________________
૧૧૮ છે, દર્શનમેહનીય અને ચારિત્રમેહનીય એ બે કર્મના ક્ષયથી સમ્યકત્વ અને ચારિત્ર પણ ક્ષાયિકભાવના છે. કેવલજ્ઞાની ભગવંતના કેવળજ્ઞાનનું સામર્થ્ય – चराचरमिदं विश्वं, हस्तस्थामलकोपमम् । प्रत्यक्ष भासते तस्य, केवलज्ञान भास्वतः ॥ ८४ ॥
ગાથાર્થ :- કેવલજ્ઞાનરૂપી ઝળહળતા સૂર્યવાળા ભગવંતને આ સચરાચર [ સ્થાવર અને જંગમ] જગતું હાથમાં રહેલા આમળાની જેમ પ્રત્યક્ષ દેખાય છે.
ભાવાર્થ - અહિં ભગવાનને સૂર્યની ઉપમા વ્યવહાર માત્રથી જ કહી છે પરંતુ નિશ્ચયથી નહિ કારણ કે નિશ્ચયનયથી વિચારતાં તે કેવળજ્ઞાન અને સૂર્ય એ બેમાં ઘણું મટે તફાવત છે.
શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે -
ચન્દ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહની પ્રભા પરિમિત ક્ષેત્ર જ પ્રકાશે છે અને કેવળજ્ઞાનની પ્રભા સર્વકાલેકને પ્રકાશે છે. તીર્થંકરનામકમ ઉપાર્જન કરેલ કેવળજ્ઞાનીની વિશેષતા - विशेषातीर्थकृत्कर्म, येनास्त्यर्जितमूर्जितम् । तत्कदियतोऽत्रासौ, स्याजिनेन्द्रो जगत्पतिः ॥ ८५ ॥
ગાથાથ - વિશેષ આરાધનાથી જે જીવે વિશાળ માંથી ક્ષાયિક, પારિણામિક અને ઔદયિક – એ ત્રણે ભાવ હોય છે. ત્યાં પારિણામિક ભાવ છેવત્વની અપેક્ષાએ છે અને ઔદયિક ભાવ નામકર્મ, ગોત્રકર્મ, આયુષ્યકર્મ અને વેદનીયકર્મ આશ્રયી છે.
