________________
૧૨
પ્તિમાં પણ પહેલીજ આહારપર્યાપ્તિ કહેલી છે, એટલે બાકીની પાંચે પર્યાપ્તિનો એ પાયો છે. બીજી પર્યાપ્તિઓની શક્તિનો આધાર પહેલી ઉપરજ છે. પહેલી જેમ શુદ્ધ હશે, તેમ તેટલી બીજીઓ સારી હશે. આહારથી શરીર, શરીરથી ઇંદ્રિયો, શ્વાસોચ્છ્વાસ, ભાષા, અને મન. આ બધા સાત્વિક આહારથી સારા રહે છે, અને રાજસ કે તામસ આહારથી મલીન રહે છે. સામાન્યપણે આહાર વધારે ખાનારો વધારે ખાવાથી આળસુ થતો જાય છે અને સાધારણ માણસનું મન ભૂખ્યા રહેવાથી અસ્થીર થઈ જાય છે. તેથી તેઓ મનને એકાગ્ર કરી શકતા નથી. જ્યારે આહારવિહારમાં નિયમિત રહેનારા તનને તથા મનને વધારે દુરસ્ત રાખી શકે છે, અને તેમ નહિ કરનારા તંદુરસ્તી ગુમાવી બેસે છે. તંદુરસ્તી ગુમાવતાં અનેક રોગો જોરજુલમથી શ. રીરમાં પેસી જાય છે અને માનસિક દુઃખોના ભોક્તા થવું પડે છે. વધારે ખાવું કે શક્તિ ન હોય છતાં કાયકલેશ અતિશય કરવો, કે ખાવામાં અનિયમિત રહેવું એ શારીરિક પાપ છે. શારીરિક અવ્યવસ્થાથી માનસિક અવ્યવસ્થા છે અને માનસિક અવ્યવસ્થાથી ચિત્તની એકાગ્રતા નથી, એકાગ્રતા વગર પ્રભુસ્વરૂપની પીછાન નથી. આથી આહાર ઉપર થોડો વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે.
હવે એકાગ્રતા ઉપર આવીએ—પ્રભુમાં એટલા બધા લીન થઈ જવું જોઈએ કે જે સ્થિતિમાં મન અને તનની આધિવ્યાધિ સર્વે આપણને અસર કરી શકે નહિ, અગર આપણે ગમે તે કરતાં હોઇએ, છતાં ધ્યાન પ્રભુમાં હોય. આને માટે શ્રીમદ્ આનંદઘન કહે છે કેઃ૧ રાગ અલૈયા વેલાવલ.
એસે જિનચરણે ચિત્ત ત્યાં રે મના—— એસે અરિહંત કે ગુન ગાંઉ રે મના–એસે જિન૦ ઉદર ભરનકે કારણે રે, ગૌઆં વનમેં જાય; ચાર ચરે ચિહું દિશ ફિરે, વાકી સુરતી વછરૂઆ માંહે રે-એસે. ૧ સાત પાંચ સાહેલીયાં રે, હિલ મિલ પાણી જાય તાલી દીયે ખડખડ હસે રે, વાકી સુરતિ ગગરૂ
માંહે રે-એસે. ર
૧ કાલિંગડામાં ઉત્તમ ભાવથી ગવારો.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
