________________
તા. ૧૬-૧-૧૯૩૯.
જૈન યુગ.
દેશી રાજ્યમાં ખળભળાટ.
કરે છે. સાવચેતી ભારી રાજનીતિ એને માટે નથી; એની
દેશહિતૈષણા કદાચ કેદખાનામાં પૂરી થશે. તરફ નજર કરીશું તે સહજ જણાશે કે ભારતવર્ષના હવે સહન થતું નથી. મુસલમાનોનું રાજ્ય જુલમી હતું એ ચારે ખૂણમાં આજે પીળા પ્રદેશ તરીકે ખ્યાતિ પામેલ એવા કબુલ કરું છું. પણ તે વેળાએ દેશના પૈસે પરદેશમાં ચાલી નાના મોટા દરેક દેશી રાજયમાં પ્રજાને અસંતોષ એકાએક જ નહતે. હિંદુસ્તાનનું ધન હિંદુસ્તાનમાં જ રહેતું હતું. તે ભભૂકી ઉઠયો છે. લગભગ દરેક સ્થળે વહીવટના તંત્રમાં પ્રજાને સિવાય મુસલમાન પાદશાહે પણ આપણે દેશના માણસે પર માત્ર અવાજ હોવો જોઈએ એમ નહીં પણ આખુ તંત્ર લેક કેટલો બધે વિશ્વાસ રાખતા હતા? અકબરને સેનાપતિ શાસનવાદના ધોરણે ચાલવું જોઈએ એવી પ્રબળ માંગણીઓ માનસિંહ ખજાનચી તે પણ આપણે દેશને; મોટામાં મોટે થઈ રહી છે. માયસેર અને રાજકેટ આદિના સંગ્રામ અને પ્રધાન ટોડરમલ તે પણ આપણા દેશનેજ હતે. સિરાજુએમાં પ્રાપ્ત થયેલ વિજયશ્રીએ જનતાના હૃદયમાં એ માટે દૌલાના સમયમાં દેશ જુલમથી પીડાતા હતા, પણ જગત શેઠ, શ્રદ્ધાને અચળ દીવો પ્રગટાવ્યો છે; ગમે તેવા ઝંઝાવાત મોહનલાલ આદિપર વિશ્વાસ હતો અને તેમનું માન હતું. વાય તે પણ એ જે હોલવાય તેવો સંભવ નથી. આજ આપણું દેશીઓ પર એવો વિશ્વાસ કેણુ રાખે છે?
આ સ્થિતિ કંઈ એકાએક ઉદભવી છે અથવા તે એ મેટા મોટા ઓઢા પરદેશીઓને આપવામાં આવે છે. આપણું પાછળ દેખાદેખી છે એમ માનવાની જરૂર નથી. લાઠી ખાવામાં, દેશના શાસન સંબંધમાં આપણે કંઈ કરી કે કહી શકતા નથી. દુઃખે સહન કરવામાં અથવા તો શીરના સાટા કે કાયાના વળી દેશને માટે પ્રાણાર્પણ કરવાનું પણ હભાગ્ય બંગાળીના બળીદાન ધરવામાં લુખી કે ઉપર છલી દોરવણી કામ લાગતી જ નશીબમાં નથી.” નથી. એમાં બીજાના નાદે દોડાતું પણ નથી. એ પાછળ તે “જે ત્વરાથી અંગ્રેજોનું રાજ્ય વિસ્તાર પામે છે તે જોતાં બળતા હૃદયોની જરૂર છે. બારિકાઇથી વિચાર કરશે તે કઈ ભાગ બચે તેમ જણાતું નથી. હિમાલયથી કન્યા કુમારી જણાશે કે આજનું વાતાવરણ ધીમે ધીમે સરજાનું આવ્યું છે. સુધી અંગ્રેજો પ્રસરીને પિતાના પ્રબળ પ્રતાપની ભેરી વગાડે છે. એ પાછળ સંખ્યાબંધ વર્ષોના વહાણું વીતી ગયા છે. એમાં આ વિશાળ હિંદુસ્તાનના વીશ કરોડ અધિવાસીઓ બધા કેટલાયે દારૂણુ અને દિલ માંગળાવે તે ઇતિહાસ ભરેલું છે. ઉધે છે. આપણું મનની શી અભિલાષા છે, તે જીવતાં કોઈ સંખ્યાબંધ વિષમ બનાવ બન્યા પછી જ જનતામાં એ સામે દહાડો દેખાડી શકીશું ખરા? ભવિષ્યનો વંશ ભારતને સ્વતંઅવાજ ઉો છે. જ્યારે એ અવાજ પર સત્તાધારીઓ તરફથી ત્રતા દેખાડશે કે નહિ તે કણ કહી શકે ? મનમાં જે આગ ઠંડુ પાણી છંટાય છે અને અવાજ ઉઠાવનાર વ્યક્તિના શીરે સળગે છે. તેની વરાળ બહાર કાઢવાથી જે તે સમજશે તે સંકટોની હારમાળા રચાય છે કિંવા તેમને મેઢ તાળા દેવાય ઇનામ આપશેકેદખાનું. નહિ તે દેશ નિકાળ. છે, ત્યારેજ પ્રજામાં ધુંધવાઈ રહેલી આગ પ્રબળ થવા માંડે
જેઓ કષ્ટથી કાયર બને છે તેમને એ માર્ગે જવું કે છે. એની ગરમીને પારો વધી પડે છે, ત્યારે પ્રજાનું એક- એ કાર્ય માટે વ્રતી થવું. એ કેવળ વિડંબના છે. જેમનું ધારૂં ઘડતર થવા માંડે છે અને સંગઠિત બળ ઉદ્દભવે છે.
મન પત્થર કરતાં પણ વધારે સખ્ત છે, જેમણે આ દુનિયાની બ્રીટીશરાજ્ય હેઠળના પ્રદેશે આજે એ ભૂમિકા વટાવી માયા મમતાને ત્યાગી છે, જેઓ દ્રઢ નિશ્ચયી છે તેઓને ચુક્યા છે. એ વિખરાયેલા પ્રદેશમાં આજે જે નિયંત્રણ દ્રષ્ટિ- માટેજ એ ભયાનક માર્ગ છે. તે માર્ગો ઉત્સાહ અને આશાને ગોચર થાય છે, તેમાં વર્ષો પૂર્વે આજ ધૂંધવાટ પ્રસર્યો ધારણ કરી હું જઈશ.” હતે. જુદા જુદા ભાગની જુની તવારિખો કે એ કાળે થયેલા પ્રત્યેક હિંદી આ યાદ રાખે. લે–ચેકસી. સાહિત્ય સર્જનમાંથી એ વસ્તુ સહજ તારવી શકાય તેમ છે. = આજે બંગાળમાં જે રાષ્ટ્રિય આંદોલનની પ્રખરતા જણાય છે તમારા ઘર, લાઈબ્રેરી, જ્ઞાનભંડારના શણગારરૂપ અને રાજકારણમાં એ પ્રજા જે અતિ ઘણે રસ લઈ રહી છે ; એ પાછળ દુઃખ અને કષ્ટ સહનને લાંબો ઇતિહાસ જોડાયેલે જૈન સાહિત્યના અમત્ર્ય ગ્રંથો. છે. એને આછો ખ્યાલ શ્રીદેવીપ્રશન્નરાય ચૌધરી કૃત “શરતચંદ્ર રૂ. ૧૮-૮-૦ ના પુસ્તકો માત્ર રૂપીઆ ૭-૮-૦માં ખરીદા. માંથી મળી શકે છે. એમાંનું એકપાત્ર વદે છે કે
અસલ કિંમત ઘટાડેલી કિંમત.
શ્રી જૈન ગ્રંથાવલી રૂ. ૩-૦-૦ ૧-૦-૦ રાજનીતિનો મૂળ મંત્ર કપટ છે. તમારા મનમાં જે કંઈ શ્રી જૈન મંદિરાવલી રૂ. ૧-૮-૦ ૦-૮-૦ હેય-જે બળે–તે બહાર ન બતાવવું, એનું નામ રાજનીતિ. નણીતા સાક્ષર શ્રી. મેહનલાલ દ. દેશાઈ કુતઃ– જો તમે દાંભિક બની શકે, મનમાં હોય એક અને કહે બીજું,
| પૃષ્ઠ. તે તમે રાજનીતિજ્ઞ છે. તમે તેમ કરી શકે તો તમારે શ્રી જૈન ગુર્જર કવીએ ભાગ ૧ લે રૂા. ૫-૦-૦ ૧૦૦૦ ૧-૦-૦ માથે સેનાને રાજમુકુટ શોભશે. પણ જો તમે નિડરતાથી શ્રી જૈન ગુર્જર કવીઓ ભાગ રજે રૂા. ૩-૦-૦ ૮૫૦ ૧-૮-૦ સાચી વાત કહે, તે કદાચ આન્દામાનમાં જઈ દિવસ ગાળવા શ્રી જૈન સાહિત્યને ઈતિહાસ રૂ. ૬-૦-૦ ૧૨૫૦ ૩-૦-૦ પડો. પ્રવિંચના કરતાં શીખો વા ન શીખે, પણ કપટી થતાં વાંચન પૂઈ ૩૧૦૦ સેટ લેનારને ત્રણે ગ્રંથા રૂ. ૪-૦-૦ માંજ. નહિ શીખે તે રાજનીતિની લાયકાત તમારામાં નથી, એમજ જૈન સાહિત્યના શોખીન, લાઈબ્રેરીઓ, જૈન સંસ્થાઓ ગણાશે. રાજનીતિની આ વાત સાંભળી શરીર કંપી ઉઠે છે. આ અપૂર્વ લાભ લેવા ન ચુકે. જુવાન માણસ રસ્તામાં ઉભો રહી, પિતાના મનની આગ
' લખ:-શ્રી જૈન છે. કેન્ફરન્સ, બીનના હૃદયમાં સળગાવવાની ઇચ્છાથી મનની વાત ઉઘાડી
૨૦, પાયધુની–મુંબઈ, ૩.
