________________ આગમસૂત્ર 1, અંગસૂત્ર 1 આચાર’ સૂત્ર-૩૬૩ તે સાધુ-સાધ્વી જો એમ જાણે કે તે ગૃહસ્થને ઘેર કોઈ શ્રમણ, બ્રાહ્મણ, ભિક્ષુક કે અતિથિ પહેલેથી પ્રવેશેલ છે, તે જોઈને તેમની સામે કે જે દ્વારેથી તેઓ નીકળતા હોય તે દ્વારે ઊભા ન રહે. પરંતુ કોઈને પહેલાં આવેલા જાણીને એકાંત સ્થાનમાં ચાલ્યા જાય, એકાંતમાં જઈને મુનિ એવા સ્થાને ઊભા રહે કે જ્યાં બીજાનું આવાગમન ન હોય, બીજા જોઈ ન શકે. કદાચ કોઈ ગૃહસ્થ ત્યાં રહેલા સાધુને અશનાદિ લાવીને આપે અને કહે કે, હે આયુષ્માન્ શ્રમણ ! આપ બધા લોકો માટે આ આહાર મેં આપ્યો છે તો આપ સર્વે ખાઓ અથવા વહેંચી લો. ગૃહસ્થનું આ કથન સાંભળીને સાધુ મૌન રહીને વિચારે કે આ આહાર મારો જ છે, તો તે માયા સ્થાનને સ્પર્શ છે, તેથી સાધુ એવું ન કરે. તે સાધુ આ આહાર લઈને જ્યાં શ્રમણ આદિ છે ત્યાં જાય, જઈને કહે કે, હે આયુષ્માન્ શ્રમણો ! તમે જ આ અશનાદિ બધા લોકો માટે આપેલ છે. તેથી બધા ખાઓ કે વિભાગ કરો. તેમને એવું કહેતા. સાંભળી જો બીજા એમ કહે કે હે શ્રમણ ! તમે જ બધાને આ અશનાદિ વહેંચી આપો. ત્યારે વિભાગ કરતી વેળાએ સાધુ પોતાને માટે જલદી-જલદી સારું-સારું પ્રચૂર માત્રામાં સ-રસ, મનોજ્ઞ, સ્નિગ્ધ આહાર અને રુક્ષ આહાર ન રાખે. પરંતુ તે સાધુ આહારમાં “મૂચ્છભાવ ન રાખતો, અમૃદ્ધ થઈને, આસક્તિનો ત્યાગ કરી, લોલુપતા ધારણ ન કરતા” આ બધા સમાનાર્થી શબ્દો છે) તે અત્યંત સમાન ભાગ કરે. વિભાગ કરતી વેળા બીજા શ્રમણ આદિ કદાચિત એમ કહે કે- હે શ્રમણ ! તમે તેનો વિભાગ ન કરો, આપણે બધા. ભેગા થઈને ખાઈએ-પીએ. એવી રીતે ખાતા પણ સ-રસ યાવત્ રુક્ષ ભોજન જલદી ન ખાઈ જાય પણ તેમાં અમૂચ્છિત યાવત્ અલોલૂપ થઈ સમ માત્રામાં ખાય-પીવે. સૂત્ર-૩૬૪ તે સાધુ-સાધ્વી એમ જાણે કે કોઈ શ્રમણ, બ્રાહ્મણ, યાચક, અતિથિ પૂર્વે ગૃહસ્થના ઘેર પ્રવેશેલ છે, તો તે જોઈને તેઓને ઉલ્લંઘીને ઘરમાં દાખલ થવું નહીં, તેમ પાછળ રહી યાચના ન કરવી. પણ એકાંત સ્થાને જઈને જ્યાં કોઈ આવે નહીં કે જુએ નહીં તેવા સ્થાને રહેવું. જ્યારે તે એમ જાણે કે ગૃહસ્થ શ્રમણાદિને આહારદાનનો ઇન્કાર કર્યો છે કે આપી દીધું છે, તો તેમના પાછા ફરી ગયા પછી જ યતના સહિત તેણે પ્રવેશવું કે બોલવું. આ ખરેખર તે સાધુનો. આચાર કે સામાચારી છે. એ પ્રમાણે તીર્થંકરોએ કહેલું છે તે હું તમને હું કહું છું. ચૂલિકા-૧ અધ્યયન-૧ ‘પિડ-એષણા'ના ઉદ્દેશક-પનો મુનિ દીપરત્નસાગરે કરેલ અનુવાદ પૂર્ણ ચૂલિકા-૧, અધ્યયન-૧, ઉદ્દેશક-૬ સૂત્ર-૩૬૫ તે સાધુ કે સાધ્વી ગૌચરીએ જતા એમ જાણે કે રસાન્વેષી ઘણા પ્રાણી આહારાર્થે એકત્રિત થયા છે, જેમ કે - કૂકડાની જાતિના અર્થાત્ દ્વિપદ, શૂકર જાતિના અર્થાત્ ચતુષ્પદ અથવા અગ્રપીંડ માટે કાગડા આદિ એકઠા થયેલા જોઈને સંયત સાધુ કે સાધ્વી અન્ય માર્ગ હોય તો યતનાપૂર્વક અન્ય માર્ગેથી જાય. પણ તે દ્વિપદ આદિને ભય અને અંતરાય ઉત્પન્ન કરવાવાળા સીધા માર્ગે તેમની સામે ન જાય. સૂત્ર-૩૬૬ તે સાધુ-સાધ્વી યાવત્ ગૃહસ્થના ઘેર બારસાખનો વારંવાર સહારો લઈને ઊભા ન રહે. એ જ રીતે ગૃહસ્થના ગંદુ પાણી ફેંકવાના સ્થાને, આચમન સ્થાને, સ્નાન કે શૌચ જવાના સ્થાને કે જવા-આવવાના સ્થાને ઊભા ન રહે. વળી તે ઘરના સમારેલ ભાગને, દીવાલોની સંધિને, જલગૃહને, વારંવાર હાથ ફેલાવીને, આંગળા ચીંધીને, પોતે નીચે નમીને કે ઊંચુ મુખ કરીને મુનિએ અવલોકવા નહીં. ગૃહસ્થ પાસે આંગળી ચીંધીને યાચના ન કરે, આંગળીથી ભય દેખાડી ન યાચે, તેના શરીરને આંગળી વડે સ્પર્શ કરીને કે ગૃહસ્થની પ્રશંસા કરીને ન યાચે. કદાચ ગૃહસ્થ ન આપે તો તેને કઠોર વચન ન કહે. મુનિ દીપરત્નસાગર કૃત “(આચાર)” આગમસૂત્ર ભાવાનુવાદ Page 62
