Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ suvAsa suvAsa kAryAlaya rAvapurA, vaDodarA. niyama-cojanA 'nA AvatA aMka DIsembaranI paMdaramI tArIkhe pragaTa thaze. cAlu varSanA grAhakone bheTa tarIke eka suzobhita pikeTa DAyarI tA. vIzamI navembare ravAnA karavAmAM AvI che. have pachI kAM to 'suvAsanA pAnAM vadhAravAmAM Avaze athavA eka suMdara navalakathA bheTa apAze. je grAhakanAM lavAjame hajI bAkI che temaNe te vI. pI.nI rAha na jotAM tarata mekalAvI ApavAM. vI. pI. mAM baMne pakSane Arthika geralAbha ne agavaDatA rahe che jyAre manIorDarathI sagavaDatA jaLavAI rahe che. khAsa prasaMga sivAya lekho ke avalokana mATenAM pustakanI judI pahoMca nahi apAya. zramajanita lekho asvIkAryuM haze to te tarata pAchA mokalAze, sAmAnya lekho sAthe pAchA mokalavAnuM TapAla kharca nahi hoya to te rada thaze; svIkArya lekho ane avalokananAM pustakAnI 'suvAsa"nA taratanA ja aMkamAM pahoMca apAze. namUnAne aMka maMgAvanAre pAMca AnAnI TikiTa bIDavI. 'prAcIna bhAratavarSa' ke "Ancient India" ne grAhaka bananArane "suvAsa" eka varSa mATe ardhI kimate-1-8-090-4-0 posTanA maLI rU. 1-12-0-mAM ApavAmAM Avaze. suvAsa" mAM sthAna meLavavA IcchatA lekhake e yAda rAkhavuM ghaTe ke, teo cUMTaNI game te viSayanI karI zake che paNa temAM talasparzatA, bhASAzuddhi ne kalA e anivArya aMgo che. vidyApIThanA kezane na svIkAranAra pIDha lekhakone potAnI svataMtra joDaNI mATe chUTa ApavAmAM AvatI hovA chatAM sAmAnya saMgomAM te kezanI joDaNIne ja anusaravuM joIe. lekhaka, grAhaka ane sahAyaka-mitra ke vAMcaka-e traNe koI paNa sAmayikanAM Avazyaka aMgo che. e traNenA mArga vaghAre saraLa bane ane e traNe ekamekane temaja mAsikane madadarUpa thaI paDe evI saMgIna yojanAo ghaDavAnI amArI umeda che. enI prAthamika bhUmikArUpe e traNenAM viziSTa maMDaLo sthApavA vicAryuM che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ che lekhakamaMDaLa - suvAsa'nA atyAra sudhInA aMkamAM je lekhake ochA mAM ochAM paMdara pAnAM lakhyAM haze athavA sarvottama dine gaNI zakAya evo ekAda paNa lekha lakhyo haze te darekane 'suvAsa'nA lekhakamaMDaLamAM gaNI zakAze. navA lekhakomAMthI je ema joDAvA IcchatA hoya emaNe e saMbaMdho patra sAthe potAne mApasaMda viSaya para eka suMdaramAM suMdara lekha amane lakha mekalAvelo che. to ba yathAyogya jaga ne te 'suvAsa " mAM prakaTa karavAmAM Avaze ane lekhakane lekhakamaMDaLamAM sthAna apANe, maMDaLa vadhumAM vadhu 25 lekhakanuM banaze ane temAM judA judA viSayanA niSNAtone prAdhAnya apAze. A sabhyone "suvAsa ne dareka aMka vinAmUlya mokalavAmAM Avaze. suvAsa"nI puraskAranI yojanAno lAbha, temane prathama lekha pragaTa thaI gayA pachI, kevaLa temane ja maLI zakaze; pragaTa thatA lekhanI pAMca prInTasa dareka lekhakane mekalAya che. paNa sabhyone vizeSa nakale joItI haze te, vyavahArathI nakkI karI letAM, kAgaLanA kharcamAM ja temane te mATe vyavasthA karI ApavAmAM Avaze, temane dara varSe eka suMdara pekeTa-DonarI bhaTa apAze; 'suvAsa 'mAM pragaTa thatA lekhanI cUMTaNI karatAM temane prathama sthAne apAra; te maMDaLamAMthI be pratinidhione suvAsa mA salAhakAra--maMDaLamAM levAze ane dhIme dhIme temane temanAM pustaka pragaTa karavAmAM ke pragaTa peDala para kaDa!! " eNama saMgata karI ApavAmAM Avaze. uparAMta temane be guNa ane ka la ma ma ka e che te nAe kramika dhoraNe vistRta karavAmAM Avaze. mitramaMDaLa-eka ke eka karatAM vadhu grAhake banAvanAra vyaktio * suvAsa 'nA mitramaMDaLamAM joDAI zakaze. temane suMdara-subhita pekeTa-DAyarI bheTa apAze. ane eka karatAM vadhu gADha banAvanAra mitrone, temanA kAmanA pramANamAM jude ja che ne haju judI maMTo pAro, sAta grAhake meLavanAra mitra vinAma 've !" " ne re'ne adhikArI thai zakaze. vAcakamaMDaLa -suvAsa nA vAcakamaMDaLamAM tenA lekhake, grAhako ne mitro joDAI zakaze. A maMDaLanA sabhyo dara traNa traNa mahine pAchalA traNe aMke vijene potAne abhiprAya muvI zakaze ane e abhiprAyamAM jene abhiprAya vadhAremAM vadhAre sukSma ne taTastha vivecapa haze ene rUA. 5 thI 10 nuM InAma apAze. ne e badhA abhiprAyomAM je lekhakanA lokhane vadhAre pasaMdagI kaI haze te gujarAtI sAhityanI kaI paNa sarvottama kRti ne ApavAmAM Avaze. A janAthI taMtrI, lekhaka, zrAddha ke, vAcake, mitro vagere ekamekanA gADha saMparkamAM AvI zakaze ane paraspara lAbhadAyI banI zakaze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ amAruM darTa sAhitya pratyenI beparavAI gujarAtI prajA zuM kaI divasa nahi nI re ? sAhityamAM rasa dharAvatA gRhasthane ame teo grAhaka bane e bhAvanAe niyamita "yuvA mokalIe chIe. grAhaka tarIke hA-nAne uttara ApavAne sAthe ja ke judAM rIplAya-kArDa mokalAvIe chIe; kArDamAM DA-nAne zabda bharavA jeTalI tasadI paNa na levA IcchanAra baMdhuone na aMka na svIkAratAM te pAcho mokalI devAnI vinaMti karIe chIe. chatAM moTA bhAganA varga bemAMthI eke vinati dhyAnamAM nathI leta. ane e vibhAgamAM ghaNI vakhata to evA keLavAyelA sagRha, vidvAna ane yunivarsiTInI DIgrI dharAvanArAo hoya che ke jemanI sajajanatA para ame pUro vizvAsa rAkhI zakIe. paNa amAro e vizvAsa jANe asthAne hoya ema cha-sAta aMke svIkArAI gayA pachI jyAre vI. pI. thAya che tyAre moTA bhAganA sahasthe te pAchAM dhakelI de che. je loko vI. pI. ne asvIkAra kare che e loko zuM aMkano ja asvIkAra na karI zake? kArDamAM DA nA na mokalI zake ?- banne mArga sahelA che. paNa maphata maLe tyAM sudhI vAMcI levAnI IcchA che bemAMthI eka mArgano amala thavA nathI detI. paNa e IrachA amane keTalI nukazAnamAM utAre cheamAre ThekANe je e saddagRhastha ja kAma karatA ho to emanI zI dazA thAya vagere vicArI evA baMdhuo have amane choTA kharcamAM na utAratAM potAnI IchA tarata jaNAvI deze evI emanI pAsethI AzA rAkhIe chIe. amArI A paddhati je koIne vAMdhAbharI lAgatI hoya te amane e jaNAvI zake che, paNa hA-nAno uttara na Apa, aMka pAche na mekalavo ne vI. pI.ne ja asvIkAra kare e nIti te samabhAva ane sajajanatAnA bhaMga jevI che. dareka vyakti sAhitya pratyenI pitAnI AvI a5 pharaja te bajAvatI ja rahe e AzA A take jAhera karavI jarUrI mAnIe chIe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ keTalAka abhiprAyA 'suvAse '* peAtAnI ucca kATi hajIsudhI sAcavI rAkhI che. tenA agralekhA kharekhara ciMtanazIla ane kAvyatattvathI bharelA hoya che. -ramaNalAla vasaMtalAla desAI lekhA ekaMdare sArA ...... abhyAsapUrvaka lakhAyalA che. -aradezara rAmajI khabaradAra vaDAdarethI eka varSathI pragaTatA A uccatrAhI mAsikane caitra-1995neA aMka - zrImada hemacandrAcArya vizeSAMka tarIke nIkaLye che....jevA sulekhakaiAnAM upayAgI vicAraNIya lakhANA taMtrI...meLavI zakayA che e AnaMdane viSaya che. icchIe chIe ke zikSita gujarAta 'suvAsa ' jevA satprayAsane AvakAruM, poSe ane saMpUrNa suvikAsano taka Ape. --mAnasI gujarAtane eka sArUM mAsika maLyuM hovAne saMtASa thAya che. --janmabhUmi e viziSTa prakAranuM sthAna sAhityajagatamAM meLavaze evI AzA baMdhAya che. --yuvA A navA phAla anya sAmiyA jema khAlI najara karI pheMkI devA jevA nathI. ' yathA nAmA tathA guNA'nI jema khAsa vAMcavA jevuM che.... lekhAnI zaili uttama kalApUrvaka navI che. khAsa mahattvatA bhASAzuddhi ane jADaNIne ApelI che. --khetIvADI vijJAna 'suvAsa 'nuM dheAraNa Ama vadhu vyApaka banatuM jAya che te joI AnaMda thAya che ... tenA saMcAlakAne dhanyavAda che. ...... A paddhatine badhAM sAmayikAvALA svIkAra kare teA ? atyAre kacarAnI TApalImAM nAkhavA jevuM sAhitya prasiddha thAya che, te na ja thavA pAme. . -gujarAtI temAM pIrasAyalI vividhajAtanI vAnagIe sAhitya-premIene sAre khArAka pUrA pADe che. --kSatriya mitra sAmagrI saMtASaprada che. -pustakAlaya vidvatAbharelA lekhA, vicAraNIya sAhityasAmagrIthI A mAsika vaDeAdarAnA baMdha paDelA sAhitya mAsikanI khATa pUraze evI AzA baMdhAya che. jIvana, kalA, sAhitya vagere viSayA paranA lekhAthI bharapUra che. -sayAjavijaya -taMtrI - dezIrAjya 'suvAsa 'nA keTalAka agralekhAmAM jaLavAyala rasa, tattvajJAna ane kavitAtmaka gadyane saMyeAga TAgAra sivAya kAMya nathI anubhavyeA. ' 'suvAsa ' enA nAma pramANe suvAsita che. F ' suvAsa 'nA keTalAka viSayeAnI bhASA eTalI teA hRdayaMgama che, ke kAIpaNa sAhityarasikane aneka vakhata vAMcyA chatAM kIvAra tenA vAMcananI --bALaka Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat -. ma. parIkha gujarAtI bhASAnA tRSA ja lAgI rahe. -- mitrapriya www.umaragyanbhandar.com
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ suvA ajJAnatimirAndhAnAM jJAnAMjanazalAkayA netramunmIlitaM yena tasmai zrIgurave namaH // vi. sa. 1996 : kArtika pustaka 2 ] 1996 navalavarSane bhale kuMkuma-kusumathI vadhAvIe, dIpakanI mALathI zaNagArIe, kesaraakSatathI pUjIe paNa nayananAM nIra paNa ochAM paDe e bhAratanI sthiti che. mahAna vikramanI ujjavaLa smRtine jIvanta rAkhatA ene yazasvI saMvatsara tA saikAothI AthamI gayeA che. chellI keTalIka sadIone ItihAsa e tA bhAratIya prajAnI karuNatAne, tenI haiyAvarALanA, tenAM leAhIne ItihAsa che. [ aMka 7 te puNya prasaMga-ke jyAre mahAna vikrame paradezIone te prajAnAM RNane, samAjanI apa truTione ke dezanI najIvI ridratAne paNa dUra karI, bhAratamAtAnA kaMThamAM vijayanI varamALa parAyI, saMvatsaranI sthApanA karI-ne 1995 varSa vItI gayAM che. te samaye bhArata pAse sattA hatI, zakti hatI; prema hatA, prabhutA hatI; kalA hatI, saMyama hatA; sarasvatI hatI, rasa hatA. dharma, saMskRti, rAjA, prajA ne rASTra ekaprANurUpa lekhAtAM; jagatanI prajAe mugdhabhAve enI pUjA-prazaMsA karatI. saikA sudhI bhAratavarSanI e prabhutA jaLavAI rahI. saMvatsaranI sthApanAne dinanavalavarSanAM pUjana jIvananAM pUjana anI gayAM. bhAratIya prajAe kalA ne sAhityamAM, prema ne ullAsamAM vikAsa sAdhyeA. jagatane mana bhArata svarga banI rahyuM. pazu dhImedhIme, prajAnAM puNya ochAM thatAM enAmAM alpatA pravezatAM, bhAratanI mahattA dhaTatI gai. vidharmIoe pagapesArA Adaryo; buddhinAne temaNe pAtAnI saMskRtinI asara nIce levA mAMDayA. temanI saMkhyA vadhatI cAlI. paNa bhArataneA ujjavaLa vizvaprema, enI dayA, ene aDaga Atmagave te enI zuddha niHsvArthavRtti e pragatinAM jherIlAM khIja na pArakhI zakI. bhAratIya prajAmAM pravezatA kalahe e pratye kaMika AMkhamIMcAmaNAM paNa sevyAM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArtika 1996 ne paradezIee sattA jamAvavA mAMDI. sattAnI chAyA nIce parasaMskAranuM viSa phelAyuM. bhArate zastra sajyAM. te meTA bhAganA paradezIoe tenI sAme zIza namAvyAM, theADAka bhAgI chUTayA. paNa takAlIna bhAratIya rAjanIti e sarvane bhAratamAMthI nirmULa karavAnI anivAryatA na svIkArI zakI. pariNAme paradezIe dhIme dhIme pArAvI baLa vadhArI pAchA pharyAM. temaNe na eka nIti sAcavI, na jIvanadharma jALavye!. ne parAjita vairIne vAraMvAra kSamA akSavAne acUka nItidharma sAcavI rAkhanAra bhAratane chellA mahAna samrATa pRthvIrAja duSTAnI anItinA bhAga khanI 1248 mAM jIvatA caNAye|. te pachI bhArata bhArata nathI rahyuM. avanavA dharma, paraprAdezika saMskRti, svArtha ne nirbaLatAe tene kacaryA ja karyuM che. 300.. * suvAsa : chatAM jyAMsudhI vidharmIo! ke emanI saMskRtinI valaNa AkramaNakArI rahI tyAMsudhI bhAratIya prajAnuM leAhI reDAyuM, paNa enI AMkhe paDaLa na chAyAM. pratApa ke bIma, zivAjI ke gAviMdasiMha jevAoe duSTatAnAM aDadhAM khIja ukheDI paNa nAkhyAM. paNa mA bhAratInAM bhAgya hajI vadhAre kaThIna hatAM. tene gUMthavAne dUrathI geArAM TALAMe UtarI AvyAM. ne putra ne lUTArA vacce kheMcAtI ramaNI trIjA ja lUTArAne hAtha jai paDI. tenuM tilaka bhUMsAyuM, tenAM kaiMka tUTayAM. tenA hAthamAM lADunI jaMjIrA paDI. lehI cUsAI ne tenI kAyA eTalI kRza banI gai ke tenA putro paNa tene bhUlI svArthanI ghelachAmAM parAvAyA. chatAM gArA vijetAonI valaNa jyAMsudhI AkramaNakArI rahI tyAMsudhI bhAratIya prajAe ene kaMika sAmaneA tA karyAM ja; e viSanI te kiMmata samajatI rahI. paNa jyArathI e valaNe saMrakSakanuM biruda dhAraNa karyuM; bhAratIya saMskAra, saMskRti, te dharmanAM jharaNAne sUvIsaDAvI, keLavaNInA yantrathI UgatI prajAne e sthiti pratye uzkarI, e sthitinA ukela tarIke vilAyatI saMskRtinA kramika svIkAra ja eka mAtra mArga hAvAnI enAM magajo para chApa pADavA mAMDI; prajAnI AkramaNuzakti ke enAM zaiArya-sAhasane kacaravAne zarIramAMthI AMtaraDAMnI jema dharmagrantheAmAMthI kheMcI kADhelAM saMbaMdhahIna pracAravAkaye| ke mAnavatAnA kRtrima siddhAMtA phelAvavA mAMDayA; enI vyavasthA ke enuM sukha teDavAne UgatAM haiyAM para samAnatAnA mada sIMcavA mAMDayA--te moTA bhAganI prajAnI AMkhe pATA baMdhAyA. eka paNa viSayanA sUkSma abhyAsa vinA te aneka viSayA para abhiprAya ApatI thaI. keLavaNInAM viSamaMdirAmAM pAyalAM bIjamAMthI pragaTelAM vRkSAne te kalpavRkSe mAnavA lAgI. mAtAne mukta karavAnA prathama-pavitra dharma vIsarI te peAtAnAM ja AMtaraDAM cUMthavA mAMDI; peAtAnAM ja aMgeA para, peAtAnA ja itihAsa para, potAnA ja parama puruSavarA para teNe AkramaNa AdaryuM. tenI buddhi paNa pAMgaLI ane parAdhIna banatI cAlI. AryasmRtividhAyakAe strI ane puruSane-prajAnA bhinnabhinna vargane sAMskRtika vizuddhi ane rASTrIya asmitA jaLavAI rahe e rIte, temanAM naisargika svarUpa ane zakti anusAra jIvana, samAja ane rASTramAM yeAgya yeAgya kSetranA adhikAra soMpyA. paNa navA pATha bhaNelI prajA e smRtividhAyakAne mUrkhazirAmaNuM TheravavA nIkaLI-kemake ene ema zIkhavavAmAM AvyuM che. AgaLa vadhIne ene jo ema zIkhavavAmAM Ave OM nAka ane AMkhane bhinnabhinna adhikAra sAMpanAra ke stra ane puruSanAM aMgeApAMgamAM pheraphAra rAkhanAra kudarata mUrkha ane pakSapAtI che Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1996 - 301 ciMtana ane yAgamAM leAhInuM TIpeTIpuM sUkavI karatAM ene paisAne trAjave niyame dhaDanAra mahAna jaNAya che-kemake te ene je tA tema khelavAne paNa te taiyAra che. tapa, nAkhanAra svataMtra yuganA rAjapUjya RSivarA gulAmayuganA granthalekhakaiA ke kAyadAkhAne vadhAre zIkhavavAmAM AvyuM che ene anukULa khele che. jemanI naseAmAM garama lehI vahe che evA sAta karADa yuvAneAnI bhAratI mAtA che. te parahaste cUthAya che. te mAtAne mukta karavAnA viSayamAM e ATha kareADanA UchaLatA leAhImAM zAMtinA nAme je mRtyu pravezI rahyuM che e ja mRtyu, jo e ATha kareADamAMthI ATha lAkhanI paNa sAcI janetAe, baheneA, patnIe ke putrIo parahaste cUMthAtI hAya teA jALavI rakhAze?--nahija. kemake emanA pratyenA bhAva hajI pUrA sUkavAyA nathI. paNa mA bhAratI pratyenA mAtRbhAva tA sukavI devAyA che. AjasudhI bhAratamAM samAnatA ne nyAyanA nAme, bhinnabhinna dharmAM vacce, vargo vacce, jAtio vacce, kuTuMbanAM aMgo vacce kalahanAM bIja ropAyAM. bhArate enI kUMpaLeA vAraMvAra jeI che; gayA varSanA aMtamAM ene vikAsa joyA che; A varSe kAla joze. paNa Ama jovA chatAM navA vigrahanAM mULa peAtAnA ja hAthe rApavAnuM bhAratanI khUkha keLavAyalI prajA hajI bhUlI nathI gaI. gayA varSamAM teNe saMpanuM chellAmAM chelluM kSetra-strI ane puruSa vaccenI atUTa ekatAnA mULamAM samAnatAnA bahAne kaMkAsanuM evuM khIja vAvavA mAMDayuM che-jenAM kaTu kuLane tene khyAla paNa nathI. Aje e khIjanI vAstavika kiMmata bhale dhaNI ochI hAya paNa lAMbA gALe te evuM khIlI UThaze ke thADAMka svachaMdI strI-puruSAnI maneAvRttione saMtASavAnA badalAmAM je prajAjIvananAM pratyeka aMgAne vikhUTAM, parasparavigrahI, arthapradhAna ne kaSTajIvI karI mUkaze. . Ama chatAM bhArata hajI UbhuM che. tenuM saMskAramaLa bIjI gulAma prajAonI jema samULaguM naSTa nathI thayuM. ene hajI ' jyAre jyAre dharma glAni pAme che, adharmanA uccheda mATe huM avatarUM chuM'--prabhunA e amara vAkaca para zraddhA che. yugeAthI eNe e vAkayane sAkSAtkAra anubhavyo che. hajI paNa anubhavavAnI AzA che. paNa bhArata pasAra tA kasoTInI chellI paLeAmAMthI thaI rahyuM che. thoDAM ja varSoM ane ene ugArI levAne jhaLahaLatA tArakamaNisamA mahAvIra jo nahi nIkaLI Ave te kahevAtA aMdhArapaMDAnA bIjA gulAma pradezAnI jema bhArata paNa sadAyanuM daTAyuM banaze. prabhu! A varSanAM amArAM maMgalapUjana tAre caraNe che. amArI pAse kusumamALa heAya te te tArA kaMTha mATe che, ullAsa hAya teA te tane nIrakhavAnI AzAneA che, dIpakanI hAramALAe hAya teA te tane vadhAvavAne che. amArA haiyAmAM saMvatsaranA Adi sthApaka vikramasamA bIjA vikramatI bhUkha jAgI che--Ava ke mela.- --je mA bhAratInAM baMdhana tADe, vidharmIe ke videzIonI lAhazRMkhalAmAMthI ene mukta kare, enI sUkAI gayelI Urmione pharI jagave, enA kapALe tilaka kare, enA kaMThamAM vijayavaramALa pareAve, enAM aMgeaMgamAM ullAsa, jema jIvana ane teja bharI de; je prajAnAM RNa pheDe, enI ciMtA hare; svadharmanI je punaH sthApanA kare; kalaha ane durguNanA je hAma kare; bhUmine je vRkSAthI, rAjamArgAthI, jaLAzayeAthI, deva-4 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ 302 - suvAsa: kArtika 1996 sarasvatImaMdirathI, mahAlayathI maDhI le; bhAratanI lUMTAyala saMpatti je pAchI laI Ave; jenA zAsanamAM nirdoSa evuM kSudra prANI paNa jarIke IjA na anubhave, duSTa ke deSita evo rAjapuruSa paNa sajA pAmyA vinA na rahe; ame jene kahIe, "o vIra ! amane vijaya ane kIrtine mArga dera." -ne e mahAvIrane na saMvatsara sthApI ame prati navala varSe enAM haiyAnAM tejathI, ullAsathI maMgalapUjana karIzuM. ajANyAM ! natama najAne evA kayA sababa sara uMcAM mana thayAM, ajAye jAye kAM rivahana AghAM vahI gayAM! DhaLe saMdhyA chAyA, ubhaya paDachAyA sama ahIM maLI jAtAM Aje vijana, aNadhAryA, patha mahIM! ubhAM ekAkIzAM ubhaya, rajanI gADha utare, manISA baMnenI nIMdaratI paDI zAMta hadayekudI pelI aMte nIMdara-ThaLatA kalAta zizuzI. gayuM bUjhAI A TamaTama thatuM keDiyuM vaLI! tame gherI lIdhuM sadana mama sUnuM, viramiyAM badhAM gIte, sUra, anuraNaNa maMjula zamiyAM, "ajANyAM paMthIo ! kaMI nava haju sAMbhaLyuM tame? gayAM che sUkAI jharaNa, kalagAne nava jhame!" chupAyuM mALe ke khaga lAvI rahyuM dIna vadane, chavAI AkAze gamagInI, ubhAM ApaNa taLe! ane tAkI retAM nayana-nayane mUka samaje na karavAnuM kAMI adhika rahyuM bAkI, ubhayane !x *sUcita Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanI kRSNarAva mahile dhanI eka garIba majUraNa hatI. potAnA cAra pAMca varasanA bALaka sAthe e eka jhUMpaDImAM rahetI. enI jhUMpaDI zaheranA gaMdA bhAgamAM AvI hatI. sAMkaDI galI, kAdavakicarAthI bharelI, tyAM vIjaLInA dIvA te kyAMthI hoya? paraMtu pitAnI kartavya-parAyaNatA dekhADavA mATe, myunisipAliTIe mUkelA be-traNa grAsaleTanA dIvA AkhI rAta jhabUkatA. e lattAmAM lagabhaga badhA majUravargaja rahetA. AkhA divasanA parizramathI thAkI gayelA bicArA majUro, vALu karI rahelAja sUI jatA. rAtanAM bALakonA raDavAthI, macharenA gaNagaNavAthI ane bhasatA kUtarAnA avAjathI AkhAye mahelAnuM vAtAvaraNa bhISaNa banatuM. dhanInI jhUMpaDI nAkA upara AvI hatI. ardha para paDI gayeluM, adha bhIMta tUTelI-evI e jhUMpaDI, kaI ghavAyelI virAMganAnI peThe daDhatAthI UbhI hatI. ne chatAM e galImAM AdarzarUpa gaNAya evI te eka e dhanInI ja jhUMpaDI hatI. enA mahenatu svabhAve, enI jhUMpaDIne svacchatAnuM rUpa ApyuM hatuM. mahinAmAM eka-be vakhata te jhUMpaDI lIMpatI ne savArasAMja vALIjhADI bane teTalI ravachatA rAkhavA mathatI. dhanI bahu rUpALI na hatI; paNa enI nyAtamAM e sauthI suMdara lekhAtI. enI AMkhamAMthI nirdoSatA ane mAtR-snehanAM kiraNo varasatAM. ene jagatamAM hAlAmAM vahAlI vastu ekaja hatI; ane te ene putra-chanIo. ene joI enuM haiyuM nAcatuM ne rAcatuM; ene nihALI e saMtoSa mAnatI ne pitAnAM duHkhane visAratI. e nAnakaDo bALaka eno AzA-dIpaka hatA. e dIpakane jhAlI e saMsArayAtrAnA raste viharatI. e sUto heya tyAre ghaDIonI ghaDIo sudhI, dhanI enI hAme eka najare nihALatI; nayanethI snehAzranAM jharaNuM jharatAM, hadaya stabdha thatuM. bAhya jagatanuM bhAna bhUlI te cetanarahita banI UbhI rahetI jANe ArasanI pUtaLI ja na hoya! hAnakaDA bALakanI mukhAkRtimAM patinI rUparekhAo e spaSTa rIte joI zakatI. patinA snehanI avazeSa rahelI e prasAdI che ema ene lAgatuM; dAmpatyapremanI e smaraNasaMhitA che ema e mAnatI. dhanInA patine gujarI gaye be-traNa varSa thaI gayAM hatAM. bALakanA sukhamAM enA virahanuM duHkha kaMIka ochuM thayuM hatuM. dhanIne pharI lagna karavA enAM sagAvhAlAo temaja nyAtIlAo kahetAM. e kAme jatI tyAM paNa ene badhAM ekaja prazna pUchatAM, "dhanI, tamArA lekamAM te nAtarAno rivAja che, pachI tuM nAtaruM kema nathI karatI ?" enAM lagabhaga badhAMja oLakhItAo A pramANe pUchatAM. A praznathI banIne asahya dukha thatuM. lagnanI vAta sAMbhaLI, vIsarI javA mAMDelAM jUnAM smaraNe pharI tAjA thatAM, enA patinI snehALa mUrti enI najara samakSa khaDI thatI. badhAMne e ekaja uttara ApatI "mArA bhAgyamAM sukha che te mArA pati mane zA mATe cheDI gayA heta ! have badhuM mAruM sukha chanIAmAMja Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304.. suvAsa : kArtika 1996 33 samAyaluM huM dekhuM chuM. lagana karUM te mArA chanImAnuM zuM thAya ? mAre laganabagana karavAM nathI. AvA enA taraphathI ekanA eka uttara aneka vakhata maLavAthI, badhAe e khAkhata pharI pUchavAnuM choDI dIdhuM. divALI AvI te pahelAM eka-be mahinAthI ja, chanIAe divALInA divaseAmAM kevI kevI majhA levI enI noMdha karavI zarU karI. dhanI kAma uparathI AvatI H pahelI chanIAne eka bacI letI ane pachI khAvAnuM taiyAra karI baMne jamatAM. jamatAM jamatAM mA-dikarAnI vAte cAlatI. eka divasa dhanIne kAma uparathI AvatAM jarA meADu thayuM. chanIe enI rAha jotA hatA. keTalIka vakhata te| e bahAra eTalA upara AvI ghaNe dUra sudhI najara nAMkhatA paNa ene enI mA na dekhAI. " Aja krama meDu thayuM " ene vicAra karatA e eka phrATelI gAdaDI upara paDayA. eTalAmAM dhanI AvI. dhanIe uMbarAmAM paga mUkayA ke chanImAe * kahyuM, khA. tuM AvI ! Aja krama meATuM thayuM ?" " beTA, Aja jarA kAma vadhAre hatuM, " dhanI teNe eka bacI lIdhI ane te khAvAnuM karavA lAgI. bhAMgelA pATalA-pATiyuM ApyuM te upara e kheDA. khelI. nitya niyama pramANe putrane chatIe enI pAse gayeA. dhanIe " mA. Aje ATaluM badhuM zuM kAma hatuM ?' dhanIAe pUchyuM. huM kAme jAuM chuM te tyAM eka tArA jevA kIkAbhAI che. enI Aja varasagAMTha hato eTale enA gAThiyAone eNe cA pIvA kheAlAvyA hatA. ' .. enA gAThiyAne ekalA cA ja pAyA !'' * nA. sAthe khAvAnuM paNa hatuM. ' << chanI kha. huM paNa mArA gAThiyAone divALImAM cA pIvA khelAvIza huM. '' dhanI tarapha joi rahyo. " hA beTA, khelAvaje huM. eTalAmAM tArI biyata paNa sArI thaze. hajI divALIne doDha mahine che.' dhanIe hasatAM hasatAM kahyuM. enI AMkhamAM vAtsa"jyeAta taravarI UMDI. chauAne hajI azakti dhaNIja hatI. be mAsa sudhI eNe sakhta mAMdagI bhogavI hatI. enI mAMdagInA divaseAmAM dhanIne jIva UDI gayA hatA. e enA tarapha joi joine raDatI. kAme javAnuM paNa gamatuM nahi; paNa kare zuM? kAme na jAya teA khAvAnuM kayAMthI lAve? davA-dArU mATe paisA kayAMthI maLe ? eTale bicArIne nachUTake kAme javuM paDatuM. eka e jagyAnuM kAma cheADI dIdhuM; mAtra eka jagyAe kAma rAkhyuM hatuM. bALakanI mAMdagInA lIdhe karaja ghaNuM thayuM. davAnA paisA, dUdhanA paisA, ema ene kharca vadhyA ne Avaka ghaTI. leAkeA ene je je kahetAM, te te badhuM e karatI. mAnatA rAkhI, bhagata khelAvyA, ane DAkaTaranI davA te cAluja hatI. ene na hatuM duHkha paisAnuM ke na hatI ciMtA karajanI; hatI ene kALajI mAtra eka chanIAnI--enA jIva ne prANanI. duHkhanA divaseAmAM jUnAM duHkhanAM smaraNeA tAjA thAya che te pramANe putranI mAMdagI joi ene enA patinI mAMdagInA divase| yAda AvatA, ane duHkha bamaNuM vadhatuM. jema jema divaseA jatA gayA tema tema enI dhIraja khUTatI gaI. paraMtu dhanIte e duHkhada prasaMga jovAnA na hatA. chanIAnI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhunI x 305 tabiyata sArI thavA mAMDI. chanIe sAjo thaye, mAtra azakti hajI hatI. chanInI biyata sArI thaI eTale eka pachI eka mAnatAe eNe pheDavA mAMDI, ane enA pariNAme karajamAM ghaNA vadhArA thayA. meAdInI dukAne e jatI; to meAdI kahetA, " dhanI, paisA bahu thayA che. lagabhaga dazakhAra rUpiyA thayA haze. have e badhA tuM kayAre bharIza ? bharIza, zeTha sAheba bharIza. mArA chanIe sArA thaye! eTale asa; paisAnI cintA rAkhaze| nahi." ema e uttara ApatI. jyAre jyAre chanIe divALInI vAta karatA, tyAre tyAre ene dhaNuM du:kha thatuM. chanIAne te ghaNI majhA mANavI hatI, paNa e nhAnakaDA bALakane kayAMthI khabara hoya ke enI bA pAse paisA nathI ! A varSe chanIe maratAM maratAM acyA. jANe ene navA avatAra ja na thayeA heAya ema dhanI mAnatI. chanIAne managamatI divALI karavAno hAMza hatI. enI aAMza pUrI pADavA potAnA sivAya bIjuM krANu che evA dhanIne vicAra AvatA. me mahinA pahelethI e divALI mATe paisA bhegA karavA lAgI. 66 khA, have tA huM sAjo thayeA. tAva paNa nathI AvatA, nahIM !'' 46 hA kheTA, paNa gheADI azakti che. have tuM the!DA divasamAM ekadama sArA thaIza ane pachI divALImAM tane bahu majhA paDaze. " "6 phaTAkaDA paNa lAvI Apaze ne?" hA, beTA hA. '' 66 A! Ama vAtA karatAM, jamI-paravArI, mA-dikarA sUI gayAM. thAkelI khicArI dhanIne dhasadhasATa UMdha AvI. chanIne te UMdhamAM pazu divALInAM ja svapnAM AvatAMH khA, dAjhayA. " evuM kAMIka e bAkhaDayA. dhanIe jAgIne pUchyuM, ' zuM che beTA ? chanIe teA dhasadhasATa U~dhatA hatA. ene lAgyuM ke kaMi svapna Avyu haze. pAsa karIne e sUtI. ,, "" paNa jema jema divALInA divaseA pAse AvatA gayA, tema tema chauAne hu mAtA na hatA. have te| enI biyata paNa sAva sAjI thaI hatI. enAmAM zaktie AvI hatI te have e gAThiyA sAthe ramavA paNa jatA. '' divALInA divase badhAe mAre tyAM AvavAnuM che, '' ema badhA gAThiyAne pahelethI ja eNe AmaMtraNa dIdhuM hatuM. "divALIne keTalA divasa rahyA, bA ! " ema e dhanIne rAja pUchate, te AMgaLInA veDhAe divase gaNatA. divALI AvI. divALInA AgalA divasathI chanIAnA hRdayamAM AnaMdanI rele relAvA lAgI. dhanI kAma uparathI AvI ke eNe pahelA ja prazna pUchyA, ' khA, kAle divALI ne' << ,, hA. .. 66 phaTAkaDA lAvI ?' da ,, 'nA. kTAkaDA kAle lAvazuM. " dhanI khAvAnuM taiyAra karavA cAlI gaI. " "A meM mArA badhA gAThiyAne divALInA divase cA pIvA khelAvyA che. nIAe hasatAM hasatAM AnaMdathI jaNAvyuM. kk " sArUM, meTA. tuM che te tArA gAThiyA che ne ?" bIje divase shavAre vahelAM UThI, dAtaNupANI karI, AMgaNAmAM sAthiyA pUrI dhanI kAme gaI. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ 306 .. susa : kAtika 1996 "" khA, phaTAkaDA levA jAya che? nIAe pUchyuM. ' 19 'nA humAM huM kAme jAuM chuM. krama Aja vhelI! TADA kayAre lAvIza ! '' "6 Aje divALIne ! vhelI kAme jai vhelI AvIza. pachI tane phaTAkaDA laI ApIza. ,, jo kathAMya jatA nahi, huM vhelo AvIza. "huM gamanA sAthe ramIza, ' " vArU, bhAi. dhanI kAme gaI. vALIjhADI, vAsaNa mAMjyAM. dhanInuM kAma pUrUM thayuM eTale zeThANIe kahyuM, " dhanI, kAle paNa vahelI Avaje huM. .. "5 bhAbhI, kAlane divasa tA mane rajA jotI hatI. "krama chekarA mAMdA che ke zuM?" "" 'nA paNa kAle divALIne ?'' "4 * tamArA leAkane paNa divALI kharI ke? divALImAM tuM zuM zuM karavAnI che ? '' tamArA jevI divALI kaMI ama jevA garIbathI theADI ja thAya ! '' ' paNa, kAle te tAre AvavuM ja paDaze. emanA mitrA AvavAnA che.' "" bhAbhI, mAre tyAM paNa chanIAnA mitrA AvavAnA che. tApaNu tame kahA che eTale huM. AvI jaIza. ' " ema ! " zeThANI hasatI hasatI cAlI gaI. ane dhano dhera AvI. dhara AgaLa chanIe enI rAha jotA hatA. dhanI AvI ke eNe pUchyuM: A AvI !'' "" ( 'hA, cAla, have tane phaTAkaDA apAvuM. dhanIe chanIAne phATeluM paNa svaccha khamIsa paherAvyuM, khAdInI sapheda TIpI ApI ane baMne ghara bahAra nIkaLyAM. phaTAkaDAnI dukAneAnI hArAnI dvArA beThI hatI. dukAna AgaLa AvI, 'zuM levuM te zuM na levuM' e prakAranI gaDamathala chanIAnA manamAM zarU thaI. " A A zuM che?" nIAe pUchyuM. "e kADhI che. ' k 'ApaNe kADhI laIzuM ? " << nA e teA bahu mAMthI Ave che. paNa tane nhAnI kADI lai ApIza. ' " bA kADiyuM paNa levAnuM huM." 66 " "" vAre. nIe phaTAkaDA laI ghera AvyA. have katyAre rAta paDe che ne phaTAkaDA phoDavAnI majhA maLe che ema ene thavA lAgyuM. chatIAne khAvAnuM ApI, dhanI pAchI bajAre gaI; ane ghI, khAMDa, te ravA laI AvI. bhUdharA eNe rAtanAM karavAne vicAra rAkhyA. paraMtu e divase ene sakhata tAva bharAyA ane e UThI paNa zakI nahi, eTale rAtanAM enAthI dUdharA thai zakayA nahi. bIje divase chanIAnA gAThiyA AvavAnA hatA te temane khAvAnuM tA ApavuM joIe. have kema karavuM ene vicAra e karavA lAgI. havAre UThatAM paNa Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanI - 307 moDuM thayuM. e divase e kAme na jaI zakI. chanIAnA gaThiyAo AvyA, badhAne khAvAnuM dhanIe ApyuM. badhA chokarAo khAtA gayA ne vAto karatA gayA. dhanI chanI Ane dUrathI joI rahI. hRdayamAM mAtRsneha UbharAvA lAgyo, ane e UbharAnA pUrAvArUpa be AMsu enI AMkhomAMthI sarI paDyAM. "bA, kevI majhA AvI!" chanIo belyo. "vAha! bahu ja majhA paDI." dhanIe eka cuMbana lIdhuM ne enA mAthA upara hAtha pheravyo. "bA, pele rAme kahetA hatA ke ene tyAM kAle lADu karavAnA che. ApaNe tyAM paNa tuM lADu karIza ne!" vArU karIzuM huM." dhanI vicAramAM paDI. AvatIkAle lADa karavAnuM eNe chanIone kahyuM, paNa lADu zenA banAvavA ? je thoDA paisA eNe ekaThA karI rAkhyA hatA te badhA phaTAkaDA lAvavAmAM ane ghUgharA banAvavAmAM kharcAI gayA. have eka pAI paNa rahI na hatI. thoDo vakhata vicAra karI e bahAra javA nIkaLI. "bA kayAM jAya che?" chanIAe pUchayuM. "modIne tyAM jAuM chuM. jo gharamAM ja raheje." "kema modIne tyAM !" " kAle lADu banAvavA che ne! enA mATe ghI-khAMDa levA jAuM chuM." dhanI modInI dukAne AvI ke modIe pUchayuM, "kema dhanI bAkI paisA ApavA AvI che? keTalA paisA lAvI che?" "bAkI paisAne te zeTha-sAheba thoDA divasa vAra lAgaze. paNa huM te zeDo mAla levA AvI chuM." "bAkI paisA cUkavyA sivAya tane kAMI mAla maLI zake nahi." sAheba, Ama zuM kare che ! A te divALInA dahADA che. mAre te ThIka che paNa mArA chanIone te divALI karAvavI joIe ne? kAle lADu karavA che!" " hAre chanIAne divALI karAvavI hoya temAM mAre zuM ? mane to mArA paisA joIe." "Ama na karo, zeTha! ATalI vakhata ja Apa pachI paisA ApyA sivAya huM mAla levA nahi AvuM. chanIAne lADu khAvA che." dhanIe hAtha joDayA. tArA chanIAne lADu khAvA hoya temAM huM zuM karuM? paisA cUkate karyA sivAya tane eka pAIne paNa mAla maLavAno nathI." dhanI hatAza thaI ghera AvI. chanIAnI hoMza kevI rIte pUrI pADavI e ekaja vicAra enA manamAM cAlI rahyo. e AvI eTale chanIAe pUchayuM, "lAvI, khAMDa ne ghI !" "nA." dhanIne avAja gaMbhIra banyo. "kema?" "medInA paisA ApavAnA che. te ApyA sivAya e mAla ApavAnI nA pADe che." "tyAre have lADu nahi karavAnA?" karIzuM." Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ 308 suvAsa : kArtika 1999 "kyAMthI ?" " tuM besa, huM ApaNA zeThane tyAM jAuM chuM. ne mArA pagAranA be rUpiyA caDayA che te laI AvuM chuM." "vAha! vAha! tyAre te lADu maLavAnA." chanIo kUdavA lAgyo. dhanI zeThane tyAM gaI. dhanIe bAraNumAM paga mUkyo ke zeThANI ghUrakyAM, "kema dhanI, tuM Aja vahelI AvavAnI hatI ne ? ATaluM badhuM moDuM kema karyuM." "bhAbhI, kAle mArA dilamAM sAruM na hatuM. sakhata tAva bharAyo hate." cAla have A vAsaNa mAMjI Apa, " zeThANa aMdara gaI, dhanI bicArI lADunA vicAra karatI, vAsaNa mAMjavA beThI. kema mAMjI rahI ke vAsaNa!" bhAbhIne sattAvAhI avAja Ave. "jI hAM, bhAbhI" " have kAle paNa vahelI Avaje. huM" bhAbhI, eka kAma che." dhanI acakAtAM acakAtAM belI. "zuM?" "be rUpiyAnuM kAma che. mArA chanIAne lADu khAvAnuM mana thayuM che. kAle lADu karavA che. " ema !" zeThANIe be rUpiyA ApyA. "paNa je kAle vahelI Avaje. tAre te Aja chanIo mAMDe che to kAle tuM mAMdI che, parama divasa chanIAnA gAThiyA AvavAnA che to cothe divase chanIAne lADu khAvA che; ne amAre paisA ApIne kAma hAthe karavuM paDe che. have ema nahi cAle. tamane te vaLI moTA lekanA zokha paravaDe ?" vArU. bhAbhI, vahelI AvIza," kahI dhanI cAlatI thaI. be rUpiyAmAMthI, e khAMDa, ghI ne ra laI AvI. ane chanIA mATe lADu banAvyA, e divase paNuM banIne sakhta tAva bharAyo. dilamAM tAva ho ja chatAM e bicArI vahelI UThI. vALI-jhADI, sAthiyA pUrIne kAme gaI. dhanInI tabiyata divase divase vadhAre bagaDatI gaI. kAma choDe te khAvAnA sAMsA paDe eTale kAma paNa cheDayuM nahi. tAva bharAye heya te paNa e kAme jatI ane Ama hada uparAMta parizrama karavAthI, dhanI sakhta bimAra thaI. have enAmAM UThavAnI zakti rahI na hatI. kAma chUTI gayuM. traNa traNa divasanA apavAsa mA-dikarAne thayA. pathArImAM paDaye paDaye paNa ene chanI Ane ja vicAra AvataH "mArA chanIAnuM zuM thaze ?" e eka ja vicAre enuM hRdaya raDI rahetuM. tAva ane bhUkhamarAthI e karaNa divasa pAse AvI lAge. dhanIne chevaTane zvAsa cAlato hato. eNe AMkha ughADI. pAse enAM sagAvhAlAo goLa kuMDALuM karI beThAM hatAM. pANI." dhanInA mukhamAMthI dhIme avAja nIkaLyo. enI mAsIe enA moMmAM pANInAM be TIpAM mUkyAM. "mArAM zeThANane jarA belAvazo keI mane emanuM kAma che." ATaluM bolatAM te ene zvAsa bharAyo. mAsIne enI dayA AvI. zeThANI pAse e gaI ne badhI vAta Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanI - 309 ene jaNAvI. "bhAbhau, dhanIne tamArI sAthe kaMika vAta karavI che. e tA bicArI maravA paDI che. AvA te sArUM." dhanInI mAsI hAtha joDI UbhI rahI. zeThANI vicAramAM paDI. garIba majUraNane tyAM meTAM leAkathI zI rIte javAya !----evA vicAra AvyeA. 'mArAthI nahi avAya. mane jarA kAma che. " zeThANIe kahyuM. "6 "" bhAbho, ema zuM kaheA che|. e bicArI maravA paDI che. dhanInI mAsIe karagaratAM kahyuM. enA sAda gaLagaLA thayA. e baMnenI vAtA cAlatI hatI nirmALA AvI. ni`LA divALI karavA pIyera AvI hatI. "zuM che kaMi nahi. e te dhanI mAMdI che te maravA paDI che. tyAM zeThANInI dikarI ? " eNe pUchyuM. teA mane khelAvavA "6 AvI che. " .. . tA jAne. emAM zuM thayuM? " nirmALA kheAlI. ApaNA jevA meTA lAkathI ema garIbane tyAM javAya ?" .. 'vAha ! kema na javAya ? tuM na jAya te huM jAuM chuM, cAla huM AvuM chuM, " dhanInI mAsI tarapha karIne e khelI. ni`LA taiyAra thaI dhanIne ghera javA nIkaLI. * pathArI upara dhanI sUtI hatI. krAinI rAha jotI heAya tema pAMca pAMca miniTe khAraNA tarapha e nihALatI. nirmALAne aMdara pravezatAM joine e elI, "vhena, AvyAM ! upakAra kIdhe. ,, "" " dhanI, upakAranI vAta javA de. tAre je kahevuM hAya te kahI nAMkha. dhanInI pathArI pAse kheDI. 66 mhena eka upakAra karaze!? " dhanI dayAmaNI najare niLA tarapha joi rahI. zuM?" "" mArI te| A chellI laDI cAle che. mArI kAMI IcchA paNa rahI nathI. mane Ave che mAtra eka ja vicAra; ne te mArA nIAnA. haeNna, eka upakAra karaze ? ' << zuM che? tArA chanauAne mAre tyAM lai jAuM ?' .. nima LA ' hA e ja mhena. mArA chanIAne tame saMbhALajo. khAtAMpItAM e tamArUM kAma karaze; karAM ramADaze te bajAranuM kAma karaze. ene tamAre tyAM rAkhajo, paNu vhena, hajI e nhAne che. bahu kAma ene nahi sAMpatAM. pachI te| e tamArA ja che, te tamArI ja nekarI karaze. " dhanI nirmaLA tarapha animeSa najare joI rahI. ** nirmaLAnA be varasanA khALakane ramADavA mATe eka brekarAnI jarUra ene hatI; eTale eNe chanIAne laI javAnuM kabUla karyuM. "vArU. dhanI, tuM kahe che te pramANe huM chanIne laI jaIza ne e mArA cheAkarAne ramADaze. basa have khIjuM kAMI kahevuM che?" * 32 khIjuM kaMI nahi vhena. tamArA upakAra " dhanIe chanIAnA hAtha laI nirmaLAne sAMpyA. " vhena, ene saMbhALajo. aMta vakhate enA hRdayamAM vAtsalyasnehu jhaLahaLI UDaye|; AMkhe! nAcavA lAgI; ane chevaTanuM madhura hAsya mukha upara pragaTayuM. enI AMkheA baMdha thaI; zvAsa thaMbhyA. dhanI-snehALa mAtA sadAne mATe jagatane choDI, prabhune tyAM cAlI gaI, chanIAne lADu tA maLaze, paNa snehALa mAtAnuM hRdaya pharIne maLaze kharuM ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvana jharaNa prabhA thoDAka zIkha sainike sAthe guru govindasiMha camakauDanA killAmAM gherAyA. killAnI AsapAsa virATa megalasenA patharAI vaLI. chUTavAne eka mArga na rahyo. gurue eka pachI eka vire bahAra nIkaLI mAgalasenA ane senApatione haMphAvavAnI nIti svIkArI, ne temanA meTA putra ajItasiMhe pahela karavAnI AjJA mAgI. dhanya beTA." gurue hasIne vidAya ApI. ajItasiMha ceDA ja samayamAM laDatAM laDatAM svarge sidhAvyuM. ne tarata ja temanA, cAda varSanI vayanA, bIjA putra jujhArasiMhe pitA pAse yuddha caDavAnI AjJA mAgI. " zAbAza, beTA" govindasiMhe putranI pITha thAbaDI. pitAjI" putra ghoDe caDatAM be tarasa lAgI che. thoDuMka pANI haze?" pANI!govindasiMhe zAMtithI kahyuM, "pANI te samarabhUmi para sUtelA tArA bhAInI pAse hoya. tyAMthI pI leje." punAmAM dhArAsabhAnI beThaka maLI hatI. te samaye lekamAnya tilaka sabhAgRhamAM pravezavA jatAM bAraNe beThelA nokare sAme laTakAvela pATiyA sAme temanuM dhyAna bacyuM. te para lakheluM hatuMH mAnavaMta sabhyo sabhAmaMdiramAM praverAtAM teo kUla Dresa (keTa-pATaluna-meja khUTa)mAM na hoya to maherabAnI karIne temaNe pitAnA joDA ahIM utArI devA." lokamAnya sAdu dhetiyuM ane caMpala paheryA hatAM. temaNe caMpala kADhIne eka khUNAmAM goThavatAM nekarane kahyuM, "jarA sabhAnA mukhya maMtrIne ahIM bolAvI te." nekara mAnavaMta maMtrIne bolAvI lAvyA. tilake pitAnAM caMpala sAme AMgaLI cIMdhI tene kahyuM, "huM sabhAmAM heuM tyAMsudhI ahIM mArAM caMpala sAcavatA bese." maMtrI avApha thaI gayo. paNa dhArAsabhA aMgenA kAmakAjamAM maMtrInuM sthAna sabhA ane sabhAsadonA nekara sarakhuM heya che. te tilakanAM caMpalanI samIpa besI gayA. tilaka sabhAmAM gayA. sabhAnuM kAmakAja zarU thatAM tenI noMdha levAne gavarnare mukhya maMtrInI tapAsa karavA mAMDI. tilake zAMtithI kahyuM, "emane te meM mArA jeDa sAcavI rAkhavAne bAraNe besADavA che." gavarnara camakayA. paNa tarata ja te paLa pArakhI gayA. te jANatA hatA ke maMtrInI hAjarI sivAya sabhAnuM kAmakAja AgaLa vadhI zake nahi; ne prakhara kAyadAbAja tilaka A viSayamAM pAchA paDaze nahi. temaNe tarata ja dhotiyuM paheranAre joDA utAravAnA niyamane rada karyo. ne tyAre ja maMtrI sabhAgRhamAM pAchA pharI zakyA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvana jharaNa311. kezalapatinA tyAga ane prema, tenA dAna ane tenI ujajavaLa kIrtie kAzIpatinA hRdayamAM TheSa pragaTAvyo. teNe bhayaMkara sainya sajaja karI kauzala para caDAI karI ane te sukhI pradezane chinnabhinna karI nAkhyo. kezalapati jaMgalamAM cAlyo gayo. paNa pariNAma dhAryA karatAM UlaTuM AvyuM. kezalapatinAM kIrtigAna sAthe ja hindabharamAM kAzI patinI nindA vadhavA lAgI. ne khIjAyela kAzI patie kezalarAjane pakaDI lAvanAra mATe eka hajAra sonAmahoranuM InAma jAhera karyuM. DAka samaya jatAM kAzapatinI sabhAmAM eka jaTAdhArI jogI Avyo. tenI sAthe eka garIba lAgate gRhastha hato. keNuM che ? kema AvavuM thayuM ? " kAzapatie hasIne pUchayuM. "huM vanavAsI kozalarAja," jogIe zAMtithI kahyuM, "mane pakaDavAne tame hajAra senAmahoranuM InAma jAhera karyuM che. A saMgrahasthane dravyanI jarUra che. mane emanA hAthe pakaDAyela gaNa e InAma emane Ape." - kAzIpatinI AMkho camakabhInI banI. tene kozalapatinI kIrtinAM sAcAM mULa samajAyAM. siMhAsana parathI UThI, pitAnA e mahAna pratispardhIne bheTI paDI, enA mAthA para mugaTa mUkatAM e bolyo, "kezale tamAruM che. sainyathI tame mane bhale harAvo. guNathI kadI na harAvaze." sikaMdara paMjAbamAM vijayanI dhUnamAM AgaLa vadhato hato. hiMdIone hAthe mAra khAtA pitAnA sainyanI pIchehaThanI valaNane te hasI kADhatA. te arasAmAM, pote jItelA eka nagaramAM, teNe keTalAka brAhmaNa vidvAno nahIMtaryA. temanI sAthe te tattvajJAnanI vAtamAM parovAyo. tene lAgyuM ke A vidvAne tenA guru. erisToTala karatAM paNa kaMIka vizeSa jANe che. vAtacIta pUrI thatAM eka yuvAna brAhmaNa sikaMdarane eka bAjue laI gayo. tyAM pahelethI patharAvela cAmaDA para te AmathI tema bhamavA lAgyo. sikaMdara para sUcaka najara dhI te vArApharatI cAmaDAnA cAre khUNe Ubho rahyo, chevaTe vacce jaI Ubhe. jyAre e khUNAo upara UbhA rahyA tyAre sikaMdare bAkInA cAmaDAne UchaLIne yuvAnanI upara ja dhasatuM joyuM; jyAre te vacce Ubho tyAre cAmaDuM dabAI gayuM. "Ane artha?" sikaMdare pUchayuM. artha e ja ke," brAhmaNe tINatAthI kahyuM, "rAjAno dharma rAjyanI madhyamAM rahevAne che. ne te ja te rAjyane sAcavI zake. je e jagata jItavAnI dhUnamAM ADAavaLe ke rAjayanI bahAra pharato rahe to te pitAnuM pada gumAvI bese che. tenuM rAjya paNa tenA sAmuM dhasI Ave che." sikaMdaranI vidhUna e ja vakhate ogaLI gaI. sainyanI AgaLa na vadhavAnI IcchAne te tAbe thayo. ne tarata ja tyAMthI pAchA pharI gayo. K IDarapati pratAparAva rAtre guNaveze nagaradarzane nIkaLyo. te vakhate eka gharamAM teNe kaI atyAcArIne eka svarUpavAna yuvatI sAthe anAcAra karato jo. teNe gharanuM ThekANuM yAda rAkhI lIdhuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ 312 - suvAsaH kArtika 1996 savAramAM yuvatIne teNe nyAyamaMdiramAM bolAvI. pUchayuM, " atyAcArI koNa hato ?" mahArAja huM ene nathI oLakhatI." "A sabhAmAMthI oLakhI kADha" iDarapatie AjJA pharamAvI. yuvatIe pratAparAvanI samIpa beThelA eka tejasvI rAjapuruSa tarapha AMgaLI cIMdhI. pratAparAve jallAda pAse tarata ja e puruSanA kakaDA karAvI nAkhyA.--e rAjapuruSa pratAparAvane mitra ane tenI hAlAmAM hAlI putrIne pati hato. jamAInA vadhathI jarAka vihavaLa banyA vinA rAjavIe yuvatIne pUchyuM: "tuM anAcArane tAbe kema thaI?" "mArA para baLAtkAra gujAryo hata" yuvatI bolI. baLAtkAra!" pratAparAva gaje, "ziyaLa karatAM jIvanane vadhAre moLuM gayuM ? marIne ziyaLa na sAcavI zakI ! tuM iDaranI ramaNI gaNavAne lAyaka nathI." ne pratAparAve e ramaNIne pharI e baLAtkArane vaza na banI jAya evo pATha bhaNa. lIMkananuM ghara ghaNuMja nAnuM ne chAparUM besI gayeluM hatuM. paNa e bedarakAra vIrane enI kazI ja gaNatarI nahotI. eka samaye te cIkAgo-nyAyamaMdiramAM gayo. pAchaLathI tenI patnI ane eka mitra maLI e gharane uparane bhAga pADI nAkhe. lIkana pAchA pharatAM te gUMcavAI UThyo. teNe eka pADozIne pUchyuM, "A mahollAmAM lIMkana mahAzayanuM ghara kayAM AvyuM ?" pADozIe hasIne paDI gayelA ghara sAme AMgaLI cIMdhI. e gRhamaMdiranA avazeSo nihALatAM lIkanane samajAyuM ke potAne mATe eka sAdA suzobhita gharanI jarUriyAta che. ne thoDA ja samayamAM navA makAno pAyo naMkhAye. eka savAre pharavA jatAM lokana UMDA vicAramAM darane dUra nIkaLI paDyo. tenA paga thAkI gayA tyAre ja tene khabara paDI ke pote ghaNo cheTe nIkaLI paDyo che. te vakhate tyAMthI gADI haMkArI jatA eka saddagRhastha nIkaLyA. lIkane potAnA keTa tarapha AMgaLI cIMdhI ene pUchyuM, "bhAI, mAre A keTa jarA zaheramAM laI jazo ?" "ghaNI ja khuzIthI," saddagRhasthe kahyuM, "paNa pachI tame e pAcho zI rIte laI jaze?" huM e keTamAM chuM e ja sthitimAM purAI rahevA mAguM chuM. eTale tame e keTane jude sAcavavAnI muzkelImAMthI heje UgarI jaze." - sadagRhasthanA mananI IcchA game e hoya paNa eNe hasIne lIMkanane gADImAM AvakAra to A ja. eka divase lIkane nyAyamaMdiramAM eka kesa calAvyuM. paNa nyAyAdhIze tenA pakSanI virUddha paDI asarakAraka bhASaNa karyuM. lIMkane joyuM ke jyurInA gRhastha nyAyAdhIzanA bhASaNathI deravAI gayA che. ne te kalAtmaka be be Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvana jharaNu * 313 ApaNA mAnavaMtA nyAyAdhIza sAheba bAhAza che, vakIla tarIke saphaLa nIvaDI zake evA paNa che. paNa emanI avaLI kaLAe emanA magaja para paNa asara karI jaNAya che.' * nyAyAdhIza dhUMvAMphUvAM thaI gayA. lIMkane tenA gaMjIrAka sAme AMgaLI cIMdhI. badhAMe e tarapha najara karI te jaNAyuM ke nyAyAdhIza sAhelme te vaane utAvaLamAM avaLuM paherI nAMkhyuM hatuM. chAtIne bhAga vAMsAmAM cAlyA gayA hatA, vAMsAne bhAga chAtI para zAbhatA hatA. te badhA dhImuM hasI UThayA. nyAyAdhIzane paNa krodhabharI gabharAmaNa chUTI. temanA bhANunI asara elavAi gai, te jyurIe lIMkananA pakSI tarapheNamAM cukAdA ApyuM. lemana nAmanA eka nAmAMkita amerikana vakIla dvayuddhanA khUbaja rasiye| hatA. eka prasaMge kacerInA bAraNeja tene yuddhanuM AzvAna maLatAM te tarata pAchA pharI akhADAmAM yuddha khelavA lAgyA. paNa pratispardhI kaika sabaLa jaNAyA. eNe yuddhamAM lemananuM pATalUna cIrI nAMkhyuM. te samaye nyAyamaMdiramAMthI tenA nAmanI khUma paDatAM te tatkSaNa kacerImAM deDayeA. te e ja sthitimAM peAtAnA asIlanA bacAvamAM bhASaNa karavA lAgyA. *cerInA TIkhaLI vakIlAe e vakhate enA phATela pATalUna para najara nAMkhI eka navA phaMDanI zarUAta karI. mathALe temaNe lakhyuM, nAmAMkita chatAM garibAIthI pIDAtA vakIla lemanane mATe e pATalUna kharIdavAne " e phaMDamAM badhA vakIlee yeAgya rakamA bharI e kAgaLa gupta rIte aMdarAaMdara pheravavA mAMDayA. temAM chelle vArA lIMkanane ANye. lIMkane lakhyuM : "6 " huM kAI paNa krUDamAM chellA phALA nathI noMdhAvatA. ' (6 eka samaye bagIcAmAM pharavA nIkaLelA pramukha lIMkanane eka sainika maLI gayA. pramukhane te eLakhatA nahAtA. baMne vacce vAtacIta thatAM sainike pramukhathI mAMDI senAnA saradAra| sudhInA darekanI khabara lai nAMkhI. << paNa che zuM? " lIMkane hasIne pUchyuM. ( " huM garIba sainika chuM. mAMde| paDatAM mane sainyamAMthI kADhI mUkayA. te mArA pagAra ApavAnI paNa kAI ne darakAra nathI. ' " ema !" lIMkane camakIne kahyuM, " huM vakIla chuM. tane kADhI mUkavA saMbaMdhInA sarakArI kAgaLA mane batAve teA kaIka rastA nIkaLe. sainika lIMkananA hAthamAM kAgaLA mUkayA. lIMkane te tarata tapAsI jaI, tenI pAchaLa yuddha vibhAganA sekreTarIne A kesa krUrI tapAsI jovAnI sUcanA karI, tenI nIce peAtAnI TUMkAkSarI sahI karI. te lai sainikane teNe sekreTarI pAse pAchA javA sUcavyuM. pramukhanA e mitro A vakhate dUra rahI gupta rIte A prasaMga joi rahyA hatA. sainika temanA pAsethI pasAra thatAM tene temaNe pUchyuM, " kANu hatA e ? " " hatA kAI kheDALa ullu. kahe che ke huM vakIla chuM. mane nakAme dhakko khavarAve che. '' <6 ThIka, ame paNa tArI sAthe AvIe chIe." mitroe kahyuM. jyAre te yuddha vibhAganI kacerImAM jaI paheoMcyA tyAre ja sainikane khabara paDI ke peAte kaeNvA bhAgyazALI hatA. te pachI teNe peAtAnA madadagAra vakIlatI ghaNI tapAsa karI. paNa ene tene patto na ja maLyo. * Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat X X www.umaragyanbhandar.com
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ 314 - suvAsa : kArtika 1996 pramukha vAziMgTananA mahelamAM bhavya darabAra bharAyeA hatA. senApati grIna e darabAramAM mukhya mahemAna * hatA. te prasaMge eTalI rasika carcA jAmI ke sabhAjanamAtra carcAmaya banI gayAM. sabhA vIkherAtAM senApati zrIne peAtAnI TApI ahIMthI tahIM zeAdhavA mAMDI. te mahemA tarataja mukha para rUmAla dAkhI chUpuM hasI UDavAM. paNa vAziMgTananA mukha para madhura zAMti sivAya kaMIja na jaNAyuM. temaNe sAmenA AyanA para AMgaLI cIMdhI, dhImethI kahyuM, vahAlA mitra, jarA jue te kharA. tamArI TApI kAIka nakharAMbAje pelA AyanAnI pAchaLa chUpAvI lAge che, " 66 " oha ' kahetAM grIne AyanAmAM joyuM, ne tene jaNAyuM ke tenI TApI AyanAnI pAchaLa dekhAtI hatI kharI paNa te tenA peAtAnA mAthe mUkelI sthitimAM. k 22 ( 1 divase thayAM vAziMgTananuM eka bhavya citra dvArAtuM hatuM. paNa dhAryAM samaya pasAra thavA chatAM citra pUruM na thayuM. vaziSThane citrakArane te saMbaMdhI DapakA ApatAM citrakAre kahyuM, nAmadAra ! phalaka ( citrapaTa ) jyAMsudhI pUrUM sUkAya nahi tyAMsudhI utAvaLa asaMbhavita che. khIje divase citrakhaMDamAM AvI citrakAre laka tapAsyuM te tene jhALa lAgI hatI. teNe veziMgTanane khelAyeA. veziMgTane tapAsanI kaDaka AjJA pharamAvatAM jaNAyuM ke tenA nIgrA nAkare lakane cUlA para dharyuM hatuM. vAziMgTane nAkarane dhamakAvatAM te raDatAM raDatAM kheAlyeA, " sAheba, gai kAle citrakAre kaheluM ke 'phalaka sUkAya te| ApanI IcchA tarata pAra paDe. meM tema karavAne tene cUle tapAveluM." " cAlye! jA, harAmI. na samajAtI vAtamAM mAthu mAratAM zarama nathI AvatI?" voziMgTana krodhamAM eTalI UThayeA. paNa khIje ja divase ziMgTane te nAkarane peAtAnI samIpa melAA. te tenA hAthamAM cAMdInuM eka suMdara ghaDiyALa mUkatAM kahyuM, bhAi le A DiyALa. krodhanI eka kSaNamAM thayelI bhUla mATe huM mAphI mAguM chuM--enI tuM e ja ghaDiyALathI yAdagIrI rAkhaje." ** mAlA [ pRthvI ] dIThI kanaka oDhaNI sakhI uSAtaNI Abha pe. jatAM karathI kheMcavA tarala keAra e sALunI paDA saDiye| tadA adoM bheAma pe AthayA. haeNve nathI ja eSaNA subhaga sALunA sparzanI cahuM kiraNa dvAramAM kavita phUlaDAM gUMthIne sadA jagata kaMDamAM kavana hAra ArApavA, Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat prabhulAla zukala * www.umaragyanbhandar.com
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ vaTapadra(vaDodarA)nA aitihAsika ullekha [2. paM. sAyaM lagavAn, gAMdhI, prAcyavidyAmaMdira, 43162!. ] [11] siMdhi(saMdhI) gAradi(gADadI) vaDDek , hUkame morace aDDekH keki-paMktimeM jhAjAk, sAthe karata avvA (vA)jAk. 13 keDi baMdhi kaTTArAk , bhaTa-gaNa reheta aTTArAka ; kete DhAlase ramatek , paTTA khelate namateka. 14 2nikI hathoTe(The) dhauM(dhu)pAk , paTTA grahata he cu(ca)pAk ; dho()pAMdAra madamastAk , TuNA deta he hastAk. 15 . ese cyA daravAjek, beThe gAradI chAjek ; pohorAya dotaraphAMk , ji(jI)nakI khUba he ku(ko)raphAMk . 16 nikA ATha daravAnAk , vahe ba(gho)hota jaravAM (khAM)nAka ; ujAti(tI) khalakakuM khAlek, dANi(NI) dANase jhAlek . 17 inase (iNaseM) sare tamAsAk, varanu(vaNu) nagarakA khAsAk ; nikI paTolyA 4polyA(lAM)k, vAmeM(uname) polakI olyAk . 18 tAmeM sAMkaDI serIka, vAmeM loka he laherIk; mi(mI)late kaMdore bhArI(re)ka, resama(mI) bohota he bArIk. 19 AlA(lA) khA(thA)na 'uddArAk , vijayAnaMda manohArAka ; gi(gI)tAraNa he saMtAk , vAkA ziSya suvinItAka, 20 AdimAM-"prImantrapativikramasamayAt saMvat 1890 zAke 1755 pravartamAne zrIguja(ja)radeza vaDodarAnagara sthAI chItapAgacachIyazrIvijayAnaMdasUripakSe dI5vijaya kavirAja temane suzrAvaka puNyaprabhAvaka gAMdhI kullabhadAsa jhaveracaMda, sAva jhaveracaMda devacaMda, sAru kAhAnadAsa narasIdAsa, sAra nathu goviMdajI temaNe pUcchA karI je mahAnizIthasUtra x x" aMtamAM--"iti zrItapAgaccha vijyAnaMdasUripakSe dI5vijyakavirAja uddhati mahAnizIthasUtra - lezamAtra bhAvArtha. saMvata 1890 zAke 1756 pravartamAne zikhyahaste pRcchAkAraka zrAvakaathe sviropakArArthe zrIgurjaradezamAM vaDodarAnagaramadhye e graMtha racyo che. vAMcIne vAkaba thAMsyo. iti mahAnizIthanA bola samApta. zubha bhavatu graMthAcaM 300" ...ka. saMdhi, gADadI vaheka, 2 ka. nikithoDe dhUpAMka, paTA 3 ka. jAcI 4 ka. poLAMka, unako ponalako olyAMka. mIlate 5 ka. udharAka, sAgaragacchana mohArAka, vAcaka rahate saMtAka(ka), unakA sIsa suvIni(nI)tAka(k); Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ 16. supAsa ti: 1966 manamohana-prAsAdAk, murati(mUrata) rI(RSabha alhA(AlA)dAk; bhaviyAM bhAvase vaMdeka, bhavakA pApa nikaMdek. 21 . zAMtinAtha(caMtAmaNa) bhagavAMnAk, 2he ve mugatikA thAnAk; abhayAdAnakA dAtAka, jagahu~ deta sukha-zAtAk. 22 sAgaragacchakA AlAk, guruse namata haiM bAlAk; 4vAcaka rahai comAsAka, karate grantha abhyAsAk. 23 aisI polakI(ke) aggoMka, maMDI dAMNakI jaggauMka; chApAM karata hai dANI, dUsarI deta pasahanANIk. 24 kaNaki(kI)-pi(pI)Tha he pAsauMk, kaNakI 'bohota hai rAsauMk; poThyAM lAta vaNajA(najhA)rAk, kaNi(Na)yA karata vyApArAk. 25 beThe 'bahu(ho)ta pasArIka, mi(mI)sarI sakara sopArIk; mIracyA elacI bhajI(tajjA)ka, phophala(cArolI) khArakAM "vajI(jA)ka. 26 khasakhasa suTha vira(varI)hAlIka, puDi(pUDI)AM deta he vAli(vAlI)ka; ole hATa tammA(mAM)mAMka, cijAM deta ammA(mA)mAMka, 27 ago(ggoM) mAMDavA ni(nI)rakheka, dekhata vAra hI harakhek; beThe sarAphI mauji(mojI)k, nANAM parakhe(kha) (3)cojIk. 28 sakeM(ke) navanave DhagoM(ggoM), nANAvaTikai(nANAMvaTTIke) Agoka; baiThe bahu vyApArIk, huMDI calata hajArIk. 29 / sakA(kAM) qhaba bharuacI(ccI)k, huMDayAM(hUMDAM) deta he nacI(jaccI)ka; jaMbUsara surati(sUratI) sakA(kkA)ka, 11parakhyA(khA)dAra he pakkAk. 30 12sIhA(A)sAhi(hI) nahI ceherAka, jyAke sake(jInake sake) samaserAka: calaNA (bohota hai 13dUjIka. bhAgauvaMtakI pUMjIka. 31 peseM bhAva 14paramAne(mAMNe)k, lete "loka una ThAne(Ne)k; uhAM milata vIdesIka, kAgada patra saMdesIk. 32 tyAM saMpAdaka sAkSara zrIjinavijayajIe kavi dIpAvajayano paricaya karAvatAM jaNAvyuM che ke mahArAjA khaMDerA temane "kavibahAra no IlakAba Apyo hato, paraMtu te kayA AdhAre jaNAve che, te tyAM spaSTa sUcavyuM nathI. AjathI so varSo pahelAM--vi. saM. 1892mAM vaDodarAnA zrAvakasaMghe suratamAM rahelA kavirAja hIpavijayajIne pUchAvela mUrtipUjA vigere 26 praznovALI pra. kAMtivijayajI mahArAje hAlamAM mArI tarapha mokalelI 4 patravALI bIjI pratimAM ullekha che ke , ka. bhA 2 ka. deveM muktikA 3 ka. vijayAnaMdakA AlAk, sAdhasaina mata he 4 ka. gItArtha 5 ka. seM. 6 ka. bota 7 ka. kaNakA 8 ka. bahota tapasAdIka 9 ka. vajjAka 10 ka. bharAM acIka, haMDAM 11 ka. parakhAM 12 zI AzA hInakI cerAka, jinake sike 13 ka. iMjIka, bhAMgAM0 pU0 14 ka. sANeka 15 ka. lIka uMna gaNeka, gaMDI chor3a Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ 185(43142)n| maitihAsi vema.. 317 gaMThI-choDa uhAM ketek, lAThayA-harAmI tetekH bhaMgI bhaMgase 'mAteka, kephI kephase2 rAtek. 33 . beThe taMboli(lo) jhAjek, biDe(bI.) deta haiM tAjek; . nAgarabeli(la) gaMgerIk, ucevalI pAna 4caMgerIk. 34 nIkI khAMDI(Da)kuM dhoik, sukhaDI karata kaMdoika; magadala jalebI khAjAk, baraphI leta haiM jhAjAk 35 peDA lADuA(DUvA) mAvAka, khalakAM leta hai khAvAk; 5UMcI masta(bhavya) havelyAMka, lAMbI hATakI olyAk. 36 gujarImeM vasta ja milati(je mIlatI)ka, tAkuM baranakuM(bu) tahatika; dhoti 72samakI korAM(rI)ka, dupaTe kasabI leharA(rI)ka. 37 mi(mI)saru mi(mI)sajhara "mohoMghAk, raMgata vastra he 10sohoghAk; pAghau dorIyA(A) vi(vI)katek, adala muM(ma)la hI karate(rte)k. 38 nakalI bohota daMtArAk, 11karate daMta-vyApArAk; joi hAthakA mApAk, cUDA deta hai chApAMka. 39 Ago(gauM) dharata hai cUDAka, Ape (ha)dayakA gUDhA(DA)ka; 12raMge naga iMsI isIArIk, mukhaX deta hai gArIk. 40 13ni(ni)kI pola ghaDIAlIk, havelyAM khuba matavAlI; phatesiMghakI bhArIk, gokhU gokhameM 14cArIk., 41 narasiMha(sI)rAva(yaha) varaghoDek, khalakAM nirakhavA doDek; kAti(tika)-pUnyameM melAka, rasIA leta hai(he) khelAk. 42 dIpaka-mAla he U(u)cIk, vA to gaganase poha(poho)cIka; dIpaka-zreNi(Na) he tAji(jI)ka, vAmeM jota hai(he) jhAje(jI)ka. 43 dAdA pAsa he pAsauk, pUrata manakI Asauk; aM(AM)gI hota nava aMgeka, bhAvi(vI) stavata ekaMgena. 44 vIracaMda sAhakA gehAk, ji(jI)nase 15rakhata he nehAk; ' Agama praSNa(zna)seM kartAk , ANA pAsakI dhartA(ratA)k. 45 - "svasti zrIsUratabaMdira mAhAzubhasthAne pUjyArAdhyatattama paramapUjayArcanIyAna sakalaguNanidhAna ane kazabhakipamAvirAjamAna gurujIsAheba paMnyAsa dIpavijayajI kavirAjacaraNAna zrI vaDodarAthI lakhita sadA sevaka AjJAkArI gAMdhI dulabhadAsa jhaveracaMda, sA jhaveracaMda devacaMda, medI khuzAla bhANu, sA nayu geviMdajI. sA kAhAnadAsa narasidAsa, sA haraSacaMda bhagavAnadAsa pramukha 1 . Ateka 2 ka. meM 3 ka. celakI 4 ka. maM...bUrAkhoDa jaMdhoiMka 5 ka. ghevara, sakarapAreka(ka), mA(ma)marA-sevaheM khAreka 6 ka. varNavaM...tIka; 7 ka. dhotI resamI 8 ka. bakI 9 ka. moMghAka 10 ka. soMghAka. pAyau 11 ka. unakA paMtha he nyArAka; nagarajanavAsI haiM bholAka(ka), deveM daM(dA)takA golAka(k) 12 ka. naMga raMgata he nArIka, 13 ka. tIkI ghaDIyAlIka 14 ka, bArIka, kArtika 15 ka. rahata Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ 318 .. supAsa : ti: 1966 kevala sAha hai(1) dharmika, zrotA khUba hai(he) marmika; saMghameM bahu(boho)ta sAvAsi(bAsI)ka, narasiMha polakA vAsIk. 46 harakhajI zAha 'hana(ra)rojAMka, vaMde RSabhajina mojAMk; raMgata qhaba hai jamA(nA)lAk, maMDapa coka vi(vI)sAlAMk. 47 mehetA polakI vasti(stI)ka, 4vAko loka hai masti(stI)ka; vijayAdevakA AlAk, uMcA gokha hai mAlAk. 48 bhida(6)ra bhAri(rI) kamaThAnA(ThAMNAM)ka, lagA ba(bo)hota vAM(uhau) nANAMk; ki(kI)nA rAva mAnAji(jI)k, 'jAki mAMDaNi(NI) tAji(jI)k. 49 geMDA vAgha ne citAk, 10jota hota haiM mittAk; niki(kI) moja iNa saherAk, saravara 11 varanavaM gaherAk. 50 saravara khUba sarasi(sI)Ak, 12pAjo baMdhase kasIAk; suresara dUsarA nyArAk, pAMnI bharata 13pani(nI)hArAka. 51 saravara aMbUse bhariAk, mAnuM sAyarA darIyAk; vRMdA calata he dArAka, mAnuM raMbha anuhArAk. 52 panaghaTa(TTa) paMthase va(ve)hetAka, sahi(hI)se karata saMketAka; jhularaM jhularAM jAti(tI)ka, apane raMgameM mAti(tI)ka. 53 jAti nAriAM lAreka, apani(nI) bAta saMbhAreka; hasati(tI) hAthase bhAli tAlI)ka, deti(tI) muM(mU )haseM 14 gAli lI)ka. 54 sIAbAga he va(ba)hAka, phatebAga hiM(he) aDDAka; mastubAga he moTAk, 15vAkA urddha he koTAka. 55 / sehetuta(ra) jhamarakhAMka, phala posta kamarakhAMka; ikSu(kSa) anAra annAsAk, zrIphala nIMbU phanA(mA)sA. 56 caMpaka ju(jU)haDI aMbAka, mogara kevaDA liMgAka; maruA mAlatI jAika. damaNA 17gulanerAika. 57 [yAtu] samasta paraSada saMdhanI vaMdanA vAMcavI. bI. saMghamAM zrAvakane prazna sUjhayAM te vANIyA ane lakhatAM kAna mAtara ThIka Ave nahI mATe zAstrI akSare lakhAvIne pAnAM sAheba pAse mokalyAM che. te dhArI vicArIne pAchA uttara lakhaje. tumane na bese to bijA paMDita gItArtha gurujI sAheba tathA samajha hotA zrAvakathI dhArI vicArIne ene pAcho uttara lakhavo. 16. naro jA~ka, 2 ka. RSabhajI namo jAMka; 3 ka. janA lAka, 4 ka. uho ke bota he mastIka; vI. 5 ka. mahAlAka. 6 ka. bhaddarabArI kamAMNAka, 7ka. uho 8 ka. jInakI 9 ka. pAthane 10 ka. jotAM jo(ho)ta he mItAk; 11 ka. varNavU gha(ghe)herAMka. 12.. mIlate bota hA(ho uhAM) rasIAk; 13 ka, panIhArAka. jAti jorIyAM 14 ka. gAlIka / panaghaTa paMthaseM vahetAka, sahIse karata saMketAka; phUlara jhUlarAM jAtIka, apane raMgameM mAtIka. 15 ka. unakA urva 16 ka, sehe tuta jhamarakhAMka, keleM aMjIra 17 ka. gullane rAik. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAgara-garava jagajIvanadAsa dayALajI modI badhI jAtanA brAhmaNamAM nAgare sarvathI zreSTha gaNAya che, eTaluM ja nahi paNa hiMduonI sarva jAtiomAM zreSTha pada bhogave che. e emanI zreSThatA temaNe parApUrvathI sAcavI rAkhI che. dekhAvamAM, AcAra-vicAramAM, sughaDatAmAM, svacchatAmAM, cAturyamAM, bhASAzuddhimAM, vANImAdhuryamAM, mArmikatAmAM nAgaro bIjI badhI jAte karatAM caDI jAya che. nAgaro eTale Arya saMskRtinuM pratyakSa svarUpa. saMskAramUrti te nAgare. rU5-sAMdarya te nAgarone ja vareluM che. kahevAya che ke narasiha mahetAne bhagavAne rAjI thaIne varadAna mAgavAnuM kahyuM tyAre temaNe mAgI lIdheluM ke mArI nyAtamAM koI kadarUpuM na hoya ne koI garIba na hoya. ane kharekhara e narasaiyA bhAtanI nyAtamAM koI rUpauMdarya vinAnuM nathI hotuM ne kaI bhUkhyuM nathI rahetuM. geravarNa, avayanI sapramANatA, kALA vALa, moTI ane kALI tejasvI AMkho, raktaoTha, pralaMbabAhu, moTuM mAthuM, bhavya cahere ane gaMbhIra mukhamudrA e nAgarone bIjI kemothI turata judA pADe che. ane e gaurava tathA moTAInuM abhimAna bolI cAlI, paheraveza ne mukhamudrA uparathI jonArane turata jaNAI Ave che. nAgaro rAjadvArI kema che. mutsaddIgIrI te nAganA bApanI ja. moTAM moTAM rAjya vasAvavAM heya ke uthalAvI nAkhavAM hoya te nAgare karI zake ema che. vidyAmAM ne rAjakhaTapaTamAM nAgare AgaLa paDatA che; nAgaromAM ke abhaNa nahi, nAgara strIo eke eka bhaNelI hoya che. ane keTalIka te sArI vidvAna ne graMthakAra paNa thaI gayelI che-hAla paNa che. nAgara strIo ghaNI rUpALI hoya che ane sAthe sughaDa ane catura paNa hoya che. strI sanmAna ane strI-svAtaMtrya nAgaromAM jeTaluM che teTaluM bIjI koI kAmamAM nathI. nAgara strIo DahApaNathI bharelI ane ThAvakI hoya che. temano kaMTha madhura hoya che. ane teo saMgItamAM nipuNa hoya che. dIpakathI dAjhelA akabaranA mAnItA gavaiyA tAnasenane malhAra rAga gAI zAti ApanAra nAgara kumArikAo hatI. AcArazuddhi, vicArazuddhi, vANI zuddhi ema sarva bAbatamAM zuddhi jALavI rAkhI nAgaroe samAjamAM potAnuM varcasva jALavI rAkhyuM che. bIjI kaI jAtanuM nAgare jamatA nathI; ane ema nahi jamavAne lIdhe ja nAgaro bIjI keme karatAM UMcA gaNAI gayA che. na jamavAnuM kAraNa temanI caDiyAtI sughaDatA che. hiMduomAM e rivAja paDI gayo che ke je jenA hAthanuM rAMdheluM ke aDeluM na khAya te tenA karatAM UMce gaNAya che. jo ke nAgaromAM have AvI che cha bahu ochI thaI che. te paNa temaNe potAnI saMskAritA jALavI rAkhavAthI haju teonI mahattA samAjamAMthI ochI thaI nathI. kalama, kaDachI ne barachI e nAgarane paze che. kalama eTale vidyAne lagatA dhaMdhAmahetAgIrI, kArakunI ane chevaTe divAnagIrI paNa karavAne nAgaro samartha hoya che. kaDachI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3ra0 suvAsa : kArtika 196 eTale rasoI karavAnI kaLA. temAM paNa nAgare pravINa koInA hAthanuM jamAya nahi eTale badhA ja nAgare svayaMpAkI. svacchatA ane svAdamAM nAgarI raI vakhaNAya che. ane barachI eTale hathiyAra dhAraNa karavAM. nAgare yuddha paNa khelI jANe che. nAgara yoddhAonI vAte ItihAsanAM pAnAMmAMthI jarUra jaDI Avaze. lalita kaLAo-citrakaLA, raMgapUraNa, saMgIta, vastraparidhAna vagere kaLAomAM nAgara strI-puruSo svAbhAvika rIte ja catura ane pravINa hoya che. nAgarI lipi e nAma nAgaro uparathI ja paDeluM hovuM joIe. . nAgaromAM AvI jAtanA viziSTa guNo che te uparathI nAgara kavi harSadarAye hiMdImAM "nAgarabatrIsI" nAme suMdara kAvya banAvyuM che. nAgara nAma ghaNuM jUnA kALathI jANItuM che. kauTilyanA arthazAstramAM nAgarono ullekha Ave che. nAgare paradezI prajA hoya ane A dezamAM AvIne vasyA hoya ne pachI AryomAM bhaLI gayA hoya ke A dezanA mULa Aryo hoya, paNa Aje to zuddha Aryo gaNAya che ne AcAra-vicAre tathA vidyAvyAsaMgamAM Aryo karatAM caDI jAya evA che. nAgaromAM prAcIna kALamAM ghaNuM sArA sArA mahApuruSo utpanna thayelA che. akabaranA darabArane mAnIte bIrabala nAgara hatuM. rAjA chabIlArAma ane dayA bahAdura megala rAjyanA saradAra nAgara hatA. junAgaDhanuM rAjya jamAvanArA yoddhAo ane rAjyanItijJa puruSo amarajI divAna jevA nAgara hatA. manasukharAma sUryarAya, puruSottamarAya suMdarajI jhAlA nAgaranA svarUpane gya citAra ApatA te kAvyamAMthI thoDAMka avataraNe-- pAghapeca pApAna, kamarame kalamadAna, bina hamai maherabAna, mAnapada pAya ke; miSTa miSTa huM jabAna, lekhana kamAna jaisI, bAna bina dRjanake, chedata uThAya ke bhedata hai marmabheda, bhAjana prapaMca huM ke, bhaMjana malIna mana, majajanatA lyAke; kahe harasiddha nRpaztArameM kiMvAra jaise, karatika hAra pAya, cahu ora sahAya ke, azvaka phirAya jAne, zastrako uThAya jAneM, kavitA sunAya jAne, jAne nIra tarIbo; kahe harasiddha rAga raMga rasa pAya jAne, saMgarake bIca nAkA citta cahe zarI; hukama uThAya jAne, nekarI bajAya jAne, sAdhu saMta siddha sevA cahe anusarI; rAjahaMsa jaiseM AbhA nAgara nareza dvAra, asaM guna hoI tabe nAgara pada dharI. prAta uTha snAna dhayAna saMcama prakAra kare, cA brahma kama dharma mArga sarasAve he; aSTa gaMdhalepana sugaMdha aSTa jAma dhUpa, teja yukta bhavyabhAva, bhasma huM lagAya ; kahe harasiddha ko upAdhisaeN rahita mAno, purana pratApika agatsya sama bhAyo hai: nAgara nalIna cittaraMjana kahe taba, e te upacAravAre nAgara kahA hai. chatrInake dharma bika gauvanakAM pAlave ke, saastra bAMdha ke saMgrAmameM kaTAyaba kahe harasiddha kahu banikako dharma che, banaja khepAra mArga dravyanako lhAya; aizvanake dharma kRSi kamake kahyo kabine, dharma nema punyadAna premaseM calAya; nAgarako dhama SaTakarma dhyAna dAna aura, bhUpabhauna hAI neka nekarI bajAyo. pAI te na pAi kabI saMmRddhi savAI bhAI, Ai to na AI kabI karati gavAI hai; kahe harasiddha basudhAlo phira hai sadAI tadapi na pAI pAI cAhe kahyuM pAI hai; kabahu paDAI hari bAjIkI caDhAI aura, kabahu supAgha bastra pAImeM bikAI haM; sumati sadaI rakhe, aMbikA bhavAnI bhAI, nAgarakI vRtti ke saMtoSa sa dAi hai. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAgara-garava - 21 ane naMdazaMkara tulajAzaMkara jemaNe ghaNuM rAjyanAM kArabhArAM karelAM tevA mahA mutsaddI nAgara hatA. gujarAtI bhASAnA Adi kavi narasiMha mahetA ane jUnA kaviomAM chelle rasamasta kavi dayArAma nAgara hatA. arvAcIna kALamAM narasiMharAva bhoLAnAtha, di. ba. kezavalAla dhruva, vrajalAla kAlidAsa zAstrI, maNilAla nabhubhAI ane govardhanarAma tripAThI jevA samartha bhASAzAstrIo tathA tatvaciMtake nAgaromAM utpanna thayA che. ane hAlanA jamAnAmAM paNa sara prabhAzaMkara paTTaNI tathA sara manubhAI jevA nAgaroe moTA rAjyonI divAnagIrIe dIpAvelI che. hiMdanA sADA traNa DAhyAo-haidrAbAdanA sarasAlAra jaMga bahAdura, ideranA sara dinakararAva, vaDodarAnA rAjA sara TI. mAdhavarAva ane ardhA bhAvanagaranA gagA ojhA; tathA di. ba. maNibhAI jasabhAI, sara lallubhAI zAmaLadAsa ane rAjendra somanArAyaNa dalAla jevA lAkhonI uthalapAthala karanArA vepArIo paNa nAgaromAM che. nAgara nAma nagara uparathI paDeluM che. je brAhmaNo tapovananA Azramono tyAga karI nagaramAM rahevA AvyA ane rAjAonA Azrita thaI rAjyakArabhAramAM bhAga levA lAgyA teo kALe karIne nAgara-nagaramAM vasanArA kahevAyA, ane rAjadarabAra sAthe vadhAre paricaya thavAthI ne rojanA sahavAsathI kudaratI rIte ja temanAmAM mutsaddIgIrI, caturAI, sughaDatA vagere guNe AvyA. nAgaronuM mULa vasatisthAna vaDanagara hatuM. vaDanagara nAma vRddhanagara uparathI paDayuM che. ene vRddhanagara kahevAnuM kAraNa ke e jUnAmAM jUnuM-ghaNuM kALathI vaseluM mATe vRddha-gharaDuM zahera kahevAtuM. e Anarta dezamAM eTale uttara gujarAtamAM AveluM che. purANamAM evI vAta che ke pUrve e dezanA camatkAra nAmanA rAjAe e jagyAe zahera vasAvI te brAhmaNane vasavA ApyuM hatuM. e sthaLa nIce pAtALamAM hATakezvara mahAdevanuM sthAna hatuM. devee senAnI pratimA banAvIne temAM mahAdevanI sthApanA karI hatI ane tyAM javA AvavAne mArga paNa banAvyA hatA, tethI ghaNu mANasa pAtALamAM mahAdevanI pUjA karavA jatA ne tene puNyanA prabhAvathI sIdhA svargamAM cAlyA jatA. AthI svargamAM vastI vadhI javA lAgI eTale ke te mArga mATI nAkhIne pUrI devaDAvyA. paNa pachI nAgAe tyAM dara pADayAM ne te daremAMthI ghaNuM nAga pRthvI upara AvavA lAgyA. e nAgonA trAsathI brAhmaNone gAma choDavuM paDayuM. chevaTe teo mahAdevane zaraNe gayA tyAre zive temane kahyuM ke huM tamane "nagara' e maMtra Ape chuM. e maMtra bolatA bolatA tame zaheramAM jAo eTale te sAMbhaLIne je nAgo tyAM haze te pAtALamAM nAzI jaze ne je nahi jAya ne tyAM ne tyAM ja raheze te viSarahita thaI jaze. maMtrane artha e che ke na eTale nahi ane nara eTale viSa, arthAta nagara eTale viSarahita. tethI e nagara zabadanA prabhAvathI nAge jatA rahyA ne zahera AbAda thayuM mATe brAhmaNoe tenuM nAma nagara pADayuM. duniyAmAM eNe pahelavaheluM nagara nAma dhAraNa karyuM tethI e saithI jUnuM, mATe vRddha nagara kahevAyuM. te ja vaDanagara. AnaMdapura evuM paNa enuM nAma hatuM. Aje paNa vaDanagara gujarAtamAM eka prakhyAta zahera gaNAya che. asala emAM nAgaronI ja vastI hatI. ane te nAgare zrImaMta tathA sukhI hatA. hAla te temAM nAgaronAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ kurr .. suvAsa : kArtika 1996 e-traNa ja dhara che. bAkInA bAra dezAvara cAlyA gayA ane jude jude ThekANe jagyA AMdhIne rahyA. ema kahevAya che ke vaDanagarane kille AdhyeA. tyAre nAgarAnA ISTadeva hATakezvara mahAdevanuM devAlaya gAmanI aDhAra baMdhAvyuM tethI mahAdeva temanA para gusse thayA ne tethI temanI vastI gAmamAMthI dhaTI gai. vaDanagara AbAda hatuM paNa musalamAneAe tene pAyamAla karyuM, ane pachI marAThAoe e vakhata lUMTayuM tathA bALI nAkhyuM tethI nAgareA rAtavAsA lai nAsI chUTayA te pachI gAmamAM AvIne vasyA ja nahi. nAgAnuM mULa vasatisthAna vaDanagara. tethI vaDanagaramAM nAgarA rahetA hatA tyAMsudhI temanAmAM judI jIrI nyAtA baMdhAyalI naheAtI, paNa jyAre te jude jude gAma jathA AMdhIne rahevA gayA tyAre te te gAmanAM nAma uparathI temanA jathAnAM nAma paDayAM. je vaDanagaramAM ja rahyA te vaDanagarA kahevAyA. nAgarAnI utpattine mATe judI judI daMtakathAe ane kalpanA che. keTalAkanA mata evA che ke e A dezanA vatanI nathI, paNa vizvavijetA mahAna sikaMdaranI sAthe je zrIkA, sithiyane ane khAdriyane A dezamAM AvyA hatA te pachI kAyamaneA vasavATa karIne A dezamAM rahyA tathA AryAmAM bhaLI gayA tenA vaMzajo te nAgarA che. teo gaiAravarNanA, kadAvara dekhAvanA, baLavAna ane buddhizALI hatA: je guNeA hAla paNa nAgarAmAM che. vaLI kanakasena rAjAnI sAthe nAgajAtinA leAkA AvyA te vaDanagaramAM AvIne vasyA te ja nAgare ema paNa kahevAya che. purANamAM eka kayA evI che ke zivanuM lagna thayuM te vakhate brahmA lagnavidhi karAvatA hatA te vakhate pArvatInuM svarUpa joI ne brahmAnuM mana calita thayuM tethI te zaramAIne jatA rahyA. pachI lagnavidhi pUrI karAvavA zive kapALamAM cADelA akSatamAMthI jamIna upara dANA pADavA temAMthI keTalAka brAhmaNA utpanna thayA te te brAhmaNA pAse lagnavidhi pUrI karAvI. e brAhmaNeAne nAgakanyA paraNAvI vaDanagaramAM vasAvyA. te nAgara brAhmaNo kahevAyA. nAgarAnA mukhya cha bheda che. vaDanagarA, visanagarA, sADhAdarA, praznorA, kRSNeArA ane citrADA. A bhede gAmabhede paDelA che. A uparAMta DuMgarapurA ane sIpAhI nAgare! paNa che. bAyaDa nAme nAgarAne eka bheda che, te sAThAdarAmAMthI kArya kAraNathI bahiSkRta thayelA temaneA che. vaDanagarA, visanagarA ane sAThodarAmAM gRhastha nAgara ane bhikSuka nAgara evA e bheda che. je nAgAe dAna levAnuM cheADI dIdhu' ane rAjadarabAranI neAkarI karavA mAMDI te gRhasthamAM gaNAyA ane jee pAnapAna saMdhyA vaMdanAdi karma karatA rahyA tathA jemaNe dAna levAnuM jArI rAkhyuM ane gRhastha nAgarezane tyAM gorapaduM karavA mAMDayuM te bhikSuka nAgara kahevAyA. vaDanagarA nAgara| te| vaDanagaramAM kAyamane vasavATa karIne rahelA ane jemaNe rAjAonuM dAna nahi lIdheluM te vaDanagarA nAmathI ja prasiddha thayA che. badhA prakAranA nAgaremAM vaDanagarA zreSTha gaNAya che ane tee sukhI tathA vaibhavI che. visanagarA nAma visanagara uparathI paDeluM che. visanagara zahera ajameranA visaladeva rAjAe gujarAtanA rAjA bhImadeva seAlaMkI upara jIta meLavI tenI yAdagIrImAM vasAveluM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAgara-garava" 323 hatuM. siddharAja jayasiMhe rudramALa pUro karyo tyAre vaDanagaranA nAgarane pAnanA bIDAmAM judAM judAM gAmanAM nAma lakhIne te pAna dAnamAM ApyAM te vakhate visanagara jemane maLyuM te nAgaro visanagaramAM jaIne rahyA ne pachI visanagarA kahevAyA. ane sAThoda gAma jemane maLyuM te sAThodamAM jaine rahyA ne sAThodarA nAgara kahevAyA. visanagara uttara-gujarAtamAM vaDanagaranI pAse AveluM che ne Aje moTuM AbAda zahera che. sAThoda gAma DAInI pAse AveluM che ne nAnuM gAma che. tyAMnA sAThodarA nAgare to DabhoI ne cAMdedamAM jaIne vaselA che, ne naDiyAda tathA amadAvAdamAM paNa temanI ghaNI vastI che. teo paiseTake sukhI tathA moTA zrImaMto che. sva vrajalAla kAlidAsa tathA sva. di. ba. kezava harSada dhruva jevA samartha vidvAne emanAmAM thaI gayA. amadAvAdavALA sara cInubhAI sAThAdarA che. praznorA praznapura athavA ahicchatrapura nAmanuM gAma uttara-hiMdamAM hatuM tyAM jaIne vaselA te uparathI temanuM nAma paDeluM che. kRSNorA tathA citroDA nAma paNa kRSNapura ane citoDamAM teo vasatA hatA te uparathI paDayuM che. DuMgarapura nAma paNa DuMgarapura tarapha vasavAne lIdhe paDayuM che. sIpAhI nAgara nAma te teoe sipAIgIrIno-lazkaramAM nokarI karavAno dhaMdho karavAne lIdhe paDayuM che. Ama mULa nAgaro ekaja jAtanA paNa judA judA gAmabhede temanAM judAM jAdAM nAma paDayAM che. paraMtu e badhA nAgaromAM eka jAtanI gauravazIlatA che te to eka sarakhI ja maLatI Ave che; ne tethI badhI ja jAtanA nAgare ekaja che ema sahaja joI zakAya che. preraka prabhulAla zukala [ pRthvI ] hatuM kavana mAruM kacaDa kAdave kehatuM sadA jharaNa zuM? ruMdhAyala ajANa che" setuthI; nIte navaprakAza kai, nAte ura prabhAva ke, nahIM yuga pichANa ke saravadezI AjanA. hatI nahi vividhatA, kalapanA, kazI bhAvanA tame uMcakiyAM sakhe, sakaLa baMdhanAM pATiyAM ane vahata kIdha sau yugapravAha kALe taNA ! * keTalAka kahe che ke visanagara visaladeva vAghelAe vasAveluM che. jo ema hoya to siddharAje e gAma dAnamAM brAhmaNone ApyuM tyAre enuM nAma juduM hovuM joIe ane visaladeva vAghelAe ene AbAda karI potAnA nAma uparathI enuM nAma visanagara pADayuM haze. pachI tyAM rahenAra brAhmaNo visanagarA kahevAyA haze. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ suSTinA AdikALathI jagatanAM rasika strI-puruSa ne lakSmIvase jenA mohamAM gulatAna banyAM che, jenA kAraNe yuddha kheDAyAM che-lehI reDAyAM che tenuM - tene romAMcaka ItihAsa ne tenAM avanavAM svarUpa, narasiMha nA jagavikhyAta myujhiyamamAM "necarala hisTarI' nAme eka bahumUlya vibhAga rAkhavAmAM Avyo che. e vibhAgamAM aneka mUDIdAronA kiMmatI khanIja-saMgrahe, sacavAya che. nAmAMkita keTayAdhipati merganano jagatabharamAM advitIya evo ratnasaMgraha paNa tyAM ja rAkhavAmAM AvyuM che. aneka rasika yugale ane javAhirazokhI zrImanto e * saMgrahanA avalokanamAM AnaMda anubhave che. eka divase e saMgrahakhaMDamAM eka svarUpavAna ramaNI sAthe eka yuvake praveza karyo. te vibhAganA kayureTara che. hITalakane ramaNanI oLakha ApatAM yuvake kahyuM, "A mArAM bhAvi mahoradAra che. ene bheTa ApavAne huM kimatI alaMkAra maDhAvavA IcchuM chuM; paNa temAM karavAne jhaverIne tyAM jatAM pahelAM Apane saMgraha avalokI tenI pasaMdagI priyatamA pAse ja karAvavAnI mArI IcchA che." ghaNI ja khuzIthI" DokaTare kahyuM. ne te baMne premIone judI judI jAtanAM ratna batAvavA lAgyo. tema karatAM teo vAdaLI kiraNathI jhaLahaLatA, jagatabharamAM moTAmAM moTA-563 kereTanA-sTAra opha InDiyA' nAme maNi pAse jaI pahoMcyAM. baMne premIenAM nayanamAM teja camakayuM. yuvAna be, "ke bhavya, keTale ramaNIya!" yuvatIe pUchayuM, "e keTalIka kiMmatane haze ?" DokaTare baMnene vidAya ApI potAnA madadanIzane kahyuM, "e ramaNI yuvAnane ke enA premane nahi. paisAne paraNavAnI che. temanuM lagna pUruM eka varSa paNa nahi nabhI zake." ne madadanIze cha ja mahinA pachI chApAmAM jyAre vAMcyuM ke e ramaNIe bAra lAkha rUpiyA kare mUkAvI potAnA pati sAthe chUTAcheDA lIdhA che tyAre te AzcaryamAM garakAva thaI gaye. Do. vahITalAka kahe che, "ratna e te bhaviSyadarpaNa che. te mAnavInI bhAvanAonuM pratibiMba pADe che. jemAM mAnavI mRtyunI kSaNe guhya nathI chupAvI rAkhate, gopha jevI keTalIka ramatamAM jema e pitAnI vRttio nathI gopavI zakato ema ratnanI samIpamAM paNa enI lAgaNIo nathI chupAI zakatI. ratnanA prakAzamAM mAnavInAM haiyA vAMcI zakAya che." ra -kiMmatI pattharanA aneka prakAra che. hIrA, mANeka, nIlama (maNi), lIlama ( pAnuM), pokharAja, motI va. hiMdanI vartamAna prajAnA bhAgya pArake khIle baMdhAyela hoI ene e bahumUlya dravyanAM avanavIna svarUpane pUro khyAla nathI paNa hiMdanI prAcIna Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ javAhira -- 325 prajA e saMbaMdhamAM khUba UMDI UtarelI ane vartamAna pAzcAtya prajA paNa e viSe sAruM jJAna dharAve che. hiMdanA prAcIna sAhityamAM ratnanA, jana gaNatarIe, mukhya soLa ane hiMdu gaNatarIe, bAvIsa prakAra gaNavelA che. jaina gaNatarIe-vaja, vaidUrya, hItAkSa, masAragala, haMsagarbha, pulaka, sAgandhika, tirasa, aMjana, aMjanapUlaka, napulaka, jAtarUpa, subhaga, aMka, sphaTika ne ripTa. hiMdu gaNatarIe-vaja, IndranIla, marakata, karaketana, padmarAga, rUdhirAkhya, vairya, palaka, vimala, rAjamaNi skATakacadrakAta, sogazvika, gomedaka, zekha mahAnIra, puSparAga. brahmiNuM, jyotirasa, zAstraka, motI, pravAla. eka jaina gaNatarImAM uparanAM soLa uparAMta indranIla, sAsyaka, karaketana. marakata pravAla ane caMdrakAnta ema cha nAma vadhArAnAM paNa umerAyAM che. e jotAM jaina vijJAna paNa ratnonA bAvIza prakAra svIkAre che ema gaNI zakAya. e bAvIzamAM vaja, motI, padyarAga ane marakata e cArane viziSTatA apAyelI che. pAzcAtya prajA paNa jamIna parathI, khANamAMthI, samudramAMthI, ne jagatanA judA judA bhAgamAMthI maLI AvatAM judA judA raMganAM ratnonAM lakSaNo ane tenA svarUpano vaijJAnika khyAla dharAve che ane te darekane teNe viziSTa nAma ApelAM che. prAcIna hiMdI prajAe A viSayamAM dAkhavelI pragatinI sAbitI rUpa "ratnaparIkSA," "bRhatsaMhitA," "mAnasollAsa," "kalpasUtra' vagere graMtho hajI paNa mojUda che. te samaye saga -sundara hIrAnI janmabhUmi veNutaTa, kALAnI surpAraka, nIlamanI pIndra deza, pokharAjanI kalIMga, mANekanI saurASTra ne himAcala ne ceta-pILAM ratnonI janmabhUmi kezala gaNAtI. te yuganI prajA nenA be prakAra pADatI. kAgapaga ke evAM bIjAM dUSita lakSaNovALAM ratno azubha gaNAtAM jyAre avirata prakAza pheMkatAM ane eke aghaTita lakSaNa vinAnAM ratnone zubha gaNavAmAM AvatAM. zubha ratnanI kiMmata ghaNI ja aMkAtI ane te paheravAthI bhAgya khUlI jAya ne kIti ane AyuSya vadhe ema manAtuM. AyurvedamAM ranonAM lakSaNe samajAvatAM hIrAne brAhmaNanI, mANekane kSatriyanI, khirAjane vaNikanI ane kALA ratnane zakanI upamA ApavAmAM AvI che. mAnavInI jema ratnane paNa pitAnI jAtio hoya che. je ratna sArI rIte goLa, hAMsAvALuM, tejasvI, moTuM ane rekhA tathA chAMTa vagaranuM hoya te puruSa-jAtinuM gaNAya che. je rekhA ane chAMTa sahita tathA cha hAMsAvALuM hoya te strI-jAtinuM lekhAya che. ane lAMbu ane traNa khUNAvALuM ratna napuMsaka-jAtinuM hoya che. AmAM puruSajAtinuM ratna sarvazreSTha ane sarvabhogya gaNAya che. jyAre strI jAtinuM ratna strIone ja lAbhadAyI thaI paDe che. prAcIna romane yuddhamAM jatI vakhate DAbA hAthe hIrA bAMdhatA. romana ramaNIo paitya motInI mALAo mATe lAkha sonAmahorAnA DhagalA karatI. bhAratIya strIo paNa kalyANanI vAMchanAthI ratna paheratI. prAcIna, ane arvAcIna yugamAM paNa ratnone bahumUlya koTinuM dravya gaNavAmAM AvyuM che. pariNAme tene mATe kheDAyela yuddho ke sAhasonI paraMparA gaNavA jatAM pAra paNa na Ave. sikaMdarane IrAnanI lUMTamAM ranonA DhaganA Dhaga maLelA. nAdirazAha mayUrAsananI sAthe hiMdamAMthI bIjuM paNa bahumUlya javAhira uThAvI gayela. zivAjIe sUrata luMTatAM tene Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3ra6 suvAsa: kArtika 196 tyAMthI vIza vIza zera motInI mALAo maLI AvelI. ayodhyA ane lakhanAnI lUTamAM motI bajAramAM verAyelAM. aMgrejImAM hIrAne DAyamanDa, nIlama (maNi)ne sephAyara, mANekane rUbI, lIlama (pAnuM)ne emereDa, pokharAjane Topejha ne motIne parlanA nAme oLakhAvavAmAM Ave che. te uparAMta epela, jeDa, jargona, TurmalAIna, perIDeTasa, alekajhITasa, jesIntha hAyasIntha vagere kismatI pattharo paNa jAhiranA ja prakAra che ane ochI kiMmate te ratnanI garaja sAre che. prAcIna hiMdanI jema vartamAna jagata paNa ratnanA zubha ane azubha evA be prakAra pADe che. paNa te ratnonAM mULabhUta lakSaNothI nahi paNa te te ratnoe nIpajAvelI asaranA AdhAre; ane e asaranA kAraNa tarIke tenI vicArapaddhati evI che ke ratno je je hAthamAMthI je je uddezathI pasAra thatAM hoya tenuM teo pitAmAM pratibiMba jhIlI le che. jethI zubha hAthamAMthI sArA uddeze pasAra thatAM ratna zubha pariNAmadAyI thaI paDe che ane azubha hAthe khoTA uddezamAM vaparAyela ratna azubha pariNAma dAkhave che. jagatamAM Aje evAM paNa keTalAMka ratna ane ratnahAro che ke jenI sAmAnya kiMmata lAkhanI hevA chatAM enA pAchaLa pUrve lehI reDAI cUkyAM hoI te tenA mAlikane evAM azubha pariNAmadAyI thaI paDe che ke ene aDadhI kimate saMgharavAnI paNa kaI hiMmata nathI karI zakatuM. keTalAMka rane te eTalAM apazukaniyALa che ke e jenI najare paNa paDayAM hoya te te darekane temaNe akALe bhAga lIdhe che kAnsanI mahArANuM merI eka jhaLahaLatA ratnahAra para mohI paDI; paNa hAra vadhAre kimatI hoI rAjAe te kharIdavAnI nA kahI. rANanI sAthe mISTa saMbaMdha bAMdhavA IcchatA eka khristI gharmagurune A bAbatanI khabara paDatAM teNe e hAra kharIdI mahArANIne bheTa ApavAnI yojanA vicArI. A bAbatamAM teNe eka umarAvajAdInI salAha lIdhI ane umarAvajAdIe potAnA bagIcAmAM tene mahArANI sAthe meLavI ApavAnuM vacana ApyuM. bIjI bAjue umarAvajAdIe eka svarUpavAna yuvatIne taiyAra karI je mahArANIno veza laI bagIcAmAM dharmaguru pAsethI e kimatI hAranI bheTa svIkArI le. badhI yojanA pAre te paDI paNa dharmaguru pAse hAranI kiMmata peTe cUkavavAnAM pUratAM nANAM na hatAM eTale jhaverIone takAda thatAM teNe kahyuM, "hAra mahArANInA kabajAmAM hoI temaNe tenI kiMmata saMbaMdhamAM gabharAvAnI kazI ja jarUra nathI." paNa jhaverIoe rAjamahelamAM tapAsa karAvatAM pigaLa kuTI gayuM ne hAra kesamAM saMDovAyelA keTalAka jhaverIo, dharmaguru, umarAvajAdI vagerene sajA thaI. thoDA ja vakhatamAM e hAra sAthe saMbaMdha dharAvanAra ekeekanAM khUna thayAM jemAMthI rAjA rANI paNa bacI na zakayAM. mananA ratnasaMgrahamAM eka jhaLahaLatA gherA gulAbI raMganuM IMDAkArI ratna che. tenA para krAIsTa jAge che' evA zabda katarelA che. e ratna mULa raziyAnA jhAranI mAlikInuM hatuM ane raziyana rAjavaMzIo isTara prasaMge evAM rane para Izune lagatuM kaMIka kAtarAvI ekamekane te bheTa ApatA. paNa A ratna para je gAmamAM uparanA zabdo kotarAyelA te ja gAmamAM eka varSa pachI jhAranuM khUna thayeluM ane te pachI paNa je kAIe ene para lAlasAbharI najara nAMkhI che tene tenuM pariNAma bhogavavuM ja paDayuM che. thoDAka varSo pUrve spenanI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ javAhira - 327 rAjakuvarI merI krisTInAe e ratna pratye atIva mAha darzAvatAM teNe mahinA sudhI tenAM azubha pariNAma bhAgavelAM. amerikAmAM nAmAMkita banelA hApa Na mULamAM krAnsapati luI caudamAnI mAlikIne hatA. lui pAse te teNe kazAja camatkAra na dAkhavyA paNa hekhIba e nAme eka zraumate daza lAkhanI kiMmate te kharIdI letA tyAM teNe evAM azubha cinho dAkhavavA mAMDayAM ke bicArA zrImate te tarataja e lAkhanI kiMmatamAM eka jhaverIne vecI dIdhA. paNa jhaverIe cAlAkIthI te sADAsAta lAkhanI kimate lIna nAmanA eka amerikana kATayAdhipatine tyAM padharAvI dIdhA. A rIte ratnA tenA mAlikanA bhAgya upara sArI-khATI asara karatAM hAI meTAM ratnAnI kiMmata kevaLa tenA teja ke AkarSaNathI ja nathI aMkAtI. Ama chatAM vaijJAnika vicAra zreNI tA e asarane vahemaja gaNI kADhe che ane e vicArane anusaranArA azubha gaNAtAM ratAne ochI kiMmate sArA saMgraha jamAvI zake che. epela nAme ratna, ekaTAkSaramAM na janmyA haiAya evAene mATe, azubha gaNAtuM heAI e suMdaramAM suMdara chatAM enI kiMmata ghaNI ochI rahe che. sva. mergana paNa Apela pratye vahemanI najareja jotA ane pariNAme emanA advitIya ratnasaMgrahamAM paNa epelanI saMkhyA tAna jevIja hatI. keTalAka rasikAne prAcInatA upara khUbaja prema hoya che ane jyAMsudhI ratnanI / aitihAsika mahattA puravAra na thAya tyAMsudhI tee enI kazIja kiMmata nathI AMkatAM. hAlIvuDanI eka nAMmAMkita naTIne rAjakumArIneA pATha bhajavavAne hatA. temAM sAcAM ratnA paheravAM jarUrI heAI tene myujhiyamanA ratnabhavanamAM laI javAmAM AvI. tyAM tene lAkhAnI kiMmatanAM ratnA ke ratnahArA batAvAyAM pazu eke upara tenI pasaMdagI na ja UtarI. kAinA ghATa na game, kAineA prakAza na game te kAryane raMga na game. Akhare kayureTare enI AgaLa eka bahumUlya prAcIna hAra raju karyAM. " AmAM te| kazIja viziSTatA nathI jAtI " naTIe hArane hAthamAM pheravatAM uttara ApyA. ( " viziSTatA ! " yureTare cIDAIne kahyuM, " jagatamAM prAcInamAM prAcIna ne kiMmatI hAra teA A ekaja che. bAbA Adame vane lagna vakhate e bheTa ApyA hatA." " eha, IvaneA hAra ! " naTI UchaLIne dvAra kaMThamAM parAvatAM kheAlI, " jue have huM kevI zekhuM chuM ? " ' IvanA jevI " kayureTare hasIne kahyuM;--aljhatta naTIe e pachI ghaNAja suMdara pATha bhajavyeA. sonuM ke khIjAM kiMmatI dravyeAnI jema ratnanuM abhedya saMrakSaNa karavAmAM Ave e svAbhAvika che. tenI lUMTanA prayAse! paNa svAbhAvika che. paNu hIrAne kApavAnI ke tene brATa ApavAnI hakIkatA ghaNI vakhata rAmAMcaka hAya che. jagata samakSa hIrA je jhaLahaLatA svarUpamAM mUkavAmAM Ave che e ja svarUpamAM kudarata te nathI ApatI. keTalIka vakhata te te evA eDALa ravarUpamAM maLI Ave che ke sAmAnya mANasA samajI paNa na zake ke A hIrA haze. niSNAteAja enI kiMmata AMkI zake che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3ra8 suvAsa: kAtika 1999 jene pAsIne cakacakato banAvavAmAM Ave che te hIre te maLI AvatA hIrAmAMthI ghaNI mahenate kerI kaDhAya che. enA para jAmelAM kaThaNa paDa teDavAmAM niSNAtonI paNa kasoTI thAya che. AkhA jagatamAM vadhAremAM vadhAre kaThaNa vastu hIre che. saMskRtamAM te ene vaja kahevAya che. ene phADavAmAM ke teDavAmAM ghaNuM vaparAya che. ghaNano ghA hIrA parathI vadhArAnAM paDa ukheDI nAMkhe, te pachI hIrAne ghATa ApavAmAM Ave ane pAsIne cakacakti banAvavAmAM Ave tyAre ja te upabhogya bane che. hIrAne phADatI vakhate te kyAMthI phADe te saMbaMdhamAM eka lAIna pasaMda karavAmAM Ave che. paNa je lAinanI pasaMdagI barobara na thAya ke lAIna para ghA yogya svarUpamAM na paDe te lAkhonI kiMmatano hIro veDaphAI jAya che. A sthitimAM kiMmatI hIrAe phADavAnuM jokhama vaheratAM niSNAto paNa gabharAI UThe che. - 1905 mA prITeriyA pAsethI eka moTo hIro maLI Avyo. zedhakanA nAma parathI tene kulInana nAma apAyuM. mULa sthitimAM tenuM vajana 3025 kereTa hatuM. TrAnsavAlanI sarakAre te hIro sAtamA eDavarDane temanA janmadivase bheTa ApavAne deDha lAkha piMDanI kimate kharIdI lIdhe. ne tene phADIne pAsavAnuM kAma josepha ezara nAmanA niSNAtane seMpavAmAM AvyuM. kAma mAthe te lIdhuM paNa jyAre hIrAne phADavAno prasaMga Avyo tyAre josephanAM hAja gagaDI gayAM. kAmanI zarUAta karatAM teNe potAnI samIpa eka DokaTara ne be narsa UbhAM rAkhyAM. eka paLanI mAnasika svasthatA meLavI teNe ghaNuM upADIne hIrA para ghA mAryo ne bIjI ja kSaNe te behoza banI gayo. DokaTara ne narsoe tarataja tene pitAnA khoLAmAM laI lIdhe, paNa magaja bhramita thaI javAnA kAraNe tene traNa mahinA sudhI hospITAlamAM paDayA rahevuM paDayuM. chatAM hIrA para ghA te yogya sthaLeja pADyo hato. 3025 kereTanA mULa hIrAmAMthI gaNatarI pramANeja 516 kereTanA suMdara hIrAo karI kaDhAyA jemAMnA mukhyanuM vajana 309 kereTa thayuM. jagatane te eka apUrva hIre gaNAya ne samaya jatAM zahenazAha pAMcamAM je tene briTiza prajAnI milkata gaNI sTAra opha AphrikA 'nuM nAma ApyuM. briTananAM mahArANInI mAlikIne kahInUra hIro 106 kereTano chatAM tene prakAza apratima gaNAya che. tenI kiMmata eka lAkha paDanI aMkAya che. tenI janmabhUmi hiMda che. AjanAM vaijJAnika sAdhananA abhAvamAM tene kaI rIte phADIne AvuM advitIya svarUpa apAyuM haze te samajavuM paNa muzkela thaI paDe che. 1904 mAM prITeriyA pAsethI jekoba yonkara nAmanA eka kheDUtane eka moTo hIro maLI Avyo. e kulInanA karatAM paNa vadhAre vajanadAra hato. herI vIna nAmanA eka amerikana vepArIe e sAta lAkha DolaranI kiMmate kharIdI lI. mULa mAlikanA nAma parathI hIro karanA nAme prakhyAta banyA. keTalIka vakhata mULa hIrAmAMthI eka meTe hare kArI kADhavA karatAM tenA kakaDA karI vadhAre hIrA banAvavA e vizeSa lAbhadAyI thaI paDe che. kensara saMbaMdhamAM paNa keTalAkane e mata che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ javAhira - 329 cArAi javAnI khIY, ratnAnuM vecANa jAhera karatAM khAnagImAM keTalIka vakhata vizeSa pramANamAM thAya che. keTalAMka varSoM agAu nyuyeAnA eka jhaverIe sADA sAta lAkhanI kiMmatanA 127 kereTanA eka hIrAnuM ane paMdara lAkhanI kiMmatanA 59 meAtInA eka hAranuM eka zrImaMtane vecANa karyuM, paNa e zrImaMtanuM nAma hajI bahAra sAvyuM nathI. hIrAnA moTA bhAga Aje AphrikAmAMthI meLavAya che. hiMdamAM paNa gAvaLakAMDA vagere ThekANethI maLI Ave che. hIrA, maNi, lIlama ke pAkharAja uparAMta javAhiramAM bIjA paNa keTalAka krimmatI paththara ane meAtIneA samAveza thAya che je AchI kiMmate meLavI zakAya che. sAcAM meAtI sAgaramAMthI maLI Ave che ane tenI kiMmata keTalIka vakhata lAkhAnI paNa thavA jAya che. paNa paheravezamAM jApAnanAM banAvaTI motI kAI paNa rIte sAcAM metI karatAM ochAM nathI UtaratAM. jeDa, alekajhAMDrITasa, TumailAIna, jargAna, hAyasInga, jesInya, perIDATasa vagere pazu ratnanI samAna UbhA rahe evA vividha raMganA cakacakatA patthara che. te 15thI 200 rUpiye kereTanA bhAve meLavI zakAya che ane ratnane ThekANe paherI zakAya che. perIDeATasane tA keTalIka vakhata 'saMdhyAnAM lIlama'nI paNa upamA apAya che. maNinA viSayamAM pAzcAtya jagate hajI prAcIna hinda jeTale vikAsa nathI sAdhyA. candrakAnta maNi, sUryAMkAnta maNi, jaLakAntamaNi, pArasamaNi, nAgaNu vagerenA guNu ke camatkAra evA alaukika dAkhavavAmAM AvyA che ke AjanuM jagata ene kalpanAnuM ja pariNAma gaNI le che. paNa e kevaLa kalpanA DhAvI muzkela che. dareka maNanA viziSTa guNAnA seMkaDA ThekANe ullekha thayelA che. pahelAM ratnAnA bajAramAM maNi pachI mANekanI kIMmata vadhAremAM vadhAre aMkAtI, paNa dhImedhIme zrImaMta strIonA paheravezamAMthI lAla raMgane vidAya maLatAM mANekanuM sthAna lIlame jhUMTavI lIdhu che. phUlaDAMne-- ALB jIvye tyAM lagI gIta-kAvya guMthI meM suhAvIyAM Apane hAvAM khIlI tame badhAM kamarape mhArI, suhAvA mane; mUrchAI nahi jAva, khAtrI mujane, keAI kumArI ahIM AvI rAja savAra sAMja sIMcaze azrunI saMjIvanI ! * Robert HericknA eka muktakanA bhAvAnuvAda. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat nAtama www.umaragyanbhandar.com
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ grAmonnati grAmajIvananA pradarzanano Acho khyAla zrI. ramaNalAla vasaMtalAla desAI ghaNI vakhata grAmajIvanane lagatAM pradarzane bharavAmAM Ave che. gAmaDAnuM jIvana e pradarzanamAM vyakta thAya evA prayatno karavAmAM Ave che. jo ke samagra grAmajIvananuM darzana temAM thatuM na hovAthI tenA udyoga ke khetInA pAkanA namUnAo bhegA karI saMtoSa mAnavAmAM Ave che. AvAM pradarzane saMpUrNa ane rasaprada bane te mATe grAmajIvanane sameTI le evI tenA aMgonI rUparekhAnuM atre nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. gAmaDAnI kudarata suMdara ane vividhatAbharI che. e ja pramANe grAmajanatA paNa citravicitra mukha, keza ane vastrAlaMkArothI gAmaDAne AkarSaka banAvI rahI che. vaLI gAmaDAnAM dazyo paNa gAmaDAnI viziSTa suMdaratAne vyakta kare evAM hoya che. A badhAno khyAla rAkhI nakazA, citra, vastuo, pUtaLAM, banAvaTa ane sajIva mANasanI suvyavasthita goThavaNa koI paNa grAmapradarzanane upayogI ane grAmanA pratibiMba sarakhuM banAvI zakaze. 1. bhAgelika vibhAga prathama te ApaNuM grAmajIvana lagabhaga cAra bhaugolika vibhAgamAM vaheMcAI gayeluM che. enA mukhya vibhAgo cAra pADI zakAya ema cheH 1 kAThiyAvADanAM gAmo. 2 uttara gujarAtanAM gAmaDAM. 3 madhya-gujarAtanAM gAmaDAM. 4 dakSiNa gujarAtanAM gAmaDAM. A cAre vibhAgonAM gAmaDAMnI viziSTatA aneka rIte pradarzanamAM lAvI zakAya ema che. je te vibhAganI jamIna, pAka, varasAda, jAnavara, pahADa, nadI, jaMgala ane khanIjanA namUnA ApI pratyeka vibhAganI viziSTatA ApaNe samajI-samajAvI zakIe ema chIe. 2. aMga-gAra- A cAre bhaugolika vibhAganAM strI, puruSa ane bALakone temanA zarIra uparathI ja mAtra nahi paraMtu paheraveza uparathI paNa, ApaNe oLakhI zakIe chIe. ceraNAvALo kAThiyAvADI kheDUta, mAravADane paDoza sUcavatI uttara-gujarAtanI pharatA ghAgharAvALI ThAkaraDI, madhya gujarAtane sAdo kheDUta ane dhAtunAM ghareNAMthI khaDakAyelI dakSiNa-gujarAtanI dharaNa e badhAM vividha poSAkanA namUnA che. pradarzanamAM AthI aMgagArane lagatAM strI, puruSa ane bALakanAM nIcenAM sAdhano yojI zakAya? 1 pizAka. 2 ghareNuM. 3 mukhazaMgAra (Toilet)-jemAM vALanI Dhaba, telakUlelanA prakAra, kapUrakAcalI jevAM aMgane svaccha ane sugaMdhita banAvanArAM dravya, kAjaLa, chuMdaNAM, raMga vagere gaNAvI zakAya ema che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrAmAnnati 331 3 dhyAna kheMce evA poSAkavALAM loka- chabI ke pUtaLAM dvArA pozAkathI oLakhAI AvatA nIce darzAvyA pramANenA lekeno eka vibhAga paNa pradarzanamAM rokI zakAya? (a) jAti parathI oLakhAtA leke-1 kAThI. 2 garAsiyA. 3 bharavADa-rabArI. 4 vAghera. 5 kaLI, bhIla, vasAvA, ThAkaraDA. 6 dhArALA. 7 pATIdAra. 8 dubaLA, gAmIta, codharA, gheDiyA vagere rAnIparajanA leke. 9 memaNa. 10 verA. 11 vANiyA-zAhukAra. 12 pArasI-zaherI ane pIDAMvALA. (1) dhaMdhAdArI leke-1 kheDUta. 2 majura. 3 sutAra. 4 luhAra. 5 vaNakara. 6 camAra. 7 govALa. 8 valeNuM valavatI strI. 9 naTa. 10 madArI. 11 lavAriyAM. 4 graha ane gRhazRMgAra- A vibhAgamAM nIcenI vigate AvI zake-1 pradezavAra gAmanI racanAnA namUnA. 2 pradezavAra makAnanI racanAnA namUnA, 3 pradezavAranA tabelA-gamANanI racanA. 4 vADAbAga-kitchen gardens 5 AMgaNuM. 6 tulasIkayAro. 7 hIMcake-gharane agara jhADa upara bAMdhelo. 8 chApAM-sAthiyA. 9 gaNeza, nAga, mAtA jevAM citrakAma. 10 lIMpaNanI okaLIo. 11 pANiyAruM. 12 utaraDa. 13 khATala-sAMgAmAcI. 14 dIvI-zamedAnI. 15 hIMcakAnI sAMkaLe. 16 baLadanI ghUgharamALa-zighaTI-oDhA. 17 trAMbAnUDI. 18 calANAM, kAMsakI, AyanA, kaMkAvaTI. 19 uDhANI. 5 gAmane oLakhAvatAM viziSTa dara upara karatAM AgaLa vadhIzuM te grAmajIvananI sAthe otaprota thayelAM chatAM gAmaDAne spaSTapaNe oLakhAvI detAM nIcenAM dasyo paNa ApaNe pradarzanamAM cha grAmajIvanano tAdazyatA lAvI zakIe - 1 visAmA. 2 paraba-pANIzeraDuM. 3 taLAva-ovAro-khaDiyATa-baMdhAra. 4 kuvo- havADe. 5 vAva. 6 parabaDI. cha cAre. 8 cotaro-jhADanI AsapAsa. 9 maMdira, dIpamALa, mAMDavI. 10 dharmazAlA. 11 zALA. 12 vADI. 13 gaucara. 14 AMbAvADiyuMvRkSarAi. 15 gaM. 16 samAdhi. 17 khetara-khetarano mALo. 6. sAmAjika jIvananAM kalAmaya du--- grAmajIvana rasahIna banatuM jAya che, nirjIva banatuM jAya che e kharuM paraMtu nirjIva banate banate paNa te hajI sAmAjika ane samuhajIvanane vyakta karatA kalAmaya aMze sAcavI rahyuM che. enA upara bhAra mUkavAthI, ene khIlavavAthI, ApaNe grAmajIvanamAM rasa laI-- levaDAvI zakIzuM. hajI paNa rama-gamata ane ujANI-meLAmAM samuhajIvananAM sundara dazya gAmaDAmAM sacavAI rahyAM che. grAmajIvananuM pradarzana e dRzyo vagara agara e dAnAM pratibiMba vagara uNuM-adhUruM raheze. e dazyanI tAraNo nIce pramANe karI zakAya-- 1 ujANI. 2 meLA. 3 bajAra-hATa. 4 garabA. 5 dAMDiyA-rAsa. 6 sekanRtya-Folk Dance-jene dAMDiyA, bhUMgaLa, Dhela, tUra, raNazIMgu, zekha, ke zaraNAI jevAM sAdhane hajI paNa ajaba vega ApI zake che. 7 ramato-() gRharamata : kUkA, pAMcIkA, zakaTAMbAi, gaMjIpha, pAsabAjI, DhIMgalA, allakRdalaka, bhamaraDArI, laTiye. () gharabahAranI Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ suraja suvAsa : kArtika 1996 ramata gIlIdaMDA, geDIdaDA, lakaDI paTA, AmalI pIpaLI, sAtatALI, vAghabakarI, DAhIne cheDe, saMtAkUkaDI, taravuM, kustI, ghoDesvArI, DamaNI-rathamAphA-helanI zarate, tIra, pATa, laMgaDI, cakabhiluM 8 varagheDA. 9 dhArmika saraghasa. 10 kUlamaMDaLI, zIvakamaLa vagere deva samIpanI yojanAo. 11 kathA-vArtA-bhajana jemAM zAstrI, bhATa, cAraNa, mANabhaTTa, bhajanIka mIra, DhADhI vagere mukhya bhAga bhajave che. 12 ghATa ke kUvA uparanI panihArI. 13 vAMsaLI vagADatA agara khabhe lAkaDI mUkI te lAkaDI upara hAtha Tekavate vALa. 14 bhavAI-jhUrIrAmalIlA. 15 naTa-badArI-cAmakheDA, pUtaLIonA khela karanArA, svarganIsaraNI batAvanArAbahurUpI jevA manaraMjana karanArA dhaMdhAdArIe. 16 rAvaNa-kasuMbA-DAyarA. 17-lagna. 18 bhUvA. upara pramANe vigate grAmajanatAnuM AkhuM mAnasa samajavA mATe pradarzanamAM upajAvavI jarUrI che. na kavi ramaNalAla bhaTa pinsIluM ghasI, sTIluM ThaMDI, kAgaLa bagADyA khUba, kavi thaye huM kavitA karate uSA, sadhyA ne phUla lakhuM reja suMdara gANuM lakhuM huM ne haMja vakhANuM. gIto mahArAM khUba sAra che, alaMkAra anuprAsa, taMtrI chApAnA mijAjI badhA nA samaje mahAra rAga; lakhe, "ahIM chaMda bhaMgANuM, bhaMgANuM re gItanuM gANuM." prasiddhi pAmavA kavi tarIke mokalyAM chApAM mAMya, kAgaLa mahArA, TikiTa hArI,-teAye na gIta chapAya; "nathI sAre zabda maTANuM Ave pAchuM e lakhANuM. Aja to mAre senA sUraja, hemane divasa Aja, UThane alI, Avane bahelI kUdIne vacale mALa; jene jene chevaTa pAnuM, elyA e sonala chApAnuM. nahatarUM Aja huM mitra mahArA, ne tuM sau sakhIo teDa, ramazuM ame segaTe, tame pharajo garabe ghera; lAvazInuM tuM rAMdhaje khANuM Aje mAruM gIta chapAyuM." * A paMktio uparathI sucita. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ revenuM saMcAlana narmadAzaMkara he. vyAsa relve eTale vinimaya ane vyApAra vistAra. vartamAna jagatamAM sAmAjika, Arthika ane rAjakIya jIvanane je vikAsa thayo che temAM relavee khUba mahattvano bhAga bhajavyo che. relveno ane Arthika kSetrane vikAsa parasparane avalaMbI thayela che; banne a nyAzrayI che. AjanA sAmAjika ane rAjakIya jIvananA mULamAM Arthika kAraNe rahelAM che, jIvananA samagra vyavasAyo Arthika vicAraNAne raMge raMgAyelA hoya che. rAjyanI Arthika pravRttio khUba vyApaka ane vistRta thatI jAya che. vyaktigata Arthika jIvananI svataMtratAnA vicArane (Policy of laissez-faire) lopa thato jAya che. pratyeka vyaktinI Arthika pravRtti upara rAye kAba meLavatuM jAya che. A parivartananI asara revanA saMcAlana upara thAya te svAbhAvika che. relve samAja ane rAjyanuM eka mahattvanuM aMga heI je prakAranAM parivartana samAja ane rAjaya anubhave te prakAranAM parivartane relavenA saMcAlanamAM paNa avazya saMbhave. relvenA saMcAlanane prazna prathamathI ja arthazAstranA, samAjazAstranA ane rAjyazAstranA eka mahatvanA prazna tarIke chaNAyela che. ane jema jema samaya ane vicAronuM parivartana thatuM jAya che tema tema e praznanI vicAraNAmAM dRSTibiMdu badalAtuM jAya che. audyogika krAMtie relvene janma Ape. saMyukta mUDIthI jaththAbaMdha utpAdananI pravRttie relvene pALI, pilI, vikasAvI. Aje jagatabharamAM relavee pagabhara banIne prauDha avasthAmAM AvI gaI che. relvenA vikAsanA mULamAM vyApAra ane vinimaya rahelAM che. pariNAme revenuM saMcAlana zarUAtamAM mUDIdAra, vyApArIo ane utpAdakonA hAthamAM AvyuM, balake A lekee ja, potAnA vyApArane ane vinimayane vega ApavAne mATe, pitAnI mUDIne saddhara Arthika pravRttimAM rokavAne mATe, ane jaththAbaMdha utpAdana mATe kAco mAla meLavavAnA sAdhana tarIke temaja pAkA mAlane paradezanA bajAramAM mokalavAnA sAdhana mATe, relaveo bAMdhI. reve Arthika kSetrane oLaMgI samAja ane rAjyane sparzatI hovAthI prathamathI ja rAjya khAnagI mUDIthI taiyAra thatI relveonA saMcAlana upara amuka prakAranAM niyamothI kAbU meLavyo. saMcAlana mUDIdArane hastakaja raheluM paNa te rAjyathI nakkI thatuM ane tene aMgenuM niyamana rAjya taiyAra karatuM. relvenI mAlikI mUDIdAranI eTale kaMpanIonI heIne rAjyathI enI Aciya pravRtti upara temaja Arthika vyavasthA upara asarakAraka aMkuza mUkI zakAto nahi. A paristhitimAM relvenA saMcAlanamAM mukhya hetu Arthika hita sAdhavAne raheto, sAmAjika ane rAjakIya hita gauNa banI jatAM. pariNAme mUDIdAre relavemAMthI jema bane tema vadhAre Arthika phAyado uThAvI zakAya tevI rIte saMcAlana yojatA. varSo sudhI relvemAMthI puSkaLa dhana mUDIdAroe meLavyuM. relve temanI mUDI rokANanuM eka suMdara sAdhana banI rahyuM ane e rokANamAMthI mUkIne ghaNuM sarasa vaLatara maLavA lAgyuM. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 - suvAsa : kArtika 196 Aje sAmAjika ane rAjakIya jIvananI vyavasthAnI vicAraNAmAM jabaradasta parivartana thaI gayeluM hovAthI, relvenuM saMcAlana kaMpanIothI thavuM joIe ke rAjyathI e mahattvano prazna upasthita thayo che. samaya ane vicAronA parivartana sAthe ja e praznane ukela paNa thato jAya che. samagra rASTranI Arthika pravRtio rAjya pitAne hastaka karatuM jAya che ane relavenuM saMcAlana ghaNAMkharAM rAjyomAM rAjyane hastaka thaI gayuM che. saMcAlanaja mAtra rAjyane hastaka thayuM che eTaluM nahi paNa relavenI mAlikI paNa rAjyanI thavA lAgI che. amerikA ane iMglAMDamAM relveonI mAlikI mUDIdAronI che ane saMcAlana kaMpanIone hastaka che paNa rAjyanA niyamAnusAra temaja rAjyanA kAbU nIce Aje e rASTromAM A paristhiti TALI relavenI mAlikI ane saMcAlana rAjya laI levAM ke nahi te khUba ja mahattvano prazna che. relvenI mAlikI ane saMcAlana kaMpanIone hastaka rahe temAM rASTrane temaja prajAne -vadhAre phAyado che ke rAjayane hastaka rahe temAM te praznanI gaMbhIra vicAraNA mATe banne prakAranI ane banne paddhatimAM rahelA lAbhAlAbhanI dalIlo jovo joIe. revenuM saMcAlana kaMpanIone hastaka rahe te tenI vyavasthA ghaNIja uttama prakAranI temaja saMgIna rahe te svAbhAvika che paNa uttama koTinI ane saMgIna vyavasthA kaMpanIo moTe bhAge prajAhitanA bhoge prApta kare che kAraNake jema bane tema rokalI mUDImAMthI vadhAre vaLatara meLavavAno hetu temanA lakSamAM hoya che. - vyApAra ane vinimayanI dRSTithI revenuM saMcAlana kaMpanIone hastaka hoya te vyApAranI ane vinimayanI vadhatI jatI mAMgane saMtoSapUrvaka kaMpanIo pUrI pADI zake. A dalIla barAbara che paNa atyAranA pravAda jyAre samagra Arthika pravRttio rAjyamAM ekatrita thavAno che tyAre relave e pravAdathI alaga rahI zake nahIM. rASTrane vyApAra, rASTrane vinimaya, rASTranuM utpAdana Aje rAjyathI nakkI thAya che ane tethI samajI zakAya ke nakkI karelA vyApAra, vinimaya ke utpAdanane yogya rIte relavenI sevAo maLI jAya tevuM saMcAlana rAjaya karI zake. prajAtaMtra dharAvatAM rASTromAM relvenuM saMcAlana rAjyathI thatuM hoya te relvenA kAmadArone vadhAre paDatI sagavaDatAo ane sukhasavalate maLavAne saMbhava rahe che kAraNa ke relave kAmadAro rAjakIya jIvanamAM potAnA matabaLathI jabaradasta asara karI zake che. Ama thavAmAM mUDIdArone nukazAna thavAno saMbhava rahe che mATe relavenuM saMcAlana rAjyane hastaka nahi paNa kaMpanIone hastaka hovuM joIe ema dalIla karavAmAM Ave che paNa e dalIla karanArA bhUlI jAya che ke have mUDIdAranA divase bharAI gayA che. rAjayanI Arthika pravRtti ane rAjya pratyeka vyaktinA Arthika jIvana upara meLavele kAbU mUDIdAra saMsthAnAM vinAzacihyo che. pratyeka rASTroe svIkArela karapaddhatio jhINavaTathI tapAsatAM khAtrI thaze ke rAjaya kramazaH vikAsa kramanA gheraNa pramANe samAna saMpatti ane samAna upabhoganA siddhAMta pratyakSa karatuM jAya che. relavenuM saMcAlana rAjya hastaka jatAM relvenA dare, relavenI vyavasthA, relavene vistAra rAjakIya dRSTibiMduthI nakkI thavAnI dahezata rahe che ane vyApArika temaja Arthika dRSTibiMduonI avagaNanA thavAne saMbhava rahe, e dalIla vajuda vinAnI che kAraNake jyAre rASTranuM samagra Arthika jIvana rAyane hastaka AvatuM jAya che, jyAre rAjyanuM svarUpa Arthika rAjyamAM Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ relavenuM saMcAlana 335 pariNamatuM jAya che tyAre rAjyathI koI paNa prakAranA Arthika daSTibiMdunI avagaNanA thaI zake ja nahi. relavenI mAlikI ane saMcAlana jyAre rAjyane hastaka hoya tyAre relvene mukhya hetu prajAnI sagavaDatA, prajAnuM sukha ane prajAnuM hita rahe che jyAre kaMpanInI mAlikI ane kaMpanInuM saMcAlana hoya che tyAre rekelI mUDInA vaLatara mATe vadhAre dhyAna ApavAmAM Ave che. rAjyane hastaka saMcAlana havAmAM vyApAra ane vinimayanI bAbatamAM koI paNa vyakti ke kaI paNa kaMpanIne anya vyakti temaja bIjI kaMpanIone nukazAna pahoMce tevI rIte vinimayanA daramAM khoTI rIte lAbha apAvAno saMbhava rahetuM nathI; jyAre kaMpanInA saMcAlanamAM mUDIdAro pitAnA lAbhArtha, potAnA vyApAra ke potAnA utpAdana mATe vinimayanA darane saMpUrNa lAbha uThAvI zake che. pariNAme je lokonA hAthamAM relvenuM saMcAlana hoya te leko potAnA vyApAranA ke utpAdananA kSetramAM koI paNa harIphane TakavA detA nathI ane e prakAranA vyApAra temaja utpAdanane ekahaththu karI laI puSkaLa napho meLavI zake che. revenuM saMcAlana rAjyane hastaka hoya ane relvenI mAlikI rAjayanI hoya te relave udyogamAMthI maLate asAdhAraNa na mUDIdArone nahi maLatAM rAjyane maLaze ane tene upaga prajAhitanAM kAryomAM thaI zake. hiMdustAnamAM Aje amuka reveo rAjyanI mAlikInI che temaja tenuM saMcAlana paNa rAjyane hastaka che; paNa lagabhaga jeTalI relve che tene betRtIyAMza bhAga rAjyanI mAlikIne hovA chatAM tenuM saMcAlana kaMpanIone hastaka che. kaMpanIonA hAthamAMthI saMcAlana nAbUda karI rAjaya harataka badhuM saMcAlana karI levA mATe majabUta prajAmata che. 1920-21 mAM beThelI relve-samitino bahumatI abhiprAya badhI relve rAjayanI mAlikInI karI levA temaja samagra saMcAlana rAjyane hastaka karI levAno thayela ane A abhiprAyane prajAnA moTA samudAyano temaja madhyastha dhArAsabhAne paNa Take maLela. rAjya amuka aMze e abhiprAyane svIkAravAnI taiyArI paNa batAvelI che. havethI kaMpanIonA paTAnI mudata jemajema pUrI thatI jAya che tema tema relaveenuM saMcAlana rAjya pitAne hastaka karatuM jAya che; kaMpanIone navesarathI paTa ApavAmAM AvatA nathI. | hiMdustAnamAM revenI vyavasthA ane relvenuM saMcAlana jyAM sudhI saMpUrNa rIte rAjyane hastaka na AvI jAya tyAMsudhI relvenI paristhiti sudharavI zakya nathI. hindustAnanI prajAne relvemAM sahana karavI paDatI muzkelIo asAdhAraNa che. A muzkelIo virUddha ghaNI vakhata majabUta prajApakAra thAya che paNa jyAMsudhI hindI prajAno avAja hiMdanA rAjakAraNamAM asarakAraka na nIvaDe tyAM sudhI e prajApakArathI re-sattAdhArIonA kAna UMcAnIcA thavAnA nathI. uparAMta hiMdamAM relave madhyastha sattAne hastaka che ane tyAM sudhI madhyastha sattA prajAnA hAthamAM nahi Ave tyAM sudhI relveeno temaja prajAne uddhAra thavo zakya nathI. revenI mAlikI rAjyanI thaI jAya, relvenuM saMcAlana prajAkIya rAjyataMtranA hAthamAM Ave tyAre relvemAM bhogavavI paDatI yAtanAone nikAla thAya. e divasa kayAre Avaze jyAre revene trIjA vargane Dambe narmabhUmI maTI svargasamAna thaze ? Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ In mazaparicaya jyAre chatrapati zivAjI-lekhaka ane prakAzakaH zivAjInA bALapaNathI tenA aMta sudhInA zrI vAmana sItArAma mukAdama, godharA. kiMmata ekeeka bhavya ane romAMcaka prasaMgo najara rU. 5-8-0 samakSa tarI Ave che. saraLa bhASA, dhIme pravAha hiMdamAM jaDa ghAlI beThelI mogala saltanate ane saMvAdapradhAnatA kalAkRti tarIke kadAca ene pratijJA lIdhI prathama sthAna na jItI javA de topaNa sarvabhogya tyAre e saltanatanAM mULa ukheDI nAMkhanAra jIvanacaritra tarIke enuM sthAna ajoDa che. mahArASTravIra chatrapati zivAjInA nAmathI hiMdI A kRtimAM keTaleka sthaLe ApaNe kusaMpanAM janatA suparicita che. hiMdanA itihAsamAM daSTAMta TAMkavAmAM AvyAM che e kaMIka sudhAre pRthvIrAja ke pratApasiMha pachI zivAjI ja eka mAgI le che. pRthvIrAjanA parAjaya sAthe bhIma e vIra che ke jenA smaraNa sAthe sAcA ke jyacaMdrane lAgatuM vaLagatuM paNa nathI. te kevaLa hiMdInuM mastaka namI paDe. hiMdanA pAchalA zAhabudinanI duSTatAne DhAMkavAne musalamAna aMdhArayugano ItihAsa e eka ja maNinA ItihAsakAroe goThavI kADhelI ane caMda bAreTe pratApe ujaLo che. kacarAtA hiMdutvane eNe svIkArI lIdhelI kAlpanika vArtA ja che. musalaugArI lIdhuM eTaluM ja nahi, hajAro varSa sudhI mAnone hAthe hiMduonA AMtarika jhagaDAnuM yuddhanIti ane zastronI maryAdA sAcavI rAkhanAra saMzodhana aMgrejone hAthe hiMdumuslIma jhaghaDAnA hiMdI prajAne eNe ja punaH kauTilyanIti- saMzodhana sarIkhuM che. prati zAha kune vijaya maMtra zIkhavyo. mAnava zarIravikAsa-lekhakaH choTAlAla e vIranuM koI paNa suvAcya jIvanacaritra bAlakRSNa purANI. prakAzaka-gujarAta vyAyAma hiMdI prajAne mana AvakArya hovuM ghaTe. evAM pracAraka maMDaLa-amadAvAda. kiMmata rU. 1-8-0 jIvanacaritronA pAnathI ja hiMdanI nirbaLa ne A granthamAM lekhake mAnavazarIranI utpatti, cUMthAI gayelI prajAne zuddha saMskAranuM baLa maLaze. enuM svarUpa ane ene vikAsa sarvocca marAThI ke aMgrejI bhASAmAM chatrapati bhASAmAM samajAvavA prayAsa karyo che, ane e zivAjInAM aneka vistRta jIvanacaritro che. prayAsamAM te saphaLa paNa thayA che. zarIranAM paNuM gujarAtImAM te e vIranA tejasvI AMtara ane bAhya aMgopAMga, AhAra, zrama jIvanane paricaya karAvato A eka ja prakhya vagerenuM svarUpa samajAvI temaNe zArIrika khIlache. tenI zailI saraLa ne suvAya che; lekhana- vaNI saMbaMdhamAM jarUrI mArgadarzana karAvyuM che. paddhati keTaleka aMze ebaTanA nepoliyana-caritrane gujarAtamAM A viSayanAM bIjAM pustaka che maLatI che. paNa sAMgopAMga-sacitra svarUpe A pustaka eka ja beThake vAMcI javuM game evuM A mokharAnuM sthAna saheje jItI jaI zake, pratye 700 pAnAnuM sacitra jIvanacaritra gujarAtI sarvasAmAnya chatAM prazno vagerethI tenuM zALAsAhityane yaza apAvI zake ema che. te vAMcatAM pogI mahattva paNa vadhArAyuM che. gujarAta Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ graMtha-paricaya - 337 pitAnI UgatI prajAne zArIrika viSayamAM jarUra AvakArapAtra thaI paDaze. kavi AvA pustakathI mArgadarzana karAve e jarUrI che. hAnAlAlanuM bhavya ciMtana ke boTAdakaranA hRdaya nirmaLa gujarAtanAM e sadabhAgya che ke ene levatA bhAvanA abhAvamAM paNa saMskArI bhASA, AMgaNe hajI zarIra, vyAyAma ke zaktine kaMIka mISTa pravAha ane rUmajhumatI zabdathI rAsa mahatva ApatA lekhake che. AkarSaka banI zakyA che. - unevALa jJAtine itihAsalekhakaH hemacandra vacanAmRta-saMgrAhaka : muni zAstrI revAzaMkara meghajI purohita delavADAkara; zrI jayaMtavijayajI. prakAzaka zrIvijayadharmasUri prakAzaka: zrI unevALa sevA samAja-amadAvAda. jenagranthamALA, choTAsarAphA, ujjaina kiMmata kimata rU. 1. 0-8-0. A pustakamAM brAhmaNonI unevALa jJAtine, kalikALa sarvajJa zrImadda hemacandrAcAryanI utpattithI AjasudhIne, paricaya karAvavAmAM amara kRtiomAM verAyela judAM judAM bedhaAvyo che. tenI zarUAtamAM gUMthAyalAM tyAga vacano ke suvarNavAkayone A saMgraha eka ane camatkAranAM, zorya ne sAhasanAM daSTAMte upayogI prakAzana gaNI zakAya. gujarAtanI bhaktipreraka che. viSaya sarvasAmAnya nahi topaNa asmitAnA avatAra samA e munivaranI zuddha nirUpaNapaddhati enA moTA bhAgane rasika ane pracAra zaktinI te sAro khyAla ApI zake che. suvAcya banAve che. jIvanacaritra-saMpAdaka: zrI. ratilAlajI. smRti nikuMja-lekhaka ane prakAzaka: prakAzaka: zrI. kalyANacaMdrajI jaina granthamALA, gAMDaLa. mULajIbhAI pItAMbaradAsa zAha, rAvapurA, vaDodarA. kimata 0-8-0 kAgacchanA jANItA tivarya zrI. kalyAA nAnA chatAM suzobhita kavitagranthamAM caMdrajI mahArAjanuM A pustakamAM jIvanasmRti nikuMja" ane "samarAMgaNano sAda nAme caritra pragaTa thayuM che. temAM te munivaranA be kAvya pragaTa thayAM che. baMne kAvyomAM artha jIvanamAM aneka sAhasika ane bodhaprada karatAM zabda, mAdhurya karatAM laya ne nisargika prasaMge apAyA che. zailI saraLa chatAM kayAMka kayAMka te saMdigdha bane che ane vizeSa paDatI pravAha karatAM tAla vadhAre AgaLa tarI Ave che chatAM e zabda, laya ane tAla traNene bhaMktinA bhArathI dabAI jAya che. -lekhaka tathA prakAzaka: kavi saMyoga kAvyomAM anubhavavI game evI mIThAza kAlidAsa bhagavAnadAsa pATaNa. AthamatI sAmAnya pUrI temane evAM geya ane AkarSaka banAve che zailImAM lakhAyelAM nItibodhaka bhajane, gAyane ke arthamAdhuya ApoApa tarI AvIne ane stavanano saMgraha. kavitAne, ochA jaLe paNa gatinA kAraNe subhASita-padya-ratnAkAra-(5 mo bhAga); avanavA taraMgothI ramya lAgatI saritAnI saMgrAhaka ane anuvAdaka zrI. vizAlavijayajI. samAMtara mUke che. prakAzaka-zrI. vijayadharmasuri jaina granthamALA, vINAnA yura-lekhaka ane prakAzakaH vANInA ri-la'ane prakAziH choTAsarAphA. ujajena. kiMmata 0-10-0 zAntilAla ojhA, ema. e., ghaDiyALI piLa, - pU. jaina tIrthaMkara viSe TUMkamAM badhI ja vaDodarA. mUlya pAMca AnA. mAhitI meLavavA IcchanArane A grantha rasadhArA', 'jUnuM ane navuM sAhitya vagere upayogI thaI paDe ema che. temAM apAyelI katiothI jANItA thayelA bhAI ojhAno A jInezvarastutiomAM apUrva kavitvano paNa kyAMka rAsasaMgraha geyakavitAne prAdhAnya ApatI jana- kayAMka camakAra jaNAya che. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ 338 * suvAsa : kArtika 1996 saMskRta-prAcIna-stavana-saMdeA[saMskRta] surata. saMpAdakaH zrI viSNuprasAda trivedI. kiMmata -saMpAdaka ane prakAzaka upara pramANe. 2. 2-00 jainAnA cevIze pU. tIrthaMkarA ane pavitra tIrthInI stutione A pustakamAM saMgraha karavAmAM AvyA che.e stuti saMskRta bhASAnA sAmAnya abhyAsIone suvAcya thaI paDe e rIte temAM phUTaneTA paNa ApavAmAM AvI che. vihAra digdarzana[hiMdI]-saMpAdakaH muni priyaMkaravijayajI, prakAzakaH seAmacaMdajezagadAsa, mahesANA. kIMmata rU. 1-4-0 ceAmAsA sivAyanA samayamAM sadavihArI rahetA jaina munie judI judI prajAe sAthe evA gADha saMparkamAM Ave che ane bhinnabhinna caLAnA evA UMDA nirIkSaka bane che ke jo tee pAtAnAM saMsmaraNeA prakaTa karatA rahe te viha'gAvalAkI pravAsIenAM varNana karatAM emAMthI vizeSa jANavAnuM maLe. A pustaka eka evA sAmAnya prayAsa che.emAM muMbaithI AgrA,pAlItANAthI iMgalera, kheMgaleArathI biyAvara, ziva purIthI AbU ane amadAvAdathI sammetazikhara (baMgALa) ema pAMca vihArAnuM varNana karavAmAM AvyuM che. temAM AMtiraka karatAM khUba jANItI evI khAdya mAhitI vizeSa che; chatAM jaina pravAsI Ane te upayegI tha paDe evI che. hiMdI ceApaDI para aMgrejI nAma mUkanAra saMpAdakanI valaNa kaMika sudhArA mAge che. gurjara kavisamrATa kalApi [marAThI]--- lekhaka ane prakAzaka: bAbulAla nAnacaMda mAtIvAle, zukravAra, punA. chellAM keTalAMka varSothI binagujarAtI hiMdI prajA paNa gujarAtI sAhitya ane sAhityakArA viSe kaMIka jANavAne utsuka banelI che. 'haMsa'mAM pragaTa thatA gujarAtI kRtienA anuvAda enI sAbitIrUpa che. A nibaMdha marAThI janatAne gujarAtanA praNayakavi kalApi ane emanI kavitAne paricaya karAvavAnI evI ja eka bhAvanAnuM viziSTa pariNAma gaNI zakAya. sIlvara jyubilI kAmemArezana vAlyuma [aMgrejI]~~~sArvajanika ejyukezana seAsAiTI, Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat suratanI sArvajanika ejyuphaeNzana sAsAiTIne tihAsa e sarakAra ke zrImaMtAe UbhAM karelAM vizvavidyAlayA ke zikSaNamaMdirAne itihAsa nathI paNa 11 cheAkarAthI zarU thayelI eka nAnI aMgrejI nizALe, enA vidhAyakAnA virala kSetramAM sAdhelA kramika vijayane itihAsa che. utsAhu ane tanatADa zramathI, prAntanA zikSaNa1889mAM nAnI nizALa, temAMthI hAiskula, 1912mAM seAsAiTInI sthApanA ane te pachI prAntanI madhyavartI zikSaNasaMsthAe e sAsAITInA vikAsane krama che. Daina-sAsAiTInA Adarza para A saMsthAnI sthApanA thaI ane samaya jatAM ene evI kIrti varI paNa kharI. kIrtine mArge vaLatAM ene dvArA ke lAkhonI bheTA ApanAra dAnavIreza paNa maLyA. paNa e dAnavIrAmAM evI preraNA jagAvanAra zubhecchako. saMsthAnA AdisthApA, zarUAtamAM ene TakAvI rAkhanAra sadgRhastheA, zikSA ke zrI cunIlAla ghelAbhAI zAha ke di. kha. cunIlAla gAMdhI jevA sevakAtA phALA e dAnavIrA karatAM jarIke UtaratA nathI e vAta sasthA hajI nathI bhUlI e enI mahattAnI nizAnI che. A rajatamahAtsava-smRti-grantha [Silver Jubilee Commemoration Volume] mAM sAsAiTInA itihAsa uparAMta enA dhaDanArAonA paricaya paNa ApavAmAM AvyA che. A granthanuM saMpAdanakAya kAI paNa saMsthAnA utsava-grantha ke ahevAlamAM karavAmAM Ave che e karatAM kaMIka viziSTa dRSTie thayuM che. kevaLa sosAITIne lAgatAvaLagatA viyeAne ja emAM sthAna apAyA chatAM vAMcana rasabharyuM banI zakayuM che. pagAra letA sevakAne paNa emAM bhUlI nathI javAyA. yeAgya ane jarUrI phoTAothI granthane AkarSIka rIte suzobhita banAvavAmAM AvyA che. www.umaragyanbhandar.com
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ chUTAM phUla- paMjAbanA pahelAMnA gavarnara sara eDavarDa mekalegana vartamAna yuddha ane hiMda saMbaMdhamAM Asiatic Review'nA chellA aMkamAM eka lekha lakhatAM jaNAve che ke--hiMda samagra dRSTie te, 1914nI jemaja, briTane herelA yuddhane apanAvavAnuM ane temAM jhaMpalAvavAne taiyAra che. ane potAnA e kathananA TekAmAM teo mahAtmAjI, paMDita javAharalAla, jhINA, rAjAo vagerenAM jarmanavirodhI nivedane TAMke che. hiMdIo kaIka samaye to pitAnuM taMtra pitAnA hAthe ja calAvI zakaze evI mekalee darzAvelI AzAne aMgreja prajAe hasIne kavinI kalpanA ja gaNI kADhelI. aMgrejI bhASAnA keTalAka lekhakanI vArSika AmadAnI-- noyela kAvaDa-40 hajAra pAunDa, barnADa zo-35 hajAra pAunDa, jemsa berI ane eca. jI. velsa-30 hajAra pAunDa, pI. jI. vuDahAusa-20 hajAra pAunDa, gAsavardhI- 12 hajAra pAunDa. TenIsane pitAne kaI maLavA na Ave e mATe pitAnA gharanI AsapAsa jaMgI divAla caNAvarAvI hatI. mIsIsa pharensa hose lagna pachI 24 varSamAM 24 saMtAnane janma Ape che. hajI vadhu vakhata mAtA banavAnI tenI umeda che. saMtAnaucherane ja te jIvanasukha mAne che. tenI mAe 19 saMtAnane janma Apelo. prAcIna hastalikhita pratonA phoTA sahelAIthI laI zakavAnI zedha muMbaImAM saphaLa nIvaDI che. zrI. kasturabhAI lAlabhAIe rU. 65 hajAra lagabhagamAM zrI. avanIndranAthane kalAsaMgraha kharIdyo che. savAsanA eka lekhaka paMDita lAlacaMdra bhagavAna vaDodarAmAM ema. e. nA ardhamAgadhI vibhAganA mAnada AcArya nImAyA che. pitA-(uDAu putrane) tArI uMmare te hITalare nAmanA kADhI hatI. putra-ne tamArI uMmare ? zikSaka-aMgrejonA rAjyamAM hamezAM ajavALuM zA mATe rahe che? ziSya-svarganA DIkaTekaTiva sUryane temanA para vizvAsa nahi AvatA hoya mATe. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 - suvAsa : kAti 196 heTelAya-zuM ApuM zeTha cA-cavANuM-bhajiyAM? zeTha- vaDodarAnuM zuM vakhaNAya che ? beya-hAthIkhAnuM, te pakhAnuM, lakSmI vilAsa pelesa, kameTIbAga, surasAgara taLAva.. gu-premane maMtra te deve paNa nathI jANatA. ziSyA-huM te jANuM chuM ne? guru -hA hA, ghaNI ja suMdara rIte. zikhyA-te pachI Apa have e parama maMtra e na jANanArane zIkhavavA jAo te ? koI paNa siddhAMtane mATe marI phITavuM e karatAM tene siddha karavA jIvavuM e vadhAre muzkela che. bhAgyadevInA hAtha sAcA jJAnI sudhI pahoMcI zakatA nathI. mahattA ane maLatAvaDApaNuM baMne parasparavirodhI to che traNa cIjo evI che jene huM cAhuM chuM, paNa samajato nathIH citrakalA, saMgIta ne strI. phenTenala madiramAM khUba jatI strIone jema zaMkAnI najare jovAya che ema samULagI na jatI paNa e ja najare jevAvI ghaTe. kayuleTa. svIkAra grantha-naphAkAraka hunnaro. dipotsavI aMka-gujarAtI, nAgarabaMdhu, zAradA, vepAra-udyoga, gAMDiva, bAlajIvana, bAlamitra, bALaka, kirloskara. vaimAsika-phArbasa traimAsika, Journal of Indian History, Journal of Mythic Society, Journal of Assam Research Society, S. L. D. Arts Gollege Magazine mAsika-prasthAna, navaracanA, gujarAta zALApatra, zikSaNa-patrikA, skAuTavIra, bAlavADI, phorama, kismata, kSatriyamitra, vyAyAma, ka. dazA e. prakAza, anAvila jagata, khetIvADI vijJAna, kamara, jaina satya prakAza, AtmAnaMda prakAza, jaina dharma prakAza, sArasvata jIvana, unnati, vizvavijJAna, vizvAti, anekAnta, unevALa badhu, gItA, ziSTa sAhitya saMdha patrikA, vaidyaka5. New Book digest, Journal of Indian Merchant's Chamber, dakyA. pAkSika-du-dubhi, esavAla, prabuddha jaina. aThavADika-prajAbaMdhu, gujarAtI, strI-zakti, gujarAtI paMca, naukA, jena ti, jayakaccha, rASTrazakti, sAkarathAna. paracuraNa-mahAvIra jaina vidyAlayane covIsame vArSika riporTa. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI kizoralAla gha. mazarUvALA "sarvodaya'nA chellA aMkamAM, gAMdhIjInI briTanane binazaratI madada ApavAnI valaNane bAjue rAkhI mahAsabhAe aMgrejonA uddezanI spaSTatAnI mAgaNI sAthe zaratI madadanuM nivedana bahAra pADayuM te saMbaMdhamAM lakhatAM jaNAve che ke " laDAinI khabara sAMbhaLI saToDiyAo jema tajImaMdIne lAbha uThAvavA lAgyA tema koMgresamAM paNa eka vakhata pitAne dAva ajamAvavAne moha jo;" ane mahAtmAjIe e nivedana sAme mUkelI mukhya dalIla ke, "ahiMsAmAM pratipakSInI kaphoDI sthitine lAbha uThAvavAnI valaNane samAveza na thaI zake,"--tenA uttaramAM mahAsabhAe karela bacAva ke "mahAsabhAvAdI pradhAnoe ahiMsAnA siddhAMtane mAnya rAkhyA chatAM vikaTa saMgomAM emane jema goLIbAranI paNa chUTa ApavI paDI hatI ema dezanI vartamAna sthitimAM tenA vikAsa ane bacAva mATenI dareka pagalAM vyAjabIja gaNAya; "--te para TIkA karatAM zrI mazarUvALA kahe che ke, " goLIbAra ke phAMsInI sajAnA prasaMgothI zuddha ahiMsakane duHkha te thAya paNa e hiMsA kAnunI che. eka jena mejisTreTa ahiMsAmAM pUrNa zraddhA sAthe jema evAM pagalAM laI zake che ema mahAsabhAvAdI paNa e laI zake, paNa mahAsabhAnI vartamAna valaNe te gAMdhIjInA varSothI piSelA siddhAMtane uthalAvI nAMkhyo che." - zrI mazarUvALAnuM A nivedana traNa prazno UbhA kare che. mahAsabhA pratye sanmAna dharAvatI koI paNa vyaktine, dezanI vartamAna sthitimAM, mahAsabhAe vizALa bahumatie svIkArelA siddhAMta upara pAchaLathI TIkA karavAnI keTalI hade chUTa ? kAnunI hiMsAno artha che? jene ahiMsA A nivedana sAthe keTalI hade saMgata che? mahAsabhA e vartamAna hiMdanI bahumAnya sarvoparI rAjakIya saMsthA che. enI amuka valaNa spaSTa svarUpe bahAra paDI gayA pachI e valaNa saMbaMdhamAM saMsthA pratye sanmAna dharAvatI koI paNa javAbadAra vyaktie kaDaka TIkA karavI e e valaNane nahi paNa saMsthAne ane pitAnA sanmAnane ghA mAravA samAna che. jene evI valaNa pasaMda na hoya eNe kAM te e jAhera thatAM pahelAM ja kAryakartAone pitAnA muddA samajAvavA joIe ane ene jo emaja lAge ke e muddAo jhIlavAnI keInAmAM zakti nathI te eNe e sthitine dezanuM ane pitAnuM kamabhAgya samajI duHkhada mauna sevavuM joIe athavA baLa hoya te saMsthA para kAkha jamAvavAne bahAra AvavuM joIe. paNa je mudAo buddhimAna kAryakartAonA magajamAM na UtaryA e mudAo sAmAnya prajA jhIlI zakaze evI AzAe kaDaka TIkA karavI e prajAmata keLavavA karatAM kAryaktaonI zaktimAM avizvAsanA sUcana sAthe saMsthAne nukazAna pahoMcADavA sarakhuM che. ane zrI mazarUvALA te gAMdhIjInA custa anuyAyI gayA Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 - suvAsa: kArtika 1996 che. teo gAMdhIjInA ja siddhAMtanA bacAvamAM mahAsabhA jevI saMsthAne ' saTeADiyA 'nI upamA Ape e e siddhAMtanI chatrachAyAne vizeSa paDatA lAbha uThAvavA sAtheja gAMdhIjI ane mahAsabhA vaccenA bhedabhAvane jAhera karavA samAna che. kAnunI hiMsAnA artha ? enI maryAdA keTalI?--eka vyaktie khUna karyuM Aya yA nahi paNa kacerImAM enA para khUnanA AreApa puravAra thatAM e vyaktinA kuTuMbIonI rI dazA thavAnI che enI jarIka paNa paravA vinA peAlIsakhAtuM e khUnIne gALAthI vIMdhI nAMkhe. e hiMsA kAnunI ? eka TALuM uzkerAne hiMsaka pagalAM le ane peAlIsa e TALAmAM kANu deSita che e zeAdhI kADhavAne asamartha sthitimAM TALA para goLIbAra kare--jemAM keTalAka nirdoSa| paNa vIMdhAI jAya e hiMsA kAnunI ? game tevI mahAna vyakti kAi sattAdhIza vyaktinI valaNa pratye saMmati na dAkhavI zake te e mahAna vyaktine enI mahattAthI, kIrtithI, sthAnathI bhraSTa karavI e mAsika hiMsA te ahiMsA ? paNa eka rASTra para bIjA rASTre lUTArUnItithI kAbU jamAvI tene cUMthI nAMkhyuM heAya tyAre prathama rASTra bIjAne madada karatI vakhate kaMika zarata mUke enuMja nAma zuM binakAnunI hiMsA? hiMsA saMbaMdhamAM kAnunI ke khinakAnunI vizeSaNA yAjanAre e yAda rAkhavuM ghaTe ke eka nagarane kAi lUTArUTALIe khUna vahAvIne kabaje karyuM hAya tyAre nagarajane bacAvamAM je kaMI pagalAM le e sarakArI dRSTie jema kAnunI gaNAya che ane enI teAMdha khUna ke hiMsA tarIke nathI levAtI ema eka rASTra khIna rASTre para baLajabarIthI kAbU jamAvye hAya tyAre bacAvamAM prathama rASTra je kaMI pagalAM le e IzvaranI dRSTie kAnunIja hoya che ane enI mAMdha hiMsA tarIke nathI levAtI. ane kAnunI ke binakAnunI hiMsA--ahiMsA saMbaMdhamAM jaina dRSTine dAkhale ApanAre e samajavuM joie ke e dRSTie te hiMsA e hiMsAja che.--pachI te kIDInI hAya, kutarAnI heAya, mAnavInI hAya ke mAtaMganI hoya; kAnunI hAya ke binakAnunI hAya. paNa svArthavAMkuM saMsArIvarga evI sUkSma ahiMsA na pALI zake mATe tenA saMbaMdhamAM amuka prakAranI jarUrI hisAe calAvI levAmAM Ave che. paNa emAM kevaLa phrAMsInI ke gALIbAranI AjJA ApavAnI kAnunI hiMsAneAja nahi paNa dharma ke rASTranA saMrakSaNune khAtara levAtAM game tevAM pagalAMne paNa samAveza thAya che. eka sAdhvInA ziyaLanI rakSAne khAtara avaMtIpati sAthe mahAyuddha khelanAra kAlikAcArya; ke rASTranA saMrakSaNane khAtara yuddhanA medAna para lAkhAnAM zira utAranAra vimaLazAha, kumArapALa, vastupALa ke tejapALa jaina dRSTie mahAvIranA virAdhI nathI gaNuAyA, pUjaka gaNAyA che. parahaste sAyalI janmadAtrIne cheDAvavA levAtAM game te pagalAM jema kAnunI che ema paracakramAM phasAyala dharma ke rASTrane mukta karavAne levAtAM game te pagalAM kAnunIja che. kabaje thayelI mAtAnI sAthe upabhAga karIne, enA leAhIne bhraSTa karIne, tenA zarIrane cUthI nAMkhIne enA aMganA kUcA vijetA dhImedhIme pAse UbhelA yAcaka putranA paga pAse pheMkatA rahe ane putra e kucAne peAtAnI zAMta mahattAnuM pariNAma gaNI harSa pAme, mAtAne cUMthanAra vijetAne bIjA pratispardhI sAthe athaDAmaNanA prasaMga AvatAM e bIjAne mahAta karavAmAM te mAtRvijetAne binazaratI madada karavA dADe e jema sAceA putradharma nathI-janmabhUmi saMbaMdhamAM paNa emaja hAI zake. X X X Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ noMdha 343 "gujarAtI ' nA chellA dipotsavI aMkamAM kavi zrI khabaradAre, zrI ba. ka. ThAkare pitAnI "kavitAsamRddhi nI bIjI AvRttimAM vinAmaMjurIe vAparelAM temanAM kavitA ane temanI kavitvazakti para karelA prahAra saMbaMdhamAM eka phariyAda-lekha lakhyo che. jo A lekha kevaLa phariyAdarUpe rahyo hota to te kavi zrI khabaradAra pratye prajAnI hamadardI varI lAvata. paNa e phariyAda uparAMta viSayanI bahAra jaIne evA aMgata AkSeparUpa banI gayo che ke teNe gujarAtI sAhityanI aneka kamanazIbIomAM eka umero karyo che. gujarAtI sAhityanI A dazA kyAMsudhI raheze ? vijetAo pratye vaLavAne asamartha banelo gulAma prajAne dveSa aMdaroaMdara athaDAya che. e siddhAMta sAhityakSetre paNa zuM sAce nIvaDaze ? zrI munazInI katiomAM jano pratye dveSa ubharAya. gAMdhIjI sAmenA virodha kavizrI nhAnAlAlanI kalAne paNa asara pahoMcADavA mAMDI. zrI pAThaka ke emanI maMDaLI-hidanI prAcIna mahattAne jhIlavAne asamartha banI enI mazkarInA rUpe paNa dveSa pragaTAvyo. sairASTrasaMgha-jenI aMdhabhakti svIkArI enA pratye e bhaktibhAva na dAkhavanAra varanI valaNane tArkika paddhatie gALavAne badale 'AlTimeTama' joDavA mAMDayAM. ane zrI ba. ka. ThAkara ke khabaradAra-darekane potAnA vADA, pakSe, dveSa ke pratipakSI sAmenA aMgata AkSe che. mAtA pArake hAthe cUMyAI rahI che e bhUlI sAhityakAro pitAnI kIrti, pitAnI vRttio ke potAnA svArthamAM ja sarvasva jotA thayA che. emanAM zabdabANa jeTalAM gharamAM chUTe che eTalAM bahAra nathI chUTatAM. mA bhAratInI cIsa sAme kAna para hAtha mUkanAra e zabdade pitAnI kIrti ke kRti para jarIka paNa TIkA thatI jotAMja bAMya caDAvIne pitAnI badhI ja zaktithI laDI levAne sajaja bane che. nepoliyane cheTaline oNsTriyAnI eDI taLethI mukta karI ITAliyana prajane osTriyA sAme yudhe caDavAne jyAre sajaja karavA mAMDI tyAre eNsTriyAnA zahenazAhe kahyuM, "tame e prajAne nacavI zakaze; enA pAse sArAM sArAM pustaka lakhAvI zakaze; kalA, dharma ke mAnavatAnI vAta karAvI zakaze; ene bhaNAvI zakazo, aMdaroaMdara athaDAvI zakaze; enI pAse AMtarika sudhArAnAM bhASaNa apAvI zakazo paNa amArA sAme yuddhanA medAna upara te tene tame paLavAra paNa UbhI nahi rAkhI zake. kemake ame ene e rIte meLavI che." briTana Aje A ja zabdo hiMdI prajA saMbaMdhamAM sahelAIthI vAparI zake ema che. sAhitya ne samAjasudhAre, kalA ane zikSaNa, samAnatA ne mAnavatA, sInemA ne sahanazIlatA (alabatta-pArakA hAthanI mAra khAtAM) e ja vartulanI AsapAsa Aje hiMdanuM prajAbaLa pharyA kare che. pite je mArge jAya che e sudhArAne che ke satyAnAzane ene vicAra karavAno ene avakAza paNa nathI rahetuM. vezyA ke bhikhAraNanA jIvana para eka suMdara navalakathA lakhI nAMkhato sAhityakAra e samajavAnI darakAra paNa nathI karato ke pote cAritrazIla na banI zakatA hoya, daridronA caraNe pitAnuM sarvasva dharI na daI zakato hoya te potAnA svArtha-kIrti ane dravyane khAtara e bhikhAraNa ane vezyAne dalAla banyo che. yuvatInAM khulAM aMganAM citra pratye lekanI Akha AkarSAtAM potAnI kalAkRtio vadhAre khapaze ema mAnanAra kalAkAre e bhUlI na javuM joIe ke ema karIne e dravyane khAtara pitAnAM aMga khullA karatI yuvatI ke gaNikA karatAM paNa vadhAre pApI bane che. kemake Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 suvAsa : kAtika 1999 gaNikA svArtha khAtara potAnAM ja aMgano upayoga kare che, kalAkAra pArakAM aMgane upayoga kare che. kalA, sAhitya ke zikSaNanI devI sarasvatI che. e jayAMsudhI pavitra ke kumArI hoya tyAMsudhI ja enI kiMmata che, eno upayoga jyAre vyaktigata svArtha ke dveSane khAtara thavA mAMDe che tyAre enuM svarUpa svArthane khAtara hamAyelI kanyA sarakhuM bane che. e sthitimAM lekhaka ke kalAkAra kevaLa putrIvikretAja nahi, putrInI pavitratAnA vecANa para nabhate bhADutI bApa bane che. nAzika myunisipala skUlaborDanA ceramena zrI lalinI rAsalIlAe zikSaNakSetramAM ThIka ThIka carcA jagAvI che. A rAsalIlA e kSetramAM strI-puruSanA cAlu samAgamanuM svAbhAvika pariNAma hoI emAM Azcarya pAmavA jevuM kaMIja nathI. paNa A daSTAMtathI vartamAna zikSaNa paddhati kaMIka dhaDo le e anivArya rIte jarUrI che. zrI lAla nAzika myunisipala skUlaborDanA ceramena; borDanA hAtha nIce cAlatI aneka zALAomAM saMkhyAbaMdha strI-zikSikAo; zikSikAonI pasaMdagInuM kAma zrI lAla potAne mAthe upADI le; zikSikAo teo moTe bhAge svarUpavAna, yuvAna ne trIza varSanI vayanI aMdaranI ja pasaMda kare; temanA cAlu saMparkamAM rahevAne zrI lAla vAraMvAra zALAonI mulAkAta lIdhA kare; eka zikSikA sAthe gerakAyadesara ane DIka zikSikAo sAthe teo gADha saMbaMdha dharAve; yuvAna rUpavatI zikSikAone oNphisamAM ekatra karI moDI sAMja sudhI betraNa zikSake sAthe teo ThakA-mazkarI paNa uDAve ne A rIte rAsalIlA ramAyA kare-e e rAsalIlAnI tapAsa mATe nImAyelA adhikArIne namra abhiprAya che. strI ane puruSa baMne kudaratanAM evAM aDadhiyAM che ke jyAM emanuM joDANa pasaMda karavA yogya na hoya tyAM emane parasparanA cAlu samAgamamAM mUkavAM e aghaTita joDANane mArga mokaLo karavA sarakhuM che. ApaNI gulAmInAM kalaMkti pariNAmomAMnuM ane patananAM mukhya kAraNomAMnuM eka e strI-puruSano svachaMdavihAra nIvaDavAnuM che. e gulAmIe puruSa pAsethI baLa ane saMrakSaNane dharma choDAvI, strIne pavitratAnI mazkarI karatI banAvI eka evo ceka ra che ke jyAM e baMne svadharma vIsarI parasparanI bagalamAM hAtha paravI nAce che-strI gaNikAno veza bhajavatI, puruSa nirbaLa mavAlo je jaNAne. mRtyune Are UbhelI devI bhAratI eno pratyeka putrI pAsethI uccatama pavitratA jhaMkhe che, enA pratyeka putra pAsethI lehInuM TIpeTIpuM mAge che. paNa e mRtyupakAra gulAma prajAne kAne nathI pahoMcato. ene to rAsalIlAo racavI game che. hiMdanI mAnasika, zArIrika ane dravyaviSayaka zaktine paNa bhAga Aje evA viSayo pAchaLa kharcAI rahyo che je viSaya hiMdanI svAtaMtryaprAptimAM ke je kaMI apa sukha bAkI rahyuM che enA TakAvamAM jarIka paNa madadakartA nathI banavAnA, ulaTA bAdhaka banavAnA che. hiMdanI sarakAra je kharekhara hiMdanI prajAne vikAsa ja vAMchatI hoya te te hiMdI strIone nAcatI, kUdatI, puruSo sAthe hAtha milAvatI ke sahazALAonI pATalIo zobhAvatI jevAne jeTalI Atura che eTalI ja Atura e te strIo pavitra, premALa ane Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 2 ( [ { } . ke svadeza-hiMdI mahAsabhAe briTanane yuddhano udeza spaSTa karavAnI ane e udezane hiMdamAM paNa amalamAM mUkavAnI karelI vinaMti; paNa hiMdI vajhIrane hiMda hajI svarAjya mATe lAyaka nathI jatuM: [te pachI evA geralAyaka pradezanI madadanI paravA paNa zA mATe hovI joie! ] briTana hiMdane svarAjya ApavA karatAM hiMdanI ladhumatione pIThabaLa ApavAnI pharaja vadhAre kiMmatI gaNe che: [e viSayamAM briTananuM sthAna jagatanA ItihAsamAM advitIya che.] vAisaroyanA nivedane hiMdanI AzA para pheraveluM pANI: [ nA. vAisaroyanI ramata hamezAM khullAM pAnAMnI ja hoya che. mI. jhINuM, mahAtmA gAMdhIjI vigeree nA. vAisaroyanI pharIthI lIdhelI mulAkAta. dilhImAM hiMdu-muslIma samAdhAna mATenA prayAse ane enI niSphaLatA. lakhanaimAM musalamAnee jagAveluM AMtarika hullaDa. mI. jhINA kahe che, "hiMdanA loko abhaNa, ajJAna, ne vahemI che mATe hiMdamAM prajAtaMtra nabhI zake ema nathI: [ aMgrejonI chatrachAyA nIce ja hiMda saMbaMdhamAM AvA abhiprAya paNa calAvI levAya che e daSTie paNa e chatrachAyA jarUrI haze.] briTananI hiMda pratyenI beparavAI anubhavI mahAsabhAe sattA cheDI devAne karelo nirNaya. mahAsabhAvAdI pradhAnae ApelAM kramika rAjInAmAM. gavarnaree prajAtaMtrane abharAIe mUkI sIvIliyananA hAthamAM soMpelI sattA. IMgalenDane madada ApavAmAM hiMdI rAjAoe AdarelI hariphAI. briTananI yuddha-kAunsIlamAM hiMdanA pratinidhi tarIke jaI pahoMcelA sara mahammada jhaphara0lAkhAnane karAvAyelAM yuddhabhUminAM darzana. muMbaInI dhArAsabhAmAMthI pasAra thayelA gumAstA-bIlane maLelI gavarnaranI maMjurI. zrI vIrAvALA pharI rAjakoTanA divAnapade. muMbaImAM vimAnI akasmAta; vimAnavIra gADagIlanuM mRtyu, jayapura-narezane thayelI IjA. eloramAM maLelI hiMdI patrakAra-pariSada. kAzImAM hiMdI-sAhitya saMmelana. muMbaInI dhArAsabhAmAM pradhAnane mATe 9900 nI moTara kharIdavAnI sazakta saMtAnanI mAtAe bane e jovAne kema nathI jaNAtI ? e sarakAra hiMdanA puruSavargane kelejanAM pagathiyAM ghasate jovAmAM jeTalo rasa le che eTale ja rasa e te puruSavargane hAthamAM talavAro camakAvatA, AMkhamAMthI teja varSAvate, jananI, janmabhUmi, strI ke nirdoSanAM saMrakSaNane khAtara mAthAM mUkato jovAmAM kema nathI dAkhavI zakatI ? kalA, zikSaNa ane sAhitya e prajAvikAsanA parama mArga che. paNa jyAre e mArgo prajAno vikAsa jene nathI caDe evA vargane AdhIna hoya che tyAre e mArga prajAjIvanamAM jheranAM keTalAMka evAM buMda pravezI jAya che je e jIvanane azuddha, chinnabhinna ne mAyakAMgaluM karI mUke. AjanuM zikSaNa nIti, saMskAra ke jJAna nathI siMcatuM, samAnatA ne svataMtratAnA nAme svacchada, kalAnA nAme bhraSTatA, dharma ane mAnavatAnA nAme nibaLatA ane buddhivAdanA nAme aMgrejI vicAra paddhatine vikasavAnuM khAtara siMce che. e zikSaNamAM jo maryAdA ke zuddhi nahi jaLavAya te hiMdanI pavitra saMskRtine pachaDAI maratAM kaI ja nahi aTakAvI zake. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ 346 suvAsa : kAtika 1996 carcA vakhate eka muslIma dhArAsabhya mUkelI rU. 100 nA kApanI darakhAsta; bIjAe meTarane badale sAIkala vAparavAnI karelI sUcanA. [sAIkalane badale TaTTanI sUcanA karanAra koI na nIkaLyo e pratinidhitva kaMIka ochuM jaNAya che. ] gaI pahelI ogasTe muMbaImAM karavo paDelo goLIbAra muMbainA nyAyamaMdiramAM vyAjabI TheravAyA che. hiMdu bahumatIvALAM pradhAnamaMDaLo dharAvatA prAMtomAM musalamAne para atyAcAra gUjaryA che e bAbatanA paMDita javAharalAle karelA inkAranA javAbamAM baMgALanA vaDA pradhAna sara phajhalula hakake evI bAbate puravAra karavAnuM bIDuM jhaDapyuM che. paMjAba ane yu. pI. mAM AgaLa vadhatI khAsAra caLavaLa. vaDodarAmAM phaTAkaDAnI dukAnamAM lAgelI Aga, lAhoramAM eka jamInadAranA kuTuMbapara khUnI humalo. muMbaimAM paMcAMgI mecamAM hiMdIone jhaLako vijaya. haDatALa para gayelA baMgALanA zaNa kAmadAronI saMtoSAyala mAgaNIo. ' paradeza-vakIe mitrarAjA sAthe karelA karAra. tenI sAthe bIjuM muslIma rAja paNa mitrarAjAnA pakSe bhaLe e saMbhava. jarmana yu-Tae samudra para AdareluM pracaMDa yuddha. iglAMDanAM keTalAMka vahANo vyAM. temAM pacIza lAkha pAunDanA kharce baMdhAyelI royala eka paNa 786 mANasa sAthe samudrane taLiye jaI beThI. yuddhamAM mAjI keMsaranA 22 putro-pautro jamana pakSe laDI rahyA che. [ ne chatAM paNa kaisara hITalaranI yuddhanItine virodhI gaNAya che! ] raziyana paradezamaMtrI mAM. meloTevana IMglAMDa ane krAMsa upara AkarA zabdaprahAra. polAMDanA vijaya pachI jarmanIe pazcima khare AdarelI hIlacAla, gayelA mulaka pAcho meLavyuM. myunIcamAM bhASaNa karatAM hITalara kahe che, "pAMca varSa sudhI laDI levAnI mArI taiyArI che. vacane aMgrejo nathI pALatA. je temaNe 1914mAM jarmanIne apAyela vacana pALyuM heta, hiMdane temaNe svarAjya ApyuM hota to huM emane caraNe nama: [ hiMda svarAjaya ApIne hITalaranI saccAInuM mApa kADhavAne mArga ane mATe have mAkaLo banyo che.] rariyA ane jarmanI vacce Arthika karAra. skeTalenDa para vimAnI hamalA. jApAne huMDiyAmaNane saMbaMdha pAunDa sAthe toDI nAMkhI Delara sAthe joDe che. jarmanIe pakaDelI amerikana sTImara sITI opha phalInTana chaTakAro. amerikAmAM haDasana nadImAM rahelI briTananI moTAmAM moTI sTImara "kavIna merI' ane 'sTImara narmIne uDADI devAnuM racAtuM kAvatru. laMDananA vesTa enDa paranA eka sInemAe hITalarane jIvato pakaDI lAvanAra mATe savA lAkhanuM InAma jAhera karyuM che: [ A paNa aMgreja prajanI eka khUbI ja che. amerikAe zastrasAmagrI pAchaLa cAra abaja Dolara kharcavAnuM nakkI karyuM che: [ pralayakALa najIka AvI rahyo che.] yunAITeDa sTeTasamAM elacI tarIke lorDa lodhiyananI nimaNaka, amerikAe uThAvI lIdhelo zastravecANane pratibaMdha. ITalInA yuddha -pradhAnamaMDaLamAM pheraphAra, raziyAe lithuAniyAne melo vinAno kaba che. bejiyama ne helAMDanA zAMti mATenA pracAse. hITalara ne rIbenApa, cembaralena ne cacalanAM patispadhI pakSa para prahAra karatAM bhASaNa. AmanI sabhAmAM javuDa bena hiMda pakSa le che, sara semyuala hAra hiMdane svarAjya mATe nAlAyaka gaNe che: [dhanya che briTananI A bevaDI rAjanItine. vyakti game te sattA para hoya te sAcuM bole, na hoya tyAre mISTa bAle. 3 eTiyAmAM baLa. karIbiyana samudramAM jarmana Tenkare damanane kabaje thavA karatAM DUbavuM pasaMda karyuM. iMglAMDa ane iTalI vacce vepArI karAra, cacala kahe che: ame hArIzuM to mAnavatAnA rakSaNanI javAbadArI amerikAne mAthe AvI paDaze : [ mAnavatAne IjAro jagatamAM krAMsa, IMglAMDa ne amerikAe ja rAkhe che ! ] loiDa peja polAMDanA yuddha saMbaMdhamAM briTiza pradhAnamaMDaLa 5ra TIkA karatAM polIza sarakArane halakaTanI upamA Ape che: [ aMgrejo Akhare paNa sAcuM te bele ja che.) hiMdI khalAsIo aMgreja khalAsIo karatAM utaratuM sthAna levA karatAM kedamAM javuM pasaMda kare che. musalinInI iTAliyana prajAne zastrasajaja rahevAnI hAkala. raziyA philenDa vacce bagaDelo saMbaMdha. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ sva ta bALaka kAI paNa patra sAthe joDAyelu nathI bALaka mAsika bALakaiA mATeja pragaTa thAya che. sAdI ne sIdhI bhASA heAI AjanA prAddha zikSaNanA jamAnAmAM akSarajJAnanI zarUAta karanArAone temAMthI kaI kaI maLI raheze. chatAM lavAjama varasanA phakta rUpiyA be tamArI saMsthA ke gharamAM tra rIte 17 varasa thI pragaTa bALaka avazya hAvuM joie, kemake nirdoSa bAluDAM bALaka vAMcavA dhaNAM Atura heAya che : thAya navA varasathI ghaNA pheraphAra jaNAze. che bALaka' kAryAlaya, rAvapurA-vaDAdarA. mahAna ' bekAra duniyAne svataMtrapaNe jIvana gALavuM hoya ArAmathI jIvana gujAravuM hAya kAInA tAbedAra na rahevuM hoya ~: ane -- vagara paise vepAra karavA heAya te chAyA TelarIMga kalejamAM Ajeja dAkhala thAya, ane zIvaNu tathA vetaraNa zIkhI le. joIe che ' 'prAcIna bhAratavaSa~ ', 'Ancient India' ane 'suvAsa'nA phelAvA vadhAravAne pracArakA--jee peAtAnA pradezamAM rahyA ke musApharImAM te kAma karI zake; athavA kamIzana ane pagAranA dheAraNe cAlu kenvAsara tarIke rokAI zake. zarate ane lAyakAta sAthe nIcenA saranAme tarata jaNAve-- zazikAnta enDa kAM. rAvapurA, vaDAdarA. AzIrvAda vetarakAmanA zikSaNa mATe 'mAsTara kaTara' athavA hAmaTelara' kiMmataH rU. 2-12-0 pesTeja 0-7-0 paradeza ziloMga cha. chAyA TelarIMga kaoNleja-vaDAdarA. Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat tA. ke. savA AnAnI TikiTa mIDI sUcipatra magAvA. - www.umaragyanbhandar.com
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ strI upayogI pustako - 6-10 9 0 sIzakti graMthamALA 1 vaMdhyA 0-4 36 mAtRprema 2 kAkI 0-3 37 pArasI lagnagIta 3 kAyadAmAM strInuM sthAna 38 saMtatiniyamana 0-8 4 ardhaganA (vArtA) 0-3 39 vahemI pati pa-gRhavyavasthAnI vAte 40 aprogya ane sukha 6 khAyaNAM (lekagIta) 0-5 41 sAmAjika vAto 7 balidAna (preraka gIta) 0-5 42 ramujI vAte 8 bhavATavI 0-4 43 bhalI bhAbhI 0-1 9 mA (vArtA) 44 pati prabhu che 10 jayAnA patro (kasoTImaya lagna) 0-6 44 mAMdagI ane mAvajata 11 patinI pasaMdagI 46 vAtanuM vatesara 0-1] 12 lIlInI AtmakathA 0-3 47 dhareNune zokha 0-4 48 pArasI satIo 14 pArasI vAnIo 49 ekAdazI 0-11 15 vidhavA (vArtA) 10 rANakadevI 0-12 16 kene paraNuM? (vArtA) 1-4 51 zivAjInI bA 17 sughaDatA ane suMdaratA para sAsunI zikhAmaNa 18 hAsyane kuvAre 53 kAyamanuM ajJAna 19 bhUtanA bhaDakA (vArtA) 1-12 54 nAma vagaranI navalakathA 20 viSavRkSa (vArtA) 1-8 55 nArI abhiSeka 21 hAsyakalApa (ramujI) 1-8 ? 56 mAsika dharma 22 devI caudharANI 57 navA sAthiyA 23 vIra rojhA (kALu gulAba) 1-0 - 58-59 vIra tArA (be bhAga) 24 hAsya jharaNAM (ramujI) 1-8 60 goramAnAM gIta 25 "jarA cAha mukajo" 1-0 ) 61 meDama DamIDA 0-12 26 garabAvaLI (rASTrIya) 0-4 62 sAmAjika vAto 0-3 27 jIvanapalaTa (vArtA). 63 guNIyala gRhiNI 28 sukhI ghara (bodhaka) 64 strI svAtaMtrya 29 bharata gUMthaNa 65 dakSiNa rAMdhaNakaLA 30 coryAsInuM cakkara 31 rajhIyA begama 66 satI jasamAM 32 gRha viveka 67 saMsAradarzana 33 sukhIne patra 68 bhUmimAtA AnaMdamaTha 34 sTavanuM zAstra 0-3 69 bALavidhavA 35 strI hRdaya 0-3 70 sAcAM sahedara strI zakti graMthamALAne A seTa Ajeja vasAve. kula 70 pustako bahAra paDayAM che. te rUA. 3ramAM maLe che. pustake chuTAM paNa maLI zakaze. nUra judu. lakheH strIzakita, keLAMpITha, surata = 0 0 0 + 0. T che. T ) 0-4 0 & T o 9 0 's ( 'T o 1 0 1 o = n 0 o 1 0 1 N che 0 Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat www.umaragyanbhandar.com