________________
વાયુ આપણા શરીરને સ્પર્શે છે, ત્યારે તેના શીત યા ઉષ્ણુ સ્પર્શીતા આપણને ખ્યાલ આવે છે. પણ તેના રૂપને આપણને ખ્યાલ આવી શકતો નથી. વાયુનુ રૂપ એટલું બધું સમ છે કે આપણી ચક્ષુમાં તેને જોવાનું સામર્થ્ય નથી. તેા પણુ વાયુમાં રૂપ નથી જ એમ તે કહી શકાય જ નહિ.
સાયન્ટીીક પદ્ધતિથી હાઇડ્રોજન અને એકસીજન વાયુનું મિશ્રણ થવાથી તે વાયુને પાણી સ્વરૂપે માટે માનવું પડશે કે વાદળ અને શરીરમાં આપણે સ્પષ્ટ જોઈએ છીએ આ બન્ને વાયુના દેખાતા અણુઓની ઉત્પત્તિ કે નાશ નથી. તે મિશ્રણૢપણ થી જ પાણી બન્યું હોવાથી તે પાણીમાં અણુએ તે શાશ્વતપણે વિશ્વમાં સા વિદ્યમાન જ અણુએ તો વાયુના જ છે. તે અણુ બન્ને છે. વાદળ અને શરીર તે તેા સામુહિક ક્રિયાવાયુરૂપે ભિન્ન ભિન્ન હોય છે તે ટાઇમે અણુ-સ્વરૂપે પુટ્ટુગલ અણુમેનુ અસ્તિત્વ છે. સામુહિક એનું રૂપ, સમ્હાવાથી આપણે જોઈ શકતા ક્રિયા દ્વારા તે અણુગ્મના સટ્ટન પહેલાં અને નથી. ભિન્ન ભિન્ન વાયુમાં રહેલ અણુઓનું વિશ્વ‰ન પછી તે અણુ સમુહે સૂક્ષ્મસ્વરૂપે વત્તતા મિશ્રણ થવાથી તે અણુએ સૂક્ષ્મપણાથી પા હાવાથી કાઈપણ પ્રણિત દ્રષ્ટિગોચર થઇ શકતા પામી સ્થૂલપણાને પામ્યા. અને આપણી ચક્ષુદ્રિય નથી. છતાં તેનું અસ્તિત્ત્વ તેા છે જ,
તે
ગ્રહ બન્યા.
આ રીતે કાઈ પદાના વદિ ચારે વિષયાવિધમાંથી કઇપણ વિષય આપણને ઇંદ્રિયગમ્ય ન થાય તેથી કરીને તે તે વિષય તે પદાર્થમાં નથી એમ આપણાથી કહી શકાય નહિ. વળી વર્ણાદિ ચારેય વિષયમાંથી એકે ય વિષય આપણુને ઇંદ્રિયગેચર ન થાય તેથી કરીને વર્ણાદિયુક્ત તે પદાર્થનું જગતમાં અસ્તિત્વ જ નથી એમ પણ ન કહી શકાય. માટે ઇંદ્રિયગમ્ય ન થઇ શકે એવા પણ રૂપી પદાર્થાતુ અસ્તિત્વ આ જગતમાં હાઇ શકે છે. જૈનદર્શન પ્રરૂપિત મૌલિક છ દ્રવ્યોમાં પાંચ દ્રવ્ય આપી છે. અને પુદ્ગલદ્રવ્ય જ એક રૂપી છે. પુદ્ગલ શબ્દતા વ્યવહાર માત્ર જૈનદર્શનમાં જ પ્રચલિત છે. અન્ય કોઈ દર્શનમાં કદાચ તે શબ્દ પ્રચલિત હશે તે કોઇ અન્ય અરૂપે હશે. પણ જે અરૂપે જૈનદર્શનમાં પ્રચલિત છે, તે અરૂપે અન્યદર્શીનમાં તે નથી જ. પુદ્ગલ શબ્દ જૈન પારિભાષિક હૈ।વા છતાં વ્યુત્પત્તિક છે. ઘૂળન્ પુત નજયતીતિાહ' અર્થાત્ પૂર્ણ સ્વભાવથી પૂ અને ગદ્યન સ્વભાવથી ગહ, એ એ અવયાના મેળથી પુટ્ટુગલ શબ્દ બન્યા છે. પૂરણુ અને ગલનનું હોવાપણું પુદ્ગલમાં કેવી રીતે ઘટી શકે તે હકિકત આગળ વિચારાઈ ગઈ છે.
વિશ્વમાં એવા પણ પુદ્ગુગલ પદાર્થીની માનતા છે કે જેના રૂપ, રસ, ગંધ અને સ્પ એ ચારે પૈકી એકતા પણ ખ્યાલ ઇન્દ્રિયા દ્વારા કોઇપણ પ્રાણિને પામી શકાતા નથી. તેનું કારણ એ છે કે તે પદાર્થમાં રહેલા રૂપાદિ યારે વિષયાંશાનું પ્રમાણ એટલું બધું અલ્પ છે કે ગમે તેવી સતેજ ઇંદ્રિયા દ્વારા પણ તેનેા ખ્યાલ આવી શકતા નથી, તેમ છતાં તેવા પદાર્થાની થતી સામુ દ્વિક ક્રિયાઓ દ્વારા તે પથાઁ દષ્ટિગોચર સ્વરૂપને પામી શકતા હોવાથી તેના દૃષ્ટિઅગેયર સ્વરૂપનું અસ્તિત્વ પણ સિદ્દ થાય છે. આકાશમાં ફેલાતાં વાદળાંને એકઠાં થતાં અને બિલકુલ વિખરાઇ જતાં પણ આપણે જોઇએ છીએ, આકાશમાં જે અણુએ વાદળ સ્વરૂપે જોવાયાં તે કયાંથી આવ્યાં? શું! તે અણુઓની ઉત્પત્તિ નવી થઇ ? બિલકુલ અદ્રશ્ય થયાં ત્યારે કયાં ગયાં? શું ! તે અણુઓને નાશ થયો ?
કલ્યાણુ : ડીસેમ્બર, ૧૯૬૪ : ૯૩૧
ઉત્પત્તિ કે વિનાશ નથી. કારણ કે ભારતીય મહએનું કથન છે કેઃ
નાસતો વિદ્યતે માળે, ના માવો વધતે સતઃ । મોવિ જોન્તસ્ત્વ-નયોસ્તત્ત્વÎિમિઃ ।।
સત્ અને અસત્ તત્ત્વ અંગે જ્ઞાની પુરૂષા દ્વારા જોવાયુ છે કે અસત્ વસ્તુનું અસ્તિત્ત્વ નથી અને સ અભાવ નથી.
પ્રાણિઓના જન્મ થયા બાદ શરીરના પ્રમાણ અને વજનમાં વધારા થતા જાય છે. તેા વૃદ્ધિ
પામતાં તે અણુએ શરીરમાં કયાંથી આવ્યાં શું ! તે અણુએની ઉત્પત્તિ નવી થઇ ? અહિં
