________________
જૈન યુગ.
તા. ૧૬-૧-૧૯૩૯.
રસ્ટીઓ-સેવક કે માલાક છે
લત્તામાં ધુમી ધ હીંદુ કુટુંબોને મરણના મુખમાંથી બચાવી,
આ સ્થાનમાં લાવી સંરક્ષણ આપ્યું હતું અને આ સંસ્થાની જૈન સમાજની એ એક કમ નસિબી છે કે જયારે પડોશી તાલીમના બળે એવા તે સંખ્યાબંધ ઉદાહરણ ટાંકી શકાય કે કેમ જોસભેર આગળ વધે છે ત્યારે એ પોતાના આંતરિક જે વેળા ભીરૂ ગણાતા જૈન સંતાનોએ શ્રવીરતા અને કલેશમાંથી આંખ ઊંચી કરી શકતી નથી. એમાં ટ્રસ્ટીપણાને નિડરતા દાખવામાં પાછી પાની કરી નથી. ધાર્મિક પ્રસંગે અધિકાર ભોગવતા ગ્રહએ હદ ઓળંગવા માંડી છે. તેઓ અને સામાજીક ઉત્સવોમાં આ સંસ્થાની સેવા તે જગજાહેર છે. સમાજના સેવક છે અને તેમને સોંપવામાં આવેલ મંદિર. આવા એક મહત્વના અંગને કોઈપણ કારણ બતાવ્યા મકાન યા ફંડને ઉક્ત સમાજના શ્રેયની દ્રષ્ટિએ વહીવટ કર- સિવાય વિદ્યમાન ટ્રસ્ટીઓ કેમ ઉખેડી નાંખવા તૈયાર થયા વાન છે એ મહત્વનો મુદ્દો વીસરી જઈ માલીક બનવા માંડ્યા છે તે સમજી શકાતું નથી. જે સ્થાનમાં સંસ્થા ચાલે છે તે છે. સત્તાની આંધિમાં તેઓ વાસ્તવિક સ્થિતિ ભૂલી જઈ, અખંડ ચાલે અને દિવાસાનું દિવસ પ્રગતિ સાધે એવા સુંદર લાભાલાભની તુલના કરવામાં પંગુ બની, એ સંબંધી આમ, આશીર્વાદ તે કાળના ટ્રસ્ટી સાહેબે અને જેન સંઘે એના જનસમૂહ શું માને છે એ તરફ આંખ આડા કાન કરી, કેવળ મંગળાચરણ કાળે આપેલા. ત્યાર પછી વખતે વખત એના પ્રતિ માની લીધેલા માલીકીપણાના મેહમાં ચકચૂર બની, પિતાને મુંબઈના જૈન સંધની અમીદ્રષ્ટિ રહેલી છે અને શ્રીમંતે તરફથી કક્કો ખરો કરવાના નીશામાં પિતાનાજ બંધુઓ સામે કારટની સખાવતનો પ્રવાહ પણ ચાલુ રહ્યો છે. વિદ્યમાન બેડના એક દેવડી સુધી વિનાકારણ દેડી જાય છે અને સમાજનું કિંમતી કરતાં વધુ ટ્રસ્ટીઓની જાણ બહાર આ વાત નથી. છતાં ધન વેડફી નાંખે છે !
આજે મંડળને ઓળખતા નથી; અહીંથી વ્યાયામ શાળાને . આવો જ એક કિસ આજે મુંબઈમાં લાલબાગના ટ્રસ્ટીઓ બીજે લઈ જાવું અગર બંધ કરે' એ કયે મુખે બોલાય છે અને શ્રી મુંબઈ, જૈન સ્વયંસેવક મંડળ વચ્ચે ચાલી રહ્યો છે તે સમજાતું નથી. જે સ્થાન છે અને જયાં વ્યાયામની તાલીમ મુંબઈમાં તેમજ એની બહાર દૂર શહેર સુધી ઉકત સેવા અપાય છે ત્યાં નથી કંઇ ફેરફાર થવાનો. એ વિશાળ એટલે મંડળની પ્રવૃત્તિઓ જાણીતી છે. જેમ સમાજના સંતાનોમાં અને એની સામેની ખુલી જમીન એની એ સ્થિતિમાં કાયમ કૌવત આવે, શરીર સ્વાધ્ય સુધરે અને તેઓ તાલીમ મેળવી રહેવાના છે; તે પછી એકાએક આવા નિર્ણય ઉપર ખડતલ દેહધારી બને એ અર્થે શેઠ મોતીશાના લાલબાગમાં આવવાનું કારણ શું ? જૈન વ્યાયામશાળા નામની સંસ્થાનું ઉક્ત મંડળ તરફથી એ જાણવા મંડળના કાર્યવાહકેએ વારંવાર પ્રયાસ સેવ્યા નામદાર જજ કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરીના શુભ હસ્તે ઉદ છે. સ્ટીઓ એ આપણાજ સમાજના શ્રીમંત ભાઈઓ છે ધાટન કરવામાં આવ્યું. તે વેળાના ટ્રસ્ટી શેક દેવકરણભાઈએ એમ માની તેમના બંગલાના પગથીઆ, ઘસવામાં કચાશ નથી માત્ર નામના ભાડાથી આવા સુંદર કાર્ય માટે જગા વાપરવાની રાખી અને વિચાર વિનિમય કરી જે તેઓને કંઈ મુશીબત સંમતિ આપી. સેવા મંડળે આ આવશ્યક અંગને ખીલવવા, નડતી હોય તે એ સમજી લઈ સુધારણા કરવા તત્પરતા જૈન સમાજના બાળકનું એ પ્રતિ આકર્ષણ કરવા, અને દાખવી છે. ઉદાર દીલ શેઠ કાન્તિલાલ ઈશ્વરલાલ જેવાને. વ્યાયામને યોગ્ય સ્થાન તૈયાર કરવા તેમજ જરૂરી સાધન લવાદ નીમી એ સારું બનતે પ્રયાસ સેવ્યો છે. અરે દુ:ખાતે વસાવવામાં પાણીની માફક પૈસા ખરચ્યા.
અંતરે માત્ર ટ્રસ્ટી સાહેબેને વટ જળવાય એ, અર્થ, ચાલી. - જે સ્થાનમાં કેવળ ગંજેરીઓનો અખાડે જામત પિસાબ સંપી દઈ વ્યાયામ શાળા, બંધ પણ કરી છે. કેવળ એકજ ને. ગંદકીની બુ છુટતી અને ઘડીભર ઉભવાનું મન પણ ન ભાવનાથી કે એ સિહાસન પર ચઢેલા ગ્રહસ્થાને સમતિ સુઝ થતું તે સ્થિતિ સુધારી વ્યાયામ શાળાને છાજે તેવી વ્યવસ્થા. અને આવા એક જરૂરી અંગને નાશ ન થા, પૂર્વવત એનું વાળું બનાવ્યું. પિતાના ખરચે સાધનો રાખવા એક ભાગપર કામ ત્યાં-જૈન સમાજ માટેના એ એક મા મધ્યમાં સ્થાનમાં
એારડી બનાવી. દ્રસ્ટીઓએ આ વસ્તુને વધાવી લીધી. ચાલ્યા કરે. પણ આને-આ જાતની નમ્રતાને–નાતો એકજ * આ સ્થાને વર્ષથી ચાલી આવતી વ્યાયામ શાળાએ સંખ્યા મલ્યો અને તે નિમ્ન શબ્દમાંબંધ જૈન સંતાનને અને જેનેતર બંધુઓને તાલીમ આપી "ય સાફ
“સ્વયસેવક મંડળને અમો ઓળખતા નથી. અમે તે.
ન * તૈયાર કર્યો. બેન્ડનો વગ ખોલ્યા અને શૈલા સમયમાં એક માત્ર તલકચંદુ કપાસીને જગ્યા આપી છે, અમારે ભાડુત નમુનેદાર જૈન બેન્ડ ઉભું કર્યું. મંડળના, મેળાવડા વખતે એ છે! ” છેલ્લી ચળવળ વેળાએ મંડળ ગેરકાયદે સંસ્થા નણીતા નેતાઓએ મંડળ મારફતે ચાલતી આ સંદર સંસ્થાના ગણાઈ એટલે ટ્રસ્ટીઓ એ નામે બીલ બનાવતા મુંઝાયા. મુકતક કે વખાણ કર્યા છે. એમાં તાલીમ પ્રાપ્ત કરી વિવિધ તેમની જ સુચનાથી તે વેળાના સુપ્રીટેન્ડન્ટ તરિક ભાઈ તલકપ્રકારના, અજાબી વધારે તેવા વ્યાયામ આદિના પ્રયોગો કરી ચદે પોતાના નામે બીલ થવા દીધુ. આટલી સામાન્ય વાતને જનતાના વિશાળ વર્ગનું આ સંસ્થાના વિદ્યાર્થીઓએ ધ્યાન એ નામે આજે આ માંધાતાઓ કેવી અધિકારશાહી ચલાવે છે! છે અને મુંબઈમાં ભરાયેલી રાષ્ટ્રિય મહાસભાના અધિવેશન સાથે એમને ભાડુતી આદમી તે એક કદમ આગળ ભરી કહે છે કે આ સંસ્થાના બેન્ડનેજ અગ્રસ્થાન પ્રાપ્ત થયું હતું એ કાગ “કાંતીલાલ શેડ કે સ્વયંસેવક મંડળ સાથે મારે કંઈજ નિસ્બત નથી જાણતું ?
નથી. એમણે હું એળખતે પણ નથી.’ મંડળને એક જાતના - જે સ્થાનમાં આવી સુંદર સંસ્થા ચાલે છે; જેની તાલીમ ભાત તરિકે લેખનાર મુરખીઓ નોંધી લેજે કે સમાજ અને ના જોરે કોમી હુલા જેવા જોખમી સમયે સંખ્યાબંધ , મંડળની આંખમાં ધૂળ નાંખી તમે આ દાવ નહીં ખેલી શકે. સ્વયંસેવકોએ પ્રાણુની પરવા કર્યા વગર ભીંડી બજર જેવા
( અનુસંધાન પૃષ્ઠ ૬ ઉપર )
