________________
નય માર્ગોપશિક અને સિદ્ધ કહેવા એ નૈગમ નયની માન્યતા છે. ટુંકાણમાં મા નય અંશને સંપૂર્ણ વસ્તુ માને છે અને કારણ કે કાય માને છે.
પ્ર–વળી નૈગમ નય એટલે શું?
ઉ–તે સામાન્ય તથા વિશેષ વગેરે જ્ઞાનવડે વસ્તુને માને નહિ પણ સામાન્ય વિશેષ વિગેરે અનેકરૂપથી વસ્તુને માને તે નૈગમ નય કહેવાય છે. જેવી રીતે હું લેકમાં વસું છું. વળી કઈ પૂછે કે તમે કયાં વસે છે ત્યારે કહે કે લેકમાં, ત્યારે ફરી પૂછે કે તમે કયા લેકમાં વસે છે? ત્યારે કહે કે અમો ભરતખંડમાં વસીએ છીએ. ત્યારે પૂછે કે તમે કયા દેશમાં રહે છે? ત્યારે કહે કે હું ગુજરાતમાં રહું છું. આમ નિગમ નય સામાન્ય વિશેષ વિગેરે જ્ઞાનવ વસ્તુને માને નહિ પણ ઉપર લખ્યું તેમ સામાન્ય વિશેષ વિગેરે અનેક રૂપથી વસ્તુને માને છે. સામાન્ય તે વિશેષ થાય છે વળી વિશેષ તે સામાન્ય થાય છે. આમ સામાન્ય વિશેષના અનેક રૂપથી વસ્તુને માને છે. વળી આ નય અંશગ્રાહી હોવાથી દેશ (ખંડ)ને પણ સંપૂર્ણ સત્ય માની લે છે. વળી આ નય સંકલપ કલપનાને ભજનારે છે તેથી કલપનાથી પણ વસ્તુને વ્યવહાર કરે છે તે એકરૂપે નહિ પણ ઉપર બતાવ્યું તેમ અનેકરૂપે વસ્તુને માને છે.
પ્ર–આ નયના કેટલા પ્રકાર છે અને તે કયા કયા
ઉ–તેના ત્રણ પ્રકાર છે. (૧) ભૂત (૨) ભવિષ્ય અને (૩) વર્તમાન.
