Book Title: Europena Sudharano Itihas
Author(s): Atisukhshankar K Trivedi
Publisher: Gujarat Varnacular Society

View full book text
Previous | Next

Page 221
________________ ૨૦૦ યુપના સુધારાનો ઇતિહાસ. ઉત્તર દેવામાં તેથાએ વધારે ગુંચવાતા, તે ઘણીવાર તા માત્ર બમણા જોરથી પ્રત્યુત્તર આપતા. - ખરૂં જોતાં ધાર્મિક બાબતમાં અનિયત્રિત સત્તાનો નાશ કરવાને સુધારા મથતા હતા તે વખતે તેએ બુદ્ધિના સ્વાતંત્ર્યના ખરા નિયમે વિષે અજ્ઞાનની સ્થિતિમાં હતા. મનુષ્યના મન પરના બન્ધનમાંથી તેએ તેને વિમુક્ત કરાવ્યું, ને તેમ છતાં નિયમિત રીતે તેને અંકુશમાં રાખવાતા તેઓ દાવા કરતા હતા. વ્યાવહારિક રીતે સ્વતંત્ર વિચારશક્તિને તે ઉત્તેજન આપતા હતા, નિયમમાં ખેાટી સત્તાને બદલે ખરી સત્તાને તે સ્થાપિત કરતા હતા; પણુ આમાંની પહેલી બાબત, પહેલેા ઉદેશ ખરાખર સાધી શકાયા નહિ, અને પોતે શરૂ કરેલા કાર્યને અન્ત સુધી વળગી રહેવાયું નહિ. આમ બમણા દોષને તેએ શરણે ગયા; એક તરફથી વિચારરાક્તિના સંપૂર્ણ હકો તે જાણતા નહાતા ને તેને માન આપતા નહોતા, તે બીજી તરફથી સત્તાના હક કેવી રીતે જાળવવા ને શા પ્રમાણમાં તે વિષે તે અજ્ઞાનમાં હતા. સુધારકા પાતાનાજ સિદ્ધાન્તા તે તેનાં પરિણામ વિષે બરાબર સમજતા નહાતા ને તે પ્રમાણે વર્તી શકતા નહાતા. આજ કારણથી સુધારાના વિચારામાં કંઈક પરસ્પર વિરેધ ને સંકુચિતતા તેવામાં આવતાં હતાં, ને આથી ઘણીવાર તેના વિરેધીએ કાવતા તે તેમને છીડાં શેાધવાનું જડતુ હતું. તેમના વિરેાધી તેઓ શું કરતા તે શું કરવા માગતા તે બહુ સારી રીતે સમજતા હતા; તેએ જે ક કરતા તેના હેતુ એ વિરધીએ શેાધી કાઢતા, તે તેનાં બધાં પરિણામે દર્શાવતા. સુધારા જેટલું ધારતા તેટલું કરી શકતા નહિ, ને તેને લીધે તેમના કામામાં કંઈક અપૂર્ણતા, કઇક વિરાધ, કઈક સંકોચ જોવામાં આવતાં. આને લીધે તે વિજયી નીવડતા તાએ બુદ્ધિની નજરે જોતાં ક્રિ ધર્મ પ્રાપ્ત કરતા, ને તેનું પરિણામ પણ વસ્તુતઃ કેટલીક વાર જોવામાં આવતું હતું. રેક્મેશન પક્ષનું નબળું પાસું માજ હતુ, એજ

Loading...

Page Navigation
1 ... 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256