________________
૨૫૩
ખડ : ૨ .
પણ પોતાના ઉપર ઉપકાર કરવાની સામા માણુસને તક આપવામાં છે. અને ઉપકાર કરવાની આવી તક આપવી એ પણ કાંઈ ઓછે ઉપકાર નથી. કેમકે જે વખતે તમે કેાતા પણ ઉપકાર સ્વીકારી છે એ વખતે સાથેાસાથ તે તમારા ઉપર ઉપકાર કરવાની સ્થિતિમાં હોવાની વાતને પણ તમે સ્વીકાર કરી છે, અને એ રીતે તમે તેને આદર આપે છે. એ આદર એ જ તમારે તેના તરફને ખલાને ઉપકાર. એથી ઊલટુ, જો કાષ્ઠ મિત્ર કે એળખીતા તમારા ઉપકાર સ્વીકારવાની અનિચ્છા બતાવે તો તમે ખાતરીપૂર્વક માની શકેા કે તે અંદરખાને તમને પેાતાનાથી હલકા દરજ્જાના ગણી તિરસ્કારે છે, અને માટે જ તમારા ઉપકારમાં આવી તમારું વર્ચસ્વ કબૂલ રાખતાં અચકાય છે.
આવી રીતે ખીજાના ઉપકારમાં ન ખાવાના ધ્યેયવાળા માણસા એક તરફથી ઉપકારની પતાવટ કરવામાં જેટલા કાળવાળા હેાય છે, એટલા જ ખીજી તરફથી નવાં ખાતાં ન ખેાલવાની પણ કાળજી રાખે છે. અને તેથી પોતાની સરસાઇ બતાવવાના હેતુ જ્યાં પાર પડી શકતા ન હોય ત્યાં કાઈ પર નવેસરથી તે ઉપકાર કરી શકતા નથી હોતા. પરિણામે આવા માણસને જો તમે કાઈ કટાકટીને પ્રસગે સે રૂપિયા આપ્યા હોય તે તમારા પર હજાર રૂપીઆને ઉપકાર ચડાવવાના પ્રસંગની રાહ જોઈ રહેશે—અથવા કહા કે તમે એવી મુશ્કેલીમાં મૂકાએ એવી દુવા પણ માગશે ! પણ તમારે એના ઉપર ઉપકાર ચડાવવાના પ્રસંગ ન આવ્યેા હેય અને તમારે જરૂર પડી હેાય તેા રાતી પાઈ નહિ આપે. એકગણા ઉપકારને બદલેા સેગા ઉપકારથી વાળવાની વાત સમાજને મોટા ભાગ આ અર્થમાં જ સમજતા હોય છે.
પરંતુ જે લેાકેાની દિષ્ટ ઉપકાર પરત્વે ધડાઈ ગઈ તેઓને ઉપકાર ચૂકાવવાની ઉતાવળ નથી હોતી, એટલું જ નહિ પણ ઉપકાર જે સ્થળેથી આવ્યા હોય ત્યાં જ પાછે વાળવાની વેપારી બુદ્ધિ પણ તેઓમાં નથી હતી. તેઓ ઉપકારને ફૂલના ગજરા જેવી વધાવી લેવાની વસ્તુ માને છે, આફતનું પડીકું નહિ. તે ઉપકારનુ ખાતુ રાખતા નથી. જરૂર પડે
