________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શેત્રુંજય
આ સ્થળ મંદિરોનું શહેર જ હોવાની માન્યતા છે. પાલીતાણા ગામની શેત્રુંજય ટેકરી ઉપર જતાં વિશાળ વાવ અને કુંડો છે. તળેટીમાં જવા માટે પહોળા સરસ પગથિયાં છે, અને પગથિયાની બન્ને બાજુએ પથ્થરના બે હાથી ઊભા છે. અહીંથી આગળ ચડાવમાં વચ્ચે અને ઉપર ઘણે સ્થળે ગરીબ શ્રાવકોએ તીર્થકરોની પાદુકા ઉપર ઊભી કરેલી દેરીઓ છે. પાદુકાની આસપાસ લેખ કોતરેલા છે. ચડાવમાં વચ્ચે યાત્રાળુઓ માટે વિશ્રામ સ્થાનો અને પરબની સગવડ છે. તેમજ શેત્રુંજયના ડુંગરનો ચડાવ સીધો છે પણ પગથિયાં એટલાં સારા છે કે યાત્રાળુઓ વગર શ્રમે ચડી શકે છે. છતાં વૃધ્ધો, નબળાઓ અને શ્રીમંતો માટે ડોળીઓ મળે છે.
વિમલવસહીની ટૂંક
ઉત્તર-પૂર્વ તરફના દરવાજેથી દાખલ થઈ જમણી તરફના દ૨વાજામાંથી વિમલવસહી ટૂંકમાં પેસતાં જ જમણા હાથે ઉપર નરસી કેશવજી નાયકનું ઈ.સ.૧૮૬૨માં બંધાયેલું મંદિર દેખાય છે. આખુંય મંદિર વિશાળ અને સફેદ છે, તે મંદિર બે મજલાનું છે. ઉપરના મજલે દેરીઓની વચ્ચે પંચતીર્થી પ્રભુજી બિરાજમાન છે. આ ચોથા તીર્થંકરનું મંદિર છે તેમાં લગભગ ૫૦ મૂર્તિઓ છે.
અહીં અંદરના દરવાજામાં પશ્ચિમ તરફ પાંચ મંદિરૉ છે, તેમાંનું પહેલું ઋષભનાથની માતા મરૂદેવીનું છે. તેમાં આરસ પહાણના હાથી ઉપર મરૂદેવીની મૂર્તિ દેખાય છે. બીજું ઈ.સ.૧૮૪૮માં મુંબઈમાં નરસી શેઠે છઠ્ઠા તીર્થંકર પદ્મપ્રભુ માટે બંધાવેલું છે. આ મંદિરમાં પદ્મપ્રભુની અને બીજા તીર્થંકરોની ૨૩ મૂર્તિઓ આરસપહાણની અને સાત ધાતુની છે, અને મંડપમાં બે ચક્રની અને ત્રણ શેઠ-શેઠાણીની છે.
શ્રી આદિશ્વર ભગવાનનું દેરાસર :
આદિશ્વર ભગવાનનું મંદિર ભવ્ય વિશાળ તથા રમણીય છે. આ મંદિર મૂળ વિક્રમરાજાએ બંધાવ્યું હતું. હાલનું મંદિ૨તો સવા સોમજીએ ઈ.સ.૧૯૧૮માં બાંધેલું છે. તે મુજબનો એક લેખ કોતરેલો છે. ૨' ઊંચી પીઠિકા ઉપર ઊભેલું આ મંદિર ૫૭' પહોળું અને ૬૭' લાંબુ છે. આખુ મંદિર બે ચો.મીટરમાં વિભક્ત છે. તેમાં ચોરસ રંગમંડપ છે. પગથિયાં ચડતાં અંદરથી ૩૧' ચો.ફૂટનો અંતરાલ આવે છે. આ અંતરાલ ઉપર ૧૨ થાંભલાઓ ઉપર રાખેલો ઘુમ્મટ છે. તેમજ આ અંતરાલને મંડપમાં ઊઘડતાં દ્વાર છે. અને સામેજ ગર્ભગૃહનું દ્વાર છે, આ મંદિરની કળા માટે એક બાબત નોંધનીય છે કે ગર્ભગૃહના સ્તંભો અને અંતરાલના સ્તંભો વચ્ચેના અંતરો એક જ માપનાં છે. ગર્ભગૃહ ઉપ૨ ૯૬' ઊંચી ત્રિદલ છત્રયષ્ટિ છે.
ગર્ભગૃહમાં શુદ્ધ આરસપહાણનું ૧૨'”ચો.ફૂટ ઊંચુ સિંહાસન છે. આ સિંહાસનની ચારેબાજુ ઉપર ખૂબ શિલ્પકામ કરેલું છે. સિંહાસન ઉપર જુદી જુદી ચાર દિશામાં મુખ રાખીને બેઠેલી અવસ્થામાં આદિનાથ ભગવાનની ચાર મૂર્તિઓ છે. આ મૂર્તિઓ વિશાળકાય સિંહાસનથી ૧૦' ૧૧" જેટલી ઊંચી અને પદ્માસન અવસ્થામાં બેઠેલી છે. જૈન મૂર્તિઓની ભ્રમર છાતી ઉપર, ખભા ઉપર અને ગોઠણ ઉપર સોનાના પતરા મઢેલા હોય છે. અને માથા ઉપર મુકુંટ હોય છે.
ગર્ભગૃહનાં અને અંતરાલના ગોખલાઓમાં નાની મોટી આરસપહાણની પ્રતિમાઓ છે. આમાં શેઠ અને શેઠાણીની પણ એક સ્થળે પ્રતિમા છે. છત્ર ઉપરની કારીગરી સુંદર છે.
મોતીશાહ શેઠની ટૂંક
કુંતાસરની મોટી ખીણ લાખોના ખર્ચે પુરાવીને એ સ્થાને દેવવિમાન જેવી સુંદર ટુંક દાનવીર મોતીશા શેઠે બંધાવી છે. આ ટુંકની વચ્ચે ત્રણ મજલાનું રમણીય તથા અલૌકિક તથા સૌંદર્યયુક્ત જિનમંદિર આવેલું છે. આ મંદિરની આજુબાજુ ૧૬ મંદિરો ધર્મ પ્રભાવક શ્રેષ્ઠીવર્યોએ બંધાવ્યા હતાં. તે ઉપરાંત આ મંજુરમાં મોતીશા શેઠના પુત્ર ખેમચંદભાઈએ શ્રી ઋષભદેવ પ્રભુ આદિ ભગવંતોની પ્રતિમા સ્થાપિત કરેલી છે. આ ટૂંકમાં એકંદરે ૧૬ દેરાસરો અને ૧૨૫ લગભગ
પથિક ૭ દીપોત્સવાં -૧૯૯૪ ૦ ૧૭
For Private and Personal Use Only
