Jain Vivek Prakash Pustak 11 Ank 05

Author(s): Gyanchandra Yati
Publisher: Gyanchandra Yati
Catalog link: https://jainqq.org/explore/544071/1

Page #1

वार्षिक लवाजम टपालसह एक रुपया तीन आना.
सिंगी इन भवनमलजी
सिरोही की तरफ से भेट। REGISTERED NO.B 446
हिंदी मासिक प्रत्येक मास प्रगट होता है. जैन विवेक प्रकाश
समग्र जैन हितार्थ संपादक और प्रकाशक
यति ज्ञानचंद्र पुस्तक पांचवा भाद्रपद अंक ११.
एक पंथ दो काज. म यह मासिकके नये ग्राहक होनेवालेको दुप्पट लाभ मिलेगा, जेस
की उनोको यदि इच्छा होवेगी तो पंत्र प्रतिक्रमण वा जैन संस्कार के विधि आठ आठ आनेमें दिई जायगी. इतनाहि नही परं उनोकों दोनोंबका टपाल महसूल भी माफ किया जायगा परं पुस्तक देढ रुप्ये के नवी. पी. सें भेज के मासिक लवाजम पहिलेसें वसुल किया, जायगा. याने देढ रुप्येमे अढाइ रुप्येका लाभ होगा जेसा की एक रुप्या तीन
आने टपाल सह विवेक प्रकाशके वार्षिक लवाजमका, एक आना वी. भापी. का, एक रुप्या पुस्तकका, चार आना पुस्तक टपालका.
अर्थात् नये ग्राहकोंकों मात्र चार आना टपाल फीससे विना मोल एक रुप्येका पुस्तक मिलेगा.
जाहिर खबर जैनविवेक प्रकाशक विकी ग्राहकोंको सविनय प्रार्थना हे की यह मासिकका जीवन मात्र लवाजमहे. चालु वर्षका लवाजम जिसने न भेजा होय. उनोने टपाल सह एक रुप्या तीन आने तुरंत हरकोई रीतीसे हमको भेज देना. इनसे एक आनेका फायदा होगा. अगर न भेजेंगे तो आश मासका अंक वी.पी.सें | भेजा जायगा सो स्वीकार लेणा होगा. टपालवालोंकी गलतीसे | जिस्को जो अंकन मिला होय हमको यार्ड लिख मंगाय लेना।
" मुंबई-शांति सुधाकर-प्रेस."
lelle BIB Selb2 likt
।
hulk

Page #2

વિદેશી ખાંડની ભ્રષ્ટતાની પરીક્ષા. 'વિદેશી ખાંડની ભ્રષ્ટતાનો પ્રત્યક્ષ પરીક્ષામાટે અમાને એક પ્રહસ્ય લખી જણાવે છે કે થોડીક મારીસખાંડ લઈ તેના ઉપર ગુ'ધકના તેજાબ નાખવાથી ખાંડ ખુલી જાય છે અને ચામડા જેવી ગંધુ આવે છે. ત્યારપછી તેના ઉપર પાણી રેડવાથી ચાએ ચાખી ચામડાની દુરગંધ આવેછે. ચાડીક મેરીસ ખાંડલઇ તેને પાણીમાં નાખી ઉકાળવી ત્રણ ભાગનું પાણી અલી જાય ત્યારે તે પાણી ઝમઝગતા અગારા ઉપર રેડવાથી ચાંમડા જેવી દૂધી આવે છે. આબને અખતરા સ્વદેશી ખાંડ ઉપર કરી જોવામાં આવ્યા છે તે માંથી ઉપર પ્રમાણે બધા આવતી નથી પણ સેરડીના રસ જેવી સુગ ધ આવે છે.
આ ઊપરથી પ્રત્યક્ષપ્રમાણે સિધુ થાય છે કે વિદેશી ખાંડમાં બલદ. ગાય, અથવા સુવરનુ’ લેાહીહાડકાં આવે છે એવાત ખરી છે. જયારે વિદેશી” ખાંડમાં ઊપર પ્રમાણે અભક્ષ પદારથી આવે છે ત્યારે ફકત લાભની લાલ ચે અભક્ષ પદારથ ખાવા એશ જેન ધર્મની આર્યતાને લાયક છે ? જયા રે લાભને ખાતરજ અભક્ષ પરથનું સેવન કરવામાં આવશે ત્યારે પુછી અભક્ષતા ચખાણ શી રીતે પળી શકશે કે જયારે બેતપુચ ખાણ પળે નહી તે પછી જનની જનતા કયાં રહી? માટે મારા વાહલા જન બંધુ ઓ !! જરા વિચાર કરેકે દરેકે દરેક ગામામાં વિદેશી ખાંડના જમણા સ્વામીવરાછા, ખ ધ કવારમાં આવ્યા એવા લેખા આપણે વાર વાર જનમાં, જૈન વિજયમાં, મુ બ સમાચારાદિકમાં વાંચીએ છીએ છતાંપણ જે ધરમ ચુસ્ત સમસ્ત જનો એકઠા થઈ પોતાના ધરમના બચાવ નહી કરતાં પજુસણ જેવાં પવિત્ર દીવસોમાં પણ આવી અભક્ષ ખાંડ સાકરની સ્વામી વછલા પવિત્ર ગણાતા દેરાસરામાં કરવામાં આવશે ત્યારે પછી જનધરમ ક્યાંરો તમાને વિદેશી ખોડ નાં પૈસા વધારે એસતા હોય તે સાકરને બદલે ગાળ વાપરો અથવા ચારમણા કરતા હો તો બેકરા પૂણ ધરમ ભ્રષ્ટ ન થાઓ. વિદેશી ખાંડના પતાસાની પ્રભાવના કરવા કરતા બદામ અથવા બીજા પદારથી વહેચવા લાભકારી છે ?
આ ઉપરથી મુંબઈના ડીજી અને, સાગર સ થે મારેખાંડ પજુસણુના સ્વામી વ49ળામાં નહી વાપરવી એવો ઠરાવ કીધા છે. આશા છે કે આ ઉપરથી, બીજા ગામોમાં પણ આવાજ ઠરાવો થસે અને તેની નકલ અમારા ઉપર મક લાવી આવરી. આ તાજેલમ. આ ચોપાનીયાને કાઈ પણ અ ક જે આપને નમુને જોવા માકલવા આવેલ હોય તેમણે પાછી નહીં મોકલતાં એક કયાર૭ ઉમર નામ જીરી લખી મોકલવી જોઈએ એકનીસમાં જે નામ જીરી નહી લખી મોકલે તેના નામ રજીસ્ટર થયા ગણી માસીક મેકલવું ચાલ રાખવામાં આવશે અને તેનું લવાજમ ધારા પ્રમાણે વસુલ કરવામાં આવશે,
એડીટર જેનવિવેક પ્રકાશન

Page #3

जैन विवेक प्रकाश.
AxQax D Doa ઝળહુળતા ભાનુથકી, થાય તિમિરને નાશ મિથ્યામત ઉચ્છેદવા, જૈન વિવેક પ્રકાશ,
विदेशी खांगनी सृष्टता कार' ए कहेवत सर्व कोई
आहार तेवो
जाणेछे. वळी शास्त्रमां कां छेके: जेवा प्रकारनुं अन्न खावा मां आवेछे, तेवा प्रकारनी बुद्धि थायछे, जेमके दीवो घोर अंधारानुं भक्षण करेछे तो तेंमांथी काजळ पेदा थाय छे. तेवीज रीने अशुद्ध अने तामस खानपानथी जेमनी बुद्धि भ्रष्ट थइछे. अने विनाशकाले विपरीत बुद्धि सुझवार्थी जेमने सारा खोटा नो - लाभहानिनो विचार रह्यो नयीं एवा लोको देशद्रोही अने धर्मभ्रष्ट थई दुराचार अने अधर्ममां प्रवृत्त थई रह्याछे. तेनो मु ख्य दोष मोरेस खांडनु सेवन ज छे. कारण ते अपवित्र पदा र्थो वाळी छे. सर्व कोई जाणेछे के खांड अने गोळ शेलडीना रसमांथी बनेछे अने ते दुध वडे साफ थाय छे। अने तेवी पवित्र खांड मधुर स्वादीष्ठ, वीर्यवर्धक, सर्व रोग हारक, बळकारक, तृप्तिकारक, श्रमनाशक, नेत्र हितकारी, कान्तिजनक, तथा शी तल अने अत्यंत गुणकारी होवानुं वैद्यक शास्त्र जणावेछे. आ वीं बळ बुद्धि अने आयुष्यवर्धक शर्करा आगळ आदेशमां पुष्कळ थती हती. चौदमी सदी सुधी युरोपमां खांडं कोई ना म निशान पण नहि जाणतुं हतुं, गोळ खांड अने शांकर भर तखंडमांथी लाखोंमण परदेशमा जती हती. सने. १८३६ मां बे करोनी खांड अहीथी दरदेश गई हती. खांडनो उद्योग धम
p

Page #4

विदेशी खांडनी मृष्ट ता
कारा बंध आदेशमा चालतो हतो.सने १८८८ मा ६१,२१,४३,२ ८० रतल खांड परदेश खाते जती हती. वळी दक्षिणमां लो को मात्र गोळ बनावता, पण खांड बनाववामां घणो लामछे अने ते काममां कंपनी सरकार उत्तेजन अने मदद आपवाने खुशीछे एवी मतलबर्नु एक जाहेरना, अहमदनगरना कलकटर नामदार हेनरी अलेन हेरीसन साहेबनी सहीनें सने. १८ ३८ मां कलेटरना एकटींग चीटनीस रावजी कृष्णे प्रसिद्ध कर्यु हतुं. परंतु हाल आ बधो मामलो बदलाई जई विपरी थ येलुं नजरे पडेछ. अने २०-२५ वर्षों थयां ऑस्ट्रिया. जर्मनी, हंगेरी, मोरीशस अने जावा जेवा परदेशोमांथी दाणादार सफेद चक चकती करोडोनी खांड हिंदमां आवेछ सने. १९०४ नां मार्चनी आखर सुधीमां ६५,१२,४३,२८० रतल खांड हरसाल परदेशथी आ देशमां आवेछे. सने. १८९९ मां १६८०४१ टन परदेशीखांड आवी हती पण १९०४ मां ३४६.८४१ टन खां. ड आवी. एटलेके मात्र पांच वर्षनी मुदतमां बमणा करतां पण वधारे आववा लागी. वळी १९०३ नी साल करतां १९०४ मां एटले मात्र एकज वर्षमा ३. ९८०८६४• एटले लगभग एक करोड रुपैयानी खांड हिंदमा वधारे आवी. हिंदी सरकारे १८९८ नी सालथी प्रसिद्ध करेला हिंसाब उपरथी जगायछ के १८९८ मा २७ ॥ लाख एकर जमीनमा शेरडीनु वावेतर थयुं हतुं ते घटी जईने १९०३ मां मात्र २२ || लाख एकर जमीनमां शेलडी.ववाई हती. एटलेके पांचवर्षमां शेलडी पांच लाख एकर जमीनमा ओछी वाववामां आवी. हिंदी खांडनो उद्योग आवी रीते पड़ी भागतो चाल्योछे. हिंदीमा खांडनां केटलां कारखानां बंध थया छे तेनो हिसाव हिंदी सरकारे

Page #5

जैन विवेक प्रकाश.
३
राख्यो नथी तोपण एकला संयुक्त प्रांत ( अयोध्या अने प्रयाग ) मां १२० कारखानां बंध थयाछे अने ६० बंध थवानाछे अने सेंकडे १३ टका शैलड़ी ओछी बनाईछे. एवं संयुक्त प्रांत नी सरकारे हमणां प्रसिद्ध कर्युछे. आ बधी खराबी परदेशी सस्ती खांड पुष्कळ आववा लागीछे तैना प्रतापे ज थई छे. हवे ए सस्ती जणात अने सारी देखाती परदेशी खांड सर्वनाशक अने सत्यानाशी छे ते सप्रमाण जणावीए छीये ते लक्षमां लेवू. डाकटर युरे बनावेल अने १८४९ मां त्रीजीवार लंडनमां छपा येल डीसनरी ओफ आर्टस मेन्युफेक्चर्स एन्ड माइन्स (शिल्प अने खनीज पदार्थोना विद्या विषयक कोष ) मां १२०५ में पाने लखेलुं छेके :- एक तांबानी मोटी चोखंडी डेगमां चुनाना केटलाक पाणी साथे खांड राखेछे. जेमां थोडं वळदनुं लोही पण नाखवामां आवे छे। अने संकडे ५ थी २० टका हाडकांना कोयलानो भुकों नाखवामां आवे छे. कोई कोई साफ करनार तो हाडकांना कोयलानो भुको तथा बलदनुं लोही बने मेळवे छे. वळी ए डीक्सनरीनी १८६७ मां छपायेली छठ्ठी आवृति ना ८२९ मे पाने लख्युं छेके-हलकी खांड बनाववामां आवेछे त्यारे बेटन खांड साफ करवा माटे एक टन हाडकाना कोय लानो भुको काममां लेडे. खांड साफ करवाना जे कारखानां गा मोंमाछे तेमां एक टन खाड माटे कोयला काममां छे. लोढा नी मोटी चारणी जे ५ थी १० फुट गोळ अने १० थी ५० फुट उंची होयछे तेमां हाडकानां कोयलानो भुको भरेछे अने तेमां खांडनो रस रेडी गळी लेछे जेथी स्वच्छ सफेद थायछे, लोही मां कुदरती तेज मीठाश, कोई जातनो क्षार अने रेसाहोयछे तेथी जानवरोना लोहिमांची तेमज ईंडांनी सफेदीमांथी पण

Page #6

विदेशी खांडनी भृष्टता
खांड बनेछ. खांड साफ करनारा तो कहेशेजके तेमां नांखेलु लोही गाळी लेती वखते नीकळी जायछे पण ए वात तदन खो टीछे. एक नाना ग्लासमां गरम, पाणी भरी तेमां दाणादार खांडना दाणा ओगळवा दइ पाणीमां नीचे जामेली वस्तु सा रा सूक्ष्मदर्शकयंत्रथी जोई तपासवायी खात्री थशे के तळीए बेठेली ए वस्तुमां वांका चुका रक्तबीज एकबीजा साथे जोडाय ला स्फटिकनी पेठे देखाई रहाछ.. रसायनिक परीक्षा करवाथी नणायछे के ए वस्तु जनावरोनां लोहीमा रहेनारी खांड मीठाशनाभाग) ना रेसाछे. खांड साफ करती वखत लोही ना खवाथी सौथी वधारे लाभ ए छे के खांड घणी सस्ती प.छे पण जेने खांडनी सफाइनी दरकार नथी अने खाइने. स्वास्थ्य पणुं कायम राखg होय, तेमणे तो एकला सस्ता पणा उपर ध्यान नहिज आप, एज सारुं छे. दाणादार खांड बनावतां चीतरी चडे छे एठलुंज नहिं पण ते खावाथी तन दुरुस्ती पण बगडे छे. खांडमां एटली बधी अपवित्र वस्तुओ अने नानां नानां जीवजंतु, कीडा, मंकोडानी आंतरडीओ, मांस, खोखां तथा शरीरनी अंदरनी नसो तथा रेसा वगेरे रहेछे के मरजी नहिं छतां पण खास कहेवु पडेछे के विलायती दाणादार खांड कदी कोईए खावा लायक नथी. तेथी अमारी भलामणछे के दुकानोमां वेचाती आवी हलकी अने रोगोत्पा दक खांड कोईए लेवीनहि. एप्रमाणे डाकटर हसल कुत फुड ए न्ड इटस एडल टरेशन (खोराक अने तेमां थती भेळसेळ ) नामना १८५५ मां लंडनमा छपायेल पुस्तकना १७ थी ३१ पानांमां लख्युंछे. ____ डाकटर पेररा कृत १८५६ मां लंडनमा छपायेला 'टी

Page #7

जैन विवेक प्रकार.
·
क्स ओफ ट्रेडस' पुस्तकना ४२ थी ४५ पानामां लखेछ के:बटाटा तथा सागु (जे अंजीरथी बनती खांडना समान छे ) यी बनती खांडमा भुरी खांड घणी मेळवेछे. जेवां कारखानां स्टेफोर्ड इसे कसमां छे. एभुरी खांड चीकणी होयछे, अने बेस्ट इंडी आनी खांडना जेवी चमकदार तथा स्फटिक जेवी होती नथीं तेथीज वेस्टइंडियानी खांड करतां फीकी, कंइक कडवी अने बेस्वाद होय. मीठाई ( केक टीकडीओ बगेरे ) मीठाई उपर भभका तथा शोभाने माटे जे रंग आपवामां आवे छे, ते संबंधी forवाळाओथी तपास करतां जणायुंछे के घणा नाशकारक झेरी पदार्थोथी र मीठाई रंगीन बनावायछे. इंग्लांडके जे सुधारानी रंगभूमि छे त्यां उघाडे छोगे बजारमां झेर वेचायछे. अने दुकानो तेवी चीजोथी भरेली देखायछे. वळी डाकटर ले थबी कछे के:-गयां त्रण वर्षोमां आ झेरथी सीतरे मरण थयां छे. परंतु तेना अटकाव माटे कई उपाय लेवामां आवता नथी. बर्न्स उवीग्रीन ( एक जातनो- लीलो रंग ) घणुं खरुं मीठाईयो • उपर लगाडायछे, जे जंगालना नामथी ओळखायछे अने तेनो थोडोज भाग मोत नीपजावबाने माटे बसछे. हेन के साहेब जणावेछे के :- एक लीला रंगथी रंगवाथी लीलो देखा तो केक जे बाळकोना रंगनी पेटीमा हतो, ते चुसवाथी त्रण वर्षनो एक छोकरो मरीगयो. १८४७ ना सप्टेंबर मां त्रण पुरुष अने आठ छोकरांए एंव रंगेली मीठाई खाधीहती, तेथी तेमने उलटी थती हती. जेथी सारवार माटे तें बधांने मेरील बोनवर्क हाउस मां मोकल्यां हां, ए अगीयार जगांए बे पेनींनी मीठाई लईने खाधी ती अने तेनी असर मात्र दश मिनिटमां ज थई हती. आ रंग कषायला पदार्थोथी बनेलोहतो. वळी डाकटर लेथनी एक

Page #8

विदेशी खाँडनी सृष्टता
बनाव विषे जणावेछे के:-लंडन होस्पीटलमां बेनानी छोडीयोने झेरना इलाज माठे १८६० मां लाववामां आवीहती. ते मणे पेथीकोट लेनमा रहेता याहुदी पासेथी खांडनां बनेला विभूषण अने रंगदार मीगइ लीधाहता. जे खाधा पछी थोडी बारे उलटी, पेटमा दुखावो अने मोढामां अगन थवा लाम्यां. उलटीमां नीकळी आवेला पदार्थर्नु पृथक्करण करवाथी मालम पडयुंके तेमां सोमल तांबु जसत अने लोह वगेरे पदार्थ के जे मीगइमां हता, ते देखाया. माटे खांडना रमकडां खावा नहि
वळी दाणादार चलंकती विदेशी खांड आवेछे ते आवी भ्रष्ट पदार्थोना भेळसेळ वाळी होवा छतां ते. शेलडीमाथी नहि बनावतां बटाटा, गाजर, सलगम, बीट, खजुर, ताड, नारियल मकाइ, तोडी मैपील, शकरीयां, साबुदाणा, जुवार, घरं.वगेरे पदार्थोमांथी बनावेछे. अने तेमां लोही, माणसनो पेसाब अने हाडकांनो मुखो एवी अपवित्र चीनो नांखवामां आवेछे जे थी • ए. खांड खावाथी घणा रोग थायछे ते विषे वर्तमानपत्रो अने वैद्य डाकटरोना अभिप्राय विस्तार थवाना भयथी संक्षेपमां जणावी एलीये. . 'ज्ञानसागर समाचार, मुंबई ता. १५-१२-५ मां लखेछे केः-हालमां एटली बधी विलायती वस्तुओ आवया लागीछे के मोज शोख उपरांत अपवित्र खावा पीवाना पण घणा पदार्थों आवे छे तेमा सोधी वधारे अशुद्ध पदार्थ खांडछे. अने जे लाखोमण पवितावनी डींग हांकनारो हिंदुसमाज खुशी थी खाय छे. एटलुंज नहि पण परमपवित्र तथा पूज्यनिय देव ताओने ए अशुद्ध खांडना भोग धरावेछे दानमां आपेछे. शुद्धा. चार अने पवित्रता पाळनार धर्मचुस्त हिंदुप्रजा विगेरेना श

Page #9

जैन विवेक प्रकाश
maravasamm
elow
रिमां आ भ्रष्ट खांडना सेवनथी अशुद्धता पेसीगई छे तेनुं प्रापश्चित करवानी घणीज भारेजरूर जणायछे. शास्त्रमा कयुं छे के अजाणतां थयेलुं पाप-अधर्म प्रायश्चितथी छुटेछे, पण जाणीबुझीने करेलुं पातक छुटतुं नथी. विदेशी खांड खावाथी धर्म रही शकतो नथी अने भयानक रोग उत्पन्न थायछे. तो एवी भ्रष्ट चीजने जरा सस्ती होवाना लोभथी शुं नहिं तजी देवी ? संस्ती समजवामां पण मोटी भुल छे, केमकेते गळपणमा ओछी होय छे एटलेके देशी खांड एकशेर जे काम आपछे तेटलं विदेशी बशेर खांड पण आपी शकती नथी. अने पैसा परदेश जायछे. पण देशी खांडना पैसा तो आदेशमा रहेछे अने भुखे मरता गरीव खेडुतोने तथा जमीनदारोने मळेछे. विदेशी खांड लोही अने घणा रोगो तथा झेर वगेरेथी मरेला जानवरोना हाडकां थी तथा माणसना मुत्रथी साफ थायछे. संभवछे के प्रमेह चांदी टांकी अने उपदंश रोगोथी पीडित माणसोनुं मूत्रपण तेमा
आवतुं हशे. चरक सुश्रुत आदि वैयक ग्रंथोमा लखेछे के:' अशुद्ध भ्रष्ट दुर्गंधवाळा पदार्थो खावाथी घणी जातना रोग उत्पन्न थायछे तथा बुद्धिभ्रष्ट थायछे'. लगभग वीस वर्षों थयां आ सफेद अने चमकदार खांड आदेशमां आववा लागी छे; त्यारथी स्वधर्म सेवी पवित्रा चार प्रियसज्जनोने आ चळकती विदेशी खांडनी भ्रष्टताने माटे वहेम पडवाथी तथा तेवी कंइक खात्री थवाथी तेवी दाणादार चकचकित खांड तेओ. बापरता न होता. तेम बजारनी मिठाइ पण नहि खाताहता. अने पुछवा थी तेनी भ्रष्टताने माटे कहेता. त्यारे एवा धार्मिक पुरुषोनी कटेलाक कम अक्कल पुरुषो ठठा मस्करी करताहता. पण हाल ते सघळं पोगळ बहार पड्युछे अने अंते धर्मनो जय थयोछे. पण

Page #10

विदेशी खांडनी मृष्टता.
कमअक्कल नादानोए हवे नादानी - कुबुद्धि छोडीदइ हवे ठेकाणे आव जोइयेछे. अर्थात् तन मन धन अने धर्मनो नाश करनारी- सर्वनाशी विदेशी खांड छोडीदइ शुद्ध अने गुणकारी स्व देशी खांड वापरवी जोइये छे.
'पैसा अखबार' लाहोर ता. १८-७-०४ मां लखे छे के: - देशी खांड थी बनेली मीठाइ करतां विलायती खांडनी मीठाई बहु सफेद देखाय छे. तेमां खराबीनी बात तो एछे के आजकाल स्त्रीओ पण आ खराब चीज ( अपवित्र मोरस खांड ) पसंद करवा लागी छे. आ खांड वधारे वपराय छे तेनुं मुख्य कारण ए छे के ए खांडनी चांसणी बनाaarni वधारे मेहनत नथी पडती अने सहजमां काम थइ जाय छे. खांड जे शर्करा कहेवाय छे अने विलायतनी घणी खरी भाषामां खांडनां नाम शर्करा शब्दने मळतांछे. जेमके लाटिनमां सचरम, फ्रेंचमां सुकरे, जर्मनमां शुकर, अंग्रेजीमां शुगर, डचमां स्विकर, स्वीडनमां सोकरे, रशियनमां सचर, इटालीमा सुक्रो, स्पेनमां सजुकर, पोर्तुगलमां असुकर, अरवीमां शुकिर अने फारसीमां शक्कर कहे छे. माटे विलायती 'खांडना रसास्वादनी तरफ दुर्लक्ष रखाय छे ए ठीक नथी
तुं. ए खांड बेलज्जत अने कंइक अंशे झेरीली पण होय छे. एक बंगाली पत्रे केटलाक वखत उपर लख्युं छे के:- ए झरी खांड विलायत थी हिंदमां आववा लागी छे अने घरोमां ते वपरावा लागी छे. तेने ' टिन कलोराइम' रसायनथी रंग आपवामां आवे छे तेथी करी तेनी असलियत पीछानी जाती नथी. हरेक समज माणसनी फरज छे के ते अज्ञान पुरुषों तथा स्त्रीओने समजावे के बाहारनी सुंदरता उपर
..

Page #11

जैन विवेक प्रकाश . मोहित थंड परिणामे हानि करनारा विदेशी पदार्थोना प्रचारथी बचे. . ... 'अमृतबजार पत्रिका' कलकत्ता, ता ३०-५-०५ मां लखे छे केः-आपणे विचार जोइये के भारतवर्ष कारीगरीमां केवो उतरी पड्यो छे ? एक वखत एवी पण सुदशामा हतो के व्यापारनी केटलीक वस्तुओ वेचनार ते एकलोज इजारदार हतो. अने ते द्वारा अगणित संपत्ति आ देशमा आवती हती. परंतु दुर्दैवे एक पछी एक आपणे ते सघळू खोइ बेठा छीए. * * * दुनियाना सर्व देशोने हिंदुस्थान खांड पुरी पाड तो हतो, हाल तेथी विपरीत यइ रह्यं छे. खरु जोतां 'शुगर' शब्द संस्कृत ' शर्करा' शब्दथी नीकळे लो छे. परंतु हाल 'वीटरुटे ' ते शर्करा नाम मिथ्या कयें छे अर्थात् बीटरूटनी विदेशी खांड सस्ती अने सुंदर आववाथी देशी खांड-शर्करानो उद्योग पडी भाग तो जाय छे. पण बीटरूटनी-खांड अपवित्र अने भ्रष्ट होवाथी रोगोत्पादक अने नुकशान कारक होवाना सबबे खावा लायक नथी.
'एन्सायकलोपमिया ब्रिटानिका' ना ६२७ मे पाने लख्युं छे केः-१४० अगर १६८ मण खांड लोढानी एक मोटी डेगमां नांखी गाळे छे, खांड गाळवा माटे डेगमां एक यंत्र लगाडेलु होय छे, जेवी निरंतर उनुं पाणी डेगमा . पडे छे. ए रस नियमित हद सुधी उकाळवामां आवे छे बहु मेली खांड तयार थइ जाय छ त्यारे ते .खांड लोहीथी साफ थाय छे. उनो रस सुतर अने कंतानना जाळीदार थेलामा नांखी गाळी ले छे अने.वचमां पचमां ए थेलीओ साफ करवामां आवे छे. पछी ए रगड रस जनावरोनां हाडकांनी राखनी ३० थी ४० फुटनी उंडाइए छणाइने नीचे राखेला वासणमां आवे छे ए रीते छणवाथी खांडनो रंग । बहुज साफ अने सफेद थइ जाय छे.

Page #12

विदेशी खांडनी भ्रष्टता _ 'शुगर मशीनरी' नामना पुस्तकमां मि. ए जे टेलर सी. इ. साहेब लखे छे केः-खांड साफ करवानी जगा ८-९ मजला उंची होय छे. साफ करवानी खांड सौथी उंचा मजला उपर लेइ जइ तेमां जोइतुं उनुं पाणी अने थोडु गोरक्त मेळवी नीचे ताप करे छे. ताप वधारे लागवाथी गोर. कना सत्वमां बधो मेल जामी जाय छे. नीचे लोढाना डंडापर लटकावेली 'बोन्फिल्टर' नामनी कपडानी थेलीमा ते साफ थयेलो रस जलदी जलदी नांखीने गाळी ले छे. अने मेल जलदी ठंडो थइ जाय छे तेथी तेनी चारे बाज़ गरमी आपे छे. कपडानी थेलीमां गळी लेवाथी मेल नीकळी जाय छे तो पण तेनी काळाश जती नथी. तेथी २० थी ३० फुट उंची अने ५ थी ६ फुट घेरावानी चालणीमां हाडकांना कोयलानो भुको पाथरेलो होय छ तेमां थेलीमांनो रस पडवा दे छे, जे चालणीमा थइ नीकळे छे त्यारे तेनो रंग सफेद थइ जाय छे.
रिसाला मुफीफुल मुजारश्न ' अकटोम्बर १९०३ अंकमां लखे छे के:-सने १८३६ पहेलां हिंदुस्थानमा एटली बधी खांड बनती हती के पोताना खप उपरांत रुपिया बेकरोडनी खांड युरोप वगेरे परदेशोमां जती हती; पण अफ सोसनी वात छे के इ. स. १८९० मां रु. ३,३९,७९८५१ नी खांड तथा गोळ परदेशोमांथी हिंदमां आव्यां हतां.
जग जाहेर ' बंगाली' पेपर ता ४-११-० ५ ना अंकमां लखे छे के:-इ. स. १९०४ मां रु. ६, ८०, १८, १८८ नी अपवित्र विनाशकारी विदेशी खांड भारतमा आवी हती. वळी खांडना एक कारखानानुं वर्णन लख्युं छे तेमा जणावे छे केः-बीटरुट वगेरे कंद मूळमाथी चोवीस कलाकमां खांड तैयार थइ जाय छे. आवी रीते तडामार तैयार थती अपक्व अने अशुद्ध खांड शेलडीमांथी वनती देशी

Page #13

जैन विवेक प्रकाश
११
खांडना जेवी गुणदायक, स्वादीष्ट अने ठंडी नथी ज होती पण रोगकारी अने बदस्वाद होय. छे.
खांडमाथी शाकर बनाववी होय तो तेनो रस बनावी दूधथी मेलकाढी नांखवो जोइये. फरी तेवी यांसणी बनावीने छाछरमां अगर हांल्ली के मांटलीमां दाळीने तेमां एक मिश्रीनो टुकडो नांखी देवो जोइये जेथी मिश्रीनो घटकावयत्र उत्पन्न थइ मिश्री - शाकर बनी जशे थोडो रस बाकी रहीजाय तो तेनी फरी खांड बनावी लेवी जोइये अथवा ते रस बीजा कोईपण 'काममां लइ लेवो जोइये. संयुक्तप्रांतमा गोळ मांथी खांड बनाववा मां सेवालनो उपयोग करी तेनी मिश्री बनावेछे. लखनउ अने बिकानेरनां एक वे तलावोनुं पाणी एटलुं बध्धुं सारुंछे के तेना थी मिश्री घणीज सफेद अने चमकदार बनेछे. जे औषधिमां काम आवेछे अने घगीज मोंधी वेचाय छे. परदेशी लोको कदापि मिश्री बनावता नथी. ते लोको 'लुफशुनर' चमकली दाणादार खांडज पसंद करे छे परंतु तेमां अने आपणी मिश्रीमां आस्मान जमीननो तफावतछे. गोळ खांड शाकर विगेरे पदार्थो आपणा देशमां ज बनता अने अही थी ते परदेश खाते जताहता.
बंगबासी, कलकता, ता. २०-११-०५ मां लखें छे केः-स्वदेशी खांड शेलडीमांथी बने छे अने दुधभी साफ थाय छे तेथी ते पवित्र स्वादिष्ट अने रोगनाशक होय छे. त्यारे विदेशी खांड बीट गाजर वगेरेनी बने छे अने ते साफ करवामां एवीं गंदी अने कत्सित चीजो वपराय छे के जेनुं नाम सांभाळतां कंपारी आवे छे तथा ग्लानि थाय छे. भारत वर्ष आजकाल दुःखी दरिद्र थइ रहयो छे तेनुं कारण एछे के लोको धर्मनी कंइ दरकार नहि राखतां सस्ती चीजपर तुटी पडे छे, जेमने पोताना धर्मनो कइ पण ख्याल छे अने
"

Page #14

१२
विदेशी खाँडनी भृष्टता. धर्मने प्राणी पण अधिक समजे छ तेओ अपवित्र परदेशी: खांड कदी वापरता नथी. जरा विचारो ! तमारं सर्वस्व गर्यु तो हवे आ साडा त्रण हाथy शरीर शा कामर्नु ? जे भारत वर्ष नाम बल प्रतापथी विश्वविख्यात थइ रहयो हतो, आपणा ने पूर्वजो धर्मने माटे जीव आपवाने पण नहि अचकाता हता. पण हाल केवो विषम हाल आव्यो छे, धर्मनी केवी अधो गति थइ छे ? हाय हाय आव्यो छे, धर्मने तुच्छ समजी धर्मपर अश्रद्धा करवा लागी छे अने तेथीज तेनी अघोर दुर्दशा थइ रही छे.पण हवे पोतानुं तथा स्वदेशनुं शुभ चाहाता होतो घृणि त, अखाय अनें अपवित्र चीजो तजी यो-हाथ पण नहि लगाडो अने स्वदेशी पवित्र पदार्थो वापरो के जेथी आपणा धर्म उपर कटाक्ष करवानी कोइ हिमत नहि करी शके. लाहोरना पंडित ठाकुरदत्त शर्मा वैये ता. १-१०-०४ ना ' अखबार मनुष्यसुधार , तथा ता. २०.१--०९ ना हितकारी. पत्रमा लख्यं छे के:--प्राचीन वैद्यक ग्रंथोमां लख्यु छ के भ्रष्ट खांड ने शेलडी सिवायना वीजा पदार्थोमांथी बनावाय छे नेना सेवनथी महामारी-प्लेग फैलाय छे. कलकत्तानां नारतमित्र ता ३-६-०५ मां भिषग्वर पंडित शिवराज शर्मा लखेछे के:- प्लेगनां मुख्य त्रण कारणोमां सउथी पहेलं कारण मुंबई थईने आवती विलायती खांड छे. मुंबईनां वेंकटेश्वर समाचार' ता २०-५-०४ मां अछनेरा-आगाना पंडित रामदयाल शर्मा लखेछे के मोरिसनी अपवित्र खांड खा. बाथी गामोमा प्लेग फेलायछे ए बात बुद्धिपण स्वीकार करेछे.के मके सने १८९० पछी विलायती खांड मुंबईमां घणी आववा मांडी अने त्यारथी मुबईमां प्लेग थयो, अने जेम जेम विलाय ती खांडनो वेपार देशनावीना भागमां वधतो गयो तेम तेम प्ले न पण फेला तो गयो. अने ते त्यां सुधी के हाल भारतवर्षनो कोई भाग विलायती खांडथी बच्यो नी तेम प्लेगना सपाटामा

Page #15

जैन विवेक प्रकाश.
१३
थी पण बचवा पाम्यो नथी. गंगा पोल. जयपुरना पं. हनुमानशर्माजी ए आदेशनुं धन जवा तथा धर्मभ्रष्ट थवा सिवाय विलाती खांडना बीजा पण दोष लख्याछे. प्रथम तो अल्प मिष्टछे अने तेना बनेला पदार्थ जलदी बगडी जायछे. वळी तेना सेव नथी झाडा थवानो लोही बगडवानो मोढामां छालापडवानो ततथा कोलेरा वधवानो पण डर रहेछे. त्यारे देशी खांड सघळी रतेि लाभकारी अने ग्राह्यछे. आशाछे के लोको आनो विचार : करशे.
' सिविल एन्म मीलीटरी न्यूस' लुधीआना ता ३०-१-०३ मा लखेछेकेः-विलायती बीटरूटनी खांडें भारतने गारत करयोंछे ते देखती सफेद अने सस्तीछे पण मि. फीनलेना मत मुजब ते घणीज नापाक चीजछे तेथी झेरना प्यालामा दूध बरा वर जाणवी. तेना सेवनथी भारतमां घणा रोग फाटी नीकलेलाछे. gar sकानदारो ए विलायती खांडमां मणे पांच शेर गोळ मेळ वी झांखारंगनी देशीखांड तरीके वेचेछे तेथी लोको ए सावधान रहेबुं. मी. किनले लखेछे के बीटरूटनी खांड चहाय रेतीनी पेठे भले सस्ती मळे तो पण ते कई कामनी नथी. शरिमां एक खास किस्मनी खुस्की अने खोटींगरमी पेदाथई जायछे. आ हदथी वधारे खुश्क अने गरम चीज लोहीमां खोटी गरमी पेदा करेछे. जे तेनो जोश नरम पड्यापछी कमजोर थई जवायळे. लोहीनी मंदगति अने विकार ए तमाम बीमारियोनी जड छे. हिंदुस्थान जेबा ग रम देशमां शेलडीनी खांड सिवाय हरकोई जातनी खांड माफक नहिं आवनी. अने तेथींज करने हजारो वर्षों थयां हिंदना शाणा पुरुषोये हिंदना आबोहवाथी वाकेफ थई लसण गाजर अने डुंगळी जेवी गरम चीजो वापरवानी मना करेलीछे. कारण के ते लोही खोटी गरमी पैदा करेछे. पण ज्यारथी लोहीमां खोटी गरमी पेदा करी तबियत बगाडनारी बीटरूटनी खांड छुटथी वपरावा लागछे त्यारथी नवी नवी जातना रोग-प्लेग

Page #16

विदेशी खांडना भृष्टता. वगेरे पेदा थवा लांग्याछे माटे अपवित्र मारसखांड नहिं वापरवी. 'श्रीवेंकटेश्वर समाचार' मुंबई. ता. २४-११-०४ मां विस्तार थी लखछे तेनो सार अछेक:-आपणा पूर्वजोये धर्मरक्षा माटे पोताना प्राण सुद्धा तृणनी पेठे तजीदीधा तेनी संतान हाल धन लोलुप अने धर्म भ्रष्ट थई रहीछे. गोब्राह्मण प्रतिपाल, नु बिरद धरावता क्षत्रियो अने ' जय गोपाल' बोलता वेश्यो गोवंश उपरनी तमारी भक्ति अने पूज्यबुद्धि क्यां गई ?. परदेशीओ शेलडीनुं नाम शुद्धां नहोतुं जाणता. युरोपियनोने पहेलवहेली खांड बनाववानी तरकीब मार्को पोलो प्रवासी द्वारा प्राप्तथइ हती. सने १५०९ मां आरबोनी मारफत स्पेनना दक्षिण भागना सिसीली प्रांतमां अने फ्रान्सना फिरोजिन पर्व तन समीपनी भामिमां शेलडांनी खेती कराववामा आवी हती. ते बखते डिनडे केथोलिके कानडी देशमाथी शेलडी मंगावी पोताना राज्यमां तनी खेती करावी हती अने खांड बनाववानं एक कारखानुं पण खोल्युंहतुं. त्यारथी युरोपमा खांड बनाववामांडी हती. तोपण १८४८ सुधी हिंदमाथी करोडोनी खांड ते परदे शोमा जती हती पण आ बधी जबरी फेरफारी अने पायमाली छेल्लां २०-२५ वर्ष थया थई रहीछे. तो हवे आपणा भारत वासीओए सवेळा सावध थइ जई आपणा नाश पामता खांड ना उद्योगने बचाववाने तथा नष्टभ्रष्ट करनारी परदेशी अपवि त्र खांडने बोयकोट करवाने तनमन तथा धनथी तत्पर थर्बु घटे छे. हवे प्रमाद करवो नही जोइये. विलायत यात्रा करी आवेल एक सज्जन कहेछे केः- हुं विलायत गयो त्यारे त्यांनां खांडनां केटलाक कारखानां जोवानो प्रसंग आग्यो हतो. ज्यारे पहेलवे हेलो एक कारखानामा गयो तो उपरना मजलामा जतांज सडे लु-गंधातुं लोही जोई मने वमन थवानी शंका थई. पित्तथी चक्क र आव्या अने ते मकान घुमतुं देखावा लाग्यु. हुं नहोतो जा णतोके आवा आवा अपवित्र अने घृणित पदार्थोथी खांड साफ

Page #17

जैन विवेक प्रकाश. थती हशे. परंतु नजरे जोवाथी घणुंज आश्चर्य लाग्युं अने आवी खांड मारा देशीभाईओ सहर्ष सेवन करेछे ए जाणी मने असी म दुःख थयु. अने केटलाक दहाडा सुधी तो तेनी एवी सज्जड असर मारा मन उपर रही के ज्यारे ए खांड याद आवती हसी त्यारे चित्तभ्रमित थई वमननी शंका थई आवती हती. मारे वारं वार चकित थर्बु पडतुं हतुं के हिंदुस्थाननी प्रजा मात्रने जे नो स्पर्श करवायीज महापाप लागेछे ते एनुं सेवन केम करेछे ? अहिंसा परमो धर्मः ए जैनोनो तो परम माननिय धर्मछे अने कोई पण हिंदु हरकोई चीजनुं सेवन करतो होयछे एने कोई ए चीजने माटे कहेके एतो' गोरक्त अने मांस बराबर छे तो ए शब्दो काने पडतांज ए चीज गमे तेवी सारी हशे तो पण ते फेंकी देशे अने पछी तेना सामुंजोसे पण नहिं. तेवीज रीते मुसलमान भाइयो पण सुअरन नाम देतांज गमे तेवी उत्तम चीन हशे तो पण तेना सांसुं नाहं जुवे अने मुडदाल चीजनुं तो सेवन पण नहिं करे. पण आ परदेशी खांडमां तो केटला बधां सुअरना हाडकां भेळवता हशे ? ये लोको मांस भोजीछे अने मोटा भागे सुअर-डुक्कर, मांस खावानो विलायतमां विशेष प्रचार छे. तथा त्यां सुअरनां हाडकां पुष्कळ मळतां होवां जोइये. वळी हिंदमांथी दरवर्षे एकलाख टन हाडकां विलायत जायछे अने खातर तथा खांड वगेरे पदार्थो बनाववाना काममा ते लेवाय छे येवू कलकत्ताना ता. ३०-११-०३ ना हिंदी बंगबासी पत्रमा लखेलुछे. अहींथी जतां हाडकामां पण सुअरनां तेमन चेपी-झेरीरोग तथा साप अने हाडकायां कुतरां विगेरे पाणीयोना करडवाथी मुवेला ढोरोना हाडकां पण होय छे अने तेनो भुको खांड साफ करवामां वपरायछे. वळी मुडदाल हाड. कां अने मूडदाल जानबरोना लोही तेमज माणसनु मूत्र मेळव. वामां आवेछे. जेथी हिंदु के मुसलमान कोई पण आ अपवित्र खांडने अडकी शके तेभ नहि होवा छतां पण आ अपवित्र मोरस खांडनो आटलो बधों प्रचार केम वधी गयो आखा देशमां .

Page #18

विवेशी खांडनी भृष्टता. राजा महाराजानां महेलोथी मांडीने छेक गरीबोनी झुपडीयो सुधीमां आ अपवित्र खांडनो आदर थई गयोछे अने देशी खां. उनो निरादर थवाथी ते मळवी पण मुस्केल थई गईछे तेथी घ. गुांज आश्चर्य थायछे हुँ तो जाणुं छु के ए खांड शेमाथी बनेछे अने केवी अपवित्र चीजोथी साफ थायछे तथा ते वापरवार्थी शाशा अवगुण-हानि' थायछे ए लोको नहि जाणता होवाथी तेना सस्तापणा सफेदी अने सफाई तथा चमकदमकथी मोहित थया हशे. पण तेनी अपवित्रता, भ्रष्टता अने दोषो जाण्य पछी ते गमे तेटली सस्ती चमकीली अने सफाइदार होवा छतांपण भारतवासी भाइओ ते अपवित्र मोरस खांडने अडकशे पण नहि हरगिज नहिं वापरे अने सर्वदा सर्वत्र ए अशुद्ध रोगोत्पादक खांडनो त्यागकरशेपोताना अज्ञान देशबांधवोने चेतवणी आपशे. __ 'बंगलक्ष्मी ' पत्रिकामां लखे छे केः-विदेशी खांड बने छे तेमां जानवरोनुं लोही मेळवी मेल कापे छे. अहीं दुध थी साफ करे छे पण विलायतमां दुध मोडूं मळे छे पण कसाइ खानामांथी लोही सस्तुं मळे छे. हाडकांना कोयलाना भुका थी फील्टर करी मेंल काढी नांखीने खूब सफेद खांड बनावे छे. अने ते शेलडीनी नहि पण बीटे गाजर बटाटा वगेरे मांथी बने छे.
विलायतनां पेपरो उपरथी जणाय छे के:-त्यांनी . वेजीटेरियन सोसाइटीओना मेंबरों-वनस्पति आहारीओ आ भ्रष्टखांड खाता नथी. ज्यारे हिंदी खांड सर्व देशोमा खावामां आवती हती, त्यारे रोग घणा थोडा थता हता. खांड साफ करनारा उनुं पाणी अने थोडं गाय, लोही भेळवीने नीचे आंच दे छे. इटावाना माजी हेडमास्तर मि. हेरिसन साहेब कहेता हता के:-विलायतमां सउथी उमदा खांड बने छे ते सूअरना लोहीथी साफ थाय छे. चेतो! चेतो !! धर्मर्नु रक्षणकरो.
ल. भावदया प्रचारक. मुंबई.

Page #19

ચંપક અને ચંદ્રાવતી
અજ્ઞાન વિયેગિની સ્ત્રીનું ચિત્ર * જયારે કોઈ પણ સ્ત્રી પિતાના પતિથી વિખુટી પડેલી હોય છે ત્યારે તેણીનો દેખાવ શાક અને દુખમય હોય છે, જેમકે ચિંતાતુર હોવું, શો કમાં ગરકાવ રહેવું, વિલાપનું કરવું, નેત્રાશ્રુથી શરીરનું મલીન કરવુ ઉદાસી ને ચેહરે હાથ ઊપર ગોલ મુકી ઊડી વિચારણામાં પડવું, ઊંડા નિઃ શ્વાસા નાખવા, નિદ્રાનું વિછેર થવું, ખાનપાન અને સ્થાનમાં અણુ ગમાનું બતાવવું, વાત વાતમાં છણુકાઈ જવું, માનલઈ બેસવું, કંઈ બોલ વાનું હોય તેમાં કંઈ બોલાઈ જવું, અકસ્માત ભયમાં છળી જવું, ભયમાં વિહલ થવું, સ્નાન સણવારનું તજી દેવું, કાનથી નહીં સાંભળવું, આ ખથી નહીં દેખવું, વગર બોલાવે કંઈનું કંઈ બબડી જવું, આળ જ જા ળના સ્વપનામાં ઘડી ઘડી ઝબકી ઉઠવું, વાતે વાતે રડી પડવું, હાસ્ય વિનંદિ, રમત ગમત કામકાજ, જ્ઞાનગોષ્ટી, તેમજ સસંગતી, અથવા ગીત જ્ઞાન તેમજ નીતી અને ધરમને દર મુકી દેવા, વગરે વગેરે લક્ષણે સામાન્ય સ્ત્રીઓમાં હોય છે. -
આવા આવા દેખાવમાં ડુબેલી કેટલીક અજ્ઞાન સ્ત્રીઓ આળસ, ભૂખમરો, આધી, વ્યાધિ, ઉપાધીમાં ઝીપલાઈ જઈ પોતાની જીંદગીને શોક મય અને દુઃખમય કરી નાખે છે. તેથી ઉભયલોક તેના અકાર્યકર થઈ પડે છે. આવી અજ્ઞાન પતી વિયેગીની સ્ત્રીઓ રાત્રી દીવસ આર્ત ધ્યાન અને રોદ્રધ્યાનમાં મશગુલ બની પિતાના આત્માને અપારાવાર દુઃખમય નરક તીર્થક ગતીમાં ઝીપલાવતી જોવામાં આવે છે પણ જ્ઞાનવંતી સ્ત્રી એના વિયાગ વખતના લક્ષણે પણ ઉપર લખેલા લક્ષણો કરતાં પણ કંઇ જુદા જ પ્રકારનાં હોય છે,
- જ્ઞાનવંતી વિશિણ સ્ત્રીનું ચિત્ર. . સ્ત્રીઓનો સ્વજાતી સ્વભાવજ કોમલ હેવાથી જો કે રડવું, કુટવું ચિત ને બળાપામાં નાખવું એ સહજ વાત છે અને વખત–આવે ગમે તેવી દ્રઢ હૃદયવાલી સ્ત્રીને પણ જ્યારે તીવ્ર દુખ ઉદયમાં આવે છે તે વખત ભાન ભલી થઈ થડે વખત સામાન્ય સ્ત્રીઓનાં વિચાર પ્રમાણે પોતાનું વલણ ચલા વિી દે છે ખરી પણ આખર પણ ધારમીક કેલવણી પામેલી સ્ત્રીઓ તર તજ પાછું પોતાનાં માનસીક દુઃખને વિસારે પાડી સહજ સ્વભાવ ઉપર આવી શકે છે. - સામાન્ય જ્ઞાન સ્ત્રીઓ જેમ ખરેખર ૫તી વિયોગના દુ:ખના

Page #20

ચંપક અને ચંદ્રાવતી
૧૮
વેગના વખત એક કલ્પાંત કરી નાખે છે અને આધી વ્યાધી અને ઉપાધીને વરી લઈ બળપામાં પોતે અને પર ને પ્રાપ્ત કરે છે તેમ સમજદાર ધારમિક કે ળવણી પામેલો સ્ત્રી વર્ગ, તટલે બળે તેવા લક્ષણોમાં વ્યાપક થતો નથી, જેથી તેના રૂપ, રંગ, ખાન, પાન, ધ્યાન, અને ભાનમાં એટલોબધ્ધ ભેદ પડ તો નથી કે જેટલો સામાન્ય સ્ત્રીઓમાના અજ્ઞાન વર્ગને વેગ હોય. તેથી તેના રૂપરંગનો ચેહરો બદલાતો નથી. તેની બોલી ચાલીમાં ભેદ બીભસ્મતા કહતા તુચ્છતા અયિતા પ્રમુખ દેષો આવી શકતા નથી. તેમજ તે ની જ્ઞાન ધ્યાન અને સત્સંગતી વિગેરેમાં પણ બેહેલો ફેરફાર થઈ વાતો નથી, ”
તેની બુદ્ધી મંદ પડી શક્તી નથી, તેના સહિયારોમાં આવર્ણ આવી શતા નથી, તેની કલ્પના શક્તીમાં ભેદ આવી શકતો નથી.
તેની લજજા, મર્યાદ, વિનય, વ્યવહાર, નીતી અને ગતીમાં વધુ ભિન્નતા આવી શકતી નથી અને છેવટ તેનાં આ લોક અને પરલોક સંબંધી સુખપભેગમાં પણ એટલે બધા ભેદ આવી શકતો નથી કે જેટલો અજ્ઞાન સ્ત્રીયોમાં ભેદ પ્રાપ્ત થતો હોય. અહિ ચંદ્રાવતીના દેખાવમાં પણ એજ બીના બનવા પામી હતી કારણ કે જો કે ચંદ્રાવતી પિતાનાં પતીનાં વિયેગનાં અસહનીય દુઃખો વેઠતી હતી. તો પણ તેણી એવી કોઈક વ્યાવહારીક અને ધામીક કેલ વણી લીધેલી હોવાથી તેને પોતાના ધર્મ ઉપર એટલી બધી મજબુત શ્રધ્ધા હતી કે જે જ્ઞાની એ પોતાના ભાવમાં જોયું હશે તેજ ખચિતથી બનવાનું છે ત્યારે આ ક્ષણવિનાશી અને માની લીધેલા સંસારીક સુખોપભોગ માટે શામાટે લલચાવું જોઈએ? અને શા માટે એટલો બદો બળાપ કરી પોતાના આત્માને અસનીય દુઃખોમાં ઝીપલાવવા જેવા નવા નવા કર્મ બંધનોમાં ઊમેરે કરવો ? કે જેથી ઊભય લોકનાં સુખ સંબંધમાં હાની પહોંચે ? વિગેરે વિગેરે વિચારોથી તેણી એવી તો સહનશીલ અને સબુરી પકડનારી થઈ હતી કે જેણીને આવા વિયોગી દુ:ખ સહન કરવા પડતાં હતાં તો પણ તેણીની રૂદયમાં દીલગીરી; માત્ર પણ કોઈ વખત જોવામાં આવતાં ન હતાં, ત્યારે બળા પા અને અસહનીય વિયેગનાં સામાન્ય સ્ત્રીઓનાં આંખમાં આવતાં આંશુ ક્યાંથી હોય ? આ બાબતના બળાપા કે શોક સંતાપ તો તેણીએ કોઈ વખત નજરે પણ જોયા ન હોય તેવી રીતે ખુશ મીજાજ માં

Page #21

ચંપક અને ચંદ્રાવતી
૧૯
વર્તતી હતી. આવા આવા સંયોગો વચ્ચે પ્રવર્ત નારી ચંદ્રાવતી કે જેના મનમાં પણ ઉદાસી કોઈ વખત પણ ન હતી ત્યારે તેના શરીરની કાંતીમાં શાને ફેરફાર હોય ?
આ ઉપરથી વાંચનાર સમજી શકશે કે તેની રૂ૫ લાવણ્યતામાં જરા માત્ર પણ ફરક ન હતો અર્થાત તેણીનો ચહેરો એવો તો ઝળકાટી મારવાની સાથે શોભનીક હતો કે કામી પુરૂષોને તો તે ખરેખર એક ચિત્તાકર્ષકજ હતો
જોકે સ્ત્રી પોતાના પતીના વિયોગના સમયે પોતાના શરીર પર શોળમાંના કોઈપણ ભંગારો ધારણ કરતી નથી તેમજ આ ચંદ્રાવતી ના શરીર પર પણ શળમાંનાં કોઈ પણ વિશેષ ભંગાર ન હતા તે પણ તે અંગાર બાહારના દેખાવનાં ન હતાં પણ અંતરીક્ર ભંગાર તો તે ણીનાં શરીરની સાથે જ રહેલાં હોવાથી તે તો ઝળકતાંજ રહ્યાં હતાં. જે માટે શાસ્ત્રમાં બાધા અને અત્યંતર એવા બે પ્રકારનાં સ્ત્રીઓના શારીરીક શ્રૃંગાર બતાવેલા છે તેમાં બાહાર મંગાર તો શરીર પર ધારણ કરવાથી શરીરને શોભાવે છે પણ અત્યંતર ભંગાર તો શરીરના અમુક અમુક ભાગ માં જ ઝળકતા હોવાથી તે શરીરથી જુદા થઈ શકતાં જ નથી. જેમકે સ્ત્રીઓનાં અત્યંતરીય શોળ શૃંગાર
चार चतुर्भुज खगनके, फूल फलनके चार; सोला लच्छन अंगमे, क्यों न करावे प्यार, ॥ १ ॥ રાશા ને વાઝતા, મુજ નાની મનુદાર, गज गमनी कटि केशरी, एह चतुर्भुज चार ॥ २ ॥ भों भवरा स्वर कोकिला, शुक नासा अनुसार खंजनसी सुकुमारता, यह खग कहिये चार ॥ ३ ॥ दंत तति मचकुंदसी, चंपक बरनी सार; गल गुलाब मुख कमलस्रो, यह फूल कहियेचार॥ ३ ॥ स्तन बीली दाडम दशन, अवर वित्र अनुसार; गुल नारंगा ले रही, यह फल कहिये चार ॥ ५॥ ..

Page #22

૨૦
.
ચંપક અને ચંદ્રાવતી "
,
સ્ત્રીઓના શરીરમાં ચતુર્ભુજ ચાર પગવાળાં જાનવરનાં ચાર, ખગએટલે પક્ષીના ચાર, ફુલના ચાર; અને ફળના ચાર એમ સોળ લક્ષણો ( અત્યંતરીય ક્ષે રે ) હોય છે ત્યારે તેવી ચિત્તા કઈક ચલાટી પુરૂષને કેમ પ્રેમ ઉત્પન્ન ન કરાવે, કરાવવામાં ખામી રાખે, અર્થાત ઉપરલા શાળ ભંગારનાં સબબથી તરતજ પુરૂષોના ચિત્તને સ્ત્રીઓ પોતાના સ્વાધીન લેવામાં કદી ચૂકતી નથી,
ચતભુજ ચાર લક્ષણે (૧) વિચક્ષણ સ્ત્રીમાં શશલા જેવી ચપળતા હોય છે. (૨) મૃગલી ( હરણી) નાં જેવાં નેત્ર હોય છે. (૩) હાથણીના જેવી ચાલ ( ગતી ) હોય છે ( ૪ ) સિંહના જેવી કટી એટલે કેડ હોય છે.
પક્ષીના ચાર લક્ષણે. (૧) ભમરાના જેવી કાલી ભમર ( ભ્રકુટી ) હોય છે ( ૨) કેકિલાના જેવી મીઠી મહિર ચિત્ત પ્રસન્નકારી વાણી હોય છે (૩)
શુક એટલે પોપટની ચાંચના જેવી નાશા એટલે નાશિકા હોય છે (૪) ખંજન નામના પક્ષીની પાંખો જેવી કોમલતા હોય છે આપક્ષી આરબસ્થાનમાં હોય છે.
ફુલના ચાર લક્ષણે ૧ મચકુંદના ફુલના જેવા સફેદ દાંતથી ઝળકતું હાસ્ય હોય છે. ૨ ચંપાના ફુલના જેવી ( સોના જેવી ) શરીરની કાંતી હોય છે. ૩ ગુલાબના જેવા ગોરા ગાળ હોય છે ૪ કમળના જેવું છે. અને મનોરંજક મુખ હોય છે.
ફળનાં ચાર લક્ષણે ૧ બીલાનાં પૂળ જેવા ગેલ અને કઠણ સ્તન હોય છે. ૨ હાડમની કલીનાં જેવા સ્વચ્છ અને સરખા દાંત હોય છે. ૩ બિંબ એટલે પાકેલાં ધોલાનાં જેવાં એક એટલે હોઠ હોય છે. ૪ નારંગીના જેવાં ઉપસેલાં ગાલ ઉપરના ભાગ હોય છે. ચંદ્રાવતીનું સ્વા ભાવીક સ્વરૂપ અને તેમાં
સેદાગરનું ગરકાવ થવું જોકે યથા વીધી બાંધેલો નહી હોવાથી વાલ આમતેમ વિખરાયેલા હતા તો પણ નાગ કણીનાં જેવાં ચંદ્રાવતીનાં અંબોડામાં સોદાગરનું ચિત્ત ઠામ રહી શકતું ન હતું. આઠમના અર્ધ ચંદ્રના જેવા તેણીના

Page #23

ચંપક અને ચંદ્રાવતી
૨૩
કપાળમાં પૂર્ણ ચંદ્રાકૃતી જે છન પુજાના તિલકજ માત્ર હતેા. તે પણુ તે સાક્ષાત આકાશમાં ઉગેલા ચંદ્રની પેઠે ખરેખર પ્રકાશ માન હાવાથી મને વેધક અને ચિત્તાલ્હાદક હતા.
સરદ પુનમના પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા તેણીના મુખ ઊપરની છંખી સાક્ષાત ચિત્તને ચકડોલે ચડાવી આપવામાં અને પ્રેમરાણ ઉપજાવ વામાં આ ખેહુબ એક ચમક જેવી ચિત્રકારી હતી. હરણીના જેવાં અથવા કમળની પાંખડી જેવાં લબ ગાલ અને તીક્ષણ અણીદાર તેણીનાં નેત્રે જો કે કટાક્ષ વગરના હતાં તે પણ કામીને કામબાણુ લાગવામાં ભમર રૂપી તીરને ખેંચીને ઊછાળવા જેટલીજ વાર હાય એવા દેખતા હતા. અર્થાત કામઠીમાં ચડાવેલા ખાંણુ જેવાં હતાં.
ચાંપાની લાંબી કળાના જેવુ તેીનું નાક શાક્ષાત પે।પટની ચાંચના દેખાવ દેખાડવામાં આ ખેહુબ ચિત્રકારી હતું. પાકેલાં ધેાલાંના જેવા તેણીનાં હાઇ વેધક પુરૂષાને પાતાને કાણુમાં લેવાને ચતુર હતાં નારંગીની પેઠે ઊપડતાં અને ગુલાબના ખીલેલા ફુલના જેવા ગુલાખી રંગવાલા ગાલ જોનારને કઇંક એરજ રગમા નાખી દેવા ચતુર હતાં ખીલેલા કમળની પેઠે હાસ્યયુક્ત તેણીનાં મુખકમળની શાખા કંઈ આરજ વિચારમાળા ઊત્પન્ન કરાવનાર થઇ પડતીહતી.
મેાંમળકાવી મનવાર · કરવાનું તેણીનું વલણુ જોકે ખચિતથી નિરવિકારીજ હતું. તે। પણ જોનારના મનને તેા સાક્ષાત ક્રામ ક્રીડાના આમ ત્રણ રૂપજ જણાતું હતું.
હાથના લેહેકા અને હાલચાલ તા સાક્ષાત કામના આવકારજ હાયની શું...? તેવાં દેખાતા હતા.
નાંગીના જેવુ ગાલ અને ઉપડતા આકારવાળું સ્તનમ`ડળ તેમ સાક્ષાત મને રંજકની સાથે મનને વીંધી નાખે જોવું અથવા ચકીત કરી નાખે વા સેનાના ફળસનું ભાન કરાવનાર થઈ પડતુ હતુ.
સિંહના જેવી લંક ( કમરના ભાગ ) પાતલી મુઠ્ઠીમાં સમાઈ જાય એવી હાવાથી ચિત્તાકર્ષક જણાતી હતી. જધા અને કટિપશ્ચાત ભાગ પુષ્ટ અને આ ખેહુબ હાથીના કુંભસ્થળના ભાન કરાવનાર હતા.
પુત્રના દેખાવ સાક્ષાત હાથીની શુંઢને અનુકરણ કરાવનાર થઇ પડતાહતા. હંસી અને હરણીની ચાલને માત કરીનાખનારી તેણીની ગતી ખરે ખરે એક નદીના પૂરતા જેવીહતી.

Page #24

ચંપક અને ચંદ્રાવતી
તેણીનાં સર્વાંગનાં દેખાવા એક કામ મંદિરના સ્વર્ગસાન જેવા હતા* વિગેરે વિગેરે એક એકથી ઉત્તરાત્તર તેણીના દેખાવો જોકે તેણી ના માનસીક વિકાથી રહીત હતા તા પણ કામી પુષાને તે સાક્ષાત ધાયલજ કરવામાં અપૂર્વ ચિત્રકારી હતા, આવી આવી ચેષ્ઠાએ પેાતાની
રર.
નજર આગળ આવતા સેાદાગર
ભાઇ તા ખરેખર ભાન ભુલાજ બની ગયા.
શુંલેવુ તે શુંખાવુ· અથવા કયુ· આગળને કયુ` પાછળ ખાવાનું છે ? તેમાં પણ બીલકુલ ભાન ન હતુ`. શાન માત્ર ચંદ્રાવતીના ચિત્ર ઉપરજ લાગ્યું હતું ‘ જેમકે તેમાંથી ખસેડી પેાતાને તાબે લેવામાં પેતે શક્તો ધરાવતા ન હતા. ચંદ્રાવતીના રૂપ અથવા દેખાવ ઊપર ઝીપલાવા મડેલા તેના મન રૂપી પતંગને કાબુમા રાખવાને હાથમાં સાધન હેાય તેમ જોવાતુ ન હતું. નિર્વિચાર રૂપી જંગલમાં અથડાઇ પડેલા મનરૂપી ધેાડાને વિવેકરૂપ ચાક ૐ ચડાવી ખેંચી રાંખવામાંના સાધનેા ખીલકુલ લથડી પડવાથી હવે શુંકરવું? આવા વિચાર માળાના મણકા ફેરવવામાં હવે માત્ર બાહાદુરી સમજતા હતા.
આવી આવી ચેષ્ટાઓથી ખરેખર સમજવામાં આવી ગયુ કે મેહ રૂપી કીચડમાં સાદાગર ખરેખર ખુચી ગયા છે તેને જેમતેમ સમજાવી મી સુશીલ ભાઇએ તેને ત્યાંથી જેમતેમ ચળુકરાવી ઊઠાડયે! અને દીવાનખાન માં સેઠજી પાંસે લઈજઇ પાનસેાપારી લવંગ એલાચી ખવાડી કાબુમાં ર ખવાને તેને ધીરજ આપવા વાત ચલાવી. પણ તેને તે તેણીતી મેાહિ નીના હિાંલામાં હીંચકતા જ જોવામા આવતા હતા.પુછવામાં આવ્યું ત્યારે ઊંડા નીસાસા નાખીને માલ્યા અરે સુશીલ ! હુ કંઇ ખેલી શક તા નથી પણ હું તે ખરેખરી માહાટી પીડામાં ઘૂસી પડયે। છું. સુશીલે પુ યુકે પણ તે કેત્રી રીતની પીડાછે ? શુ માનશીક છેકે કાયીકછે ? તે કહ્યા વગર શીરીતે જાણી શકાય ? હું શું જ્ઞાતી છુ કે વગર કહે જાણી શકું !
સાદાગર ભાઇ તા ઢીલા ધર્ જેવા માનધારી થઇ ખેશી રહ્યા પણ સુશીલ તેને ઘડીધડી પુછે છે કે કહ્યા વગર તે શી રીતે તેને ઊપાયથાય ?
સાદાગર મેલ્યા અરે ઊપાય તે તુ' ધારે તેા ઘડીવારમા કરીલે પશુ તું જ્યાં લગણ ન સમજે ત્યાં લગણુ કહીને શુંકર્ ? સુશીલે જણાવ્યું કે પણ તું કહેતા ખરા કે શીરીતની પીડા છે.
સાદાગરે છેવટ જણાવ્યું કે આ સેઠની તે યુવાન ચદ્રામાં મારૂ મન લલચાયુ છે અને તે મને જ્યાં લગણુ ન મળે ત્યાં લગણુ મને કહીખી ચેન પડનાર નથી.

Page #25

ચ'પક અને ચદ્રાવતી
અજાયબ થઇ સુશીલ ખેલ્યા અરે આ શુંતું બકેછે ? આવી સુશીલ! આ સેઠની એકની એક વિચક્ષણ પુત્રીમાં લલચાવું આણુ કઈ બરાબર છે. પરસ્ત્રી તેા મા એન જેવી ગણવી જોઇએ. સાદાગરે કહ્યું એ બધી વાત ખરી પણ મને તે! એના વગર ખીલ કુલ નથી ચાલવાનું, ગમે તે થાએ. મારૂ સર્વસ્વ નુકશાન થાઓ પણુ એકવાર તે એને ભાગવવી૪. અને કદાપી કાઈ ઉપાયથી તેમ ન બની શકેતે। આ સંસાર છેાડી ચાલતા થવુ પણ ભાગવ્યા વગર તે નજ રેહેવુ. સુશીલે કહ્યું અરે આતે શું તું બકે છે ? આવુ કામ આપણે વ્યાપારીને લાયક છે ?
૨૭
સાદાગરે જણાવ્યું કે હાયક કે ના લાયકના સત્રાત્ર હવણા હાથ ધર વાને નથી. હવા તે। આવી ઉત્તમ સ્રી ભાગવી શકાય નહી તે મારા જન્મ થા છે. મારે પ્રાણુ અરપણું કરવા કશુલ છે પણ એને ભેગવ્યા વંગર હું કહી પણુ રેહેનાર નથી. કદાપી તારાથી ઊપાય થાય તે કર અને નહી તેા પછી મારે આપધાત, કરવાના વખત નજીક જોવા પડશે.
સુશીલ એલ્સે ! અરેપણુ મારાથી આવી વાત તેમને પુછાયજ કેમ? આતે શું? નાની શુ'નીવાત છે ?
સે।દાગર મધ્યેા કે નાહાની હાય કે માહાટી પણ જો તુ મારા મીત્ર હાઈ એક મારા પ્રાણ બચાવે તેજ મચે અને નહી તે પછી આ આત્મ હત્યાનું પાપ તારે શીર છે. હુ' છેવટ જણાવું છુ કે આ વીસ લાખરૂપીઆનું મારૂ લેણુ' એકરાત જો એ મારીપાસે આવે તે ખીલકુલ છે।ડીદેવુ' ખુલ છે, कुवयस्स आउरस्स्य, वसणासत्तस्स रायरत्तस्स || मत्तस्स मरंतस्स य, सभ्भावा पायंडा हुंति ||
ક્રાધીના, આતુર ( ઉતાવળ `ના, કાપણ્ કØમાં આવી પડેલાનાં, સ્નેહમાં મુંઝાઇ ગયેલાનાં, ઊન્મત્ત બનેલાનાં, મરણનાં, લક્ષણા તરત જ જાહેરમાં આવે છે એટલેકે ચદ્રાવતી ઉપરના તેના વિચાર। તરત પ્રકાશમાં આવી ગયા હા હા શીકામની અંધતા !
पुष्पं दृष्ट्वा फलं दृष्ट्वा, दृष्ट्वा स्त्रीणां च यौवनं || त्रिणि रत्नानि दृष्टा च कस्य नो चलते मनः ॥
તો અશિાં
।।
વ
ગુલાબનાં જેવાં ઉત્તમ, ખીલેલાં અને સુગધવાળા ફુલ, આંબા ના રંગી પ્રમુખ મનહર સ્વાદવાલાં પૂળ, અને યુવાન સ્ત્રીનું મેાવન, જોઈ કાનુ મન ચણ્યા વગર રહી શકતુ' હશે? કારણકે તે ત્રણ પદ્માવૈં રસીક શ્વેતાં ચિતને આકર્ષણ કરે એવાં એક રત્ન પદારથા છે.

Page #26

"द्विजराजमुखी, मृगराज कटि, गजराज विराजित मंदगतिः ॥ यदि सा दायिता हृदये वसति, क जपः क्व तपः समाधिरपि।।
પૂર્ણચંદ્ર સમાન ગોલ અને આહાદજનક જેનું મુખ છે. સિંહના સમાન જેની પાતલી કમર છે, ગજરાજ એટલે હાથીણીનાં જેવી ધીમી ધીમી જેની ગતી એટલે ચાલે છે, એવી સ્ત્રી જેના હૃદયમાં આવીને વસે તો તે વખતે તેમાં જપતપ સમાધી ક્યાંથી હોય? અર્થાત સ્ત્રીના મેહપાસ માં પડેલાને સદ્વિચાર ક્યાં થી હોય? કહ્યું છે કે
सन्मार्ग स्खलनं, विवेकदलनं, प्रज्ञालतोन्मूलनं, ।
सद्धयानावरणं, पापहरणं, पापप्रपा पूरणं, ॥ - गांभीर्योदहनं, स्वकायदमनं, नीचत्वसंपादनं, ।
धिक्चेतः परदार विक्षणमपि न्यायाकुलीनस्यकिं ॥ આ સન્માર્ગથી ખસેડનાર, વિવેકથી દુર કરનાર, સજ્ઞાનરૂપ લતાને ઉ ખેડનાર, સારા ધ્યાન અને વિચારોને ઢાંકી આપનાર, લજજા મુકાવી દે નાર, પાપના પ્રચાર વધારનાર, ગંભીર્યતા બાળનાર, પિતાના શરીરનું પણ નાશકરનાર, નીચ માણસની પંક્તીમાં ગણાવનાર, પરસ્ત્રીનું પ્રેક્ષણ છે. ત્યારે તેમાં ગમન કરવાના વિચારો મનમાં લાવવા એ શું કુલીન પુરૂને ન્યાય છે? ધિક્કાર છે ચિત્તને આવા વિચારમાં પડી પોતાનું ભવિષ્ય બગાડે છે - જે પુરૂષો પરસ્ત્રીનાં છંદમાં પડે છે તેઓ પોતે પોતાના પુરૂષત્વની સાથે સમગ્ર પોતાના ગુણાપણુ ગુમાવી આપે છે. એક જૈનમુની ગોચરી ગયા હતા તેણે એક સ્ત્રીને સુકીરેટી તોડતાં જોઈસુકેલી રોટલી એટલે ખાખરા જેવી રોટલી તેડતાં અવાજ (કડકડ) કરતી હતી. તેને જોઇ મુની બાલ્યા .
રેરે અંજ મા રોલી, વય વંદિત ડનયા |
અલ્યા ખાખરા ! શા માટે રૂછે ! ! તું તારા મનમાં એમ જાણુ તો હશે કે આ અબલા ગણાતી સ્ત્રીએ મને ભાંગી નાખ્યો! તે થી તારૂ! અપમાન થયું તારે માનવું નહીં જોઈએ. કારણકે રામ, રાવણ, મુંજ વગેરે જેવા મહાન પરાક્રમીઓ પણ સ્ત્રીઓ થી કેણ કોણ બચવા પા
મ્યા છેજે માટે તુંને હીણપદ લાગે છે, એવાને પણ સ્ત્રીઓએ ખંડીત કરી નાખ્યા છે ત્યારે તુંશી બીશાદમાં છે? છે. એક મુની ગોચરી ગયા ત્યાં સ્ત્રી ઘંટી ફેરવતી હતી. ઘંટી ફેરવતાં ઘંટી અવાજ કરતી હતી (રોતીહતી) તેને જોઈ મુની બોલ્યા કે ?

Page #27

श्वेतांबराभ्युदय.
सब श्वेतबर यति महाशयोंको विदित होयकी अपनी पहिली श्वेतांबर यति महापरिषद ( यतिकोन्फरन्स ) होनेको आजकाल करते छमास व्यतीत होगए है. कार्य कैसा व्यवसा यी है की छमाससें तो अपने उनका रिपोर्ट प्रकाशित करशके हैं ! तथापि श्रावकोंसे अपन शीघ्रगामी है. क्योंकी श्रावगोकी कोन्फरन्सो के रिपोर्ट प्रकाशित होते एकादवर्ष उपरांत होजाता हे. गत मास में हम सब यति महाशयों पर यति कोन्फरन्सका रिपोर्ट भेज चुके हैं. अब सब साहबोंने वांचके उनकी काररवाईकी आवश्यकता स्वीकारी होगी. उनकोभी आज एकमास होगया है तथापि आजतक कोई यतिमहाशयों तर्फसे उनकी न्यूनाधिकता वा क्षतीयें न कोईने हमको प्रकाशित करी है. जिससे समजा जाता है की यह रिपोर्ट यथावस्थित और सर्व मान्य गिना गया होगा. अमर कोईकों इनकी न्यूनाधिकवा वा क्षति दिखति होय बहुत हर्ष के साथ हमकों लिखभेजें हम सहर्ष उनके उत्तर प्रदान करेंगे.
दुर्जनं प्रथमं वन्दे सज्जनं तदनंतरं ॥ मुख प्रक्षालनात्पूर्वं । गुदः प्रक्षालन कर्मवत् ॥ इस न्याय असमीक्षक सज्जनोके अन्यान्य आक्षेषोके प्रश्नो तर प्रदान करना पूर्वापर लाभकारी न समजके उपेक्षा करेगें. द्रव्य, क्षेत्र, काळ, भावानुसार जो सज्जने हमारे कर्तव्योकों समीचीन तथा समजते हैं किंवा उनमें यथातथ्य समयानुसार क्षतीयें देखते होय उन सज्जोंसे सहर्ष प्रार्थना हे की उनोने अवश्य अपना अपना अभिप्राय प्रदर्शि करना. क्योंकी हमारी प्रवृत्ती सब भाइयों के हितार्थ और सब भाइयोंके अभिप्रायानु

Page #28

जैन विवेक प्रकाश.
२६
सार हि रहती है. सब भाइयोंके अभिप्रावानुसारहि सर्व कार्य बहुमत से करना यह हि सबको समयानुसार श्रेष्ट गिनना समुचित गिना जायगा.
यह अपनी पहिली पतिकोन्फरन्सके समारंभ पहिले हम परिपूर्ण तथा समजते थे की हमारे बहुतसे स्वामी भाइयें पधारके अपनी उन्नती हितार्थ स्वस्व अभिप्राय अवश्य हि नि वेदन करनेका समय कभी न चुकेगें परं भावी भाव प्रसंगसे व हमारी कितनी क्षतियोंसे यद्यपि हमने बहुतसा प्रयास व खर्च उठाया था तथापि कितनेक स्वामी भाइयें न आय शके ये तथापि जितने पूज्यवर्ग पधारे थे उनोने भी अपनी फर्ज अदा करनेमें न काही क्षती रखी थी, व इतने स्तोक समुदायने भीं जी कुछ किया हे सोभी कुच्छ कम न गिना जायगा. क्यों की स्वल्पसमुदाय एकहि समयमें क्या विशेष करशकेंगें ? तथापि जो कुच्छ हुवा सो समयानुसार प्रशंसा पात्र हुवाहे एसा हमारे और भाइये भी समझेंगे. उनोंने मिलके क्या किया सो सब वृत्तांत रपोर्ट प्रकाशित कर दीया है. अब अपने क्या करना चहिये इस विषय में अब दो वाक्य आपके सन्मुख रखते है जिसपर अपने यति महाशयें जरूर विचार करेंगें.
( १ ) अपनी पहिली यतिकोन्फरन्समें जो ठराव हुवेहें तत्संबंधी करना
Im
(२) दूसरी यति कोन्फरन्सके विषय विचार करना. ( १ ) अपनी पहिली यतिकोन्फरन्सके प्रथम विषयमे यह ठरा हुवाथा की केलवणी के लिए सब यति महाशयोकि
.
सम्पती मिले पीछे यह उद्देशको पार लगाना होगा. सब यति

Page #29

26
श्वेतां सभ्युदय.
महाशयका पधारना दूसरी कोन्फरन्स समय होगा जब इन विषयको पार लगाना हो शकेगा.
(२)
दूसरा विषय व्यवहार शुद्धीका था. उस्मेभी सम म आचार्योकी सम्मती लेके व्यवस्था करनेका ठराव किया जायगा. जिसके लिए दूसरी कोन्फरन्समे समग्र आचार्योंको पधारनेका आमंत्रण किया जायगा ओर उनके पधारनसे यह चातका नियम बांधा जायगा. (3.)... तीसरा विषय ज्ञानोपकरणादि सुव्यवस्थाके वि
यह ठराव हुवा था की पुस्तकादिक परिग्रहो की सुरक्षा कर at परं बेचना नहीं. और एक बड़ीभारी लायब्रेरी करना. इस लायब्रेरीमे रखने के लिए सब यतिमहाशयोने अपने अपने ज्ञा न भंडारोंकी एकेक यादी लिख भेजना, यह यादीयोंका व दूसरे कितनेक पुस्तकों का संग्रह इस लायब्रेरी में रखा जायगा. जो अपनी एक विशेष उन्नतीका कारण गिणा जाग्रा
जिसके लिए सब यति महाशयोंका ध्यान अभी चा जाता है की सब यतिमहाशयोंने अपने अपने पुस्तकादिकोक़ी यादी यति कोन्फरन्समे ( यति ज्ञानचंद्रजी के पास ) लिख भे जनेकी कृपा करनी.
( ४ ) चवथा विषयमे यति डायरेक्टरी करनेका ठराव सर्वानुमत पास हुवा था. जिस विषयमे सब यति महाशयका अभी ध्यान खेचा जाता हे की सब यति महाशयोंने अपना अपना ग्राम नाम ठाम ठिकाणा ठाणा स्व शिष्यादि स्व परिग्रहकी नामा बली यात कोन्फरन्सकी ओफीसपर लिख भेजनेकी त्वरा करनी.
जो यतिमहाराष अपने अपने पुस्तकोकी यादी लिख

Page #30

जैन विवेक प्रकाश
भेजें उनके साथहि अपना गाम नाम ठगम ठिकाणा ढाणा और अपने अपने परिग्रहादिभी लिखभेजें.
(२) अब दुसरा विचार हमें पुछनेकी जरुर यह हे की आचार्य महाराजो और सर्व महाशयो! अपनी दूसरी यति कोन्फरन्स अपने खर्चसे करनेका आमंत्रण अपने प्रियमहाशय राज्यमान्य श्री पं. प्र. लाधाजी जयवंतजीने कियाहे. सो महा शय यहकार्य करनेमे परिपुर्ण हर्ष सहित करनेकों तयारहे. अबके कार्तिकसे फागुण मास तकमे जब जुनागढकी हवा पाणी अनुकुल होगा तब अवश्यीह करेंगे. इसमें संशय नहीं.
आजकाल करते छमास तो व्यती होगए मात्र दोसें छमास तकमे जरुर करेगें. कुमकुम पत्रिका उन समय भेजी जाय. गी. राजमान्य श्री लाधाजी पुंछतेहें कितने ठाणे आवेगें उतनी तयारी रखनेकी हमकों समजपडे. जिसकेलिए सब श्वेतांबरमहा शयोने अपनी तर्फसे आनेकी सभ्मतीय विवेक प्रकाशकके. उप र लिख भेजनेकी कृपाकरनी. यति कोन्फरन्स.)
मुंब. जयति ज्ञानचंड. पाय धोनी शांति :: नाथजी मंदिर

Page #31

जाहिर खबर
यति कोन्फरन्स के दर्शनकी खुशालीमें हमारे विक्रिये पुस्तके चालु वर्षकी कार्तिकी पूर्णिमा तक जो मंगावेगें उनकी 'निचे लिखे मोल प्रमाण दिये जांयगे.
१ खरतर तप गच्छके पंच प्रतिक्रमण, पाखी सूत्र विधिस हित. कीमत रुप्या सवाहे जिस्का दस आना
२ रत्नसागर दुसरा भाग. जिस्मे सोले संस्कार और जैन इतिहास श्रावगोंका आचार हे. रुप्या अढाईका दो.
३ खरतर पंच प्रतिक्रमण. मूल रुप्या एक, अभी बारे आने. ४ जिन पूजा संग्रह. मूल रूप्या सवा अभी रुपया एक. ९ खरतर राइ देवसी. मूल छ आना, अभी चार आना. -६ योग रत्नाकर. वैद्यकसार. मूल छआना अभीचारआना.. ७ मोहनजेनस्तवनमाला. मूल चारआना अभी दो आना. मिलनेका पत्ता-मुंबई, भीमसी माणक. मुंबई विचा भोइवाडा, चिंतामणजी मंदिर. कलकत्ता, अफीम चो रस्ता यति जयचंदजी.
जाहिर खबर
दो जागिरदार यतिके अच्छे स्थान नावारस पडे हे. उनकी गद्दीपर बिठाने लायक दो यति चहिये. उनके नामका शिष्य • होना होगा. उमर वर्ष पनरासे तीस तक होना, वैदक ज्योतिष धर्मशास्त्र व्याकरणका सामान्य ज्ञान होना, चाल चलन की खातरी गवा देना होगा. उमेदवारोंने अपनी अरजी विवेक अकाश औफसपर लिखना
प्य तिज्ञानचंद्र

Page #32
हमारी विनिवेक स्तिकें. जैनधर्मसिंधु. प्रथम भाग तयारहे. इस्के आठ परिच्छेद है. प्रथम परिच्छेदमे सर्व गच्छके प्रतिक्रमणहे. दूसरेमें चैत्य, चंदने, स्ततिये, नवपदादि तपाक गुणना विधि सविस्तर है. तीसरेमे दिनकृत्य, रात्रिकृत्य, मासकृत्य, वर्षकृत्य, जन् कृत्य, सविस्तरहे. चोथेमें छोटे मोटे पांचसो स्तवनहे. पांचवेमें पंचपर्वी प्रमुख सझाय संग्रहह. छठेमे गौतम स्वामीका बडा रास तथा स्तोत्र संग्रहहे. सातवमै पाक्षाकसूत्र श्रमणसूत्र प्रमुख साधु ऑकी क्रियाविधिहे. आठवेमें श्रावकोंके लग्नविधि प्रमुख सोले जैन संस्कार विधिसहित हे. आठपेनी, एकसो फारम, शास्त्री हर्फ. आठसो पृ, सुंदर कागज, झलकदार जिल्द बांधि है. किमत मात्र पांच रुप्या. निणयसागरमें छपायाहे. पंच प्रतिक्रमण, पाक्षिक सूत्र, श्रमणसूत्र,विधि सहितहे, निर्णयसागरके शास्त्री टाइप, बत्तीसफर्मा, मुंदर पुठा. रुप्याएका चंपक चंद्रावती. प्रथम भाग, गुजराती लीपीमें एक वार्ता हे. किमनमात्र बारआना.. जैनसंस्कार विधि. गृहस्थोंके सोले संस्कार आचार दिनकर शास्त्र उपरसे भाषांतर किया गयाहे. निर्गयसागरके शास्त्री हर्फ, त्रीस फारम. दोसो पृष्ट, किमत बारआना. प्रश्नोत्तर रत्नमाला व मूखे शतक. भाषा टीका सहित, किमत मात्र एक आना. प्राप्तव्य मर्थिक. एक रसीक वाताहे किमल एक आना मूर्तीपूजा मंमन. प्रतिमापूजा मंडनमें हिंदी भाषामें अच्छा खुलासा लिखा गयाहे. किमत एक आना. पहिली यतिकोन्फरन्सका रीपोर्ट. आठ आना मिलनेका पत्ता-मुंबई. पायघोणी श्री शांतिनाथजी मंदिर. यति ज्ञानचंद