________________
મ ન ની પ વિ ત્ર તા.............વલભદાસ નેણશીભાઈ
મન સાધ્યું તેણે સઘળું સાયું' એમ કહેવાય છે. ખરેખર મનને જિતનાર જગતને જીતી જાય છે, આ માટે મનની પવિત્રતાની ખાસ આવશ્યક્તા છે. લેખકે અહિં પિતાની ગંભીર શૈલીમાં આ વસ્તુ રજુ કરી છે. જૈન સમાજના વિચારશીલ લેખકોમાં ડો. વલ્લભદાસભાઈને સમાવેશ થાય છે. કલ્યાણ” માટે નિયમીત તેઓ લેખો મોકલીને માસિકને પૂર્ણ સહકાર આપી રહ્યા છે.
સદ્દવિચારે વડે, અસદ્દવિચારોને ઉપશ- ફળ આપી શકતાં નથી, એ શુધ્ધ દ્રષ્ટિની શમાવી દઈ, શુભસંક૯પબળથી, અશુભ સંક૯૫- અપેક્ષાએ યથાતથ્ય છે. એ સબંધમાં સામાન્ય વિકલ્પને હઠાવી દઈ મનની મલીનતા દૂર કરી, રીતે આપણું વિચારે બહુ અચેકસ રહે છે. અનુક્રમે શુદ્ધ સ્વરૂપી પરમાત્મામાં મનને પરોવી સામાન્ય પ્રવૃતિ બાહ્ય દેખાવ ઉપર બહુ મત દઈ, દ્રઢ અભ્યાસથી તેના મનની એકતાને–સ્થિ- બાંધી દે છે, પણ વસ્તુતઃ એ ન થવું જોઈએ. રતાને જે સાધે છે, તેમજ સર્વજ્ઞ વીતરાગે કથેલો અમુક પ્રાણીના સંબંધમાં મત બાંધતાં પહેલાં આત આગમોનો આશ્રય લઈ, સત્ય તત્ત્વનું તે પ્રાણીનું મન કેટલું અંકુશમાં આવ્યું છે, શોધન કરી, કેધ માન-માયા-લભ-ભય-હાસ્યને તે પર બહુજ વિચાર કરવાની જરૂર છે. ' દૂર કરી પ્રાણાંત કષ્ટથી પણ નહીં ડરતાં અચળ મન સાધ્યું તેણે સઘળું સાધ્યું, સિદ્ધાંતને વળગી રહી, સહુ કેઈને પ્રિય, પથ્ય
એ વાત નહી બેટી; અને તથ્ય વચન વડેજ સંતોષી, વચનના એ કહે સાધ્યું તે નહી માનું, નિગ્રહવડે જે મૌનદ્ર માગને અનુસરે છે,
એકહી વાત છે મટી. અર્થાત્ જેવું મનમાં વતે છે, એવું જ વચન
-- આનંદઘનજ. દ્વારા વદે છે અને એવું જ લક્ષપૂર્વક, કાયાથી ગમે તેવા કાર્ય કરવામાં ઉઘુક્ત થયેલા પ્રવર્તાવે છે, એમ જેના ત્રણે યોગ અવિરૂદ્ધપણે જીવને મન કેવી રીતે ફેરવી નાંખે છે, તેને પ્રવર્તે છે, તેવા અવિરૂદ્ધ વતનથી જેમને અનુભવ વિચાર કરવાથી તુરત સમજી શકાય સર્વાગ સ્થિરતા વ્યાપી છે, એવા ગી પુરૂષની તેમ છે. મનજ મેક્ષ અને બંધનું કારણ શાંતિ તેજ ખરી શાંતિ છે. , " શાસ્ત્રકારોએ કહ્યું, અને ક્રિયા ન કહી, એનું
ગમે તેટલી ક્રિયા કરવામાં આવે. ગમે રહસ્ય સમજવા જેવું છે. તેટલું જ્ઞાન ભણવામાં આવે અને ગમે તેટલી મનથી બંધન, મનથી મોક્ષ છે. તપશ્ચર્યા કરવામાં આવે અને ગમે તેટલી યેગ
હૈડે દેખ વિચાર, સાધના કરવામાં આવે પણ જ્યાંસુધી મનની જેણે નયણે નીરખે બહેનડી, અરિથરતા હોય, ચિત્ત આકુળ-વ્યાકુળ હેય,
તેણે નયણે નિજ નારસિઝાય) માનસિક ક્ષેભ હોય, ત્યાંસુધી સાધ્ય પ્રાપ્ત થઈ મનની પવિત્રતા જાળવી રાખવા ઇન્દ્રિશકતું નથી, એ ખાસ લક્ષ્યમાં રાખવાનું છે. ને કાબુમાં રાખવી જરૂરની છે. ઈન્દ્રિયને જ્ઞાનને, તપને, અથવા ક્રિયાનો આશય મન કાબુમાં રાખતાં પણ મન ચકડોળે ચડે છે, પર અંકુશ લાવવાને હવે જોઈએ. મનની પણ એથી હતાશ થવાનું નથી. ઇન્દ્રિયના અવ્યવસ્થિત સ્થિતિથી પ્રાણીના કાર્યો કાંઈપણુ સહકાર વગર મન ચકડોળે ચડી-ચડીને કયાં
