Atmanand Prakash Pustak 014 Ank 11

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 6

૨૫૮
શ્રી આત્માનદ પ્રકાશ.
. સ. પૂર્વે બીજા સિકાના છેલ્લા પચીસ વર્ષમાં થએલે છે. કારણકે કોઈપણ અક્ષર ઉપર માથું કે માત્ર દોરેલા નથી. પરંતુ ડાકટર મિત્ર એ લેખને ઈ. સ. પૂર્વે ૪૧૬ ને ૩૧૬ ની વચ્ચે ગણે છે. તેમને નિર્ણય ઇ. સ. પૂર્વે ૪૧૬ થી ૩૧૬ સુધી રાજ્ય કરનાર નવ નન્દામાંથી એક નંદરાજા ઉપર આધાર રાખે છે. જે ભાગમાં (લીટી ૬) નંદ વિષે કહેવામાં આવ્યું છે તે ભાગનું ભાષાંતર હું નીચે આપું છું:
રત્ન–બધી સામગ્રી–તે દેવને આપે છે. ત્યારબાદ દાન કરવાની ઈચ્છા થવાથી–નન્દ રાજાનો નાશ કરેલા સે મહેલો, અને તેને પણ કાઢી મૂકેલો, અને વિજયનાદી શહેરમાં જે કાંઈ હતું તે સર્વ લૂંટને ઉપર કહ્યું તે પ્રમાણે દાનમાં વાપરી દીધી. *
પ્રીન્સેપ અને મિત્રના મત પ્રમાણે આ ગુહા બૌદ્ધની છે. કારણ કે ત્યાંના લેખમાં બૌદ્ધનાં ચિન્હો નજરે પડે છે. પરંતુ ડાકટર ભગવાનલાલ ઈદ્રજીએ તે જેનની છે એમ પૂરવાર કર્યું છે અને તે બારવેલની બનાવેલી છે એમ કહ્યું છે. આ લેખની છેલ્લી અગર ૧૭ મી લીટીમાં ખારવેલનું નામ આવે છે. ભગવાનલાલના મતપ્રમાણે આ લેખની મિતિ મૈર્યસન ૧૬૫ અગર ઈ. સ. પૂર્વે ૧૫૭ છે. માર્યસન ઈ. સ. પૂર્વે ૩૨૧ થી શરૂ થાય છે, તેથી ગુહાને વધારેમાં વધારે જુને વખત ઈ. સ. પૂર્વે બીજા સૈકાન હોઈ શકે. હાલમાં ડાકટર ફલીટે “જર્નલ ઓફ ધી એશીયાટીક સંસાયટી ઓફ ગ્રેટબ્રીટન” ના એક પેપરમાં ખેળી કાઢયું ત્યાંસુધી વીસેન્ટ સ્મીથ વિગેરે શોધકોને પણ તે જ મત હતો. પંડિતનું મત મને પસંદ નથી, પણ ઈ. સ. પૂર્વે ત્રીજા સૈકાના અંતમાં હોઈ શકે એમ હું ધારું છું. એટલે કે મગધની ગાદી ઉપર અશોક આવ્યો તે પહેલાં ડાકટર ફરગ્યુસન અને બરગેસના મતપ્રમાણે “આ લેખની મિતિ ઘણું ખરૂં ઈ. સ. પૂર્વે ૩૦૦ છે.” તેઓ કહે છે કે અશોકના રાજ્યથી, ખડકોમાંથી ભેંયરાં બેદી કાઢવાની રીતિ, શરૂ થઈ અને ત્યાર બાદ ઉત્તરોત્તર પ્રગતિથી આ કામ ૧૦૦ વર્ષ સુધી ચાલ્યું. ૨
આ લેખની ૧૬ મી લીટીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ રાજાએ “જમીનની તળે ઓરડા તથા દેવાલય અને સ્તંભો વાળાં ભેગાં કરાવ્યાં.” આ ઉપરથી આ પણે એમ કહી શકીએ કે હાથી ગુફાની પાસે તેના જેટલી જુની બીજી ગુફાઓ છે. » જે. એ. એસ. બી. પુ. ૬.
Actes du Sixieme Congres or, tome iii. pp. 174-177. ૧ વી. ફરીથની અલ હસ્ટરી ઓફ ઈડીઆ', પા. ૩૫ ( ટીપ). ૨ ફરગ્યુસન અને બરગેસની “કેવટેમ્પલ્સ ઓફ ઇડીએ પા. ૬૭.