Book Title: Prashnottar Vichar
Author(s): Unknown
Publisher: ZZZ Unknown
Catalog link: https://jainqq.org/explore/035214/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI yazovijayajI * jaina graMthamALA dAdAsAheba, bhAvanagara, ce Chee-20eo : pIke 522A0 08 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 4 ) vvatitthayaraniddichaM mAhaNakuMDaggAmAo nayarAo usabhamAhaNassa bhAriyAe devANaMdAe mAhaNIe jAlaMdharasa kucchIo khattiyakuMDaggAme nayare nAyANaM khattiyAga yassa khattiyassa kAsavaguttassa bhAriyAe tisalAe pANIe vAsisa guttAe kucchisi ganbhattAe sAharA iti / TIkA- tataH zreyaH khalu mamApi kiM tadityAha zramaNa bhagavaMta raM caramatIrthakaraM pUrvatIrthakarairnirdiSTaM brAhmaNakuMDagrAmAt t RSabhadattasya brAhmaNasya bhAryAyAH devAnaMdAyAH gayAH jAlaMdhara sagotrAyAH kukSermadhyAt kSatriyakuMDagrAme jJAtAnAM zrIRSabhadevasvAmivaMzyAnAM kSatriyavizeSANAM siddhArthasya kSatriyasya kAzyapagotrasya bhAryAyAH triza: kSatriyANyAH vAziSThasagotrAyAH kukSau garbhatayA yituM iti / artha-vistIrNa avadhijJAna dhAraNa karanevAle zrIindrarAja ne devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM zrIvIra prabhu ko varyarUpa utpanna hue dekha kara apane mana meM vicAra kiyA ki seyaM khalu mamavi - tataH zreyaH khalu mamApi ] tU usase kalyANa nizcaya merA bhI hai| kyA kalyANaka hai batAte haiM ki pUrva tIrthakaroM ne batAyA hai ki zramaNa bhagavAn vIra carama [ kele ] tIrthakara ko brAhmaNa kuMDagrAma nagara se bhadanta brAhmaNa kI bhAryA [strI ] jAlaMdharasa gotravAlI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi ke madhya se kSatriya kuMDagrAma nagara meM zrIRSabhadeva svAmI ke vaMzavAle kSatriya vizeSa ke madhya meM kAzyapa gotravAle siddhArtha kSatriya kI bhAryA vAziSThasa gotravAlI trizalA kSatriyANI kI kuti meM garbhapane se jo sthApana karane vaha kalyANaka rUpa hai iti / yahA~ para buddhimAn puruSoM ko pakSapAta-rahita vicAra karanA ucita hai ki jaba sUtrakAra tathA TIkAkAra mahArAjoM ne likhA hai ki zrIindra mahArAja ne zrIvIra prabhu ko trizalA rAnI kI kukSi meM sthApana karane ke liye devAnaMdA kI kutti se zrIvIra garbhApahAra ko [ seyaM-zreyaH] isa vAkya dvArA apanA kalyANa rUpa mAnA hai to ukta zrIvIra garbhApahAra ko sUtra-viruddha atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa mAnanA yaha pUrNa avicAra hai cA nahIM ? aura bhI dekhiye tapagacchanAyaka zrIkulamaMDana sUrijI mahArAja viracita zrIkalpasUtra avacUri meM likhA hai ki tIrthakara zrIRSabhadeva svAmI tathA anya tIrthakaroM ne bhI tIrthakara zrIvarddhamAna svAmI ke cyavana Adi 6 kasyANakoM kA heturUpa kAla aura samaya ko pratipAdana kiyA hai, so batAte haiM / kalpasUtra avacUri kA pATha / yathA yau kAlasamayau bhagavatA RSabhadevasvAminA anyaizca tIrthakaraiH zrIvarddhamAnasya SaNNAM cyavanAdInAM kalyANakAnAM hetutvena kathitau tAveveti bramaH paMca hatthuttare hottheti hastAduttarasyAM dizi vartamAnatvAt hastottarA hasta uttaro yAsAM vA tA hastottarA uttarAphAlgunyaH bahuvacana bahu kalyANakApekSaM paMcasu cyavana 1, garbhApahAra 2, janma 3, Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dIkSA 4, jJAna 5, kalyANakeSu hastottarA yasya saH tathA 6 nirvANasya svAtau jAtatvAditi / isa pATha meM zrIkulamaMDana sUrijI ne zrIvIraga(pahAra ko kalyANakarUpa hI mAna kara zrIvIra paramAtmA ke 6 kalyANaka batalAye haiM / tathA zrIpRthvIcaMdrasUrijI viracita zrIparyuSaNa kalpa TippanI kA pATha / yathA hasta uttaro yAsAM tA bahuvacanaM bahukalyANakApena mityatra paMcasu paMca svAtau 6 SaSThameva dhvanyate iti / artha-isa pATha meM mUla kalpasUtra pATha ke anusAra zrIpRthvIcaMdrasUrijI mahArAja ne zrIvIraprabhu ke pA~ca kalyANaka hastottarA nakSatra meM aura svAtI nakSatra meM chaThavA~ mokSa kalyANaka batAyA hai / aura zrIAgamikagaccha nAyaka zrImat jayatilakasUrijI mahArAja racita mudrita sulasAcaritra meM sarga 6 zloka 46 kA pATha / yathAsiddhArtharAjAMgajadevarAja, kalyANakaiH SaDbhiritistutastvAm / tathA vidheAMtaravairiSaTkaM, yathA jayAmyAsu tava prasAdAt / 46 / bhAvArtha-isa zloka se zrAvaka aMbaDa parivrAjaka ne samavasaraNa meM zrIvIra prabhu ke sanmukha 6 kalyANakoM se stuti kI hai, ataeva uparyukta sUrijI mahArAja ne bhI zrImahAvIra prabhu ke prAgama-saMmata 6 kalyANakoM kA pratipAdana kiyA hai / priya pAThakaMgaNa ! uparyukta aneka zAstrIya pAThoM se siddha hotA hai ki devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi se garbhApahAra ke dvArA vizalA mAtA kI kukSi meM garbhapaNe se zrIvIraprabhu prAye, vaha kalyANaka rUpa hai, isako apanI pratijJAnusAra zrImAnaMdasAgara jIsAkAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kareM; anyathA nimnalikhita praznoM ke uttara prakAzita karane AnaMdasAgara jI ko ucita haiM 1[prazna ] Apake gaccha ke vinayavijayajI ne kalpasUtra subodhikA TIkA meM likhA hai ki "nIcargotravipAkarUpasya atinidyasya AzcaryarUpasya garbhApahArasyApi kalyANakatvakathanaM anucitaM " arthAt isa vAkya paMkti meM Apake ukta upAdhyAya jI ne trizalA mAtA kI kukSi meM sthApana karane rUpa zrIvIra garbhApahAra ko nIcagotra vipAkarUpa atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa jo likhA hai so kisa sUtra ke AdhAra se likhA hai ? kyoMki kalpasUtra mUla pATha meM [ gabbhAro gambhaM saahrie| arthAt devAnaMdA ke garbha se trizalArAnI ke garbha meM zrIvIra prabhu ko sthApana kiye so indra mahArAja ne uparyukta pATha ke anusAra seyaM-zreyaH] kalyANaka rUpa mAnA hai isaliye Apake upAdhyAya jI kA ukta kathana sUtraviruddha hai yA nahIM? 2[prazna ] paMcAzaka prakaraNa TIkA ke pramANAnusAra zrIvIra prabhu ke Apa ekAMta se pA~ca kalyANaka mAnate haiM to ukta paMcAzaka prakaraNa graMtha ke pAThAnusAra tapagaccha ke zrAvakoM ko sAmAyika lene meM prathama karemibhaMte kA uccAraNa karake pIche iryAvahI karanA isako Apa ekAMta se mAniyegA yA nahIM? 3[prazna ] paMcAzaka mUlapATha tathA TIkApATha se Apa zrIvIra prabhu ke pA~ca kalyANaka mAnate haiM to usI prakaraNa ke mUlapATha tathA TIkApATha meM "grAbhavamakhaDA paryaMta jaya viyarAya bolanA batAyA hai to Apa usa maryAdA ko nitya tyAga kara adhika karanA kyoM mAnate haiM ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 [prazna ] paMcAzaka pATha ke anusAra zrIvIratIrthakara ke pA~ca kalyANaka mAnate haiM to paMcAzaka TIkA meM poSadhaH parvadinA 'nuSThAnam ] isa vAkya se poSadha vrata parva dina kA anuSThAna likhA hai aura Apa poSadha vrata ko aparva dinoM kA bhI anuSThAna mAnate haiM, so paMcAzaka TIkA ke ukta vAkya se saMmata hai yA nahIM? 5 [prazna] paMcAzaka mUla tathA TIkA meM yaha nahIM likhA hai ki devAnaMdA kI kukSi se garbhApahAra dvArA trizalArAnI kI kukSi meM zrIvIra prabhu ko sthApana kiyA so atyaMta niMdanIyarUpa tathA akalyANakarUpa hai, tathApi Apake dharmasAgarajI ityAdi ne apanI racI huI kalpasUtra kI TIkAoM meM ukta prakAra kI navIna utsUtra prarUpaNA likhI hai aura Apa loga bhI usI prarUpaNA ko ekAMta Agraha se mAnate haiM aura ukta prarUpaNA karate haiM, so paMcAzaka pATha se viruddha hai yA nahIM? 6 [prazna] kalpasUtra meM zrInemanAtha svAmI ke 18 gaNadhara likhe haiM paraMtu zrIharibhadrasUrijI ne kisI apekSA se Avazyaka TIkA meM 11 gaNadhara likhe haiM usI prakAra paMcAzaka meM bhI zrIvIra prabhu ke 5 kalyANaka 480 tIrthakaroM ke pA~ca pA~ca kalyANakoM ko batalAne kI apekSA se likhe haiM / jaise zrAvatI cauvIsI meM zrIpadmanAbha tIrthakara ke garbha janma Adi pA~ca kalyANaka zrIvIra prabhu ke dRSTAMta dvArA batAne para devAnaMdA brAhmaNI ke kukSi se garbhApahAra ke dvArA trizalArAnI kI kukSi meM zrIvIra prabhu kA pAnA athavA nIcakarmavipAkarUpa naraka se zrIpadmanAma tIrthakara mahArAja kA apanI mAtA kI kukSi meM pAnA atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa mAnanA viruddha hai, kiMtu garbhApahAradvArA zrIvIra prabhu kA trizalA mAtA kI kutti meM pAnA isako prasaMzanIyarUpa evaM kalyANakarUpa hI mAnanA ucita hai to mAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ loga aphalyANakarUpa atyaMta niMdanIyarUpa kisa kAraNa se mAnate haiM ? 7[prazna] zrIvIra prabhu kA cyavana aura devAnaMdA brAhmaNI kI kuti se garbhApahAra honA ityAdi seyaM-zreyaH] kalyANakarUpa 6 vastuoM ko mAnA hai aura tapagaccha vAle bhI uttamatA se mAnanA svIkAra karate haiM to phira devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM zrIvIra prabhu utpanna hue usako to kalyANakarUpa AzcaryarUpa mAnanA aura trizalA mAtA kI kuti meM zrIvIra prabhu garbhApahAra dvArA Aye usako atyaMtaniMdanIyarUpa tathA akalyANakarUpa batalAnA yaha kisa Agama ke AdhAra se ? so pATha dikhlaaiye| anyathA Apake gaccha ke dharmasAgarajI vagairaha kA ukta vacana Agama-saMmata na hone se pramANa nahIM kiye jaayeNge| 8 [prazna] yaha eka niyama hai ki zrItIrthakara mahArAja apanI mAtA kI kukSi meM Akara utpanna hote haiM usI ko kalyANakarUpa mAnA jAtA hai to 83 meM dina kI rAtri ko devAnaMdA kI kukSi se trizalA mAtA kI kukSi meM zrIvIra tIrthakara Akara 6 mahInA aura 14 // dina rAtri paryata aMgopAMga se utpanna hue, usako Apa loga kisa zAstroM ke pATha pramANoM se ati niMdanIyarUpa aura akalyANakarUpa batalAte haiM ? ___[prazna] zrItIrthakara mahArAja jisa samaya meM apanI mAtA kI kuti meM garbhapane se Ate haiM aura usa samaya meM mAtA 14 svapnoM ko dekhatI hai, usIko kalyANakarUpa mAnate haiM / yaha eka sarva-saMmata pakkA niyama hai to zrIvIra tIrthakara devAnaMdA brAhmaNI kI kutti se zrItrizalA mAtA kI kutti meM jisa samaya garbhapane se pAye usa samaya mAtA ne 14 svapnoM ko dekhA, usako kalyANakaShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 10 ) rUpa na mAna kara atyaMta niMdanIyarUpa tathA akalyANakarUpa prApa loga kisa siddhAMta-pAThoM se mAnate haiM ? 10 [prazna] jisa samaya meM zrItIrthakara mahArAja apanI mAtA kI kukSi meM Ate haiM usa avasara meM mAtA 14 svapnoM ko dekhakara apane pati se nivedana karatI hai / rAjA sunakara svapnalakSaNa pAThakoM ko bulA ke una svapnoM kA phala pUchatA hai / usIko kalyANakarUpa mAnA jAtA hai| isI prakAra zrIvIraprabhu jisa samaya trizalArAnI ke garbha meM Aye usa samaya mAtA ne 14 svapnoM ko dekhA aura usake anaMtara zrIsiddhArtha rAjA se nivedana kiyA / rAjA ne suna kara prAtaHkAla meM mahotsava ke sAtha svapna-lakSaNapAThakoM se phala pUchA to paMDitoM ne svapnoM kA phala batAyA ki isa se kalyANakArI tIrthakara putra utpanna hoNge| aisA uttamottama una svapnoM kA phala sunakara rAjAdi AnaMdita hue / usako Apa logoM ne ekAMta pA~ca hI kalyANaka ke Agraha se ati niMdanIyarUpa akalyANakarUpa kisa pramANa se mAna liyA hai ? 11 [prazna ] zrIRSabhAdi tIrthakara mahArAja apanI apanI mAtA kI kukSi meM Aye, usako zAstrakAroM ne kalyANaka rUpa mAnA hai| usI prakAra zrIvIra tIrthakara trizalAmAtA kI kukSi meM zrAye usako zrIbhadrabAhu svAmI Adi aneka prAcAryoM ne kalyAekarUpa hI mAnA hai, tathApi Apake dharmasAgarajI zrAdi upAghyAyoM ne usako akalyANakarUpa siddha karane ke liye jambUdvIpa prajJapti ke pATha se zrIRSabhadeva svAmI ke rAjyAbhiSeka ko kalyANaka mAnanA batAyA hai| paraMtu isase bhI adhika kaI tIrthakara mahArAjoM ke cakravartitva zrAdi rAjyAbhiSeka hue hai unako bhI prApa kalyANaka mAnoge yA nahIM ? agara yaha kahoge ki tIryakara ke rAjyAbhiSekoM ko kalyANaka nahIM mAneMge, kyoMki bhImadramAhu Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 11 ) svAmI tathA TIkAkAra mahArAjoM ne kalpasUtra meM [ cau uttarAsADhe abhI paMcame hutthA - catvAri kalyANakAni uttarASADhAyAM puna: abhijinnakSatre paMcamaM kalyANakaM abhavat ] ina vAkyoM se zrI RSabhadeva svAmI ke pA~ca kalyANaka batAye haiM aura paMcAzaka meM 450 tIrthakaroM ke pA~ca pA~ca kalyANaka batAne kI apekSA se zrIvIraprabhu ke pA~ca kalyANaka likhe haiM, so mAneMge to hama bhI kahate haiM ki zrIbhadrabAhu svAmI ne zrIkalpasUtra mUlapATha meM devaloka se devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM zrIvIra prabhu Aye, mAtA ne 14 svapne dekhe aura prathama zrIindra mahArAja ne [taM seyaM khalu mamavi - tataH zreyaH khalu mamApi ] ina vAkyoM ke dvArA zrIvIra garbhApahAra se nizcaya apanA bhI kalyANa mAnA hai to kalyANakarUpa zrIvIra garbhApahAra ko Apake dharmasAgarajI vagairaha ne ukta sUtrapATha maMtavya - viruddha navIna utsUtra prarUpaNA karake zrItrizalAmAtA kI kukSi meM sthApana karanerUpa zrIvIra garbhApahAra ko akalyANakarUpa pratyaMta niMdanIyarUpa kyoM mAnA ? aura Apa vaisA kyoM mAnate haiM ? agara isa viSaya se saMmata mUla AgamapATha ho to batalAiye ; anyathA zrItIrthaMkara mahArAjoM kA prapanI mAtA kI kukSi meM nAnAdi kAla kI rIti ke anusAra kalyANakarUpa prasaMzanIya - rUpa hI mAnA jAyagA / kauna bhAgyazAlI isa ucita vRttAnta meM manA kara sakatA hai ? 12 [prazna ] aura bhI dekhiye ki paMcAzaka meM [ASAr3ha suddha chaThThI cette taha suddha terasI ] ityAdi vAkya se ASAr3ha sudI 6 kI madhya rAtri ke samaya meM devaloka se devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM zrIvIra tIrthakara kara prAzcaryarUpa garbhapane se utpanna hue usako kalyANakarUpa likhA hai aura caitra sudI 13 ko Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 12 ) trizalA mAtA jI kI kukSi se zrIvIra prabhu kA janma huA usako bhI kalyANakarUpa batalAyA hai paraMtu zrIkalpasUtra ke [Asoma bahulassa terasI pakkheNaM] isa vAkyAnusAra Azvina kRSNa 13 kI madhya rAtri ke samaya devAnaMdA brAhmaNI ke kukSi se zrItrizalAmAtA kI [kuJchisi ganmatAe sAharie] kukSi meM zrIvIra prabhu ko garbhapane se kalyANakarUpa sthApana kiye gaye, isa adhikAra ko paMcAzaka meM nahIM likhA / isakA kAraNa yaha hai ki paMcAzaka meM zrIvIra prabhu ke [ganbhAi diNA] ityAdi vAkya se garbha, janma Adi 5 kalyANaka dinoM ko batAkara nIce yaha likhA hai ki [sesANavi evaM viya Niya Niya titthesu vigaNeyA] arthAt isa vAkya se RSabhAdi 480 tIrthakaroM ke bhI garbha janmAdi pA~ca pA~ca kalyANaka dinoM ko isI prakAra yAne zrIvIra garbha janmAdi 5 dinoM kI taraha sarva tIrthakaroM ke nija nija tIrthoM meM jAna lenA ucita hai / isa kathana se zrIharibhadrasUri jI mahArAja ne zrI RSabhAdi sarva tIrthakaroM ke garbha janma zrAdi pA~ca pA~ca kalyANaka dina batAne kI apekSA se aura dUsare tIrthakaroM kA garbhApahAra nahIM huA hai isa apekSA se zrIvIra prabhu ke garbha janma Adi pA~ca kalyANaka dinoM ko dRSTAMta dvArA likhe haiM aura garbhApahAra nahIM likhA, isase garbhApahAra ke dvArA zrIvIra tIrthakara trizalAmAtA kI kukSi meM Aye so aprAmANika vA atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa hai, aisA kisI zAstra se siddha nahIM ho sakatA hai to ekAMta prAgraha se Apake ukta upAdhyAyajI ne vaisA kisa paMcAgI pramANoM se mAna liyA hai ? so pATha dikhlaaiye| 13 [prazna ] prApa loga anya tIrthakaroM ke cakravartitva dhAdi rAjyAbhiSekoM ko tyAgakara kevala RSabhadeva tIrthakara ke khajyA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhiSeka ko kalyANaka mAnanA batAte haiM, parantu zAstrakAroM ne zrItIrthakara mahArAja apanI mAtA kI kukSi meM garbhapane se Ate haiM usI ko kalyANaka rUpa mAnA hai| isIliye zrIvIra tIrthakara trizalAmAtA kI kutti meM garbhapane se Aye usako kalyANaka rUpa mAnate haiM / isa niyamAnusAra zAstrakAra mahArAjoM ne tIrthakaroM ke rAjyAbhiSeka ko bhI kalyANaka mAnanA likhA ho to zAstrapATha batalAiye? hama mAnane ko taiyAra haiM, anyathA kisa taraha mAneMge? 14 [prazna ] zrImahAvIra tIrthakara garbhApahAra dvArA devAnaMdA brAhmaNI ke garbha se mAtA trizalArAnI ke garbha meM pAye usI taraha zrIRSabhadeva tIrthakara brAhmaNI Adi anya mAtA ke garbha se garbhApahAra dvArA zrImarUdevI mAtA ke garbha meM Aye hoM to zrIRSabhadeva svAmI ke bhI 6 kalyANaka mAnane ke liye kharataragaccha vAle taiyAra haiM, kiMtu zAstroM meM vaisA pATha ho to tapagaccha vAle batalAveM, anyathA zrIvIra tIrthakara ke 6 kalyANakoM kI taraha zrIRSabhadeva svAmI ke bhI 6 kalyANaka dRSTAMta dArTItika bhAva kI tulyatA se mAnanA vA batAnA nahIM ghaTatA hai aura zrIvIra tIrthakara garbhApahAra ke dvArA zrItrizalAmAtA kI kutti meM Aye haiM vaha kalyANakarUpa mAnanA, saba tIrthakara apanI apanI mAtA kI kukSi meM Aye haiM, vaha kalyANaka rUpa mAne gaye haiM usa dRSTAMta dvArA ghaTatA hai, usako na mAnakara nIcagotravipAkarUpa atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa mAnanA tapagaccha vAle batAte haiM, isaliye yaha sarvathA siddhAMta-viruddha utsUtra prarUpaNA kyoM karate haiM ? 15 [prazna ] zrIvIra tIrthakara Azcarya rUpa devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM garbhapane se Aye usI ko kalyANakarUpa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 14 ) mAnanA aura zrItrizalArAnI kI kukSi meM garbhapane se Aye usako akalyANakarUpa atyaMta niMdanIyarUpa mAnanA, yaha prApa logoM kA pratyakSa anyAya hai yA nahIM ? * 16 [ prazna ] aura bhI suniye / 16 veM tIrthakara prabhAvatI mAtA kI kukSi se AzcaryarUpa strI ke svarUpa se mallIkumArI huI usako kalyANakarUpa mAnate haiM aura 24 veM tIrthakara garbhApahAra ke dvArA trizalAmAtA kI kukSi meM garbhapane se Aye usako atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa Apake ukta upAdhyAya jI ne likhA hai so uparyukta kalpasUtra ke racayitA zrIzrutakevalI caturdazapUrvaghara zrIbhadrabAhu svAmI ke vacana se athavA avadhI jJAnI zrIindra mahArAja ke ukta vacana se viruddha hai yA nahIM ? 17 [prazna ] yadi tapagaccha 'vAle kaheM ki kharataragaccha ke zrIjinavallabhasUrijI ne garbhApahAra dvArA zrIvIra tIrthaMkara trizalAmAtA kI kukSi meM Aye usako kalyANakarUpa kathana kiyA hai to kharataragaccha vAle aneka AcAryoM ke racita granthoM ke pramANoM se batA rahe haiM ki jaisA devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM garbhapane se bhagavAn kA AnA huA yaha AzcaryarUpa kalyAkarUpa hai vaisAhI mAtA trizalArAnI kI kukSi meM garbhapane se zrI vIra tIrthakara kA AnA huA vaha bhI AzcaryyarUpa kalyANaka rUpa hai ityAdi satya svarUpa se zrInavAMgasUtra TIkAkAra zrIprabhayadeva sUrijI ke pradhAna ziSya zrIjinavallabha sUrijI mahArAja ne viSamavAdI aMjJAnI caityavAsiyoM ke sanmukha jo kathana kiyA hai vaha zrAgamasaMmata hai prataeva ukta mahArAja ke nAma se gaNadhara sArddhazataka bRhaTTIkAkAra mahArAja ne [ vidhiH zrAgamoktaH pa kalyANaka rUpazca ] ityAdi pATha se vidhi jo Amama meM kahIM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 15 ) huI devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi se garbhApahAra dvArA trizalAmAtA kI kukSi meM garbhapane se zrIvIra tIrthakara kA AnA huA vaha TTA~ kalyANakarUpa hai ityAdi samucita likhA hai| kyoMki uparyukta kalpasUtrAdi aneka pAThoM ke anusAra zrI RSabhAdi tIrthakaroM ne tathA zrIindra mahArAja aura zrIbhadrabAhu svAmI Adi aneka prAcAryoM ne kalyANakarUpa kathana kiyA hai, usako viSamavAdI vA niMdAtatpara tapagaccha ke dharmasAgarajI Adi upAdhyAyoM ne kalpakiraNAvalI Adi TIkAoM meM siddhAMta - viruddha nIcagotravipAkarUpa, atyaMta niMdanIyarUpa, akalyANakarUpa mAnane kI jo navIna prarUpaNA kI hai vaha sarva prakAra se anucita hai / isaliye ukta upAdhyAya mahArAjoM kI yaha ukta navIna prarUpaNA mUlakalpa sUtrAdi kisI gama se saMmata ho to vaha pATha Apa batalAiye ? 18 [prazna ] naraka se nikala kara zrItIrthakara mahArAja apanI mAtA kI kukSi meM Ate haiM usI ko kalyANakarUpa mAnA jAtA hai to haraNAgameSI deva ke dvArA devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi se garbhApahAra se nikalakara zrIvIra tIrthakara trizalA mAtA kI kukSi meM Aye isameM kyA prayukta huA ki usako atyaMta niMdanIyarUpa, akalyANakarUpa Apake ukta upAdhyAyajI ne mAna liyA hai aura Apa bhI vaisA hI mAnate haiM ? 16 [ prazna ] yadi tapagaccha vAle kaheM ki devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi se zrIvIra garbhApahAra AzcaryarUpa hai isaliye usako nIca gotravipAka rUpa, atyaMta niMdanIyarUpa, akalyANaka rUpa hamAre ukta upAdhyAya mahArAjoM ne mAnakara kalyANakarUpa nahIM mAnA hai aura hama bhI unake maMtavyAnusAra vaisAhI mAnate haiM to hama maitrI bhAvanA karake tapagaccha vAloM se yaha pUchate haiM ki naraka se nikalakara zrItIrthakara mahArAja apanI mAtA kI kukSi Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ meM Ate haiM usako tapagaccha vAle Azcarya rUpa garbhApahAra kI taraha nIcagotravipAkarUpa mAnate haiM yA uccagotra karmavipAkodayarUpa? aura devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM zrIvIraprabhu utpanna hue vaha bhI AzcaryarUpa hai usako AzcaryarUpa garbhApahAra kI taraha tapagaccha vAloM ne atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa nahIM mAnakara kalyANakarUpa kisa taraha mAna liyA ? aura zrIvIra tIrthakara ko kaivalya jJAna hone para prathamadezanA niSphala gaI vaha bhI pAzcaryarUpa hai isaliye usa dezanA ko AzcaryarUpa garbhApahAra kI taraha tapagaccha vAle kyA atyaMta niMdanIya rUpa mAnate haiM ? tathA mUla vimAna meM baiTha kara sUryacandra yaha donoM indra zrI vIra prabhu ko vaMdanA karane ko Aye yaha bhI AzcaryarUpa hai usako azcaryarUpa garbhApahAra kI taraha tapagaccha vAle kyA atyaMta niMdanIyarUpa mAnate haiM ? ___ aura eka samaya meM zrISabhadeva Adi 108 utkRSTa avagAhanA vAle siddha hue haiM vaha bhI AzcaryarUpa mAnA hai aura isI prakAra kuMbharAjA kI putrI mAtA prabhAvatI rAnI kI kukSi se mallIkumArI tIrthakarI huI yaha bhI mahAAzcaryarUpa hai, parantu ina Azcaryo ko tapagaccha ke ukta upAdhyAya mahArAjoM ne pAzcaryarUpa garbhApahAra kI taraha atyaMta niMdanIyarUpa akalyANakarUpa na mAnakara jaisA kalyANakarUpa hI mAnA hai vaisA hI pAzcaryarUpa garbhApahAradvArA mAtA zrItrizalArAnI kI kukSi meM zrIvIra prabhu kA prAnA kalyANakarUpa mAnanA nyAyataH yuktiyukta hai| tathApi tapagaccha ke ukta upAdhyAyoM ne apane manase hI nIcagotravipAkarUpa, atyaMta niMdanIyakapa, prakalyANakasa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 17 ) mAnanA batalAyA hai vaha pratyakSa Agama-viruddha tathA yukti-rahita hai yA nahIM ? 20 [ prazna ] yadi tapagacchavAle kaheM ki saba tIrthakaroM ke pA~ca pA~ca kalyANaka jaise mAnate haiM vaise zrIvIra tIrthakara ke bhI pAMca kalyANaka mAnate haiM, isaliye garbhApahAra ke dvArA trizalA mAtA kI kukSi meM jo zrIvIra prabhu Aye usako kalyANakarUpa hama loga kisa taraha mAneMge, to hama yaha kahate haiM ki saba tIrthakara apanI apanI mAtA kI kukSi meM Aye haiM usako jaisA kalyANakarUpa mAnate haiM usI taraha zrIvIra tIrthakara trizalA mAtA kI kukSi meM garbhapane se Aye haiM usako kalyANaka rUpa mAnanA nyAyataH saMgata hai, tathApi Apake ukta upAdhyAyoM ne durAgraha se nIcagotravipAkarUpa, atyaMta niMdanIyarUpa, akalyANakarUpa kisa taraha mAnanA batAyA hai ? usa viSaya meM Apako siddhAMtoM ke pramANa batalAne ucita hai / anyathA zrI samavAyAMgasUtra meM tathA navAMgasUtraTIkAkAra kharataragacchanAyaka zrImat bhayadevasUrijI mahArAja kRta samavAyAMgasUtra kI TIkA meM likhA hai ki ---- sUtra pATha / samaNe bhagavaM mahAvIre titthagara bhavaggahaNAtra chaThThe poTTilabhavaragahaNe egaM vAsakor3i sAmannapariyAgaM pAuNittA ityAdi / TIkA pATha / kila bhagavAna poTilAbhidhAno rAjaputro babhUva tatra ca varSatvakoTipravrajyAM pAlitavAn ityeko bhavaH 1 tato devo'bhUditi dvitIya bhavaH 2 tato naMdAbhidhAno rAjasUnuH chatrAnagaryA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 18 ) jajJe iti tRtIya bhavaH 3 tatra bhave varSalakSaM sarvadA mAsakSapaNena tapastaptvA dazame devaloke puSpottara pravara puMDarIkAbhidhAne devo'bhUditi caturtha bhavaH 4 tato brAhmaNakuMDagrAme RSabhadattasya brAhmaNasya bhAryAyAH devAnaMdA'bhidhAnAyAH kukSAvutpanna iti paMcama bhava: 5 tatra tryazItitame divase kSatriyakuMDagrAma nagare siddhArtha mahArAjasya trizalAbhidhAnabhAryAyAH kukSAvindravacanAnukAriNA hariNegameSiNA nAmnA devena saMhRtaH tIrthakaratayA jajJe iti SaSThabhavaH 6 ukta bhavagrahaNaM vinA nA'nyat SaSThaMbhavagrahaNaM zrayate bhagavataH iti devabhavagrahaNatayA vyAkhyAtaM iti / artha- dekhiye ina ukta donoM pAThoM meM zrIgaNadhara mahArAja tathA navAMgasUtraTIkAkAra zrImabhayadevasUrijI mahArAja ne zramaNa bhagavAn mahAvIra prabhu tIrthakara bhava grahaNa karane ke pahile chaTThe bhava meM poTTila nAma ke rAjaputra the, athavA poTila bhava se pA~caveM bhava meM devAnaMdA brAhmaNI kI kukSi meM utpanna hue aura kaheM bhava meM tIrthakara bhava se trizalArAnI kI kukSi se tIrthaMkara hue likhe haiM, yAne poTila bhava 1 devabhava 2 naMda nAmaka bhava 3 devabhava 4 devAnaMdA brAhmaNI putra bhava, athavA devAnaMdA kI kukSi meM utpattirUpabhava 5 trizalA rAnI ke putra zrIvIra tIrthakara hue / yaha chaThavA~ bhava hai / ina ukta 6 bhavoM kA grahaNa kiye vinA anya chaThavAM bhava bhagavAn ne grahaNa kiyA, sunane meM nahIM AtA hai / isa liye chaThavA~ tIrthakara bhava grahaNatA se trizalAmAtA kI kukSi meM bhagavAn praye, so kalyANaka rUpa hI hai / tuma loga zAstrakAroM kI apekSA ko na samajha kara ekAMta prAgraha se usako nIkhagotravipAkarUpa akalyANakarUpa atyaMtaniMdanIyarUpa kahate ho so yaha sUtraviruddha mahAmithyA navIna prarupayA hai / Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 16 ) kyoMki isa prakAra zrIparamAtmA ke avatAra kI niMdA mithyAtvi loga bhI nahIM karate haiM vAste uparyukta 20 praznoM ke alaga alaga 20 uttara tapagaccha ke zrIAnaMdasAgara jI prakAzita kareM ityalaMvistareNa / * dUsarA prazna * tapagaccha ke zrIAnaMdasAgarajI ne svapratijJApatra meM likhA hai ki - " aparvasvapi poSadhaH pratiSedhyo na vA ?" arthAt zAstrakAra mahArAjoM ne praparva dinoM meM poSadha vrata pratiSedha yogya likhA hai yA nahIM ? [uttara] do pUnama yA do amAvasa hone para tapagacchavAle sUryodayayukta caturdazI parvatithi ko jhUThI kalpanA se dUsarI terasa mAnakara sAvadyakArya nahIM varjana karake vizeSa lAbha ke liye pApakRtyoM se usa 14 parvatithi ko virAdhate haiM aura usa 14 parvatithi meM pravidhi samajha kara pauSadhopavAsa-sahita pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNa Adi dharmakRtya karane nahIM mAna kara dUsare gacchavAloM ko pratiSedha (niSedha) karate haiM, isI taraha kalyANaka Adi parvatithiyoM kI vRddhi hone para sUryodaya yukta 60 ghar3I kI pahilI parvatithiyoM meM pauSadha upavAsa Adi dharmakRtya karane tapagacchavAle niSedhate haiM aura aneka prakAra ke pApakRtya karate haiM, so to AnaMdasAgarajI ko mAlUma nahIM haiM aura zAstrasaMmata kharataragacchavAloM se zAstrArtha karane ko taiyAra hue haiM, astu zrAvaka kI yathAzakti ke anusAra do caturdazI do aSTamI eka amAvAsyA eka pUrNimA, ina 6 parvatithiyoM meM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 20 ) tathA upadhAna tapa ke dinoM meM evaM paryuSaNa tathA cauvIza tIrthakaroM ke 121 kalyANaka saMbaMdhI aneka parvatithiyoM meM pauSadha upavAsa vrata karanA zAstrapAThoM se kharataragacchavAle batalAte haiM una parvatithiyoM meM pauSadha karane meM vizeSa lAbha ko vA pauSadha karanA tapagacchavAle tyAga kara arthAt zAstrokta pauSadha niyama ke ukta parvatithiyoM meM pauSadha nahIM karake aniyama se aparva tithiyoM meM pauSadha karane kA Agraha karate haiM, athavA parva aparvarUpa pratidivasoM meM pauSadha AcaraNa karanA mAnate haiM, paraMtu zrIgaNadharAdi mahArAja viracita sUtra, TIkA cUrNi Adi aneka graMthoM ke abhiprAya jJAtA, 1444 graMthakartA bahuzruta zrImAn haribhadrasUrijI mahArAja ne AvazyakasUtra kI bRhaTTIkA meM poSadhopavAsa tathA atithi-saMvibhAga yaha donoM vrata pratiniyata dinoM meM [ anuSTheya] karane yogya haiM kiMtu pratidivasa AcaraNa karane yogya nahIM hai, aisA niSedha likhA hai / tatsambandhIpATha / yathA ___ catvArIti saMkhyA zikSApadavratAni zikSA abhyAsaH tasyAH padAni sthAnAni vratAni zikSApadavatAni itvarANIti tatra pratidivasAnuSTheye sAmAyikadezAvagAzike punaH punaruccArye iti bhAvanA, poSadhopavAsA'tithisaMvibhAgau tu pratiniyatadivasA'nuSTheyau na pratidivasA''caraNIyau iti / artha-zrAvakadharma meM pA~ca aNuvrata tIna guNavrata yaha yAvat kathika arthAt eka vAra grahaNa kiye hue yAvajjIvana paryata bhAvanA karane yogya haiM aura cAra jo zikSAvata haiM ve itvara yAne alpakAlIna haiM, unameM sAmayika tathA dezAvakAzika yaha donoM zikSAbata pratidivasa anuSTheya haiM yAne punaH punaH ubhAraNIya hai| aura poSadha-upavAsa atithi-saMvibhAga yaha donoM dharma meM pA~ca praNa kiye hue yAtata haiM ve Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 21 ) jo vrata haiM so pratiniyata dinoM meM [ anuSTheya ] karane yogya hai, kiMtu pratidivasa pAcaraNa karane yogya nahIM hai, yaha niSedha likhA hai| isI taraha zrIharibhadrasUrijI mahArAja ne zrAvaphaprajJaptivRtti meM bhI likhA hai / tatsaMbaMdhI pATha / yathA tatra pratidivasAnuSTheye sAmAyikadezAvagAsike punaH punaruccArye iti bhAvanA poSadhopavAsA'tithisaMvibhAgau tu pratiniyata divasA'nuSTheyau na pratidivasAcaraNIyAviti / artha--zrAvaka dharma ke 4 zikSAvratoM meM sAmAyika aura dezAvagAsika, ye donoM vrata pratidivasa anuSTheya hai arthAt punaH punaH uccaraNe yogya haiM-aisA samajhanA, aura poSadha-upavAsa atithisaMvibhAga, ye donoM vrata pratiniyata dinoM meM anuSTheya haiM, kiMtu pratidivasoM meM AcaraNa karane yogya nahIM haiM / aisA niSedha dikhalAyA hai / zrIpaMcAzakacUrNi meM bhI pATha / ythaa| tattha paidivasANuTheyANi sAmAiya-desAvagAsiyAI puNo2 uccArijjhatitti bhaNiyaM hoi posahovavAsA-tihisaMvibhAgApuNa piniyydivsaannuttheyaa| __ artha-zrAvaka dharma ke cAra zikSA vratoM meM, sAmAyika 1, dezAvakAzika 2, ye donoM vrata pratidivasa [ anuSya] karane yogya haiM, yAne punaH punaH uccaraNe meM Ate haiM, aisA samajhanA aura poSadhopavAsa 1, atithisaMvibhAga 2, ye donoM vrata pratiniyata divasoM meM [ aNuTheyA ] karane yogya haiN| zrItattvArthasUtra kI TIkA meM bhI pATha / yathAvratI agArI anagArazca aNuvrato'gArI digdezA'nartha daMDavirati-sAmAyika-pauSadhopavAsopabhogaparibhogA'tithisaMvi Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 22 ) bhAgavatasaMpannazca zIlasaMpannazca kRtadvaMdvAdigAdayastaiH saMpannaH samRddhaH saMyuktaH cazabdaH samuccayavacanaH pratipannANuvratasyA'gAriNasteSAmevANuvratAnAM dAApAdanAya zIlopadezaH zIlaM ca guNazikSAvratamayaM tatra guNavratAni trINi digupabhogaparibhogA'narthadaMDaviratisaMjJAnya'NuvratAnAM bhAvanAbhUtAni tathA aNuvratAnyapi sakRdagRhItAni yAvajjIvaM bhAvanIyAni zikSAvratapadAni sAmAyika 1 dezAvakAzika 2 pauSadhA 3 'tithisaMvibhAgAkhyAni 4 catvAri tatra pratidivasA'nuSTheye dve sAmAyika 1 dezAvakAzike 2 punaH punaruccAryete itiyAvat / pauSadhA 1 'tithisaMvibhAgau 2 ca pratiniyata divasAnuSTheyau na pratidivasAcaraNIyau iti / bhAvArtha-vratI sAdhu aura zrAvaka hai, aNuvratI zrAvaka digvratAdi saMyukta hotA hai, pratipanna aNuvrata zrAvaka ke unhIM pA~ca aNuvratoM kI dRr3hatA ke liye zIlopadeza hai| yahA~ para zIla jo hai so guNa aura zikSA vratamaya hai| unameM zrAvaka ke guNavrata tIna haiM vo digvata 1, upabhogaparibhoga 2, anarthadaMDavirati 3 nAma ke haiN| yaha pA~ca aNuvrata ke bhAvanAbhUta hai tathA pA~ca aNuvrata bhI zrAvaka ne eka vAra grahaNa kiye yAvajjIvana paryaMta bhAvane yogya haiM aura zrAvaka ke zikSA vrata sAmAyika 1, dezAvakAzika 2, pauSadha 3, atithisaMvibhAga 4 nAma ke cAra haiN| unameM pratidivasa karane yogya do haiM-sAmAyika 1 aura dezAvakAzika 2 / yaha punaH punaH uccaraNe ke haiM, aisA jAnanA / pauSadha 1 aura atithisaMvibhAga 2 yaha do vrata pratiniyatadivasoM meM karane yogya hai / pratidivasa nAcaraNe yogya nahIM hai, aisA niSedha batalAyA hai| Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 23 ) isI taraha zrIpaMcAzakavRtti meM bhI pATha / yathAtatra pratidivasA'nuSTheye sAmAyika 1 dezAvakAzike 2 punaH punaruccAryete itibhAvanA / pauSadhopavAsA 1 'tithisaMvibhAgau tu pratiniyatadivasA'nuSTheyau na pratidivasAcaraNIyAviti itizabdaH prastutArtha parisamAptyarthaH iti artha-zrAvaka ko sAmAyika 1, dezAvakAzika 2, yaha donoM vrata pratidivasa (anuSTheya ) karane yogya hai yAne punaH punaH uccaraNe meM Ate haiM, aisA samajhanA / aura pauSadhaupavAsa 1 atithisaMvibhAga 2 yaha donoM vrata pratiniyata parvarUpa divasoM meM ( anuSTaya ) karane yogya hai, kiMtu pratidivasoM meM AcaraNa karane yogya nahIM hai| aise prakaTa niSedha akSara likhe haiM / vAste zAstra pAThoM kI AjJA ke anusAra pratiniyata parvarUpa divasoM meM pauSadha karane kA vizeSa lAbha ko tyAgakara aniyama se apavarUpa divasoM meM pauSadha karane kA Agraha karanA ThIka nahIM / kyoMki uparyukta pAThoM meM pauSadha pratidivasoM meM AcaraNa karane yogya nahIM hai, aisA likhA haiM tathApi tapagacchavAle parva aparva rUpa pratidivasoM meM pauSadha karanA batalAte haiM to apane kathanAnusAra tathA zAstrapAThoM kI AjJA ke anusAra pratipadA Adi cauvIza tIrthakaroM ke kalyANaka Adi kI saMbaMdhavAlI sarva parvatithiyoM meM pauSadha karake aparva tithiyoM meM bhI pauSadha kare to vizeSa lAbha samajheMge anyathA cauvIza tIrthakaroM ke kalyANaka Adi parvatithiyoM meM pauSadha nahIM karake aparvatithiyoM meM pauSadha karanA aura vizeSa lAbha dikhalAnA yaha to zAstrAjJA tathA apane mAne hue parva pauSadha maMtavya ke pratikUla hone se ThIka nahIM hai aura caturdazI Adi parvatithi kI vRddhi hone para prathama parvatithi meM pauSadhAdi Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 24 ) dharmakRtya nahIM karake una parvatithiyoM ko pApakRtyoM se virAdhanA tathA una, tithiyoM meM pauSadhAdi dharmakRtya karane niSedhane, yaha bhI ThIka nahIM hai aura amAvasa yA pUnama kI vRddhi hone se caturdazI parvatithi meM pauSadhAdi dharmakRtya nahIM karake usa 14 parva tithi meM pauSadhAdi dharmakRtya niSedhane aura usa 14 parvatithi ko jhUThI kalpanA se dUsarI terasa mAna kara pApakRtyoM se virAdhanA yaha sarvathA anucita hai / kyoMki caturdazI Adi parvadinoM meM tathA pratipadA Adi kalyANaka parva kI tithiyoM meM aura upadhAna meM tathA zrIparyuSaNAparva meM pauSadha grahaNa karanA zAstroM meM likhA hai / pramANa zrIkharataragacchanAyaka zrIjinavallabhasUrijI mahArAja kRta pauSadhavidhi prakaraNa graMtha meM yathA caudasi ahami pajjosavaNAdi pavvadivasesu / sAhusagAse posahasAlAe ghare ceie kujjA // 1 // artha-caturdazI aSTamI pUrNimA amAvAsyA paryuSaNA prAdi zabda se kalyANaka parva divasoM meM sAdhu ke pAsa pauSadhazAlA meM, ghara meM, caitya meM zrAvaka pauSadha grahaNa kare // 1 // zrIdharmavidhiprakaraNavRtti meM bhI pATha / yathAsAmAiya ppamANaM, karei desAvagAsiyaM NicaM / pavve posaha gahaNaM, atihivibhAgaM ca muNijoge / artha-kAmadeva zrAvaka sAmAyika vrata kA pramANa aura dezAvagAzika yaha donoM vrata nitya karatA hai aura parvadinoM meM pauSadha vrata grahaNa kare, atithisaMvibhAga vrata muni kA yoga hone para kre| Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 25 ) aura upadhAna tapa vahane saMbaMdhI pauSadhaviSaya meM tapagaccha ke zrIratnazekharasUrijI ne zrIprAcArapradIpa graMtha meM likhA hai ki-- pauSadhakriyA tu yadyapi mahAnizIthe sAkSAnoktA tathA sAdhoyogeSvatizAyikriyAvatvaM sarvapratItaM tathA zrAddhAnAmapi upadhAneSu vilokyate iti / tathA kharataragaccha Adi aneka gacchoM kI samAcArI meM aura yogavidhiprakaraNa graMthoM meM bhI likhA hai ki__yadyapi zrImahAnizIthAdau upadhAne sadA pauSadhagrahaNa noktaM tathApi sarvagacchIya gItArthAcaraNayA upadhAne pauSadhagrahaNaM pramANIkRtamastIti dRzyate iti / artha-yadyapi zrImahAnizIthasUtrAdi siddhAMtoM meM upadhAna meM sadA pauSadhagrahaNa karanA nahIM likhA hai tathApi sAdhu ke yoga meM kriyA kI taraha zrAvaka ke upadhAna meM bhI pauSadhagrahaNa karanA sarvagacchIya gItArtha AcaraNA se pramANa kiyA hai / aisA dekhane meM prAtA hai| pAThakagaNa ! upadhAna meM sadA pauSadha kI taraha sarvadA kAla parva aparva rUpa pratidivasoM meM pauSadhavata zrAvaka ko AcaraNe meM nahIM AtA hai, ataeva zAstrAjJA ke anusAra vizeSa lAbha ke liye catudazI Adi parvadinoM meM tathA zrIparyuSaNaparva meM aura zrIcauvIza tIrthakaroM ke kalyANaka saMbaMdhI pratipadA Adi aneka parvatithiyoM meM pauSadhaupavAsa vrata karanA ucita hai kiMtu una parvatithiyoM meM nahIM karanA aura aparvatithiyoM meM karane kA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 26 ) Agraha dikhalAnA yaha ucita nahIM hai / kyoMki zrInavapadaprakaraNa TIkA meM pauSadhaupavAsa vrata karane ke liye likhA hai ki posaha uvavAso pugNa ahami caudasI cavaNajammadIkhkhA diNe nANe nivvANe cAummAsa aThThAhipajjusaNe || 1 || artha - pauSadha upavAsavrata aSTamI, caturdazI, pUrNimA, amAvAsyA parvadinoM meM aura zrIcauvIza tIrthakara mahArAjoM ke cavana, janma, dIkSA, jJAna, mokSa kalyANaka saMbaMdhI tithiyoM meM tathA caturmAsI aTTAhi paryuSaNaparva dinoM meM AcaraNa karane yogya hai / zrIvicArasAra graMtha meM bhI pATha / yathA pauSadhaM parvadinAnuSThAnameveti zrutadharavacanAnusAreNa aSTamIcaturdazI pUrNimAmAvAsyA - kalyANaka paryuSaNa parva - divaseSveva pauSa sAmAyikayuktaM kAryamiti / artha - pauvadha vrata parvadina kA anuSThAna hai, yaha kathana zrIzrutadhara mahArAjoM ke vacanAnusAra hai / isaliye aSTamI, caturdazI, pUrNimA, amAvAsyA zrItIrthakara mahArAjoM ke kalyANaka paryuSaNA parva saMbaMdhI tithiyoM meM sAmAyika yukta pauSadha upavAsa vrata karane kA hai / zrItattvArtha bhASya meM bhI pATha / yathA- I pauSadhaH parvetya'narthAtaraM so'STamIM caturdazIM paMcadazIma'nya mAM vA tithimabhigRhya caturthAdyupavAsinA ityAdi / zrItattvArthabhASya kI TIkA saMbaMdhI pATha / yathApauSadhaH parveti nA'rthAMtaraM saH pauSadha aSTamIM caturdazIM paMcadazImiti pUrNimAM zramAvAsyAM ca tithima'nyatamAM veti paryuSaNA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 27 ) kalyANakasaMbaMdhinIma'nyatithima'bhigRhya caturthAdyupavAsinA zrAddhena ityaadi| artha-pauSadha aura parva, yaha donoM zabda samAna artha vAle haiN| vaha pauSadha aSTamI, caturdazI, pUrNimA, amAvAsyA rUpa parvatithi ko athavA zrIparyuSaNaparva tathA kalyANaka saMbaMdhI pratipadA Adi anyatama tithi ko grahaNa karake caturthAdi upavAsavAlA zrAvaka yathokta rIti se dharmAnuSThAna kreN| dUsarI zrItatvArthabhASya kI vRtti usakA pATha / yathA mo'aSTamImityAdi sa pauSadhopavAsa ubhayoH patayoraSTamyAditithima'bhigRhya nizcityabuddhayA 'nyatamAM veti pratipadAdi tithima'nenacA'nyAsu tithiSu aniyamaM darzayati nA'vazyatayA' nyAsu karttavyaH aSTamyAdiSu tu niyamena kAryazcaturthAdyupavAsineti kartRlakSaNA tRtIyA iti / ___ artha-vaha pauSadha upavAsa donoM pakSa kI aSTamI Adi tithi ko athavA anyatamAM yAne pratipadA Adi kalyANaka saMbaMdhI yA paryuSaNaparva saMbaMdhI anya tithi ko grahaNa karake zrAvaka dharma tatpara ho yaha abhiprAya yA paramArtha batAe hue sarva pAThoM ke sAtha avisaMvAdapaNe se saMgata hai kiMtu vRttikartA ne aSTamI Adi tithiyoM meM niyama se pauSadha karanA aura pratipadAdi anya tithiyoM meM aniyama yAne avazya karake anya tithiyoM meM pauSadha upavAsa vrata karane yogya nahIM hai, aisA likhA hai| isase bhI mAlUma hotA hai ki prati divasoM meM pauSadha upavAsa vrata zrAvaka ko AcaraNe yogya nahIM hai kiMtu aSTamI caturdazI Adi aura kalyANaka Adi pratiniyata divasoM meM pauSadha karane yogya hai| Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 28 ) pramANa zrIzIlAMgAcArya mahArAja kRta zrIsUyagaDAMgasUtra kI TIkA ke dUsare zrutaskaMdha saMbaMdhI sAtaveM adhyayana meM sUtra tathA TIkA pATha / yathA tatthaNaM nAlaMdAe bAhiriAe lepanAmagAhAvaI hotthA jAva ahigayajIvA'jIve jAva cauddasa'ThamudiThapurANamAsINIsu par3ipugaNaM posahamaNupAlemANe viharati (TIkA) caturdazya'STamyAditithiSu uddiSTAsu mahAkalyANakasaMbaMdhitayA puNyatithitvena prakhyAtAsu / tathA paurNamAsISu ca tisRSva'pi catumAsikatithiSu ityarthaH evaM bhUteSu dharmadivaseSu suSTa atizayena pratipUrNo yaH pauSadho vratA'bhigrahavizeSastatra pratipUrNa AhArazarIrasatkArA'brahmacaryA'vyApArarUpaM pauSadhama'nupAlayan zrAvakadharmamA''carati iti-- artha-rAjagRhI nagarI meM nAlaMdA pahAr3A ke bAhara lepanAma kA gAthApati thA / jAne haiM jIva ajIva padArtha jisane aisA vaha zrAvaka jAva caturdazI aSTamI zrAdi parvatithiyoM meM aura mahA-kalyANaka saMbaMdho puNya tithiyoM meM tathA cAturmAsika tithiyoM meM arthAt isa prakAra ke dharma ke dinoM meM atizaya karake pratipUrNa jo pauSadha vrata usameM prAhAra kA tyAga 1 zarIra satkAra kA tyAga 2 abrahmacarya kA tyAga 3 vyApAra tyAga 4 rUpa pratipUrNa pauSadha vrata ko pAlatA huA zrAvakadharma ko prAcaratA hai| zrIsUyagaDAMgasUtra ke 13 veM adhyayana meM bhI pATha / yathA atthegaiyA samaNovAsagA bhavaMti tesiM ca evaM vuttapuvvaM bhavai no khalu vayaM saMcAemo muMDe bhavittA agArAmro Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 26 ) bhaNagArinaM pavvaittae vayaMcaNaM cAuddasa'ThamuddiSTa-puNNamAsINIsu par3ipuNNaM posahaM sammama'NupAlemANA viharissAmo / artha-aise kaI zrAvaka hote haiM ki jinhoMne prathama aisA kahA hai ki hama ghara se nikala kara muMDa hoke sAdhupanA svIkAra karane ko samartha nahIM hai, isa liye hama loga caturdazI, aSTamI, (uddiTha) kalyANaka tithiyA~ aura pUrNimA, amAvAsyA ina parvadinoM meM paripUrNa pauSadhavata samyak prakAra se anupAlana karate hue vtteNge| evaM zrIvipAkasUtra Adi graMthoM meM subAhu kumAra Adi ne aSTama bhakta meM yAne tIsare upavAsa meM catudazI aSTamI Adi parvatithiyoM meM pauSadha kiyA likhA hai / aura dhAraNI mAtA ko meghavRddhi rUpa akAla dohalA pUrNa karane ke liye abhayakumAra ne tathA draupadI ko harane ke liye padmanAbha rAjA ne aura draupadI ko lAne ke liye zrIkRSNa vAsudeva ne devatA ko aArAdhane ke nimitta pauSadhazAlA meM tIna upavAsa kiye haiM, ataeva vrata ke nimitta ye tIna pauSadha nahIM haiM aura zrIvijayarAjA ne bhI vijalIpar3ane rUpa upadrava TAlane ke nimitta sAtaveM dina madhyAnha samaya namoarihaMtANa kahakara pauSadha pAlA hai / vaha vratarUpa pauSadha nahIM thaa| vratarUpa pauSadha to kalyANaka paryuSaNAparva aSTamI Adi parvatithiyoM meM karane zAstrakAroM ne likhe haiN| pramANa zrIdevendrasUrijI viracita dharmaratnaprakaraNa kI bRhadavRtti meM pATha / yathA poSaM puSTi kramAddharmasya dhatte karotIti poSadhaH aSTamyAdipadinA'nuSThayo vratavizeSaH / mAra rAjA ne aura matta pauSadhazAlANa vAsudeva Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 30 ) artha-dharma kI puSTi karatA hai isaliye poSadha kahalAtA hai, yAne aSTamI Adi parva dinoM meM [ anuSTheya ] karane yogya vrata vizeSa ko poSadha kahate haiM / navAMgasUtra TIkAkAra zrI abhayadevasUrijI mahArAja viracita upAzakadazAsUtra kI TIkA meM pATha / yathA tayAM posahovavAsassa paMca aiyArA jANiyavvA na samAyariyavvA / iha poSadhazabdo 'STamyAdiparvasu rUDhastatra poSadhe upavAsaH poSadhopavAsaH sa ca zrAhArAdi viSaya bhedAt caturvidha iti / artha - poSadhopavAsa vrata ke 5 praticAra jAnane yogya haiM, AcaraNa karane yogya nahIM / TIkA pATha meM zrI abhayadeva sUrijI mahArAja khulAsA karake likhate haiM ki yahA~ para yAne pauSadha vrata ke adhikAra meM poSadha zabda aSTamI Adi parvatithiyoM meM rUdra (pravartatA) hai| usa poSadha meM upavAsa kiyA jAtA hai, isaliye pauSadhopavAsa kahane meM AtA hai aura vaha poSadhopavAsa vrata AhArAdi viSaya bheda se yAne AhAra 1 zarIra satkAra 2 kuzIla 3 kriyAsthAnAdi kA tyAga 4 karane se, cAra prakAra kA hai / zrIhemacaMdrAcArya mahArAja viracita yogazAstra meM tathA anya graMthoM meM pATha / yathA catuH parvyA caturthAdi kuvyApAra niSedhanaM // brahmacarya kriyAsthAnAdityAgaH pauSadhaM vrataM // 1 // caturvidhena zuddhena poSadhena samanvitaM // tata parvadivase kRtyama'ticAravivarjitaM // 1 // Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 31 ) vyAkhyA-parvadivase aSTamI-caturdazI-pUrNimA'mAvAsyAparyuSaNAdipuNyavAsare tatsAmAyikaM kRtyaM kArya kIhara samanvitaM kena pauSadhena ityAdi / artha-aSTamI caturdazI pUrNimA amAvAsyA rUpa catuHparvI dinoM meM tathA paryuSaNa kalyANaka saMbaMdhI pavitra dinoM meM caturthAdi tapa karanA, kunyApAra niSedha, brahmacarya kA pAlana, aura kriyA sthAnAdi kA tyAgarUpa pauSadhavata sAmAyika yukta aticAra rahita zrAvaka ko karane kA hai| priya pAThakagaNa ! zrIgaNadhara Adi mahArAjoM ke racita sUtra, TIkA, cUrNi, prakaraNa Adi uparyukta aneka siddhAMtapAThoM ke anusAra pauSadha maMtanya kA nirUpaNa hamane likhA hai| phira zrItIrthakara mahArAjoM ne zrAvaka ke pauSatha viSaya meM jo prarUpaNA kI ho so pramANa hai| zrIprAtmaprabodhagrantha meM bhI pauSadhaviSaya meM praznottara saMbaMdhI pATha / yathA nanu zrIparvatithiSveva pauSadhaM tapaH kuryAnnA'nyadA iti ceda,'trA''huH kecit / zrAvakeNa hi pauSadhatapaH sarvAsva'pi tithiSu karttavyaM paraM yadya'sau tathA karttana zaknoti tadA parvatithiSu niyamAtkarotItyataH parvagrahaNaM bodhyamiti / Avazyaka vRttyAdau tu spaSTameva pauSadhakarttavyatAyAH pratidivasaM niSedhaH prokto'sti iha tattvaM tu sarvavidvayaM iti / artha-zrI parvatithiyoM meM hI pauSadha tapa karanA anya tithi meM nahIM, to isa prazna ke viSaya meM ( prAhuH kecit ) koI gacchavAdI kahatA hai ki zrAvaka ko nizcaya pauSadhatapa sabhI tithiyoM meM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 32 ) karane yogya haiM / paraMtu jaba vaha zrAvaka sarvatithiyoM meM pauSaghatapa karaNe ko samartha nahIM hai taba parva tithiyoM meM niyama se pauSadhatapa kare / isaliye parvatithi ko grahaNa kiyA jAnanA, aisA koI kahatA hai| paraMtu zrIzrAvazyaka TIkA Adi granthoM meM spaSTa hI zrAvaka ko pratidivasa pauSadha vrata karane yogya nahIM hai, aisA niSedha likhA hai / isa viSaya meM tattvato kevalI jAne pAThakagaNa ! kharataragaccha vAle kahate haiM ki uparyukta zrIAvazyaka TIkA Adi graMthoM ke ( SauSadhopavAsA'tithisaMvibhAgauprAtInayatAdivasA'nuSTheyau ) isa vAkya se pauSadha upavAsa vrata aSTamI Adi kalyANaka paryuSaNa Adi pratiniyata parva divasoM meM ( anuSTheya ) karane yogya haiM, kiMtu ( na pratidivasAcaraNIyau ) isa vAkya se zrAvaka ko pratidivasoM meM paudha upavAsa vrata AcaraNa karane yogya nahIM hai, aisA niSedha zrIharibhadrasUrijI ne likhA hai / aura tapagacchavAle parva aparva rUpa pratidivasoM meM zrAvaka ko pauSa upavAsa vrata siddha karane ke Agraha se likhate haiM ki -- ( na ca kApyAssgame tanniSedhaH zrayate) koI bhI Agama meM pratidivasoM meM zrAvaka ko pauSadha upavAsa vrata AcaraNa karane yogya nahIM hai, aisA niSedha nahIM sunate haiM / aura bhI tapagaccha vAle likhate haiM ki- zrIharibhadrasUrikatA''vazya kabRhadvRttizrAvakaprajJaptivRttyAdau pauSadhopavAsA'tithisaMvibhAgau tu pratiniyatadivasA'nuSTheyau na pratidivasAcaraNIyau - nahIdaM vacanaM parvA'nyadineSu pauSadhaniSedhaparaM kiMtu parvasu pauSadhakaraNa niyamaparaM / arthAt - zrIharibhadrasUrijI kRta zrAvazyakasUtra kI bar3I TIkA www.umaragyanbhandar.com Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 33 ) meM aura zrAvakaprazapti kI TIkA Adi graMthoM meM pauSadhaupavAsa, pratithisaMvibhAga, ye donoM vrata zrAvaka ko pratiniyata divasoM meM ( anuSTheya ) karane yogya haiM, kiMtu pratidivasoM meM pauSadha upavAsa, atithisaMvibhAga vrata AcaraNa karane yogya nahIM haiM / yaha vacana parva se anya dinoM meM pauSadha kA niSedha nahIM batalAtA hai kiMtu parvadinoM meM pauSadha karane kA niyama dikhalAtA hai / yAne tapagaccha vAle ( pratiniyata divasA'nuSTheya ) isa vAkya kA artha parvadinoM meM pauSadha karane kA niyama, yaha artha to vAkyAnukUla batalAte haiM; kiMtu ( na pratidivasAcaraNIya ) yaha vacana parva se anya dinoM meM paudha kA niSedha nahIM dikhalAtA hai, yaha artha tapagacchavAle karate haiM, so ukta vAkya ke anukUla nahIM hai / yAne ukta vAkyaviruddha isa jhUThe artha se tapagacchavAle parva parva - rUpa pratidivasoM meM pauSadha upavAsa vrata karane kA apane pakSa ko siddha karate haiM / paraMtu isa taraha siddhAMtoM ke vacanoM kA jhUThA artha karane meM mahAdoSApatti AtI hai / kyoMki zrItIrthaMkara gaNadhara mahArAjoM kI prarUpaNA ke anukUla zrIharibhadrasUrijI Adi mahArAjoM ne uparyukta pAThoM se zrAvaka kI yathAzakti niyamAnusAra pauSadha upavAsa vrata aSTamI, caturdazI, pUrNimA, amAvAsyA, kalyANaka tithiyA~, paryuSaNa parva Adi pratiniyata parvadivasoM meM ( anuSTheya ) karane yogya likhA hai; aura pratidivasoM meM pauSadha upavAsa vrata zrAvaka ko AcaraNa karane yogya nahIM hai, aisA niSedha spaSTahI likha dikhalAyA hai / isa viSaya meM tapagacchavAle apane pakSa kI siddhi ke liye cAhe jitane kutarka aura jhUThe artha kareM parantu ukta sUrijI ke yathocita vacanoM meM kucha bhI doSApatti nahIM sakatI hai| kyoMki tapagacchavAle likhate haiM ki AvazyakavRtyAdau zrAddhapaMcamapratimA'dhikAre divaiva Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 34 ) brahmacArI na tu rAtrau iti vacanaM divase brahmacarye niyamArtha na tu rAtrau brahmaniSedhArtha anyathA paMcamapratimA''rAdhakena zrAddhena rAtrAva'brahmacAriNaiva bhAvyamiti pApopadeza eva dattaH syAt rAtrau brahmapAlane pratimA'ticArazca prasajyeta ityAdi / artha-Avazyaka vRtyAdi meM zrAvaka kI paMcama pratimA ke adhikAra meM zrAvaka divasa meM hI brahmacArI kiMtu rAtri meM vaha zrAvaka brahmacArI nahIM, yaha vacana divasa meM brahmacarya meM niyamArtha hai, kiMtu rAtri meM brahmacarya kA niSedhArtha nahIM hai / anyathA paMcama pratimA ArAdhaka zrAvaka(divaiva brahmacArI na tu rAtrau)divasa meM hI brahmacArI kiMtu rAtri meM brahma bArI nahIM, aisA zAstrakAroM kA pApa kA hI upadeza diyA siddha hogA aura rAtri meM brahmavarya pAlane meM pratimA ko aticAra lagegA / ityAdi dobApatti zAstrakAroM ke vacanoM meM tapagacchavAle pratipAdana karate haiM, parantu zrItIrthakara gaNadhara TIkAkAra zrAdi mahArAjoM ne zrIsamavAyAMga sUtra Adi graMthoM meM zrAvaka kI paMcama pratimA ke adhikAra meM kahA hai ki-- diyA baMbhayArI ratti parimANakaDe-divAbrahmacArI rattIti 'rAtrau kima'tAha parimANaM strINAM tabhogAnAM vA pramANaM kRtaM / artha-divasa meM paMcama pratimAdhArI zrAvaka brahmacArI rahe, rAtri meM vaha zrAvaka kyA kare ? isaliye sUtrakAra mahArAja kahate haiM ki (parimANakaDe ) striyoM kA vA strI ke bhogoM kA pramANa kare / tapagacchavAloM ke kahane-se zAstrakAroM kA yaha pApa kA hI upadeza diyA siddha nahIM ho sakatA hai, kyoMki zrItIrthakara gaNadhara zrAdi mahArAjoM ne zrAvaka ke liye yathocita dharmopadeza hI diyA hai| aura ukta pratimAdhArI zrAvaka ko rAtri meM mAcarya kA niSedha Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 35 ) nahIM, isa bahAne se zrItIrthakara gaNadhara TIkAkAra Adi mahArAjoM ke uparyukta vacanoM ke artha ko tapagacchavAle chupA kara doSa ke bhAgI bhale baneM, parantu tapagacchavAle apane pakSa kI siddhi nahIM kara sakate haiN| kyoMki tapagacchavAloM ko yaha artha to mAnanA hI par3egA ki paMcama pratimAdhArI zrAvaka uparyukta pAThoM ke anusAra divasa meM brahmacArI rahe aura rAtri meM vaha zrAvaka striyoM kA vA strI ke bhogoM kA pramANa karatA hai, isIliye vaha zrAvaka rAtri meM brahmacArI nahIM / aura tapagacchavAloM ko yaha artha bhI mAnanA hI par3egA ki zrAvaka ko pauSadha upavAsa vrata aura atithisaMvibhAga vrata uparyukta pAThoM ke anusAra pratiniyata divasoM meM ( anuSTheya ) karane yogya haiM, pratidivasoM meM AcaraNa karane yogya nahIM haiM / mahAzaya zrImAnaMda sAgarajI ko vidita karate haiM ki Apake pauSadha saMbaMdhI dUsare prazna kA uttara uparyukta siddhAntapAThoM ke anusAra kharataragacchavAloM kI tarapha se samajha lenA, aura nimnalikhita praznoM ke uttara zAstrapAThoM se yathArtha prakAzita karaneH - 1 [ prazna ] tapagacchavAle likhate haiM ki-parvA'nyadivaseSvaspi pauSadhagrahaNe na kazcidavidhiH kiMtu sAvadyavarjanAdinA vizeSalAbha eveti pratipattavyaM / arthAt-parva se anya dinoM meM bhI pauSadha grahaNa karane meM na koI pravidhi hotA kiMtu sAvadyakArya ( pApakRtya ) varjanAdi dharmakRtyoM se vizeSa lAbha hI hotA hai, aisA svIkAra karanA cAhiye / isa kathana para tapagacchavAloM se hama yaha pUchate haiM ki pauSadha upavAsa vrata grahaNa karane ke liye zAstrakAroM ne uparyukta pAThoM meM aSTamI, caturdazI, pUrNimA, amAvAsyA tathA paryuSaNa aura cauvIsa tIrthakaroM ke kalyANaka saMbaMdhI aneka anya tithiyA~ batalAI haiM, Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 36 ) isaliye ukta zAstroM kI AjJAnusAra una tithiyoM meM pauSadha karane se vizeSa lAbha hai, so to una sarva parvatithiyoM meM pauSadha grahaNa nahIM kara sakate ho aura parva se anya dinoM meM pauSadha grahaNa karane meM vizeSa lAbha batalAte ho; to jaba dvitIyA Adi do parvatithiyA~ hotI haiM taba sUryodayayukta 60 ghar3I kI sampUrNa pahilI dUja Adi parvatithiyoM meM bhI tapagacchavAle kuzIla nIlotarI kA chedana bhedana Adi pApakRtyoM ko grahaNa karake una parvatithiyoM kI virAdhanA dvArA vizeSa pApa rUpI alAbha ko kyoM svIkAra karate haiM ? kyoMki sUryodayayukta 60 ghar3I kI saMpUrNa pahilI dUja prAdi parvatithiyoM meM brahmacarya pAlana, nIlotarI kA tyAga Adi dharmakRtya karane meM na koI avidhi hotA hai kiMtu sAvadya kArya (pApakRtya ) varjane se hajAroM jIvoM ko dharma kA vizeSa lAbha hI hogA / tapagacchavAle isa bAta ko kyoM nahIM svIkAra karate haiM ? kyoMki tapagacchanAyaka zrIratnazekharasUrijI ne zrAddhavidhi grantha meM likhA hai ki udayaMmi yA tihi, sA pamANA iyarA u kIramANANaM / ANAbhaMgaNavatthA, micchatta virAhaNA pAvaM // 1 // artha-sUryodayayukta jo parvatithi ho so pramANa karanA (mAnanA ) ucita hai, ( iyarA) anya aparva tithiyA~ karane meM prAjJAbhaMga avasthA tathA mithyAtva aura parvatithi virAdhane se pApa baMdhana hotA hai| 2[prazna ] do pUrNimA aura do amAvAsyA hone para tapagacchavAle sUryodayayukta caturdazI parvatithikA niSedha karake usa parvatithi ko jhUThI kalpanA se dUsarI terasa mAna kara prabrahmacarya (kuzIla) harAsAga (nIlotarI) kA chedana bhedana prAdi prApakRtyoM se Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 37 ) usa catudazI parvatithi ko virAdhate haiM aura pauSadhaupavAsa vrata karanA tathA harAsAga aura rAtribhojana kA tyAga brahmacaryapAlana zrAdi dharmakRtyoM se usa caturdazI parvatithi ko pAlanA niSedha karate haiM, isa se tapagacchavAle pApa ke aura pApopadeza ke bhAgI siddha hote haiM yA nahIM ? kyoMki kSaye pUrvA tithiH kAryA, vRddhau kAryA tathottarA / zrImahAvIra nirvANe, bhavyai rlokAnugairiha // 1 // isa zloka meM to lokAnuvartI bhanyajIvoM ko zrImahAvIra nirvANa saMbaMdhI kArtika amAvAsyA tithi kSaya ho to pUrva tithi karanA tathA usa tithi kI vRddhi ho to uttara tithi karanA likhA hai, paraMtu tapagacchavAle pahilI amAvAsyA aura pahilI pUNimA meM pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karate haiM, astu kiMtu pAsa meM rahI huI caturdazI parvatithi meM pauSadhAdi dharmakRtya karane niSedha kara pApakRtya tapagacchavAle karate haiM so yaha maMtavya koI bhI siddhAMtapAThoM se saMmata nahIM hai| 3[prazna ] amAvAsyA aura pUrNimA kA kSaya hone se tapagacchavAle tayepUrvA0 isa zloka se viruddha terasa aparvatithi meM pauSadha aura pAkSika tathA cAturmAsika pratikramaNa karate haiM kiMtu pAsa meM rahI huI sUryodayayukta caturdazI parvatithi meM pauSadha aura pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNa nahIM karate haiM, isase tapagaccha vAle Agama aura AcaraNA-viruddha doSa ke bhAgI hote haiM yA nahIM? kyoMki zrIhemAcArya mahArAja ke guru zrIdevacaMdrasUrijI mahArAja ne svaviracita zrIThANAvRtti meM likhA hai ki__ evaM ca kAraNeNaM kAlagAyariehiM cautthIe panjosavaNaM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 38 ) pavattiyaM samattasaMgheNa ya aNumannigraM tavvaseNa ya pakhkhi AINi vi caudAsie AyariANi annahA AgamuttANi punnimaaeraatti| artha-kAraNa se zrIkAlakAcArya mahArAja ne cautha ko zrIparyuSaNa parva karane kI pravRtti kI aura samasta saMgha ne ( aNu ) pazcAt cautha ko paryuSaNa parva mAnA hai usI ke vaza se amAvAsyA pUrNimA saMbaMdhI pAkSika aura cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya bhI caturdazI parvatithi meM AcaraNa kiye haiM anyathA Agama meM kahe hue pAkSika cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya amAvAsyA pUrNimA meM karane ke haiM so AcaraNA se caturdazI parvatithi meM karate haiM, isaliye terasa tithi meM pAkSika aura cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karane Agama aura AcaraNA se viruddha haiN| aura zrIhIravijayasUrijI kRta hIraprazna graMtha meM likhA hai ki. paMcamI tithistruTitA bhavati tadA tattapaH kasyAM tithau kriyate, pUrNimAyAM ca truTitAyAM kutreti atra paMcamI tithistruTitA bhavati tadA tattapaH pUrvasyAM tithau kriyate, pUrNimAyAM ca truTitAyAM trayodazI caturdazyoH kriyate, trayodazyAM vismRtau tu pratipadya'pIti / isa pATha meM pUrNimA kI truTi hone para pUrNimA saMbaMdhI tapa trayodazI zrAdi tithiyoM meM karanA likhA hai paraMtu pUrNimA saMbaMdhI pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya terasa tithi meM karane nahIM likhe haiN| 4[prazna] caturdazI kA kSaya hone se caturdazI parvatithi saMbaMdhI nIlotarI kA tyAga tathA zIla vrata aura pUjA prAdi Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 36 ) niyama terasa tithi meM pAlane yukta haiM, kiMtu amAvAsyA pUrNimA saMbaMdhI pAkSika aura cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya terasa tithi meM karane pAgama aura AcaraNA se saMmata nahIM haiM, isI liye pAkSika aura cAturmAsika saMbaMdhI pratikramaNAdi kRtya caudasa na ho to amAvAsyA aura pUrNimA meM hI karane Agama se saMmata hai / tathApi tapagacchavAle terasa tithi meM pAkSika aura cAturmAsika prAtekramaNAdi kRtya karate haiM so anucita hai yA nahIM? kyoMki zrIumAsvAtijI zrIharibhadrasUrijI Adi mahArAjoM ke vacanoM para kauna bhavya zraddhAvAn nahIM hogA ? dekho una mahApuruSoM ke yuktiyukta vacanoM kotihipar3aNe puvvatihI, kAyanvA junadhammakajesu / cAuddasI bilove, pugiNa mizra parivapar3ikamaNaM // 1 // (u.) bhavai jahiM tihihANI puJcatihI viddhiA ya mA kIrai / pakhkhI na terasIe kujA sA pugiNamAsIra // 1 // (ha.) chaTThIsahiyA na aTamI, terasisahi na pakhkhi hoi / par3ivayasahiaMna kayAvi, igaMbhaNivIparAgehi // 1 // (jyo.) artha--parvatithi kA kSaya ho to pUrvatithi meM dharmakRtya karane yukta haiM, jaisA ki amAvAsyA yA pUrNimA parvatithi kA kSaya hone para pUrvatithi caturdazI meM pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karane yukta haiM aura caturdazI kA kSaya hone para amAvAsyA yA pUrNimA saMbaMdhI cAturmAsika yA pAkSika pratikramaNAdi kRtya amAvAsyA yA pUrNimA parvatithi meM karane ucita haiM / jaise ki cautha na ho to paMcamI meM sAMvatsarika pratikramaNa karanA ucita hai tIja meM nahIM, vaise hI terasa tithi meM pAkSika Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 40 ) yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karanA Agama aura AcaraNA se saMmata nahIM hai| kyoMki jaise aSTamI ke kRtya chaTha tithi meM nahIM ho sakate haiM vaise hI amAvAsyA yA pUrNimA saMbaMdhI pAkSika aura cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya terasa tithi meM nahIM ho sakate haiN| aura pratipadA ( ekkama ) tithi meM kadApi na ho, yaha zrIvItarAga kevalI tIrthakara mahArAjoM ke vacana haiM, so tapagaccha vAloM ko mAnane ucita haiM / anyathA 5 [prazna ] do amAvAsyA hone se tapagacchavAle caturdazI parvatithi meM pAkSika pratikramaNa tathA pauSadhAdi dharmakRtya niSedha kara pApakRtya karate haiM aura pahilI amAvAsyA patithi meM pAkSika pratikramaNAdi kRtya karate haiM so kisa AgamapATha ke AdhAra se karata haiM ? siddhAMtapATha dikhalAveM / 6 [prazna ] do pUNimA hone se tapagacchavAle caturdazI parva tithi meM pAkSika yA cAturmAlika pratikramaNa tathA pauSadhAdi dharmakRtyoM kA niSedha karake pApakRtya karate haiM aura pahilI pUrNimA parvatithi meM pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karate haiM so kisa Agama ke AdhAra se karate haiM ? pATha batalAveM / 7 [prazna] do caturdazI hone para dUsarI caturdazI kiMcit samaya rahatI hai, bAda amAvAsyA yA pUrNimA A jAtI hai, usameM tapagacchaSAle pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karate haiM aura 60 ghar3I kI sUryodayayukta pAhelI caturdazI parvatithi ma pApakRtya prAcarate hue usa parvatithi ko pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNa tathA pauSadha Adi dharmakRtyoM se pAlanA tapagacchavAle niSedhate haiM, aura do caturdazI ho to do terasa karanA batalAte haiM, isase pApa ke aura pApopadeza ke bhAgI hote hai yA nahIM? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 41 ) kyoMki tapagaccha ke zrIratnazekharasArajI ne- "udayaMmi yA tihi sA pamANA" ityAdi uparyukta gAthA meM sUryodayayukta tithi pramANa mAnI hai aura anya tithi karane se AjJAbhaMga 1, mithyAtva 2 tathA parvatithi virAdhane se pApa 3, ye tIna doSa likhe haiN| tathA zrIhIravijayasUrijI kRta hIraprazna graMtha meM likhA hai ki___pUrNimA'mAvAsyayovRddhau pUrvamaudayikI tithirA''rAdhyatvena vyavahiyamANA'stIti kenaciduktaM, zrItAtapAdAH parvatanImA''rAdhyatvena prasAdayaMti tatkiAmota pUrNimA'mAvAsyayovRddhau audAyakyeva tiAtharA''rAdhyatvena vijJeyA / artha-pUrNimA amAvAsyA kI vRddhi hone para sUryodayayukta 60 ghar3I kI pahilI amAvAsyA aura pahilI pUrNimA audayikI parvatithi pAkSika yA cAturmAsima pratikramaNAdi dharmakRtyoM se ArAdhana karane meM AtI hai, aisA kisI ne kahA hai aura (zrItAtapAdAH) zrIhIravijayasUrijI pahilI tithi ko ArAdhanapane se mAnanA batalAte haiM so kyA kAraNa haiM ? uttara-sUryodayayukta audayikI tithi avazya ArAdhanapane se mAnanI samajhanA, isa maMtavya ke anusAra bhI audAyikI pahilI dUja, audayikI pahilI paMcamI, audAyakI pahilI aSTamI, audayikI pahilI ekAdazI, audayikI 60 ghar3I vAlI pahilI caturdazI tapagacchavAloM ko dharmakRtyoM se ArAdhanA ucita hai kiMtu pApakRtyoM se virAdhanA sarvathA anucita hai| kyoMki zrIsUryaprajJaptisUtraTIkA Adi graMthoM meM likhA hai ki ahorAtrasya dvASaSTibhAgIkRtasya satkA ye ekaSaSTibhAgAstAvatpramANA tithiH| Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 42 ) artha-dinarAtri ke 62 bhAga kiye hoM unameM se 61 bhAga itane pramANavAlI tithi jainazAstrakAroM ne mAnI hai to laukika Tippane ke anusAra sUryodayayukta 60 ghar3I kI saMpUrNa pahilI parvatithi ko pauSadha Adi dharmakRtyoM se pAlanA vA mAnanA niSedha kara usa parvatithi ko tapagacchavAle pApakRtyoM se virAdhate haiM so kyA yukta hai ? nahIM, kyoMki zrIharibhadrasUri jI mahArAja ke vacana para kauna bhavya zraddhAvAn nahIM hogA ? dekho una mahApuruSa ke yuktiyukta vacana ko tihi buTThIe puvvA, gahiyA par3ipunnabhogasaMjuttA | iyarAvi mANaNijjA, paraM thovatti tattullA || 1 || // 1 // artha - tithi kI vRddhi ho to pahilI tithi sUryodaya yukta 60 ghar3I kI paripUrNa bhogavAlI hotI hai, isaliye pahilI tithi upavAsa brahmacarya Adi dharmakRtyoM meM grahaNa karanA aura ArAdhanA yukta hai, virAdhanA ucita nahIM / aura dUsarI tithi bhI nAma sadRza kiMcit hotI hai, isaliye nIlotarI kuzIlAdi kA tyAga karake mAnane yogya hai / kharataragacchavAle vaisAhI mAnate haiM / aura sUryodayayukta saMpUrNa tithi na mile to sUryodayayukta alpatithi bhI mAnya hotI hai / tatsaMbaMdhI pATha / yathA aha jai kahavi na labhyaMti, tAo sUruggameNa juttAo / tA varaviddhavarAva, hujja na hu puvvatihividdhA // 1 // artha - atha yadi kisI taraha bhI ( tAo ) vaha saMpUrNa tithiyA~ na mileM to sUryodaya karake yukta (tA) vaha (avaraviddha avarAviDujja) yAne dusarI tithi meM viddhANI huI pUrvatithi bhI mAnya hotI hai, jaise ki sUryodaya meM caturdazI hai, bAda pUrNimA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 43 ) ho to dUsarI tithi pUrNimA meM vidvANI huI sUryodaya karake yukta pUrvatithi alpa caturdazI bhI mAnya hotI hai / aura ( na hu puvva tihi viddhA) yAne pUrvatithi se vidvANI huI sUryodayarahita para tithi pramANa nahIM kI jAtI hai / jaise ki sUryodaya se do ghar3I trayodazI hai usake anaMtara caturdazI hove to sUryodayarahita vaha catudezI pramANa nahIM kI jAyagI, kiMtu sUryodaya karake yukta pUrvatithi do ghar3I kI alpa trayodazI hI mAnI jAyagI / tapagacchanAyaka zrIratnazekharasUrijI ne bhI zrAddhavidhi graMtha meM likhA hai ki pArAsarasmRtyAdAvapi AdityodayavelAyAM, yA stokApi tithirbhavet, sA saMpUrNeti maMtavyA prabhUtA nodayaM vinA || 1 || artha - pArAsarasmRti Adi graMthoM meM bhI kahA hai ki sUryodaya ke samaya meM thor3IsI bhI jo tithi ho to vahI tithi saMpUrNa mAna lenI cAhiye aura sUryodaya ke vakta jo tithi na ho aura pazcAt bahuta ho to sUryodayarahita vaha tithi nahIM mAnI jAtI hai / zrIdazAzrutaskaMdha bhASyakAra mahArAja ne bhI likhA hai ki - cAummAsiya varise, pakhkhiya paMcamIsu nAyavvA / tAo tihiyo jjAsi, udei sUro na annAo || 1 || artha - cAturmAsika, sAMvatsarika, pAkSika aura paMcamI, aSTamI ityAdi parvadinoM meM vahI tithiyA~ mAnane yogya jAnanI jina cAturmAsika Adi parvatithiyoM meM sUrya udaya huA ho aura sUryodayarahita anyatithiyA~ mAnya nahIM haiM / yAne sUryodaya ke samaya meM cAturmAsika, sAMvatsarika, pAkSika Adi parvatithiyA~ hoM unhIM tithiyoM meM cAturmAsika, sAMvatsarika, pAkSikAdi pratikramaNa pauSadha Adi dharmakRtya karane cAhiyeM, yaha zAstrakAroM kI AjJA hai / ataeva Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 44 ) do caturdazI yA do amAvAsyA vA do pUrNimA hone para sUryodayayukta prathama caturdazI parvatithi ko aura dUja Adi pahilI parvatithi ko pApakRtyoM ke dvArA virAdhane se tapagacchavAle doSa ke bhAgI hote haiM / aura caturdazI vA amAvAsyA yA pUrNimA kA kSaya hone se tapagacchavAle terasa tithi ko pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNa karate haiM so bhI Agama aura AcaraNA se saMmata nahIM hai / kyoMki uparyukta gAthA se spaSTa vidita hotA hai ki sUryodayayukta cAturmAsika Adi parvatithiyoM meM cAturmAsika pAkSika pratikramaNAdi kRtya karane ke haiM anya terasa tithi ko nahIM, isa liye caturdazI kA kSaya ho to Agama-saMmata pUrNimA, amAvAsyA meM aura amAvAsyA yA pUrNimA kA kSaya ho to AcaraNA-saMmata caturdazI meM pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya karane ucita haiM / parantu amAvAsyA yA pUrNimA saMbaMdhI pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi kRtya terasa meM karane yukta nahIM, evaM paMcamI saMbaMdhI sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtya bhI tIja tithi meM karane yukta nahIM, kiMtu AcaraNA se cautha tithi meM karane aura cautha tithi kA kSaya ho to Agama-saMmata paMcamI tithi meM karane yukta haiM / isI taraha aSTamI saMbaMdhI vrata niyamAdi kA pAlana kuTha tithi meM karanA ucita nahIM, kiMtu aSTamI kA kSaya ho to saptamI meM karanA anyathA aSTamI meM karanA ucita hai / evaM dvitIyA Adi parvatithi kA kSaya ho to pUrvatithi meM tapapUjAdi niyama kA pAlana karanA manA nahIM hai, kare kiMtu tIja tithi meM sAMvatsarika pratikramaNa aura terasa tithi meM pAkSika cAturmAsika pratikramaNa na kre| uparyukta pAThoM kI AjJA ke anukUla ukta rIti se avazya kare / [prazna ] do aSTamI hone se sUryodayayukta 60 ghar3I kI pahilI aSTamI parvatithi ko tapagacchavAle nIlotarI aura kuzIla kA tyAga tathA pauSadha zrAdi dharmakRtya nahIM karate haiM, kiMtu usa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 45 ) saMpUrNa parvatithiko jhUThI kalpanA se dUsarI saptamI mAnakara kuzIla nIlotarI kA chedana bhedana Adi pApakRtyoM se virAdhate haiM aura brahmacarya tathA pauSadha aura nIlotarI kA tyAga ityAdi dharmakRtyoM se usa 60 ghar3I kI saMpUrNa parvatithi ko pAlanA niSedhate haiM, isa se tapagacchavAle pApa ke aura pApopadeza ke bhAgI hote haiM yA nahIM? [prazna ] tapagacchavAle bhAdrapada zukla pahilI paMcamI parvatithi ko pauSadha tathA sAMvatsarika pratikramaNAdi dharmakRtyoM se mAnate haiM. aura caturdazI parvatithi ko pApakRtyoM se virAdha kara pahilI amAvAsyA meM yA pahilI pUrNimA meM pauSadha tathA pAkSika yA cAturmAsika pratikramaNAdi dharmakRtya karate haiM to isI taraha anya mAsa saMbaMdhI dvitIyA, paMcamI, aSTamI Adi pahilI parvatithiyoM ko kalyANaka saMbaMdhI pauSadhopavAsa karanA tathA brahmacarya pAlanA aura nIlotarI nahIM khAnA, rAtri bhojana nahIM karanA ityAdi dharmakRtyoM se ArAdhanA ucita hai; tathApi tapagacchavAle una dvitIyA paMcamI Adi pahilI parvatithiyoM ko kuzIla sevana, nIlotarI kA bhakSaNa ityAdi pApakRtyoM ke dvArA virAdhate haiM aura una dvitIyA, paMcamI Adi pahilI parvatithiyoM ko kalyANaka saMbaMdhI pauSadha karanA kuzIla aura nIlotarI kA tyAga ityAdi niyama dvArA pAlanA tapagacchavAle niSedha karate haiM aura likhate bhI haiM ki-"do tithiyA~ hoveM tava saMpUrNa aisA samajha kara pahilI tithi ko na aMgIkAra kare / do aSTamI ho to do saptamI karanA, tathA do caturdazI ho to do terasa krnaa|" isa prakAra sUryodayayukta 60 ghar3I kI pahilI saMpUrNa parvatithi ko aparvatithi karanA batalA kara pApakRtya karavAte haiM, isase pApa ke aura pApopadeza ke bhAgI siddha hote haiM yA nahIM? kyoMki zrIdazAzrutaskaMdhabhASyakAra mahArAjane bhI likhA hai kiShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 46 ) pUjA paJcakhkhANaM, paDikamaNaM tahaya niamaggahaNaM ca / jjAe udei sUro, tAe tihIe u kAyavvaM // 1 // udayaMmi jA tihI sA. pamANa miyarA u kIramANANaM / ANA bhaMgaNa vatthA?, micchatta2 virAhaNA pAvaM3 // 2 // artha-jisa parvatithi meM sUrya udaya huA ho usa sUryodayayukta parvatithi meM avazya pUjA paJcarukhAna pratikramaNa tathA niyama grahaNa ityAdi dharmakRtya karane cAhiye // 1 // kyoMki sUryodaya meM jo parvatithi ho so mAnanA pramANa hai ( iyarA ) anya aparvatithiyA~ karanevAloM ko jaise ki do aSTamI ho to do saptamI karanevAloM ko tathA do caturdazI vA do amAvAsyA yA do pUrNimA ho to do terasa karanevAloM ko AjJAbhaMga avasthA 1, mithyAtva 2, parvatithi pApakRtyoM se virAdhane se pApa 3, ye tIna doSa avazya lagate haiM // 2 // 10[prazna ] zAstroM meM sUryodayayukta parvatithiyA~ dharmakRtyoM se mAnanA likhA hai, tathApi tapagacchavAle sUryodayayukta do dvitIyA Adi parvatithiyA~ ho to do ekkama ityAdi karanA batalAkara pahilI 60 ghar3I kI sUryodayayukta dvitIyA Adi saMpUrNa parvatithiyoM meM pApakRtya karavAte haiM aura sUryodayayukta 60 ghar3I kI pahilI dvitIyA Adi saMpUrNa parvatithiyoM ko dharmakRtyoM se pAlanA niSedhate haiM to tapagacchavAle do dUja kI do ekkama karanA batalA kara ekama tithi saMbaMdhI kalyANaka tapa aura pauSadha Adi dharmakRtyoM se usa sUryodayayukta pahilI ekkama tithi ko mAnanA batalAte haiM ki sUryodayayukta pahilI dUjarUpa dUsarI ekama ko? ' kyoMki sUryodayayukta usa pahilI ekama tithi ko mAnanA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 47 ) batalAte ho to sUryodayayukta pahilI tithi ko nahIM mAnanA yaha tapagacchavAloM kA mata mahAmithyA hI siddha hogA aura sUryodayayukta usa pahilo ekkama tithi ko mAnanA niSedhoMge to AjJA-bhaMga Adi ukta donoM kI gaTharI Apa logoM ke zira para hI rhegii| 11 [prazna ] tapagacchavAle sUryodayayukta pahilI paMcamI parvatithi ko dharmakRtyoM se pAlanA niSedha kara usa tithi ko pApakRtyoM ke liye dUsarI cautha tithi karanA batalAte haiM to usa cautha tithi saMbaMdhI kalyANaka tapa aura pauSadha Adi dharmakRtyoM se usa pahilI cautha tithi ko mAnanA batalAte haiM ki pahilI paMcamI rUpa dUsarI cautha tithi ko? . 12 [prazna ] tapagacchavAle sUryodayayukta do aSTamI ho to pApakRtya karane ke vAste do saptamI karanA batalAte haiM aura pahilI aSTamI parvatithi ko pauSadha Adi dharmakRtyoM se mAnanA niSedhate haiM to usa saptamI tithi saMbaMdhI kalyANaka tapa tathA pauSadha Adi dharmakRtya usa pahilI saptamI ko karanA batalAte haiM ki pahilI aSTamI rUpa dUsarI saptamI ko? 13 [ prazna ] sUryodayayukta do ekAdazI tithi hoM to 60 ghar3I kI pahilI ekAdazI ko kalyANaka saMbaMdhI pauSadhatapa Adi dharmakRtya niSedhane ke liye aura pApakRya karane ke vAste tapagacchavAle do dazamI tithi karanA batalAte haiM to usa dazamI tithi saMbaMdhI kalyANaka tapa tathA pauSadha Adi dharmakRtya usa pahilI dazamI tithi meM karane batalAte haiM ki dUsarI kalpita dazamI tithi meM ? 14 [prazna] sUryodayayukta do caturdazI ho to 60 ghar3I kI pahilI caturdazI parvatithi ko pauSadhAdi dharmakRtya niSedhane ke liye tathA pApakRtya karane ke vAste tapagaccha vAle do terasa karanA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 48 ) batalAte haiM aura do amAvAsyA ho tathA do pUrNimA ho to bhI caturdazI ko pauSadha Adi dharmakRtya niSedhane ke liye aura pApakRtya karane ke vAste tapagaccha vAle caturdazI parvatithi ko dUsarI terasa karate haiM aura pahilI amAvAsyA parvatithi ko tathA pahilI pUrNimA parvatithi ko mAnanA batalAte haiM paraMtu usa terasa tithi saMbaMdhI kalyANaka tapa tathA pauSadhAdi dharmakRtya sUryodayayukta usa pahilI terasa tithi ko karanA batalAte haiM ki udaya caturdazI rUpa dUsarI kalpita terasa ko? 15 [prazna] tapagacchavAle pauSadhAdi dharma kRtya niSedhane ke liye caudasa tithi kI vRddhi nahIM ho to bhI sUryodayayukta caudasa ko dUsarI terasa karanA batalAte haiM aura sUryodayayukta pahilI amAvAsyA ko vA pahilI pUrNimA ko caudasa karanA batalAte haiM to usa caturdazI saMbaMdhI kalyANaka tapa aura pauSadha Adi dharmakRtya sUryodayayukta usa caturdazI meM karanA batalAte haiM ki sUryodayayukta pahilI pUrNimA meM vA pahilI amAvAsyA meM ? 16 [prazna ] zrIsUryaprajJapti Adi jaina jyotiSa ke graMthoM meM gaNita se aparva tathA parvatithiyoM kA kSaya honA likhA hai kiMtu tithiyoM kI vRddhi honA nahIM likhA hai, yAne tithiyoM kI vRddhi dvArA dUsarI terasa yA dUsarI caudasa honA ityAdi nahIM likhA hai aura laukika Tippane se do amAvAsyA yA do pUrNimA zrAdi parvatithiyoM ho to sUryodayayukta caudasa parvatithi ko dUsarI terasa karanA ityAdi bhI nahIM likhA hai; tathApi tapagacchavAle laukika Tippane ke gaNitAnusAra do amAvAsyA yA do pUrNimA Adi parvatithiyA~ hoM to do terasa Adi anya aparvatithiyA~ karanA batalAte haiM so zrIsUryaprApti zrAdi jainajyotiSa graMthoM ke kisa pAThoM ke AdhAra se? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 46 ) kyoMki aneka zAstrakAroM ne sUryodaya meM jo tithi ho so mAnanI pramANa likhI haiM, anya tithiyA~ karanevAloM ko prAjJAbhaMga avasthA 1, mithyAtva 2 tathA parvatithi virAdhane se pApa 3, ye tIna doSa likhe haiM / vAste uparyukta 16 praznoM ke 16 uttara tapagaccha ke panyAla zrIAnaMdasAgarajI zAstrapramANoM se spaSTa rUpa se alaga alaga prakAzita kareM / kiMbahunA ityalam prasaMgena ? * tIsarA prazna * tapagaccha ke zrImAnaMdasAgarajI ne svapratijJApatra meM likhA hai ki [ zrAvaNabhAdrapadA'nyataravRddho sAMvatsarikapratikrAMtiH kadAkAryA ? | arthAt laukika Tippane ke anusAra zrAvaNa yA bhadrapada mAsa kI vRddhi ho to usa abhivarddhita varSa meM sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa parva ke kRtya ASAr3ha caturmAsI se kitane dine karanA Agama-saMmata hai ? uttara-zrAvaNa mAsa kI vRddhi ho to 80 dine bhAdrapada meM aura bhAdrapada mAsa kI vRddhi ho to dUsare bhAdrapada adhikamAsa meM 80 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa parva ke kRtya karane Agama-saMmata nahIM haiM kiMtu 50 dine dUsare zrAvaNa meM vA 50 dine prathama bhAdrapada meM karane Agama-saMmata haiM / dekhiye tapagaccha ke dharmasAgarajI ne kalpasUtra kI kalpakiraNAvalI TIkA meM tathA jayavijayajI ne kalpadIpikA TIkA meM aura vinayavijayajI ne kalpasubodhikA TIkA meM likhA hai ki gRhijJAtA tu dvidhA sAMvatsarikakRtyaviziSTA gRhijJAtamAtrA ca tatra sAMvatsarikakRtyAni Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 50 ) sAMvatsarapratikrAMti 1 lacanaM 2 cASTamaM tapaH 3 / sarvAhidbhaktipUjA ca 4 saMghasya kSAmaNaM mithaH 5 // 1 // artha-gRhijJAta paryuSaNa sAMvatsarika kRtyayukta haiM usa gRhijJAta paryuSaNa meM sAMvatsarika kRtya yaha karane ke haiM ki-sAMvatsarika pratikramaNa 1, loca 2, aSTama tapa 3, caityaparipATI 4, saMgha ko paraspara kSAmaNA karanA 5, ye sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa caMdravarSa meM 50 dine aura abhivarddhita varSa meM jainaTippane ke anusAra 20 dine karane ke haiM, aisA siddhAMtoM meM likhA hai| pramANa tapagaccha ke zrIkSemakIrtisarijI mahArAja viracita zrIvRhatkalpasUtra kI TIkA meM pATha / yathA abhivaddhitavarSe viMzatirAtre gate-itareSu ca triSu caMdrasaMvatsareSu saviMzatirAtre mAse gate-gRhijJAtaM kurvati-iti / artha-caMdra saMvatsaroM meM prASAr3ha caturmAsI se 20 rAtrisahita 1 mAsa arthAt 50 dina bItane para aura 70 dina zeSa rahane se yAne bhAdra zukla caturthI ko uparyukta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa karane ke haiM aura abhivaddhita varSa meM jainaTippane ke anusAra prASAr3ha caturmAsI se 20 rAtri bItane para aura 100 dina zeSa rahane se arthAt zrAvaNa zukla caturthI ko uparyukta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa parva karane ke haiM, paraMtu jainaTippane isa kAla meM nahIM hone se usa paryuSaNa ke sthAna meM laukika Tippane ke anusAra abhivaddhita varSa meM prASAr3ha caturmAsI se 50 dine dUsare zrAvaNa zukla caturthI ko athavA 50 dine prathama bhAdrapada zukla caturthI ko uparyuka sAMcaShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tsarika pratikramaNAdi kRtya yukta zrIparyuSaNaparva karane saMgata haiN| .. kyoMki tapagaccha ke dharmasAgarajI ne kalpakiraNAvalI meM aura jayavijayajI ne kalpadIpikA meM tathA vinayavijayajI meM kalpasubodhikA TIkA meM likhA hai ki__ abhivarddhitavarSe cAturmAsikadinAdArabhya 20 viMzatyAdinaiH (paryuSitavyaM ) ( vayamatra sthitAsma iti pRcchatAM gRhasthAnAM puro vadaMti sA tu gRhijJAtamAtraiva) tadapi jainaTippanakA'nusAreNa yatastatra yugamadhye pauSo yugAMte cA''SADha eva varddhate nA'nye mAsAstaTippanakaM cA'dhunA samyag na jJAyate'taH 50 paMcAzataiva dinaiH paryuSaNA saMgateti vRddhAH // artha-abhivarddhita varSa meM ASAr3ha caturmAsI dina se 20 dine zrAvaNa sudI paMcamI ko gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa parva karane kA siddhAMtoM meM likhA hai so jainaTippane ke anusAra haiM, kyoMki usa jainaTippane meM yuga ke madhya meM pauSa aura yuga ke aMta meM ASAr3ha mAsa hI bar3hatA hai, anya mAsa nhiiN| ve jainaTippane aba acchI taraha jAnane meM nahIM Ate haiM, isIliye usa abhivaddhita varSa ke paryuSaNa ke sthAna meM laukika Tippane ke anusAra 50 dine dUsare zrAvaNa sudI cautha ko vA 50 dine prathama bhAdra sudI cautha ko sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa karanA saMgata hai, aisA vRddha pUrvAcAryoM kA kathana hai / isase siddha ho cukA ki 80 dine dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM vA 80 dine paryuSaNa karanA saMgata nahIM hai / aura tapagaccha ke dharmasAgara zrAvaNa sudI cautha ko sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta gRhi jJAta paryuSaNa ko gRhijJAtamAtrA ThaharA kara abhivaddhita varSa meM ___Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 52 ) ASAr3ha caturmAsI se 20 dina-psahita do mAsa arthAt 80 dine bhAdra sudI cautha ko athavA dUsare bhAdrapada adhikamAsa meM sudI cautha ko 80 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNakRtya zrIjinaAgama-viruddha karanA likhA hai, so sAdhuoM ko aura gRhasthoM ko jAnane mAtra haiM, 80 dine karane ke nahIM hai / kyoMki zrIparyuSaNa kalpasUtrAdi Agama uddhArakartA zrImatdevarddhigaNikSamAzramaNajI mahArAja ne jainaTipane nahIM hone se zrIparyuSaNa kalpasUtra mUlapATha meM laukika Tippane ke anusAra likhA hai ki vAsANa 20 savIsairAi 1 mAse viite vAsAvAsaM pajjosavemo aMtarAviya se kappai no se kappai taM rayaNi uvAyaNAvittaetti / artha-ASAr3ha caturmAsI se varSAkAla ke 20 rAtri-sahita 1 mAsa arthAt 50 dina bItane para varSAvAsa ke paryuSaNa karate haiM aura 50 dina ke aMdara bhI paryuSaNa karane kalpate haiM, kiMtu paryuSaNa kiye vinA 50 veM dina kI rAtri ko ullaMghana karanA kalpatA nahIM hai, yaha sApha manA likhA hai| vAste isa AzA kA bhaMga karake 80 dine athavA dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 2 mahIne 20 dine paryuSaNa karanevAle pratyakSa Agama-viruddha haiM / Tuka vicAra se dekhiye ki Azvina mAsa kI vRddhi ho to tapagacchavAle bhI usa abhivarddhita varSa meM 50 dine paryuSaNa kRtya karate haiM aura kArtika meM caturmAsI kRtya karane se 100 dina usa kSetra meM rahate haiM, usakI zAstrakAroM ne manA nahIM likhI hai, kiMtu zrIkalpasUtra kI TIkAoM meM na kalpate / mUla meM-no se kappai taM yaNi uvAyaNAvittae-yAne 50veM dina kI rAtri ko.sAMvatsarika zrIparyuSaNaparva kiye vinA ullaMghanA nahIM kalpatA hai, yaha Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (53 ) spaSTa manA likhI hai vAste zrAvaNa yA bhAdrapada yA pAzvina mAsa kI vRddhi hone para 50 dine paryuSaNa parva ke pazcAt kArtika sudI 14 paryaMta 100 dina usa kSetra meM rahane kI AjJA ho cukI, kyoMki 70 dine Azvina sudI 14 ko caturmAsI pratikramaNAdi kRtya karane zAstrakAroM ne nahIM mAne haiM aura Apake pUrvajoM ke lekhAnusAra jainaTippane se 20 dine zrAvaNa sudI 4 ko tathA laukika Tippane se 50 dine dUsare zrAvaNa sudI 4 ko payuSaNaparva karane saMgata haiM, yaha to Apako mAnanA hI par3egA, anyathA AjJAbhaMga doSa Apake zira para hI rhegaa| kyoMki zAstrakAroM ne spaSTa manA likhA hai / isIliye 80 dine bhAdrapada meM athavA dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 80 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNakRtya karane AgamasaMmata kadApi nahIM ho sakate haiM / zrIThANAMga sUtra kI TIkA meM zrImadabhayadevasUri jI mahArAja ne likhA hai ki yatra saMvatsare'dhikamAsako bhavati tatrA''SADhyAH 20 viMzatidinAni yAvadanabhigrahika anizcita AvAsonyatra caMdrasaMvatsare saviMzatirAtraM mAsaM paMcAzataM dinAnIti atra caite doSAH chakkAyavirAhaNayA ityAdi artha-jipta saMvatsara meM jainaTippane ke anusAra pauSa tathA ASADha adhikamAsa ho usa abhivaddhita varSa meM prASAr3ha caturmAsI se 20 dina taka anizcita rahane kA hai, bAda nizcita 100 dina rahane kA hai| kyoMki vihAra karane meM chakAya virAdhanAdi doSa lge| aura caMdravarSa meM ASAr3ha caturmAsI se 50 dina taka anizcita rahane kA hai, bAda 70 dina usa kSetra meM sAdhu ko nizcita rahane kA hai / aura bhI dekhiye ki jainaTiSpane ke anusAra pauSa aura Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 54 ) " ASAr3ha mAsa kI vRddhi hotI thI, isI liye usa abhivarddhita varSa meM 50 dine bhAdrasudi 5 ko nahIM kiMtu 20 dine zrAvaNa sudI 5 ko sAMvatsarika kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa karanA niryuktikAra zrIbhadrabAhu svAmI ne nizIthacUrNikAra zrIjinadAsa mahattarAcArya maharAja ne uparyukta bRhatkalpasUtra TIkApATha meM tapagaccha ke zrIkSemakIrtisUrijI ityAdi mahArAjoM ne likhA hai tathA caMdravarSa meM 50 dine bhAdra sudI 5 ko karanA likhA hai / kyoMki caMdravarSa meM mAsavRddhi nahIM hotI hai / isIliye zrIsamavAyAMgasUtra meM bhI 70 veM sthAnaka kA adhikAra ke prasaMga se kevala caMdrasaMvatsara saMbaMdhI 50 dina yukta 70 dina zeSa rahane kA paryuSaNa kA pATha zrIgaNadhara mahArAja ne likhA hai ki samaNe bhagavaM mahAvIre vAsANa 20 savIsairAi 1 mAse (50 dina) vaikaMte 70 sattariehiM rAIdiehi sesehiM bAsAvAsaM pajjosads | artha - isa pATha ke anusAra mAsavRddhi nahIM hone se caMdravarSa meM 70 dina zeSa rahate 50 dine tapagaccha tathA kharataragacchavAle paryuSaNa parva ke sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtya karate haiM, kyoMki zramaNa bhagavaMta mahAvIra prabhu caMdravarSa meM mAsavRddhi nahIM hone se ASAr3ha caturmAsI se varSAkAla ke 50 aura 70 arthAt 120 rAtri dina ke cAra mAsa kA varSAkAla ke 20 rAtri - sahita 1 mAsa arthAt 50 dina vItane para aura 70 rAtridina zeSa rahane para arthAt ASAr3ha caturmAsI se 50 dine bhAdra zukla paMcamI ko varSAkAla meM rahane rUpa paryuSaNa karate haiM, yAne uparyukta sUtrapATha kA bhAvArtha zrIsamavAyAMgasUtra kI TIkA meM likhA hai ki 50 paMcAzati prAktaneSu divaseSu tathAvidhavasatya'bhAvAdi www.umaragyanbhandar.com Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 55 ) kAraNe sthAnAMtaramapyA''zrayati atibhAdrapadazuklapaMcamyAM tu vRkSa mUlAdAvapi nivasatIti hRdayaM / / artha-prathama ke 50 dinoM meM tisa prakAra kA rahane kA sthAna nahIM milA ityAdi kAraNa yoge vihAra karake dUsare sthAna ko bhI zrIvIraprabhu Azraya karate haiM, kiMtu ASAr3ha caturmAsI se 50 veM dina bhAdra zukla paMcamI ko to vRkSa mUla Adi sthAna meM bhI varSAkAla meM rahate haiM, yaha sUtrakAra zrIgaNadhara mahArAja kA prAzaya TIkAkAra zrIabhayadevasUrijI mahArAja ne likhA hai / aura yaha samavAyAMga sUtra kA ukta pATha kevala caMdrasaMvatsara ke paryuSaNa saMbaMdhI hai / isaliye isa pATha ko abhivarddhitavarSa ke paryuSaNa ke saMbaMdha meM batalA kara adhikamAla nahIM mAnanA, aura 80 dine dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM paryuSaNa karanA tathA 100 dine yA pA~ca mahIne dUsare kArtika adhika mAsa meM kArtika caturmAsI pratikramaNa aura vihAra karanA, yaha tapagacchavAloM kA maMtavya sarvathA uparyukta sUtrapATha se tathA TIkApATha se pratyakSa viruddha hai| kyoMki 70 dina zeSa samavAyAMga vAkya kI AjJA mAnate ho tathA adhika mAla ko ginatI meM nahIM mAnate ho to pA~ca mahIne yA 100 dine dUsare kArtika adhikamAsa meM kArtika caturmAsI kRtya kadAgraha se kyoM karate ho? 70 dine svAbhAvika prathama kArtikamAsa meM caturmAptI kRtya karane meM kisa pAgama ke vacanoM ko bAdhA AtI hai so pramANa batalAnA ucita hai, anyathA ukta kadAgraha ko tyAga denA cAhiye kyoMki java janaTippane ke anusAra pauSa aura ASAr3ha mAsa kI hI vRddhi hotI thI anya mAloM kI nhiiN| taba pA~ca mahIne phAlguna meM tathA pA~ca mahIne dUsare prASAr3ha meM caturmAsI kRtya hote the aura cAra mahIne kArtika mAsa meM caturmAsI kRtya hote the, isaliye pA~ca mahIne dUsare kArtika adhikamAsa meM catuShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rmAsI kRtya karane ucita nahIM haiM, kiMtu cAra mahIne prathama kArtika mAsa meM caturmAsI kRtya karane ucita haiM / isI taraha 50 dine paryuSaNaparva karane kI zAstra kI AjJA mAnate ho tathA adhikamAsa ko ginatI meM nahIM mAnate ho to 80 dine dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM kadAgraha se sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNaparva ke kRtya kyoM karate ho ? 50 dine svAbhAvika prathama bhAdrapada mAsa meM sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa parva ke kRtya karane meM kisa Agama ke vacana ko bAdhA AtI hai, so pramANa batalAnA ucita hai, anyathA ukta kadAgraha ko tyAga denA cAhiye / kyoMki zAstra AjJA kA bhaMga nahIM hone ke liye zrIkAlakAcArya mahArAja ne caMdravarSa meM bhAdrapada zukla caturthI ko 46 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNaparva ke kRtya kiye haiM to 50 dine svAbhAvika prathama bhAdrapada mAsa meM sAMvatlarika pratikramaNAdi paryuSaNaparva ke kRtya karane tyAga kara 80 dine dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM vA 80 dine bhAdrapada meM sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa kRtya karate hue zAstra-AjJA-bhaMgadoSa ke bhAgI kyoM banate ho ? dekhiye ki zrIparyuSaNakalpasUtra meM mUlapATha (no se kappai ) TIkAoM meM (na kalpate ) nizIthacUrNi Adi graMthoM meM kAlagAyariehiM bhaNiyaM na vaddati atikAme / ityAdi vAkyoM se 50 veM dina paMcamI kI rAtri ko sAMvatsarika pratikramaNAdi paryupaNa kRtya kiye vinA ullaMghanA hI kalpatA nahIM hai, isa taraha zAstrakAroM ne sApha manA likhA hai, tathApi isa prAjJA kA bhaMga Apa loga karate haiM to phira zAstrArtha karane meM vA apanA jhUThA maMtavya siddha karane meM Apa logoM ko kiMcit lajjA bhI nahIM pAtI hai ? astu, kisa bhAgama meM likhA hai ki 100 dine dUsare kArtika adhikamAsa meM caturmAsI kRtya aura Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 57 ) 80 dine dUsare bhAdrapada adhikamAsa meM sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa kRtya karanA ? sarvasaMmata sUtra niyukti cUrNi Adi kA pATha ho to hAjira kojiye, anyathA sUtra-niyukti-cUrNi Adi pAgama-viruddha Apa logoM kA isa viSaya meM kuTilatA yukta nAnA prakAra kA mahAmithyA utpsUtra pralApa kauna satya mAnegA? dekhiye ki-"bhadavara zuddha paMcamIe" ityAdi cUrNipATha se to bhAdrapada zukla paMcamI ko 50 dine caMdravarSa kI paryuSaNa ko zAlivAhana rAjA ke kahane se 51 dine chaTha ko zrIkAlakAcArya mahArAja ne AjJA-bhaMga-doSa ke kAraNa se nahIM kiyA, kiMtu 46 dine cautha ko kiyA hai, to kevala isa kathana saMbaMdhI cUrNipATha ko batalA kA ulo cUrNipATha se viruddha dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 80 dine vA abhivaddhita varSa meM bhAdrapada meM 80 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa kRtya karanA batalAte ho, aura svAbhAvika prathama bhAdrapada meM 50 dine vA dUsare zrAvaNa meM 50 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa kRtya karanA niSedhate ho, paraMtu niyuktikAra zrImAn bhadrabAhu svAmi aura cUrNikAra zrIjinadAla mahattarAcArya mahArAja tathA zrIkalpasUtrAdi aAgamauddhArakartA zrIdevarddhigaNitamAzramaNajI mahArAja zrAdi prAcIna vRddha prAcAryo ke vacanoM para kauna bhavya zraddhAvAn nahIM hogA? dekho zroniyuktikAra mahArAja zrIbhadrabAhu svAmI ne jainasiddhAMta Tippane ke anusAra pauSa aura ASAr3ha mAsa kI hI vRddhi hotI thI, isI se ye asalI mUla mudde kA abhivarddhita varSa saMbaMdhI gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtya yukta zrIparyuSaNa parva 20 dine zrAvaNa zukla paMcamI ko aura caMdravarSa saMbaMdhI paryuSaNa parva 50 dine bhAdrazukla paMcamI ko likhe hai / tatsaMbadhA pATha / yathA ityaya aNabhiggahiyaM, 20 vIsatirAyaM 20 savIsai 1 mAsaM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 58 ) teNa parama'bhiggahiyaM, gihiNAya kattio jAva // 1 // artha-ASAr3hI pUrNimA ko anabhigrahita ( anizcita) yAne gRhiajJAta paryuSaNa jisameM varSAyogya vastu grahaNa karake dravyAdi sthApanA karate haiM so kSetra ke abhAva se abhivarddhita varSa meM ASAr3hI pUrNimA se pA~ca pA~ca dinoM kI vRddhi karake 20 rAtri paryata aura caMdravarSa meM 20 rAtrisahita 1 mAla arthAt 50 rAtri paryata hai| usake bAda yAne abhivarddhita varSa meM jainaTippane ke anusAra pauSa aura ASAr3ha mAsa kI vRddhi hotI hai isIliye ASAr3ha pUrNimA se 20 vIM rAtri zrAvaNa zukla paMcamo ko abhigrahita (nizcita ) gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNadi kRtyayukta paryuSaNaparva kare aura 100 dina yAvat kArtika pUrNimA paryata usa kSetra meM sAdhu rahe tathA caMdravarSa meM mAsavRddhi nahIM hotI hai isI liye ASAr3ha pUrNimA se 50 vIM rAtri bhAdra zukla paMcamI ko abhigrahita (nizcita ) gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtya yukta paryuSaNaparva kare aura 70 dina yAvat kArtika pUrNimA paryata usa kSetra meM sAdhu rahe / isI maMtavya ko zrIniyuktikAra mahArAja phira spaSTa likhate haiM kiasivAi kAraNehiM, ahavA vAsaM Na suTTha pAraddhaM // abhivaDhiyaMmi 20 vIsA, iyaresu 50 savIsai mAso // 2 // artha-azivAdi kAraNoM se vihAra karanA par3e athavA usa kSetra meM varSA acchI taraha prAraMbha nahIM huI to sAdhu kI niMdA athavA loga halAdi se khetI Adi prAraMbha kareM ityAdi adhikaraNa doSoM ke kAraNoM se zrIbhadrabAhu svAmI ne jainasiddhAMta Tippane ke anusAra pauSa aura prASAr3ha mAsa kI vRddhi ke kAraNa se usa abhivarddhitavarSa meM 20 dine zrAvaNa sudI paMcamI ko upaShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 56 ) ryukta prathama gAthA meM nizcita gRhijJAta yAne sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa karanA likhA hai aura caMdravarSoM meM mAsavRddhi nahIM hone ke kAraNa 20 dinasahita 1 mAsa arthAt 50 dine bhAdra sudI paMcamI ko uparyukta prathama gAthA meM nizcita gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa karanA likhA hai| vAste zrIniyuktikAra mahArAja ne abhivaDiyaMmi 20 vIsA ityAdi vacana se likhe hue gRhijJAta paryuSaNa ko gRhijJAtamAtrA ThaharA kara 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 80 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa pratipAdana karanA sUtraniyukti-cUrNiAdi Agama-viruddha utsUtra prarUpaNA haiM / kyoMki isa niyukti gAthA kI vyAkhyA zrInizIthacUrNi meM zrIjinadAsa mahattarAcArya mahArAja ne likhI hai tatsaMbaMdhI pATha yathA-- abhivadviya varise 20 vIsatirAte gate gihiNAtaM kareMti tisu caMdavarisesu 50 savIsatirAte mAse gate gihiNAtaM karoti / artha-jaina-siddhAMta-Tippane ke anusAra abhivaddhita varSa meM prASAr3ha pUrNimA se 20 rAtri jAne para arthAt zrAvaNa sudI paMcamI ko gRhijJAta yAne sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa parva kareM aura tIna caMdravarSoM meM 20 rAtri sahita 1 mAsa jAne para arthAt 50 dina bItane para bhAdrapada sudI paMcamI ko gRhijJAta yAne sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa parva kareM, aisA likhA hai / vAste siddhAMta-virUddha 80 dine paryuSaNa sthApana karane ke liye gRhijJAtamAtrA yaha navIna jhUThA bheda kadAgrahI ke vinA siddhAMtavAdI kauna mAnegA ? kyA yaha nyAya hai ki siddhAMtoM meM likhe hue abhivaddhita varSa meM vIsa dine gRhiShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 60 ) jJAta paryuSaNa bheda ko nahIM mAnanA kiMtu Agamaviruddha gRhijJAta mAtrA nAmaka paryuSaNa bheda kI utsUtra prarUpaNA karake usako mAnanA tathA 80 dine sAMvatsarika paryuSaNa kRtya karanA batalAnA aura zrIparyuSaNa kalpasUtra Adi Agama meM 50 dina ke uparAMta paryuSaNa karanA manA likhA hai tathApi usa AjJA kA bhaMga karanA / dekhiye zrInizItha cUrNikAra mahArAja Age phira spaSTa likhate haiM ki jattha adhimAsago par3ati varise taM abhivadviyavarisaM bhaNati jattha gaNa par3ati taM caMdavarisaM soya adhimAsago jugassa te majje vA bhavati jai aMte niyamA do AsADhA bhavaMti graha majje do posA sIso pucchati kamhA abhivadbhiya varise 20 vIsatirAtaM caMdavarise 50 savIsati mAso ucyate jamhA abhivadviyarise gile cetra so mAso atikaMto tamhA vIsa diNA abhigahiyaM taM kareMti iyaresu tisu caMdavarisesu savasati mAsa ityarthaH / zrIkalpasUtra TIkAkAroM ne bhI likhA hai ki -- iha paryuSaNA dvidhA gRhijJAtA gRhya'jJAtA ca tatra gRhiNAma jJAtAyAM varSAyogyapIThaphalakAdau prApte kalpoktaM dravya kSetra kAlabhAvasthApanA kriyate sA cAssSAr3ha pUrNimAyAM yogyakSetrA'bhAve tu paMca paMca dinavRddhayA yAvadbhAdrapadazukla paMcamI ekAdazaparvatithiSu kriyate gRhijJAtAyAM tu sAMvatsarikA 'ticArAlocanaM 1 lucanaM 2 paryuSaNAyAM kalpasUtrA''karSaNaM vAkathanaM 3 caityaparipATI 4 aSTamaM tapaH 5 sAMvatsarikaM ca atikramaNaM kriyate ityAdi / Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 61 ) artha ukta donoM pAThoM kA yaha hai ki jisa varSa meM adhikamAsa jyotiSa gaNita se prA par3atA hai usako abhivarddhita varSa kahate haiM aura jisa varSa meM adhikamAsa jyotiSa gaNita se nahIM A par3atA hai usako caMdravarSa kahate haiM / vaha adhika mAsa zrIsUryaprajJapti Adi janajyotiSasiddhAMta ke gaNita se pAMca varSa kA eka yuga ke aMta meM aura madhya meM hotA hai| yadi prata meM ho to niyama se do ASAr3ha mAsa hote haiM, yAne 62 vAM dUsarA ASAr3ha mAsa adhika hotA hai, atha madhya meM ho to do pauSa yAne jaina jyotiSa ke gaNita niyama se 31 va dUsarA pauSa mAsa adhika hotA hai / ziSya pUchatA hai ki kisa kAraNa se abhivarddhita varSa meM 20 vIM rAtri zrAvaNa sudI paMcamI ko gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa kareM aura caMdravarSa meM 20 rAtrisahita 1 mAsa yAne 50 vIM rAtri bhAdra sudI paMcamI ko gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa kareM ? uttara- jisa kAraNa se yAne jaina jyotiSa siddhAMta gaNita ke Tippane ke anusAra abhivarddhita varSa meM zIta yA grISma Rtu meM nizcaya vaha pauSa yA ASAr3ha eka adhika mAsa pratikrAMta huA ( vItA ) usI liye 20 dina anabhigrahita yAne gRhiajJAta jisameM dravya, kSetra, kAla, bhAva karake sthApanA paryuSaNa kareM, zraura ASAr3ha pUrNimA se 20 rAtri bItane para yAne zrAvaNa sudI paMcamI ko gRhijJAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa kareM anya tIna caMdravarSo meM 50 dina anabhigrahita yAne gRhi jJAta jisameM dravya kSetra kAla bhAva se sthApanA paryuSaNa kareM aura ASAr3ha pUrNimA se 50 rAtri bItane para yAne bhAdra sudI paMcamI ko gRhizAta sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa kareM, aisA likhA hai / vAste 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 80 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta paryuSaNa sthApana karane ke liye jainaTippane ke anusAra abhivarddhita varSa meM 20 dine ; Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 62 ) gRhijJAta paryuSaNa ko gRhijJAtamAtrA batalAnA, yaha pratyakSa Agamaviruddha utsUtra mahAmithyA prarUpaNA hai / usako siddhAMta, vAdI kyA satya mAnegA ? nahIM, kyoMki uparyukta pAThoM meM zrIniyuktikAra zrIcUrNikAra aura zrITIkAkAra mahArAjoM ne jainaTippane ke anusAra abhivarddhita varSa meM 20 dine gRhijJAta paryuSaNa likhe haiM / vAste tapagaccha ke dharmasAgarajI jayavijayajI, vinayavijayajI zrAdi ne zrIkalpasUtra kI racI, huI TIkAoM meM gRhijJAtA tu dvidhA sAMvatsarika kRtyaviziSTA gRhijJAta mAtrA ca tatra sAMvatsarika kRtyAni-sAMvatsarapratikrAMti 1 lucanaM 2 cA'STamaM tapaH 3 sarvA'hadbhaktipUjA ca 4 saMghasya kSAmaNaM mithH5||1|| ityAdi lekha meM gRhijJAtamAtrA yaha bheda niyukti cUrNi TIkAdi Agamaviruddha likhA hai / kyoMki zrIniyukti Adi AgamasaMmata gRhijJAta bheda hai, usa gRhijJAta paryuSaNa meM sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtya karane likhe haiM so ThIka haiM, kyoMki Apake tapagacchanAyaka zrIkulamaMDanasUrijI mahArAja ne zrIkalpasUtra kI avacUri meM likhA hai ki gRhijJAtA yasyAM tu sAMvatsarikA'ticArAlocanaM 1 lucanaM 2 paryuSaNAyAM kalpasUtrakathanaM 3 caityaparipATI 4 aSTamaMtapaH 5 sAMvatsarikaM pratikramaNaM ca kriyate 6 yayA ca vrataparyAyavarSANi gaNyaMte 7 sA caMdravarSe nabhasya zuklapaMcamyAM kAlakasUryAdezAcaturthyAmapi janaprakaTA kAryA-yatpunara'bhivaditavarSe dinaviMzatyA paryuSitavyamityucyate tatsiddhAMtaTippanA'nusAreNa tatrahi yugamadhye Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 63 ) pauSo yugAMte cA''SADha eva vaddhate nA'nye mAsAstAni ca TippanAni adhunA na samyag jJAyate 'to dinapaMcAzataiva paryuSaNA sNgtetiddhaaH|| artha-gRhijJAta paryuSaNa to vaha haiM ki jisa gRhijJAta paryuSaNa meM sAMvatsarika aticAra kA pAlocana 1 kezaluMcana 2 paryuSaNa meM kalpasUtra kA bA~canA 3 sarva maMdiroM meM jinadarzana 4 aSTamatapa ( tIna upavAsa ) 5 sAMvatsarika pratikramaNa karate haiM 6 aura jisa gRhijJAta paryuSaNa se dIkSAparyAya varSoM ko ginate haiM 7 veM gRhijJAta paryuSaNa caMdravarSa meM yAne jisa varSa meM adhikamAsa nahIM ho usa varSa meM ASAr3ha caturmAsI se 50 dina hone se aura 70 dina zeSa rahane se arthAt bhAdra zukla paMcamI ko zrIkAlakAcArya mahArAja kI AjJA se caturthI ko bhI loka prasiddha karane kA hai| aura jo abhivarddhita varSa meM yAne jisa varSa meM adhika mAsa ho usa varSa meM jaina siddhAMta Tippane ke anusAra ASAr3ha caturmAsI se 20 dina hone se aura 100 dina zeSa rahane se arthAt zrAvaNa zukla paMcamI ko uparyukta sAMvatsarika kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa parva karane ke haiM-aisA zrIniyukti cUrNi TIkAkAra mahArAjoM ne bhAgama meM likhA hai, so jaina jyotiSa siddhAMta ke Tippane ke anusAra hai| una jaina TippanoM meM nizcaya pA~ca varSa kA eka yuga ke madhya bhAga meM 31 vA~ dUsarA pauSa mAsa aura yuga ke aMta bhAga meM 62 vA~ dUsarA prAgar3ha mAsa hI bar3hatA hai| zrAvaNa bhAdrapada Azvina Adi anya mAsoM kI vRddhi laukika TippanoM meM hotI hai, vaisI jainaTippanoM meM nahIM hotI hai, vaha jaina Tippane isa kAla meM acchI taraha jAnane meM nahIM pAte haiM isIliye laukika Tippane ke anusAra 50 dine arthAt pUrva kAla meM abhivarddhita varSa meM jainaTippane ke anusAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 64 ) 20 dine zrAvaNa zukla 4 ko sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta gahijJAta paryuSaNa ke sthAna meM jena Tippane ke prabhAva se laukika Tippane ke anusAra 50 dine dUsare zrAvaNa zukla 4 ko vA prathama bhAdra zukla 4 ko sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta zrIparyuSaNa parva karanA saMgata hai, aisA prAcIna zrIvRddha pUrvAcArya mahArAjoM kA kathana hai| yadi koI kahe ki jainaTippane meM pauSadha aura prASAr3ha mAsa bar3hate the, isIliye 20 dine zrAvaNa zudI 4 ko paryuSaNa ke pazcAt kArtika sudI 14 paryaMta 100 dina zeSa rahane ke hote the aura laukika Tippane meM zrAvaNa bhAdrapada grAzvina Adi mAla bar3hate haiM, vAste 1 mAsa vA 30 dina adhika Age arthAt 50 dine dUsare zrAvaNa zudI 4 ko vA 50 dine svAbhAvika prathama bhAdra zudI 4 ko paryuSaNa ke pazcAt kArtika zudI 14 paryaMta 100 dina zeSa rahane ke hote haiM paraMtu kArtika Adi mAsoM kI vRddhi ho to 50 dine paryuSaNa ke pazcAt svAbhAvika prathama kArtika sudI 14 paryata 70 dina hI zeSa rahane ke hote haiM, to uttara meM vidita ho ki isase 70 dina zeSa samavAyAMga sUtra vacana ko bAdhA nahIM ho sakatI hai / kyoMki niyuktikAra zrImadbhadrabAhusvAmI ne likhA hai ki iya 70 sattarI jahagaNA, 80 asIi 60 Naui 120 vIsuttarasayaM ca // jai vAsamaggasire, 150 dasarAyAtiNi ukkosA // 1 // kAuNa 1 mAsakappaM, tatyeva ThiyANa jai vAsamaggasire // sAlaMbaNANaM 6 chammAsiyo, jeThoggaho hoitti // 2 // arthAt caMdravarSa meM mAsa vRddhi nahIM hone ke kAraNa se 50 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 65 ) dine bhAdra sudI 5 ko paryuSaNa ke pazcAt 70 dina jaghanyatA se aura madhyamatA se 80 dina 60 dina tathA abhivaddhita varSa meM mAla vRddhi hone ke kAraNa se ( abhivadviyaMmi 20 vIsA, iyaresu 50 savIsai mAso) 20 dine zrAvaNa sudI 5 kAM paryuSaNa ke pazcAt 100 dina aura ASAr3ha pUrNimA se kArttika pUrNimA paryaMta 120 dina tathA utkRSTatA se magasira pUrNimA paryaMta 3 dasa arthAt 130 - 140-150 dina aura 1 mAsakalpa yAne dUsarA ASAr3ha adhika mAsakalpa ko ginatI meM lekara magasira pUrNimA paryata 6 mAsa sAlaMbI sthavirakalpi sAdhuoM ko jyeSTha kAlAvagraha se usI kSetra meM rahane kI AjJA likhI hai, paraMtu dUsare kArttika meM caturmAsI kRtya aura 80 dine vA dUsare bhAdrapada meM 80 dine paryuSaNa kRtya karane kI AjJA nahIM likhI hai| kyoMki zrInizIthacUrNi aura zrI paryuSaNamUlakalpasUtrAdi meM- "no se kappar3a taM syaNi uvAyaNAvittae / " ityAdi vacanoM se ASAr3ha caturmAsI se 50 veM dina paryuSaNa parva kiye vinA 50 veM dina kI rAtri ko ullaMghanA manA kiyA hai / vAste isa AjJA kA bhaMga karake 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 50 dine sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtya karane tathA 100 dine dUsare kArttika adhikamAsa meM caturmAsI pratikramaNAdi kRtya karane sarvathA nirmUla sUtra niyukti cUrNi TIkAdi se viruddha hai / ataeva ye Agama-saMmata bhI nahIM ho sakate haiN| aisA tapagaccha ke zrIAnaMdasAgarajI svIkAra kareM aura nimnalikhita praznoM ke uttara prakAzita kareM -- 1 [ prazna ] zrIsamavAyAMga sUtra saMbaMdhI - "sattariehiM rAidiehi sesehiM vAsAvA pajjo savei / " - isa 70 dina zeSa vAkya kI AjJA mAnate ho aura adhika mAsa ko ginatI meM nahIM mAnate ho Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ to 100 dine dusare kArtika adhika mAsa meM kArtika caturmAsI kRtya kadAgraha se kyoM karate ho ? adhika nahIM yAne svAbhAvika prathama kArtika sudI 14 ko 70 dine kArtika caturmAsI kRtya karane meM kisa pAgama ke vacana ko vAdhA AtI hai ? 2 [prazna ] "samaNe bhagavaM mahAvIre vAsANaM 20 mavIsai rAi 1 mAse vaite vAsAvAsaM pjjosvei|"-is zrIparyuSaNa kalpasUtra tathA zrIsamavAyAMga sUtravAkya se 50 dine zrIparyuSaNa parva karane kI zAstra kI AjJA ko mAnate ho aura adhikamAsa ko ginatI meM nahIM mAnate ho to 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhika mAsa meM 80 dine kadAgraha se sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa parva ke kRtya kyoM karate ho ? 50 dine svAbhAvika prathama bhAdrapada mAsa meM sudI 4 ko sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNaparva ke kRtya karane meM kisa Agama ke vacana ko bAdhA AtI hai ? 3 [prazna ] "varimArataM egakhete atthittA kattiyana ummAsiya par3ivayAe avassa riNagaMtavvaM / " isa nizItha cUrNivAkya se sAdhuoM ko varSAkAla meM eka kSetra meM kAttika cAturmAsika pUrNimA paryata sthiti karake ( par3ivA ) ekkama ko avazya vihAra karanA likhA hai / vAste AzvinamAsa kI vRddhi hone se 50 dine bhAdrasudI 4 ko paryuSaNa parva karane ke bAda 10 dine bhAdrasudI 14 ko pAkSika pratikramaNa karate ho tathA prathama AzvinamAsa ke do pAkSika pratikramaNa meM 15-15 rAtridina ginatI meM bolate ho evaM dUsare prAzvina adhikamAsa ke do pAkSika pratikramaNa meM bhI 15-15 rAtri dina ginatI meM bolate ho aura kArtika vadI 14 ke pAkSika pratikramaNa meM 15 rAtri dina ginatI meM bolate ho aura 15 dine kArtikasudI 14 ko caturmAsI pratikramamAdi Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kRtya karate ho / isa taraha paryuSaNa ke pazcAt yaha uparyukta saba 100 rAtri dina zeSa Apa loga apane mukha se ginatI meM mAna lete ho to phira asatya pralApa dvArA 70 rAtri dina zeSa hue, aisA kyoM bolate ho? 4 [prazna] zrAvaNa mAsa ke do pAkSika pratikramaNa meM 15-15 rAtri dina ginatI meM bolate ho tathA prathama bhAdrapada mAsa ke do pAkSika pratikramaNa meM 15-15 rAtri dina ginatI meM volate ho evaM dUsarA adhika bhAdrapada mAsa kI vadI 14 ke pAkSika pratikramaNa meM 15 rAtri dina ginatI meM bolate ho bAda 5 dine dUsarA adhika bhAdrapada sudI 4 ko sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNaparva karate ho, isa taraha ASAr3ha caturmAsI se yaha uparyukta saba 80 rAtri dina Apa loga apane mukha se ginatI meM batalAte ho, to phira 50 rAtri dina hue, aisA jhUTha kyoM bolate ho? 5 [prazna] "ettha adhimAsago ceva mAso gaNijjati so vIsAe samaM vIsatirAtto bhagaNati ceva-yaha pUrvadhara zrIpUrvAcArya mahArAja jI kRta zrIbRhatkalpasUtra cUrNivAkya se ( ettha) abhivaddhitavarSa meM jainaTippane ke anusAra pauSa aura ASAr3ha adhikamAsa nizcaya ginatI meM liyA jAtA hai, vaha adhikamAsa 20 rAtri ke sAtha hone se 20 rAtri yAne prASADhasudI pUrNimA se 20 dina vItane para zrAvaNasudI 5 ko gRhijhAta sAMvatsarika kRtya yukta paryuSaNaparva niyuktikAra zrIbhadrabAhu svAmI ne karanA likhA hai, vAste jainaTippane kA samyag jJAna ke prabhAva se laukika Tippane ke anusAra dUsare zrAvaNa adhikamAsa ko ginatI meM mAnakara 50 dine dUsare zrAvaNasudI 4 ko vA 50 dine prathA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAdrapada sudI 4 ko zrIparyuSaNaparva karanA saMgata hai, to 80 dine vA dUsare adhika bhAdrapada sudI 4 ko 80 dine paryuSaNaparva asaMgata kyoM karate ho? 6 [prazna ] "abhivaDiyaMmi vIsA-tAni ca TippanAni adhunAna samyag jJAyate 'to dinapaMcAzataiva paryuSaNA saMgatetiddhAH" yaha zrIniyukti tathA zrIparyuSaNakalpasUtra TIkA vAkyoM se abhicarddhitavarSa meM jainaTippanoM meM pauSa yA ASAr3ha mAsa kI vRddhi ke anusAra 100 dina zeSa rahate 20 dine zrAvaNa sudI 4 ko aura jainaTippane kA samyag jJAna ke prabhAva se laukika Tippane ke anusAra 100 dina zeSa rahate 50 dine dUsare zrAvaNa sudI 4 ko vA 50 dine prathama bhAdra sudI 4 ko sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa kRtya karane prAcIna zrIvRddha pUrvAcArya mahArAjoM ne saMgata kahe haiM aura pIche karane manA likhe haiM, tathApi isa prAjJA kA bhaMga karake 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhikamAsa kI sudI 4 ko 80 dine asaMgata sAMvatsarika pratikramaNAdi paryuSaNa kRtya kyoM karate ho? 7[prazna ] adhikamAsa meM kyA pU~kha nahIM lagatI hai ? kyA pApa nahIM lagatA hai ? kyA adhikamAsa ko kAka ( kaue ) bhakSaNa kara jAte haiM ? so kisa kAraNa se usa dUsare bhAdrapada adhikamAsa ko vA usake donoM pakSoM ko yA usa adhikamAsa ke 30 rAtri dinoM ko Apa ginatI meM nahIM mAnate haiM ? . . 8 [prazna ] "goyamA abhivadviyasaMvaccharassa 26 chavisAI pncaaii|" isa zrIsUryaprajJapti sUtravAkya se gaNadhara zrIgautamasvAmI ko tIrthakara zrIvIra paramAtmA ne svakIya zuddha prarUpaNA dvArA pradhikamAsa ke donoM pakSoM ko ginatI meM mAna ke pramiSati varSa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ke 26 pakSa batalAyeM hai to Apa loga apanI kapola kalpita mahAmithyA utsUtra prarUpaNA dvArA adhikamAsa ko vA usake donoM pattoM ko yA 30 rAtri dinoM ko ginatI meM nahIM mAnanA kyoM batalAte ho? aura abhivaddhita varSa ke 12 mAsa 24 pakSa 360 rAtri dina kisa sUtra ke vAkya se volate ho? hai [prazna ] mAsa vRddhi nahIM ho to caMdravarSa meM jaise 12 mAsa 24 pakSa 360 rAtri dina volate haiM vaise caMdra caturmAsI meM bhI 4 mAsa 8 pakSa 120 rAtri dina volate haiM, kiMtu abhivaddhita varSa kI taraha abhivaddhita caturmAsI ho yAne zrAvaNa Adi mAsoM kI vRddhi hone se haraeka pAtika pratikramaNa ke abhyuThIye meM eka eka pakSa 15-15 rAtri dina ginatI meM bolate ho, isa taraha kArtika sudI 14 paryaMta saba 5 mAsa, 10 pakSa, 150 rAtri dina Apa logoM ke mukha se ginatI meM bolane meM Ate haiM, to phira kArtika sudI 14 ke paMcamAsI pratikramaNa ke abhyuThIye meM 4 mAsa, 8 pakSa, 120 rAtri dina mUThI ginatI se kyoM bolate ho ? 10 [prazna ] "egamegasmaNaM bhaMte pakhkhassa katidivasA paeNattA gAyamA pannarasadivamA ityAdi / arthAt he bhagavan ! eka eka pakSa ke kitane dinarAtri jJAniyoM ne batalAye hai ? he gautama, ekkama dUja Adi 15 dinarAtri batalAye hai ; ityAdi zrIcaMdraprakSati sUryaprajJapti sUtrAdi meM likhe haiM aura laukika Tippane meM 13, 14, 15, 16 dinarAtri ke kamatI besI samAna pakSa ho jAte hai to bhI zrItIrthakara Adi zAnI mahArAjoM ne adhika mAsa ko cA usake donoM pakSoM ko yA usake 30 rAtridinoM ko ginatI meM mAne hai, tathApi asatya maMtavya ke kadAgraha se ginatI meM nahIM mAnanA, yaha zrItIrthakara gaNaghara praNIta kisa bhAgama meM likhA hai? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 70 ) 11 [prazna ] zrIneminAtha tIrthakara mahArAja kA janma kalyANaka tapasyAdi jaisA 50 dine dUsare zrAvaNa sudI 5 ko karate ho vaisAhI ( abhivadADhiyami vIsA) isa zrIbhadrabAhusvAmI ke vAkya se abhivarddhita varSa meM jainaTippane ke anusAra 20 dine zrAvaNa sudI 5 ko pratibaddha sAMvatsarika pratikramaNAdi kRtyayukta gRhijJAta zrIparyuSaNaparva ke sthAna meM jainaTippane kA samyag jJAna nahIM hone se laukika Tipane ke anusAra 50 dine dUsare zrAvaNa sudI 4 ko kyoM nahIM karate ho? 12 [prazna ] adhikamAsa meM akSaya tRtIyA Adi parva karane nahIM mAnate ho to 80 dine vA dUsarA abhivaddhita bhAdrapada adhikamAsa meM kRSNapakSa kI 12 tithi se paryuSaNa parva kyoM karate ho ? 13 [ prazna ] adhikamAsa ko loNa napuMsaka malamAsa mAnate ho aura usa adhikamAsa meM nIca (adhama ) kaNera vRkSa phUlatA hai, ucca AmravRkSa nahIM phUlatA hai / to Apa logoM ke isa kathanAnusAra 80 dine vA dUsarA abhivaddhita bhAdrapada loNa napuMsaka adhika malamAsa meM kRSNapakSa kI 12 tithi se paryuSaNa parva karane svIkAra ke nIca kaNeravRkSa kI taraha Apa loga kyoM * phUlate ho? athavA prAgama-saMmata 50 dine paryuSaNaparva karake praphullita kyoM nahIM hote ho? 14 [prazna ] jainaTippane ke anusAra tathA jainazAstroM meM 12 mAsa kA ucita kAla se adhika dUsarA mAsa adhika mAnA hai aura laukika Tippane ke anusAra prathama mAsa ke dUsare zukla : pakSa ko tathA dUsare mAsa ke prathama kRSNa pakSa ko adhikamAsa mAnate hai, yadi vaha ginatI meM nahIM to dUsare mAdrapada adhikamAsa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 71 ) ke prathama kRSNa pakSa meM 12 tithi se paryuSaNa karane kyoM mAnate ho ? athavA usa prathama adhika kRSNa pakSa ke 15 dina yA 4 dina paryuSaNa ke ginatI meM mAnate ho yA nahIM ? 15 [ prazna ] gujarAtI pine ke anusAra prathama bhAdrapada mAsa ko ginatI meM nahIM mAnate ho aura gujarAtI prathama bhAdrapada adhika kRSNa pakSa meM 12 tithi se paryuSaNa karate ho to una 4 dinoM ko vA usa adhika pakSa ke 15 dinoM ko ginatI meM mAnate ho yA nahIM ? 16 [ prazna ] gujarAtI Tippane ke anusAra prathama bhAdrapada mAsa ko ginatI meM nahIM mAnate ho aura gujarAtI prathama bhAdrapada mAsa ke prathama zukla ( sudI ) pakSa meM ekkama tithi se 35 dina upavAsa evaM 5 mI tithi se eka mAsa kSamaNa ( 30 dina upavAsa ) tathA gujarAtI prathama bhAdra vadI 5 mI tithi se 15 dina upavAsa aura vadI 12 tithi se paryuSaNa aThThAI ( 8 dina upavAsa ) karate ho to usa gujarAtI prathama bhAdrapada adhikamAsa ke una 30 dinoM ko vA 25 dinoM ko yA 10 dinoM ko vA 4 dinoM ko ginatI meM mAnate ho yA nahIM ? 17 [ prazna ] gujarAtI prathama zrAvaNa sudI 5 se do mAsa kSamaNa ( 60 dina upavAsa ) tathA gujarAtI prathama zrAvaNa badI 5 se Der3ha mAsa kSamaNa ( 45 dina upavAsa ) karate ho to una dinoM ko ginatI meM mAnate ho yA nahIM ? 18 [ prazna ] adhika mAsa kI 12 parvatithiyoM ko vA 30 tithiyoM ko vrata niyamAdi pAlane mAnate ho to una 12 parvatithiyoM ko vA 30 tithiyoM ko Apa loga ginatI meM kyoM nahIM mAnate ho ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 72 ) 16 [prazna tIrthakara mahArAjoM ke zira para 12 aMgula kI cUlArUpa dravya nikSepe ko ginatI meM mAnate ho to isI taraha kAlapuruSa ke zira para cUlArUpa adhikamAsa kAlacUlA nikSepe ko vA usake 30 dinoM ko ginatI meM kyoM nahIM mAnate ho ? ___ 20 [prazna] devapUjA, prabhAvanA, vyAkhyAna, vrata, paJcakhkhAna, munidAna, dayA, pratikramaNAdi dina pratibaddha dharmakRtya adhikamAsa meM pratidina avazya karane batalAte ho to ASAr3ha caturmAsI se 50 dine pratibaddha zrIparyuSaNaparva hai so 50 dine dUsare zrAvaNa sudI 4 ko vA 50 dine prathamabhAdrapada sudI 4 ko avazya karane kyoM nahIM batalAte ho ? athavA pratyakSa Agama-viruddha 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhikamAsa meM 80 dine apratibaddha paryuSaNa parva kyoM karate ho? 21 [prazna] abhivaDhiyami vIsA-abhivaddhitavarSa meM jaina Tippane ke anusAra 20 dine zrAvaNa sudI 5 ko sAMvatsarika kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa karanA, yaha pATha zrIbhadrabAhu svAmI kA likhA huA zAstroM meM jaisA milatA hai aura-"tAnica TippanAni adhunA na samyag jJAyate 'to dinapaMcAzataiva paryuSaNA sNgtetivRddhaaH|" una jainaTippane kA samyag jJAna nahIM hone se laukika Tippane ke anusAra 50 dine dUsare zrAvaNa sudI 4 ko vA 50 dine prathama bhAdrapada sudI 4 ko sAMvatsarika paryuSaNa parva karanA saMgata hai, yaha pATha zrIvRddha pUvAcAryoM kA likhA huA zAstroM meM jaisA milatA hai vaisA-"abhivadviyavarise 80 asIi divase pajjosavijjai-aisA pATha koI bhI pAgama meM nahIM likhA hai to 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhikamAsa meM 80 dine paryuSaNa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 73 ) Agama viruddha kyoM karate ho ? athavA prAgamaviruddha isa kadAgraha mata ko kyoM nahIM tyAgate ho? 22 [prazna abhivaddhita varSa meM jainaTippane ke anusAra prASAr3ha caturmAsI se 20 dine sAMvatsarika kRtyayukta gRhijJAta paryuSaNa aura laukika Tippane ke anusAra prASAr3ha caturmAsI se 50 dine avazya kezaluMcanAdi kRtyayukta sAMvatsarika pratikramaNAdi zrIparyuSaNa parva karanA Agama se saMmata (yukta) hai, kyoMki apavAda se bhI 50 veM dina kI rAtri ko golomamAtra bhI zira para keza rakhanA nahIM kalpatA hai, vAste uparyukta kezaluMcana sAMvatsarika pratikramaNAdi sAMvatsarika kRtya kiye vinA 50 veM dina kI rAtri ko ulaMghanA nahIM kalpatA hai, to isa AjJA kA bhaMga karake Agamaviruddha 80 dine vA dUsare bhAdrapada adhikamAsa meM 80 dine kezalocAdi kRtyoM se prayukta paryuSaNa kyoM karate ho ? ina 22 praznoM ke uttara tapagaccha ke zrImAnaMdasAgarajI utsUtra prarUpaNA vA asatyatA ko tyAga kara satya prakAzita kreN| ityalaM prasaMgena / * cauthA prazna* tapagaccha ke zrIvAnaMdasAgarajI ne svapratijJApatra meM likhA hai ki-"jinavallabhAyopasthApanopasaMpadAcAyapadeSu katamat zrInavAMgIvRttikArakazrIabhayadevasUribhiH samarpi-arthAt zrInavAMgasUtroM ke TIkAkartA zrImad abhayadevasUrijI mahArAja ke paTTadhara ziSya zrIjinavallabhasUrijI mahArAja ko bar3I dIkSA 1, upasaMpadA 2aura Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 74 ) prAcArya pada 3, ina tIna vastuoM meM se navAMgaTIkAkAra zrImada abhayadevasUrijI mahArAja ne kisa vastu ko arpaNa kiyA ? [uttara] zrIkharataragaccha kI paTTAvalI graMtha meM likhA hai ki tatpaTTe tricatvAriMzattamaH zrIjinavallabhamUriH sa ca prathama kUrcApuragacchIyacaityavAsijinezvarasUreH ziSyo 'bhUta tatAca ekadA dazavaikAlikaM paThansan auSadhAdikaM kurvANaM atipamAdinaM svaguruM vilokya udvignacittaH saMjAtaH tadanaMtaraM svagurumApRcchya zuddhakriyAnidhInAM zrIabhayadevasUrINAM pArve 'gAta tadupasaMpadaM gRhItvA teSAmeva ziSyazca saMjAtaH krameNa sakalazAstrANya'dhItya mahAvidvAn babhUva tathA piMDavizuddhiprakaraNa ? SaDazItiprakaraNa 2 pramukhA'nekazAstrANi kRtavAn tathA dazasahasrapramitabAgaDazrAddhAn pratibodhitavAn tathA punazcitrakUTanagare zrIgurubhiH caMDikA pratibodhitA jIvahiMsA tyAjitA dharmaprabhAvAtsadhanIbhUtasAdhAraNazrAddhena kAritasya dvisaptati 72 jinAlayamaMDitazrImahAvIrasvAmicaityasya pratiSThA kRtA tathA tatraiva pure saMvat sAgararasasdra1167mite zrIabhayadevasUrivacanAddevabhadrAcAryeNa teSAM padasthApanA kRtA / artha-zrImahAvIra svAmI kI saMtAna pATa paraMparA meM 42 veM pATe navAMgaTIkAkAra zrIabhayadevasUrijI mahArAja hue unake pATa para 43 veM zrIjinavallabhasUrijI mahArAja hue dhe prathama kUrcApuragacchIya caityavAsI zrIjinezvarasUrijI ke ziSya the / eka dina dazavakAlika sUtra ko par3hate hue ati pramAdI auSadhAdi karanevAle apane guru jinezvarasUrijI ko dekha kara Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 75 ) udvignacitta hue usake anaMtara apane guru se pUcha kara zuddha kriyA ke nidhAna navAMgaTIkAkAra zrImad prabhayadevasUrijI mahArAja ke pAsa gae, unase upasaMpada grahaNa karake unhIM ke yAne navAMgaTIkAkAra zrImabhayadevasUrijI mahArAja ke ziSya zrIjinavallabhasUrijI mahArAja hue, anukrame sakala zAstroM ko par3ha kara mahAvidvAn hue tathA piMDavizuddhi prakaraNa 1, saMghapaTTaka 2, SaDazIti 3 ityAdi aneka prakaraNazAstra kiye tathA 10000 daza hajAra vAgaDa zrAvaka navIna jainI kiye aura citrakUTa nagara meM zrIjinavallabhasUrijI mahArAja ne caMDikAdevI ko pratibodhI aura jIvahiMsA chur3AI tathA dharma prabhAva se dhanavAlA huA sAdhAraNa nAma kA zrAvaka ne karAyA huA 72 jinAlaya maMDita zrImahAvIra svAmI ke caitya ( maMdira ) kI pratiSThA karI / usI citrakUTa nagara meM saMvat 1967 meM zrI jinavallabhasUrijI mahArAja ko AcArya pada navAMgaTIkAkAra zrImad abhayadevasUrijI mahArAja devaloka hone se unake vacana se unhIM ke saMtAnIya zrIdevabhadrAcArya mahArAja ne diyA; yAne navAMgaTIkAkAra zrI abhayadevasUrijI mahArAja ke pATa para mukhya zrIjinavallabhasUrijI mahArAja ko AcArya pada meM sthApana kiye / navAMgaTIkAkAra zrImabhayadevasUrijI mahArAja ne zrIbhagavatI sUtra kI TIkA ke aMta meM apane pUrvajoM kI pATa paraMparA isa ' taraha likhI hai ki cAMdre kule sadvanakakSakalpe - mahAmo dharmaphalapradAnAt / chAyAntritaHzastavizAlazAkhaH, zrIvarddhamAno muninAyako'bhUt tatpuSpakalpau vilasadvihArasadgaMdha saMpUrNadizau samaMtAt / babhUvatuH ziSyavarAvanI cavRttI zrutajJAnaparAgavaMtau // 2 // Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 76 ) ekastayoH sUrivaro jinezvaraH khyAtastathA'nyobhuvibuddhisAgaraH / tayorvineyena vibuddhinApyalaM vRttiH kRtaiSA'bhayadevasUriNA // 3 // tayoreva vineyAnAM, tatpadaM cAnukurvatAM / zrImatAM jinacaMdrAkhyasatprabhUNAM niyogataH // 4 // zrImajjinezvarAcAryaziSyANAM guNazAlinAM / jinabhadramunIMdrANAmasmAkaM cAMghrisevinaH // 5 // yazacaMdra gargADha, sahAyyAtsiddhimAgatA / parityaktA'nyakRtyasya, yuktAyuktavivekinaH // 6 // 66 bhAvArtha - zrI AcArAMga sUyyagar3AMga sUtra kI TIkA ke aMta meM - " ityAcAryazIlAMkaviracitAyAM zrIAcArAMgaTIkAyAM dvitIyaH zrutaskaMdhaH samAptaH ityAdi" - TIkAkAra zrIzIlAMkAcArya mahArAja ne likhA hai / kiMtu zrImahAvIra svAmI se lekara apane saba pUrvajoM ke nAma vA guru dAdAguru ke nAma tathA apanA nigraMtha gaccha koTikagacchAdi nAma yA vizeSaNa nahIM likhe haiM / isI taraha zrIThANAMga Adi navAMgasUtraTIkA ke aMta meM zrIabhayadevasUrijI mahArAja ne bhI zrImahAvIra svAmI se lekara apane saba pUrvajoM ke nAma tathA nigraMthagaccha 1, koTikagaccha 2, vajrazAkhA 3, caMdrakula 4, bRhat gaccha 5, kharataragaccha 6 ye saba nAma yA vizeSaNa prAyaH nahIM likhe haiM, kiMtu kisI ajJa ke prazna ke uttara meM koI buddhimAn saMkSepa prazaMsA se apane kula kA nAma tathA usa meM apane bApa dAde kA nAma jaisA batalAtA hai vaisA navAMgaTIkAkAra zrImabhayadevasUrijI mahArAja ne bhI bAlajIvoM ke kutarka vA unakI ajJAnatA ko dUra karane ke liye uparyukta zlokoM meM saMkSepa prazaMsA se apane kula kA nAma caMdrakula usameM apane dAdA guru Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 77 ) " kA nAma zrIvarddhamAnasUrijI unake ziSya apane guru kA nAma zrIjinezvarasUrijI, zrIbuddhi sAgarasUrijI unake laghu ziSya zrI prabhayadevasUrijI ne yaha zrIbhagavatIsUtra kI TIkAkarI zrIjinezvarasUrijI ke tathA zrIbuddhisAgarasUrijI ke pATe bar3e ziSya zrIjinacaMdrasUrijI kI AjJA se aura zrIjinezvarasUrijI ke ziSya zrIjinabhadrasUrijI ke tathA zrImabhayadevasUrijI ke caraNa sevaka zrIyazazcaMdragaNijI kI sahAya se TIkA karane meM AI / yaha zrImabhayadevasUrijI mahArAja ne apanI guruziSya-pATaparaMparA spaSTa likha batalAI hai / aura yaha pATaparaMparA kharataragacchavAloM kI hai| usameM navAMgaTIkAkAra zrI abhayadevasUrijI hue| tapagaccha ke zrImunisuMdarasUrijI mahArAja viracita zrIupadezataraMgiNI graMtha meM - "navAMgaTIkAkAra zrImabhayadevasUrijI unake ziSya zrI jinavallabhasUrijI praziSya zrIjinadattasUrijI ina prabhAvika AcAryoM kI stutidvArA kharataragacchavAloM kI guruziSya-praziSyapATa paraMparA dikhalAI hai ki " vyAkhyAtA'bhayadevasUriramalaprajJo navAMgyA punaH / bhavyAnAM jinadattamUrira'dadaddIkSAM sahasrasya tu // prauDhiM zrI jinavallabho gurura'dhId jJAnAdilakSmyA punaH / graMthAn zrItilakazcakAra vividhAn caMdraprabhAcAryavat // 1 // artha-nirmala buddhivAle zrImabhayadevasUrijI mahArAja ne navaaMga sUtroM kI TIkA karI, unake praziSya zrIjinadattasUrijI mahArAja ne 1000 eka haz2Ara bhavyajIvoM ko dIkSA dI aura caMdraprabhAcArya kI taraha ( zrI ) zobhA vA lakSmI ke tilaka samAna navAMgaTIkAkAra ke ziSya zrIjinavallabhasUrijI mahArAja jJAnAdi lakSmI se praur3hatA ko dhAraNa karate hue vividha ( aneka ) graMthoM - ko karate bhaye / Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 78 ) zrIkalpAMtarvAcya meM tapagaccha ke zrIhemahaMsasUrijI mahArAja ne bhinna bhinna gaccha ke prabhAvika AcAryoM ke adhikAra meM likhA hai ki "kharataragacche navAMgIttikAraka zrIabhayadevasUrithayA jiye zAsanadevInA vacanadhI thaMbhaNAgrAme seDhI nadIne upakaMThe jayatihuaNavattIsI navIna stavanA karake zrIpArzvanAthajI nI mUrti pragaTa kIdhI dharaNendra pratyakSa thayo zarIrataNo koDharoga upazamAvyo navaaMganI TIkA kIdhI tacchiSya zrIjinavallabhamUri thayA jiye nirmala cAritra suvihitasaMvegapakSa dhAraNa karI aneka graMthataNo nirmANa kIdho tacchiSya yugapradhAna zrIjinadattamarithayA jiye ujjainIcittor3anA maMdirathI vidyApothI pragaTa kIdhI dezAvaroM meM vihAra karate rajapUtAdikane pratibodhIne savAlAkha jainI zrAvaka kIdhA ityAdi" zrIsArddhazatakamUlagraMtha ke aMta meM likhA hai kijiNavallahagaNi-raiyaM, suhumattha-viyAralavamiNaM suyaNA // nisuNaMtu suNaMtu sayaM, parevi bohiMtu sohiMtu // 1 // zrIcitravAlagaccha ke zrIdhanezvarasUrijI mahArAja viracita zrIsArddhazatakamUlagraMtha kI TIkA meM likhA hai ki zrIjinavallabhagaNinAmakena matimatA sakalArthasaMgrAhisthAnAMgAdhaMgopAMgapaMcAzakAdizAstrattividhAnAvAptAvadAtakIrti sudhAdhavalitadharAmaMDalAnAM zrImada'bhayadevasUrIgAM ziSyeNa karmamakRtyAdizaMbhIrazAstrebhyaH samuddhRtya racitamidaM / Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 76 ) artha-sakala artha ke saMgrahavAle sthAnAMga yAdi nava aMga sUtra aura upAMgasUtra paMcAzaka Adi prakaraNa zAstra inhoM kI TIkA karane se prApta svaccha kIrttirUpa sudhA se ujvala kiyA he pRthvImaMDala jinhoMne aise zrImadumabhayadevasUrijI mahArAja unake ziSya matimAn zrIjinavallabhagaNi hai nAma jinakA unhoMne karma prakRti Adi gaMbhIra zAstroM se uddhAra karake yaha sArddhazataka mUla prakaraNa graMtha racA hai / isa taraha citravAlagaccha ke zrIdhanezvara sUrijI mahArAja ne navAMgaTIkAkAra zrImadmabhayadevasUrijI unake ziSya zrIjinavallabha ( gaNa ) surijI, yaha guru-ziSyaparaMparA likha dikhalAI hai, to ina uparyukta zAstrapramANoM se caMdra kula ke zrIvarddhamAnarijI unake do ziSya zrIjinezvarasUrijI tathA zrIbuddhisAgarasUrijI, unake bar3e ziSya zrIjinacaMdrasUrijI tathA laghuziSya navAMgaTIkAkAra zrI abhayadevasUrijI unake ziSya zrIjinavallabhasurijI, unake ziSya zrIjinadattasUrijI, ityAdi kharataragacchavAloM kI guru-ziSya paraMparA meM navAMgaTIkAkAra zrI abhayadevasUrijI mahArAja ne zrIjinavallabhasUrijI mahArAja ko upasaMpada arpaNa karake apane ziSya kiye, ityAdi isa viSaya meM uparyukta zAstra pramANoM ko dekha kara tapagaccha ke zrImAnaMdasAgarajI apanI zaMkA dUra kareM aura nimnalikhita praznoM ke uttara zAstra pramANoM se prakAzita kareM 1 [ prazna ] tumane likhA ki- " jinavallabha ne bar3I dIkSA upasaMpadA ityAdi" to hama bhI likhate haiM ki - "jagaccaMdra ko bar3I dIkSA 1, upasaMpadA 2 aura prAcAryapadavI 3 ina tIna meM se citravAlagaccha ke zrIdhanezvarasUrijI ke ziSya zrIbhuvanacaMdrasUrijI unake ziSya zuddha saMyamI zrIdevabhadragaNi ne kauna sI vastu dI / 2 [prazna ] zrIjagazcaMdrajI bar3I dIkSA upasaMpradAdi praha www.umaragyanbhandar.com Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 80 ) karake kisa gaccha ke aura kisa navIna zuddha saMyamI guru ke ziSya hue mAnate ho? __ 3 [prazna ] zrIdharmaratnaprakaraNa graMtha meM citravAlaka gaccha ke zrIbhuvanacaMdrasUri unake ziSya zrIdevabhadragaNi unake ziSya zrIjagaJcaMdrasUri unake ziSya zrIdeveMdrasUri ne yaha uparyukta apane pUrvajoM kI gacchanAma-sahita-guru-ziSya-paraMparA mAnanA batalAyA hai anya nahIM, to zrIdeveMdrasUrijI ke ukta kathana se viruddha apane mana se bRhat gaccha tathA zrImaNiratnasari unake ziSya zrIjagaJcaMdrasUri yaha guru-zipya-paraMparA mAnanA kyoM batalAte ho? 4 [prazna zithilAcArI guru ko tyAga kara zuddha saMyamI guru se upasaMpada dIkSAdi grahaNa karake unakA zipya tathA usI gacchaparaMparA meM hone ke liye zrIjagaJcaMdrasUrijI ne citravAlagaccha ke zrIdevabhadragaNijI ke pAsa upasaMpada dIkSAdi grahaNa karake una guru ko aura unakI paraMparA ko tathA unhIM ke gaccha ko dhAraNa kiyA, kyoMki jisane jisake pAsa upasaMpadadIkSA grahaNa kI ho vaha usI kA zipya tathA usI ke gaccha kA hotA hai| vAste pIche prathama guru kI paraMparA meM aura una guru kA zipya tathA una prathama guru ke gaccha kA vaha nahIM rahatA hai / yaha maMtavya zrIdeveMdrasUri jI ke ukta kathana se spaSTa vidita hotA hai, to Apa apanI paTTAvalI meM isI eka maMtavya ko kyoM nahIM mAnate ho ? 5 [prazna , zrIdeveMdrasUrijI ke ukta kathana se vidita hotA hai ki-zrIjagaccaMdrasUrijI ne upasaMpada dIkSAdi lekara cainavAla gaccha ko tathA usa gaccha ke zrIdevabhadragaNijI ko aura unake pUrvajoM kI paraMparA ko svIkAra kiyA aura apane prathama ke guru bhImaNiratnasUrijI ko tathA unake pUrvajoM kI paraMparA ko aura Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 81 ) unake gaccha ko tyAgA, to phira paTTAvalI meM una gurvAdikoM ko kyoM mAnate ho? 6 [prazna ] zrIsatyavijayajI ne aura zrIyazovijayajI ne tathA zrInemasAgarajI ne vA unake guru ne yatipane ke zithilAcAra ko tyAga kara kriyA uddhAra kiyA to yoga 1, bar3I dIkSA 2, upasaMpada 3, paMnyAsapada 4, upAdhyAyapada 5 kisa dUsare zuddhasaMyamI guru ke pAsa grahaNa kiyA aura kisa kisa dUsare zuddhasaMyamI guru ko dhAraNa karake unake ziSya hue? 7 [ prazna ] jisake gaccha meM pUrvakAla meM do, tIna, cAra pIr3hI para kaI janoM ne kriyA uddhAra kiyA hai aura unake zipya praziSyAdi sAdhu sAdhvI vartamAna kAla meM bahuta vicarate hue naz2ara Ate haiM unake gaccha meM koI vairAgya bhAva se yatipane ke zithilAcAra ko tyAga kara kriyA uddhAra karake sAdhu kI rIti se vicaratA hai, usako dUsare ke pAsa upasaMpada lene kI aura dUsare kA ziSya hone kI AvazyakatA nahIM hai, aisI zAstrakAroM kI AjJA mAnate ho to una kriyA uddhAra kAraka susAdhu kI nirarthaka niMdA karanevAle aura bAlajIvoM ko bharamAnevAle, zAstraviruddhavAdI vA dveSI durgati ke bhAjana ho yA nahIM ? ina uparyukta 7 praznoM ke 7 uttara tapagaccha ke zrImAnaMdasAgarajI spaSTa (khulAse ke sAtha) alaga alaga likha ke chApe dvArA prakAzita kareM / ityalaM kiMbahunA ? * pA~cavA~ prazna * tapagaccha ke zrIzrAnaMdasAgarajI ne svapratijJApatra meM likhA hai ki-zrIjinezvaramUraye durlabhena rAjA pattane tyavAsivina Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 82 ) yena kharatarabirudaM sahasre samAnAma'zItyadhike prAdAyi na vA ? arthAt aNahilapura pATaNa meM ( suvihita ) zuddha kriyAvaMta sAdhuoM ko nahIM rahane dene ke liye mithyA abhimAnI zrIjinamaMdiroM meM rahanevAle caityavAsI yatiyoM kA bar3A bhArI vyartha kadAgraha ( z2ora ) ko haTAne se kharetare yAne kharataraviruddha zrIjinezvara surijI ( navAMgaTIkAkAra zrImabhayadevasUrijI ke guru ) mahArAja ko saMvat 1080 meM durlabharAjA tathA bhImarAjA ke samaya meM milA yA nahIM ? [ uttara ] isa viSaya kA nirNaya aneka graMthoM ke pramANoM se zrIpraznottaramaMjarI graMtha meM hamane likha dikhalAyA hai ataH usa graMtha meM dekha lenA / aura tapagacchavAloM ko isa viSaya meM zaMkA rakhanI sarvathA anucita hai / kyoMki isa anAbhoga ko dUra karane ke liye tapagacchanAyaka zrI somasuMdarasUrijI ke ziSya mahopAdhyAya zrI cAritraratnagazijI ke ziSya paMDita zrImatsomadharmagaNijI mahArAja ne svaviracita upadezasaptatikA nAmaka mahApramANika graMtha meM likhA hai ki -- purA zrI pattane rAjyaM, kurvANe bhImabhUpatau / abhUvan bhUtalAkhyAtAH, zrIjinezvarasUrayaH // 1 // sUrayo'bhayadevAkhyA, steSAM paTTe didIpire / yebhyaH pratiSThAmApanno, gaccha: kharatarA'bhidhaH // 2 // bhAvArtha - ( purA ). pUrvakAla meM yAne saMvat 1080 meM aNahilapura pATaNa meM durlabha tathA bhImarAjA ke rAjya ke samaya meM caityavAsI yatiyoM kA suvihita muniyoM ko zahara meM nahIM rahane dene kA bar3A bhArI vyartha kadAgra (jor3a) ko haTAne se aura pratyaMta Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zuddhakriyA prAcAra se kharetare yAne kharatarabiruda dhAraka zrIjine. zvarasUrijI mahArAja bhUmaMDala meM prakhyAta hue / unake pATe jayatihuzraNa stotra se zrIsthaMbhana pArzvanAtha pratimA pragaTakartA navAMgaTIkAkAra zrIabhayadevasarijI mahArAja kharataragaccha meM mahAprabhAvika hue, jinase kharatara nAma kA gaccha loka meM pratiSThA ko prApta huA / ityAdi adhikAra likhA hai aura zrIprabhAvakacaritra meM bhI likhA hai ki jinezvarastataH sUrira'paro buddhisaagrH| nAmabhyAM vizrutau pUjya, vihAre 'numatau tadA // 1 // dade zikSeti taiH zrImat, pattane caityavAsibhiH // vighnaM suvihitAnAM syAt, tatrA'vasthAnavAraNAt // 2 // yuvAbhyAma'panetavyaM, zaktyA buddhayA ca tat kila / / yadidAnItane kAle, nAsti prAjJo bhavatsamaH // 3 // anuzAsti pratIcchAva, ityuktvA gujarAvanau / viharaMtau zanaiH zrImatpattanaM prApaturmudA // 4 // sadrItArthaparIvArau, tatra bhrAMtau gRhe gRhe // vizuddhopAzrayA'lAbhAt, vAcAM sasmaraturguroH // 5 // zrImAn durlabharAjAkhya statra cA''sIdvizAM ptiH|| gI:patera'pyupAdhyAyo, nItivikramazikSaNAt // 6 // ityAdi uparyukta bhAvArthavAlA adhikAra bahuta likhA hai tathA zrIkharataragaccha kI paTTAvalI meM bhI likhA hai ki __ tadA zAstrA'viruddhA''cAradarzanena zrIjinezvarasUrimuddizyaatikharA ete iti durlabharAjJA proktaM tata eva kharataravirudaM labdha Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 84 ) tathA caityavAsino hi parAjayaprarUpaNAta kuMvalA iti nAmadhyeyaM prAptA evaM ca suvihitapakSadhArakAH zrIjinezvarasUrayo vikramataH 1080 varSe kharataravirudadhArakA jAtAH / isa taraha aneka zAstroM meM yaha uparyukta adhikAra spaSTa likhA hai, vAste tapagaccha ke zrIAnaMdasAgarajI apane pUrvaja zrIsomadharmagaNijI mahArAja ke ucita tathA zAstra-saMmata satya vacanoM meM sarvathA zaMkA-rahita zuddha zraddhA dhAraNa kareM aura dveSI ke zAstraviruddha kapolakalpita mahAmithyA anucita vacanoM para zraddhA nahIM rakkheM, kyoMki zAstraviruddha mithyAvacana ke kadAgraha se bhavabhramaNa hotA hai / navAMgaTIkAkAra zrIabhayadevasUrijI ke ziSya zrIjinavallabhasUrijI ke samaya meM kharataragaccha kI madhukarAzAkhA (pATa gAdI) alaga huI hai, usake sthAna meM dveSa se cAmuMDika mata nikalA kahanA, yaha dveSI ke kapolakalpita mithyA AkSepavacana haiM / aura navAMgaTIkAkAra zrIabhayadevasUrijI ke prazipya zrIjinadattasUrijI ke samaya meM kharataragaccha kI rudrapalliyA zAkhA (pATa gAdI) saM0 1204 meM alaga huI hai, usake sthAna meM dveSa se 1204 meM USTrikamata nikalA kahanA, yaha bhI dveSI ke pratyakSa dveSabhAvavAle mahAmithyA kapolakalpita anucita AkSepa vacana haiM / 1204 meM USTrikamata huaA, isI mahAmithyA zrAkSepavacana ke sthAna meM 1204 meM zrIjinadattasUrijI se kharataragaccha kharatarabiruda kharataramata kI utpatti huI, ityAdi kalpita aneka mithyApralApoM se apane jhUThe kadAgraha maMtavya ko siddha karanA ki navAMgaTIkAkAra zrIabhayadevasUrijI mahArAja kharataragacchavAloM kI guruziSyaparaMparA meM nahIM hue / paraMtu uparyukta zAstrapAThoM se pratyakSaviruddha ina mahAmithyA pralApoM se apane jhUThe maMtavya kA jaya kadApi nahIM kara sakate hai| vAste apane pUrvaja zrIsomadharmapaNijI ke Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 85 ) zAstrasaMmata uparyukta satya vacanoM se sarvathA viparIta mahAdveSI ke kapolakalpita aneka taraha ke asatya vacanoM se parAjaya phala ko bera bera prApta honA ThIka nahIM hai / astu yadi aisAhI prAgraha hai to nimnalikhita praznoM ke uttara tapagaccha ke zrIAnaMdasAgarajI satya prakAzita kareM 1 prazna , aMcalagaccha kI paTTAvalI Adi graMthoM meM likhA hai ki-saMvat 1285 meM zrIjagacaMdrasUrijI se (gADhakriyastApasaH) yAne tApasamata-tapoTTamata-( cAMDAlikAtulyA ) puSpavatI prabhupUjIkAmata nikalA aura zrIvijayadAnasUrijI ke zipya dharmasAgara gaNi se saMvat 1617 meM tapauSTrikamata kI utpatti huI / zrIhIravijayasUrijI se saMvat 1636 meM gardabhImatotpatti huI / isa taraha ke tapagaccha ke 18 nAma hetuvRttAMta sahita likhe haiM, unako Apaloga satya mAnate ho yA mithyA ? 2 [prazna kramazazcitravAlakagacche-kavirAjarAjinamasIva / zrIbhuvanacaMdramUrigururudiyAya pravaratejAH // 1 // tasya, vineyaH prazamaikamaMdiraM devabhadragaNipUjyaH / zucisamayakanakanikaSo, babhUva bhuvi viditabhUriguNaH // 2 // patpAdapadmabhaMgA, nissNgaashcNgtuNgsNvegaa| saMjanitazuddhaboddhA, jagati jagaccaMdrasUrivarAH // 3 // teSAmubhau vineyau, zrImAn deveMdrasUrirityAyaH / zrIvijayacaMdrasUri, dvitIyako 'dvaitakIrtibharaH // 4 // svA'nyorupakArAya, zrImadeveMdrasUriNA / dharmaratnasya TIkeyaM, sukhabodhA vinirmame // 5 // . ye zloka zrIjagacaMdrarijI ke mukhya ziSya zrIdeveMdrasUri Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 86 ) jIne apanI racI huI zrIdharmaratnaprakaraNa kI TIkA, usakI prazasti meM likhe haiM / ina zlokoM meM tathA zrIjagacaMdrasUrijI ke ziSya zrIvijayacaMdrasUrijI unake ziSya zrItemakIrttisUrijI ne saMvat 1332 meM zrIbRhatkalpasUtra kI TIkA racI hai, usakI prazasti meM bhI citravAlagaccha meM zrIdhanezvarasUrijI unake ziSya zrIbhuvanacaMdrasUrijI unake ziSya zrIdevabhadragaNijI, unake ziSya zrIjagacaMdrasUrijI ityAdi likhA hai| kiMtu na to apanA yA zrIjagatrcaMdrasUrijI kA bRhat gaccha vA tapagaccha aisA nAma yA vizeSaNa likhA aura na to unake guru kA nAma zrImaNiratnasUrijI likhA aura na to zrIjagaJcaMdrasUrijI ne jAvajjIva AcAmlatapa kiyA likhA aura na to saMvat 1285 meM amuka rAjA ne tapagaccha nAma yA tapagacchabiruda diyA likhA tathA 32 digaMbara jainAcAryoM ko amuka vivAda meM jitane se amuka nagara ke amuka rAjA ne zrI jagacaMdrasUrijI ko hIralA viruddha diyA, yaha bhI nahIM likhA hai tathApi Apa loga apanI tapagaccha kI paTTAvalI se ukta bAtoM ko mAnate ho to zrIsamavAyAMgasUtra kI TIkA ke aMta meM ( zrImatsUrijinezvarasya jayino dappayasAM vAgminAM ) isa zrI abhayadevasUrijI ke vAkya se tathA aneka zAstrasaMmata kharataragaccha kI paTTAvalI ke lekha se vidita hotA hai ki vAcAla aura ahaMkArI caityavAsiyoM ko jitane se kharetare yAne kharatara biruda dhAraka zrIjinezvarasUrijI mahArAja bhUmaMDala meM prakhyAta hue, unake ziSya navAMgaTIkAkAra zrIsthaMbhana pArzvanAtha pratimA pragaTakarttA zrImabhayadevasUrijI mahArAja hue jinase kharatara nAma kA gaccha pratiSThA ko prApta huA, ina apane pUrvajoM kI likhI huI satya bAtoM ko kyoM nahIM mAnate ho ? " " 3 [ prazna ] saMvat 1285 varSa ke pahile race hue kisa graMtha meM zrIjagacaMdrasUrijI kA bRhat yA bar3agaccha vA vRddhagaccha likhA hai ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 87 ) 4[prazna ] dharmasAgara upAdhyAya ke graMthoM meM zrAgamaviruddha aneka kadAgraha vacanoM ko tathA dveSa se paragacchavAloM kI niMdA rUpa kapolakalpita mahAmithyA kaTu vacanoM ko unake gurvAdika ne apane race dvAdaza jalpapaTTa Adi graMthoM meM jalazaraNa dvArA mithyA ThaharAye haiM yA nahIM ? aura una mithyA vacanoM ko koI mAne vaha guru-prAjJA lopI ho, aisA likhA hai yA nahIM ? ina uparyukta praznoM ke uttara tapagaccha ke zrIprAnaMdasAgarajI satya prakAzita kareM / ityalaM kiMbahunA ? * chaThA prazna * tapagaccha ke zrIvAnaMdasAgarajI ne svapratijJApatra meM likhA hai ki IryApathikI sAmAyikocArAtmAkartavyA na vA ? arthAt navamA sAmAyika vrata karane kI vidhi meM karemi bhaMte sAmAiyaM ityAdi sAmAyika daMDaka uccaraNe ke pahilI IriyAvahI zrAvaka kareM yA nahIM? [uttara ] isa viSaya kA nirNaya "AtmabhramocchedanabhAnu" graMtha meM saMpUrNa likhA hai / vAste usa graMtha meM dekha lenA / kyoMki zrIzrAvazyaka sUtra bRhat TIkA Adi aneka graMthoM ke pramANoM se navamA sAmAyika vrata karane kI vidhi meM pahilI karemi bhaMtesAmAyika daMDaka uccara ke pIche IriyAvahI zrAvaka kareM, isaliye zAstrakAra mahArAjoM ne navamA sAmAyika vrata meM pahilI karemi bhaMte pIche IriyAvahI yaha jo vidhi likhI hai usameM tapagaccha vAloM ko zaMkA karanI vA azraddhA rakhanI sarvathA anucita hai| yadi tapagaccha ke zrImAnaMdasAgarajI kaheM ki zrImahAnizIthaShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 88 ) sUtrAdi meM caitya vaMdanAdi vidhi meM pahilI IriyAvahI karanA likhA hai to bhI IriyAvahI vinA, caityavaMdanAdi karate haiM aura AhArAdi lene ko jAnA AnA ityAdi kRtyoM meM sAdhu bera bera IriyAvahI kare, usako kiye vinA sAdhu anya kRtya nahIM kre| aisA zrIdazavaikAlika bRhat TIkA meM likhA hai / tathA zrIpauSadha vidhi prakaraNAdi graMthoM meM parva dinoM meM gyArahaveM pauSadha vrata kI vidhi meM pahilI IriyAvahI karake zrAvaka pauSadha vrata grahaNa kare aura do ghar3I rAtri yA dina zeSa rahate cAra vA pAThapahara kA gyArahavA~ pauSadha vrata grahaNa kiyA ho to cAra yA ATha pahara kA pauSadha sAmAyika kA kAla do ghar3I rAtri zeSa rahate saMpUrNa ho jAtA hai, isIliye vaha gyArahavA~ pauSadha vratadhArI zrAvaka rAtri ke pichale pahara meM nidrA se uThake IriyAvahi paDikkama ke kusumiNa dussumiNa Adi kAusagga tathA caityavaMdanAdi kareM, vaha muhapatti paDileke navakAra pUrvaka sAmAyika sUtra kaha kara Adeza mA~ga ke pratikramaNa velAparyaMta sajAya dhyAna kare pIche pratikramaNa paDilehaNAdi kare, yaha gyArahavA~ pauSadha vratadhArI zrAvaka ne cAra vA ATha pahara se Upara grahaNa kI huI navIna sAmAyika meM pauSadha ke saMbaMdha se IriyAvahI karake karemi bhaMte usa gyArahaveM pauSadha vratadhArI ko uccaraNe kI hai, ityAdi aneka anya viSaya saMbaMdhI pramANoM se (pratidina ) hamezA~ navamAsAmAyika vrata kI vidhi meM bhI pahilI IriyAvahI karake pIche karemi bhaMte uccaraNI hama tapagacchavAle mAnate haiM to nimnalikhita praznoM ke uttara tapagaccha ke zrIAnaMdasAgarajI satya satya prakAzita kreN| , 1[prazna ] yaha hai ki zrIzrAvazyaka sUtra kI bRhat TIkA meM zrAvaka kA navamA sAmAyika vrata kI vidhi meM zrIharibhadrasUrijI mahArAja ne likhA hai ki Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 86 ) eyAe vihIe gaMtA tiviheNa NamiUNa sAhuNo, pacchA sAmAiyaM karei karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajjaM jogaM pacakhkhAmi jAvaniyamaM pajjuvAsAmi duvihaM tiviheNaM maNeNaM vAyAe kAraNaM na karemi na kAravemi tassa bhaMte paDikamAmi niMdAmi garihAmi appANaM vosarAmitti uccAriUNa pacchA iriyAvahiyAe paDikkamai / artha-ukta vidhi se sAdhu ke pAsa jAkara zrAvaka vividha namaskAra karake pIche sAmAyika kare usameM karemi bhaMte samAiyaM ityAdi navamA sAmAyika vrata kA daMDaka pahilI uccara ke pIche iriyAvahi ko paDikkame yaha zrIharibhadrasUrijI mahArAja ke vacana tapagacchavAle mAnate haiM yA nahIM ? 2 [prazna ] yaha hai ki zrAvakadharmaprakaraNa graMtha meM zrAvaka kA navamA sAmAyika vrata ke adhikAra meM likhA hai kimUla-caityAlaye 1 svanizAMte, 2 sAdhUnAmaMtike'pi vA 3 / kArya pauSadhazAlAyAM, 4 zrAddhaistat vidhinA sadA // 2 // ___TIkA-caityAlaye vidhicaitye 1 svanizAMte svagRhe 2 svagRhepi vijanasthAne ityarthaH sAdhusamIpe 3 poSo puSTiH jJAnAdInAM dhIyate aneneti pauSadhaM parvA'nuSThAnaM upalakSaNatvAta sarvadharmA'nuSThAnArthaM zAlAgRhaM pauSadhazAlA tatra vA 4 tat sAmAyikaM kArya zrAvakaiH sadA nobhayasaMdhyamevetyarthaH kathaM vidhinA khamAsamaNaM dAuM icchAkAreNa saMdissaha bhagavan sAmAiya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 60 ) muhapatti par3ilehemitti bhaNi bIca khamAsamaNapuvvaM puti par3ilehi khamAsamaNeNa sAmAiyaM saMdisAvitra bIca khamAsamApuvvaM sAmAiyaM ThAmittivRttaM khamAsamaNadANapucaM zraddhAvaNayagatto paMcamaMgala kaTTittA - karemi bhaMte sAmAiyaM iccAI sAmAiyasUttaM bhAI pacchA iriyaM par3ikamai ityAdi / bhAvArtha - zrIjina maMdira meM 1, apane ghara meM 2, sAdhu ke pAsa meM 3 vA pauSadhazAlA meM 4 zrAvaka sadA navamA sAmAyika vrata uparyukta khamAsamaNa Adi zuddha vidhi se kare usameM karemi bhaMte sAmAiyaM ityAdi sAmAyika sUtra kahe pIche IriyAvahI par3ikame, yaha zrAvakadharmaprakaraNagraMtha ke vacana tapagacchavAle zuddha zraddhApUrvaka svIkAra karate haiM yA nahIM ? 3 [prazna ] yaha hai ki zrIyAvazyaka sUtra laghuTTIkA meM likhA hai ki zikSAvateSu yadyatratamAha sAmAi nAma sAvajjajogaparivajjAM niravajjajogapar3isevAM ca / iha zrAvako devA zrImAn daridrazca dvAaspi nirapAyau caitye 1 sAdhusamIpe 2 svagRhe 3 pauSadhazAlAyAM vA 4 sAmAyikaM pratipadyete -- karemi bhaMte sAmAi sAvajjaM jogaM paccakhkhAmi jAvaniyamaM pajjuvAsAmi duvihaM tiviheAM maNeNaM vAyAe kAeM na karemi na kAravemi tassa bhaMte par3ikamAmi niMdAmi garihAmi appANaM vosarAmitti pazcAdIryApathikIM pratikramatastataH svAdhyAyaM kuruta iti / bhAvArtha - zrAvaka ke 12 vratoM meM navamA sAmAyika dazavA~ dezAvakAzika gyArahavA~ pauSadha bArahavA~ pratithisaMvibhAga ina cAra Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 11 ) . zikSAvratoM meM pahilA sAmAyika vrata kA svarUpa zrIaAvazyaka sUtrakAra zrImadbhadrabAhusvAmi caturdazapUrvadhara zrutakevalI mahArAja ne batalAyA hai ki sAmAyika nAma kisakA hai-sAvadya (pApa) yoga kA parivarjana (tyAga) aura niravadya (pApa rahita) yoga kA pratisevana karanA / TIkAkAra kahate haiM ki yahA~ zrAvaka do prakAra ke haiM-eka zrImAn , dUsarA daridra (1riddhivaMta 2 ariddhivaMta), ye donoM bhI nirvighnatAvAle zrAvaka jinamaMdira meM 1 sAdhu ke pAsa meM 2 apane ghara meM 3 vA pauSadhazAlA meM 4 navamA sAmAyika vrata ko svIkAra kareM / yAne uparyukta zrIbhadrabAhusvAmi ke sAvadya yoga kA parivarjana ityAdi vacanAnusAra karemi bhaMte sAmAiyaM sAvaja jogaM pacakhkhAmi ityAdi sAmAyika daMDaka ko pahilI uccara ke sAvadha yoga ko tyAge (parivarjana kare) pIche IriyAvahI ko ukta donoM zrAvaka paDikame bAda svAdhyAya kareM, yaha zAstrakAra mahArAjoM ne navamA sAmAyika vrata kA nAma lekara sAvadya yoga parivarjana rUpa sAmAyika kI yathocita vidhi meM pahilI karemi bhaMte uccara ke pIche IriyAvahI karanA likhA hai, yaha zAstrakAra mahArAjoM kI kahI huI ucita rIti ko (samAcAriko) tapagacchavAle apanI zuddha zraddhA se yathArtha parama satya mAnate haiM ki azraddhA se mithyA ? 4 [prazna] yaha hai ki zrIpUrvAcAryamahArAja viracita zrIzrAvazyakacUrNi meM bhI likhA hai ki eAe vihIe gaMtA tiviheNa sAhuNo namiUNa pacchA sAhu sakhkhiyaM sAmAiyaM karei karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajaM jogaM paJcakhkhAmi jAva sAhU pajjuvAsAmitti kAUNa [jai ceiyAI asthi to paDhamaM vaMdati] sAhusagAsAyo rayaharaNaM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 92 ) nisejjaM vA maggati aha ghare to se uvaggahigraM rayaharaNaM atthitassa asati vatthassa aMteNaM pamajjai pacchA iriyAvAhiyAe paDikkamati pacchA AloettA vaMdati AyariyAI / bhAvArtha-apane ghara meM sAmAyika grahaNa kI ho vaha zrAvaka sumati gupti Adi ukta vidhi se sAdhu ke pAsa jAve, vividha sAdhu ko namaskAra karake pIche sAdhu sAkSika sAmAyika kareM yAne vaha zrAvaka phira karemi bhaMte sAmAyikadaMDaka uccare ( jo caitya hoM to prathama caitya vaMdana kare ) sAdhu ke pAsa rajoharaNa vA prAsana mA~ge atha ghara meM sAmAyika kare to apanA rakkhA huA rajoharaNa ( caravalA ) ho aura vaha nahIM ho to vastra ke aMta se pramArjana kare / pIche IriyAvahI paDikame pIche Alove yAne sAta lAkha pRthvIkAya Adi bola ke prAcArya Adi ko vaMdanA kre| yaha zrIaAvazyakacUrNi meM sAdhusAkSise phira sAmAyika daMDakauccare / jo caitya hoM to prathama caityavaMdana kare pIche IriyAvahI kre| isameM caityavaMdana samAcAri vizeSa se nAnAtva mAlUma hotA hai| isa nAnAtva meM bhI sAmAyika daMDaka uccaraNe ke pahilI IriyAvahI karanA nahIM likhA hai kiMtu sAmAyika daMDaka uccaraNe ke pIche IriyAvahI karanA likhA hai to yaha zrIAvazyakasUtra cUrNikAra tathA TIkAkAra mahArAjoM ke vacana tapagacchavAloM ko mAnya haiM yA nahIM? 5 [prazna ] yaha hai ki zrIpaMcAzakaTIkA meM zrAvaka ke 12 vratoM meM navamA sAmAyika vrata kI vidhi meM zrIkharataragacchanAyaka navAMgaTIkAkAra zrImaabhayadevasarijI mahArAja ne likhA hai ki anena vidhinA gatvA trividhena sAdhUn natvA sAmAyika karoti karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajaM jogaM pacalkhAmi jAva Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 63 ) niyamaM pajjuvAsAmi duvihaM tiviheNamityAdhuccAraNatastataH IryApathikAyAH pratikramati pazcAdAlocya vaMdate AcAryAdIn yathA rAnikatayA punarapi guruM vaMditvA pratyupekSya niviSThaH pRcchati paThati vA evaM caityeSvapi ityaadi| bhAvArtha-Upara kI taraha jAnanA, isa paMcAzaka TIkApATha meM navAMgaTIkAkAra mahArAja ne pahilI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccara ke pIche iriyAvahI karanA likhA hai, so tapagacchavAle vaisA karanA mAnate haiM yA nahIM? 6 ( prazna yaha hai ki zrIyazodeva upAdhyAyajI mahArAja ne navapadaprakaraNa-vivaraNa meM likhA hai ki AgataH sAdhUn trividhena namaskRtya tatsAkSikaM punaH sAmAyikaM karoti-karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajjaM jogaM paJcakhkhAmi jAva niyamaM pajjuvAsAmItyAdisUtramuccArya tata IryApathikI pratikrAmatyAgamanaM cAlocayati tata AcAryAdIn vaMdate yathA ratnAdhikatayA abhivaMdya sarvasAdhUna upayuktaH san upaviSTaH pRcchati paThati vA pustakavAcanAdi karoti ityAdi / bhAvArtha-uparyukta pramANoM kI taraha spaSTa vidita hotA hai yAne isa pATha meM bhI sApha likhA hai ki pahilI karemi bhaMte sAmAyikadaMDaka uccara ke pIche iriyAvahI karanA, yaha zAstrakAroM kI AjJA tapagacchavAle mAnate haiM yA nahIM? 7 [prazna ] yaha hai ki saMvat 1183 meM caMdragaccha ke zrIvijayasiMha prAcArya mahArAja kRta zrAvaka pratikramaNa cUrNi meM likhA hai ki Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 64 ) baMdiUNaya guruNo chobhAvaMdaNeNaM saMdisAvitra sAmAiya daMDagamaNukaDhai jahA karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajjaM jogaM paccakhkhAmi jAtra niyamaM pajjuvAsAmi duvihaM tiviheNaM maNeNaM vAyAe kAraNaM na karemi na kAravemi tassa bhaMte par3ikamAmi niMdAmi girihAmi appAM vosirAmi to iriyAvahiyaM par3ikamiuM AgamaNaM Aloera pacchA jahA jeThaM sAhugo diUNa par3hai sui vA // bhAvArtha- guru mahArAja ko chobhAvaMdanA se namaskAra karake AjJA mAga ke karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccare pIche iriyAvahI par3ikame ityAdi ye zAstrakAroM ke vacana tapagacchavAloM ko mAnya haiM yA nahIM ? [prazna ] yaha hai ki zrIhemAcArya mahArAja ne zrIyogazAstra kI TIkA meM likhA hai ki evaM kRtasAmAyika IryApathikAyAH pratikrAmati paJcAdAgamanamAlocya yathA jyeSThamAcAryAdIn vaMdate / bhAvArtha - ukta rIti se sAmAyika daMDaka uccara kara pIche iriyAvahI kare ityAdi kathana zAstra - saMmata hai, so tapagacchavAle satya mAnate haiM yA nahIM ? 6 [ prazna ] yaha hai ki zrIjagaccaMdrasUrijI ke ziSya zrIdeveMdrasUrijI ne zrAvaka dina kRtya sUtra TIkA meM likhA hai ki mUla - kAUAya sAmAiyaM, iriyaM paDikkamiya gamaNamAloe / vaMdittu sUrimAI, sajjAyAvassayaM kuyAi || 30 || www.umaragyanbhandar.com Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 65 ) TIkA - zrAvaNa gRhe sAmAyikaM kRtaM tato'sau sAdhusamIpe gatvA kiM karoti ityAha kAUNa0 sAdhusAkSikaM punaH sAmAyikaM kRtvA Iya pratikramyAgamanamAlocayet tata zrAcAryAdIn vaMditvA svAdhyAyaM kAle cAssvazyakaM karoti / / 30 / / bhAvArtha - zrAvaka ne ghara meM sAmAyika kiyA hai pIche vaha zrAvaka sAdhu ke pAsa jAke kyA kare ? so mUlasUtrakAra kahate haiM ki sAdhu sAkSika phira karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccara ke pIche iriyAvahI paDikkama ke Agamana Aloce bAda prAcArya Adi ko vaMdanA karake svAdhyAya aura kAlavelA meM Avazyaka ( pratikramaNa ) kare / yahA~ para mUlasUtra gAthA tathA TIkA ina donoM meM sAmAyika uccaraNe ke pIche iriyAvahI karanA likhA hai pahile nahIM, to tapagacchavAloM ko apane pUrvajoM kI isa ukta AjJA kA pAlana karanA ucita hai yA nahIM ? 10 [prazna ] yaha hai ki tapagaccha ke zrIhIravijayasUrijI ke saMtAnIye zrImAnavijayajI upAdhyAya kRta tathA zrIyazovijayajI upAdhyAya saMzodhita. zrIdharmasaMgrahaprakaraNa graMtha kI TIkA meMAvazyakasUtramapi sAmAyi nAma sAvajjajogaparivajjaM rivajjajjogapaDi seva ca ityAdi adhikAra meM likhA hai ki sAdhvAzrayaM gatvA sAdhUna namaskRtya sAmAyikaM karoti tatsUtraM yathA karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajjaM jogaM paccakhkhAmi jAva sAhU pajjuvAsAmi duvihaM tiviheAM maNeNaM vAyAe kAraga na karemi na kAravemi tassa bhaMte paDikkamAmi niMdAmi garihAmi appAM vo sirAmitti evaM kRtasAmAyika IrSyApithikyAH Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratikAmati pazcAdAgamanamAlocya yathA jyeSThamAcAryAdIn vaMdate punarapi guruM vaMditvA pratyupekSitAsane niviSThaH zRNoti paThati pRcchati vA ityaadi| bhAvArtha-sAdhu ke upAzraya jA ke sAdhu ko namaskAra karake sAmAyinaM nAma sAvajjajogaparivajjaNaM ityAdi zrAvazyaka sUtra ke anusAra pahilI sAvadya yoga parivarjana ( tyAgane ) rUpa karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajaM jogaM paJcakhkhAmi ityadi sAmAyika daMDakauccare evaM kRtasAmAyika yAne isa taraha pahilI sAmAyika daMDaka uccara kara zrAvaka pIke iriyAvahI ko paDikkame, pIche aAgamana Aloca ke yathA jyeSTha prAcArya Adi ko vaMdanA kare, phira guru mahArAja ko vaMdanA karake pramArjita Asana para baiThA huA sune, paThana kare vA pUche isa taraha uparyukta AgamavacanoM ke anusAra aura yukti ke anusAra tathA guru-paraMparA ke anusAra tapagaccha ke uparyukta pUrvajoM ne apane kiye hue graMthoM meM navamA sAmAyika vrata kI vidhi meM zrAvaka ko sAvadha yoga tyAgane rUpa sAmAyika daMDaka pahilI uccara ke nirvadya yoga pratisevanarUpa pIche iriyAvahI karanA, yaha sAfa ThIka likhA hai to tapagacchavAloM ko isa prAjJA kA bhaMga karanA ucita hai yA anucita ? 11 [prazna ] zrImahAnizIthasUtra ke vacana se IriyAvahI paDikkame vinA caityavaMdana svAdhyAya dhyAnAdi nahIM karanA mAnate ho to uparyukta zrIaAvazyakasUtra bRhaTTIkA prAdi ke vacanoM se sAvadyayoga varjane ke liye pahilI karemi bhaMte sAmAiyaM sAvajaM jogaM paccakhkhAmi ityAdi sAmAyika daMDaka uccara ke pIche iriyAvahI karanA, yaha zAsravacana pramANa kyoM nahIM mAnate ho? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 97 ) 12 [prazna ] ukta zAstroM ke vacanAnusAra pahilI sAmAyika daMDaka uccara ke pIche IriyApahI karate haiM tathApi kahate ho ki pahilI IriyAvahI kiye vinA kiMcit bhI dharmakRtya zuddha nahIM hotA hai, to jinamaMdira meM caityavaMdana aura sAdhu ko vaMdanA karanA tathA paJcakhkhAna, dAna, navakAra maMtra kA jApa, svAdhyAya ( paThanapAThana ), vyAkhyAna, paMcaparameThI dhyAna ityAdi bhAvayukta dharmakRtya iriyAvahI kiye vinA karate ho so zuddha mAnate ho yA azuddha ? 13 [ prazna ] zrIdeveMdrasarijI ke ziSya mahopAdhyAya zrIdharmakIrtijI ne saMghAcAra nAma kI caityavaMdanabhASya kI TIkA meM likhA hai ki___ dRddhAH punarevamAhuH utkRSTA caityavaMdanA IryApratikramaNa purassaraiva kAryA anyathApi jaghanyA madhyameti tataH sAmAnyotAva'pi yo vidhiryatra nAmagrAI proktaH sa tatra kArya itittvN| bhAvArtha-vRddha pUrvAcArya mahArAjoM ne aisA likhA hai ki utkRSTa catyavaMdanA IriyAvahI pahilI karake karane kI hai aura IriyAvahI kiye vinA bhI jaghanya tathA madhyama caityavaMdanA kI jAtI hai usa liye sAmAnya kathana meM bhI jo vidhi jahA~ nAma le ke kahI ho vaha vidhi vahA~ karanA, yaha tattva bAta samajhanA to zrIyAvazyakalatra bRhatTIkA Adi aneka graMthoM meM aneka vRddha pUrvAcArya mahArAjoM ne navamA sAmAyika vrata kA nAma le ke usakI vidhi meM pahilI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccara ke pIche IriyAvahI karanA likhA hai, vAste isa vidhi ko karanA pagacchavAle kyoM nahIM svIkAra karate haiM ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 68 } 14 [prazna ] sAmAiyaMmiukae samaNo iva sAno hava arthAt do ghar3I sAmAyika meM rahA huA zrAvaka sAdhu tulya hotA hai, kyoMki sAdhu karemi bhaMte sAmAyika daMDaka se trividha trividha jAvajjIva kI sAmAyika barobara khyAla rahane ke liye tIna bera uccaratA hai aura zrAvaka bhI usI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka se duvidha trividha jAtra niyama kI sAmAyika barobara khyAla rahane ke liye tIna bera uccaratA hai to isase tapagacchavAle kyoM bhar3akate haiM ? 15 [ prazna ] rAtri ko eka yA do pahara hone kI saMthArA paurasI meM sAdhu aura pauSadhavratadhArI zrAvaka acchI taraha khyAla rahane ke liye tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccarate haiM to isI taraha do ghar3I kI sAmAyika karanevAlA zrAvaka acchI taraha khyAla rahane ke liye tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccaratA hai so tapagaccha vAle usako hitakArI kyoM nahIM mAnate haiM ? 16 [ prazna ] yadi kahA jAya ki eka yA do pahara kI saMthArA paurasI ke viSe meM tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccarate haiM tathA sAdhu kI sarva virati sAmAyika viSe meM tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccarAte haiM, isako aura viSaya mAnakara zrAvaka kI dezavirati sAmAyika meM tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccarANe kA parizrama vA Agraha nahIM karate haiM to zrAvaka kA dezavirati navamA sAmAyika vrata meM bar3e Agraha se zrImahAnizItha sUtra kA pramANa dikhAte ho so to iriyAvahI kiye vinA utkRSTa caityavaMdanAdi karanA nahIM kalpe, isa viSaya kA pATha hai, usameM sAmAyika kA nAma yA gaMdha bhI nahIM hai to phira isase kyA ApakI siddhi ho sakatI hai, nahIM ? kyoMki jahA~ jaisA viSaya hotA hai vahA~ graMthakAra mahArAja vaisA khulAsA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( ee ) karake dikhAte haiM vAste zrAvaka ke navamA sAmAyika vrata ke viSaya cAle uparyukta aneka pAThoM meM kisI bhI prAcIna prAcArya mahArAjoM ne pahilI iriyAvahi karake pIche karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccaraNA yaha ApakI siddhi kA khulAsA nahIM dikhAyA, isakA kyA kAraNa ? jisase Apako aura viSaya ke pAThoM ko tathA manokalpita pATha aura kalpita artha ko sAmAyika viSaya meM jhUThI kalpanA karake dikhAne kA prayAsa lenA par3atA hai so ukta zAstra pAThoM se viruddha Apa logoM kA yaha kadAgraha hai yA nahIM ? 17 [ prazna ] sAdhu kI trividha trividha sarvavirati sAmAyika meM tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccaraNe kA pATha zrAvaka kI duvidha trividha dezavirati sAmAyika meM tIna bera uccaraNA saMgata nahIM mAnate ho to zrIdazavaikAlika sUtra kI hat TIkA meM sAdhu ke AhArAdi kRtyoM ke viSaya meM iriyAvahI karanA likhA hai, usa pATha ko bAlajIvoM ko dekhA kara apanI kapolakalpanA se asaMgata maMtavya kyoM batalAte ho ki isa pATha se zrAvaka ke navamA sAmAyika vrata ke iriyAvahi karanA aura pIche karemi bhaMte uccaranA ? viSaya meM pahilI sAmAyika daMDaka 18 [ prazna ] zrAvaka ke 5 aNuvrata 3 guNavratoM meM hiMsA jhUTha corI kuzIlAdi sAvadya ( pApa ) kA tyAga rUpa daMDaka zrAvaka ko khyAla tathA hita ke liye tIna tIna bera uccarAte ho to isI taraha sAmAyika dezAvakAzika pauSadha ina zikSA vratoM meM bhI hiMsA jhUTha corI kuzIlAdi sAvadya (pApa) kA vizeSa tyAga rUpa daMDaka zrAvaka ko khyAla tathA hita ke liye tIna tIna bera uccarANe meM kauna sI doSApatti mAnate ho ? 16 [ prazna ] jAvajjIva ke sAvadya ( pApa ) yoga tIna vera karemi bhaMte sAmAdhika daMDaka uccara ke tyAgane to jAva niyama ke Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 100 ) sAvadha ( pApa ) yoga tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka nahIM uzcara ke nahIM tyAgane yaha maMtavya ucita hai yA anucita ? 20 [prazna ] zrAvaka ko do ghar3I kI sAmAyika meM eka bAra sAmAyika daMDaka uccarANA mAnate ho tIna bera nahIM to zrAvaka apane ghara meM sAmAyika daMDaka uccara ke guru ke pAsa Akara phira karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccara ke do ghar3I ke daivalika pratikramaNa meM tIna vera phira usI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka kA uccAraNa karatA hai aura do ghaMTe kA pAkSika pratikramaNa meM 6 bera usI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka kA uccAraNa karatA hai evaM eka yA do pahara sune kI saMthArA paurasI meM pauSadhavratadhArI zrAvaka tIna bera usI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka ko uccarate haiM, isI taraha do ghar3I kA navamA sAmAyika vrata meM bhI tIna bera usI karemi bhaMte sAmAyika daMDaka ko zrAvaka uccarate haiM to isameM kona sI doSApatti mAnate ho? 21 [ prazna ] yadi kahA jAya ki sAmAyika sUtra meM karemi bhaMte sAmAiyaM yaha dvitIyA kA eka vacana hai, vAste sAdhu yA zrAvaka ko eka bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka uccaraNA ucita hai, tIna bera nahIM to zrIaoghaniyukti meM sAmAiyaM ubhayakAlapaDilehA isa niyukti pATha meM bhI sAmAiyaM yaha sAmAnyapane se jAti meM eka vacana hai tathApi TIkAkAra zrIdroNAcArya mahArAja ne usakI TIkA meM khulAsA likhA hai ki-sAmAyikaM vAratrayamAkuSya svapIti aura zrIvyavahArabhApya zrInizIthacUrNi-samAcArI zrAdi zAstrakAra mahArAjoM ne sarva virati deza virati sAmAyika vA uccarane ke liye likhA hai ki-sAmAiyaM tiguNaM-sAmAi tikhuto kaTTaisAmAiyadaMDago navakAro ya vAratigaM bhaNijai Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 101 ) arthAt tIna bera sAmAyika daMDaka kahe to pApa loka TIkA bhASya cUrNi samAcArI viruddha niSedha kyoM karate ho ki tIna bera sAmAyika daMDaka nahIM uccaraNA ? athavA tumhAre matAbhiniveza se eka bera sAmAyika daMDaka uJcarane se Apa ke maMtavya kI siddhi ho jAtI hai to phira zrAvaka do ghar3I pratikramaNa saMbaMdhI sAmAyika meM tathA pauSadha saMbaMdhI eka pahara kI saMthArA paurasI meM tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka ko kyoM bolate haiM ? aura Apa bhI apanI sarva virati sAmAyika meM tathA eka pahara kI saMthArA paurasI meM tIna bera karemi bhaMte sAmAyika daMDaka kyoM uccAraNa karate ho? ina uparyukta 21 praznoM ke 21 uttara tapagaccha ke zrIAnaMdasAgarajI alaga alaga satya prakAzita kareM / ityalaM vistareNa / * sAtavA~ prazna * tapagaccha ke zrIpAnandasAgarajI ne svapratijJApatra meM likhA hai ki " striyA jinapUjA kAryA na vA" arthAt strI ko zrIjinapratimA kI pUjA karanI yA nahIM? [uttara ] isa viSaya meM DhU~diye kI taraha zrIprAnaMdasAgarajI ko zaMkA karanI anucita hai, kyoMki zAstroM kI saMmati se zrIjinapratimA kI pUjA karanI aura AzAtanAdi hone ke kAraNoM se nahIM karanI, yaha donoM maMtavya mAnane pdd'eNge| dekhiye ki zrItIrthakara mahArAja kI pratimA tIrthakara tulya mAnI hai isI liye zrIjina pratimA kI pUjA hita sukha mokSa prAdi phala kI hetu hai aura vaha Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / 102 ) zrIjinapratimA kI pUjA zrIjJAtAdharmakathA sUtra prAdi zAstroM meM draupadI Adi ne karI likhI hai| vAste puruSoM ko tathA striyoM ko zrIjinapratimA kI pUjA karanI aisA zrIgaNadhara Adi mahArAjoM kA upadeza hai tathA zrIgaNadhara mahArAjoM ne jisa taraha zrIThANAMga sUtra Adi graMthoM meM--( ahimAMsasoNie ityAdi ) arthAt haDDI, mAMsa, rudhirAdi se zrIjinavANI kI aAzAtanA nahIM hone ke liye sUtra adhyayana ( paThana pAThana) nahIM karanA likhA hai, isI taraha zrIpravacanasAroddhAra Adi aneka graMthoM meM ( khelaM ityAdi ) arthAt nAka saMbaMdhI mala ityAdi se tathA ( lohiyaM ityAdi ) arthAt zarIra saMbaMdhI (khUna ) rudhirAdi se zrIjinapratimA kI AzAtanA nahIM karanA likhA hai vAste koI puruSa kA strI ke zarIra dvArA akasmAt ( khUna ) rudhirAdi karate haiM to AzAtanAdi nahIM hone ke kAraNoM se zrIjinapratimA kI caMdanAdi vilepana dvArA aMga pUjA nahIM kare, isI liye zrImat bRhat kharataragacchanAyaka yugapradhAna dAdAjI zrIjinadattalarijI mahArAja ne isa dussamakAla meM zrIjinapratimA kI caMdanavilepanAdi se aMga pUjA karatI huI taruNa striyoM ko akAla velA prakaTa huA Rtudharma usakI bahuta malinatA ke doSa se yAne pUjA samaya Rtudharma vAlI huI usa mahAmalina taruNa strI kA hAtha ke sparza se atizayavAlI tathA zrIjinazAsana kI unnati karanevAlI camatkArI devAdhiSThita zrImulanAyaka jinapratimA kI aAzAtanA aura usake adhiSThAtA deva kA lopa nahIM hone ke liye isa vizeSalAbha ko dIrgha dRSTi se vicAra kara taruNa avasthA vAlI strI ko zrImUlanAyaka jinapratimA kI caMdanAdi vilepana dvArA kevala , aMgapUjA nahIM karanA ucchUtrapadodghATanakulaka meM likhA hai tathA vidhivicArasAra kulaka meM bhI likhA hai kiShree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com mUlanAdava kA lomavicAra kara tanAdi vilepana likhA Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 103 ) sAgAramaNAgAraM, ThavaNAkappaM vayaMti muNipavarA / tatya paDhamaM jiNANaM, mahAmuNINaM ca paDirUvaM // 1 // bhAvArtha-sAkAra anAkAra rUpa sthApanA kalpapravara muniyoM ne kahA hai usameM prathama sAkAra sthApanA vaha hai ki zrIjinake tathA mahAeni ke pratirUpa ( sadRza-pratimA ) ho // 1 // taM puNa mappaDiheraM, apaDiheraM na mUlajiNavivaM / pUjai purisehi, na itthiAe asuibhAvA // 2 // bhAvArtha-vaha puna prAtihArya sahita tathA prAtihArya rahita zrImUlanAyaka jinapratimA ko puruSa pUje strI azucivAlI nahIM pUje // 2 // kAle suibhUeNaM, visiThapupphAihiM vihiNAu / sArathuithuttiguruI, jiNapUtrA hoi kAyavvA // 3 // bhAvArtha-kAla velA Rtadharma praa| vaha strI (zuci ) pavitra hoke vizeSa zreSTha puSpAdi (dhUpa dIpa akSata naivedya phala ) karake vidhi se dravya pUjA aura sAra stuti thuigita se zrIjinabhAva pUjA karatI haiM // 3 // puriseNaM buddhimayA, suhabuddhiM bhAvo gaNiteNaM / jattaNa hoiyavvaM, suhANubaMdhappahANeNaM // 4 // bhAvArtha-zubhAnubaMdha karake pradhAna buddhimAn puruSa zubha buddhi ko bhAva se bhAvanA huA pUjA meM yatnavAlA hoya // 4 // saMbhavai akAlevi hu, kusumaM mahilANaM teNa devANaM / pUAe ahigAro, na uhau hoi majutto // 5 // Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 104 ) bhAvArtha-akAlavelA meM bhI yAne strI jinapratimA kI pUjA karatI haiM usa samaya meM bhI usa strI ko Rtudharma hotA hai usIliye zrIjinadeva kI pUjA karane meM una Rtudharma AnevAlI taruNa striyoM ko adhikAra yuktiyukta nahIM hai // 5 // loguttamadevANaM, samaccaNe samucitro ihaM neu / suiguNa jiThattaNao, loe louttare bhUrIsehiM // 6 // bhAvArtha-ihA~ lokottama zrIjinadeva kA ( samarcana ) pUjana usameM samucita (zuci guNa ) pavitra guNa jyeSThapane se loka meM aura lokottara jinadharma meM ( sUrIza ) gaNadhara mahArAjoM ne kahA jAnanA // 6 // na chivaMti jahA dehaM, usaraNabhAvaM jiNavariMdANaM / taha tappaDimaMpi saMyaM, pUaMti na juvyanArIo // 7 // bhAvArtha-jaise azuddha zarIra ko dhAraNa karanevAlI RtuvaMtI strI anya vastu ko nahIM chUtI hai vaise zrIjinapratimA ko bhI apane hAtha se nahIM chUtI hai, isI kAraNa se javAna striyA~ pUjA nahIM karatI haiM yAne zrIjinapratimA kI pUjA karatI huI taruNa strI ko akAlavelA Rtudharma rudhira pAta (khUna kA bharanA) hotA hai usIliye taruNa avasthAvAlI strI zrImUlanAyaka jina biMba (pratimA) kI apane hAtha se caMdanAdi vilepana dvArA kevala aMgapUjA nahIM kareM / yaha zrIjinadattasUrijI mahArAja ne likhA hai| paraMtu bAla tathA vRddha avasthAvAlI striyoM ko zrIjinapratimA kI aMgapUjA kA niSedha nahIM likhA hai aura taruNa strI ko bhI sarva prakAra se zrImUlanAyaka jinapratimA kI pUjA kA niSedha nahIM kiyA hai| kyoMki taruNa strI ko dhImUlanAyaka jinapratimA kI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 105 ) sugaMdhi dhUpa pUjA 1 akSata pUjA 2 kusuma prakara pUjA 3 dIpaka pUjA 4 naivedya pUjA 5 phala pUjA 6 gIta pUjA 7 nATyAdi pUjA 8karane ke bAre meM ukta sUrijI ne niSedha nahIM likhA hai, kevala aMgapUjA kA niSedha likhA hai, so to zrIpUrvAcArya mahArAja ne bhI 18 gAthA pramANa caityavaMdana usakI TIkA meM taruNa striyoM ko zrImUlanAyaka jinapratimA ke caraNa Adi aMga ko sparza karanA niSedha likhA hai / kyoMki isa kAla meM zrIsiddhAcalajI Adi tIrtha para bhI zrImUlanAyaka jinapratimA kI caMdana vilepanAdi se aMgapUjA karatI huI kaI striyoM ko akAlavelA prakasmAt mahatpApa baMdhana rUpa mahAmalina Rtudharma yA jAtA hai / yaha bAta bahuta logoM ko mAlUma hai, to ukta ucita kathana ko kauna buddhimAn sarvathA anucita kahegA ? dekhiye zrAvaka bhImasImANaka ne sarva lokoM ke hita ke liye chApa kara prasiddha kI huI "puSpavatI vicAra" nAma kI pustaka meM likhA hai ki yA jagatamAM samasta prANImAtra ne trANabhUta zaraNa bhUta bhava tathA para bhavamAM hitakArI sukhakArI kalyANakArI ne maMgalakArI eva traNa tattva che tenAM nAma kahe che eka to deva zrI arihaMtajI bIja gurususAdhu tathA trIjo dharma te kevalI bhASita e RNa taca che tene ArAdhavAnuM mukhya kAraNa anAzAtanA che (AzAtanA nahIM karavI ) ane ene virAdhavAnuM mukhya kAraNa AzAtanA che te AzAtanA paNa vizeSekarI azucipaNA thakI thAya che ityAdi tathA samasta azucimAM mahoTI azuci ne samasta AzAtanAomAM ziromaNi bhUta valI sarva pApa baMdhananAM kAraNomAM mahata pApopArjanakaravAnuM mukhya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 106 ) kAraNa eto eka strioM ne je RtuprApta thAya che arthAt je puSpavatI kehevAya che eTale striyoM ne aTakAva athavA koreN| besavAnuM thAya che te ne lokoktiyeM Rtadharma kahe chete Rta dharma yathArthapaNe na pAlavA viSernu (sarva pApa baMdhananAM kAraNomAM mahat pApopArjanakaravAnuM mukhya kAraNa) che ityAdi / tathA aa graMthamAM karelA upadeza pramANe je pumatI striyo pote pravartaze bIjA ne pravartAvaze tathA pravartanAra ne sahAya Apaze tene atyaMta lAbha thaze ane tene paraMparAe mokSa sukhanI mApti paNa avazya thaze-je prANI AgraMthamAM karelA upadeza thI viparIta pravRtti karase athavA e vAtamA zaMkA kAMkSA karaze te prANInI lakSmI tathA buddhino yA bhavamAM nAza thaze ane samyaktva to temAM hoyaja kyAthI arthAt naja hoya tenA gharanA adhiSThAyika devo tene mukIjaze ane te jIva mithyA dRSTi anaMta saMsArI durAcArI tathA kadAgrahI jANavo kemake ema karayA thakI deva guru tathA dharmanI mahoTI AzAtanA thAyache te vAta yA graMtha vAcavA thakI vivekIjanonA dhyAnamAM tarata aavshe| ityAdi likha kara tapagacchavAloM kI banAI huI 70 gAthA kI RtuvaMtI strI kI sajAya aura 18 gAthA kI chotibhAsa tathA aMcalagacchavAloM kI karI huI 33 gAthA kI sUtaka kI sajAya tathA RtuvaMtI strI ke adhikAra saMbaMdhI siddhAMtokta 6 gAthAoM yaha cAra graMtha mele chapavAye haiM, unameM vizeSatA se RtuvaMtI strI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 107 ) ko dUsare vastra prAdi nahIM kune tathA pustaka zrIjinapratimA ko nahIM chUnA pUjA darzana ityAdi bahuta kRtyoM kA niSedha likhA hai aura aneka doSa duHkha daMDa likhe haiM, dekhiye usa puSpavatI vicAra nAma kI pustaka meM tapagacchavAloM kI karI huI sajAya meM likhA hai ki RtuvaMtI nAriyo parihare re, bIje vastre na aDake / sAMje rAtre nArI mata pharo re, mata besajo taDake // 1 // mata bhAlavI nAra mAlanI re, chAMDavA dharma ThAma / / prabhu darzana pUjA sadguru re, vAMdavA tajo nAma // 2 // paDikamaNuM posaha sAmAyika re, deva vaMdana mAlA / jala saMghane rathajAtarA re, darzana doSa galA // 3 // rAsa vakhANa dharma kathA re, vrata pacakhkhANa melo / stavana sajAya rAsa gahuMlI re, dharmazAstra ma khelo // 4 // lakhaNuM lakhe nahIM hAtha zuM re, na kare dharmacarcA / dhUpadIvo gotrajjAraNA re, nahIM pUjA ne arcA // 5 // saMgha jimaNa prabhAvanA re, hAthe de jo ma lejo| balidAna pUjA pratiSThAnuM re, mata rAMdhIne dejo // 6 // paDilAme nahIM sAdhu sAdhavI re, vastra pAtra anupAna / rAMka-brAhmaNane hAthe Ape nahI re, dANA loTane daan||12|| RtuvaMtI hAthe jala bharI re, derA sare jo Ave / samakita vIja pAme nahIM re, phala nArakInAM pAve // 25 // RtuvaMtI yAtrAe cAlatAM re, mata bezajo gADe / saMgha tIrtha pharasyAM thakAre, paDazo pAtAla khADe // 28 // Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 108 ) darzana pUjA dina sAtame re, jina bhakti karavI / vrata paJcakhkhANa vakhANa suNore, puNya pAlakhI bharakI 31 // veda purAna kurAna mAM re, zrIsiddhAMta mAM bhAMkhyuM / RtuvaMtI doSa ghaNo kahyo re, paMcAMge paNa dAkhyaM // 54 // pehale dAhADe cAMDAliNI kahI re, brahmaghAtaka bIje / dhovaNa trIje cothe divase re, zuddhanArI baMdIje // 55 // RtuvaMtInu mukha dekhatAM re, eka AMbila doSa / bAtaDI karatAM rAganI re, pAMca AMbila poSa / / 57 / / RtuvaMtI Asane besatAM re, sAta AMbila sAcAM / chaThThabAra tAsa bhANe jamyAre, navagar3ha hoye kAcA // 58|| RtuvaMtI nArIne bhaDayAM re, chahanuM pApa lAge / vastu detAM tAM vAyuM bhojana te nArI hAthanuMre, bhava lAkhanuM pApa / bhoga joga nava lAkhanuMre, vIra bole jatrApa // 60 // RtuvaMtI khAtAM bhojana vadhyuMre, Dhora neM lAvI nAkhe / bhava bAra muMDA karavA paDere, caMdrazAstrane sAkhe // 62 // rajasvalA vahANe samudramAM re, besatAM vAhA Dole / bhAMge kAM lAge tophAnamAM re, mAlavA meM kAM bole // 63 // lAkha bhavajANa ajANa mAM re, laghuvaDa bhavaATha / bhava lAkhane bANu ghAtamAM re, ema zAstrano pATha // 64 // kamalArANI prabhu vadatAM re, bAra lAkha bhava kIdhA / mAlA phUla aTakAvamAM re, lAkha bhava phala lIdhAM // 65 // manore, kaho kema doSa bhAge // 56 // Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 106 ) isI taraha puppavatIvicAra nAmaka pustaka meM chapI huI chotIbhAsa meM bhI likhA hai kichotI mUrti strI dharmiNI jANo, tehano bhaya ghaNo prANo re / jehano doSa dIse nija nayaNe, valI kahyo jina vayaNe re / / cho0 dIThe aMdha hoya netra rogI, paMDha hoye saMbhogI re / gaMdhe annAdika kazmala thAye, pApaDI paDIdhAvalAya re ||cho beDI bUDe jehane saMgeM, jAvA raMga uraMge re| snAna jaleM vela vRkSa sukAye, phala phUla navi thAye re // cho0 ema jANI bIje ghare rAkho, tehazuM bhASa ma bhAso re / vastuvAnI Amar3avA na dIje, dUrathakAMja rahIje re // cho0 ema na rAkhe je nara nija gorI, teha pApa ratha dhorI re / ema na rahe je nArI asArI, te pAme duHkha bhArI re // cho0 zAkinI jema kuTaMbane khAye, narakamAMhe te jAya re|| duHkha dekhe te tyAM atighaNAM, chedAdika vadhabaMdhataNAM re // cho0 sApiNI vAghaNI chaNI siMhaNI, zyAliNI suNI hoI kAgaNI re azuddha yonimAM pachI duHkha pAme, bhavobhava pAtaka ThAmeM re|| cho0 ___ puSpavatIvicAra nAmaka pustaka meM aMcalagaccha vAloM kI karI huI sUtaka kI sajAya hai usameM bhI likhA hai ki- . jinapaDimA aMga pUjAsAra, na kare RtuvaMtI je nAra / ema carcarIgraMthamAMhe vicAra, e paramAratha jANo saar|| puSpavatIvicAra nAma kI pustaka ke patra 22 tathA 23 meM likhA hai ki Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 110 ) atha rajasvalA ( RtuvaMtI ) strI adhikAranI siddhAMtokta gAthA prAraMbha jA pupphapavahaM jANIuNa, na hu saMkA karei niyacitte / chivva a bhaMr3agAi, tathya ya dosA bahU huMti // 1 // artha - je puSpavatI ( RtudharmavAlI ) strI jANIkarIne potAnA cittane viSe zaMkAya nahIM hAMr3alAdika ThAmane Abhar3e ( chue ) tyAM tene ghaNA mahoTA doSa lAge // 1 // lacchI nAsai dUraM, rogAyaM taha varhati aNuvarathaM / giyadeva ya muccati, taM gehaM je na vajjaMti // 2 // artha-tenI lakSmI dUranAzI jAya tathA roga AtaMka (pIr3A) viSama anivAraka thAya gharanA adhiSThAyika deva tenuM gharamUkI Ape je Rtu dharma thI AzAtanA nahIM varje tene pUrvokta vAnAM thAya // 2 // jai kahavi aNAbhoge, purisevi ya chinnai niyamahilAe / gAhAyarasa hoi suddhi, iya bhaNiyaM savvalopasu // 3 // artha- jo kadAcit prajANato thako koi puruSa potAnI Rtu dharma vAlI strI ne sparza kare to snAnakarayAM zuddhidhAya e vAta sarva loka mAMhe kahelIve // 3 // vihijiNa bhavaNe gamaNaM, gharapar3imA putraM ca sajjAyaM / pupphavara iththI, par3isiddhaM puvvasUrIhiM // 4 // artha-vidhi jinabhavana ( maMdira ) viSe jAvuM gharamAM jina pratimAnI pUjA karavI ne svAdhyAya karavo paTalA vAnAM Rtudharma Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAlI strI ne pUrva niSedhyAM he // 4 // ( 111 ) sUriyeM ( pUrvAcArya mahArAjoM ne ) AloNA na paDai, pupphavai jaM tavaM kareM niyamA / naviya suttaM annaM, tA guNai tirhi divaserhi || 5 // artha - RtudharmavAlI strI traNadivasa sudhI guruvAseM thI AloyaNa levAne theM potAnuM pApa prakAze nahIM valI tapasyA na kare niyama kare nahIM sUtra guNe ( bhaNe ) nahIM vallI anyapaNa koI bhASaNa na kare // 5 // loe louttarie, evaM vihadaMsaNaM samuddichaM / jo bhAi naththi dosA, siddhAMtavirAhago so u // 6 // artha - lokamAMhe tathA lokottara eTale jina zAsanamAMhe evI rIte RtuvaMtI strI hAMDalAdika TAmane jinapratimA ne AbhaDe tyAMtene ghaNA mahodA doSa lAge e kahAM je kahe ke ke emAM doSa nathI te siddhAMnA virAdhaka jANavA // 6 // " tapagacchAdhirAja bhaTTAraka zrIhIravijaya sUri prasAdI kRta hIrapraznottara graMtha meM bhI likhA hai ki jinagRhe nizAyAM nATyAdikaM vidheyaM na vA ? ji nizAyAM nAyyAdividherniSedho jJAyate yA uktaM- rAtrau na naMdinavaliH pratiSThA / na strIpravezo na ca lAzyakIlA || ityAdi kiMca kApi tIrthAdau tat kriyamANaM dRzyate tattu kAraNika miti bAdhyaM // artha - zrIjinamaMdira meM rAtri ko nATaka pUjAdi bhakti karanI vA nahIM ? ( uttara ) zrIjinamaMdira meM rAtri ko nATaka Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( 112 ) pUjAdi bhakti karanA yaha vidhi niSedha hai kyoMki zAstroM meM kahA hai ki zrIjinamaMdira meM rAtri meM naMdi niSedha baji pUjA tathA pratiSThA niSedha zrIjinamaMdira meM rAtri ko striyoM kA praveza (AnA) niSedha nATaka pUjA bhakti rAtri ko niSedha hai koI tIrthAdi meM vaha karane meM AtA huA dekhate haiM ho to kAraNika hai aisA jAnanA aura bhI likhA hai ki zrAddhAnAM rAtrau jinAlaye ArAtrikottAraNaM yuktaM na vA ? zrAddhAnAM jinAlaye rAtrau ArAtrikottAraNaM kAraNe sati yuktimannAnyathA / / artha - zrAvakoM ko rAtri meM zrIjina maMdira meM Arati pUjA karanI yukta hai vA nahIM ? ( uttara ) zrAvakoM ko zrIjinamaMdira meM rAtri meM AratI pUjA karanI kAraNa ho to yukta hai anyathA rAtri ko zrIjinamaMdira meM AratI pUjA karanI yukta nahIM hai tathA - kAyotsargasthitajinapratimAnAM caraNAdiparidhApanaM yuktaM navA ? jinapratimAnAM caraNAdipariyApanaM tu sAMgatAnavyavahAreNa na yuktiyuktaM pratibhAti // artha - kAyotsargasthita zrIjinapratimA ke caraNa Adi aMga ko vastra paharAne rUpa pUjA yukta hai yA nahIM ? ( uttara ) zrIjinapratimA ke caraNa Adi aMga ko vastra paharAne rUpa pUjA varttamAna kAla ke vyavahAra se yuktiyukta nahIM bhAsatI hai yaha zrIjinapratimA kI vastra pUjA kA niSedha tathA varttamAna kAla meM zrIjinapratimA kI caMdana vilepanAdi se aMga pUjA karatI huI bahuta taruNa striyoM ko Rtudharma hotA hai isI abhiprAya Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (113 ) se una taruNa strI ko zrImUlanAyaka jinapratimA kI kevala caMdanaM vilepanAdi se aMgapUjA kA niSedha AzAtanA aura adhiSThAyakadeva kA lopa duHkarmabaMdha ityAdi nahIM hone ke liye uparyukta mahAnubhAvoM ke vacana ucita vidita hote haiM, so tapagaccha ke zrIAnaMda sAgarajI dveSa bhAva ke durAgraha ko tyAga kara svaparahita ke liye satya svIkAra kareM anyathA nimnalikhita praznoM ke uttara pAzAtanA na ho ityAdi zAstrapramANa saMmata satya prakAzita kareM pratimA kI mhaazAsana samrATa aA.bha. va ko prApta hokara zrI vijaya nemisUrizvarajI ma.sA. nAM ziSyaratnA tI hai isI liye pa.pU.A.bha. zrI padyasUri graMthAlaya RtuvaMtI strI ko dAdA sAheba, bhAvanagara karanA mAnate ho timA kI caMdana strayoM ko atyaMta pratimAdhiSThAyaka di hote haiM vAste kI caMdana vilepa _T kI aMga pUjA kara paraputrAzAsagAe nAraNAsa kAra puruSa vA koI strI zrIjinapratimA kI aMga pUjA nahIM kareM aisA tapagacchavAloM kA maMtavya vA upadeza hai yA nahIM? 3[prazna] isa duSama kAla meM taruNa strI ko kabhI 10 yA 15 dine kabhI 20 dine aura kabhI 25 dine isa taraha aniyama se beTema akasmAt Rtudharma hotA hai usase zrIjinapratimA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat 'www.umaragyanbhandar.com Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (yazohi. alcbble Rhe Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com