________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અંક છ મે ]
શ્રી પ્રશ્નસિંધુ
૨૧
કાળમાં હોય. બીજાઓને તે નિદ્રાના ઉદયકાળમાં સામાન્ય મનુષ્ય કરતાં બમણું, બમણું, અથવા ચેગણું હાય. પણ શ્રી જીતકપસૂત્રની ટીકામાં કહ્યું છે કે આ રત્યાનષ્ક્રિનિદ્રાને ઉદય પહેલા સંધયણુવાળા જીવને જ હોય. જ્યારે તેને તે નિદ્રાને ઉદય ન હોય ત્યારે બાકીના પુરુષના બલ કરતાં બમણું, ગણું બળ હોય છે. અહીં પહેલા સંઘયણ સિવાયના સંઘયણુવાળા જીવને યાનષ્ક્રિનિદ્રાનો ઉદય ન હોય એમ જણાવ્યું. આ બે વિચારમાં ખરું તત્ત્વ શું છે તે કેવલિ ભગવત જાણે.
૭. પ્રશ્ન-બદ્ધ કર્મનું સ્વરૂપ શુ ? | ઉત્તર-જેમ સૂચી(ય)નો સમુદાય દોરીથી બાંધ્યો હોય ત્યારે તે સૂચીઓને માંહોમાંહે જે સામાન્ય સંબંધ હોય તેવાં જે કર્મો મિથ્યાત્વાદિ હતુઓથી બંધાય તે બદ્ધકર્મ કહેવાય, એમ શ્રી ઉત્તરાધ્યયન સૂત્ર ટીકાદિમાં જણાવ્યું છે.
૯૮. પ્રશ્ન-પૃષ્ટકર્મનું સ્વરૂપ શું?
ઉત્તર–ભેગી કરેલી સોયે કીટને લઈને માંહોમાંહે ચેટી ગઈ હોય, આના જેવાં જે કર્મો બંધાય, તે પૃષ્ટ કમ કહેવાય. કહ્યું છે કે-જી વય જૂનિજાતા: નિતત્વનાશ્રિતા: i અહીં કિટ્ટ એટલે કાટ અર્થ સમજો,
૯૯ પ્રશ્ન–નિયત્ત કર્મનું સ્વરૂપ શું ?
ઉત્તર–એને હાડાથી ટીપીને માંહોમાંહે સંબંધ થતાં જેવી સ્થિતિ હોય, તેવી સ્થિતિનાં કર્મો નિધત્ત કહેવાય.
૧૦૦ પ્રશ્ન-નિકાચિત કર્મનું સ્વરૂપ શું ? - ઉત્તર–સોયોને ગાળીને એક રસ કરી ગોળારૂપે બનાવી હોય, તેના જેવાં જે કર્મો રાચીમાચીને બહુ જ મજબૂત બાંધ્યાં હોય, તે નિકાચિત કર્મ કહેવાય. કહ્યું छ-निकाचितं तु यत्कर्म जीवः सुदृढबंधनात् ॥ उदयेनैव तत्प्रायो वेद्यते નાવવા પુનઃ i ? || એમ શ્રી ઉત્તરાધ્યયનસૂવાદિની ટીફામાં જણાવ્યું છે.
૧૦૧ પ્રશ્ન-જેમ પુદગલન્કંધના પરમાણુ કહ્યાં છે, તે આમપ્રદેશના પરમાણુ કેમ ન કહ્યા?
ઉત્તર–જેમ પુદગલસ્કંધમાંથી એક પ્રદેશ છૂટા થઈ શકે, તેમ આત્માનો એક પ્રદેશ (પરમાણુ ) છુટા પડે જ નહિ, માટે આત્માના ધ, દેશ ને પ્રદેશ જણાવ્યા છે, પણ પરમાણું કહ્યા નથી.
૧૦૨ પ્રશ્ન-પ્રદેશ અને પરમાણુમાં કઈ તફાવત ખરા કે બંને સરખા હોય?
ઉત્તર–કંધની સાથે સંબદ્ધ (ચેટેલાં ) જે પરમાણુ તે પ્રદેશ કહેવાય, એટલે ત્યાંસુધી તે સ્કંધની સાથે સંબદ્ધ રહે ત્યાં સુધી પ્રદેશ કહેવાય, અને જે પ્રદેશ સ્કંધથી છૂટો પડયો તે પરમાણુ કહેવાય. આ રીતે બનેનું સ્વરૂપ સરખું છે. પ્રદેશ શબ્દ સાંભળતાંની સાથે જ પૂછવાનું મન થાય છે કે એ પ્રદેશ કોને છે ? જવાબમાં કંધને પ્રદેશ છે એમ જાણવાનું મળે છે. આથી જ સાબિત થાય છે કે પરમાણુ જે કંધની સાથે સંબદ્ધ હોય છે તે પ્રદેશ કહેવાય, પરમાણુની બાબતમાં તે પ્રશ્ન થતો નથી.
For Private And Personal Use Only
