________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ત્રિદલ - કચ્છનાં અંશતઃ શિલ્ય નમુના
–પ્રાણગિરિ ગોસ્વામિ
(૧) ઓઢો જામ અને હોથલ-પદમણીની લોકકથાતો સારાએ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં જાણીતી છે. મનાઈ સમાનાં - ધોલાયગઢનાં રાજકાર-ઓઢા જામને મોટોભાઈ હોવાથી-પત્નિની ઉશ્કેરણીથી દેશવટો આપે છે અને એજઈ વિસલદે વાઘેલા પાસે જાય છે. એ વાતો બધી સર્વ ચર્ચિત છે. હોથલ એહલમલની રીતે પિતાજીની આથોવાળજસિંઘ-બાંભણસર યુલારા બાદશાહમાં રાજમાં જાય છે. અને ઓઢો વિસલદે વાઘેલાની આથાવાળવા પણ ત્યાંજ જાય છે... હા... સિંધનાં માથાભારે લૂંટારાઓ કચ્છ વાગડ સૌરાષ્ટ્ર ઉત્તર ગુજરાતનાં સિમાડાની આથોચોઆનો લૂંટવાનો ધંધો લીને બેઠેલાં જ હોય છે. આમ આ સૌરાષ્ટ્ર એ વાગડની આથો (પશુધન) વાળતાં બંનેનો કચ્છના રણમાં ભેટો થાય છે. હોથલ પુરુષવેશે છે. એહલમલ તરીકે એને ઘોડાઓને ખેલવતાં રણમધ્યે ઓઢો વદે છે. “રણઘોડાને રાત, ચંધર ચોડંઈ માજે
સારા-બેલી હવે સાથ, કરૂચન્યું ગાણિયુ.
હા.... એકલમલજી આવો રણ હોય સપાટ મેદાન ઘોડાઓ ખેલવતાં ખેલવતાં શરદની અજવાડી ચૌદશની રાત્રીએ સર્વત્ર ચાંદની ખિલી હોય અને તારા જેવા નાજુક નમણો સાથીદાર હોયને તો મનગમતી વાતોની મજા આવે... એન એક દુહામાં એકલમલ બોલી જાય છે “રણબાબિડી થઈ ભયા” હા. ઓઢો વાગડની વાટ પકડેને હોથલ સે રસ્તે પડે ત્યારે જતાં જતાં “હું તો જાણે રણની હોલીનાં જેમ ભમ્યા કરું છું” ઓઢા જામનાં કાન સરવા થાય છે રણબાબિડી રણની હોવી જરૂર કંઈક ભેદ છે જવા દે આગળ અને પછી પીછો પકડું અને સાથીઓને પશુઓ ભેળવીને સમાચાર કહે છે... ઝિઝા ડિની જુહાર વિસલ દે. વાઘલે કે,
જિતવાર આપડઈ, ઊત ઓઢો મરાણું.
વાઘેલાને કહેજો ભેરૂઓ, કે તમારી આથો તો હેમખેમવાળી આવ્યા પરંતુ પાછળ વાર આવી સિંધીઓની અમને આથો સાથે વાગડ ભેળાં કરીને ઓઢો એકલો એમને રોકી રાખવા લડવા ગયોને કામ આવી ગયો.
.અને ધીરે પગલે એકલમલનાં પગલાં લેતો એ પાછળ પડ્યો ને ત્યારે પગદંડી હતી ભીમાસર (તા.અંજાર) થઈને ભચાઉ સામખિયાડીથી સૌરાષ્ટ્ર અહીં ભીમાસરનાં પાદરે એ ગાળાનો ચકાસર નામે સુંદર તળાવ છે. અને પોતાનો ઘોડો વટવૃક્ષની છાયાએ બાંધી એકલમલ સ્વરૂપનાં કપડાં કાઢી નાંખી ચક્કાસરમાં નાહી રહી છે, “ચડી ચકાસરપાળ, હલ હોથલ કે ન્યારિયું.
વિછાઈ વિઠ્ઠીવાર, પાણીમથે પદમણી.
અને ઓઢો એનાં મર્દોમાં કપડાં પાસે બેસી જાય છે. હોથલ પરખાઈ જ જાય છે. ગાંધર્વ વિવાહ..ને એજ એ ચકાસરની પાળ પાસેના પાળિયાઓની હારમાળા એ ત્યારથી માંડીને આજ સુધીનાં સૂરસતિઓનાં ખૂબ જ વ્યવસ્થિત રીતે દેખા દે છે. સદી સદીની શિલ્પકલાએ કંડારાયેલાં.
ગત વર્ષે તા.૨૨-૮-૯૭ શુક્રવારે “કચ્છઈતિહાસ પરિષદુ”નો વરસામેડીનાં શિલ્પસભર મંદિર ડેરીઓ, ભીમાસર ભીમનાથ મંદિરને ચકાસર ખાંભિપાળિયા-ભીમગુડાનું સ્થાનક પાંકણસર-ભાવેશ્વરનાં ઈતિહાસ સભર સ્થાનોનો સંશોધન પ્રવાસ મૈયાપીર અને જાફરઝિંદાજીની સલામ, સફલા નદી કાલિકા માતાજી, કાળો વડ અને ગંધપિયામશાન સંશોધન પ્રવાસ ટાંકણે સભર સંશોધન નોંધ સાથે લેવાયેલા ફોટાઓ પૈકીનો એક પાળિયા સભર ફોટો -'કચ્છ ઈતિહાસ પરિષદ” દર વર્ષે આવા ત્રણચાર શિલ્પ સ્થાપત્ય ઈતિહાસ સંશોધન પ્રવાસ કરે છે, સંસ્થાની સ્થાપના દિન, ભુજ સ્થાપના દિનકે ઢેબા ફળિયું - ભી, ભૂજ-કચ્છ -૩૭૦૦૦૧
પથિક દીપોત્સવાંક-૧૯૯૮ ૦ ૨૭
For Private and Personal Use Only
