________________
७५६
अनुयोगद्वारसूत्रे
भाव भी छोड़ दिया जाता है। वहां क्षायिकभाव के साथ क्षायोपशमिक और पारिणामिक भावका संबन्ध होनेपर तीसरा द्विभाव संयोगी भेद होता है - उसके दो भंग इसप्रकार से हैं उनमें क्षायिक क्षायोपशमिक प्रथम सान्निपातिकभाव है और दूसरा क्षांधिक पारिणामिक है। इनमें प्रथम का दृष्टान्त क्षायिक सम्यग्दृष्टि श्रुतज्ञानी है और दूसरे का दृष्टान्त क्षीणकषायी भव्य है। जहांपर क्षायिक भाव का भी परित्याग हो जाता है केवल क्षायोपशमिक पारिणामिक रूप संयोग रहता है, वहां पर एक ही क्षायोपशमिक पारिणामिक ऐसा भंग होता है। इसका रष्टान्त - जैसे अवधिज्ञानी जीव है। इसप्रकार ये द्विभाव संयोगी भंग मिलकर १० हैं । इनमें जो नौवां भंग है कि जिसका नाम क्षायिक पारिणामिक है वह सिद्धजीवों की अपेक्षा से है और वही शुद्धनिर्दोष है बाकी के अवशिष्ट नौ भंग विवक्षा मात्र है- क्योंकि उनमें अन्य भावों का भी संबन्ध घटित होता है । जैसे यह मनुष्य उपशांत क्रोषी है यहां पर मनुष्य को मनुष्यगतिनाम कर्मको उदय है इसलिये औदयिक भाव है। क्रोध का उपशम है, इसलिये औपशमिक भाव है ।
ક્ષાયિક ભાવની સાથે અનુક્રમે ક્ષાાપશમિક અને પાણિામિક ભાવના સચાગ કરવાથી આઠમાં અને નવમાં સાન્તિપાતિક ભાવ રૂપ એ ભંગા બને છે. “ क्ष.यिक क्षायोपशमि” नामना आमां सान्निपाति लगनु दृष्टान्तસાયિક સમ્યગ્દષ્ટિ શ્રુતજ્ઞાની અને ‘શ્રીજીકષાયી ભવ્ય ' ક્ષાયિક પારિણામિક નામના નવમાં સાન્તિપાતિક ભગના દૃષ્ટાન્ત રૂપ છે.
ક્ષાચેાપશમિક ભાવ અને પારિણામિકભાવના સ`ચેાગથી ૧૦ મા સાન્નિપાતિક ભંગ અને છે, “ અવિધિજ્ઞાની જીવ, " मा लगना दृष्टान्त ३५ ४. આ પ્રકારે એ ભાવાના સયાગથી કુલ ૧૦ ભગ બને છે. તેમાં જે નવમા ભંગ (ક્ષાયિક પારિણામિક નામના ભંગ) છે, તે સિદ્ધ થવાને લાગૂ પડે છે, આ ભગ જ ખરી રીતે સરંભવી શકે છે તેથી આ ભંગ જ શુદ્ધ નિર્દોષ ભંગ રૂપ છે. બાકીના જે નવ ભગા છે તેમનું તે અહીં વિક્ષા માત્ર રૂપે જ (પ્રરૂપણા કરવા માટે જ) કથન કરવામાં આવ્યુ` છે, કારણ કે તે ભાવેશમાં અન્ય ભાવેાના સંબંધ પણ શકય હાય છે જેમ કે “ આ મનુષ્ય उपशान्त होधी छे." यहीं मनुष्यमां मनुष्यगति नामम्भ'नो हिय छे, तेथी તિથિક ભાવના સદ્ભાવ છે, અને ક્રોધના ઉપશમ હોવાથી ઔપશમિક ભાવના પણ સદ્ભાવ છે. પરન્તુ સાથે સાથે તે મનુષ્યમાં બીજા' ભાવે। પણ
