu na jAnAti tat(da) jJAnAvaraNIya(ya)nAmakarma |je(ye)njiivaa(:) puNyapApAzravabandhanirjarAmokSAdilakSaNAn sarvabhAvaM(vAn) na pazyati(nti) tadarzanAvaraNIyaM nAma kama / yasyodayAtu(t) sa(zA)rIraM mAnu(na)saMduHkhaM udIryate tat(d) vedanIyaM nAma karma / yena krodhalobhamAnamAyArati'rati(ratyarati)zokabhayajugupsAdIni udIryate(nte) tat() mohanIyaM nAma karma / yena narakatiryagmanuSyAmareSu dIrgha husvaM vA kAlaM tiSThati tadAyurnAma karma / yenAGgapratyaGga sa(za)rIraM saMsthAnaM virUpaM svarUpaM vA nivartayati tannAma karma / yena tiryagmanuSyAmareSu uccaM nIcaM vA sthAnaM nivartayati tadA'ntarAyaM (tadgotraM) nAma krm|yen dAnalAbhabhogopabhogavIryAni(Ni) notpadyante tadantarAyaM nAma karma / atra zlokAH - yasyodayena jIvo jIvA vijJeya karma zubhAzubham / (?) jJAnAvaraNamAkhyAtaM sarvajJaistattvadarzibhiH / yasyodayAt sA(dayavazA)jjIvo bhAvAbhAvaM na pazyati / darzanAvaraNaM prAhuH sarvajJA munisattamAH / / sukhaM vA yadi vA duHkhaM vedayanti hi yena tA(te) vedanIyaM tadityAhuH sarvajJAstattvadarzinaH / / kaSAyA nokaSAyAzca mithyAdarzanameva ca / mohanIyaM tadityAhuH sarvva(jJA)stattvadarzinaH / / jAyate mR(mri)yate caiva jIvA [ya]syodayena t(tat) / AyuSyaM nAma tat karma prAhureva manISiNaH / / svarUpo[vA] virUpo vA subhago durbhago'pi vA / karmaNA jAyate yena nAmakarma(ma) taducyate / / jaghanyamathavA zreSThaM yena gotramavApyate / aizvaryaM preSyabhAvazca gotrakarma taducyate / / yena lAbho na[la]bhyeta karmakarmArthasaMcita : (?) na copabhu( )kte saMprAptaH antarAyaH sa ucyate / /
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ 101 su (zu) bhAnAM karmaNAM hetuH su (zu) bha eva smRto budhaiH / azubhAnAM cAzubha: prokta(to) jinendraistattvadarzibhiH // (11) dvividho mokSaH / katamaH ? / dezamokSaH / sarvvamokSazceti / dezamokSonAma sAsana (sAsvAdana ?) smygdRssttyaadisyogkevlipryntH| sarvvamokSo nAma ajo (yo) gakevalI siddhazceti // (12) catvAro mokSahetavaH / katamA: ? / samyagdarzanaM / samyak ( g) jJAnaM / samyakcAritraM / samyak tapazceti // (13) trividho mokSamArgaH / katama : ? / samyagdarzanaM / samyagjJAnaM / samyak cAritramiti // (14) paJcavidhA nirgranthAH / katamA: ? / pulAkaH / bakusa (za) : / kusI (zI) lH| nirgranthaH / snAtakazceti // yaH sthityAdikaraNakAraNodyuktaH mArgaprabhAvakaH sapratikArI prazastavacana: kuzalaH sarvvajJapratiSThApanaH pUjAdInAM kartA kArayitA ca sa pulAko nAma / yo matizrutapratipAdanamArgaprabhAvanA (no) dyuktaH arhansu (t zu) ddhasIla: (zIla) kathAbhilo(rlo) ka paripATI prathamAnuyoga vAcakaH yathAzakti tapastyAgakartA vinayazIlo anya (nyaM) samupadizya pravartakaH arhadAcAryabahuzruta pravacanaM (na) bhakti stutivandanAlocanapratikramaNakAyotsargANAM kArakaH suprasanna ( : ) parihArasaMja (ya) madharaH sa eSa bapu (ku) zo nAma / ISatpaNDitazIlaH kuzIlaH dayAparaH paramakAruNikaH sarvvabhUtamaitrIparAyaNaH atyantasUkSma sA(sa) mparAyasaMja(ya)madhara: dvAdazAGga caturddazapUrvvapAragaH ghora vIratapazca[ra]NodyuktaH sa eSa kuzIlo nAma / bAhyAbhyantaragranthArthaparityAgI / bAhyaparigrahaH kSetrava (vA) stuhiraNyadhanadhAnyakupyapasu (zu) pAlyaputradArAbhiH / abhyantarapa (ri) grahaH krodhamAnamAyAlobhamAtsaryakrIDa(DA) - ratizokabhayajugupsAhAsyapramattayogapratyAkhyAnarhisAnRtasteyamaithunaparigrahAdigranthaparityAga zIlaH / caturjJAnasampanno labdhiprAptaH zukladhyAnaparaH nirmamo nirahaGkAraH uttamasaMja (ya) madharaH vizuddhalezyaH sa eSa nirgantho nAma / paramezvaraH sarvvajJo lokAlokavicArakaH catustriMzadatizayalabdhiprAptaH aSTamahAprAtihAryasamanvitaH sa eSa snAtako nAma / ete paJcavidhA nirgranthAH // (15) trividhAH siddhAH / katamA: ? / kSetrasiddhAH / kAlasiddhAH / bhAvasiddhAzceti / tatra ye paJcadazakarmabhUSiSu jAtA UrdhvAdhastiryaglokeSu sidhyanti te kSetrasiddhAH / ye utsarpiNyo (NyAM ?) jAtA: tIrtheSu ekasamayasiddhA dvisamayasiddhA (:) tR (tri) caturasaMkhyeya
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 samayasiddhAH te kAlasiddhA naam| ye aSTavidhakarmmavinirmuktA (:) siddhi prAptA: te bhAvasiddhA nAma / ete trividhA (:) siddhAH // | (16) dvAdaza siddhasyAnuyogadvArANi / katamAni ? / kAlo (la: ) / gatiH / liGgaH (Ggam) tIrtha (m) / cAritra : (traM) / pratyekabuddha: / bodhitabuddhaH / jJAnAvagAhanaM (jJAnam / avagAhanA / ) anAMtaraM (antaraM) / saMkhyA alpabahutvatazceti (tvaM ceti ) / etAni dvAdaza siddhasyAnuyogadvArANi || (17) aSTau siddhaguNAH / katamA: ? / anantadarzanaM / anantajJAnaM / anantavIryaM / anantasukhaM / sUkSmatvaM / anantAvagAhaH / aga (gu) rulahu (ghu) tvaM / avyAbAdhazceti / ete aSTaguNAH // 1 (18) dvividhA ( : ) siddhA: / katamA ? | mohAntarAya [jJAna] darzanAvaraNIyakSayAt kaivalyaprAptisiddhAH | AyurnAmagotravedanIyakSayAt svAtakasiddhAzceti // tatra moho nAma dvividhaH / cAritramAha (ho) darzanamohazceti / caritramohakSayAt (d) vItarAgo bhavati / darzanamohakSayAt samyagdRSTirbhavati / antarAyakSayA ((d) divyAni dAnalAbhabhogopabhogavIryANyupadyante / jJAnAvaraNIya kSayAt sarvvajJo bhavati / darzanAvaraNIyakSayAt sarvvadarzI bhavati / AyuSyakarmmakSayAt (d) janmamaraNavyAdhivinirmukto bhavati / nAmakarmmakSayAt (d) audArikavaikriyAhArakataijasakakArmaNazarIraM (ra) tattvavinirmukto bhavati / AkAsa (za) - vadamUrtazcakSuragrAhI jyojAvagha ( ? ) rUpo bhavati / gotrakarmakSayAt sadevAsuramanuSyalokasyottamasthAnaM prApnoti / vedanIyakarmakSayAt sukhaduHkhAbhyAM vinirmukto bhavati / kevalamavyAbAdhaM samprApto bhavati / lokAgre pratiSThito adehI zAzvato vakto ( muktatre) amaro ajaro niraMjano bhavati / ete SaT (? dvividhAH siddhA bhavanti // ityarhatpravacane paJcamo'dhyAya samAptaH // maGgalaM mahAzrIH // //
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalikAlasarvajJa zrI hemacandrAcArya navama janmazatAbdI smRti zikSaNa-saMskAra nidhinAM prakAzano 1988 triSaSTizalAkApurupacaritamahAkAvya-grantha 1 saMpA. muni caraNavijayajI 1987 (punarmudraNa) grantha 2 saMpA. muni puNyavijayajI Studies in Des'ya Prakrit H. C. Bhayani hemasamIkSA (punarmudraNa) madhusUdana modI hema svAdhyAyapothI (DAyarI) sa. muni zIlacandravijaya 1989 hemacandrAcArya kRta apabhraMza vyAkaraNa (siddhahemagata) (dvitIya saskaraNa) sapA. harivallabha bhAyANI 1993 vijayapAlakRta draupadIsvaya'vara Adya sauMpA. jinavijayajI muni 1993 (punarmudraNa) saMpA. zAntiprasAda pauMDayA kalikAlasarvajJa zrIhemacandrAcArya smaraNikA 1993 anusauMdhAna-1 (aniyatakAlika) 1993 " 2-3-4 1994 apabhraMza vyAkaraNa (hindI anuvAda) prA. bindu bhaTTa 1994 Avazyaka-cUrNi sauMpA. muni puNyavijayajI mudraNAdhIna sahAyaka rUpendrakumAra pagAriyA pravaMdhacatuSTaya saMpA. ramaNIka zAha 1994 neminaMdana graMthamALAnAM hamaNAMnAM prakAzana alaMkAranemi muni zIlacandravijaya 1989 hemacandrAcAryakRta mahAdevabatrIzI-stotra ___ saMpA. muni zIlacandravijaya 1989 zrIjIvasamAsa prakaraNa TIkAkAra maladhArI hemacandrasUre sapA. muni zIlacandrabijaya 1994 , (gujarAtI anuvAda) ca. nA. zinoravAlA 1994 prAptisthAna : sarasvatI pustaka bhaMDAra, hAthIkhAnA, ratanapola, ahamadAbAda-380001