Book Title: Samyaktva Pariksha Updesh Shatakau
Author(s): Vibudhvimalsuri
Publisher: Devchand Lalbhai Pustakoddhar Fund
Catalog link: https://jainqq.org/explore/600135/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parivarniwwwsunnsynonymshaniliynonymnonymsariwar zreSTi devacandra lAlabhAI-jainapustakoddhAre-granthAGka: 28 zrIvibudhavimalamUrikRto zrIsamyaktvaparIkSA-upadezazatako. 6iyowwwwwwww mudrayitA-asyaikaH kAryavAhakaH, zAha-nagInabhAI ghelAbhAI javherI, 426 javherIbAjAra, mumbayyAm . vIrasaMvat 2443. vikramasaMvat 1973. ikhAbda 1916. prati 50.. betanaM 2 ANako. momayyAm. -samso-strumessamsssssssssomssssssssssssssames in Education Intern al For Private & Personal use only Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhanayoH punarmudraNAyAH sarve'dhikArAH etadbhANDAgArakAryavAhakANAmAyattAH sthApitAH / All Rights Reserved by the trustees of the fund. Title and Preface Printed by K, R. Mitra, at the Manoranjan Press, 3 Sandhurst Rd., Girgaon, Bombay. Jain Educat i onal For Private & Personal use only ine brary.org Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrIsamyaktvaparIkSAyA upadezazatakasya copodghAtaH / zrIgaNadharendro vijayatetarAm / viditatamametad viduSAM viditavedyAnAM yadutAnekA laghavo'pyalaghavo granthAH sampadyante kumatapAthodhimathanamanthAnatayA bodhasadratnAvAptiprayojanAH tadvadeSo'pyupadezazatakAkhyo grantho bodharatnagranthirvilokanIyo vilokakAnAM, granthAbhidhAnahetustu kAvyAnAM zatonmitatvaM, vyavahAreNaitadavekSaNenASTAnAmAdhikye'pina kSatiH, tasyopacArabahulatvena vizrutatvAt vipazcidvande, vidhAtArazcAsya zrImadvimalakIrtipAdapadmaparAgapaGkajapriyAH zrImanto vibudhavimalAbhidhAnAH mUrivaryAH, zrImatsu mUrimantraratnasamarpaNarohaNAyamAnAstu zrIsumatisAgarAvayAH mUridhuryAH, anvayazcaiSAM nyAyAcAryasAhAyyakasAdhitajanapadajanamanasaH zrImato jJAna-4 vimalamUreH, vilokyaM ced 105 pazcAdhikazatatamakAvyamavekSaNIyamatraiva, jJAnavimalaguro Rddhivimalaprabhavastato vimalakIrtayo , vimalakIrtayastadanu paTTapUrvAcalAryamabhAsaH zrImanto babhAsire zAsanaM, pUjyapAdapraNItA nopalabdhipathamAyAtA apare granthA iti navopalabhyante zrImatAM janmabhUmIjanakajananyAdyabhidhAnAni, jJApayiSyanti boddhAra upakRtA bhaviSyAmaH / prastute ca "anityAzaraNabhavaikAnyAzucitvAzravasaMvaranirjarAlokasvabhAvabodhidurlabhadharmasvAkhyAtatvAnucintanamanuprekSAH" (tattvA0 a0 9mU07) "paDhamamaNiccamasaraNaM saMsAro egaryo ya annatta / asuittaM Asava saMvaro ya taha nijjarI navamI // 1 // logasahAvo bohI" book Page>Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ upoddhAta. samyaktva0 dulahA dhammassa sAhagA arihoM" iti navatattvaprakaraNagaM cAvalambya vairAgyabhAvanA vistRtAH, bhAvanAprAbalyaM cAvazyameva upadeza AsannasiddhitAkaraM karmakacavaravizodhanapaTiSTaM ceti nAgamavidAM nUtnaM nivedanIyaM, AhuH kalikAlasarvajJapAdA api svopatre yogazAstre-"mokSaH karmakSayAdeva, sa cAtmajJAnato bhavet / dhyAnasAdhyaM mataM tacca" "vinA samatvamArabdhe, dhyAne svAtmA viDambyate " "sAmyaM syAnirmamatvena, tatkRte bhAvanAH zrayet" tathA ca nirmamatvasAmyadhyAnAtmajJAnamokSAbhilASiNAmanuSTeyatamA| eva bhAvanA iti viSaya upayuktatara eva, kizca yatpazcimotra bhAgo bhUpito dazabhiH kSamAdibhiyatidhamaH tat sugandhisuvarNabavadAzaMsanIyameva vijJAnAM, yato 'bandhahetvabhAvanirjarAbhyAm ' (tattvA0 a0 10 mU0 2) iti sUtrasatattvAvadhRtadhAraNAnAM mokSasAdhanayoH saMvaranirjarayoratra sadbhAva iti saMpUrNApavargamArgAnukUlyametadIyavAgvajavicAraNAnuSThAnAbhyAM bhavet, samyaktvaparIkSA tu svanAmnaivAvazyakatAM svasyAvibhIviyantI kena nAvalokanIyA ? taduktyanuSThitizca karaNIyA na syAditi, tathAkaraNena saphalayantu ca parizramalezaM mudraNasyeti prArthayate pustakoddhAravidhinirataH zrIzramaNasavAntargatAnnarAnanizam AnandasAgaraH / rAjanagarAt 2443 kArtikakRSNa SaSThayAM // a010 mA Cacopdot-copepwapcwelpepepepar "kana nAvalomAgAnukUlyameta Jain Educatihkeletional For Private & Personal use only Brainelibrary.org Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 1 Jain Education zreSTha devacandra lAlabhAI - jainapustakoddhAre granthAGkaH zrIvibudhavimalasUrikRtA // zrIsamyaktvaparIkSA // // zrIsarasvatyai namaH zrIgurubhyo namaH // // prathamo'dhikAraH prArabhyate // - praNamya parayA bhaktayA, zrImatpArzvajinezvaram / natvA gurukramAmbhojaM, samyaktvAdi parIkSyate // 1 // yadyapi bahavo granthAH, pUrvAcAryaiH suvarNitAH / tathApi kriyate grantho, bAlAnAM sukhahetave // 2 // yathApravRttiniSThAnAM, bhavyAnAM zuklapakSiNAm / rAgadveSaghanagranthibhedinAM zubhabhAvataH // 3 // mithyAtvasya parityAgAt, samyaktvaM kssaayikaadikm|utpdyte ca saMsArasamudrapAradAyakam // 4 // yugmam | dharmaH zrutamayo jJeyo, mArgo jJAnAdikaH . ww.jainelibrary.org Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya kvapa0 punaH / samAcArIsthitaH sAdhurjIvazca praanndhaarkH||5|| mukto muktau gato rAgadveSau tyaktvaiva kevlii| eteSu khalu paJcasvadharmasaMjJA vidhIyate // 6 // mithyAzAstrAdimithyAtvahiMsAdau dharmataH punaH / mithyAtvaM dazadhA proktaM, sthAnAGge hi savistaram // 7 // iti mithyAtvabhedAkhyo'dhikAraH prathamo gtH| vibudhAcAryavaryoktaH, siddhaantaakssrsNmtH|| 8 // iti mithyAtvarUpaH prathamo'dhikAraH // ||dvitiiyo'dhikaarH||ath samyaktvabhedAkhyo'dhikAro hi dvitIyakAprArabhyate samAsena, drshnshuddhikaarkH||9|| taditarattu samyaktvamupazamAdikaM punaH / kSayopazamavaicitryAbahuvidha jinAgame // 10 // etAdRzaM tu samyaktvaM, dhArya nirmalabuddhibhiH / zamasaMveganirvedAnukampAsthAsulAkSitam // 11 // nayapramANasApekSaM, syAhAdAdisunizcitam / zaGkAkAGkSAcikitsAnyazaMsAsaMstavavarjitam // 12 // AtmA nityo hi kartA ca, bhoktA svakRtakarmaNAm / muktistatsAdhanaM caiva, sthAnAni SaT matAnyapi // 13 // iti samyaktvarUpo'yamadhikAraH samAptitAm / agamattu dvitIyo'tha, mithyAmativibhedakaH ||14||iti samyaktvabhedAkhyo dvitiiyo'dhikaarH|| sain Eduenton For Private & Personal use only Marw.jainelibrary.org Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 3 Jain Education ||tRtiiyo'dhikaarH|| atha nayapramANAkhyaH, prArabhyate tRtayikaH satsamyaktvaparIkSAyAM, bhavyajIvopakArakaH // 15 // naigamasaMgrahau jJeyau, vyavahArarjusUtrakau / zabdasamabhirUDhaivaMbhUtAH sapta nayAH smRtaaH|| 16 // pratyakSaM ca parAkSaM ca, pramANaM dvividhaM bhavet / sAMvyavahArikaM cAdyaM, syAdasAMvyavahArikam // 17 // indriyajaM mataM pUrvamindriyAtItajaM param / mitiH zrutaM parokSaM ca, pratyakSaM deza sarvataH // 18 // avadhijJAnasaMyuktaM, manaHparyAyameva ca / dezapratyakSamAkhyeyaM kevalaM sarvato matam // 19 // padArtho'nantadharmAtmA, yugapannaiva bhASyate / syAdityapekSayA dharmaH, syAdvAdaH sa udAhRtaH // 20 // yaH puruSaHpitA sUnuH punaH sa eva kathyate / bhAgineyo bhavedyastu, mAtulo'pi sa eva hi // 21 // ekAntena prabhuH ko'pi, kazciddharmaM na bhASitum / apekSAkathanAtprAjJaiH, syAdvAdastu smrthitH||22|| syAdvAdo yatra tatra syAt, samyaktvaM prAtepAditam / ekAntenaiva midhyAttvaM, proktaM sUtrakRdAgame // 23 // | jaina caityAni nirgranthAH, sAmAyikAgamAdayaH / eSu niHzaGkitAcArA, aSTau smyktvsaadhnm||24||niHshngkitN bhavedAdyo, niSkAGkSitaM dvitIyakaH / darzanasya kilAcArastRtIyo nizcikitsitam // 25 // caturtho'mUDhadRSTitvaM, guNiprazaMsanaM vrm|ytsthiriikrnnN SaSTho, vAtsalyaM bhakti Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 4 Jain Education rUpatA // 26 // saptamastvayamAcAro'STamaH prabhAvanAmayaH / AcArAH kathitA aSTau, samyaktvasyaiva nirmalAH // 27 // zrAddhAnAM jinapUjAyAM, sAmAyike ca pauSadhe / yojanayA yathAyogamAcArAH sakalA api // 28 // zrAddhAnAM prathamaM pUjA, dravyabhAvastavAtmikA / prigrhaartiraudraadhibaahyaabhyntrroghRt||29||bhessjmiv saMdiSTA, vidhivtprmeshvraiH| | prAk paussdhopvaasaaderaabhrnnopmaatpunH||30|| satsamyaktvaparIkSAyAH,zrIvibudhavimalasUrikRtA (kuptA) yAH samApti| magamattRtIyo'yamadhikAro midhyAtvabhit // 31 // iti nayapramANAkhyaH tRtIyo'dhikAraH // ||cturtho'dhikaarH|| natvA caityAni jainAni, smRtvA gurukramAmbujam samyaktvasAdhanaM mukhyamarhaccaityArcanaM tridhaa| 32 // caturtho'thAdhikAro'yaM samyaktvasthairyakAraNam / prArabhyate pramodena, bhavyAnAM sukhahetave // 33 // huNDAvasarpiNIkAla, Agato bhasmayogataH / bhasmagrahavikAreNotthitaM zAsanapIDanam // 34 // paramindrAdibhAvena, prabhuvicaH prabhAvataH / abhUttatkAriNAM pIDA, tad duHkhaM kRpayA mahat // 35 // yugmam // jainAnAM jainacaityAni, paraM samyaktvasAdhanam | jainAbhAsamata bhrAntairniSidhyante kuyuktibhiH ||36|| DhuNDhakA grathilaprAyA, luGkA vyud Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 grAhitA jaDAH / unmattavad bruvantyevAhaccaityA niSedhanam // 37 // utsUtrANyaSTapaJcAzatsaGkhyAni bhASitAni | taiH / DhuNDakairghathilatvena, svIyasaMsAravRddhitaH // 38 // kalaGkAbhAvasaMyukte, zAsane caityazobhite / duSTaH kalAGkate yasmin, grAhyaM parIkSya tad budhaiH // 39 // svarNopamaM hi samyaktvaM, vahnitulyAH kuyuktyH| grAhakaistatra bhavyaudhaiH, parIkSyate'gnitApane // 40 // tyaktastrI pratimA jainI, cApAdizastravarjitA / dRSTA bhavyajanairbhaktyA, saMsArabhayabhedinI // 41 // parIkSA prathametyeSA, nirvikAritayA matA / mUrtirdRSTA'rhatAM bhavyairamRtAnandadAyinI // 42 // iti kaSapaTTIsadRzA prathamaparIkSA samAptA // zrIarhatpratimArAdhyA, gaNabhRtpratipAditA / anuyogAdisiddhAnte, nikSepasyAdhikArataH // 43 // nAma ca sthApanA dravyaM, bhAvazcetyanuyogake / proktaM nikSepacAtuSkaM, sthAnAGge tasya satyatA // 44 // zrIvItarAgabimbe syAccaityazabdaH prvrtte| saMjJAnArthazcitIdhAturghaJpratyayAntasaM-15 mataH // 45 // kASThapASANarUpeSu, yadAkRtivilokataH / saMjJAnaM smaraNaM teSAmudbodhakAtprajAyate // 46 // ciJ / cayane (i)tidhAtostu, caityazabdaH prdryte| arhadyakSAdigeheSu, pIThabaDhe tarAvapi // 47 // naikArthanAmamAlAyAM, Jain Education inevaal For Private & Personal use only TENw.jainelibrary.org Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 trayo'rthAH prtipaaditaaH| jJAnArthazcaityazabdazca, vanavAcI tiraskRtaH // 48 // sthAnAGge dazadhA satyaM, janapadAdivAkyataH / saMmataM satyabhedena, caityasyAstriyaH smRtAH / 49 // vyutpattyA na hi sarve'pi, zabdAH sarvatra saGgatAH / gozabdo yadi gatyarthaH, kITikAdau na kiM mataH! // 50 // kadAgrahavazenaiva, mUrkhaNa kenaci-2 nmudhA / vyAkaraNAdisUtreNa, jJAnArthako hi sAdhitaH // 51 // kutracinnAmamAlAyAM, jJAnArthako na bhaassitH| jJeyo'rhatpratimAvAcI, caityazabdo bahusthale // 52 // AnandakAmadevAdizrAddhasamyaktvasUtrake / tIrthakRtpratimAvAcI, caityazabdastu nizcitaH // 53 // sUryAbhAdikadevAnAM, samyagdRzAM susUribhiH / AgameSUditaM caityArcanaM hitAdikAraNam // 54 // parIkSA chedatulyeti, dvitIyA caityahemasu / siddhAntAkSaraTakaistu, sudhIbhirvihitA bhRzam // 55 // iti dvitIyA parIkSA samAptA // parIkSaiva tRtIyA'tha, prArabhyate'gnitApavat / zramaNo, pAsakAnAM no, hiMsA dravyastave'rhatAm // 56 // zramaNopAsakAnAM hi, dravyastavastu mukhyataH / mahAnizIthasUtrokto, bhAvastavo'pi saMmataH // 57 // rudradhyAnapramAdena, kRSNalezyAdiyogataH / prANAnAM vyaparopatvaM, For Private & Personal use only Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ktvapa0 hiMsA paJcendriyasya hi // 58 // prANinAM dvIndriyAdInAM, mahArambhaH prabhASitaH / Arambho bhUtasattvAnAM, vya-16 samyavahArAdvivakSitaH // 59 // zAstre hiMsA vidhoktAnubandhahetusvarUpataH / jinAjJAbhaGgamithyAtvAhiMsA syAtsAnu-15 bandhikA // 60 // ayatanApravRttezca, hetuhiMsA prakIrtitA / yatanAM kurvatAM puMsAM, hiMsA svarUpato matA // 61 // MS hiMsaiva sarvato duSTA, yadyapi pratipAditA / yadutsargApavAdAbhyAM, varjanIyA tathApi ca // 62 // kaSTasAdhyaH / IS khalUtsargaH, sukhasAdhyApavAdatA / siddhAntavRttikAyAM ca, tayorlakSaNamIritam // 63 // jJAnadarzanacAritrA-1|| yeva mokSasya maargtaa| jaghanyamadhyamotkRSTAdArAdhyA paJcamAGgake // 64 // utkRSTArAdhanotsargAjaghanyA cApavA-1 dataH / madhyotsargApavAdAbhyAM, bhagavatyaGganizcitA // 65 // jJAnAdInAM tu mArgANAmekaikArAdhanA vidhA / jaghanyamadhyamotkRSTA, saGkhyAsaGkhyAtabhedikA // 66 // jaghanyArAdhanAyA hi, sthAnAnyapramitAni ca / evaM jJeyAni sarvatra, madhyamotkRSTayorapi // 67 samyagdRSTiguNasthAne, dezavrataguNe tathA / jJAnAdyArAdhanA proktA, jaghanyAdikabhedataH // 68 // caturthe tu guNasthAne, vratAbhAvo vizeSataH / samyaktvavratibhaktyaiva, jJAnAdyArA Jain Education in b al For Private & Personal use only M w.jainelibrary.org Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 8 Jain Education dhanA matA // 69 // dIkSAsAhAyyadAnena, cAritrAdimahotsavAt / caityaprAsAdabhaktezva, jJAnAdyArAdhanA bhavet // 70 // evaM dezaguNasthAne, pratyAkhyAnAdvizeSataH / cAritrArAdhanA proktA, bhaktAdau yatanA bahuH // 71 // tyAgo'nubandhahiMsAyA, bhaktAdike ca dRzyate / hetusvarUpato hiMsA, tato'tyantalaghIyasI // 72 // proktAnubandhahiMsAyA, hetuhiMsA laghIyasI / tasyAH svarUpahiMsApi, laghIyasItarA tathA // 73 // upadezo na hiMsAyA, dravyastave'rhatAM punaH / zrAddhAnAmanubandhAcca, hiMsAtyAgastu pUjane // 74 // parigrahamahArambhatyAgo dravyastave bhavet / zramaNopAsakAnAM ca, jinaprAsAdasarjane // 75 // yatsAdharmikavAtsalyaM, tIrthayAtrAvratotsavaH / udyApanAdikaM jJeyaM, sarvaM yuvaM jinAgame // 76 // kRSNazreNikamukhyAnAM jJAnyAdibahubhaktitaH / jJAnAdyArAdhanA jAtA, jJAtAdisUtrataH zrutA // 77 // arthAtkAmAcca dharmAcca, ye nanti mandabuddhikAH / praznavyAkaraNe yatsyAt, tattu midhyAtvasaGgamAt // 78 // anyathA kimu sAdhUnAM vaiyAvRttyAdi kalpate / pratikramaNamatra | syAccenmithyAtvaM kathaM gatam ? // 79 // yatra cetprANinAM ghAtastatra mithyAtvamucyate / bhozcitte tu wjainelibrary.org Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ktva pa. tathaivaM (tavaivaM) syAt, samyaktvaM kasya kathyate ? // 80 // dharmArthaM prANinAM ghAto, mithyAtvaM tatra manyate / samya-vihArAdau munInAM cenmithyAtvaM kiM na kathyate ? // 81 // cetpratikrAntito naiva, mithyAtvaM pratipAdyate / prAyazcittaM zrute proktaM, dazadhAlocanAdikam // 82 // mithyAtvapratipattau ca, mahAvratavighAtane / yadIryAyAH pratikrAntau, zuddhirbhavati nirmalA // 83 // cetpunazcaraNAropo, vRthA sUtre nirUpitaH / vihArAdau na mithyAtvaM, mUlacchedo'pi tanna hi // 84 // gRhAdipratibandhasya, niSedhArthaM tapasvinAm / vihArastIrthakRtkhyAto, yatanayA nadIjale // 85 // dhanAdipratibandhasya, nivAraNAya gehinAm / jinapUjA jinAkhyAtA, yatanayA jinAgame // 86 // munInAM tu yatheryAyAH, pratikrAntirvihArake / tathaiva jinapUjAyAM, pratikrAntiH kathaM na cet // 87 // IryAdivyavahAro'pi, sAmAyikAdike punaH / jinAbhigamasevAdau, na zruteryAgatiH kadA // 88 // avidhyAzAtanAyAzca, mithyaivAstu punaH punaH / iti sarvatra vaktavyaM, pUjAyAM bhvikairjnaiH|| 89 // vAdIti vacanaM zrutvA, punarvRte prabhASayA / vihArasya ca pUjAyA, mahadantaramucyate // 90 // vihArAdau tu saMkoco'nudIrNAlocanA JainEducation For Private & Personal use only PAw.sanelibrary.org Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktva pa0 punaH / prAyazcittaM pratikrAntiH, sAdhUnAM dUSaNaM na tat // 91 // atrAnumodanAdIrNA, nindanAlocanA na vA / pUjAyAM kIdRzo dharmaH, zrAddhAnAM samudIritaH ? // 92 // anabhijJane keneti, proktaM tasyottaraM zRNu / supratyA khyAtamAkhyAtaM, sAdhUnAM sarvato vratam // 93 // yAvatAM prANinAM loke, sattvAdInAM vadhe kRtam / pratyAkhyA SnaM tu nirgranthaistridhA tridhaiva dRzyate // 94 // pratyAkhyAnaM hi kRtvaiva, vastuno yasya sarvathA / tasyaivAcaraNaM kartuM, saGkocaH pratipAdyate // 95 // vanaspatyAdijAtiM cet , supratyAkhyAya sarvathA / ekAmraphalabhuktau tat , saGkocastasya kathyatAm // 96 // vratabhaGgo'sti cettasya, sAdhUnAM sa kathaM na hi ! / vihArAdau ca satvAdeH, sAkSAdvadho vilokyate // 97 // evaM sati na saGkoco'nudIrNatApi no bhavet / na ceryApathikImAtrAt , pApaM nazyati ghAtajam // 98 // AmrAdidazajAtInAM, vanaspatisvarUpataH / zrAdena kenacillabdhaM, pratyAkhyAnaM vivekataH // 99 // bhuGgyAtpazcaiva tanmadhyAt , paJcAnAmabhayaM ydaa| tadA vanaspatInAM ca, saGkocaH sukhamucyate // 10 // zrAddhAnAM jinapUjAyAM, hiMsAsaGkoca IritaH / uttamajAtipuSpebhyo'nyeSAM kila nivAraNam // 1 // in Education a l For Private & Personal use only 4 .jainelibrary.org Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya- ktva pa0 syAdanubandhahiMsAyAstyAgo'tra sarvathA punaH / avidherhetuhiMsava, hiMsA svarUpato vidheH // 2 // upayuktAnagArasya, pAde pramAdayogataH / yathoktA bhagavatyaGge, pakSipotavirAdhanA // 3 // tatreryApathikI proktA, kriyA kevalinAM punaH / syAtsAmparAyikI tatra, guNasthAnAnurodhataH // 4 // pUjAyAM sthAvarANAM hi jantUnAM ca virAdhanA / zubhabhAvanayA bhaktyA, svalpo bandhaH prajAyate // 5 // bhUyasI nirjarA jJeyA, zrAddhAnAM munidAnata / yathAdhAkarmikAhArAdhikAre paJcamAGgataH // 6 // vAde parAjayAhAdI, brUte gautamavadyathA / ro vatinAM yuktaH, siddhAntavacanAtpunaH // 7 // evaM cetarhi siddhAnta, zrAvakANAM nirUpitam / pUjaivopAsakAdau tatkAraNaM nivRtestathA // 8 // pUjAyAH siddhilAbhazceccAritraM tarhi niSphalam / vanA kazcit , prApnuyAnnagaraM tu yaH // 9 // vakreNa naiva mArgeNa, gacchati sa kadAcana / evaM cetpUjayA siddhizcAritraM niSprayojanam // 10 // locAdikaSTasAdhyaM syAccAritraM niSparigraham / gRhNAti na kadA kazcit, pUjA tu sukhasAdhanam // 11 // vAdivaca iti zrutvA, siddhAntikaH prabhASate / aho buddhistvadI Jain Education a l For Private & Personal use only T w .jainelibrary.org Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yAtra, cAturikA ca varNyate // 12 // sthAnAGge dvividho dharmo'gArAnagArabhedataH / agAro dvividhaH proktaH, samya- samyaktvadezabhedataH // 13 // yadyanagAradharmastu, syAt saMpUrNadayAmayaH / mokSAGgaM tarhi sarvo'pi, zrAddhadharmo nirarthakaH // 14 // sAdhubhyaH zuddhadAnena, syAnmahAnirjarA yadi / bhagavatIvacaH zrutvA, kazcid brUyAd vratena kim ? // 15 // evaM siddhAntasAmarthyAhAdI niruttarIkRtaH / punavrate pravAdena, seyaM sanmukhabhASayA // 16 // 12 / ekaiva bho dayA yatra, dharmastatraiva bhASitaH / zrAvakasyApi sAdhozcAnyattu sarvaM nirarthakam // 17 // pApasthA-15 nAni santyevASTAdaza duHkhadAnyapi / teSAM na bhAvato dharmo, jinezvaraiH prabhASitaH // 18 // pApasthAnAni vartante, saptadaza parANyapi / teSAmabhAvato dharmaH, kiM na syAttvanmate vada // 19 // paramastu dayAdhama eka eva bhavanmate / mRSAvAdAdyabhAvo hi, dharmo nAsti kadAcana // 20 // tvadIyaM kIdRzaM jJAnameSA kA ca vicAraNA / tvanmate tu nigodeSu, dharmo'stu nAnyajantuSu // 21 // saMsAravAsijIvAnAM, pravRttiryatra dRzyate / SaTkAyahiMsanaM tatra, sAdhUnAM gRhamedhinAm // 22 // vaiyAvRttyAdike sAdhonAbhigamanAdike / pravRttiH zrAddha in Education in e a For Private & Personal use only Now.sainelibrary.org Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 13 Jain Education In lokasya, hiMsA vinA va dRzyate ? // 23 // azakyaparihArAdau hiMsA naiva prabhASyate / sAdhUnAM zrAvakANAM ca, vaiyAvRtyAdisevane // 24 // yatanAM kurvataH sAdhoH, prANinAM ca badhe sati / hiMsA saMbhAvyate naiva, prAyazcittaM punaH punaH // 25 // supariharaNIyaiva, hiMsA'sti jinapUjane / sacittAnAM ca puSpANAM, jaladIpA - divastunAm // 26 // yatra hiMsA na dharmaH syAdyaduktaM ca tvayA purA / svamukhenaiva hiMsAyAM satyAM dharmo nirUpitaH // 27 // AtmArthI tvaM ca cedbhadra !, svIyaM vaco vicAraya / yatra hiMsA na dharmaH syAditi samyak svacetasA // 28 // hiMsA syAtte paraprANaparityAgAtmikA mate / azakyaparihAratvaM, tatra noktaM tvayA purA / / | 29 // yatra hiMsA na dharmaH syAdazakyaparihArataH / pUrvAparavirodhena, tatra vAkyaM pravartitam // 30 // vara| mastu mate'smAkamiSTApattistu jAyate / evaM jAnIhi pUjAyAmazakyaparihAratAm // 31 // mohanIyaM dvidhA karma, vratasamyaktvaghAtakam / cAritrAvaraNaM karma, hiMsAyAH kAraNaM matam // 32 // darzanamohanIyasyAbhAvAtsamyaktvamudgatam / tato bhaktirjinendrasya, tataH puSpAdipUjanam // 33 // cAritrAvaraNAtkarmarUpAdArambha ************G w.jainelibrary.org Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 14 Jain Education Inte ucyate / aviratyudayAdbhaktiH, sAvadyaiva svarUpataH // 34 // dharmadvayaM ca puSpAdau, sacitte'sAratAvadhaH / azakyaparihAro'sti, bhaktau sAratayA punaH || 35 // hiMsArthaM na ca puSpANAmAnayanaM jinArcane / puSpeSu sAratA dRSTA, supuSpairjinapUjanam || 36 || puSpAdibhyaH sacittebhyaH, padArthA bahavo varAH / pUjA taireva kartavyA, kiM sacittena vastunA ? || 37 || aviratyudyAtpuSpAdikaM grAhyaM subhaktitaH / anyatra tasya puSpAde, rakSAnnAsti kazcana // 38 // puSpANAM yAvatAM loke, syAdviSayAnubandhataH / hiMsA saMsAriNAM bhaktyA'rhatAM puSpArcane na sA // 39 // navakoTyA na tattyAgaH, zrAddhAnAM dezato vratam / pUjAyAM navakoTyAstaddhisAtyAgo jinArcane // 4 // maNiratnamayI bhUmiH svarge'sti svargiNAM katham / svarNAdau tatra sAratvaM, puSpebhyo hi pradarzyate // 41 // puSpeSu zubhagandhatvaM, susparzatvaM sukomalam / ujjvalatvaM vizeSeNa, cetyAdi bahavo guNAH // 42 // tAn guNAn pravilokyaiva, puSpeSu zrAvakA janAH / pUjayanti jinAn bhaktyA, puSpaireva vizeSataH // 43 // evaM sArapadArthA ye, saMsAre hi jalAdayaH / bhaktistaireva kartavyA, tIrthakRtAM ca muktaye // 44 // na ca tajjIva ainelibrary.org Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 hiMsAtha, puSpAdibhirjinArcanam / puSpAdijIvahiMsAyAmazakyapaparihAratA // 45 // pUrvoktaguNayuktAnyacittavastUni santi cet / tAni tyaktvA sacittAni, gRhItvA tAMzca pUjayet // 46 // mithyAzalyaM bhavedekamakato hi parANyapi / pApasthAnAni tolyante, mithyAtvamadhikaM tataH // 47 // hiMsAdyaSTAdaze sthAne, mithyAtvamadhikaM mtm| mithyAtvApagamAhiMsA, zIghraM nazyati dUrataH // 48 // samyaktvazuhimAdadhyAjinapUjaiva bhktitH| cAritraM prApnuyAtprANI, zIghraM darzanazuddhitaH // 49 // ata eva surAH sarve, sacittaiH kusumaivaraiH / yojanaM maNDalaM cakrurbhaktyA samyaktvazodhanAt // 50 // naubhaGgAdyupasargAttu, samyaktvaM naiva khaNDitam / zramaNopAsakAgryeNa, zrutaM jJAtAdisUtrataH // 51 // ataH pAragapUjAyAM, hiMsaiva nAsti kAcana / vihArAdau ca sAdhUnAM, nadyuttaraNavadyathA // 52 // evaM cettarhi sAdhUnAM, pUjA yogyA vihAsaravat ? / iti vAdivacaH zrutvA, siddhAntikaH prabhASate // 53 // vimuktadravyarogANAM, nimranthAnAM na cocitA / pUjauSadhasamA jJeyA, nIrogiNAmivoditA // 54 // yAvaddIkSA na cAyAti, mUrchAtyAgastu no bhavet / Jain Education a l For Private Personal use only daw.jainelibrary.org Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktva pa0 16 tAvajinendrapUjAM ca, kuryAdgRhI subhaktitaH // 55 // pUjAyAmarhatAM naiva, hiMsA'gnitApavanmatA / parIkSeti tRtIyA hi, samAptA bahuyuktibhiH // 56 // iti caturthAdhikAre tRtIyA parIkSA samAptA // va parIkSA kriyate turyA, ghnkuttttnvdvraa| zrute'hatpatimA''rAdhyA, proktA saGghasya bhktitH||57|| stavastuti pade| naivAhataH sdgunnvrnnnaa| kartavyA bhvyjiivaughairuttraadhyynaaditH||58||shrmnnopaaskaanaaN ye, mnorthaastryHshubhaaH| tanmahAnirjaraM proktaM, mahAparyavasAnakam // 59 // kadA parigrahatyAgaM, svalpabahudhanavyayAt / kariSyAmyaha-18 mevAdyo, manorathaH zubhAvahaH // 60 // cAritraM ca grahISyAmi, manoratho dvitIyakaH / saMlekhanAM kariSyAmi, tRtIyo hi manorathaH // 61 // AzvAsAH kila catvAro, gRhiNAM samudIritAH / teSAM hi prathamAzvAse, dravyastava udAhRtaH // 62 // iti sthAnAGgasUtrokteAvanIyaM svacetasi / samyagdRgbhiH sadA kArya, gRhasthocitameva hi // 63 // ye samyagdRSTayo jIvA, yAvanto bhuvanatraye / teSAM caityAni pUjyAni, sUtraupapAtikAditaH // 64 // evaM bahuSu sUtreSu, niyuktyAdiSu bhaassitH| dravyastavAdhikAro hi, gRhasthAnAM sukhocitH|| JainEducation int For Private & Personal use only S wjainelibrary.org Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya ktvapa0 65 // parIkSeyaM caturthI syAt , siddhAntAkSarasaMmatA / samAptA zamabhAvena, caityArAdhanagarbhitA // 66 // vyavahAranayenaiva, samyaktvaM suvicAritam / nizcayanayato jJeyaM, vizeSajJAnibhirdRDham // 67 // chadmasthaiH khalu na jJeyaM, dazasthAnaM vishesstH| bhavyAbhavyAdikaM proktaM, gaNadharairjinAgame // 68 // caturthIti parIkSeyaM, siddhaantaakssrsNmtaa| tADanavatsamAptava, prekSyA bhavyaiH sudRSTitaH / / 69 // paJcAGgayA anusAreNa, zrIgurvAdiprasAdataH / gRhasthAnAM yathAyogyaM, samyaktvaM suparIkSitam // 7 // iti caturadhikAraiH sArasamyakparIkSA, pravacanavacanoktyA jainayuktyA prsiddhaa| kumatimatatamisracchedinI caityavRttyAM, vibudhavimalasUrIzoditA tIrthabhaktyA // 71 // maalinii|| vimalapadabhRtzrIAnandAbhidhAnamunIzvarAH, suvihitavarAH saGgItArthAstapAgaNamaNDanam / kRtanijahitAsteSAM paTTaprabhAkarazekharA, vijayapadayukzrIdAnAkhyA yuge shubhsuuryH||72||hrinnii|| teSAM paTTaviyattale savijayAH zrIhIrasUryopamAH, kSityAmakbarasAhinA dyutimatA vikhyAtasatkIrtayaH / zrIsenAhijayAkhyasUrisubhagAH paTTezahRdyAspadaM,sUrizrIvijayAdidevamunayo gacche tpaanaamni||73||shaarduulvikriidditm|| teSAM paTTe prabhAkhyA vijayapadayutAH Jain Education a l For Private & Personal use only BPaw.jainelibrary.org Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ samya arego sUrimukhyA babhUvustatpaTTe jJAnasUripravarasavimalA sAdhusaMvignasaMjJAH / zrIsaubhAgyAbhidhAnA jaladhipadayujaH sUrisaMpatprayuktAsteSAM paTTe tapasvI sumatijalanidhiH suurisNjnyaanvito'bhuut||74||srgdhraa||dhtte nyAyayazA yazovijayatAM zrIvAcako nAmani, sAhAyyA dhaRddhinAmavimalaH sNvegmaargsthitH|tcchissyo gurukIrtikIrtivimalo buddo gurustacchizuH,suriHzrIvibudhAbhidhAnavimalo granthaM vydhttaamukm|75||shaarduul||nornggNbaadpuryaaN prathitajinagRhazrAddhavargAnvitAyAmAcAryo yauvarAya' savimalamahimA sUrinAmnA prsiddhH|niityaadyaiH sAraziSyaiH zubhaparikarito grantharUpaM tvakArSIgavyAnAM dharmahetoH sa vibudhavimalaH zuddhasamyakparIkSAm // 76 // sragdharA // yatrArAdhyA jainyaH, pratimAH samyagdRSTibhiH zrAddhaiH / grantho vibudhavimalagANikRtaH sa samyakparIkSeti // 77 // zAke nandhavArdhirasacandramite saMvatsare (1678) jyeSThamAsi / vahnividhuparvatacandramite vikramasaMvatsare (1813) zubhe // 7 // zuklapakSe trayodazyAM, samApto'yaM hi granthakaH // bhAnuvimalasAdhvartha, bhavinAM sukhakArakaH // 78 // yatkiJcitsiddhAntAhiruddhaM likhitamanupayogena / tacchodhyaM vihadbhirmithyA tahaSkRtaM me'stu // 79 // granthaH siddhAntayuktArtho, vAdi Jain Education indandal For Private & Personal use only Masw.jainelibrary.org Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaadsmnvitH| ciraM jIyajagatyAM hi, yaavccndrdivaakaarau|| 8 // iti bhaTTArakazrIvibudhavimalasUriviracitaH samyaktvaparIkSAnAmA granthaH smaaptH|| samya ktva pa0 brahmavAdinimudrAkSarazAlAyAM mudritam // madarAs. Jain Education intre For Private & Personal use only JAw.sainelibrary.org Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Educatio || arham // savRttikA pulapaTtriMzikA | _ atha paJcama va zate'STamodezake puddalapradezasvarUpanirUpaNe dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazca samadezApradezAnAM pudgalAnAM sUtroktAlpabahutvasya bhAvanArthaM gAthAprapaJca vRddhokto vivriyate sa cAyam vucchaM appA bahuaM davvA khittadabhAvao vAvi / apaesasappaesANa puggalANaM samAseNaM // 1 // dravyataH samadezAnAmapadezAnAM ca, kSetrataH sapradezAnAmapadezAnAM ca ' addhA ' iti kAlataH sapradezAnApapradezAnAM ca, bhAvataH samadezAnAmapradezAnAM ca pudgalAnAmekANukAdidravyANAmalpabahutvaM saMkSepeNa vakSya iti // 1 // athApradezastra rUpamAhadavveNaM paramANu khitteNegappaesamogADhA / kAleNegatamaiA apaesA puggalA huMti // 2 // apradezAH pudgalA bhavantIti sarvatra yojyam / tatra dravyataH parasparamaMpRktAH paramANavo'pradezAH pudgalA bhavanti 1, kSetra ekanabhaH pradezavyApino'pradezAH pudgalA bhavanti 2, kAlata ekasamayasthitayo'pradezAH pudgalA bhavantIti 3 // 2 // bhAvAdezasvarUpanirUpaNapUrvakaM tadalpatvamAha tional ww.jainelibrary.org Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savRttikA // 1 // bhAve asA egaguNA je havaMti vaNNAI / te ciya provA jaM guNabAhullaM pAyaso dave // 3 // bhAva ekaguNAH 'vAI' iti varNAdibhiH pudgalA apadezA bhavanti 4, ayamarthaH - ekaguNakAlakaikaguNapItakAdayo varNataH ekaguNasurabhiprabhRtayo gandhataH ekaguNatiktaprabhRtayo rasataH ekaguNarUkSaika guNa snigdhaprabhRtayaH sparzatazca pudgalA bhAvApadezA bhavantItyarthaH / ta eva 'thovA' iti sarvasvokAH, yato dravye prAyazo guNAH prAcuryeNa bhavanti, ayamartha:- dravye prAyeNa drayAdiguNA anantaguNAntAH kAlatvAdayaH sthAnabAhulyAdanantaguNA bhavanti, ekaguNakAlakatvAdayastvekaika sthAnavartitvenAlpA iti bhAvaH // 3 // ito kAlA ese appaesA bhave asaMkhaguNA / kiM kAraNaM purA bhave ?, bhaNNai pariNAma bAhullA // 4 // ' ito' bhAvApadezebhyaH kAlApadezA asaMkhyaguNA bhaveyuH kuto hetoH ?, ucyate-- pariNAmAnAM bahutvAt, ayamarthaHyo hi yasminsamaye yadvarNagandharasasparzasaMghAtabheda sUkSmavAda ratvAdipariNAmAntarApannaH sa tasminsamaye tadapekSayA kAlatospradeza 'ucyate / tatra varNAH paJca gandhau dvau rasAH paJca sparzA aSTau eteSu ca viMzatau padeSu pratipadamekaguNakAlakAdayo'nantaguNakAlaka paryavasAnA ekAyekottareNAnantA bhedAH pudgalAnAM prApyante teSu ca sarveSu bhedeSu prativedaM yadekasapayasthitikAstadA kAlato'pradezA bhavanti, tathA vizakalitAnAM paramANUnAmekapulaskandhatayA pariNamanaM saMghAtaH 1 samayasthitirityanye iti vyAkhyAprajJaptivRttau dazamyekAdazyogathiyorayamevAbhiprAyaH atrApi / 1 pudralaSad 'triMzikA. // 1 // ww.jainelibrary.org Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ekadravyAtparamANUnAM vicaTanaM bhedaH, ekasminnapi nabhaHpradeze yAdInAM paramANUnAmavasthAnaM mUkSmatvam , mUkSmapAre NAmapariNatastha dravyasya paramANusaMkhyAnatikrameNa [pratisamayaM] anekanamApadezavyApitayA bhavanaM bAdaratvam / eteSvapi | pariNAmAntareSu yadA yadA tadAtvena' pudgalA ekasamayasthitikAH prApyante tadA tadA kAlato'padezA ucyante iti pratipa| riNAma kAlApradezasaMbhavAttadvahutvAmiti // 4 // etadeva bhAvyatebhAveNa appaesA je te kAleNa hu~ti duvihaa'vi| duguNAdao'vi evaM bhAveNaM jAva'NaMtaguNA // 5 // bhAvato ye'pradezAste kAlato dvividhA api bhavanti-apradezA smdeshaashceyrthH| tatra ekasamayasthitikA apradezAH, dvayAdisamayasthitayastvekAyakocareNa yAvadasaMkhyAtasamayasthitayaste sarve sapadezA isabhimAyaH / tathA bhAvena dviguNAdayo'nantaguNAntAH 'eva'miti dvividhAH-kAlataH sapradezA apadezAzca bhvntiityrthH||5|| tatazcakAlApaesayANaM evaM ikkikao havai rAsI / ikkikke guNaThANaMmi egaguNakAlayAIsu // 6 // ekaguNakAlakadviguNakAlakAdiSu guNasthAnakeSu madhye ekaikasmin guNasthAnake kAlAmadezAnAmekaiko rAzirbhavati, ayamarthaHekaguNakAlakAdaya ekAdyakottarayA guNavRddhayA'nantaguNakAlakAntAH pratiguNasthAnamanantAH pudgalAH santi, evamekaguganIlakAdayo'pi labhyanta iti, tatazcAnantatvAdgaNasthAnaka rAzInAmanantA eva kAlApradezarAzayo bhavantIti ||6||ath prerakaH 1 ArambhakAlena, tatkAlaM tu tadAtvaM syAdityukteH / in Educatio n al For Private & Personal use only 1/ 0 w.jainelibrary.org Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vizikA. sarattikA AhANaMtaguNattaNamevaM kAlApaesayANaMti / jamaNaMtaguNadANesu hu~ti rAsI'vi hu aNaMtA // 7 // | puralAi 'eva'miti yadi pratiguNasthAnakaM kAlApadezarAzayo'bhidhIyante tato bhAvApadezebhyaH kAlApadezA anantaguNAH praapnu||2|| 15 vanti, yato'nanteSvekaguNakAlakadviguNakAlakatriguNakAlakAdiSvanantaguNakAlakaparyavasAneSu guNasthAnakeSu rAzayo'pyanantA 121 bhavanti, atha cAsaMkhyAtaguNatvamiSyata iti // 7 // atrottaramY bhaNNai egaguNANavi aNaMtabhAgaMmijaM aNaMtaguNA / teNAsaMkhaguNacciya havaMti nANaMtaguNianaM // 8 // ___ekaguNakAlakatvAdInAmapyanantaguNakAlakatvAdayo'nantabhAga eva vartante, tena bhAvApadezebhyaH kAlApradezAH paramANu| skandhA asaMkhyAtaguNA eva bhavanti, na tvanantaguNA iti, ayamabhiprAyaH-ekaguNakAlakAtmabhRti ekAkottareNa gugadayotkRSTasaMkhyAtaguNakAlaM yAvatsaMkhyAtAni guNasthAnakAni labhyante, tataH paramekenApi guNena vRddhau jaghanyAsaMkhyAtANakAlakapudgalaskandho vyapadizyate, tataH prabhRyekAyekottareNa guNavRddhayotkRSTAsaMkhyAtaguNakAlaM yAvadasaMkhyAtAni guNasthAna| kAni labhyante, tataH paramekenApi guNena vRddhau jaghanyAnantaguNakAlakapudgalaskandho vyapadizyate, tataH prabhRkhakAMdyako taraNa guNavRddhayotkRSTAnantaguNakAlaM yAvadanantAni labhyante, tathA ca sati yadyapyanantaguNakAlakatvAdInAM pudgalaskandhAnAmanantA rAzayo'bhihitAH tathApyanantasyAnantabhedatvAdvakSyamANaikagaNadravyarAzi 1 saMkhyAtaguNadravyarAzi 2 asaMkhyAtaguNadravyarAzi3 anantaguNadravyarAzi 4 rUparAzicatuSTaye ekaguNakAlakatvAdidravyarAzerapekSayA'nantaguNakAlakatvAdidravparAzeH samagra 25ACK Jain Education anal For Private & Personal use only pa w .jainelibrary.org Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ syApyanantabhAgavRddhatvenAbhihitatvAt tacce(di)ha lamvanantatvaM jJeyaM, tataH kAlA pradezAnAM nAnantaguNatvam, api tu asaMkhyAtaguNatvameveti // 8 // hA evaM to bhAvamiNaM paDucca kAlApaesayA siddhaa| paramANupoggalAisu davve'vi hu esa ceva gamo // 9 // evaM tAvadbhAva-varNagandhAdipariNAmaM imam-abhihitasvarUpamekAdyanantaguNasthAnavanimiyarthaH, pratIkha-Azriya, kAlato'papradezAH pudgalAH 'siddhAH' svarUpanirUpaNena pratiSThitAH / 'dravye'pi' dravyapariNAmamapyAzriya paramANvAdiSu 'evaM (pa) bhAvapariNAmAbhihita eva prakAro' jJeyaH / ayamabhiprAyaH -ye paramANavaH parasparamasaMpRktAste dravyato'pradezA ucyanta hAta // 9 // atha kSetrApradezasvarUpamAha emeva hoi khine egapaesAvagAhaNAIsu / ThANaMtarasaMkaMtiM paDucca kAleNa maggaNayA // 10 // | 'evameva' dravyapariNAmavadbhavati 'kSetre' kSetramadhikRsa ekapradezAvagAhAdiSu pudgala pedeSa sthAnAntaragamanaM pratItya 'kAlena' kAlApradezAnAM mArgaNA, ayamabhiprAyaH-yathA dravyapariNAmamAzriya paramANavo dravyato'pradezAstathekaikanabhaHpradezAvagAhitAyAM sakhAM svasvakSetramamuzcantaH kSetrato'pradezAH pudgalA ucyante, yadA yadA tu svasvakSetraM vimucya kSetrAntareSu pudgalAH saMcaranti pratisthAnaM ca samayamekamavatiSThante tadA tadA kAlato'pradezAH pudralA vyapadizyante iti // 10 // yathA kSetrata evama 1 kAlApradezarUpaH 2 ye ye paramANavaH pudralAzca samayasthitikAste kAlApradezA itare kAlasapradezAH 3 kSetrApekSayA kAlApradezasadbhAvamAha JainEducation For Private&Personal use Only rainelibrary.org Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vagAhanAdito'pIkhetaducyatesavRttikA pudgalaSad trizikA. saMkoavikoaM pihu paDucca ogAhaNAi emeva / taha suhumavAyarathireyare ya sadAipariNAmaM // 11 // ___avagAhanAyAH saMkocaM vikocaM ca pratItya kAlApradezAH syuH, ayamabhipAya:-ye paramANusaMkhyApekSayA stokanabha:pradezAvagAhino bhUtvA samayamekaM sthitvA pudgalaskandhA bahutaranamaHpradezAvagAhino bhavani samayamekaM cAvatiSThante, yadA ca bahutaranabhaHpradezAvagAhino bhUtvA samayamekaM sthitvA punaralpanabhaHpradezAvagAhino bhavanti tadA saMkoce vikoce'pi sati pudgalaskandhAH kAlato'pradezAH syuH| tathA sUkSmavAdasthirAsthirazabdamanaHkarmAdipariNAmaM ca pratItya kAlato'padezAH syuH, | ayamabhiprAyaH--ye sUkSmavAdarAdipariNAmamApannAH pudgalaskandhA yadA samayamekamavatiSThante tadA te kAlato'pradezAH haasyuH|| 11 // tatazca-- evaM jo savvo'vi a pariNAmo puggalANa iha samae / taM taM paDucca esiM kAleNaM appaesattaM // 12 // ___ 'evaM' uktaprakAreNa yaH sarvo'pi ca 'pariNAmaH' paryAyAntareNa bhavanaM 'pulAnA' miti paramANUnAM skandhAnAM caheti-1) | jina (jaine) pravacane varNitaH taM taM pariNAmamAzritya 'esi' iti pujalAnAmekasamayasthitikAnAM kAlenApadezatvaM jJeyamiti 15 4 // 12 // tathA ca sati kiM siddham ? ityata Aha-- MAL // 3 // hA kAleNa appaesA evaM bhaavaapesehito| huMti asaMkhijjagaNA siddhA pariNAmabAhullA // 13 // Jain Education insanal For Private & Personal use only dow.jainelibrary.org Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ye bhAvato'pradezA ekaguNakAlakAdayaH ye ca dviguNakAlakAdayo'nantaguNakAntA yAvadbhAvataH sapradezAste sarve | kAlata ekasamayasthitikA apradezAH / 'evaM' iti anena vyAkhyAnena bhAvApadezebhyaH kAlApadezA ekaguNakAlakadviguNakAlakAdInAM pariNAmAnansAtpadgalA asaMkhyAtaguNAH siddhA bhavantIti // 13 // itto davAeseNa appaesA hvNt'sNkhgunnaa| ke puNa te? paramANU kaha te bahaatti taM suNasu // 14 // 13 'itaH' anantaroktebhyaH kAlApradezebhyo dravyato'pradezA asaMkhyAtaguNA bhavanti / ke punaste ? isAha-paramANavaH / / kathaM te bahavaH, taducyate // 14 // aNu-saMkhijapaesia-asaMkhaetappaesiAceva / cauro ciarAsI puggalANa loe annNtaannN||1|| parasparAsaMbandhasvabhAvAnAM paramANUnAmeko rAziH 1, vyaNukatryaNukAdInAmutkRSTasaMkhyAtANukAntAnAM skandhAnAM sarveSAmapi saMkhyAtANukavyapadezabhAjAM dvitIyo rAziH 2, jaghanyAsaMkhyAtANu kAdInAmekAyekottaraguNavRddhAnAmutkRSTAsaMkhyAtANukAntAnAM sarveSAmapyasaMkhyAtANukavyapadezabhAjAM tRtIyo rAziH 3, jaghanyAnantANu kAdInAkAyekottaraguNavRddhAnAmutkRSTAnantANakAntAnAM skandhAnAM sarveSAmapya nantANukavyapadezabhAjAM caturtho rAziH 4 / eta eva ca rAzayo'nantAnAM pudgalAnAM 'loke' caturdazarajjvAtmake bhavantIti // 15 // tatthAgatehiMto sutne'pNtppesiehito| jeNa paesaTrAe bhaNiA aNavo aNaMtaguNA // 16 // 1 evaM dravyAdiSvapi 2 ekAnekasamayasthiterapekSayA paramANuskandhayoH sapradezetarate / DISCGOOGOICGL Jain Educationa tional For Private & Personal use only w.jainelibrary.org Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sahatikA // 4 // ' tattha' iti teSu caturSu rAziSu yadyapyanantamadezikAH skandhA anantAH santi tathApi tebhyo'nantapradozekaskandhebhyaH pradezArthatayA paramANavo'nantaguNAH sUtre uktAH / sUtraM cedam - " sabathovA aNatapae siA khaMdhA dabaTTayAe, te caiva paesayAe anaMtaguNA / paramANupuggalA dabahupae sahayAe anaMtaguNA / saMkhijjapae siA khaMdhA dabaDayAe saMkhijjaguNA, te caiva esaiyAe saMkhijjaguNA / asaMkhijjapaesiA khaMdhA daba Ae asaMkhijjaguNA, taM cetra paesalyAe asaMkhaguNati // 16 // saMkhijayame bhAge saMkhijapaesiANa varhati / navaramasaMkhijjapaesiANa bhAge asaMkhayame // 17 // saMkhyAtAH pradezAH paramANavo yeSAM skandhAnAM te tathA teSAM saMkhyeyatame bhAge varttante paramANava iti / asaMkhyAtAH pradezA:- paramANavo yeSAM te tathA teSAM cAsaMkhyeyatame bhAge varttante paramANava iti uktasUtraprAmANyAt / ayamAzayaH - yathA kila kalpanayA zatasya saMkhyeyatamo bhAgo viMzatiH zatasyaivAsaMkhyeyatamo daza, zatasyaivAnantatamo bhAgaH paJca, evamihAnayA dizANukAdiskandhebhyaH prabhRti saMkhyAtANukaskandhAn yAvad yaH saMkhyAtANukaskandharA zistadapekSayA paramANavaH saMkhyeyatame bhAge varttante iti, asaMkhyAtANukaskandharAzyapekSayA tvasaMkhyeyabhAga iti / paramArthatastu paramANUnAmapyanantatvaM vakSyata iti // 17 // atha paramANUnAM bahutvaM kathayannAha saMivi asaMkhijapaesiAe tesiM asaMkhabhAgate / bAhullaM sAhijai phuDamavase sAhi rAsIdiM // 18 // satyapyasaMkhyAtamadezikebhyaH skandhebhyaH 'tesiM' iAta paramANUnAmasaMkhyeyabhAgale bahutvaM kathyate nizcita me (ma)vazeSa 1 kAlApradezApekSayA Jain Educationational kata pudralaSad triMzikA. // 4 // Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAzibhyAM-'saMkhyAtapradezikAnantapradezikAbhidhAnAbhyAmiti / ayamabhiprAyA-saMkhyAtapadezikarAzerapekSayA mUtra saMkhyAtabhAgattitvaM paramANUnAmuktaM tato'vasIyate teSAM bahutvam, anyathA saMkhyAtapradezikarAzerapekSayA'saMkhyeyabhAge'nantabhAge vA te paramANavo'bhaviSyaniti // 18 / / paramANUnAM svarUpato bahutvaM prasAdhya idAnIM kAlApradezikebhyo'saMkhyAtatvamAha| jokarAsilo cia asaMkhabhAge Na lesarAptINaM / teNAsakhijjaguNAagavo kAlApaesahiM // 19 // ) yenaikarAzereva-asaMkhyAtapradezikaskandhAbhidhAnasyaivAsaMkhyAtabhAge'Navo vartante, na 'zeSarAzyoH' saMkhyAtapradezikAna|ntapradezikAbhidhAnayoriti / ayamartha:-anantapradazikaskandharAzeranantaguNAH saMkhyAtapradazikaskandharAzestu saMkhyAtabhAge | varjante, saMkhyAtabhAgasya ca 'vivakSayA pUrvoktayukyA ca nAsantamalpateti, tena kAlataH sapradezeSyapradezeSu ca vRttimatAmaNUnAM | bahutvAt kAlApradezAnAM ca samayamAtra kAlAvasthAyitvenAtyantamalyatvAtkAlApadezebhyo'saMkhyAtaguNA dravyApadezA iti // 19 // ito asaMkhaguNiA havaMti khittApaesiA sme|jN te tA savve cia apaesA khittao annvo||20|| 'ito' dravyApadezebhyaH kSetrAmadezikA asaMkhyAtaguNA bhavanti, yasmAtte eva paramANavaH, 'tA' iti tAvadarthe, sa ca kramopanyAse vakSyamANagAthoktadvipradezAdidravyApekSayA, ekaikanabhaHpradezAvagAhitayA sarve'pi kSetro'pradezA evati / na hyekaH paramANubA~darapAraNAmo'pi dvayAdInabhaHpradezAn vyApnoti // 20 // dupaesiAiesu'vi paesaparivaDiesu ThANesu / labbhai ikkikko'via rAsI khittApaesANaM // 21 // 1 asaMkhyAtasyoktatvAtparamANUnAM coddezyatvAt 2 madhyamasaMkhyAtalakSaNasthAnasya Jain Education a l For Private & Personal use only W w.jainelibrary.org 196 Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savRttikA // 5 // Jain Education pradezazabdaH paramANuparyAya iha gRhyate, tato dvipadezAdikeSvapi skandheSu pradezaparivarddhiteSu sthAneSvekAyekottareNa para| mANuparivarddhiteSu kSetrAmadezAnAmekaika eva rAzirlabhyate / ayamartha:- dvaNuskandhA bAdarapariNAmatayA kecid dvidvinabhaHpradezAvagAhinaH kecittu sUkSmapariNAmatayaikaikanabhaH pradezAvagAhina iti, evaM vyaNukaskandhAH kecidvAdarapariNAmatayA tritrinabhaH pradezAvagAhinaH kecidvAdara sUkSmapariNAmatayA dvidrinabhaH pradezAvagAhinaH kecitsUkSmapariNAmata ye kaika nabhaH prdesh| vagAhinaH, evaM caturaNukaskandhA api keciccatuzcaturnabhaHpradezAvagAhinaH kecitritrinabhaHpadezAvagAhinaH keciIi dvinabhaH madezAvagAhinaH kecitvekaikanabhaH pradezAvagAhina iti / anayA dizA paJcANukaSaDaNukAdayo'nantANukAntAH skandhA ekaikanabhaH pradezAvagAhino'pi labhyante iti / tathA ca sati dvyaNukAdInAmanantANukAntAnAM kSetrato'pradezAnAM pratipadezaM paramANuvRddhisthAname| kaika eva rAziriti // 21 // atha kSetrataH samadezAnAma saMkhyaguNatAmAha itto khittAseNa caiva sapaesayA asaMkhaguNA / egapaeso gADhe motuM sesAvagAhalayA // 22 // ' ebhyaH' kSetrApadezebhyaH sakAzAt kSetrataH sapadezA asaMkhyAtaguNAH, yataH ekaikapadezAvagADhAn skandhAnmuktvA 'sesAvagAhaNayA' iti dvayAdinabhaH madezAvagAhinaH skandhAH sarve'pIha gRhyanta iti, ayamartha:-dvayaNukaskandhAnAM kSetrAvagAhanA| pekSayA drau rAzI- eka ekaikanabhaH pradezAvagADhAnAM sanyAnAM dvitIyastu viniHpadezAvagADhAnAM skandhAnAm / tathA tryaNuskandhAnAM kSetrAvagAhanApekSayA trayo rAzayaH- eka eka kanbhaH pradezAvagADhAnAM dvitIyo dvidvinabhaH pradezAvagADhAnAM tRtIyastu tional S pudralaSad triMzikA. // 5 // ww.jainelibrary.org Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tritrinamaH pradezAragADhAnAM sandhAnAm / tathA caturaNukaskandhAnAM catvAro rAzayaH-eka ekaikanabhaHpradezAvagADhAnAM dvitIyo dvidinabhaHpadezAvagADhAnAM tRtIyastritrinamaHpradezAvagADhAnAM caturthastu catuzcaturnayaHmadezAvagADhAnAM skandhAnAm / evaM pazcANukaskandhAnAM paJca rAzayo yAvadasaMkhyAtANukaskandhAnAM kSetrAvagAhanApekSayA'saMkhyAtA rAzayaH, anantANukaskandhAnAM 13 tu kSetrAvagAhApekSayA nAnantA rAzayaH, sakalalokAkAzapradezAgrasyAsaMkhyAtasyaiva sarvatra bhaNanAditi / evaM ca sati ye ya|NukAdayo'nantA NukAntAH skandhA ekaikanamA pradezAvagAhiskandharAzivarjA dvayAdinabha:padezAvagAhino rAzayaste sarve kSetrataH | sapradezA iti // 22 // zeSatvaM bhAvayannAha| te puNa dupaesogAhaNAiA savvapuggalA sesA / te a asaMkhijjaguNA avagAhaNaThANabAhullA // 23 // te punanidezAvagAhanAdikAH 'sabapuggalA' iti samastA vyaNukAdayo'nantANukAntAH skandhAH 'zeSA' vyatiriktAH kSetrApadezapudgalebhya issyaadhyaahaarH| te punaH kSetrataH sapadezA asaMkhyAtaguNAH, avagAhanAsthAnAnAM bAhulyAt / ayamAzayaH-paramAgvAdInAmanantANukaskandhAnAmapi pudgalAnAmekaikanabhaHpradezalakSaNameka mevAvagAhanAsthAnaM kSetrApadezAnAM, kSetrataH sapadezAnAM (tu) dvaya dinabhaHpradezaprabhRtInyasaMkhyAtanabha pradezaparyantAnyasaMkhyAtAnyavagAhanAsthAnAnIti // 23 // atha dravyataH kAlato bhAvatazca samadezAnAM pramANamAi| daveNa hu~ti itto sapaesA puggalA viseshiaa| kAleNa ya bhAveNa ya emeva bhave vileshiaa||24|| Jain Education Mional For Private & Personal use only law.jainelibrary.org Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ savRttikA 'ebhyaH' kSetrataH samadezebhyo dravyataH sapradezAH pudgalA vizeSAdhikAH, tathA dravyataH sapadezebhyaH kAlataH sapradezAH pudgalA | pudgalaSaT 1 vizeSAdhikAH, evaM kAlataH sapadezebhyo bhAvataH samadezA vizeSAdhikA iti // 24 // amISAM vizeSAdhikatve yuktimAha | trizikA. bhAvAIA vuDDI asaMkhaguNiA jamappaesANaM / to sappaesayANaM khittAi visaptaparivuDo // 25 // ___yasmAdamadezAnAM pudgalAnAM 'bhAvAdikA' bhAvamAdau kRtvA vRddhirasaMkhyaguNitA, AdizabdAtkAladravyakSetrAgi gRhyante / ayamarthaH-bhAvApadezebhyaH kAlato'pradezAH pudgalA asaMkhya guNAH, kAlApadezebhyo dravyApadezA asaMkhyaguNAH, dravyA| pradezebhyaH kSetrAmadezA asaMkhyaguNA iti / 'to' iti tasmAtptapadezAnAM pudgalAnAM 'kSetrAdikA' kSetramAdau kRtvA vaiparItyena 12 kramazo vizeSaparivRddhibodavyA, kSetrataH sapadezebhyo dravyataH sapadezA vizeSAdhikAH, dravyataH samadezebhyaH kAlataH sapadezA | vizeSAdhikAH, kAlasaH sapadezebhyo bhAvataH sapadezA vizeSAdhikA iti // 25 // atha mizrAlpabahutvamAhamIsANa saMkamaM pai sapaesA khittao asaMkhaguNA / bhaNiA saTANe puNa thovaccia te gheavvaa||26|| ___ 'mizrANA'mityapradezasamadezAnAM mIlitAnAM saMkramaM pratyapadezebhyaH sapadezeSvalpabadutvavicArasaMkrame kSetrato'pradezebhyaH kSetrataH | sapadezA asaMkhyeyaguNAH / svasthAne punarapadezAn vihAya kevalasapadezacintAyAM dravyakAlabhAvAnAM samadezAnAM kramazo vizeSAdhikAnAmapekSayA stokA eva te kSetrataH sandezA iti // 26 // etadevocyatekhitteNa sappaesA thovA davvaddhabhAvao ahiyaa| sapaesappAbahuaM sahANe atyao evaM // 27 // an Educati on Formate & Personal Lise Only www.ganelibrary.org Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zeSasapradezApekSayA kSetrataH sapradezAH stokAH, stokatve ca sAdhye yuktiH pUrvavicAritaiva / 'dabaddhabhAvao ahiyA' iti dravyataH kAlato bhAvatazca sapradezAH kramazo vizeSAdhikAH / arthata iti vyAkhyAnApekSayA ityaM svasthAne sapadezAnAM pudgalAnAmalpabahutvamavagannamAti // 27 // alpabahutvasaMkhyAmAhapaDhamaM apaesANaM bIyaM puNa hoi sappaemANaM / taiyaM puNa mosANaM appabaha atyao tinni // 28 // prathamaM dravyAdyapadezAnAM catuNa pudgalarAzInAM parasparamalpabahutvamuktam / dvitIyaM teSAmeva dravya ditaH sapadezAnAm / tRtIyaM KI 'mizrANA'miti sapadezApradezAnAM miThitAnAmiti arthato' vyAkhyAnadvAreNa trINyalpabahutvAni bhavanti / sUtre tvekamevAlpabahu tvamuktamiti // 28 // sapradezAnAmanyo'nyaM hAsaddhipramANamAhaThANe ThANe vaDUi nAvAINaM jamappaesANaM / taM cia bhAvAINaM paribhassai sappaesANaM // 29 // bhAvAdInAmAdizabdAtkAladravyakSetrANAmapadezAnAM sthAne sthAne yada dete tadeva sapradezAnAM bhAvAdInAM paribhrazyate / yathA kila kalpana yA lakSaM pudgalAsteSu bhAvataH kAlato dravyataH kSetratazcApadezAH kramaNaikadvipaJcadazasahasrasaMkhyAH, sapradezAstu navanavasaSTanavatipaJcanavatinavAtasahasrasaMkhyA; tatazca bhAvApadezebhyaH kAlApadezeSu sahasraM vardhate, tadeva bhAvataH samadezebhyaH kAlataH sapadezeSu hIyate / tathA yadeva kAlApadezebhyo dravyApadezeSu sahasratrayaM vardhata, tadeva kAlasapradezebhyo dravyasapradezeSu hIyate / tathA yadava dravyApadezebhyaH kSetrApradezeSu sahasrapaJcakaM vardhate, tadeva dravyasapradezebhyaH kSetrasamadezeSu hIyate iti // 29 // Jain Educatialistianal For Private & Personal use only ITSww.jainelibrary.org Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sattikA trizikA. sthApanA ceyasabhAvA0 1000|kAlApa0 2000 1000 kAlApa0 2000 dravyApa0 5000 kSetrApa010000 pudralapada bhAvasapa 99000/ kAlasapa0 98000 dravyamA0 95000|kSetrasama090000 ahavA khitAINaM jamappaesANa hAyae kamaso / taM cia khittAINaM parivai sappaesANaM // 30 // ___athavA dravyakSetrAdInAM yadapradezAnAM hIyate kramazastadeva sapradezAnAM kSetrAdInAM parivardhata iti / ayamartha:-kSetrAmade-12 zebhyo dravyApadezeSu paJca sahasrA hIyante, ta evaM kSetrataH sapradezebhyo dravyasapradezeSu vardhante / tathA ya eva dravyato'pradezebhyaH kAlApadezeSu trayaH sahastrA hIyante ta eva dravyasapadezebhyaH kAlasapadezeSu vardhante / tathA yadekaM sahasra kAlApadezabhyo bhAvApradezeSu hIyate tadeva kAlasapradezebhyo bhAvasapradezeSu vardhata iti // 30 // avarupparappasiddhA vuDDI hANI a doI duNhaMpi / apaesasappaesANa puggalANaM slkkhnno||31|| 26 'parasparaM' anyo'nyApekSayA prakarSeNa siddhA-pratiSThitA 'svalakSaNataH' svasvarUpato vRddhi nizca bhavati, 'dvayorapIti pudgalAnAM bhAvakAladravyakSetraviziSTAnAM kramotkramAbhyAM vRddhi hAnimatAmam , apradezarAzeH sapradezarAzezcatyarthaH // 3 // amumevArtha vyaktite ceva ya te caudivi jamuvacarijaMti puggalA duvihA / teNa u buTTI hANI tesiM annonnasaMsidA // 32 / yasmAtpudgalA dvividhA:-sapradezA apradezAzcetyarthaH, upacaryante-viziSyante catubhirapi bhAvakAlAdibhiH paramArthatastu // 7 // Jain Education a l For Private & Personal use only HOJw.jainelibrary.org Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ te eva te nAnye / ayamarthaH-ye kila kalpanayA pudgalA lakSasaMkhyA uktAH, paramArthena tu anantAH santi, teSAM madhyAkecit dravyato'pradezAH zeSAstu dravyataH sapradezAH, ya eva dravyato'pradezAH sapadezAzca ta eva kAlAdibhirapyapradezAH sapadezAca vicAryante, tena teSAM pudralAnAM vRddhiInizcAnyo'nyasaMsiddhA-itaretarAzrayati parasparApakSayetyarthaH // 32 // eesiM rAsoNaM NidarisaNamiNaM bhaNAmi paJcakkhaM / vuDDIe savvapuggala jAvaM tAvANa lakkho u // 33 // ikkaM ca do a paMca ya dasa ya sahassAi~ appaesANaM / bhAvAINaM kamaso cauNhavi jahovaihANaM34 kalpanayA yAvantaH sarvapadalAstAvatAM lakSamiti // 33 // eka dve paJca daza sahasrANi apradezAnAM 'bhAvAdInAM' bhAvakAladravyakSetrANAM caturNAmapi yathopadiSTAnAM krameNAvagantavyAni // 34 // 18 nauI paMcANauI aTThANauI taheva navanauI / evaiyAi~ sahassAi~ sappaesANa vivarIaM // 35 // vaiparItyena sapradezAnAM navatiH pazcanavatiraSTanavatirnavanavatizca sahasrANAM krmennaavgntdhyaa| vaiparItyaM cedam-kSetrataH sapadezAnAM navatisahasrANi dravyataH samadezAnAM paJcanavatisahasrANi kAlataH sapadezAnAmaSTanavatisahasrANi bhAvataH sapadezAnAM navanavatisahasrANIti // 35 // | eesi jahAsaMbhavamatyovaNayaM karija rAsINaM / sambhAvao a jANija te aNaMte jiNAbhihie // 36 // 7 // iti samApteyaM pudgalaSaTtriMzikA // Jain Education A nal For Private & Personal use only (Galaw.jainelibrary.org Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sattikA // 8 // eteSAM pUrvoktAnAM sapadezAnadezAnAM rAzInAM yathAsaM pavamarthopanayam athabhAvanAM kuryAt / arthabhAvanA tu sapradezApade- pudgalaSad | trizikA. zAnAmalpabahutvavicArarUpA pUrvavyAkhyAne kRtaiveti neha patanyate / atra lakSasaMkhyayA pudgalAnAmalamabahutvavicAraNamavyutpanamatiziSyavyutpAdanArtham / paramArthatastu tAn pudgalAnanantAn jinAbhihitAn jAnIyAditi // 36 // iti zrIratnasiMhamUrivitA pudgalaSaTtriMzikAvRttiH samarthiteti // M000. S Do000me/000GORGRO0BacBDOOG80090000000000Eoo AkAjala ( // iti savRttikA pudgalapaTtriMzikA samAptA // ) // 8 // in Educaton internal For Private & Personal use only www.sainelibrary.org