________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૬૪
અનેકાન્તવાદપ્રવેશ ભાવાનુવાદ
(પાના નં. ૭૨) વિજાતીયથી અન્ય સ્વભાવે વ્યાવૃત્ત છે, અને સજાતીયથી અન્ય સ્વભાવે વ્યાવૃત્ત છે, એમ પણ કહેવાય તેમ નથી, કેમકે એમ કહેતાં અનેક ધર્માત્મક વસ્તુ સ્વીકારવાનો પ્રસંગ આવશે. - જો કહો કે શબ્દ તો વિકલ્પથી ઉપજે છે, અને વિકલ્પનો હેતુ છે; કેમકે કહ્યું છે કે “શબ્દો વિકલ્પથી થાય છે, વિકલ્પ શબ્દથી થાય છે.” માટે શબ્દ જેવા વકતૃવિકલ્પથી ઉપજે તેવા શ્રોતૃવિકલ્પનો જનક થાય, તે એટલે અંશે વિકલ્પને વિષે સંકેત થાય એમ પ્રતિપાદન કરાય છે, પરંતુ શું ગગ્રાહિકા વડે કરાતુ નથી. જુઓતિમિરના રોગવાળા બે વ્યક્તિ બે ચન્દ્રનું પ્રતિપાદન કરે તે અવિતથ શબ્દાર્થ અને વ્યવહારના જાણકાર મહાપંડિતો વડે ન્યાય જ કહેવાયો છે. કહ્યું પણ છે કે “વસ્તુ હોતે છતે વિકલ્પને વિષે જે વક્તા અને શ્રોતાને રૂપાંતર ભાસે છે, તેને વિષે જ સંકેત થાય છે, કેમકે એથી એકત્વનો અધ્યવસાય બની રહે છે.
(પાના નં. ૭૩) જેનાથી જે ઉત્પન્ન થાય તે તેનું કારણ થાય છે, અને તેવા જ વિકલ્પને વિષે ધ્વનિ થાય છે એવી સંકેતની મર્યાદા છે. આ અમુક છે એવો સંકેત કર્યા છતાં જ્યાં સુધી અન્યને તેવો જ વિલ્પ થાય નહિ ત્યાં સુધી સંકેતગ્રહ થયો કહેવાતો નથી. વક્તાને અને શ્રોતાને
For Private and Personal Use Only