________________
તા. ૧-૭-૧૯૩૯.
જેન યુગ.
કરાવ્યું. પછી પિતાના પિતા ત્રિભુવનપલના સ્મરણાર્થે કરી. વિચારણિમાં કુમારપાળે ૩૦ વર્ષ રાજ્યકર્યાને “ત્રિભુવન વિહાર” નામનું ૭૨ જિનાલયવાળું મોટું મંદિર ઉલેખ મળે છે. બંધાવ્યું તે સિવાય જુદા ૨ મંદિરો તેમજ ત્રિવિહાર પ્રમુખ “દિવાપાછળ અંધારૂ” એ નામને અનુસરી કુમારપાળના બીજા પણ પુષ્કળ વિકારો ફકત પાટણમાંજ કરાવ્યા હતા. સ્વર્ગવાસ પછી તેને ભત્રિજો અજયપાળ જેનથી, નિર્દય અને કુમારપાળે તારંગાજીના પહાડપર અજીતનાથજીનું રાજા થશે. તેના પૂર્વજોએ જેટલી જૈન શાસનની સેવા ( જેનેના ૨ જ તિર્થંકર ) ભવ્ય દહે{ [ સેમસંદરાચાર્યના બજાવી હતી તેટલેજ અગર તેથી પણું વધારે અત્યાચાર તેણે કર્યો સમયમાં સંધપતિ ગેવિંદના શુભ પ્રયાસથી છ ધૂત થઈ0 હતા. કુમારપાલે જે જે જૈન મંદિર નિર્માણ કરાવ્યા હતા જે અદ્યાપિ મજીદ છે, અને સુવર્ણગિરિ ( જાલેર ) નાગઢ તેને નાશ કરવાનું કાર્ય તેણે ચાલુ રાખ્યું હતું. હેમચંદ્રસૂરિ ઉપર કુમારપાળે સંવત ૧૨૨૧ માં કુંવર વિહાર નામને શ્વરજીના પટ્ટધર મહાકવિ રામચંદ્રસૂરિને તેને જ ગુરૂભાઈ પ્રાસાદ બનાવ્યો હતો તે હાલ મોજુદ છે.
બાલચંદ્રની વિચિત્રતા ભરી શીખવણીથી તપાવેલ તાંબાની પાટકુમારપાળે ગુજરાતના માંડલિક રાજાઓના રાજ્યમાં પર બેસાડી જીભ ખેંચીને સ્વર્ગ પૂરિને રસ્તો બતાવ્યો અમારિ (અહિંસા) કરાવી હતી અને પિતાના સમસ્ત રાજ્યમાં
(પ્રાચિ. ચ. પ્ર.) ૧૪ વર્ષ સુધી અહિંસાને સારામાં સારો પ્રચાર કરાવ્યો અજયપાલનું ખૂન વિજલદેવ નામના એક દ્વારપાલે હતો. તેણે નાના મોટા ૧૪૦૦ જિનમંદિર બંધાવ્યા તેથી કટારીથી કર્યું હતું. ધર્મસાધના સાથે સિદ્ધપકળાને વિકાસ સાથે હતે.
અજયપાલના સ્વર્ગવાસ પછી તેને પુત્ર મુલરાજ (બીજ) કુમારપાળે એકવીસ જ્ઞાન ભંડાર તથા પિતાના રાજકીય ગાદી પર આવ્યો અને બે વર્ષ રાજય કરી મરણ પામ્યો. પુસ્તકાલય માટે જૈન આગમ ગ્રન્થ અને આચાર્ય હેમચંદ્ર મૂલરાજના સ્વર્ગવાસ પછી તેને લધુ બંધુ ભીમદેવ (બીજો) પ્રણિત યોગશાસ્ત્ર-વીતરાગસ્તવની હાથથી સૂવર્ણાક્ષરે લખા- ગુજરાતની ગાદી પર બાળ વયે આભે તેથી તેના મંત્રીઓએ વ્યાની નોંધ કુમારપાળ પ્રબંધાદિમાં છે. (જે. સા. ઇ.) અને અને સામતિએ તેનું ઘણું ખરું રાજ્ય પિતાને કબજે કર્યું. તે હંમેશાં ઉપયુક્ત બંને પુસ્તકને સ્વાધ્યાય કરતા હતા. બહારના દુશ્મનોના હુમલામાંથી રક્ષણ કરવાને ભીમદેવ શક્તિ- કુમારપાળના શૈવ અને વૈષ્ણવ મંદિરના શિલાલેખમાં માન ન થયું. આથી તે નામ માત્રને જ રાજા રહ્યો. ઉપર્યુક્ત “૩ાતિવરધ” વિશેષ્ણ દ્રષ્ટિગોચર થાય છે એને નરેશે પાટણની ગાદી પર ૬૩ વર્ષ રાજય કર્યું. આવી રીતે આધારભૂત માનીને સાક્ષરવર્ય શ્રીયુત કેશવલાલ લાશંદરાય ચૌલુકવંશે ૧૦ મી શતાબ્ધીથી ૧૩મી શતાબ્દી સુધી રાજ્ય ભોગવ્યું. ધ્રુવમહાશય કાના ની પ્રસ્તાવનામાં લખે છે કે કુમારપાળ ભીમદેવ પછી પાટણનું તખ્ત વાઘેલા વંશના વીરધવલ જેન નહોતે ૫ણું આ કથને ઉચિત નથી કારણ કે વિ. સં. (ઘાળકાવસાવ્યું તે) ના હાથમાં ગયું અને ત્યારથી ચૌલુક્યવંશનો ૧૨૧૬ને પહેલાંના શિલાલેખમાંજ ઉપયુકત વિશેષણ જોવામાં સૂર્ય અસ્ત થયો. ચૌલુક્ય વંશના રાજના સમયમાં સાહિત્યની આવે છે ત્યાં સુધી તે જૈન ન થ હ બીજું કારણ પણ સેવા સારામાં સારી થઈ હતી. એ પૂરાતત્વના બીજા વર્ષના છે કે ચૌલુકય-સોલંકી કુળના માન્યદેવ પરંપરાથી સોમનાથ : અંક ઉપરથી બરાબર જાણી શકાય છે. (અપૂર્ણ) મહાદેવજ છે. માટે જૈન હોવા છતાં પણ તેને માટે “૩ાતવાણ” કઈ લખે તે અનુચિત નથી. જેના ધર્મ અંગિકાર કર્યા પછી કુલપરંપરા છાડવાનું જૈન ધર્મ • કહેતો નથી. જેનસાધુ થયા પછી ઇન્દ્રભૂતિ ગણધરે ગૌતમ તમારા ઘર, લાઈબ્રેરી, જ્ઞાનભંડારના શણગારરૂપ ગોત્રરાખ્યું હતું. તે રાજસ્થાનના રેડ સાહેબે જૈન અને જૈન સાહિત્યના અમુલ્ય ગ્રંથો. બૌદ્ધ એક માનીને કુમારપાળ બૌધધર્મી હતા એમ લખવાને
રૂ.૧૮-૮-૦ ના પુસ્તકે માત્ર રૂપીઆ ૭-૮-૦માં ખરીદ. પ્રમાદ સેવ્યા છે.
અસલ કિંમત ઘટાડેલી કિમત. એવી રીતે કમારપાળે અણહિલપુર પાટણની ગાદી ઉપર શ્રી જૈન સંથાવલી રા ૩-૦-૦ ૧-૦-૦. ૩૧ વર્ષ રાજ્ય કરી ૮૦ વર્ષની વયે જૈનધર્મને દીપાવી, આ શ્રી જૈન મદિરાવલી રૂ. ૧-૮-૦ -૦અસાર સંસારને છેડી એને આત્માએ સ્વર્ગપુરી અલંકૃત
> જાણીતા સાક્ષર શ્રી મેહનલાલ દ. દેશાઈ કૃતઃ*કુમાર પાળ પ્રતિબંધમાં ઉક્ત જિનાલયનું વર્ણન અષ્ટાપદ સમાન ચેવિસ જિનાલયથી રમણીય સૂવર્ણ ધ્વજ ૬ શ્રી જૈન ગુર્જર કવીઓ ભાગ ૧ રૂ. ૫-૦-૦ ૧૦૦૦ ૧-૮-* વાળ ચંદ્રકાન્તમય પાર્શ્વનાથની મૂળ પ્રતિમાવાળું ને તે શ્રી જૈન ગુર્જર કરીએ ભાગ ૨ ને રે ૩-૦-૦ ૮૫૦ ૧-૮-૦ ઉપરાંત સોના, રૂષા, તથા પિત્તળને અન્ય અનેક પ્રતિભાવાળું શ્રી જૈન સાહિત્યનો ઈતિહાસ રૂા. ૬-૦-૦ ૧૨૫૦ ૩-૦-૦ હતું વળી આ મંદિરના વિસ્તાર પૂર્વક વર્ણન કુમાર વિહાર વાંચન પદ્ધ ૩૧૦૦ સેટ લેનારને ત્રણે પ્રથા ૩, -૦-૦ માં શતકમાં રામચંદ્રમણિએ કર્યું છે. તે જુએ [ ઉપરોકત
જૈન સાહિત્યના શેખીને, લાઈબ્રેરીઓ, જૈન સંસ્થાઓ પુસ્તક પૃષ્ટ ૨૬૩ ].
આ અપૂર્વ લાભ લેવા ન ચુકે. ઉપરોકત જેન તિર્થને ઈતિહાસ જાણવા માટે “જૈન રૉપ્યું મહત્સવ અંકમાં જેન તિર્થ સૂવર્ણગિરિ ” નામનો
લઃ-શ્રા જેન છે. કેન્ફરન્સ મુનિશ્રી કલ્યાણુવિજયજીનો લેખ જો [પુષ્ટ ૪૨ થી ૫૫]
૨૦, પાયધૂની-મુંબઈ, ૩
