________________
૨૦]
બુદ્ધિપ્રભા તા. ૧૦-૧૨-૧૯૬૪ ગાના સાહિત્યના સમરાંગણમાં કોઈ યાયીઓ, મિત્રો અને વિરોધીઓ, જૈન પણ સ્થળે પરાભવ કે અનાદર થયે અને જેનેતર, ધર્મોપદેશ અને નવનથી એટલું જ નહિ કિંતુ તેમની સાહિત્ય સર્જન, નિગ્રંથ છવન અને કૃતિએને ભારતવર્ષમાં પ્રાચીન સમર્થ જગતને સંબંધ એ દરેકને એક જેનેતર વિદ્વાનોએ સુદ્ધાં માન્ય રાખી સરખો ન્યાય આપવાનો હતો. આ છે. છંદ શાસ્ત્રના ટીકાકાર હલાયુધ દરેક કાર્ય પકી એક પણ કાર્યને જેવા વિદ્વાનોએ તે પિતાની કૃતિઓમાં
તેઓશ્રીએ તેમના જીવનમાં એાછો ન્યાય આચાર્ય શ્રી હેમચંદ્રસૂરિની કૃતિઓમાંથી
આવ્યો નથી. ઉપરની બાબતોને ગ્રંથસંદર્ભનાં સંદર્ભે જ અપનાવી
વિચાર કરતાં ખરે જ આપણે આશ્ચર્યલીધાં છે.
મુગ્ધ બની જઈએ છીએ કે એ મહાજન સંપ્રદાયમાં ભગવાન શ્રી
પુરુષ કે સમયે કઈ વસ્તુને કેવી રીતે
ન્યાય આપતા હશે, એમનું જીવન હેમચંદ્રસૂરિનું સ્થાન ભગવાન શ્રી હેમચંદ્રસૂરિનું જૈન
કેટલું નિયમિત હશે અને જીવનની સંપ્રદાયમાં જે અતિ ઉચ્ચ સ્થાન હતું
પળેપળને તેઓ કેટલી મહત્ત્વની લખતા તેનું વર્ણન કરવું તે એક રીતે વધારે
હશે. ખરેજ વિશ્વની મહાવિભૂતિઓમાં પડતું જ ગણાય. તે છતાં ટૂંકમાં
ભગવાન શ્રી હેમચંદ્રસૂરિનું સ્થાન કોઈ
અનેરું જ છે અને એ એમની કાર્યએટલું કહેવું જોઈએ કે તેમના સમયના
દક્ષતાને જ આભારી છે. કોઈ ગછ કે પરંપરા એવાં ન હતાં
ઉપસંહાર કે જે એમનાં ગુણોથી મુગ્ધ ન હોય
અંતમાં એટલું કહેવું વધારે પડતું અને જેણે એમના ગુણોનું વર્ણન
નથી કે દેશવિદેશના લાખે જ નહિ ન કર્યું હેય ટીકાકાર તરીકેનું અજોડ કૌશલ ધરાવનાર સમર્થ આચાર્ય શ્રી
બલકે કરડે કે અબજો વરસે
ઈતિહાસ એકઠો કરવામાં આવે તે મન્નાગિરિએ તે આવશ્યક સત્રની
પણ ભગવાન શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય જેવા વૃત્તિમાં તથા ચાહુઃ સ્તુતિષ ગુરવા
નિલેપ, આદર્શજીવી, વિદ્વાન, સાહિત્યએ પ્રમાણે લખીને ભગવાન શ્રી હેમ
સર્જક, રાજનીતિ નિપુણ, વ્યવહાર, ચંદ્રસુરિ કૃત અન્યાગ વચ્છેદ
વર્ચસ્વી અને પ્રતિભાશાળી પુરુષની ત્રિશિકામાંના કલેકને ઉલ્લેખ કર્યો
જેડ જડવી અતિ મુશ્કેલ બને. અને છે. અને એ રીતે ભગવાનને પિતાના એ જ કારણસર, ભગવાન શ્રી હેમસુરત્વ રથાનમાં માની લીધાં છે. ચંદ્રાચાર્ય માટે કલિકાલ સર્વજ્ઞ તરીકેનું કાર્યદક્ષતા
જે બિરદ યોજવામાં આવ્યું છે તેમાં ભગવાન શ્રી હેમચંદ્રસૂરિએ તેમના દેશ પણ અતિશયોક્તિ નથી. જીવનમાં રાન્ન અને રાજાના અનુ
