Jain Tark Vartikam

Author(s): Vitthal Shastri
Publisher: Bhagavati Prasad

Page 49

प्रत्यक्षपरिच्छेदः । स्तेषु वर्तते न वा । यदि समवायस्य समवायान्तराभावान वर्तते तदा यावदसौ पाण्यादिषु पुरुषावयविनं संबन्धयति ता. बत् तन्त्वादिष्यपि किं न संबन्धयतु । वृत्तेरविशेषात् । अथ वर्तते तदा तत्रापि यदि समवायो वृत्तिस्तदानवस्था । अथानेका वयबावियावं तदा यदनेकवृत्ति तदनेकमित्यनेनैव साधनेन तस्यानावस्तमा । अवधिनोग्नेकावयवसमवायस्तर वृत्तित्वं ततः सिद्धाप्रसङ्गहेतीविरुद्धधर्मात्मता । इतोऽप्यवयविनाउनेकाषयवत्तेविरुद्धधर्माकान्तता। यतः एकस्मिन्न वयवे चले सति चलत्वं प्राप्नोति पुनस्तदैव द्वितीयावयवाचलत्वे चलत्वं तथै कावयवरागे रागोऽपरागे वापरागस्त वावरणे मावरणमनावरणे वामावरणमिति । निरंशस्य युगपच्चलाचलत्वादियोगी विरुद्धधर्मसंसर्गः । न चावयवानामेव चलत्वादि नावयविन इति वक्तव्यम् । एकस्य पाण्यादेश्वलाचलादिप्रतितिप्रसङ्गात् । तथा यवयवचलनाञ्चलस्वावमास: स्यात् तत्रैव वायवे स्थितस्याधयविनोचलत्वप्रतीतिरित्येवं रक्तादिष्वपि वाध्यम् । किंधावयवेभ्यो ऽवयवो मिनो वा स्यादमिन्नी? । यद्यभिन्न स्तदाअवयवभेदवदवयविनः खण्डशो भेदप्रसङ्गः । अवयविस्वरूपवदायवानामभेदस्य था तथा वैकस्यानंशस्याप्रतिभासनादप्रतिभासः जगत् स्यात् । अथ भिमा स्तदा तस्यानुपलम्भादसत्वमेव । तथा हि-यदुपलब्धिः लक्षणप्राप्तमन्नोपलभ्यते तदसदिति व्यवहतव्यम् । यथा खरविषाणादिनोपलभ्यते घोपलब्धिलक्षणप्राप्तावस्वेभ्यो व्यतिरिष्यमानमूर्तिरवयधीति स्वभानुपलब्धिः । परैरवपविना दृश्यत्वाभ्युपगमानासिद्धता । न च समानदेशत्वादयविनाश्वयवेभ्यः पृथगनुपलक्षणमिति वाच्यम् । समानदेशत्वेऽपि रूपरसयोर्वातातपयोश्चेकेन्द्रिय ग्राह्यत्वेऽपि पृथु.